Chapter,Verse,Sanskrit_IAST,Sanskrit_Devanagari
1,3,yasmāt sarvam idaṃ prapañcaracitaṃ māyājagaj jāyate yasmiṃs tiṣṭhati yāti cāntasamaye kalpānukalpe punaḥ yaṃ dhyātvā munayaḥ prapañcarahitaṃ vindanti mokṣaṃ dhruvaṃ taṃ vande puruṣottamākhyam amalaṃ nityaṃ vibhuṃ niścalam BrP_1.1 yaṃ dhyāyanti budhāḥ samādhisamaye śuddhaṃ viyatsaṃnibham nityānandamayaṃ prasannam amalaṃ sarveśvaraṃ nirguṇam vyaktāvyaktaparaṃ prapañcarahitaṃ dhyānaikagamyaṃ vibhum taṃ saṃsāravināśahetum ajaraṃ vande hariṃ muktidam BrP_1.2 supuṇye naimiṣāraṇye pavitre sumanohare nānāmunijanākīrṇe nānāpuṣpopaśobhite,यस्मात् सर्वम् इदं प्रपञ्चरचितं मायाजगज् जायते यस्मिंस् तिष्ठति याति चान्तसमये कल्पानुकल्पे पुनः यं ध्यात्वा मुनयः प्रपञ्चरहितं विन्दन्ति मोक्षं ध्रुवं तं वन्दे पुरुषोत्तमाख्यम् अमलं नित्यं विभुं निश्चलम् ब्र्प्_१.१ यं ध्यायन्ति बुधाः समाधिसमये शुद्धं वियत्संनिभम् नित्यानन्दमयं प्रसन्नम् अमलं सर्वेश्वरं निर्गुणम् व्यक्ताव्यक्तपरं प्रपञ्चरहितं ध्यानैकगम्यं विभुम् तं संसारविनाशहेतुम् अजरं वन्दे हरिं मुक्तिदम् ब्र्प्_१.२ सुपुण्ये नैमिषारण्ये पवित्रे सुमनोहरे नानामुनिजनाकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते
1,4,saralaiḥ karṇikāraiś ca panasair dhavakhādiraiḥ āmrajambūkapitthaiś ca nyagrodhair devadārubhiḥ,सरलैः कर्णिकारैश् च पनसैर् धवखादिरैः आम्रजम्बूकपित्थैश् च न्यग्रोधैर् देवदारुभिः
1,5,aśvatthaiḥ pārijātaiś ca candanāgurupāṭalaiḥ bakulaiḥ saptaparṇaiś ca puṃnāgair nāgakesaraiḥ,अश्वत्थैः पारिजातैश् च चन्दनागुरुपाटलैः बकुलैः सप्तपर्णैश् च पुंनागैर् नागकेसरैः
1,6,śālais tālais tamālaiś ca nārikelais tathārjunaiḥ anyaiś ca bahubhir vṛkṣaiś campakādyaiś ca śobhite,शालैस् तालैस् तमालैश् च नारिकेलैस् तथार्जुनैः अन्यैश् च बहुभिर् वृक्षैश् चम्पकाद्यैश् च शोभिते
1,7,nānāpakṣigaṇākīrṇe nānāmṛgagaṇair yute nānājalāśayaiḥ puṇyair dīrghikādyair alaṃkṛte,नानापक्षिगणाकीर्णे नानामृगगणैर् युते नानाजलाशयैः पुण्यैर् दीर्घिकाद्यैर् अलंकृते
1,8,brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śūdraiś cānyaiś ca jātibhiḥ vānaprasthair gṛhasthaiś ca yatibhir brahmacāribhiḥ,ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः शूद्रैश् चान्यैश् च जातिभिः वानप्रस्थैर् गृहस्थैश् च यतिभिर् ब्रह्मचारिभिः
1,9,saṃpannair gokulaiś caiva sarvatra samalaṃkṛte yavagodhūmacaṇakair māṣamudgatilekṣubhiḥ,संपन्नैर् गोकुलैश् चैव सर्वत्र समलंकृते यवगोधूमचणकैर् माषमुद्गतिलेक्षुभिः
1,10,cīnakādyais tathā medhyaiḥ sasyaiś cānyaiś ca śobhite tatra dīpte hutavahe hūyamāne mahāmakhe,चीनकाद्यैस् तथा मेध्यैः सस्यैश् चान्यैश् च शोभिते तत्र दीप्ते हुतवहे हूयमाने महामखे
1,11,yajatāṃ naimiṣeyāṇāṃ sattre dvādaśavārṣike ājagmus tatra munayas tathānye 'pi dvijātayaḥ,यजतां नैमिषेयाणां सत्त्रे द्वादशवार्षिके आजग्मुस् तत्र मुनयस् तथान्ये ऽपि द्विजातयः
1,12,tān āgatān dvijāṃs te tu pūjāṃ cakrur yathocitām teṣu tatropaviṣṭeṣu ṛtvigbhiḥ sahiteṣu ca,तान् आगतान् द्विजांस् ते तु पूजां चक्रुर् यथोचिताम् तेषु तत्रोपविष्टेषु ऋत्विग्भिः सहितेषु च
1,13,tatrājagāma sūtas tu matimāṃl lomaharṣaṇaḥ taṃ dṛṣṭvā te munivarāḥ pūjāṃ cakrur mudānvitāḥ,तत्राजगाम सूतस् तु मतिमांल् लोमहर्षणः तं दृष्ट्वा ते मुनिवराः पूजां चक्रुर् मुदान्विताः
1,14,so 'pi tān pratipūjyaiva saṃviveśa varāsane kathāṃ cakrus tadānyonyaṃ sūtena sahitā dvijāḥ,सो ऽपि तान् प्रतिपूज्यैव संविवेश वरासने कथां चक्रुस् तदान्योन्यं सूतेन सहिता द्विजाः
1,15,kathānte vyāsaśiṣyaṃ te papracchuḥ saṃśayaṃ mudā ṛtvigbhiḥ sahitāḥ sarve sadasyaiḥ saha dīkṣitāḥ,कथान्ते व्यासशिष्यं ते पप्रच्छुः संशयं मुदा ऋत्विग्भिः सहिताः सर्वे सदस्यैः सह दीक्षिताः
1,16,purāṇāgamaśāstrāṇi setihāsāni sattama jānāsi devadaityānāṃ caritaṃ janma karma ca,पुराणागमशास्त्राणि सेतिहासानि सत्तम जानासि देवदैत्यानां चरितं जन्म कर्म च
1,17,na te 'sty aviditaṃ kiṃcid vede śāstre ca bhārate purāṇe mokṣaśāstre ca sarvajño 'si mahāmate,न ते ऽस्त्य् अविदितं किंचिद् वेदे शास्त्रे च भारते पुराणे मोक्षशास्त्रे च सर्वज्ञो ऽसि महामते
1,18,yathāpūrvam idaṃ sarvam utpannaṃ sacarācaram sasurāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam,यथापूर्वम् इदं सर्वम् उत्पन्नं सचराचरम् ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम्
1,19,śrotum icchāmahe sūta brūhi sarvaṃ yathā jagat babhūva bhūyaś ca yathā mahābhāga bhaviṣyati,श्रोतुम् इच्छामहे सूत ब्रूहि सर्वं यथा जगत् बभूव भूयश् च यथा महाभाग भविष्यति
1,20,yataś caiva jagat sūta yataś caiva carācaram līnam āsīt tathā yatra layam eṣyati yatra ca,यतश् चैव जगत् सूत यतश् चैव चराचरम् लीनम् आसीत् तथा यत्र लयम् एष्यति यत्र च
1,21,avikārāya śuddhāya nityāya paramātmane sadaikarūparūpāya viṣṇave sarvajiṣṇave,अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे
1,22,namo hiraṇyagarbhāya haraye śaṅkarāya ca vāsudevāya tārāya sargasthityantakarmaṇe,नमो हिरण्यगर्भाय हरये शङ्कराय च वासुदेवाय ताराय सर्गस्थित्यन्तकर्मणे
1,23,ekānekasvarūpāya sthūlasūkṣmātmane namaḥ avyaktavyaktabhūtāya viṣṇave muktihetave,एकानेकस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः अव्यक्तव्यक्तभूताय विष्णवे मुक्तिहेतवे
1,24,sargasthitivināśāya jagato yo 'jarāmaraḥ mūlabhūto namas tasmai viṣṇave paramātmane,सर्गस्थितिविनाशाय जगतो यो ऽजरामरः मूलभूतो नमस् तस्मै विष्णवे परमात्मने
1,25,ādhārabhūtaṃ viśvasyāpy aṇīyāṃsam aṇīyasām praṇamya sarvabhūtastham acyutaṃ puruṣottamam,आधारभूतं विश्वस्याप्य् अणीयांसम् अणीयसाम् प्रणम्य सर्वभूतस्थम् अच्युतं पुरुषोत्तमम्
1,26,jñānasvarūpam atyantaṃ nirmalaṃ paramārthataḥ tam evārthasvarūpeṇa bhrāntidarśanataḥ sthitam,ज्ञानस्वरूपम् अत्यन्तं निर्मलं परमार्थतः तम् एवार्थस्वरूपेण भ्रान्तिदर्शनतः स्थितम्
1,27,viṣṇuṃ grasiṣṇuṃ viśvasya sthitau sarge tathā prabhum sarvajñaṃ jagatām īśam ajam akṣayam avyayam,विष्णुं ग्रसिष्णुं विश्वस्य स्थितौ सर्गे तथा प्रभुम् सर्वज्ञं जगताम् ईशम् अजम् अक्षयम् अव्ययम्
1,28,ādyaṃ susūkṣmaṃ viśveśaṃ brahmādīn praṇipatya ca itihāsapurāṇajñaṃ vedavedāṅgapāragam,आद्यं सुसूक्ष्मं विश्वेशं ब्रह्मादीन् प्रणिपत्य च इतिहासपुराणज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम्
1,29,sarvaśāstrārthatattvajñaṃ parāśarasutaṃ prabhum guruṃ praṇamya vakṣyāmi purāṇaṃ vedasaṃmitam,सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं पराशरसुतं प्रभुम् गुरुं प्रणम्य वक्ष्यामि पुराणं वेदसंमितम्
1,30,kathayāmi yathā pūrvaṃ dakṣādyair munisattamaiḥ pṛṣṭaḥ provāca bhagavān abjayoniḥ pitāmahaḥ,कथयामि यथा पूर्वं दक्षाद्यैर् मुनिसत्तमैः पृष्टः प्रोवाच भगवान् अब्जयोनिः पितामहः
1,31,śṛṇudhvaṃ saṃpravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm kathyamānāṃ mayā citrāṃ bahvarthāṃ śrutivistarām,शृणुध्वं संप्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतिविस्तराम्
1,32,yas tv imāṃ dhārayen nityaṃ śṛṇuyād vāpy abhīkṣṇaśaḥ svavaṃśadhāraṇaṃ kṛtvā svargaloke mahīyate,यस् त्व् इमां धारयेन् नित्यं शृणुयाद् वाप्य् अभीक्ष्णशः स्ववंशधारणं कृत्वा स्वर्गलोके महीयते
1,33,avyaktaṃ kāraṇaṃ yat tan nityaṃ sadasadātmakam pradhānaṃ puruṣas tasmān nirmame viśvam īśvaraḥ,अव्यक्तं कारणं यत् तन् नित्यं सदसदात्मकम् प्रधानं पुरुषस् तस्मान् निर्ममे विश्वम् ईश्वरः
1,34,taṃ budhyadhvaṃ muniśreṣṭhā brahmāṇam amitaujasam sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ nārāyaṇaparāyaṇam,तं बुध्यध्वं मुनिश्रेष्ठा ब्रह्माणम् अमितौजसम् स्रष्टारं सर्वभूतानां नारायणपरायणम्
1,35,ahaṃkāras tu mahatas tasmād bhūtāni jajñire bhūtabhedāś ca bhūtebhya iti sargaḥ sanātanaḥ,अहंकारस् तु महतस् तस्माद् भूतानि जज्ञिरे भूतभेदाश् च भूतेभ्य इति सर्गः सनातनः
1,36,vistarāvayavaṃ caiva yathāprajñaṃ yathāśruti kīrtyamānaṃ śṛṇudhvaṃ vaḥ sarveṣāṃ kīrtivardhanam,विस्तरावयवं चैव यथाप्रज्ञं यथाश्रुति कीर्त्यमानं शृणुध्वं वः सर्वेषां कीर्तिवर्धनम्
1,37,kīrtitaṃ sthirakīrtīnāṃ sarveṣāṃ puṇyavardhanam tataḥ svayaṃbhūr bhagavān sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ,कीर्तितं स्थिरकीर्तीनां सर्वेषां पुण्यवर्धनम् ततः स्वयंभूर् भगवान् सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः
1,38,apa eva sasarjādau tāsu vīryam athāsṛjat āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ,अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यम् अथासृजत् आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः
1,39,ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ hiraṇyavarṇam abhavat tad aṇḍam udakeśayam,अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः हिरण्यवर्णम् अभवत् तद् अण्डम् उदकेशयम्
1,40,tatra jajñe svayaṃ brahmā svayaṃbhūr iti naḥ śrutam hiraṇyavarṇo bhagavān uṣitvā parivatsaram,तत्र जज्ञे स्वयं ब्रह्मा स्वयंभूर् इति नः श्रुतम् हिरण्यवर्णो भगवान् उषित्वा परिवत्सरम्
1,41,tad aṇḍam akarod dvaidhaṃ divaṃ bhuvam athāpi ca tayoḥ śakalayor madhya ākāśam akarot prabhuḥ,तद् अण्डम् अकरोद् द्वैधं दिवं भुवम् अथापि च तयोः शकलयोर् मध्य आकाशम् अकरोत् प्रभुः
1,42,apsu pāriplavāṃ pṛthvīṃ diśaś ca daśadhā dadhe tatra kālaṃ mano vācaṃ kāmaṃ krodham atho ratim,अप्सु पारिप्लवां पृथ्वीं दिशश् च दशधा दधे तत्र कालं मनो वाचं कामं क्रोधम् अथो रतिम्
1,43,sasarja sṛṣṭiṃ tadrūpāṃ sraṣṭum icchan prajāpatīn marīcim atryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum,ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां स्रष्टुम् इच्छन् प्रजापतीन् मरीचिम् अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्
1,44,vasiṣṭhaṃ ca mahātejāḥ so 'sṛjat sapta mānasān sapta brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ,वसिष्ठं च महातेजाः सो ऽसृजत् सप्त मानसान् सप्त ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः
1,45,nārāyaṇātmakānāṃ tu saptānāṃ brahmajanmanām tato 'sṛjat purā brahmā rudraṃ roṣātmasaṃbhavam,नारायणात्मकानां तु सप्तानां ब्रह्मजन्मनाम् ततो ऽसृजत् पुरा ब्रह्मा रुद्रं रोषात्मसंभवम्
1,46,sanatkumāraṃ ca vibhuṃ pūrveṣām api pūrvajam saptasv etā ajāyanta prajā rudrāś ca bho dvijāḥ,सनत्कुमारं च विभुं पूर्वेषाम् अपि पूर्वजम् सप्तस्व् एता अजायन्त प्रजा रुद्राश् च भो द्विजाः
1,47,skandaḥ sanatkumāraś ca tejaḥ saṃkṣipya tiṣṭhataḥ teṣāṃ sapta mahāvaṃśā divyā devagaṇānvitāḥ,स्कन्दः सनत्कुमारश् च तेजः संक्षिप्य तिष्ठतः तेषां सप्त महावंशा दिव्या देवगणान्विताः
1,48,kriyāvantaḥ prajāvanto maharṣibhir alaṃkṛtāḥ vidyuto 'śanimeghāṃś ca rohitendradhanūṃṣi ca,क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिर् अलंकृताः विद्युतो ऽशनिमेघांश् च रोहितेन्द्रधनूंषि च
1,49,vayāṃsi ca sasarjādau parjanyaṃ ca sasarja ha ṛco yajūṃṣi sāmāni nirmame yajñasiddhaye,वयांसि च ससर्जादौ पर्जन्यं च ससर्ज ह ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये
1,50,sādhyān ajanayad devān ity evam anusaṃjaguḥ uccāvacāni bhūtāni gātrebhyas tasya jajñire,साध्यान् अजनयद् देवान् इत्य् एवम् अनुसंजगुः उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस् तस्य जज्ञिरे
1,51,āpavasya prajāsargaṃ sṛjato hi prajāpateḥ sṛjyamānāḥ prajā naiva vivardhante yadā tadā,आपवस्य प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः सृज्यमानाः प्रजा नैव विवर्धन्ते यदा तदा
1,52,dvidhā kṛtvātmano deham ardhena puruṣo 'bhavat ardhena nārī tasyāṃ tu so 'sṛjad dvividhāḥ prajāḥ,द्विधा कृत्वात्मनो देहम् अर्धेन पुरुषो ऽभवत् अर्धेन नारी तस्यां तु सो ऽसृजद् द्विविधाः प्रजाः
1,53,divaṃ ca pṛthivīṃ caiva mahimnā vyāpya tiṣṭhati virājam asṛjad viṣṇuḥ so 'sṛjat puruṣaṃ virāṭ,दिवं च पृथिवीं चैव महिम्ना व्याप्य तिष्ठति विराजम् असृजद् विष्णुः सो ऽसृजत् पुरुषं विराट्
1,54,puruṣaṃ taṃ manuṃ vidyāt tasya manvantaraṃ smṛtam dvitīyaṃ mānasasyaitan manor antaram ucyate,पुरुषं तं मनुं विद्यात् तस्य मन्वन्तरं स्मृतम् द्वितीयं मानसस्यैतन् मनोर् अन्तरम् उच्यते
1,55,sa vairājaḥ prajāsargaṃ sasarja puruṣaḥ prabhuḥ nārāyaṇavisargasya prajās tasyāpy ayonijāḥ,स वैराजः प्रजासर्गं ससर्ज पुरुषः प्रभुः नारायणविसर्गस्य प्रजास् तस्याप्य् अयोनिजाः
1,56,āyuṣmān kīrtimān puṇyaprajāvāṃś ca bhaven naraḥ ādisargaṃ viditvemaṃ yatheṣṭāṃ cāpnuyād gatim,आयुष्मान् कीर्तिमान् पुण्यप्रजावांश् च भवेन् नरः आदिसर्गं विदित्वेमं यथेष्टां चाप्नुयाद् गतिम्
2,1,sa sṛṣṭvā tu prajās tv evam āpavo vai prajāpatiḥ lebhe vai puruṣaḥ patnīṃ śatarūpām ayonijām,स सृष्ट्वा तु प्रजास् त्व् एवम् आपवो वै प्रजापतिः लेभे वै पुरुषः पत्नीं शतरूपाम् अयोनिजाम्
2,2,āpavasya mahimnā tu divam āvṛtya tiṣṭhataḥ dharmeṇaiva muniśreṣṭhāḥ śatarūpā vyajāyata,आपवस्य महिम्ना तु दिवम् आवृत्य तिष्ठतः धर्मेणैव मुनिश्रेष्ठाः शतरूपा व्यजायत
2,3,sā tu varṣāyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram bhartāraṃ dīptatapasaṃ puruṣaṃ pratyapadyata,सा तु वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् भर्तारं दीप्ततपसं पुरुषं प्रत्यपद्यत
2,4,sa vai svāyaṃbhuvo viprāḥ puruṣo manur ucyate tasyaikasaptatiyugaṃ manvantaram ihocyate,स वै स्वायंभुवो विप्राः पुरुषो मनुर् उच्यते तस्यैकसप्ततियुगं मन्वन्तरम् इहोच्यते
2,5,vairājāt puruṣād vīraṃ śatarūpā vyajāyata priyavratottānapādau vīrāt kāmyā vyajāyata,वैराजात् पुरुषाद् वीरं शतरूपा व्यजायत प्रियव्रतोत्तानपादौ वीरात् काम्या व्यजायत
2,6,kāmyā nāma sutā śreṣṭhā kardamasya prajāpateḥ kāmyāputrās tu catvāraḥ samrāṭ kukṣir virāṭ prabhuḥ,काम्या नाम सुता श्रेष्ठा कर्दमस्य प्रजापतेः काम्यापुत्रास् तु चत्वारः सम्राट् कुक्षिर् विराट् प्रभुः
2,7,uttānapādaṃ jagrāha putram atriḥ prajāpatiḥ uttānapādāc caturaḥ sūnṛtā suṣuve sutān,उत्तानपादं जग्राह पुत्रम् अत्रिः प्रजापतिः उत्तानपादाच् चतुरः सूनृता सुषुवे सुतान्
2,8,dharmasya kanyā suśroṇī sūnṛtā nāma viśrutā utpannā vājimedhena dhruvasya jananī śubhā,धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सूनृता नाम विश्रुता उत्पन्ना वाजिमेधेन ध्रुवस्य जननी शुभा
2,9,dhruvaṃ ca kīrtimantaṃ ca āyuṣmantaṃ vasuṃ tathā uttānapādo 'janayat sūnṛtāyāṃ prajāpatiḥ,ध्रुवं च कीर्तिमन्तं च आयुष्मन्तं वसुं तथा उत्तानपादो ऽजनयत् सूनृतायां प्रजापतिः
2,10,dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi divyāni bho dvijāḥ tapas tepe mahābhāgaḥ prārthayan sumahad yaśaḥ,ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि भो द्विजाः तपस् तेपे महाभागः प्रार्थयन् सुमहद् यशः
2,11,tasmai brahmā dadau prītaḥ sthānam ātmasamaṃ prabhuḥ acalaṃ caiva purataḥ saptarṣīṇāṃ prajāpatiḥ,तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतः स्थानम् आत्मसमं प्रभुः अचलं चैव पुरतः सप्तर्षीणां प्रजापतिः
2,12,tasyābhimānam ṛddhiṃ ca mahimānaṃ nirīkṣya ca devāsurāṇām ācāryaḥ ślokaṃ prāg uśanā jagau,तस्याभिमानम् ऋद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य च देवासुराणाम् आचार्यः श्लोकं प्राग् उशना जगौ
2,13,aho 'sya tapaso vīryam aho śrutam aho 'dbhutam yam adya purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ,अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् अहो श्रुतम् अहो ऽद्भुतम् यम् अद्य पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः
2,14,tasmāc chliṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca dhruvāc chaṃbhur vyajāyata śliṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrān akalmaṣān,तस्माच् छ्लिष्टिं च भव्यं च ध्रुवाच् छंभुर् व्यजायत श्लिष्टेर् आधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रान् अकल्मषान्
2,15,ripuṃ ripuṃjayaṃ vīraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam ripor ādhatta bṛhatī cakṣuṣaṃ sarvatejasam,रिपुं रिपुंजयं वीरं वृकलं वृकतेजसम् रिपोर् आधत्त बृहती चक्षुषं सर्वतेजसम्
2,16,ajījanat puṣkariṇyāṃ vairiṇyāṃ cākṣuṣaṃ manum prajāpater ātmajāyāṃ vīraṇyasya mahātmanaḥ,अजीजनत् पुष्करिण्यां वैरिण्यां चाक्षुषं मनुम् प्रजापतेर् आत्मजायां वीरण्यस्य महात्मनः
2,17,manor ajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ kanyāyāṃ muniśārdūlā vairājasya prajāpateḥ,मनोर् अजायन्त दश नड्वलायां महौजसः कन्यायां मुनिशार्दूला वैराजस्य प्रजापतेः
2,18,kutsaḥ puruḥ śatadyumnas tapasvī satyavāk kaviḥ agniṣṭud atirātraś ca sudyumnaś ceti te nava,कुत्सः पुरुः शतद्युम्नस् तपस्वी सत्यवाक् कविः अग्निष्टुद् अतिरात्रश् च सुद्युम्नश् चेति ते नव
2,19,abhimanyuś ca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ puror ajanayat putrān ṣaḍ āgneyī mahāprabhān,अभिमन्युश् च दशमो नड्वलायां महौजसः पुरोर् अजनयत् पुत्रान् षड् आग्नेयी महाप्रभान्
2,20,aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratum aṅgirasaṃ mayam aṅgāt sunīthāpatyaṃ vai veṇam ekaṃ vyajāyata,अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुम् अङ्गिरसं मयम् अङ्गात् सुनीथापत्यं वै वेणम् एकं व्यजायत
2,21,apacāreṇa veṇasya prakopaḥ sumahān abhūt prajārtham ṛṣayo yasya mamanthur dakṣiṇaṃ karam,अपचारेण वेणस्य प्रकोपः सुमहान् अभूत् प्रजार्थम् ऋषयो यस्य ममन्थुर् दक्षिणं करम्
2,22,veṇasya mathite pāṇau saṃbabhūva mahān nṛpaḥ taṃ dṛṣṭvā munayaḥ prāhur eṣa vai muditāḥ prajāḥ,वेणस्य मथिते पाणौ संबभूव महान् नृपः तं दृष्ट्वा मुनयः प्राहुर् एष वै मुदिताः प्रजाः
2,23,kariṣyati mahātejā yaśaś ca prāpsyate mahat sa dhanvī kavacī jāto jvalajjvalanasaṃnibhaḥ,करिष्यति महातेजा यशश् च प्राप्स्यते महत् स धन्वी कवची जातो ज्वलज्ज्वलनसंनिभः
2,24,pṛthur vaiṇyas tathā cemāṃ rarakṣa kṣatrapūrvajaḥ rājasūyābhiṣiktānām ādyaḥ sa vasudhāpatiḥ,पृथुर् वैण्यस् तथा चेमां ररक्ष क्षत्रपूर्वजः राजसूयाभिषिक्तानाम् आद्यः स वसुधापतिः
2,25,tasmāc caiva samutpannau nipuṇau sūtamāgadhau teneyaṃ gaur muniśreṣṭhā dugdhā sasyāni bhūbhṛtā,तस्माच् चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ तेनेयं गौर् मुनिश्रेष्ठा दुग्धा सस्यानि भूभृता
2,26,prajānāṃ vṛttikāmena devaiḥ sarṣigaṇaiḥ saha pitṛbhir dānavaiś caiva gandharvair apsarogaṇaiḥ,प्रजानां वृत्तिकामेन देवैः सर्षिगणैः सह पितृभिर् दानवैश् चैव गन्धर्वैर् अप्सरोगणैः
2,27,sarpaiḥ puṇyajanaiś caiva vīrudbhiḥ parvatais tathā teṣu teṣu ca pātreṣu duhyamānā vasuṃdharā,सर्पैः पुण्यजनैश् चैव वीरुद्भिः पर्वतैस् तथा तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुंधरा
2,28,prādād yathepsitaṃ kṣīraṃ tena prāṇān adhārayan pṛthos tu putrau dharmajñau yajñānte 'ntardhipātinau,प्रादाद् यथेप्सितं क्षीरं तेन प्राणान् अधारयन् पृथोस् तु पुत्रौ धर्मज्ञौ यज्ञान्ते ऽन्तर्धिपातिनौ
2,29,śikhaṇḍinī havirdhānam antardhānād vyajāyata havirdhānāt ṣaḍ āgneyī dhiṣaṇājanayat sutān,शिखण्डिनी हविर्धानम् अन्तर्धानाद् व्यजायत हविर्धानात् षड् आग्नेयी धिषणाजनयत् सुतान्
2,30,prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vrajājinau prācīnabarhir bhagavān mahān āsīt prajāpatiḥ,प्राचीनबर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं व्रजाजिनौ प्राचीनबर्हिर् भगवान् महान् आसीत् प्रजापतिः
2,31,havirdhānān muniśreṣṭhā yena saṃvardhitāḥ prajāḥ prācīnabarhir bhagavān pṛthivītalacāriṇīḥ,हविर्धानान् मुनिश्रेष्ठा येन संवर्धिताः प्रजाः प्राचीनबर्हिर् भगवान् पृथिवीतलचारिणीः
2,32,samudratanayāyāṃ tu kṛtadāro 'bhavat prabhuḥ mahatas tapasaḥ pāre savarṇāyāṃ prajāpatiḥ,समुद्रतनयायां तु कृतदारो ऽभवत् प्रभुः महतस् तपसः पारे सवर्णायां प्रजापतिः
2,33,savarṇādhatta sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ sarvān pracetaso nāma dhanurvedasya pāragān,सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः सर्वान् प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगान्
2,34,apṛthagdharmacaraṇās te 'tapyanta mahat tapaḥ daśa varṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ,अपृथग्धर्मचरणास् ते ऽतप्यन्त महत् तपः दश वर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः
2,35,tapaś caratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ arakṣamāṇām āvavrur babhūvātha prajākṣayaḥ,तपश् चरत्सु पृथिवीं प्रचेतःसु महीरुहाः अरक्षमाणाम् आवव्रुर् बभूवाथ प्रजाक्षयः
2,36,nāśakan māruto vātuṃ vṛtaṃ kham abhavad drumaiḥ daśa varṣasahasrāṇi na śekuś ceṣṭituṃ prajāḥ,नाशकन् मारुतो वातुं वृतं खम् अभवद् द्रुमैः दश वर्षसहस्राणि न शेकुश् चेष्टितुं प्रजाः
2,37,tad upaśrutya tapasā yuktāḥ sarve pracetasaḥ mukhebhyo vāyum agniṃ ca sasṛjur jātamanyavaḥ,तद् उपश्रुत्य तपसा युक्ताः सर्वे प्रचेतसः मुखेभ्यो वायुम् अग्निं च ससृजुर् जातमन्यवः
2,38,unmūlān atha vṛkṣāṃs tu kṛtvā vāyur aśoṣayat tān agnir adahad ghora evam āsīd drumakṣayaḥ,उन्मूलान् अथ वृक्षांस् तु कृत्वा वायुर् अशोषयत् तान् अग्निर् अदहद् घोर एवम् आसीद् द्रुमक्षयः
2,39,drumakṣayam atho buddhvā kiṃcic chiṣṭeṣu śākhiṣu upagamyābravīd etāṃs tadā somaḥ prajāpatīn,द्रुमक्षयम् अथो बुद्ध्वा किंचिच् छिष्टेषु शाखिषु उपगम्याब्रवीद् एतांस् तदा सोमः प्रजापतीन्
2,40,kopaṃ yacchata rājānaḥ sarve prācīnabarhiṣaḥ vṛkṣaśūnyā kṛtā pṛthvī śāmyetām agnimārutau,कोपं यच्छत राजानः सर्वे प्राचीनबर्हिषः वृक्षशून्या कृता पृथ्वी शाम्येताम् अग्निमारुतौ
2,41,ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vṛkṣāṇāṃ varavarṇinī bhaviṣyaṃ jānatā tāta dhṛtā garbheṇa vai mayā,रत्नभूता च कन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनी भविष्यं जानता तात धृता गर्भेण वै मया
2,42,māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣāṇām iti nirmitā bhāryā vo 'stu mahābhāgāḥ somavaṃśavivardhinī,मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षाणाम् इति निर्मिता भार्या वो ऽस्तु महाभागाः सोमवंशविवर्धिनी
2,43,yuṣmākaṃ tejaso 'rdhena mama cārdhena tejasaḥ asyām utpatsyate vidvān dakṣo nāma prajāpatiḥ,युष्माकं तेजसो ऽर्धेन मम चार्धेन तेजसः अस्याम् उत्पत्स्यते विद्वान् दक्षो नाम प्रजापतिः
2,44,sa imāṃ dagdhabhūyiṣṭhāṃ yuṣmattejomayena vai agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati,स इमां दग्धभूयिष्ठां युष्मत्तेजोमयेन वै अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्धयिष्यति
2,45,tataḥ somasya vacanāj jagṛhus te pracetasaḥ saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīṃ dharmeṇa māriṣām,ततः सोमस्य वचनाज् जगृहुस् ते प्रचेतसः संहृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीं धर्मेण मारिषाम्
2,46,daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ dakṣo jajñe mahātejāḥ somasyāṃśena bho dvijāḥ,दशभ्यस् तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः दक्षो जज्ञे महातेजाः सोमस्यांशेन भो द्विजाः
2,47,acarāṃś ca carāṃś caiva dvipado 'tha catuṣpadaḥ sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ paścād asṛjata striyaḥ,अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पश्चाद् असृजत स्त्रियः
2,48,dadau daśa sa dharmāya kaśyapāya trayodaśa śiṣṭāḥ somāya rājñe ca nakṣatrākhyā dadau prabhuḥ,ददौ दश स धर्माय कश्यपाय त्रयोदश शिष्टाः सोमाय राज्ञे च नक्षत्राख्या ददौ प्रभुः
2,49,tāsu devāḥ khagā gāvo nāgā ditijadānavāḥ gandharvāpsarasaś caiva jajñire 'nyāś ca jātayaḥ,तासु देवाः खगा गावो नागा दितिजदानवाः गन्धर्वाप्सरसश् चैव जज्ञिरे ऽन्याश् च जातयः
2,50,tataḥ prabhṛti viprendrāḥ prajā maithunasaṃbhavāḥ saṃkalpād darśanāt sparśāt pūrveṣāṃ procyate prajā,ततः प्रभृति विप्रेन्द्राः प्रजा मैथुनसंभवाः संकल्पाद् दर्शनात् स्पर्शात् पूर्वेषां प्रोच्यते प्रजा
2,51,devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām saṃbhavas tu śruto 'smābhir dakṣasya ca mahātmanaḥ,देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् संभवस् तु श्रुतो ऽस्माभिर् दक्षस्य च महात्मनः
2,52,aṅguṣṭhād brahmaṇo jajñe dakṣaḥ kila śubhavrataḥ vāmāṅguṣṭhāt tathā caivaṃ tasya patnī vyajāyata,अङ्गुष्ठाद् ब्रह्मणो जज्ञे दक्षः किल शुभव्रतः वामाङ्गुष्ठात् तथा चैवं तस्य पत्नी व्यजायत
2,53,kathaṃ prācetasatvaṃ sa punar lebhe mahātapāḥ etaṃ naḥ saṃśayaṃ sūta vyākhyātuṃ tvam ihārhasi dauhitraś caiva somasya kathaṃ śvaśuratāṃ gataḥ,कथं प्राचेतसत्वं स पुनर् लेभे महातपाः एतं नः संशयं सूत व्याख्यातुं त्वम् इहार्हसि दौहित्रश् चैव सोमस्य कथं श्वशुरतां गतः
2,54,utpattiś ca nirodhaś ca nityaṃ bhūteṣu bho dvijāḥ ṛṣayo 'tra na muhyanti vidyāvantaś ca ye janāḥ,उत्पत्तिश् च निरोधश् च नित्यं भूतेषु भो द्विजाः ऋषयो ऽत्र न मुह्यन्ति विद्यावन्तश् च ये जनाः
2,55,yuge yuge bhavanty ete punar dakṣādayo nṛpāḥ punaś caiva nirudhyante vidvāṃs tatra na muhyati,युगे युगे भवन्त्य् एते पुनर् दक्षादयो नृपाः पुनश् चैव निरुध्यन्ते विद्वांस् तत्र न मुह्यति
2,56,jyaiṣṭhyaṃ kāniṣṭham apy eṣāṃ pūrvaṃ nāsīd dvijottamāḥ tapa eva garīyo 'bhūt prabhāvaś caiva kāraṇam,ज्यैष्ठ्यं कानिष्ठम् अप्य् एषां पूर्वं नासीद् द्विजोत्तमाः तप एव गरीयो ऽभूत् प्रभावश् चैव कारणम्
2,57,imāṃ visṛṣṭiṃ dakṣasya yo vidyāt sacarācarām prajāvān āyur uttīrṇaḥ svargaloke mahīyate,इमां विसृष्टिं दक्षस्य यो विद्यात् सचराचराम् प्रजावान् आयुर् उत्तीर्णः स्वर्गलोके महीयते
3,1,devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām utpattiṃ vistareṇaiva lomaharṣaṇa kīrtaya,देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् उत्पत्तिं विस्तरेणैव लोमहर्षण कीर्तय
3,2,prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇuta bho dvijāḥ,प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा यथा ससर्ज भूतानि तथा शृणुत भो द्विजाः
3,3,mānasāny eva bhūtāni pūrvam evāsṛjat prabhuḥ ṛṣīn devān sagandharvān asurān yakṣarākṣasān,मानसान्य् एव भूतानि पूर्वम् एवासृजत् प्रभुः ऋषीन् देवान् सगन्धर्वान् असुरान् यक्षराक्षसान्
3,4,yadāsya mānasī viprā na vyavardhata vai prajā tadā saṃcintya dharmātmā prajāhetoḥ prajāpatiḥ,यदास्य मानसी विप्रा न व्यवर्धत वै प्रजा तदा संचिन्त्य धर्मात्मा प्रजाहेतोः प्रजापतिः
3,5,sa maithunena dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ asiknīm āvahat patnīṃ vīraṇasya prajāpateḥ,स मैथुनेन धर्मेण सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः असिक्नीम् आवहत् पत्नीं वीरणस्य प्रजापतेः
3,6,sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm atha putrasahasrāṇi vairaṇyāṃ pañca vīryavān,सुतां सुतपसा युक्तां महतीं लोकधारिणीम् अथ पुत्रसहस्राणि वैरण्यां पञ्च वीर्यवान्
3,7,asiknyāṃ janayām āsa dakṣa eva prajāpatiḥ tāṃs tu dṛṣṭvā mahābhāgān saṃvivardhayiṣūn prajāḥ,असिक्न्यां जनयाम् आस दक्ष एव प्रजापतिः तांस् तु दृष्ट्वा महाभागान् संविवर्धयिषून् प्रजाः
3,8,devarṣiḥ priyasaṃvādo nāradaḥ prābravīd idam nāśāya vacanaṃ teṣāṃ śāpāyaivātmanas tathā,देवर्षिः प्रियसंवादो नारदः प्राब्रवीद् इदम् नाशाय वचनं तेषां शापायैवात्मनस् तथा
3,9,yaṃ kaśyapaḥ sutavaraṃ parameṣṭhī vyajījanat dakṣasya vai duhitari dakṣaśāpabhayān muniḥ,यं कश्यपः सुतवरं परमेष्ठी व्यजीजनत् दक्षस्य वै दुहितरि दक्षशापभयान् मुनिः
3,10,pūrvaṃ sa hi samutpanno nāradaḥ parameṣṭhinaḥ asiknyām atha vairaṇyāṃ bhūyo devarṣisattamaḥ,पूर्वं स हि समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः असिक्न्याम् अथ वैरण्यां भूयो देवर्षिसत्तमः
3,11,taṃ bhūyo janayām āsa piteva munipuṃgavam tena dakṣasya vai putrā haryaśvā iti viśrutāḥ,तं भूयो जनयाम् आस पितेव मुनिपुंगवम् तेन दक्षस्य वै पुत्रा हर्यश्वा इति विश्रुताः
3,12,nirmathya nāśitāḥ sarve vidhinā ca na saṃśayaḥ tasyodyatas tadā dakṣo nāśāyāmitavikramaḥ,निर्मथ्य नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः तस्योद्यतस् तदा दक्षो नाशायामितविक्रमः
3,13,brahmarṣīn purataḥ kṛtvā yācitaḥ parameṣṭhinā tato 'bhisaṃdhiś cakre vai dakṣasya parameṣṭhinā,ब्रह्मर्षीन् पुरतः कृत्वा याचितः परमेष्ठिना ततो ऽभिसंधिश् चक्रे वै दक्षस्य परमेष्ठिना
3,14,kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhaved iti tato dakṣaḥ sutāṃ prādāt priyāṃ vai parameṣṭhine sa tasyāṃ nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayād ṛṣiḥ,कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेद् इति ततो दक्षः सुतां प्रादात् प्रियां वै परमेष्ठिने स तस्यां नारदो जज्ञे भूयः शापभयाद् ऋषिः
3,15,kathaṃ praṇāśitāḥ putrā nāradena maharṣiṇā prajāpateḥ sūtavarya śrotum icchāma tattvataḥ,कथं प्रणाशिताः पुत्रा नारदेन महर्षिणा प्रजापतेः सूतवर्य श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः
3,16,dakṣasya putrā haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ samāgatā mahāvīryā nāradas tān uvāca ha,दक्षस्य पुत्रा हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः समागता महावीर्या नारदस् तान् उवाच ह
3,17,bāliśā bata yūyaṃ vai nāsyā jānīta vai bhuvaḥ pramāṇaṃ sraṣṭukāmā vai prajāḥ prācetasātmajāḥ,बालिशा बत यूयं वै नास्या जानीत वै भुवः प्रमाणं स्रष्टुकामा वै प्रजाः प्राचेतसात्मजाः
3,18,antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ sṛjatha vai prajāḥ te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśaḥ,अन्तर् ऊर्ध्वम् अधश् चैव कथं सृजथ वै प्रजाः ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतो दिशः
3,19,adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ,अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः हर्यश्वेष्व् अथ नष्टेषु दक्षः प्राचेतसः पुनः
3,20,vairaṇyām atha putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ vivardhayiṣavas te tu śabalāśvās tathā prajāḥ,वैरण्याम् अथ पुत्राणां सहस्रम् असृजत् प्रभुः विवर्धयिषवस् ते तु शबलाश्वास् तथा प्रजाः
3,21,pūrvoktaṃ vacanaṃ te tu nāradena pracoditāḥ anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahān ṛṣiḥ,पूर्वोक्तं वचनं ते तु नारदेन प्रचोदिताः अन्योन्यम् ऊचुस् ते सर्वे सम्यग् आह महान् ऋषिः
3,22,bhrātṝṇāṃ padavīṃ jñātuṃ gantavyaṃ nātra saṃśayaḥ jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ,भ्रातॄणां पदवीं ज्ञातुं गन्तव्यं नात्र संशयः ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश् च सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः
3,23,te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ,ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः
3,24,tadā prabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe dvijāḥ prayāto naśyati kṣipraṃ tan na kāryaṃ vipaścitā,तदा प्रभृति वै भ्राता भ्रातुर् अन्वेषणे द्विजाः प्रयातो नश्यति क्षिप्रं तन् न कार्यं विपश्चिता
3,25,tāṃś caiva naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ ṣaṣṭiṃ tato 'sṛjat kanyā vairaṇyām iti naḥ śrutam,तांश् चैव नष्टान् विज्ञाय पुत्रान् दक्षः प्रजापतिः षष्टिं ततो ऽसृजत् कन्या वैरण्याम् इति नः श्रुतम्
3,26,tās tadā pratijagrāha bhāryārthaṃ kaśyapaḥ prabhuḥ somo dharmaś ca bho viprās tathaivānye maharṣayaḥ,तास् तदा प्रतिजग्राह भार्यार्थं कश्यपः प्रभुः सोमो धर्मश् च भो विप्रास् तथैवान्ये महर्षयः
3,27,dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine,ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने
3,28,dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā dve kṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu,द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु
3,29,arundhatī vasur yāmī lambā bhānur marutvatī saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bho dvijāḥ,अरुन्धती वसुर् यामी लम्बा भानुर् मरुत्वती संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भो द्विजाः
3,30,dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni bodhata viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata,धर्मपत्न्यो दश त्व् एतास् तास्व् अपत्यानि बोधत विश्वेदेवास् तु विश्वायाः साध्या साध्यान् व्यजायत
3,31,marutvatyāṃ marutvanto vasos tu vasavaḥ sutāḥ bhānos tu bhānavaḥ putrā muhūrtās tu muhūrtajāḥ,मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः सुताः भानोस् तु भानवः पुत्रा मुहूर्तास् तु मुहूर्तजाः
3,32,lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī ca yāmijā pṛthivī viṣayaṃ sarvam arundhatyāṃ vyajāyata,लम्बायाश् चैव घोषो ऽथ नागवीथी च यामिजा पृथिवी विषयं सर्वम् अरुन्धत्यां व्यजायत
3,33,saṃkalpāyās tu viśvātmā jajñe saṃkalpa eva hi nāgavīthyāṃ ca yāminyāṃ vṛṣalaś ca vyajāyata,संकल्पायास् तु विश्वात्मा जज्ञे संकल्प एव हि नागवीथ्यां च यामिन्यां वृषलश् च व्यजायत
3,34,parā yāḥ somapatnīś ca dakṣaḥ prācetaso dadau sarvā nakṣatranāmnyas tā jyotiṣe parikīrtitāḥ,परा याः सोमपत्नीश् च दक्षः प्राचेतसो ददौ सर्वा नक्षत्रनाम्न्यस् ता ज्योतिषे परिकीर्तिताः
3,35,ye tv anye khyātimanto vai devā jyotiṣpurogamāḥ vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram,ये त्व् अन्ये ख्यातिमन्तो वै देवा ज्योतिष्पुरोगमाः वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां वक्ष्यामि विस्तरम्
3,36,āpo dhruvaś ca somaś ca dhavaś caivānilo 'nalaḥ pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ,आपो ध्रुवश् च सोमश् च धवश् चैवानिलो ऽनलः प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो नामभिः स्मृताः
3,37,āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śrānto munis tathā dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ,आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः श्रान्तो मुनिस् तथा ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः
3,38,somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate dhavasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇas tathā,सोमस्य भगवान् वर्चा वर्चस्वी येन जायते धवस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा मनोहरायाः शिशिरः प्राणो ऽथ रमणस् तथा
3,39,anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya ca,अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः अविज्ञातगतिश् चैव द्वौ पुत्राव् अनिलस्य च
3,40,agniputraḥ kumāras tu śarastambe śriyā vṛtaḥ tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajaḥ,अग्निपुत्रः कुमारस् तु शरस्तम्बे श्रिया वृतः तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्ठजः
3,41,apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ pratyūṣasya viduḥ putram ṛṣiṃ nāmnātha devalam,अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेय इति स्मृतः प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रम् ऋषिं नाम्नाथ देवलम्
3,42,dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmavādinī,द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ बृहस्पतेस् तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मवादिनी
3,43,yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicacāra ha prabhāsasya tu sā bhāryā vasūnām aṣṭamasya tu,योगसिद्धा जगत् कृत्स्नम् असक्ता विचचार ह प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनाम् अष्टमस्य तु
3,44,viśvakarmā mahābhāgo yasyāṃ jajñe prajāpatiḥ kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārdhakiḥ,विश्वकर्मा महाभागो यस्यां जज्ञे प्रजापतिः कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्धकिः
3,45,bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ yaḥ sarveṣāṃ vimānāni daivatānāṃ cakāra ha,भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः यः सर्वेषां विमानानि दैवतानां चकार ह
3,46,mānuṣāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ surabhī kaśyapād rudrān ekādaśa vinirmame,मानुषाश् चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः सुरभी कश्यपाद् रुद्रान् एकादश विनिर्ममे
3,47,mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca vīryavān,महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यस् त्वष्टा रुद्रश् च वीर्यवान्
3,48,haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā,हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश् चापराजितः वृषाकपिश् च शंभुश् च कपर्दी रैवतस् तथा
3,49,mṛgavyādhaś ca śarvaś ca kapālī ca dvijottamāḥ ekādaśaite vikhyātā rudrās tribhuvaneśvarāḥ,मृगव्याधश् च शर्वश् च कपाली च द्विजोत्तमाः एकादशैते विख्याता रुद्रास् त्रिभुवनेश्वराः
3,50,śataṃ tv evaṃ samākhyātaṃ rudrāṇām amitaujasām purāṇe muniśārdūlā yair vyāptaṃ sacarācaram,शतं त्व् एवं समाख्यातं रुद्राणाम् अमितौजसाम् पुराणे मुनिशार्दूला यैर् व्याप्तं सचराचरम्
3,51,dārāñ śṛṇudhvaṃ viprendrāḥ kaśyapasya prajāpateḥ aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā khasā,दाराञ् शृणुध्वं विप्रेन्द्राः कश्यपस्य प्रजापतेः अदितिर् दितिर् दनुश् चैव अरिष्टा सुरसा खसा
3,52,surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā kadrur muniś ca bho viprās tāsv apatyāni bodhata,सुरभिर् विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा कद्रुर् मुनिश् च भो विप्रास् तास्व् अपत्यानि बोधत
3,53,pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsan surottamāḥ tuṣitā nāma te 'nyonyam ūcur vaivasvate 'ntare,पूर्वमन्वन्तरे श्रेष्ठा द्वादशासन् सुरोत्तमाः तुषिता नाम ते ऽन्योन्यम् ऊचुर् वैवस्वते ऽन्तरे
3,54,upasthite 'tiyaśasaś cākṣuṣasyāntare manoḥ hitārthaṃ sarvalokānāṃ samāgamya parasparam,उपस्थिते ऽतियशसश् चाक्षुषस्यान्तरे मनोः हितार्थं सर्वलोकानां समागम्य परस्परम्
3,55,āgacchata drutaṃ devā aditiṃ saṃpraviśya vai manvantare prasūyāmas tan naḥ śreyo bhaviṣyati,आगच्छत द्रुतं देवा अदितिं संप्रविश्य वै मन्वन्तरे प्रसूयामस् तन् नः श्रेयो भविष्यति
3,56,evam uktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ mārīcāt kaśyapāj jātās tv adityā dakṣakanyayā,एवम् उक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः मारीचात् कश्यपाज् जातास् त्व् अदित्या दक्षकन्यया
3,57,tatra viṣṇuś ca śakraś ca jajñāte punar eva hi aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca,तत्र विष्णुश् च शक्रश् च जज्ञाते पुनर् एव हि अर्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च
3,58,vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca aṃśo bhagaś cātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ,विवस्वान् सविता चैव मित्रो वरुण एव च अंशो भगश् चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः
3,59,saptaviṃśati yāḥ proktāḥ somapatnyo mahāvratāḥ tāsām apatyāny abhavan dīptāny amitatejasaḥ,सप्तविंशति याः प्रोक्ताः सोमपत्न्यो महाव्रताः तासाम् अपत्यान्य् अभवन् दीप्तान्य् अमिततेजसः
3,60,ariṣṭanemipatnīnām apatyānīha ṣoḍaśa bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ,अरिष्टनेमिपत्नीनाम् अपत्यानीह षोडश बहुपुत्रस्य विदुषश् चतस्रो विद्युतः स्मृताः
3,61,cākṣuṣasyāntare pūrve ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ kṛśāśvasya ca devarṣer devapraharaṇāḥ smṛtāḥ,चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वे ऋचो ब्रह्मर्षिसत्कृताः कृशाश्वस्य च देवर्षेर् देवप्रहरणाः स्मृताः
3,62,ete yugasahasrānte jāyante punar eva hi sarve devagaṇāś cātra trayastriṃśat tu kāmajāḥ,एते युगसहस्रान्ते जायन्ते पुनर् एव हि सर्वे देवगणाश् चात्र त्रयस्त्रिंशत् तु कामजाः
3,63,teṣām api ca bho viprā nirodhotpattir ucyate yathā sūryasya gagana udayāstamayāv iha,तेषाम् अपि च भो विप्रा निरोधोत्पत्तिर् उच्यते यथा सूर्यस्य गगन उदयास्तमयाव् इह
3,64,evaṃ devanikāyās te saṃbhavanti yuge yuge dityāḥ putradvayaṃ jajñe kaśyapād iti naḥ śrutam,एवं देवनिकायास् ते संभवन्ति युगे युगे दित्याः पुत्रद्वयं जज्ञे कश्यपाद् इति नः श्रुतम्
3,65,hiraṇyakaśipuś caiva hiraṇyākṣaś ca vīryavān siṃhikā cābhavat kanyā vipracitteḥ parigrahaḥ,हिरण्यकशिपुश् चैव हिरण्याक्षश् च वीर्यवान् सिंहिका चाभवत् कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः
3,66,saiṃhikeyā iti khyātā yasyāḥ putrā mahābalāḥ hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāraḥ prathitaujasaḥ,सैंहिकेया इति ख्याता यस्याः पुत्रा महाबलाः हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारः प्रथितौजसः
3,67,hrādaś ca anuhrādaś ca prahrādaś caiva vīryavān saṃhrādaś ca caturtho 'bhūd dhrādaputro hradas tathā,ह्रादश् च अनुह्रादश् च प्रह्रादश् चैव वीर्यवान् संह्रादश् च चतुर्थो ऽभूद् ध्रादपुत्रो ह्रदस् तथा
3,68,hradasya putrau dvau vīrau śivaḥ kālas tathaiva ca virocanaś ca prāhrādir balir jajñe virocanāt,ह्रदस्य पुत्रौ द्वौ वीरौ शिवः कालस् तथैव च विरोचनश् च प्राह्रादिर् बलिर् जज्ञे विरोचनात्
3,69,baleḥ putraśatam āsīd bāṇajyeṣṭhaṃ tapodhanāḥ dhṛtarāṣṭraś ca sūryaś ca candramāś candratāpanaḥ,बलेः पुत्रशतम् आसीद् बाणज्येष्ठं तपोधनाः धृतराष्ट्रश् च सूर्यश् च चन्द्रमाश् चन्द्रतापनः
3,70,kumbhanābho gardabhākṣaḥ kukṣir ity evamādayaḥ bāṇas teṣām atibalo jyeṣṭhaḥ paśupateḥ priyaḥ,कुम्भनाभो गर्दभाक्षः कुक्षिर् इत्य् एवमादयः बाणस् तेषाम् अतिबलो ज्येष्ठः पशुपतेः प्रियः
3,71,purā kalpe tu bāṇena prasādyomāpatiṃ prabhum pārśvato vihariṣyāmi ity evaṃ yācito varaḥ,पुरा कल्पे तु बाणेन प्रसाद्योमापतिं प्रभुम् पार्श्वतो विहरिष्यामि इत्य् एवं याचितो वरः
3,72,hiraṇyākṣasutāś caiva vidvāṃsaś ca mahābalāḥ bharbharaḥ śakuniś caiva bhūtasaṃtāpanas tathā,हिरण्याक्षसुताश् चैव विद्वांसश् च महाबलाः भर्भरः शकुनिश् चैव भूतसंतापनस् तथा
3,73,mahānābhaś ca vikrāntaḥ kālanābhas tathaiva ca abhavan danuputrāś ca śataṃ tīvraparākramāḥ,महानाभश् च विक्रान्तः कालनाभस् तथैव च अभवन् दनुपुत्राश् च शतं तीव्रपराक्रमाः
3,74,tapasvino mahāvīryāḥ prādhānyena bravīmi tān dvimūrdhā śaṅkukarṇaś ca tathā hayaśirā vibhuḥ,तपस्विनो महावीर्याः प्राधान्येन ब्रवीमि तान् द्विमूर्धा शङ्कुकर्णश् च तथा हयशिरा विभुः
3,75,ayomukhaḥ śambaraś ca kapilo vāmanas tathā mārīcir maghavāṃś caiva ilvalaḥ svasṛmas tathā,अयोमुखः शम्बरश् च कपिलो वामनस् तथा मारीचिर् मघवांश् चैव इल्वलः स्वसृमस् तथा
3,76,vikṣobhaṇaś ca ketuś ca ketuvīryaśatahradau indrajit sarvajic caiva vajranābhas tathaiva ca,विक्षोभणश् च केतुश् च केतुवीर्यशतह्रदौ इन्द्रजित् सर्वजिच् चैव वज्रनाभस् तथैव च
3,77,ekacakro mahābāhus tārakaś ca mahābalaḥ vaiśvānaraḥ pulomā ca vidrāvaṇamahāśirāḥ,एकचक्रो महाबाहुस् तारकश् च महाबलः वैश्वानरः पुलोमा च विद्रावणमहाशिराः
3,78,svarbhānur vṛṣaparvā ca vipracittiś ca vīryavān sarva ete danoḥ putrāḥ kaśyapād abhijajñire,स्वर्भानुर् वृषपर्वा च विप्रचित्तिश् च वीर्यवान् सर्व एते दनोः पुत्राः कश्यपाद् अभिजज्ञिरे
3,79,vipracittipradhānās te dānavāḥ sumahābalāḥ eteṣāṃ putrapautraṃ tu na tac chakyaṃ dvijottamāḥ,विप्रचित्तिप्रधानास् ते दानवाः सुमहाबलाः एतेषां पुत्रपौत्रं तु न तच् छक्यं द्विजोत्तमाः
3,80,prasaṃkhyātuṃ bahutvāc ca putrapautram anantakam svarbhānos tu prabhā kanyā pulomnas tu śacī sutā,प्रसंख्यातुं बहुत्वाच् च पुत्रपौत्रम् अनन्तकम् स्वर्भानोस् तु प्रभा कन्या पुलोम्नस् तु शची सुता
3,81,upadīptir hayaśirāḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī pulomā kālikā caiva vaiśvānarasute ubhe,उपदीप्तिर् हयशिराः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी पुलोमा कालिका चैव वैश्वानरसुते उभे
3,82,bahvapatye mahāpatye marīces tu parigrahaḥ tayoḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭir dānavanandanāḥ,बह्वपत्ये महापत्ये मरीचेस् तु परिग्रहः तयोः पुत्रसहस्राणि षष्टिर् दानवनन्दनाः
3,83,caturdaśaśatān anyān hiraṇyapuravāsinaḥ marīcir janayām āsa mahatā tapasānvitaḥ,चतुर्दशशतान् अन्यान् हिरण्यपुरवासिनः मरीचिर् जनयाम् आस महता तपसान्वितः
3,84,paulomāḥ kālakeyāś ca dānavās te mahābalāḥ avadhyā devatānāṃ hi hiraṇyapuravāsinaḥ,पौलोमाः कालकेयाश् च दानवास् ते महाबलाः अवध्या देवतानां हि हिरण्यपुरवासिनः
3,85,pitāmahaprasādena ye hatāḥ savyasācinā tato 'pare mahāvīryā dānavās tv atidāruṇāḥ,पितामहप्रसादेन ये हताः सव्यसाचिना ततो ऽपरे महावीर्या दानवास् त्व् अतिदारुणाः
3,86,siṃhikāyām athotpannā vipracitteḥ sutās tathā daityadānavasaṃyogāj jātās tīvraparākramāḥ,सिंहिकायाम् अथोत्पन्ना विप्रचित्तेः सुतास् तथा दैत्यदानवसंयोगाज् जातास् तीव्रपराक्रमाः
3,87,saiṃhikeyā iti khyātās trayodaśa mahābalāḥ vaṃśyaḥ śalyaś ca balinau nalaś caiva tathā balaḥ,सैंहिकेया इति ख्यातास् त्रयोदश महाबलाः वंश्यः शल्यश् च बलिनौ नलश् चैव तथा बलः
3,88,vātāpir namuciś caiva ilvalaḥ svasṛmas tathā añjiko narakaś caiva kālanābhas tathaiva ca,वातापिर् नमुचिश् चैव इल्वलः स्वसृमस् तथा अञ्जिको नरकश् चैव कालनाभस् तथैव च
3,89,saramānas tathā caiva svarakalpaś ca vīryavān ete vai dānavāḥ śreṣṭhā danor vaṃśavivardhanāḥ,सरमानस् तथा चैव स्वरकल्पश् च वीर्यवान् एते वै दानवाः श्रेष्ठा दनोर् वंशविवर्धनाः
3,90,teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ saṃhrādasya tu daityasya nivātakavacāḥ kule,तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले
3,91,samutpannāḥ sumahatā tapasā bhāvitātmanaḥ tisraḥ koṭyaḥ sutās teṣāṃ maṇivatyāṃ nivāsinaḥ,समुत्पन्नाः सुमहता तपसा भावितात्मनः तिस्रः कोट्यः सुतास् तेषां मणिवत्यां निवासिनः
3,92,avadhyās te 'pi devānām arjunena nipātitāḥ ṣaṭ sutāḥ sumahābhāgās tāmrāyāḥ parikīrtitāḥ,अवध्यास् ते ऽपि देवानाम् अर्जुनेन निपातिताः षट् सुताः सुमहाभागास् ताम्रायाः परिकीर्तिताः
3,93,krauñcī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrikā krauñcī tu janayām āsa ulūkapratyulūkakān,क्रौञ्ची श्येनी च भासी च सुग्रीवी शुचिगृध्रिका क्रौञ्ची तु जनयाम् आस उलूकप्रत्युलूककान्
3,94,śyenī śyenāṃs tathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃś ca gṛdhry api śucir audakān pakṣigaṇān sugrīvī tu dvijottamāḥ,श्येनी श्येनांस् तथा भासी भासान् गृध्रांश् च गृध्र्य् अपि शुचिर् औदकान् पक्षिगणान् सुग्रीवी तु द्विजोत्तमाः
3,95,aśvān uṣṭrān gardabhāṃś ca tāmrāvaṃśaḥ prakīrtitaḥ vinatāyās tu dvau putrau vikhyātau garuḍāruṇau,अश्वान् उष्ट्रान् गर्दभांश् च ताम्रावंशः प्रकीर्तितः विनतायास् तु द्वौ पुत्रौ विख्यातौ गरुडारुणौ
3,96,garuḍaḥ patatāṃ śreṣṭho dāruṇaḥ svena karmaṇā surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇām amitaujasām,गरुडः पततां श्रेष्ठो दारुणः स्वेन कर्मणा सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाम् अमितौजसाम्
3,97,anekaśirasāṃ viprāḥ khacarāṇāṃ mahātmanām kādraveyās tu balinaḥ sahasram amitaujasaḥ,अनेकशिरसां विप्राः खचराणां महात्मनाम् काद्रवेयास् तु बलिनः सहस्रम् अमितौजसः
3,98,suparṇavaśagā nāgā jajñire naikamastakāḥ yeṣāṃ pradhānāḥ satataṃ śeṣavāsukitakṣakāḥ,सुपर्णवशगा नागा जज्ञिरे नैकमस्तकाः येषां प्रधानाः सततं शेषवासुकितक्षकाः
3,99,airāvato mahāpadmaḥ kambalāśvatarāv ubhau elāpattraś ca śaṅkhaś ca karkoṭakadhanaṃjayau,ऐरावतो महापद्मः कम्बलाश्वतराव् उभौ एलापत्त्रश् च शङ्खश् च कर्कोटकधनंजयौ
3,100,mahānīlamahākarṇau dhṛtarāṣṭrabalāhakau kuharaḥ puṣpadaṃṣṭraś ca durmukhaḥ sumukhas tathā,महानीलमहाकर्णौ धृतराष्ट्रबलाहकौ कुहरः पुष्पदंष्ट्रश् च दुर्मुखः सुमुखस् तथा
3,101,śaṅkhaś ca śaṅkhapālaś ca kapilo vāmanas tathā nahuṣaḥ śaṅkharomā ca maṇir ity evamādayaḥ,शङ्खश् च शङ्खपालश् च कपिलो वामनस् तथा नहुषः शङ्खरोमा च मणिर् इत्य् एवमादयः
3,102,teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ caturdaśasahasrāṇi krūrāṇām anilāśinām,तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः चतुर्दशसहस्राणि क्रूराणाम् अनिलाशिनाम्
3,103,gaṇaṃ krodhavaṃśaṃ viprās tasya sarve ca daṃṣṭriṇaḥ sthalajāḥ pakṣiṇo 'bjāś ca dharāyāḥ prasavāḥ smṛtāḥ,गणं क्रोधवंशं विप्रास् तस्य सर्वे च दंष्ट्रिणः स्थलजाः पक्षिणो ऽब्जाश् च धरायाः प्रसवाः स्मृताः
3,104,gās tu vai janayām āsa surabhir mahiṣīs tathā irā vṛkṣalatā vallīs tṛṇajātīś ca sarvaśaḥ,गास् तु वै जनयाम् आस सुरभिर् महिषीस् तथा इरा वृक्षलता वल्लीस् तृणजातीश् च सर्वशः
3,105,khasā tu yakṣarakṣāṃsi munir apsarasas tathā ariṣṭā tu mahāsiddhā gandharvān amitaujasaḥ,खसा तु यक्षरक्षांसि मुनिर् अप्सरसस् तथा अरिष्टा तु महासिद्धा गन्धर्वान् अमितौजसः
3,106,ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāḥ sthāṇujaṅgamāḥ yeṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ,एते कश्यपदायादाः कीर्तिताः स्थाणुजङ्गमाः येषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः
3,107,eṣa manvantare viprāḥ sargaḥ svārociṣe smṛtaḥ vaivasvate 'timahati vāruṇe vitate kratau,एष मन्वन्तरे विप्राः सर्गः स्वारोचिषे स्मृतः वैवस्वते ऽतिमहति वारुणे वितते क्रतौ
3,108,juhvānasya brahmaṇo vai prajāsarga ihocyate pūrvaṃ yatra samutpannān brahmarṣīn sapta mānasān,जुह्वानस्य ब्रह्मणो वै प्रजासर्ग इहोच्यते पूर्वं यत्र समुत्पन्नान् ब्रह्मर्षीन् सप्त मानसान्
3,109,putratve kalpayām āsa svayam eva pitāmahaḥ tato virodhe devānāṃ dānavānāṃ ca bho dvijāḥ,पुत्रत्वे कल्पयाम् आस स्वयम् एव पितामहः ततो विरोधे देवानां दानवानां च भो द्विजाः
3,110,ditir vinaṣṭaputrā vai toṣayām āsa kaśyapam kaśyapas tu prasannātmā samyag ārādhitas tayā,दितिर् विनष्टपुत्रा वै तोषयाम् आस कश्यपम् कश्यपस् तु प्रसन्नात्मा सम्यग् आराधितस् तया
3,111,vareṇa cchandayām āsa sā ca vavre varaṃ tadā putram indravadhārthāya samartham amitaujasam,वरेण च्छन्दयाम् आस सा च वव्रे वरं तदा पुत्रम् इन्द्रवधार्थाय समर्थम् अमितौजसम्
3,112,sa ca tasmai varaṃ prādāt prārthitaḥ sumahātapāḥ dattvā ca varam atyugro mārīcaḥ samabhāṣata,स च तस्मै वरं प्रादात् प्रार्थितः सुमहातपाः दत्त्वा च वरम् अत्युग्रो मारीचः समभाषत
3,113,indraṃ putro nihantā te garbhaṃ vai śaradāṃ śatam yadi dhārayase śaucatatparā vratam āsthitā,इन्द्रं पुत्रो निहन्ता ते गर्भं वै शरदां शतम् यदि धारयसे शौचतत्परा व्रतम् आस्थिता
3,114,tathety abhihito bhartā tayā devyā mahātapāḥ dhārayām āsa garbhaṃ tu śuciḥ sā munisattamāḥ,तथेत्य् अभिहितो भर्ता तया देव्या महातपाः धारयाम् आस गर्भं तु शुचिः सा मुनिसत्तमाः
3,115,tato 'bhyupāgamad dityāṃ garbham ādhāya kaśyapaḥ rodhayan vai gaṇaṃ śreṣṭhaṃ devānām amitaujasam,ततो ऽभ्युपागमद् दित्यां गर्भम् आधाय कश्यपः रोधयन् वै गणं श्रेष्ठं देवानाम् अमितौजसम्
3,116,tejaḥ saṃhṛtya durdharṣam avadhyam amarair api jagāma parvatāyaiva tapase saṃśitavratā,तेजः संहृत्य दुर्धर्षम् अवध्यम् अमरैर् अपि जगाम पर्वतायैव तपसे संशितव्रता
3,117,tasyāś caivāntaraprepsur abhavat pākaśāsanaḥ jāte varṣaśate cāsyā dadarśāntaram acyutaḥ,तस्याश् चैवान्तरप्रेप्सुर् अभवत् पाकशासनः जाते वर्षशते चास्या ददर्शान्तरम् अच्युतः
3,118,akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ ditiḥ śayanam āviśat nidrāṃ cāhārayām āsa tasyāṃ kukṣiṃ praviśya saḥ,अकृत्वा पादयोः शौचं दितिः शयनम् आविशत् निद्रां चाहारयाम् आस तस्यां कुक्षिं प्रविश्य सः
3,119,vajrapāṇis tato garbhaṃ saptadhā taṃ nyakṛntayat sa pāṭyamāno garbho 'tha vajreṇa praruroda ha,वज्रपाणिस् ततो गर्भं सप्तधा तं न्यकृन्तयत् स पाट्यमानो गर्भो ऽथ वज्रेण प्ररुरोद ह
3,120,mā rodīr iti taṃ śakraḥ punaḥ punar athābravīt so 'bhavat saptadhā garbhas tam indro ruṣitaḥ punaḥ,मा रोदीर् इति तं शक्रः पुनः पुनर् अथाब्रवीत् सो ऽभवत् सप्तधा गर्भस् तम् इन्द्रो रुषितः पुनः
3,121,ekaikaṃ saptadhā cakre vajreṇaivārikarṣaṇaḥ maruto nāma te devā babhūvur dvijasattamāḥ,एकैकं सप्तधा चक्रे वज्रेणैवारिकर्षणः मरुतो नाम ते देवा बभूवुर् द्विजसत्तमाः
3,122,yathoktaṃ vai maghavatā tathaiva maruto 'bhavan devāś caikonapañcāśat sahāyā vajrapāṇinaḥ,यथोक्तं वै मघवता तथैव मरुतो ऽभवन् देवाश् चैकोनपञ्चाशत् सहाया वज्रपाणिनः
3,123,teṣām evaṃ pravṛttānāṃ bhūtānāṃ dvijasattamāḥ rocayan vai gaṇaśreṣṭhān devānām amitaujasām,तेषाम् एवं प्रवृत्तानां भूतानां द्विजसत्तमाः रोचयन् वै गणश्रेष्ठान् देवानाम् अमितौजसाम्
3,124,nikāyeṣu nikāyeṣu hariḥ prādāt prajāpatīn kramaśas tāni rājyāni pṛthupūrvāṇi bho dvijāḥ,निकायेषु निकायेषु हरिः प्रादात् प्रजापतीन् क्रमशस् तानि राज्यानि पृथुपूर्वाणि भो द्विजाः
3,125,sa hariḥ puruṣo vīraḥ kṛṣṇo jiṣṇuḥ prajāpatiḥ parjanyas tapano 'nantas tasya sarvam idaṃ jagat,स हरिः पुरुषो वीरः कृष्णो जिष्णुः प्रजापतिः पर्जन्यस् तपनो ऽनन्तस् तस्य सर्वम् इदं जगत्
3,126,bhūtasargam imaṃ samyag jānato dvijasattamāḥ nāvṛttibhayam astīha paralokabhayaṃ kutaḥ,भूतसर्गम् इमं सम्यग् जानतो द्विजसत्तमाः नावृत्तिभयम् अस्तीह परलोकभयं कुतः
4,1,abhiṣicyādhirājendraṃ pṛthuṃ vaiṇyaṃ pitāmahaḥ tataḥ krameṇa rājyāni vyādeṣṭum upacakrame,अभिषिच्याधिराजेन्द्रं पृथुं वैण्यं पितामहः ततः क्रमेण राज्यानि व्यादेष्टुम् उपचक्रमे
4,2,dvijānāṃ vīrudhāṃ caiva nakṣatragrahayos tathā yajñānāṃ tapasāṃ caiva somaṃ rājye 'bhyaṣecayat,द्विजानां वीरुधां चैव नक्षत्रग्रहयोस् तथा यज्ञानां तपसां चैव सोमं राज्ये ऽभ्यषेचयत्
4,3,apāṃ tu varuṇaṃ rājye rājñāṃ vaiśravaṇaṃ patim ādityānāṃ tathā viṣṇuṃ vasūnām atha pāvakam,अपां तु वरुणं राज्ये राज्ञां वैश्रवणं पतिम् आदित्यानां तथा विष्णुं वसूनाम् अथ पावकम्
4,4,prajāpatīnāṃ dakṣaṃ tu marutām atha vāsavam daityānāṃ dānavānāṃ vai prahrādam amitaujasam,प्रजापतीनां दक्षं तु मरुताम् अथ वासवम् दैत्यानां दानवानां वै प्रह्रादम् अमितौजसम्
4,5,vaivasvataṃ pitṝṇāṃ ca yamaṃ rājye 'bhyaṣecayat yakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ ca pārthivānāṃ tathaiva ca,वैवस्वतं पितॄणां च यमं राज्ये ऽभ्यषेचयत् यक्षाणां राक्षसानां च पार्थिवानां तथैव च
4,6,sarvabhūtapiśācānāṃ girīśaṃ śūlapāṇinam śailānāṃ himavantaṃ ca nadīnām atha sāgaram,सर्वभूतपिशाचानां गिरीशं शूलपाणिनम् शैलानां हिमवन्तं च नदीनाम् अथ सागरम्
4,7,gandharvāṇām adhipatiṃ cakre citrarathaṃ prabhum nāgānāṃ vāsukiṃ cakre sarpāṇām atha takṣakam,गन्धर्वाणाम् अधिपतिं चक्रे चित्ररथं प्रभुम् नागानां वासुकिं चक्रे सर्पाणाम् अथ तक्षकम्
4,8,vāraṇānāṃ tu rājānam airāvatam athādiśat uccaiḥśravasam aśvānāṃ garuḍaṃ caiva pakṣiṇām,वारणानां तु राजानम् ऐरावतम् अथादिशत् उच्चैःश्रवसम् अश्वानां गरुडं चैव पक्षिणाम्
4,9,mṛgāṇām atha śārdūlaṃ govṛṣaṃ tu gavāṃ patim vanaspatīnāṃ rājānaṃ plakṣam evābhyaṣecayat,मृगाणाम् अथ शार्दूलं गोवृषं तु गवां पतिम् वनस्पतीनां राजानं प्लक्षम् एवाभ्यषेचयत्
4,10,evaṃ vibhajya rājyāni krameṇaiva pitāmahaḥ diśāṃ pālān atha tataḥ sthāpayām āsa sa prabhuḥ,एवं विभज्य राज्यानि क्रमेणैव पितामहः दिशां पालान् अथ ततः स्थापयाम् आस स प्रभुः
4,11,pūrvasyāṃ diśi putraṃ tu vairājasya prajāpateḥ diśaḥ pālaṃ sudhanvānaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat,पूर्वस्यां दिशि पुत्रं तु वैराजस्य प्रजापतेः दिशः पालं सुधन्वानं राजानं सो ऽभ्यषेचयत्
4,12,dakṣiṇasyāṃ diśi tathā kardamasya prajāpateḥ putraṃ śaṅkhapadaṃ nāma rājānaṃ so 'bhyaṣecayat,दक्षिणस्यां दिशि तथा कर्दमस्य प्रजापतेः पुत्रं शङ्खपदं नाम राजानं सो ऽभ्यषेचयत्
4,13,paścimasyāṃ diśi tathā rajasaḥ putram acyutam ketumantaṃ mahātmānaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat,पश्चिमस्यां दिशि तथा रजसः पुत्रम् अच्युतम् केतुमन्तं महात्मानं राजानं सो ऽभ्यषेचयत्
4,14,tathā hiraṇyaromāṇaṃ parjanyasya prajāpateḥ udīcyāṃ diśi durdharṣaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat,तथा हिरण्यरोमाणं पर्जन्यस्य प्रजापतेः उदीच्यां दिशि दुर्धर्षं राजानं सो ऽभ्यषेचयत्
4,15,tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā yathāpradeśam adyāpi dharmeṇa pratipālyate,तैर् इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना यथाप्रदेशम् अद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते
4,16,rājasūyābhiṣiktas tu pṛthur etair narādhipaiḥ vedadṛṣṭena vidhinā rājā rājye narādhipaḥ,राजसूयाभिषिक्तस् तु पृथुर् एतैर् नराधिपैः वेददृष्टेन विधिना राजा राज्ये नराधिपः
4,17,tato manvantare 'tīte cākṣuṣe 'mitatejasi vaivasvatāya manave pṛthivyāṃ rājyam ādiśat,ततो मन्वन्तरे ऽतीते चाक्षुषे ऽमिततेजसि वैवस्वताय मनवे पृथिव्यां राज्यम् आदिशत्
4,18,tasya vistaram ākhyāsye manor vaivasvatasya ha bhavatāṃ cānukūlyāya yadi śrotum ihecchatha mahad etad adhiṣṭhānaṃ purāṇe tad adhiṣṭhitam,तस्य विस्तरम् आख्यास्ये मनोर् वैवस्वतस्य ह भवतां चानुकूल्याय यदि श्रोतुम् इहेच्छथ महद् एतद् अधिष्ठानं पुराणे तद् अधिष्ठितम्
4,19,vistareṇa pṛthor janma lomaharṣaṇa kīrtaya yathā mahātmanā tena dugdhā veyaṃ vasuṃdharā,विस्तरेण पृथोर् जन्म लोमहर्षण कीर्तय यथा महात्मना तेन दुग्धा वेयं वसुंधरा
4,20,yathā vāpi nṛbhir dugdhā yathā devair maharṣibhiḥ yathā daityaiś ca nāgaiś ca yathā yakṣair yathā drumaiḥ,यथा वापि नृभिर् दुग्धा यथा देवैर् महर्षिभिः यथा दैत्यैश् च नागैश् च यथा यक्षैर् यथा द्रुमैः
4,21,yathā śailaiḥ piśācaiś ca gandharvaiś ca dvijottamaiḥ rākṣasaiś ca mahāsattvair yathā dugdhā vasuṃdharā,यथा शैलैः पिशाचैश् च गन्धर्वैश् च द्विजोत्तमैः राक्षसैश् च महासत्त्वैर् यथा दुग्धा वसुंधरा
4,22,teṣāṃ pātraviśeṣāṃś ca vaktum arhasi suvrata vatsakṣīraviśeṣāṃś ca dogdhāraṃ cānupūrvaśaḥ,तेषां पात्रविशेषांश् च वक्तुम् अर्हसि सुव्रत वत्सक्षीरविशेषांश् च दोग्धारं चानुपूर्वशः
4,23,yasmāc ca kāraṇāt pāṇir veṇasya mathitaḥ purā kruddhair maharṣibhis tāta kāraṇaṃ tac ca kīrtaya,यस्माच् च कारणात् पाणिर् वेणस्य मथितः पुरा क्रुद्धैर् महर्षिभिस् तात कारणं तच् च कीर्तय
4,24,śṛṇudhvaṃ kīrtayiṣyāmi pṛthor vaiṇyasya vistaram ekāgrāḥ prayatāś caiva puṇyārthaṃ vai dvijarṣabhāḥ,शृणुध्वं कीर्तयिष्यामि पृथोर् वैण्यस्य विस्तरम् एकाग्राः प्रयताश् चैव पुण्यार्थं वै द्विजर्षभाः
4,25,nāśuceḥ kṣudramanaso nāśiṣyasyāvratasya ca kīrtayeyam idaṃ viprāḥ kṛtaghnāyāhitāya ca,नाशुचेः क्षुद्रमनसो नाशिष्यस्याव्रतस्य च कीर्तयेयम् इदं विप्राः कृतघ्नायाहिताय च
4,26,svargyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ dhanyaṃ vedaiś ca saṃmitam rahasyam ṛṣibhiḥ proktaṃ śṛṇudhvaṃ vai yathātatham,स्वर्ग्यं यशस्यम् आयुष्यं धन्यं वेदैश् च संमितम् रहस्यम् ऋषिभिः प्रोक्तं शृणुध्वं वै यथातथम्
4,27,yaś cemaṃ kīrtayen nityaṃ pṛthor vaiṇyasya vistaram brāhmaṇebhyo namaskṛtya na sa śocet kṛtākṛtam,यश् चेमं कीर्तयेन् नित्यं पृथोर् वैण्यस्य विस्तरम् ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य न स शोचेत् कृताकृतम्
4,28,āsīd dharmasya saṃgoptā pūrvam atrisamaḥ prabhuḥ atrivaṃśe samutpannas tv aṅgo nāma prajāpatiḥ,आसीद् धर्मस्य संगोप्ता पूर्वम् अत्रिसमः प्रभुः अत्रिवंशे समुत्पन्नस् त्व् अङ्गो नाम प्रजापतिः
4,29,tasya putro 'bhavad veṇo nātyarthaṃ dharmakovidaḥ jāto mṛtyusutāyāṃ vai sunīthāyāṃ prajāpatiḥ,तस्य पुत्रो ऽभवद् वेणो नात्यर्थं धर्मकोविदः जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः
4,30,sa mātāmahadoṣeṇa tena kālātmajātmajaḥ svadharmaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kāmalobheṣv avartata,स मातामहदोषेण तेन कालात्मजात्मजः स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा कामलोभेष्व् अवर्तत
4,31,maryādāṃ bhedayām āsa dharmopetāṃ sa pārthivaḥ vedadharmān atikramya so 'dharmanirato 'bhavat,मर्यादां भेदयाम् आस धर्मोपेतां स पार्थिवः वेदधर्मान् अतिक्रम्य सो ऽधर्मनिरतो ऽभवत्
4,32,niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ prajās tasmin prajāpatau pravṛttaṃ na papuḥ somaṃ hutaṃ yajñeṣu devatāḥ,निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास् तस्मिन् प्रजापतौ प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः
4,33,na yaṣṭavyaṃ na hotavyam iti tasya prajāpateḥ āsīt pratijñā krūreyaṃ vināśe pratyupasthite,न यष्टव्यं न होतव्यम् इति तस्य प्रजापतेः आसीत् प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते
4,34,aham ijyaś ca yaṣṭā ca yajñaś ceti bhṛgūdvaha mayi yajño vidhātavyo mayi hotavyam ity api,अहम् इज्यश् च यष्टा च यज्ञश् चेति भृगूद्वह मयि यज्ञो विधातव्यो मयि होतव्यम् इत्य् अपि
4,35,tam atikrāntamaryādam ādadānam asāṃpratam ūcur maharṣayaḥ sarve marīcipramukhās tadā,तम् अतिक्रान्तमर्यादम् आददानम् असांप्रतम् ऊचुर् महर्षयः सर्वे मरीचिप्रमुखास् तदा
4,36,vayaṃ dīkṣāṃ pravekṣyāmaḥ saṃvatsaragaṇān bahūn adharmaṃ kuru mā veṇa eṣa dharmaḥ sanātanaḥ,वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामः संवत्सरगणान् बहून् अधर्मं कुरु मा वेण एष धर्मः सनातनः
4,37,nidhane 'treḥ prasūtas tvaṃ prajāpatir asaṃśayam prajāś ca pālayiṣye 'ham itīha samayaḥ kṛtaḥ,निधने ऽत्रेः प्रसूतस् त्वं प्रजापतिर् असंशयम् प्रजाश् च पालयिष्ये ऽहम् इतीह समयः कृतः
4,38,tāṃs tathā bruvataḥ sarvān maharṣīn abravīt tadā veṇaḥ prahasya durbuddhir imam artham anarthavit,तांस् तथा ब्रुवतः सर्वान् महर्षीन् अब्रवीत् तदा वेणः प्रहस्य दुर्बुद्धिर् इमम् अर्थम् अनर्थवित्
4,39,sraṣṭā dharmasya kaś cānyaḥ śrotavyaṃ kasya vā mayā śrutavīryatapaḥsatyair mayā vā kaḥ samo bhuvi,स्रष्टा धर्मस्य कश् चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया श्रुतवीर्यतपःसत्यैर् मया वा कः समो भुवि
4,40,prabhavaṃ sarvabhūtānāṃ dharmāṇāṃ ca viśeṣataḥ saṃmūḍhā na vidur nūnaṃ bhavanto māṃ vicetasaḥ,प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः संमूढा न विदुर् नूनं भवन्तो मां विचेतसः
4,41,icchan daheyaṃ pṛthivīṃ plāvayeyaṃ jalais tathā dyāṃ vai bhuvaṃ ca rundheyaṃ nātra kāryā vicāraṇā,इच्छन् दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस् तथा द्यां वै भुवं च रुन्धेयं नात्र कार्या विचारणा
4,42,yadā na śakyate mohād avalepāc ca pārthivaḥ apanetuṃ tadā veṇas tataḥ kruddhā maharṣayaḥ,यदा न शक्यते मोहाद् अवलेपाच् च पार्थिवः अपनेतुं तदा वेणस् ततः क्रुद्धा महर्षयः
4,43,taṃ nigṛhya mahātmāno visphurantaṃ mahābalam tato 'sya savyam ūruṃ te mamanthur jātamanyavaḥ,तं निगृह्य महात्मानो विस्फुरन्तं महाबलम् ततो ऽस्य सव्यम् ऊरुं ते ममन्थुर् जातमन्यवः
4,44,tasmin nimathyamāne vai rājña ūrau tu jajñivān hrasvo 'timātraḥ puruṣaḥ kṛṣṇaś ceti babhūva ha,तस्मिन् निमथ्यमाने वै राज्ञ ऊरौ तु जज्ञिवान् ह्रस्वो ऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश् चेति बभूव ह
4,45,sa bhītaḥ prāñjalir bhūtvā tasthivān dvijasattamāḥ tam atrir vihvalaṃ dṛṣṭvā niṣīdety abravīt tadā,स भीतः प्राञ्जलिर् भूत्वा तस्थिवान् द्विजसत्तमाः तम् अत्रिर् विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्य् अब्रवीत् तदा
4,46,niṣādavaṃśakartāsau babhūva vadatāṃ varāḥ dhīvarān asṛjac cāpi veṇakalmaṣasaṃbhavān,निषादवंशकर्तासौ बभूव वदतां वराः धीवरान् असृजच् चापि वेणकल्मषसंभवान्
4,47,ye cānye vindhyanilayās tathā parvatasaṃśrayāḥ adharmarucayo viprās te tu vai veṇakalmaṣāḥ,ये चान्ये विन्ध्यनिलयास् तथा पर्वतसंश्रयाः अधर्मरुचयो विप्रास् ते तु वै वेणकल्मषाः
4,48,tataḥ punar mahātmānaḥ pāṇiṃ veṇasya dakṣiṇam araṇīm iva saṃrabdhā mamanthur jātamanyavaḥ,ततः पुनर् महात्मानः पाणिं वेणस्य दक्षिणम् अरणीम् इव संरब्धा ममन्थुर् जातमन्यवः
4,49,pṛthus tasmāt samutpannaḥ karāj jvalanasaṃnibhaḥ dīpyamānaḥ svavapuṣā sākṣād agnir iva jvalan,पृथुस् तस्मात् समुत्पन्नः कराज् ज्वलनसंनिभः दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षाद् अग्निर् इव ज्वलन्
4,50,atha so 'jagavaṃ nāma dhanur gṛhya mahāravam śarāṃś ca divyān rakṣārthaṃ kavacaṃ ca mahāprabham,अथ सो ऽजगवं नाम धनुर् गृह्य महारवम् शरांश् च दिव्यान् रक्षार्थं कवचं च महाप्रभम्
4,51,tasmiñ jāte 'tha bhūtāni saṃprahṛṣṭāni sarvaśaḥ samāpetur mahābhāgā veṇas tu tridivaṃ yayau,तस्मिञ् जाते ऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः समापेतुर् महाभागा वेणस् तु त्रिदिवं ययौ
4,52,samutpannena bho viprāḥ satputreṇa mahātmanā trātaḥ sa puruṣavyāghraḥ puṃnāmno narakāt tadā,समुत्पन्नेन भो विप्राः सत्पुत्रेण महात्मना त्रातः स पुरुषव्याघ्रः पुंनाम्नो नरकात् तदा
4,53,taṃ samudrāś ca nadyaś ca ratnāny ādāya sarvaśaḥ toyāni cābhiṣekārthaṃ sarva evopatasthire,तं समुद्राश् च नद्यश् च रत्नान्य् आदाय सर्वशः तोयानि चाभिषेकार्थं सर्व एवोपतस्थिरे
4,54,pitāmahaś ca bhagavān devair āṅgirasaiḥ saha sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṅgamāni ca sarvaśaḥ,पितामहश् च भगवान् देवैर् आङ्गिरसैः सह स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः
4,55,samāgamya tadā vaiṇyam abhyaṣiñcan narādhipam mahatā rājarājena prajās tenānurañjitāḥ,समागम्य तदा वैण्यम् अभ्यषिञ्चन् नराधिपम् महता राजराजेन प्रजास् तेनानुरञ्जिताः
4,56,so 'bhiṣikto mahātejā vidhivad dharmakovidaiḥ ādhirājye tadā rājñāṃ pṛthur vaiṇyaḥ pratāpavān,सो ऽभिषिक्तो महातेजा विधिवद् धर्मकोविदैः आधिराज्ये तदा राज्ञां पृथुर् वैण्यः प्रतापवान्
4,57,pitrāparañjitās tasya prajās tenānurañjitāḥ anurāgāt tatas tasya nāma rājābhyajāyata,पित्रापरञ्जितास् तस्य प्रजास् तेनानुरञ्जिताः अनुरागात् ततस् तस्य नाम राजाभ्यजायत
4,58,āpas tastambhire tasya samudram abhiyāsyataḥ parvatāś ca dadur mārgaṃ dhvajabhaṅgaś ca nābhavat,आपस् तस्तम्भिरे तस्य समुद्रम् अभियास्यतः पर्वताश् च ददुर् मार्गं ध्वजभङ्गश् च नाभवत्
4,59,akṛṣṭapacyā pṛthivī sidhyanty annāni cintanāt sarvakāmadughā gāvaḥ puṭake puṭake madhu,अकृष्टपच्या पृथिवी सिध्यन्त्य् अन्नानि चिन्तनात् सर्वकामदुघा गावः पुटके पुटके मधु
4,60,etasminn eva kāle tu yajñe paitāmahe śubhe sūtaḥ sūtyāṃ samutpannaḥ sautye 'hani mahāmatiḥ,एतस्मिन्न् एव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे सूतः सूत्यां समुत्पन्नः सौत्ये ऽहनि महामतिः
4,61,tasminn eva mahāyajñe jajñe prājño 'tha māgadhaḥ pṛthoḥ stavārthaṃ tau tatra samāhūtau maharṣibhiḥ,तस्मिन्न् एव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञो ऽथ मागधः पृथोः स्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः
4,62,tāv ūcur ṛṣayaḥ sarve stūyatām eṣa pārthivaḥ karmaitad anurūpaṃ vāṃ pātraṃ cāyaṃ narādhipaḥ,ताव् ऊचुर् ऋषयः सर्वे स्तूयताम् एष पार्थिवः कर्मैतद् अनुरूपं वां पात्रं चायं नराधिपः
4,63,tāv ūcatus tadā sarvāṃs tān ṛṣīn sūtamāgadhau āvāṃ devān ṛṣīṃś caiva prīṇayāvaḥ svakarmabhiḥ,ताव् ऊचतुस् तदा सर्वांस् तान् ऋषीन् सूतमागधौ आवां देवान् ऋषींश् चैव प्रीणयावः स्वकर्मभिः
4,64,na cāsya vidmo vai karma nāma vā lakṣaṇaṃ yaśaḥ stotraṃ yenāsya kuryāva rājñas tejasvino dvijāḥ,न चास्य विद्मो वै कर्म नाम वा लक्षणं यशः स्तोत्रं येनास्य कुर्याव राज्ञस् तेजस्विनो द्विजाः
4,65,ṛṣibhis tau niyuktau tu bhaviṣyaiḥ stūyatām iti yāni karmāṇi kṛtavān pṛthuḥ paścān mahābalaḥ,ऋषिभिस् तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयताम् इति यानि कर्माणि कृतवान् पृथुः पश्चान् महाबलः
4,66,tataḥ prabhṛti vai loke staveṣu munisattamāḥ āśīrvādāḥ prayujyante sūtamāgadhabandibhiḥ,ततः प्रभृति वै लोके स्तवेषु मुनिसत्तमाः आशीर्वादाः प्रयुज्यन्ते सूतमागधबन्दिभिः
4,67,tayoḥ stavānte suprītaḥ pṛthuḥ prādāt prajeśvaraḥ anūpadeśaṃ sūtāya magadhaṃ māgadhāya ca,तयोः स्तवान्ते सुप्रीतः पृथुः प्रादात् प्रजेश्वरः अनूपदेशं सूताय मगधं मागधाय च
4,68,taṃ dṛṣṭvā paramaprītāḥ prajāḥ procur manīṣiṇaḥ vṛttīnām eṣa vo dātā bhaviṣyati narādhipaḥ,तं दृष्ट्वा परमप्रीताः प्रजाः प्रोचुर् मनीषिणः वृत्तीनाम् एष वो दाता भविष्यति नराधिपः
4,69,tato vaiṇyaṃ mahātmānaṃ prajāḥ samabhidudruvuḥ tvaṃ no vṛttiṃ vidhatsveti maharṣivacanāt tadā,ततो वैण्यं महात्मानं प्रजाः समभिदुद्रुवुः त्वं नो वृत्तिं विधत्स्वेति महर्षिवचनात् तदा
4,70,so 'bhidrutaḥ prajābhis tu prajāhitacikīrṣayā dhanur gṛhya pṛṣatkāṃś ca pṛthivīm ādravad balī,सो ऽभिद्रुतः प्रजाभिस् तु प्रजाहितचिकीर्षया धनुर् गृह्य पृषत्कांश् च पृथिवीम् आद्रवद् बली
4,71,tato vaiṇyabhayatrastā gaur bhūtvā prādravan mahī tāṃ pṛthur dhanur ādāya dravantīm anvadhāvata,ततो वैण्यभयत्रस्ता गौर् भूत्वा प्राद्रवन् मही तां पृथुर् धनुर् आदाय द्रवन्तीम् अन्वधावत
4,72,sā lokān brahmalokādīn gatvā vaiṇyabhayāt tadā pradadarśāgrato vaiṇyaṃ pragṛhītaśarāsanam,सा लोकान् ब्रह्मलोकादीन् गत्वा वैण्यभयात् तदा प्रददर्शाग्रतो वैण्यं प्रगृहीतशरासनम्
4,73,jvaladbhir niśitair bāṇair dīptatejasam antataḥ mahāyogaṃ mahātmānaṃ durdharṣam amarair api,ज्वलद्भिर् निशितैर् बाणैर् दीप्ततेजसम् अन्ततः महायोगं महात्मानं दुर्धर्षम् अमरैर् अपि
4,74,alabhantī tu sā trāṇaṃ vaiṇyam evānvapadyata kṛtāñjalipuṭā bhūtvā pūjyā lokais tribhis tadā,अलभन्ती तु सा त्राणं वैण्यम् एवान्वपद्यत कृताञ्जलिपुटा भूत्वा पूज्या लोकैस् त्रिभिस् तदा
4,75,uvāca vaiṇyaṃ nādharmaṃ strīvadhe paripaśyasi kathaṃ dhārayitā cāsi prajā rājan vinā mayā,उवाच वैण्यं नाधर्मं स्त्रीवधे परिपश्यसि कथं धारयिता चासि प्रजा राजन् विना मया
4,76,mayi lokāḥ sthitā rājan mayedaṃ dhāryate jagat madvināśe vinaśyeyuḥ prajāḥ pārthiva viddhi tat,मयि लोकाः स्थिता राजन् मयेदं धार्यते जगत् मद्विनाशे विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत्
4,77,na mām arhasi hantuṃ vai śreyaś cet tvaṃ cikīrṣasi prajānāṃ pṛthivīpāla śṛṇu cedaṃ vaco mama,न माम् अर्हसि हन्तुं वै श्रेयश् चेत् त्वं चिकीर्षसि प्रजानां पृथिवीपाल शृणु चेदं वचो मम
4,78,upāyataḥ samārabdhāḥ sarve sidhyanty upakramāḥ upāyaṃ paśya yena tvaṃ dhārayethāḥ prajām imām,उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यन्त्य् उपक्रमाः उपायं पश्य येन त्वं धारयेथाः प्रजाम् इमाम्
4,79,hatvāpi māṃ na śaktas tvaṃ prajānāṃ poṣaṇe nṛpa anukūlā bhaviṣyāmi yaccha kopaṃ mahāmate,हत्वापि मां न शक्तस् त्वं प्रजानां पोषणे नृप अनुकूला भविष्यामि यच्छ कोपं महामते
4,80,avadhyāṃ ca striyaṃ prāhus tiryagyonigateṣv api yady evaṃ pṛthivīpāla na dharmaṃ tyaktum arhasi,अवध्यां च स्त्रियं प्राहुस् तिर्यग्योनिगतेष्व् अपि यद्य् एवं पृथिवीपाल न धर्मं त्यक्तुम् अर्हसि
4,81,evaṃ bahuvidhaṃ vākyaṃ śrutvā rājā mahāmanāḥ kopaṃ nigṛhya dharmātmā vasudhām idam abravīt,एवं बहुविधं वाक्यं श्रुत्वा राजा महामनाः कोपं निगृह्य धर्मात्मा वसुधाम् इदम् अब्रवीत्
4,82,ekasyārthe tu yo hanyād ātmano vā parasya vā bahūn vā prāṇino 'nantaṃ bhavet tasyeha pātakam,एकस्यार्थे तु यो हन्याद् आत्मनो वा परस्य वा बहून् वा प्राणिनो ऽनन्तं भवेत् तस्येह पातकम्
4,83,sukham edhanti bahavo yasmiṃs tu nihate 'śubhe tasmin hate nāsti bhadre pātakaṃ copapātakam,सुखम् एधन्ति बहवो यस्मिंस् तु निहते ऽशुभे तस्मिन् हते नास्ति भद्रे पातकं चोपपातकम्
4,84,so 'haṃ prajānimittaṃ tvāṃ haniṣyāmi vasuṃdhare yadi me vacanān nādya kariṣyasi jagaddhitam,सो ऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुंधरे यदि मे वचनान् नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्
4,85,tvāṃ nihatyādya bāṇena macchāsanaparāṅmukhīm ātmānaṃ prathayitvāhaṃ prajā dhārayitā svayam,त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् आत्मानं प्रथयित्वाहं प्रजा धारयिता स्वयम्
4,86,sā tvaṃ śāsanam āsthāya mama dharmabhṛtāṃ vare saṃjīvaya prajāḥ sarvāḥ samarthā hy asi dhāraṇe,सा त्वं शासनम् आस्थाय मम धर्मभृतां वरे संजीवय प्रजाः सर्वाः समर्था ह्य् असि धारणे
4,87,duhitṛtvaṃ ca me gaccha tata enam ahaṃ śaram niyaccheyaṃ tvadvadhārtham udyantaṃ ghoradarśanam,दुहितृत्वं च मे गच्छ तत एनम् अहं शरम् नियच्छेयं त्वद्वधार्थम् उद्यन्तं घोरदर्शनम्
4,88,sarvam etad ahaṃ vīra vidhāsyāmi na saṃśayaḥ vatsaṃ tu mama saṃpaśya kṣareyaṃ yena vatsalā,सर्वम् एतद् अहं वीर विधास्यामि न संशयः वत्सं तु मम संपश्य क्षरेयं येन वत्सला
4,89,samāṃ ca kuru sarvatra māṃ tvaṃ dharmabhṛtāṃ vara yathā visyandamānaṃ me kṣīraṃ sarvatra bhāvayet,समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं धर्मभृतां वर यथा विस्यन्दमानं मे क्षीरं सर्वत्र भावयेत्
4,90,tata utsārayām āsa śailāñ śatasahasraśaḥ dhanuṣkoṭyā tadā vaiṇyas tena śailā vivardhitāḥ,तत उत्सारयाम् आस शैलाञ् शतसहस्रशः धनुष्कोट्या तदा वैण्यस् तेन शैला विवर्धिताः
4,91,nahi pūrvavisarge vai viṣame pṛthivītale saṃvibhāgaḥ purāṇāṃ vā grāmāṇāṃ vābhavat tadā,नहि पूर्वविसर्गे वै विषमे पृथिवीतले संविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वाभवत् तदा
4,92,na sasyāni na gorakṣyaṃ na kṛṣir na vaṇikpathaḥ naiva satyānṛtaṃ cāsīn na lobho na ca matsaraḥ,न सस्यानि न गोरक्ष्यं न कृषिर् न वणिक्पथः नैव सत्यानृतं चासीन् न लोभो न च मत्सरः
4,93,vaivasvate 'ntare tasmin sāṃprataṃ samupasthite vaiṇyāt prabhṛti vai viprāḥ sarvasyaitasya saṃbhavaḥ,वैवस्वते ऽन्तरे तस्मिन् सांप्रतं समुपस्थिते वैण्यात् प्रभृति वै विप्राः सर्वस्यैतस्य संभवः
4,94,yatra yatra samaṃ tv asyā bhūmer āsīt tadā dvijāḥ tatra tatra prajāḥ sarvā nivāsaṃ samarocayan,यत्र यत्र समं त्व् अस्या भूमेर् आसीत् तदा द्विजाः तत्र तत्र प्रजाः सर्वा निवासं समरोचयन्
4,95,āhāraḥ phalamūlāni prajānām abhavat tadā kṛcchreṇa mahatā yukta ity evam anuśuśruma,आहारः फलमूलानि प्रजानाम् अभवत् तदा कृच्छ्रेण महता युक्त इत्य् एवम् अनुशुश्रुम
4,96,sa kalpayitvā vatsaṃ tu manuṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhum svapāṇau puruṣavyāghro dudoha pṛthivīṃ tataḥ,स कल्पयित्वा वत्सं तु मनुं स्वायंभुवं प्रभुम् स्वपाणौ पुरुषव्याघ्रो दुदोह पृथिवीं ततः
4,97,sasyajātāni sarvāṇi pṛthur vaiṇyaḥ pratāpavān tenānnena prajāḥ sarvā vartante 'dyāpi sarvaśaḥ,सस्यजातानि सर्वाणि पृथुर् वैण्यः प्रतापवान् तेनान्नेन प्रजाः सर्वा वर्तन्ते ऽद्यापि सर्वशः
4,98,ṛṣayaś ca tadā devāḥ pitaro 'tha sarīsṛpāḥ daityā yakṣāḥ puṇyajanā gandharvāḥ parvatā nagāḥ,ऋषयश् च तदा देवाः पितरो ऽथ सरीसृपाः दैत्या यक्षाः पुण्यजना गन्धर्वाः पर्वता नगाः
4,99,ete purā dvijaśreṣṭhā duduhur dharaṇīṃ kila kṣīraṃ vatsaś ca pātraṃ ca teṣāṃ dogdhā pṛthak pṛthak,एते पुरा द्विजश्रेष्ठा दुदुहुर् धरणीं किल क्षीरं वत्सश् च पात्रं च तेषां दोग्धा पृथक् पृथक्
4,100,ṛṣīṇām abhavat somo vatso dogdhā bṛhaspatiḥ kṣīraṃ teṣāṃ tapo brahma pātraṃ chandāṃsi bho dvijāḥ,ऋषीणाम् अभवत् सोमो वत्सो दोग्धा बृहस्पतिः क्षीरं तेषां तपो ब्रह्म पात्रं छन्दांसि भो द्विजाः
4,101,devānāṃ kāñcanaṃ pātraṃ vatsas teṣāṃ śatakratuḥ kṣīram ojaskaraṃ caiva dogdhā ca bhagavān raviḥ,देवानां काञ्चनं पात्रं वत्सस् तेषां शतक्रतुः क्षीरम् ओजस्करं चैव दोग्धा च भगवान् रविः
4,102,pitṝṇāṃ rājataṃ pātraṃ yamo vatsaḥ pratāpavān antakaś cābhavad dogdhā kṣīraṃ teṣāṃ sudhā smṛtā,पितॄणां राजतं पात्रं यमो वत्सः प्रतापवान् अन्तकश् चाभवद् दोग्धा क्षीरं तेषां सुधा स्मृता
4,103,nāgānāṃ takṣako vatsaḥ pātraṃ cālābusaṃjñakam dogdhā tv airāvato nāgas teṣāṃ kṣīraṃ viṣaṃ smṛtam,नागानां तक्षको वत्सः पात्रं चालाबुसंज्ञकम् दोग्धा त्व् ऐरावतो नागस् तेषां क्षीरं विषं स्मृतम्
4,104,asurāṇāṃ madhur dogdhā kṣīraṃ māyāmayaṃ smṛtam virocanas tu vatso 'bhūd āyasaṃ pātram eva ca,असुराणां मधुर् दोग्धा क्षीरं मायामयं स्मृतम् विरोचनस् तु वत्सो ऽभूद् आयसं पात्रम् एव च
4,105,yakṣāṇām āmapātraṃ tu vatso vaiśravaṇaḥ prabhuḥ dogdhā rajatanābhas tu kṣīrāntardhānam eva ca,यक्षाणाम् आमपात्रं तु वत्सो वैश्रवणः प्रभुः दोग्धा रजतनाभस् तु क्षीरान्तर्धानम् एव च
4,106,sumālī rākṣasendrāṇāṃ vatsaḥ kṣīraṃ ca śoṇitam dogdhā rajatanābhas tu kapālaṃ pātram eva ca,सुमाली राक्षसेन्द्राणां वत्सः क्षीरं च शोणितम् दोग्धा रजतनाभस् तु कपालं पात्रम् एव च
4,107,gandharvāṇāṃ citraratho vatsaḥ pātraṃ ca paṅkajam dogdhā ca suruciḥ kṣīraṃ teṣāṃ gandhaḥ śuciḥ smṛtaḥ,गन्धर्वाणां चित्ररथो वत्सः पात्रं च पङ्कजम् दोग्धा च सुरुचिः क्षीरं तेषां गन्धः शुचिः स्मृतः
4,108,śailaṃ pātraṃ parvatānāṃ kṣīraṃ ratnauṣadhīs tathā vatsas tu himavān āsīd dogdhā merur mahāgiriḥ,शैलं पात्रं पर्वतानां क्षीरं रत्नौषधीस् तथा वत्सस् तु हिमवान् आसीद् दोग्धा मेरुर् महागिरिः
4,109,plakṣo vatsas tu vṛkṣāṇāṃ dogdhā śālas tu puṣpitaḥ pālāśapātraṃ kṣīraṃ ca cchinnadagdhaprarohaṇam,प्लक्षो वत्सस् तु वृक्षाणां दोग्धा शालस् तु पुष्पितः पालाशपात्रं क्षीरं च च्छिन्नदग्धप्ररोहणम्
4,110,seyaṃ dhātrī vidhātrī ca pāvanī ca vasuṃdharā carācarasya sarvasya pratiṣṭhā yonir eva ca,सेयं धात्री विधात्री च पावनी च वसुंधरा चराचरस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा योनिर् एव च
4,111,sarvakāmadughā dogdhrī sarvasasyaprarohaṇī āsīd iyaṃ samudrāntā medinī pariviśrutā,सर्वकामदुघा दोग्ध्री सर्वसस्यप्ररोहणी आसीद् इयं समुद्रान्ता मेदिनी परिविश्रुता
4,112,madhukaiṭabhayoḥ kṛtsnā medasā samabhiplutā teneyaṃ medinī devī ucyate brahmavādibhiḥ,मधुकैटभयोः कृत्स्ना मेदसा समभिप्लुता तेनेयं मेदिनी देवी उच्यते ब्रह्मवादिभिः
4,113,tato 'bhyupagamād rājñaḥ pṛthor vaiṇyasya bho dvijāḥ duhitṛtvam anuprāptā devī pṛthvīti cocyate,ततो ऽभ्युपगमाद् राज्ञः पृथोर् वैण्यस्य भो द्विजाः दुहितृत्वम् अनुप्राप्ता देवी पृथ्वीति चोच्यते
4,114,pṛthunā pravibhaktā ca śodhitā ca vasuṃdharā sasyākaravatī sphītā purapattanaśālinī,पृथुना प्रविभक्ता च शोधिता च वसुंधरा सस्याकरवती स्फीता पुरपत्तनशालिनी
4,115,evaṃprabhāvo vaiṇyaḥ sa rājāsīd rājasattamaḥ namasyaś caiva pūjyaś ca bhūtagrāmair na saṃśayaḥ,एवंप्रभावो वैण्यः स राजासीद् राजसत्तमः नमस्यश् चैव पूज्यश् च भूतग्रामैर् न संशयः
4,116,brāhmaṇaiś ca mahābhāgair vedavedāṅgapāragaiḥ pṛthur eva namaskāryo brahmayoniḥ sanātanaḥ,ब्राह्मणैश् च महाभागैर् वेदवेदाङ्गपारगैः पृथुर् एव नमस्कार्यो ब्रह्मयोनिः सनातनः
4,117,pārthivaiś ca mahābhāgaiḥ pārthivatvam ihecchubhiḥ ādirājo namaskāryaḥ pṛthur vaiṇyaḥ pratāpavān,पार्थिवैश् च महाभागैः पार्थिवत्वम् इहेच्छुभिः आदिराजो नमस्कार्यः पृथुर् वैण्यः प्रतापवान्
4,118,yodhair api ca vikrāntaiḥ prāptukāmair jayaṃ yudhi ādirājo namaskāryo yodhānāṃ prathamo nṛpaḥ,योधैर् अपि च विक्रान्तैः प्राप्तुकामैर् जयं युधि आदिराजो नमस्कार्यो योधानां प्रथमो नृपः
4,119,yo hi yoddhā raṇaṃ yāti kīrtayitvā pṛthuṃ nṛpam sa ghorarūpāt saṃgrāmāt kṣemī bhavati kīrtimān,यो हि योद्धा रणं याति कीर्तयित्वा पृथुं नृपम् स घोररूपात् संग्रामात् क्षेमी भवति कीर्तिमान्
4,120,vaiśyair api ca vittāḍhyair vaiśyavṛttividhāyibhiḥ pṛthur eva namaskāryo vṛttidātā mahāyaśāḥ,वैश्यैर् अपि च वित्ताढ्यैर् वैश्यवृत्तिविधायिभिः पृथुर् एव नमस्कार्यो वृत्तिदाता महायशाः
4,121,tathaiva śūdraiḥ śucibhis trivarṇaparicāribhiḥ pṛthur eva namaskāryaḥ śreyaḥ param ihepsubhiḥ,तथैव शूद्रैः शुचिभिस् त्रिवर्णपरिचारिभिः पृथुर् एव नमस्कार्यः श्रेयः परम् इहेप्सुभिः
4,122,ete vatsaviśeṣāś ca dogdhāraḥ kṣīram eva ca pātrāṇi ca mayoktāni kiṃ bhūyo varṇayāmi vaḥ,एते वत्सविशेषाश् च दोग्धारः क्षीरम् एव च पात्राणि च मयोक्तानि किं भूयो वर्णयामि वः
5,1,manvantarāṇi sarvāṇi vistareṇa mahāmate teṣāṃ pūrvavisṛṣṭiṃ ca lomaharṣaṇa kīrtaya,मन्वन्तराणि सर्वाणि विस्तरेण महामते तेषां पूर्वविसृष्टिं च लोमहर्षण कीर्तय
5,2,yāvanto manavaś caiva yāvantaṃ kālam eva ca manvantarāṇi bhoḥ sūta śrotum icchāma tattvataḥ,यावन्तो मनवश् चैव यावन्तं कालम् एव च मन्वन्तराणि भोः सूत श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः
5,3,na śakyo vistaro viprā vaktuṃ varṣaśatair api manvantarāṇāṃ sarveṣāṃ saṃkṣepāc chṛṇuta dvijāḥ,न शक्यो विस्तरो विप्रा वक्तुं वर्षशतैर् अपि मन्वन्तराणां सर्वेषां संक्षेपाच् छृणुत द्विजाः
5,4,svāyaṃbhuvo manuḥ pūrvaṃ manuḥ svārociṣas tathā uttamas tāmasaś caiva raivataś cākṣuṣas tathā,स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस् तथा उत्तमस् तामसश् चैव रैवतश् चाक्षुषस् तथा
5,5,vaivasvataś ca bho viprāḥ sāṃprataṃ manur ucyate sāvarṇiś ca manus tadvad raibhyo raucyas tathaiva ca,वैवस्वतश् च भो विप्राः सांप्रतं मनुर् उच्यते सावर्णिश् च मनुस् तद्वद् रैभ्यो रौच्यस् तथैव च
5,6,tathaiva merusāvarṇyaś catvāro manavaḥ smṛtāḥ atītā vartamānāś ca tathaivānāgatā dvijāḥ,तथैव मेरुसावर्ण्यश् चत्वारो मनवः स्मृताः अतीता वर्तमानाश् च तथैवानागता द्विजाः
5,7,kīrtitā manavas tubhyaṃ mayaivaite yathā śrutāḥ ṛṣīṃs tv eṣāṃ pravakṣyāmi putrān devagaṇāṃs tathā,कीर्तिता मनवस् तुभ्यं मयैवैते यथा श्रुताः ऋषींस् त्व् एषां प्रवक्ष्यामि पुत्रान् देवगणांस् तथा
5,8,marīcir atrir bhagavān aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ pulastyaś ca vasiṣṭhaś ca saptaite brahmaṇaḥ sutāḥ,मरीचिर् अत्रिर् भगवान् अङ्गिराः पुलहः क्रतुः पुलस्त्यश् च वसिष्ठश् च सप्तैते ब्रह्मणः सुताः
5,9,uttarasyāṃ diśi tathā dvijāḥ saptarṣayas tathā āgniidhraś cāgnibāhuś ca medhyo medhātithir vasuḥ,उत्तरस्यां दिशि तथा द्विजाः सप्तर्षयस् तथा आग्निइध्रश् चाग्निबाहुश् च मेध्यो मेधातिथिर् वसुः
5,10,jyotiṣmān dyutimān havyaḥ savalaḥ putrasaṃjñakaḥ manoḥ svāyaṃbhuvasyaite daśa putrā mahaujasaḥ,ज्योतिष्मान् द्युतिमान् हव्यः सवलः पुत्रसंज्ञकः मनोः स्वायंभुवस्यैते दश पुत्रा महौजसः
5,11,etad vai prathamaṃ viprā manvantaram udāhṛtam aurvo vasiṣṭhaputraś ca stambaḥ kaśyapa eva ca,एतद् वै प्रथमं विप्रा मन्वन्तरम् उदाहृतम् और्वो वसिष्ठपुत्रश् च स्तम्बः कश्यप एव च
5,12,prāṇo bṛhaspatiś caiva datto 'triccyavanas tathā ete maharṣayo viprā vāyuproktā mahāvratāḥ,प्राणो बृहस्पतिश् चैव दत्तो ऽत्रिच्च्यवनस् तथा एते महर्षयो विप्रा वायुप्रोक्ता महाव्रताः
5,13,devāś ca tuṣitā nāma smṛtāḥ svārociṣe 'ntare havighnaḥ sukṛtir jyotir āpo mūrtir api smṛtaḥ,देवाश् च तुषिता नाम स्मृताः स्वारोचिषे ऽन्तरे हविघ्नः सुकृतिर् ज्योतिर् आपो मूर्तिर् अपि स्मृतः
5,14,pratītaś ca nabhasyaś ca nabha ūrjas tathaiva ca svārociṣasya putrās te manor viprā mahātmanaḥ,प्रतीतश् च नभस्यश् च नभ ऊर्जस् तथैव च स्वारोचिषस्य पुत्रास् ते मनोर् विप्रा महात्मनः
5,15,kīrtitāḥ pṛthivīpālā mahāvīryaparākramāḥ dvitīyam etat kathitaṃ viprā manvantaraṃ mayā,कीर्तिताः पृथिवीपाला महावीर्यपराक्रमाः द्वितीयम् एतत् कथितं विप्रा मन्वन्तरं मया
5,16,idaṃ tṛtīyaṃ vakṣyāmi tad budhyadhvaṃ dvijottamāḥ vasiṣṭhaputrāḥ saptāsan vāsiṣṭhā iti viśrutāḥ,इदं तृतीयं वक्ष्यामि तद् बुध्यध्वं द्विजोत्तमाः वसिष्ठपुत्राः सप्तासन् वासिष्ठा इति विश्रुताः
5,17,hiraṇyagarbhasya sutā ūrjā jātāḥ sutejasaḥ ṛṣayo 'tra mayā proktāḥ kīrtyamānān nibodhata,हिरण्यगर्भस्य सुता ऊर्जा जाताः सुतेजसः ऋषयो ऽत्र मया प्रोक्ताः कीर्त्यमानान् निबोधत
5,18,auttameyān muniśreṣṭhā daśa putrān manor imān iṣa ūrjas tanūrjas tu madhur mādhava eva ca,औत्तमेयान् मुनिश्रेष्ठा दश पुत्रान् मनोर् इमान् इष ऊर्जस् तनूर्जस् तु मधुर् माधव एव च
5,19,śuciḥ śukraḥ sahaś caiva nabhasyo nabha eva ca bhānavas tatra devāś ca manvantaram udāhṛtam,शुचिः शुक्रः सहश् चैव नभस्यो नभ एव च भानवस् तत्र देवाश् च मन्वन्तरम् उदाहृतम्
5,20,manvantaraṃ caturthaṃ vaḥ kathayiṣyāmi sāṃpratam kāvyaḥ pṛthus tathaivāgnir jahnur dhātā dvijottamāḥ,मन्वन्तरं चतुर्थं वः कथयिष्यामि सांप्रतम् काव्यः पृथुस् तथैवाग्निर् जह्नुर् धाता द्विजोत्तमाः
5,21,kapīvān akapīvāṃś ca tatra saptarṣayo dvijāḥ purāṇe kīrtitā viprāḥ putrāḥ pautrāś ca bho dvijāḥ,कपीवान् अकपीवांश् च तत्र सप्तर्षयो द्विजाः पुराणे कीर्तिता विप्राः पुत्राः पौत्राश् च भो द्विजाः
5,22,tathā devagaṇāś caiva tāmasasyāntare manoḥ dyutis tapasyaḥ sutapās tapobhūtaḥ sanātanaḥ,तथा देवगणाश् चैव तामसस्यान्तरे मनोः द्युतिस् तपस्यः सुतपास् तपोभूतः सनातनः
5,23,taporatir akalmāṣas tanvī dhanvī paraṃtapaḥ tāmasasya manor ete daśa putrāḥ prakīrtitāḥ,तपोरतिर् अकल्माषस् तन्वी धन्वी परंतपः तामसस्य मनोर् एते दश पुत्राः प्रकीर्तिताः
5,24,vāyuproktā muniśreṣṭhāś caturthaṃ caitad antaram devabāhur yadudhraś ca munir vedaśirās tathā,वायुप्रोक्ता मुनिश्रेष्ठाश् चतुर्थं चैतद् अन्तरम् देवबाहुर् यदुध्रश् च मुनिर् वेदशिरास् तथा
5,25,hiraṇyaromā parjanya ūrdhvabāhuś ca somajaḥ satyanetras tathātreya ete saptarṣayo 'pare,हिरण्यरोमा पर्जन्य ऊर्ध्वबाहुश् च सोमजः सत्यनेत्रस् तथात्रेय एते सप्तर्षयो ऽपरे
5,26,devāś cābhūtarajasas tathā prakṛtayaḥ smṛtāḥ vāriplavaś ca raibhyaś ca manor antaram ucyate,देवाश् चाभूतरजसस् तथा प्रकृतयः स्मृताः वारिप्लवश् च रैभ्यश् च मनोर् अन्तरम् उच्यते
5,27,atha putrān imāṃs tasya budhyadhvaṃ gadato mama dhṛtimān avyayo yuktas tattvadarśī nirutsukaḥ,अथ पुत्रान् इमांस् तस्य बुध्यध्वं गदतो मम धृतिमान् अव्ययो युक्तस् तत्त्वदर्शी निरुत्सुकः
5,28,āraṇyaś ca prakāśaś ca nirmohaḥ satyavāk kṛtī raivatasya manoḥ putrāḥ pañcamaṃ caitad antaram,आरण्यश् च प्रकाशश् च निर्मोहः सत्यवाक् कृती रैवतस्य मनोः पुत्राः पञ्चमं चैतद् अन्तरम्
5,29,ṣaṣṭhaṃ tu saṃpravakṣyāmi tad budhyadhvaṃ dvijottamāḥ bhṛgur nabho vivasvāṃś ca sudhāmā virajās tathā,षष्ठं तु संप्रवक्ष्यामि तद् बुध्यध्वं द्विजोत्तमाः भृगुर् नभो विवस्वांश् च सुधामा विरजास् तथा
5,30,atināmā sahiṣṇuś ca saptaite ca maharṣayaḥ cākṣuṣasyāntare viprā manor devās tv ime smṛtāḥ,अतिनामा सहिष्णुश् च सप्तैते च महर्षयः चाक्षुषस्यान्तरे विप्रा मनोर् देवास् त्व् इमे स्मृताः
5,31,ābālaprathitās te vai pṛthaktvena divaukasaḥ lekhāś ca nāmato viprāḥ pañca devagaṇāḥ smṛtāḥ,आबालप्रथितास् ते वै पृथक्त्वेन दिवौकसः लेखाश् च नामतो विप्राः पञ्च देवगणाः स्मृताः
5,32,ṛṣer aṅgirasaḥ putrā mahātmāno mahaujasaḥ nāḍvaleyā muniśreṣṭhā daśa putrās tu viśrutāḥ,ऋषेर् अङ्गिरसः पुत्रा महात्मानो महौजसः नाड्वलेया मुनिश्रेष्ठा दश पुत्रास् तु विश्रुताः
5,33,ruruprabhṛtayo viprāś cākṣuṣasyāntare manoḥ ṣaṣṭhaṃ manvantaraṃ proktaṃ saptamaṃ tu nibodhata,रुरुप्रभृतयो विप्राश् चाक्षुषस्यान्तरे मनोः षष्ठं मन्वन्तरं प्रोक्तं सप्तमं तु निबोधत
5,34,atrir vasiṣṭho bhagavān kaśyapaś ca mahān ṛṣiḥ gautamo 'tha bharadvājo viśvāmitras tathaiva ca,अत्रिर् वसिष्ठो भगवान् कश्यपश् च महान् ऋषिः गौतमो ऽथ भरद्वाजो विश्वामित्रस् तथैव च
5,35,tathaiva putro bhagavān ṛcīkasya mahātmanaḥ saptamo jamadagniś ca ṛṣayaḥ sāṃprataṃ divi,तथैव पुत्रो भगवान् ऋचीकस्य महात्मनः सप्तमो जमदग्निश् च ऋषयः सांप्रतं दिवि
5,36,sādhyā rudrāś ca viśve ca vasavo marutas tathā ādityāś cāśvinau cāpi devau vaivasvatau smṛtau,साध्या रुद्राश् च विश्वे च वसवो मरुतस् तथा आदित्याश् चाश्विनौ चापि देवौ वैवस्वतौ स्मृतौ
5,37,manor vaivasvatasyaite vartante sāṃprate 'ntare ikṣvākupramukhāś caiva daśa putrā mahātmanaḥ,मनोर् वैवस्वतस्यैते वर्तन्ते सांप्रते ऽन्तरे इक्ष्वाकुप्रमुखाश् चैव दश पुत्रा महात्मनः
5,38,eteṣāṃ kīrtitānāṃ tu maharṣīṇāṃ mahaujasām teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca dikṣu sarvāsu bho dvijāḥ,एतेषां कीर्तितानां तु महर्षीणां महौजसाम् तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च दिक्षु सर्वासु भो द्विजाः
5,39,manvantareṣu sarveṣu prāg āsan sapta saptakāḥ loke dharmavyavasthārthaṃ lokasaṃrakṣaṇāya ca,मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्राग् आसन् सप्त सप्तकाः लोके धर्मव्यवस्थार्थं लोकसंरक्षणाय च
5,40,manvantare vyatikrānte catvāraḥ saptakā gaṇāḥ kṛtvā karma divaṃ yānti brahmalokam anāmayam,मन्वन्तरे व्यतिक्रान्ते चत्वारः सप्तका गणाः कृत्वा कर्म दिवं यान्ति ब्रह्मलोकम् अनामयम्
5,41,tato 'nye tapasā yuktāḥ sthānaṃ tat pūrayanty uta atītā vartamānāś ca krameṇaitena bho dvijāḥ,ततो ऽन्ये तपसा युक्ताः स्थानं तत् पूरयन्त्य् उत अतीता वर्तमानाश् च क्रमेणैतेन भो द्विजाः
5,42,anāgatāś ca saptaite smṛtā divi maharṣayaḥ manor antaram āsādya sāvarṇasyeha bho dvijāḥ,अनागताश् च सप्तैते स्मृता दिवि महर्षयः मनोर् अन्तरम् आसाद्य सावर्णस्येह भो द्विजाः
5,43,rāmo vyāsas tathātreyo dīptimanto bahuśrutāḥ bhāradvājas tathā drauṇir aśvatthāmā mahādyutiḥ,रामो व्यासस् तथात्रेयो दीप्तिमन्तो बहुश्रुताः भारद्वाजस् तथा द्रौणिर् अश्वत्थामा महाद्युतिः
5,44,gautamaś cājaraś caiva śaradvān nāma gautamaḥ kauśiko gālavaś caiva aurvaḥ kāśyapa eva ca,गौतमश् चाजरश् चैव शरद्वान् नाम गौतमः कौशिको गालवश् चैव और्वः काश्यप एव च
5,45,ete sapta mahātmāno bhaviṣyā munisattamāḥ vairī caivādhvarīvāṃś ca śamano dhṛtimān vasuḥ,एते सप्त महात्मानो भविष्या मुनिसत्तमाः वैरी चैवाध्वरीवांश् च शमनो धृतिमान् वसुः
5,46,ariṣṭaś cāpy adhṛṣṭaś ca vājī sumatir eva ca sāvarṇasya manoḥ putrā bhaviṣyā munisattamāḥ,अरिष्टश् चाप्य् अधृष्टश् च वाजी सुमतिर् एव च सावर्णस्य मनोः पुत्रा भविष्या मुनिसत्तमाः
5,47,eteṣāṃ kalyam utthāya kīrtanāt sukham edhate yaśaś cāpnoti sumahad āyuṣmāṃś ca bhaven naraḥ,एतेषां कल्यम् उत्थाय कीर्तनात् सुखम् एधते यशश् चाप्नोति सुमहद् आयुष्मांश् च भवेन् नरः
5,48,etāny uktāni bho viprāḥ sapta sapta ca tattvataḥ manvantarāṇi saṃkṣepāc chṛṇutānāgatāny api,एतान्य् उक्तानि भो विप्राः सप्त सप्त च तत्त्वतः मन्वन्तराणि संक्षेपाच् छृणुतानागतान्य् अपि
5,49,sāvarṇā manavo viprāḥ pañca tāṃś ca nibodhata eko vaivasvatas teṣāṃ catvāras tu prajāpateḥ,सावर्णा मनवो विप्राः पञ्च तांश् च निबोधत एको वैवस्वतस् तेषां चत्वारस् तु प्रजापतेः
5,50,parameṣṭhisutā viprā merusāvarṇyatāṃ gatāḥ dakṣasyaite hi dauhitrāḥ priyāyās tanayā nṛpāḥ,परमेष्ठिसुता विप्रा मेरुसावर्ण्यतां गताः दक्षस्यैते हि दौहित्राः प्रियायास् तनया नृपाः
5,51,mahatā tapasā yuktā merupṛṣṭhe mahaujasaḥ ruceḥ prajāpateḥ putro raucyo nāma manuḥ smṛtaḥ,महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे महौजसः रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नाम मनुः स्मृतः
5,52,bhūtyāṃ cotpādito devyāṃ bhautyo nāma ruceḥ sutaḥ anāgatāś ca saptaite kalpe 'smin manavaḥ smṛtāḥ,भूत्यां चोत्पादितो देव्यां भौत्यो नाम रुचेः सुतः अनागताश् च सप्तैते कल्पे ऽस्मिन् मनवः स्मृताः
5,53,tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā pūrṇaṃ yugasahasraṃ tu paripālyā dvijottamāḥ,तैर् इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना पूर्णं युगसहस्रं तु परिपाल्या द्विजोत्तमाः
5,54,prajāpatiś ca tapasā saṃhāraṃ teṣu nityaśaḥ yugāni saptatis tāni sāgrāṇi kathitāni ca,प्रजापतिश् च तपसा संहारं तेषु नित्यशः युगानि सप्ततिस् तानि साग्राणि कथितानि च
5,55,kṛtatretādiyuktāni manor antaram ucyate caturdaśaite manavaḥ kathitāḥ kīrtivardhanāḥ,कृतत्रेतादियुक्तानि मनोर् अन्तरम् उच्यते चतुर्दशैते मनवः कथिताः कीर्तिवर्धनाः
5,56,vedeṣu sapurāṇeṣu sarveṣu prabhaviṣṇavaḥ prajānāṃ patayo viprā dhanyam eṣāṃ prakīrtanam,वेदेषु सपुराणेषु सर्वेषु प्रभविष्णवः प्रजानां पतयो विप्रा धन्यम् एषां प्रकीर्तनम्
5,57,manvantareṣu saṃhārāḥ saṃhārānteṣu saṃbhavāḥ na śakyate 'ntas teṣāṃ vai vaktuṃ varṣaśatair api,मन्वन्तरेषु संहाराः संहारान्तेषु संभवाः न शक्यते ऽन्तस् तेषां वै वक्तुं वर्षशतैर् अपि
5,58,visargasya prajānāṃ vai saṃhārasya ca bho dvijāḥ manvantareṣu saṃhārāḥ śrūyante dvijasattamāḥ,विसर्गस्य प्रजानां वै संहारस्य च भो द्विजाः मन्वन्तरेषु संहाराः श्रूयन्ते द्विजसत्तमाः
5,59,saśeṣās tatra tiṣṭhanti devāḥ saptarṣibhiḥ saha tapasā brahmacaryeṇa śrutena ca samanvitāḥ,सशेषास् तत्र तिष्ठन्ति देवाः सप्तर्षिभिः सह तपसा ब्रह्मचर्येण श्रुतेन च समन्विताः
5,60,pūrṇe yugasahasre tu kalpo niḥśeṣa ucyate tatra bhūtāni sarvāṇi dagdhāny ādityaraśmibhiḥ,पूर्णे युगसहस्रे तु कल्पो निःशेष उच्यते तत्र भूतानि सर्वाणि दग्धान्य् आदित्यरश्मिभिः
5,61,brahmāṇam agrataḥ kṛtvā sahādityagaṇair dvijāḥ praviśanti suraśreṣṭhaṃ harinārāyaṇaṃ prabhum,ब्रह्माणम् अग्रतः कृत्वा सहादित्यगणैर् द्विजाः प्रविशन्ति सुरश्रेष्ठं हरिनारायणं प्रभुम्
5,62,sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ kalpānteṣu punaḥ punaḥ avyaktaḥ śāśvato devas tasya sarvam idaṃ jagat,स्रष्टारं सर्वभूतानां कल्पान्तेषु पुनः पुनः अव्यक्तः शाश्वतो देवस् तस्य सर्वम् इदं जगत्
5,63,atra vaḥ kīrtayiṣyāmi manor vaivasvatasya vai visargaṃ muniśārdūlāḥ sāṃpratasya mahādyuteḥ,अत्र वः कीर्तयिष्यामि मनोर् वैवस्वतस्य वै विसर्गं मुनिशार्दूलाः सांप्रतस्य महाद्युतेः
5,64,atra vaṃśaprasaṅgena kathyamānaṃ purātanam yatrotpanno mahātmā sa harir vṛṣṇikule prabhuḥ,अत्र वंशप्रसङ्गेन कथ्यमानं पुरातनम् यत्रोत्पन्नो महात्मा स हरिर् वृष्णिकुले प्रभुः
6,1,vivasvān kaśyapāj jajñe dākṣāyaṇyāṃ dvijottamāḥ tasya bhāryābhavat saṃjñā tvāṣṭrī devī vivasvataḥ,विवस्वान् कश्यपाज् जज्ञे दाक्षायण्यां द्विजोत्तमाः तस्य भार्याभवत् संज्ञा त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः
6,2,sureśvarīti vikhyātā triṣu lokeṣu bhāvinī sā vai bhāryā bhagavato mārtaṇḍasya mahātmanaḥ,सुरेश्वरीति विख्याता त्रिषु लोकेषु भाविनी सा वै भार्या भगवतो मार्तण्डस्य महात्मनः
6,3,bhartṛrūpeṇa nātuṣyad rūpayauvanaśālinī saṃjñā nāma sutapasā sudīptena samanvitā,भर्तृरूपेण नातुष्यद् रूपयौवनशालिनी संज्ञा नाम सुतपसा सुदीप्तेन समन्विता
6,4,ādityasya hi tad rūpaṃ maṇḍalasya sutejasā gātreṣu paridagdhaṃ vai nātikāntam ivābhavat,आदित्यस्य हि तद् रूपं मण्डलस्य सुतेजसा गात्रेषु परिदग्धं वै नातिकान्तम् इवाभवत्
6,5,na khalv ayaṃ mṛto 'ṇḍasya iti snehād abhāṣata ajānan kāśyapas tasmān mārtaṇḍa iti cocyate,न खल्व् अयं मृतो ऽण्डस्य इति स्नेहाद् अभाषत अजानन् काश्यपस् तस्मान् मार्तण्ड इति चोच्यते
6,6,tejas tv abhyadhikaṃ tasya nityam eva vivasvataḥ yenātitāpayām āsa trīṃl lokān kaśyapātmajaḥ,तेजस् त्व् अभ्यधिकं तस्य नित्यम् एव विवस्वतः येनातितापयाम् आस त्रींल् लोकान् कश्यपात्मजः
6,7,trīṇy apatyāni bho viprāḥ saṃjñāyāṃ tapatāṃ varaḥ ādityo janayām āsa kanyāṃ dvau ca prajāpatī,त्रीण्य् अपत्यानि भो विप्राः संज्ञायां तपतां वरः आदित्यो जनयाम् आस कन्यां द्वौ च प्रजापती
6,8,manur vaivasvataḥ pūrvaṃ śrāddhadevaḥ prajāpatiḥ yamaś ca yamunā caiva yamajau saṃbabhūvatuḥ,मनुर् वैवस्वतः पूर्वं श्राद्धदेवः प्रजापतिः यमश् च यमुना चैव यमजौ संबभूवतुः
6,9,śyāmavarṇaṃ tu tad rūpaṃ saṃjñā dṛṣṭvā vivasvataḥ asahantī tu svāṃ chāyāṃ savarṇāṃ nirmame tataḥ,श्यामवर्णं तु तद् रूपं संज्ञा दृष्ट्वा विवस्वतः असहन्ती तु स्वां छायां सवर्णां निर्ममे ततः
6,10,māyāmayī tu sā saṃjñā tasyāṃ chāyāsamutthitām prāñjaliḥ praṇatā bhūtvā chāyā saṃjñāṃ dvijottamāḥ,मायामयी तु सा संज्ञा तस्यां छायासमुत्थिताम् प्राञ्जलिः प्रणता भूत्वा छाया संज्ञां द्विजोत्तमाः
6,11,uvāca kiṃ mayā kāryaṃ kathayasva śucismite sthitāsmi tava nirdeśe śādhi māṃ varavarṇini,उवाच किं मया कार्यं कथयस्व शुचिस्मिते स्थितास्मि तव निर्देशे शाधि मां वरवर्णिनि
6,12,ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svam eva bhavanaṃ pituḥ tvayaiva bhavane mahyaṃ vastavyaṃ nirviśaṅkayā,अहं यास्यामि भद्रं ते स्वम् एव भवनं पितुः त्वयैव भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विशङ्कया
6,13,imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ceyaṃ sumadhyamā saṃbhāvyās te na cākhyeyam idaṃ bhagavate kvacit,इमौ च बालकौ मह्यं कन्या चेयं सुमध्यमा संभाव्यास् ते न चाख्येयम् इदं भगवते क्वचित्
6,14,ā kacagrahaṇād devi ā śāpān naiva karhicit ākhyāsyāmi namas tubhyaṃ gaccha devi yathāsukham,आ कचग्रहणाद् देवि आ शापान् नैव कर्हिचित् आख्यास्यामि नमस् तुभ्यं गच्छ देवि यथासुखम्
6,15,samādiśya savarṇāṃ tu tathety uktā tayā ca sā tvaṣṭuḥ samīpam agamad vrīḍiteva tapasvinī,समादिश्य सवर्णां तु तथेत्य् उक्ता तया च सा त्वष्टुः समीपम् अगमद् व्रीडितेव तपस्विनी
6,16,pituḥ samīpagā sā tu pitrā nirbhartsitā śubhā bhartuḥ samīpaṃ gaccheti niyuktā ca punaḥ punaḥ,पितुः समीपगा सा तु पित्रा निर्भर्त्सिता शुभा भर्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः
6,17,āgacchad vaḍavā bhūtvā ācchādya rūpam aninditā kurūn athottarān gatvā tṛṇāny atha cacāra ha,आगच्छद् वडवा भूत्वा आच्छाद्य रूपम् अनिन्दिता कुरून् अथोत्तरान् गत्वा तृणान्य् अथ चचार ह
6,18,dvitīyāyāṃ tu saṃjñāyāṃ saṃjñeyam iti cintayan ādityo janayām āsa putram ātmasamaṃ tadā,द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयम् इति चिन्तयन् आदित्यो जनयाम् आस पुत्रम् आत्मसमं तदा
6,19,pūrvajasya manor viprāḥ sadṛśo 'yam iti prabhuḥ manur evābhavan nāmnā sāvarṇa iti cocyate,पूर्वजस्य मनोर् विप्राः सदृशो ऽयम् इति प्रभुः मनुर् एवाभवन् नाम्ना सावर्ण इति चोच्यते
6,20,dvitīyo yaḥ sutas tasyāḥ sa vijñeyaḥ śanaiścaraḥ saṃjñā tu pārthivī viprāḥ svasya putrasya vai tadā,द्वितीयो यः सुतस् तस्याः स विज्ञेयः शनैश्चरः संज्ञा तु पार्थिवी विप्राः स्वस्य पुत्रस्य वै तदा
6,21,cakārābhyadhikaṃ snehaṃ na tathā pūrvajeṣu vai manus tasyāḥ kṣamat tat tu yamas tasyā na cakṣame,चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजेषु वै मनुस् तस्याः क्षमत् तत् तु यमस् तस्या न चक्षमे
6,22,sa vai roṣāc ca bālyāc ca bhāvino 'rthasya vānagha padā saṃtarjayām āsa saṃjñāṃ vaivasvato yamaḥ,स वै रोषाच् च बाल्याच् च भाविनो ऽर्थस्य वानघ पदा संतर्जयाम् आस संज्ञां वैवस्वतो यमः
6,23,taṃ śaśāpa tataḥ krodhāt sāvarṇajananī tadā caraṇaḥ patatām eṣa taveti bhṛśaduḥkhitā,तं शशाप ततः क्रोधात् सावर्णजननी तदा चरणः पतताम् एष तवेति भृशदुःखिता
6,24,yamas tu tat pituḥ sarvaṃ prāñjaliḥ pratyavedayat bhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥ saṃjñāvākyair viśaṅkitaḥ,यमस् तु तत् पितुः सर्वं प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत् भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर् विशङ्कितः
6,25,śāpo 'yaṃ vinivarteta provāca pitaraṃ dvijāḥ mātrā snehena sarveṣu vartitavyaṃ suteṣu vai,शापो ऽयं विनिवर्तेत प्रोवाच पितरं द्विजाः मात्रा स्नेहेन सर्वेषु वर्तितव्यं सुतेषु वै
6,26,seyam asmān apāsyeha vivasvan saṃbubhūṣati tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ,सेयम् अस्मान् अपास्येह विवस्वन् संबुभूषति तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः
6,27,bālyād vā yadi vā laulyān mohāt tat kṣantum arhasi śapto 'ham asmi lokeśa jananyā tapatāṃ vara tava prasādāc caraṇo na paten mama gopate,बाल्याद् वा यदि वा लौल्यान् मोहात् तत् क्षन्तुम् अर्हसि शप्तो ऽहम् अस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर तव प्रसादाच् चरणो न पतेन् मम गोपते
6,28,asaṃśayaṃ putra mahad bhaviṣyaty atra kāraṇam yena tvām āviśat krodho dharmajñaṃ satyavādinam,असंशयं पुत्र महद् भविष्यत्य् अत्र कारणम् येन त्वाम् आविशत् क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम्
6,29,na śakyam etan mithyā tu kartuṃ mātṛvacas tava kṛmayo māṃsam ādāya yāsyanty avanim eva ca,न शक्यम् एतन् मिथ्या तु कर्तुं मातृवचस् तव कृमयो मांसम् आदाय यास्यन्त्य् अवनिम् एव च
6,30,kṛtam evaṃ vacas tathyaṃ mātus tava bhaviṣyati śāpasya parihāreṇa tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi,कृतम् एवं वचस् तथ्यं मातुस् तव भविष्यति शापस्य परिहारेण त्वं च त्रातो भविष्यसि
6,31,ādityaś cābravīt saṃjñāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai tulyeṣv abhyadhikaḥ sneha ekasmin kriyate tvayā,आदित्यश् चाब्रवीत् संज्ञां किमर्थं तनयेषु वै तुल्येष्व् अभ्यधिकः स्नेह एकस्मिन् क्रियते त्वया
6,32,sā tat pariharantī tu nācacakṣe vivasvate sa cātmānaṃ samādhāya yogāt tathyam apaśyata,सा तत् परिहरन्ती तु नाचचक्षे विवस्वते स चात्मानं समाधाय योगात् तथ्यम् अपश्यत
6,33,tāṃ śaptukāmo bhagavān nāśapan munisattamāḥ mūrdhajeṣu nijagrāha sa tu tāṃ munisattamāḥ,तां शप्तुकामो भगवान् नाशपन् मुनिसत्तमाः मूर्धजेषु निजग्राह स तु तां मुनिसत्तमाः
6,34,tataḥ sarvaṃ yathāvṛttam ācacakṣe vivasvate vivasvān atha tac chrutvā kruddhas tvaṣṭāram abhyagāt,ततः सर्वं यथावृत्तम् आचचक्षे विवस्वते विवस्वान् अथ तच् छ्रुत्वा क्रुद्धस् त्वष्टारम् अभ्यगात्
6,35,dṛṣṭvā tu taṃ yathānyāyam arcayitvā vibhāvasum nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayām āsa vai tadā,दृष्ट्वा तु तं यथान्यायम् अर्चयित्वा विभावसुम् निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयाम् आस वै तदा
6,36,tavātitejasāviṣṭam idaṃ rūpaṃ na śobhate asahantī ca saṃjñā sā vane carati śāḍvale,तवातितेजसाविष्टम् इदं रूपं न शोभते असहन्ती च संज्ञा सा वने चरति शाड्वले
6,37,draṣṭā hi tāṃ bhavān adya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm ślāghyāṃ yogabalopetāṃ yogam āsthāya gopate,द्रष्टा हि तां भवान् अद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम् श्लाघ्यां योगबलोपेतां योगम् आस्थाय गोपते
6,38,anukūlaṃ tu te deva yadi syān mama saṃmatam rūpaṃ nirvartayāmy adya tava kāntam ariṃdama,अनुकूलं तु ते देव यदि स्यान् मम संमतम् रूपं निर्वर्तयाम्य् अद्य तव कान्तम् अरिंदम
6,39,tato 'bhyupagamāt tvaṣṭā mārtaṇḍasya vivasvataḥ bhramim āropya tat tejaḥ śātayām āsa bho dvijāḥ,ततो ऽभ्युपगमात् त्वष्टा मार्तण्डस्य विवस्वतः भ्रमिम् आरोप्य तत् तेजः शातयाम् आस भो द्विजाः
6,40,tato nirbhāsitaṃ rūpaṃ tejasā saṃhatena vai kāntāt kāntataraṃ draṣṭum adhikaṃ śuśubhe tadā,ततो निर्भासितं रूपं तेजसा संहतेन वै कान्तात् कान्ततरं द्रष्टुम् अधिकं शुशुभे तदा
6,41,dadarśa yogam āsthāya svāṃ bhāryāṃ vaḍavāṃ tataḥ adhṛṣyāṃ sarvabhūtānāṃ tejasā niyamena ca,ददर्श योगम् आस्थाय स्वां भार्यां वडवां ततः अधृष्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च
6,42,vaḍavāvapuṣā viprāś carantīm akutobhayām so 'śvarūpeṇa bhagavāṃs tāṃ mukhe samabhāvayat,वडवावपुषा विप्राश् चरन्तीम् अकुतोभयाम् सो ऽश्वरूपेण भगवांस् तां मुखे समभावयत्
6,43,maithunāya viceṣṭantīṃ parapuṃso 'vaśaṅkayā sā tan niravamac chukraṃ nāsikābhyāṃ vivasvataḥ,मैथुनाय विचेष्टन्तीं परपुंसो ऽवशङ्कया सा तन् निरवमच् छुक्रं नासिकाभ्यां विवस्वतः
6,44,devau tasyām ajāyetām aśvinau bhiṣajāṃ varau nāsatyaś caiva dasraś ca smṛtau dvāv aśvināv iti,देवौ तस्याम् अजायेताम् अश्विनौ भिषजां वरौ नासत्यश् चैव दस्रश् च स्मृतौ द्वाव् अश्विनाव् इति
6,45,mārtaṇḍasyātmajāv etāv aṣṭamasya prajāpateḥ tāṃ tu rūpeṇa kāntena darśayām āsa bhāskaraḥ,मार्तण्डस्यात्मजाव् एताव् अष्टमस्य प्रजापतेः तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयाम् आस भास्करः
6,46,sā tu dṛṣṭvaiva bhartāraṃ tutoṣa munisattamāḥ yamas tu karmaṇā tena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ,सा तु दृष्ट्वैव भर्तारं तुतोष मुनिसत्तमाः यमस् तु कर्मणा तेन भृशं पीडितमानसः
6,47,dharmeṇa rañjayām āsa dharmarāja imāḥ prajāḥ sa lebhe karmaṇā tena śubhena paramadyutiḥ,धर्मेण रञ्जयाम् आस धर्मराज इमाः प्रजाः स लेभे कर्मणा तेन शुभेन परमद्युतिः
6,48,pitṝṇām ādhipatyaṃ ca lokapālatvam eva ca manuḥ prajāpatis tv āsīt sāvarṇiḥ sa tapodhanāḥ,पितॄणाम् आधिपत्यं च लोकपालत्वम् एव च मनुः प्रजापतिस् त्व् आसीत् सावर्णिः स तपोधनाः
6,49,bhāvyaḥ samāgate tasmin manuḥ sāvarṇike 'ntare merupṛṣṭhe tapo nityam adyāpi sa caraty uta,भाव्यः समागते तस्मिन् मनुः सावर्णिके ऽन्तरे मेरुपृष्ठे तपो नित्यम् अद्यापि स चरत्य् उत
6,50,bhrātā śanaiścaras tasya grahatvaṃ sa tu labdhavān tvaṣṭā tu tejasā tena viṣṇoś cakram akalpayat,भ्राता शनैश्चरस् तस्य ग्रहत्वं स तु लब्धवान् त्वष्टा तु तेजसा तेन विष्णोश् चक्रम् अकल्पयत्
6,51,tad apratihataṃ yuddhe dānavāntacikīrṣayā yavīyasī tu sāpy āsīd yamī kanyā yaśasvinī,तद् अप्रतिहतं युद्धे दानवान्तचिकीर्षया यवीयसी तु साप्य् आसीद् यमी कन्या यशस्विनी
6,52,abhavac ca saricchreṣṭhā yamunā lokapāvanī manur ity ucyate loke sāvarṇa iti cocyate,अभवच् च सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपावनी मनुर् इत्य् उच्यते लोके सावर्ण इति चोच्यते
6,53,dvitīyo yaḥ sutas tasya manor bhrātā śanaiścaraḥ grahatvaṃ sa ca lebhe vai sarvalokābhipūjitaḥ,द्वितीयो यः सुतस् तस्य मनोर् भ्राता शनैश्चरः ग्रहत्वं स च लेभे वै सर्वलोकाभिपूजितः
6,54,ya idaṃ janma devānāṃ śṛṇuyān narasattamaḥ āpadaṃ prāpya mucyeta prāpnuyāc ca mahad yaśaḥ,य इदं जन्म देवानां शृणुयान् नरसत्तमः आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच् च महद् यशः
7,1,manor vaivasvatasyāsan putrā vai nava tatsamāḥ ikṣvākuś caiva nābhāgo dhṛṣṭaḥ śaryātir eva ca,मनोर् वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै नव तत्समाः इक्ष्वाकुश् चैव नाभागो धृष्टः शर्यातिर् एव च
7,2,nariṣyantaś ca ṣaṣṭho vai prāṃśū riṣṭaś ca saptamaḥ karūṣaś ca pṛṣadhraś ca navaite munisattamāḥ,नरिष्यन्तश् च षष्ठो वै प्रांशू रिष्टश् च सप्तमः करूषश् च पृषध्रश् च नवैते मुनिसत्तमाः
7,3,akarot putrakāmas tu manur iṣṭiṃ prajāpatiḥ mitrāvaruṇayor viprāḥ pūrvam eva mahāmatiḥ,अकरोत् पुत्रकामस् तु मनुर् इष्टिं प्रजापतिः मित्रावरुणयोर् विप्राः पूर्वम् एव महामतिः
7,3,gaṅgādvāre prayāge ca tathā sāgarasaṃgame eteṣu puṇyadā puṃsāṃ muktidā sā bhagīrathī,गङ्गाद्वारे प्रयागे च तथा सागरसंगमे एतेषु पुण्यदा पुंसां मुक्तिदा सा भगीरथी
7,4,anutpanneṣu bahuṣu putreṣv eteṣu bho dvijāḥ tasyāṃ ca vartamānāyām iṣṭyāṃ ca dvijasattamāḥ,अनुत्पन्नेषु बहुषु पुत्रेष्व् एतेषु भो द्विजाः तस्यां च वर्तमानायाम् इष्ट्यां च द्विजसत्तमाः
7,5,mitrāvaruṇayor aṃśe manur āhutim āvahat tatra divyāmbaradharā divyābharaṇabhūṣitā,मित्रावरुणयोर् अंशे मनुर् आहुतिम् आवहत् तत्र दिव्याम्बरधरा दिव्याभरणभूषिता
7,6,divyasaṃhananā caiva ilā jajña iti śrutiḥ tām ilety eva hovāca manur daṇḍadharas tadā,दिव्यसंहनना चैव इला जज्ञ इति श्रुतिः ताम् इलेत्य् एव होवाच मनुर् दण्डधरस् तदा
7,7,anugacchasva māṃ bhadre tam ilā pratyuvāca ha dharmayuktam idaṃ vākyaṃ putrakāmaṃ prajāpatim,अनुगच्छस्व मां भद्रे तम् इला प्रत्युवाच ह धर्मयुक्तम् इदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम्
7,8,mitrāvaruṇayor aṃśe jātāsmi vadatāṃ vara tayoḥ sakāśaṃ yāsyāmi na māṃ dharmahatāṃ kuru,मित्रावरुणयोर् अंशे जातास्मि वदतां वर तयोः सकाशं यास्यामि न मां धर्महतां कुरु
7,9,saivam uktvā manuṃ devaṃ mitrāvaruṇayor ilā gatvāntikaṃ varārohā prāñjalir vākyam abravīt,सैवम् उक्त्वा मनुं देवं मित्रावरुणयोर् इला गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्
7,10,aṃśe 'smi yuvayor jātā devau kiṃ karavāṇi vām manunā cāham uktā vāai anugacchasva mām iti,अंशे ऽस्मि युवयोर् जाता देवौ किं करवाणि वाम् मनुना चाहम् उक्ता वाऐ अनुगच्छस्व माम् इति
7,11,tau tathāvādinīṃ sādhvīm ilāṃ dharmaparāyaṇām mitraś ca varuṇaś cobhāv ūcatus tāṃ dvijottamāḥ,तौ तथावादिनीं साध्वीम् इलां धर्मपरायणाम् मित्रश् च वरुणश् चोभाव् ऊचतुस् तां द्विजोत्तमाः
7,12,anena tava dharmeṇa praśrayeṇa damena ca satyena caiva suśroṇi prītau svo varavarṇini,अनेन तव धर्मेण प्रश्रयेण दमेन च सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ स्वो वरवर्णिनि
7,13,āvayos tvaṃ mahābhāge khyātiṃ kanyeti yāsyasi,आवयोस् त्वं महाभागे ख्यातिं कन्येति यास्यसि
7,14,manor vaṃśakaraḥ putras tvam eva ca bhaviṣyasi sudyumna iti vikhyātas triṣu lokeṣu śobhane,मनोर् वंशकरः पुत्रस् त्वम् एव च भविष्यसि सुद्युम्न इति विख्यातस् त्रिषु लोकेषु शोभने
7,15,jagatpriyo dharmaśīlo manor vaṃśavivardhanaḥ nivṛttā sā tu tac chrutvā gacchantī pitur antikāt,जगत्प्रियो धर्मशीलो मनोर् वंशविवर्धनः निवृत्ता सा तु तच् छ्रुत्वा गच्छन्ती पितुर् अन्तिकात्
7,16,budhenāntaram āsādya maithunāyopamantritā somaputrād budhād viprās tasyāṃ jajñe purūravāḥ,बुधेनान्तरम् आसाद्य मैथुनायोपमन्त्रिता सोमपुत्राद् बुधाद् विप्रास् तस्यां जज्ञे पुरूरवाः
7,17,janayitvā tataḥ sā tam ilā sudyumnatāṃ gatā sudyumnasya tu dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ,जनयित्वा ततः सा तम् इला सुद्युम्नतां गता सुद्युम्नस्य तु दायादास् त्रयः परमधार्मिकाः
7,18,utkalaś ca gayaś caiva vinatāśvaś ca bho dvijāḥ utkalasyotkalā viprā vinatāśvasya paścimāḥ,उत्कलश् च गयश् चैव विनताश्वश् च भो द्विजाः उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः
7,19,dik pūrvā muniśārdūlā gayasya tu gayā smṛtā praviṣṭe tu manau viprā divākaram ariṃdamam,दिक् पूर्वा मुनिशार्दूला गयस्य तु गया स्मृता प्रविष्टे तु मनौ विप्रा दिवाकरम् अरिंदमम्
7,20,daśadhā tat punaḥ kṣatram akarot pṛthivīm imām ikṣvākur jyeṣṭhadāyādo madhyadeśam avāptavān,दशधा तत् पुनः क्षत्रम् अकरोत् पृथिवीम् इमाम् इक्ष्वाकुर् ज्येष्ठदायादो मध्यदेशम् अवाप्तवान्
7,21,kanyābhāvāt tu sudyumno naitad rājyam avāptavān vasiṣṭhavacanāt tv āsīt pratiṣṭhāne mahātmanaḥ,कन्याभावात् तु सुद्युम्नो नैतद् राज्यम् अवाप्तवान् वसिष्ठवचनात् त्व् आसीत् प्रतिष्ठाने महात्मनः
7,22,pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya dvijottamāḥ tat purūravase prādād rājyaṃ prāpya mahāyaśāḥ,प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य द्विजोत्तमाः तत् पुरूरवसे प्रादाद् राज्यं प्राप्य महायशाः
7,23,mānaveyo muniśreṣṭhāḥ strīpuṃsor lakṣaṇair yutaḥ dhṛtavāṃs tām ilety evaṃ sudyumneti ca viśrutaḥ,मानवेयो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर् लक्षणैर् युतः धृतवांस् ताम् इलेत्य् एवं सुद्युम्नेति च विश्रुतः
7,24,nāriṣyantāḥ śakāḥ putrā nābhāgasya tu bho dvijāḥ ambarīṣo 'bhavat putraḥ pārthivarṣabhasattamaḥ,नारिष्यन्ताः शकाः पुत्रा नाभागस्य तु भो द्विजाः अम्बरीषो ऽभवत् पुत्रः पार्थिवर्षभसत्तमः
7,25,dhṛṣṭasya dhārṣṭakaṃ kṣatraṃ raṇadṛptaṃ babhūva ha karūṣasya ca kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ,धृष्टस्य धार्ष्टकं क्षत्रं रणदृप्तं बभूव ह करूषस्य च कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः
7,26,nābhāgadhṛṣṭaputrāś ca kṣatriyā vaiśyatāṃ gatāḥ prāṃśor eko 'bhavat putraḥ prajāpatir iti smṛtaḥ,नाभागधृष्टपुत्राश् च क्षत्रिया वैश्यतां गताः प्रांशोर् एको ऽभवत् पुत्रः प्रजापतिर् इति स्मृतः
7,27,nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo yamaḥ śaryāter mithunaṃ tv āsīd ānarto nāma viśrutaḥ,नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो यमः शर्यातेर् मिथुनं त्व् आसीद् आनर्तो नाम विश्रुतः
7,28,putraḥ kanyā sukanyā ca yā patnī cyavanasya ha ānartasya tu dāyādo raivo nāma mahādyutiḥ,पुत्रः कन्या सुकन्या च या पत्नी च्यवनस्य ह आनर्तस्य तु दायादो रैवो नाम महाद्युतिः
7,29,ānartaviṣayaś caiva purī cāsya kuśasthalī raivasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ,आनर्तविषयश् चैव पुरी चास्य कुशस्थली रैवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः
7,30,jyeṣṭhaḥ putraḥ sa tasyāsīd rājyaṃ prāpya kuśasthalīm sa kanyāsahitaḥ śrutvā gāndharvaṃ brahmaṇo 'ntike,ज्येष्ठः पुत्रः स तस्यासीद् राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् स कन्यासहितः श्रुत्वा गान्धर्वं ब्रह्मणो ऽन्तिके
7,31,muhūrtabhūtaṃ devasya tasthau bahuyugaṃ dvijāḥ ājagāma sa caivātha svāṃ purīṃ yādavair vṛtām,मुहूर्तभूतं देवस्य तस्थौ बहुयुगं द्विजाः आजगाम स चैवाथ स्वां पुरीं यादवैर् वृताम्
7,32,kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām bhojavṛṣṇyandhakair guptāṃ vasudevapurogamaiḥ,कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् भोजवृष्ण्यन्धकैर् गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः
7,33,tatraiva raivato jñātvā yathātattvaṃ dvijottamāḥ kanyāṃ tāṃ baladevāya subhadrāṃ nāma revatīm,तत्रैव रैवतो ज्ञात्वा यथातत्त्वं द्विजोत्तमाः कन्यां तां बलदेवाय सुभद्रां नाम रेवतीम्
7,34,dattvā jagāma śikharaṃ meros tapasi saṃsthitaḥ reme rāmo 'pi dharmātmā revatyā sahitaḥ sukhī,दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस् तपसि संस्थितः रेमे रामो ऽपि धर्मात्मा रेवत्या सहितः सुखी
7,35,kathaṃ bahuyuge kāle samatīte mahāmate na jarā revatīṃ prāptā raivataṃ ca kakudminam,कथं बहुयुगे काले समतीते महामते न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं च ककुद्मिनम्
7,36,meruṃ gatasya vā tasya śaryāteḥ saṃtatiḥ katham sthitā pṛthivyām adyāpi śrotum icchāma tattvataḥ,मेरुं गतस्य वा तस्य शर्यातेः संततिः कथम् स्थिता पृथिव्याम् अद्यापि श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः
7,37,na jarā kṣutpipāsā vā na mṛtyur munisattamāḥ ṛtucakraṃ prabhavati brahmaloke sadānaghāḥ kakudminaḥ svarlokaṃ tu raivatasya gatasya ha,न जरा क्षुत्पिपासा वा न मृत्युर् मुनिसत्तमाः ऋतुचक्रं प्रभवति ब्रह्मलोके सदानघाः ककुद्मिनः स्वर्लोकं तु रैवतस्य गतस्य ह
7,38,hṛtā puṇyajanair viprā rākṣasaiḥ sā kuśasthalī tasya bhrātṛśataṃ tv āsīd dhārmikasya mahātmanaḥ,हृता पुण्यजनैर् विप्रा राक्षसैः सा कुशस्थली तस्य भ्रातृशतं त्व् आसीद् धार्मिकस्य महात्मनः
7,39,tad vadhyamānaṃ rakṣobhir diśaḥ prākrāmad acyutāḥ vidrutasya ca viprendrās tasya bhrātṛśatasya vai,तद् वध्यमानं रक्षोभिर् दिशः प्राक्रामद् अच्युताः विद्रुतस्य च विप्रेन्द्रास् तस्य भ्रातृशतस्य वै
7,40,anvavāyas tu sumahāṃs tatra tatra dvijottamāḥ teṣāṃ hy ete muniśreṣṭhāḥ śaryātā iti viśrutāḥ,अन्ववायस् तु सुमहांस् तत्र तत्र द्विजोत्तमाः तेषां ह्य् एते मुनिश्रेष्ठाः शर्याता इति विश्रुताः
7,41,kṣatriyā guṇasaṃpannā dikṣu sarvāsu viśrutāḥ śarvaśaḥ sarvagahanaṃ praviṣṭās te mahaujasaḥ,क्षत्रिया गुणसंपन्ना दिक्षु सर्वासु विश्रुताः शर्वशः सर्वगहनं प्रविष्टास् ते महौजसः
7,42,nābhāgariṣṭaputrau dvau vaiśyau brāhmaṇatāṃ gatau karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ,नाभागरिष्टपुत्रौ द्वौ वैश्यौ ब्राह्मणतां गतौ करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः
7,43,pṛṣadhro hiṃsayitvā tu guror gāṃ dvijasattamāḥ śāpāc chūdratvam āpanno navaite parikīrtitāḥ,पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर् गां द्विजसत्तमाः शापाच् छूद्रत्वम् आपन्नो नवैते परिकीर्तिताः
7,44,vaivasvatasya tanayā muner vai munisattamāḥ kṣuvatas tu manor viprā ikṣvākur abhavat sutaḥ,वैवस्वतस्य तनया मुनेर् वै मुनिसत्तमाः क्षुवतस् तु मनोर् विप्रा इक्ष्वाकुर् अभवत् सुतः
7,45,tasya putraśataṃ tv āsīd ikṣvākor bhūridakṣiṇam teṣāṃ vikukṣir jyeṣṭhas tu vikukṣitvād ayodhatām,तस्य पुत्रशतं त्व् आसीद् इक्ष्वाकोर् भूरिदक्षिणम् तेषां विकुक्षिर् ज्येष्ठस् तु विकुक्षित्वाद् अयोधताम्
7,46,prāptaḥ paramadharmajña so 'yodhyādhipatiḥ prabhuḥ śakunipramukhās tasya putrāḥ pañcaśataṃ smṛtāḥ,प्राप्तः परमधर्मज्ञ सो ऽयोध्याधिपतिः प्रभुः शकुनिप्रमुखास् तस्य पुत्राः पञ्चशतं स्मृताः
7,47,uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahābalāḥ catvāriṃśad daśāṣṭau ca dakṣiṇasyāṃ tathā diśi,उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महाबलाः चत्वारिंशद् दशाष्टौ च दक्षिणस्यां तथा दिशि
7,48,vaśātipramukhāś cānye rakṣitāro dvijottamāḥ ikṣvākus tu vikukṣiṃ vāai aṣṭakāyām athādiśat,वशातिप्रमुखाश् चान्ये रक्षितारो द्विजोत्तमाः इक्ष्वाकुस् तु विकुक्षिं वाऐ अष्टकायाम् अथादिशत्
7,49,māṃsam ānaya śrāddhārthaṃ mṛgān hatvā mahābala śrāddhakarmaṇi coddiṣṭo akṛte śrāddhakarmaṇi,मांसम् आनय श्राद्धार्थं मृगान् हत्वा महाबल श्राद्धकर्मणि चोद्दिष्टो अकृते श्राद्धकर्मणि
7,50,bhakṣayitvā śaśaṃ viprāḥ śaśādo mṛgayāṃ gataḥ ikṣvākuṇā parityakto vasiṣṭhavacanāt prabhuḥ,भक्षयित्वा शशं विप्राः शशादो मृगयां गतः इक्ष्वाकुणा परित्यक्तो वसिष्ठवचनात् प्रभुः
7,51,ikṣvākau saṃsthite viprāḥ śaśādas tu nṛpo 'bhavat śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān,इक्ष्वाकौ संस्थिते विप्राः शशादस् तु नृपो ऽभवत् शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान्
7,52,anenās tu kakutsthasya pṛthuś cānenasaḥ smṛtaḥ viṣṭarāśvaḥ pṛthoḥ putras tasmād ārdras tv ajāyata,अनेनास् तु ककुत्स्थस्य पृथुश् चानेनसः स्मृतः विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस् तस्माद् आर्द्रस् त्व् अजायत
7,53,ārdras tu yuvanāśvas tu śrāvastas tatsuto dvijāḥ jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā,आर्द्रस् तु युवनाश्वस् तु श्रावस्तस् तत्सुतो द्विजाः जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता
7,54,śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahīpatiḥ kuvalāśvaḥ sutas tasya rājā paramadhārmikaḥ,श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महीपतिः कुवलाश्वः सुतस् तस्य राजा परमधार्मिकः
7,55,yaḥ sa dhundhuvadhād rājā dhundhumāratvam āgataḥ,यः स धुन्धुवधाद् राजा धुन्धुमारत्वम् आगतः
7,56,dhundhor vadhaṃ mahāprājña śrotum icchāma tattvataḥ yadvadhāt kuvalāśvo 'sau dhundhumāratvam āgataḥ,धुन्धोर् वधं महाप्राज्ञ श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः यद्वधात् कुवलाश्वो ऽसौ धुन्धुमारत्वम् आगतः
7,57,kuvalāśvasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ,कुवलाश्वस्य पुत्राणां शतम् उत्तमधन्विनाम् सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः
7,58,babhūvur dhārmikāḥ sarve yajvāno bhūridakṣiṇāḥ kuvalāśvaṃ pitā rājye bṛhadaśvo nyayojayat,बभूवुर् धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः कुवलाश्वं पिता राज्ये बृहदश्वो न्ययोजयत्
7,59,putrasaṃkrāmitaśrīs tu vanaṃ rājā viveśa ha tam uttaṅko 'tha viprarṣiḥ prayāntaṃ pratyavārayat,पुत्रसंक्रामितश्रीस् तु वनं राजा विवेश ह तम् उत्तङ्को ऽथ विप्रर्षिः प्रयान्तं प्रत्यवारयत्
7,60,bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tac ca kartuṃ tvam arhasi nirudvignas tapaś cartuṃ nahi śaknomi pārthiva,भवता रक्षणं कार्यं तच् च कर्तुं त्वम् अर्हसि निरुद्विग्नस् तपश् चर्तुं नहि शक्नोमि पार्थिव
7,61,mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu samudro vālukāpūrṇa uddālaka iti smṛtaḥ,ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु समुद्रो वालुकापूर्ण उद्दालक इति स्मृतः
7,62,devatānām avadhyaś ca mahākāyo mahābalaḥ antarbhūmigatas tatra vālukāntarhito mahān,देवतानाम् अवध्यश् च महाकायो महाबलः अन्तर्भूमिगतस् तत्र वालुकान्तर्हितो महान्
7,63,rākṣasasya madhoḥ putro dhundhur nāma mahāsuraḥ śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam,राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर् नाम महासुरः शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्
7,64,saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati yadā tadā mahī tatra calati sma narādhipa,संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति यदा तदा मही तत्र चलति स्म नराधिप
7,65,tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam,तस्य निःश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् आदित्यपथम् आवृत्य सप्ताहं भूमिकम्पनम्
7,66,savisphuliṅgaṃ sāṅgāraṃ sadhūmam atidāruṇam tena tāta na śaknomi tasmin sthātuṃ sva āśrame,सविस्फुलिङ्गं साङ्गारं सधूमम् अतिदारुणम् तेन तात न शक्नोमि तस्मिन् स्थातुं स्व आश्रमे
7,67,taṃ māraya mahākāyaṃ lokānāṃ hitakāmyayā lokāḥ svasthā bhavanty adya tasmin vinihate tvayā,तं मारय महाकायं लोकानां हितकाम्यया लोकाः स्वस्था भवन्त्य् अद्य तस्मिन् विनिहते त्वया
7,68,tvaṃ hi tasya vadhāyaikaḥ samarthaḥ pṛthivīpate viṣṇunā ca varo datto mahyaṃ pūrvayuge nṛpa,त्वं हि तस्य वधायैकः समर्थः पृथिवीपते विष्णुना च वरो दत्तो मह्यं पूर्वयुगे नृप
7,69,yas taṃ mahāsuraṃ raudraṃ haniṣyati mahābalam tasya tvaṃ varadānena tejaś cākhyāpayiṣyasi,यस् तं महासुरं रौद्रं हनिष्यति महाबलम् तस्य त्वं वरदानेन तेजश् चाख्यापयिष्यसि
7,70,nahi dhundhur mahātejās tejasālpena śakyate nirdagdhuṃ pṛthivīpāla ciraṃ yugaśatair api,नहि धुन्धुर् महातेजास् तेजसाल्पेन शक्यते निर्दग्धुं पृथिवीपाल चिरं युगशतैर् अपि
7,71,vīryaṃ ca sumahat tasya devair api durāsadam sa evam ukto rājarṣir uttaṅkena mahātmanā kuvalāśvaṃ sutaṃ prādāt tasmai dhundhunibarhaṇe,वीर्यं च सुमहत् तस्य देवैर् अपि दुरासदम् स एवम् उक्तो राजर्षिर् उत्तङ्केन महात्मना कुवलाश्वं सुतं प्रादात् तस्मै धुन्धुनिबर्हणे
7,72,bhagavan nyastaśastro 'ham ayaṃ tu tanayo mama bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ,भगवन् न्यस्तशस्त्रो ऽहम् अयं तु तनयो मम भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः
7,73,sa taṃ vyādiśya tanayaṃ rājarṣir dhundhumāraṇe jagāma parvatāyaiva nṛpatiḥ saṃśitavrataḥ,स तं व्यादिश्य तनयं राजर्षिर् धुन्धुमारणे जगाम पर्वतायैव नृपतिः संशितव्रतः
7,74,kuvalāśvas tu putrāṇāṃ śatena saha bho dvijāḥ prāyād uttaṅkasahito dhundhos tasya nibarhaṇe,कुवलाश्वस् तु पुत्राणां शतेन सह भो द्विजाः प्रायाद् उत्तङ्कसहितो धुन्धोस् तस्य निबर्हणे
7,75,tam āviśat tadā viṣṇus tejasā bhagavān prabhuḥ uttaṅkasya niyogād vai lokānāṃ hitakāmyayā,तम् आविशत् तदा विष्णुस् तेजसा भगवान् प्रभुः उत्तङ्कस्य नियोगाद् वै लोकानां हितकाम्यया
7,76,tasmin prayāte durdharṣe divi śabdo mahān abhūt eṣa śrīmān avadhyo 'dya dhundhumāro bhaviṣyati,तस्मिन् प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महान् अभूत् एष श्रीमान् अवध्यो ऽद्य धुन्धुमारो भविष्यति
7,77,divyair gandhaiś ca mālyaiś ca taṃ devāḥ samavākiran devadundubhayaś caiva praṇedur dvijasattamāḥ,दिव्यैर् गन्धैश् च माल्यैश् च तं देवाः समवाकिरन् देवदुन्दुभयश् चैव प्रणेदुर् द्विजसत्तमाः
7,78,sa gatvā jayatāṃ śreṣṭhas tanayaiḥ saha vīryavān samudraṃ khānayām āsa vālukāntaram avyayam,स गत्वा जयतां श्रेष्ठस् तनयैः सह वीर्यवान् समुद्रं खानयाम् आस वालुकान्तरम् अव्ययम्
7,79,tasya putraiḥ khanadbhiś ca vālukāntarhitas tadā dhundhur āsādito viprā diśam āvṛtya paścimām,तस्य पुत्रैः खनद्भिश् च वालुकान्तर्हितस् तदा धुन्धुर् आसादितो विप्रा दिशम् आवृत्य पश्चिमाम्
7,80,mukhajenāgninā krodhāl lokān udvartayann iva vāri susrāva vegena mahodadhir ivodaye,मुखजेनाग्निना क्रोधाल् लोकान् उद्वर्तयन्न् इव वारि सुस्राव वेगेन महोदधिर् इवोदये
7,81,saumasya muniśārdūlā varormikalilo mahān tasya putraśataṃ dagdhaṃ tribhir ūnaṃ tu rakṣasā,सौमस्य मुनिशार्दूला वरोर्मिकलिलो महान् तस्य पुत्रशतं दग्धं त्रिभिर् ऊनं तु रक्षसा
7,82,tataḥ sa rājā dyutimān rākṣasaṃ taṃ mahābalam āsasāda mahātejā dhundhuṃ dhundhuvināśanaḥ,ततः स राजा द्युतिमान् राक्षसं तं महाबलम् आससाद महातेजा धुन्धुं धुन्धुविनाशनः
7,83,tasya vārimayaṃ vegam āpīya sa narādhipaḥ yogī yogena vahniṃ ca śamayām āsa vāriṇā,तस्य वारिमयं वेगम् आपीय स नराधिपः योगी योगेन वह्निं च शमयाम् आस वारिणा
7,84,nihatya taṃ mahākāyaṃ balenodakarākṣasam uttaṅkaṃ darśayām āsa kṛtakarmā narādhipaḥ,निहत्य तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम् उत्तङ्कं दर्शयाम् आस कृतकर्मा नराधिपः
7,85,uttaṅkas tu varaṃ prādāt tasmai rājñe mahātmane dadau tasyākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiś cāparājitam,उत्तङ्कस् तु वरं प्रादात् तस्मै राज्ञे महात्मने ददौ तस्याक्षयं वित्तं शत्रुभिश् चापराजितम्
7,86,dharme ratiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam putrāṇāṃ cākṣayāṃl lokān svarge ye rakṣasā hatāḥ,धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम् पुत्राणां चाक्षयांल् लोकान् स्वर्गे ये रक्षसा हताः
7,87,tasya putrās trayaḥ śiṣṭā dṛḍhāśvo jyeṣṭha ucyate candrāśvakapilāśvau tu kanīyāṃsau kumārakau,तस्य पुत्रास् त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते चन्द्राश्वकपिलाश्वौ तु कनीयांसौ कुमारकौ
7,88,dhaundhumārer dṛḍhāśvasya haryaśvaś cātmajaḥ smṛtaḥ haryaśvasya nikumbho 'bhūt kṣatradharmarataḥ sadā,धौन्धुमारेर् दृढाश्वस्य हर्यश्वश् चात्मजः स्मृतः हर्यश्वस्य निकुम्भो ऽभूत् क्षत्रधर्मरतः सदा
7,89,saṃhatāśvo nikumbhasya suto raṇaviśāradaḥ akṛśāśvakṛśāśvau tu saṃhatāśvasutau dvijāḥ,संहताश्वो निकुम्भस्य सुतो रणविशारदः अकृशाश्वकृशाश्वौ तु संहताश्वसुतौ द्विजाः
7,90,tasya haimavatī kanyā satāṃ matā dṛṣadvatī vikhyātā triṣu lokeṣu putraś cāsyāḥ prasenajit,तस्य हैमवती कन्या सतां मता दृषद्वती विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश् चास्याः प्रसेनजित्
7,91,lebhe prasenajid bhāryāṃ gaurīṃ nāma pativratām abhiśastā tu sā bhartrā nadī vai bāhudābhavat,लेभे प्रसेनजिद् भार्यां गौरीं नाम पतिव्रताम् अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी वै बाहुदाभवत्
7,92,tasya putro mahān āsīd yuvanāśvo narādhipaḥ māndhātā yuvanāśvasya trilokavijayī sutaḥ,तस्य पुत्रो महान् आसीद् युवनाश्वो नराधिपः मान्धाता युवनाश्वस्य त्रिलोकविजयी सुतः
7,93,tasya caitrarathī bhāryā śaśabindoḥ sutābhavat sādhvī bindumatī nāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi,तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत् साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणासदृशी भुवि
7,94,pativratā ca jyeṣṭhā ca bhrātṝṇām ayutasya vai tasyām utpādayām āsa māndhātā dvau sutau dvijāḥ,पतिव्रता च ज्येष्ठा च भ्रातॄणाम् अयुतस्य वै तस्याम् उत्पादयाम् आस मान्धाता द्वौ सुतौ द्विजाः
7,95,purukutsaṃ ca dharmajñaṃ mucukundaṃ ca pārthivam purukutsasutas tv āsīt trasadasyur mahīpatiḥ,पुरुकुत्सं च धर्मज्ञं मुचुकुन्दं च पार्थिवम् पुरुकुत्ससुतस् त्व् आसीत् त्रसदस्युर् महीपतिः
7,96,narmadāyām athotpannaḥ saṃbhūtas tasya cātmajaḥ saṃbhūtasya tu dāyādas tridhanvā ripumardanaḥ,नर्मदायाम् अथोत्पन्नः संभूतस् तस्य चात्मजः संभूतस्य तु दायादस् त्रिधन्वा रिपुमर्दनः
7,97,rājñas tridhanvanas tv āsīd vidvāṃs trayyāruṇaḥ prabhuḥ tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūn mahābalaḥ,राज्ञस् त्रिधन्वनस् त्व् आसीद् विद्वांस् त्रय्यारुणः प्रभुः तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून् महाबलः
7,98,parigrahaṇamantrāṇāṃ vighnaṃ cakre sudurmatiḥ yena bhāryā kṛtodvāhā hṛtā caiva parasya ha,परिग्रहणमन्त्राणां विघ्नं चक्रे सुदुर्मतिः येन भार्या कृतोद्वाहा हृता चैव परस्य ह
7,99,bālyāt kāmāc ca mohāc ca sāhasāc cāpalena ca jahāra kanyāṃ kāmārtaḥ kasyacit puravāsinaḥ,बाल्यात् कामाच् च मोहाच् च साहसाच् चापलेन च जहार कन्यां कामार्तः कस्यचित् पुरवासिनः
7,100,adharmaśaṅkunā tena taṃ sa trayyāruṇo 'tyajat apadhvaṃseti bahuśo vadan krodhasamanvitaḥ,अधर्मशङ्कुना तेन तं स त्रय्यारुणो ऽत्यजत् अपध्वंसेति बहुशो वदन् क्रोधसमन्वितः
7,101,so 'bravīt pitaraṃ tyaktaḥ kva gacchāmīti vai muhuḥ pitā ca tam athovāca śvapākaiḥ saha vartaya,सो ऽब्रवीत् पितरं त्यक्तः क्व गच्छामीति वै मुहुः पिता च तम् अथोवाच श्वपाकैः सह वर्तय
7,102,nāhaṃ putreṇa putrārthī tvayādya kulapāṃsana ity uktaḥ sa nirākrāman nagarād vacanāt pituḥ,नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन इत्य् उक्तः स निराक्रामन् नगराद् वचनात् पितुः
7,103,na ca taṃ vārayām āsa vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ sa tu satyavrato viprāḥ śvapākāvasathāntike,न च तं वारयाम् आस वसिष्ठो भगवान् ऋषिः स तु सत्यव्रतो विप्राः श्वपाकावसथान्तिके
7,104,pitrā tyakto 'vasad vīraḥ pitāpy asya vanaṃ yayau tatas tasmiṃs tu viṣaye nāvarṣat pākaśāsanaḥ,पित्रा त्यक्तो ऽवसद् वीरः पिताप्य् अस्य वनं ययौ ततस् तस्मिंस् तु विषये नावर्षत् पाकशासनः
7,105,samā dvādaśa bho viprās tenādharmeṇa vai tadā dārāṃs tu tasya viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ,समा द्वादश भो विप्रास् तेनाधर्मेण वै तदा दारांस् तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः
7,106,saṃnyasya sāgarānte tu cakāra vipulaṃ tapaḥ tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃ putram aurasam,संन्यस्य सागरान्ते तु चकार विपुलं तपः तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रम् औरसम्
7,107,śeṣasya bharaṇārthāya vyakrīṇād gośatena vai taṃ ca baddhaṃ gale dṛṣṭvā vikrayārthaṃ nṛpātmajaḥ,शेषस्य भरणार्थाय व्यक्रीणाद् गोशतेन वै तं च बद्धं गले दृष्ट्वा विक्रयार्थं नृपात्मजः
7,108,maharṣiputraṃ dharmātmā mokṣayām āsa bho dvijāḥ satyavrato mahābāhur bharaṇaṃ tasya cākarot,महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयाम् आस भो द्विजाः सत्यव्रतो महाबाहुर् भरणं तस्य चाकरोत्
7,109,viśvāmitrasya tuṣṭyartham anukampārtham eva ca so 'bhavad gālavo nāma gale bandhān mahātapāḥ maharṣiḥ kauśiko dhīmāṃs tena vīreṇa mokṣitaḥ,विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थम् अनुकम्पार्थम् एव च सो ऽभवद् गालवो नाम गले बन्धान् महातपाः महर्षिः कौशिको धीमांस् तेन वीरेण मोक्षितः
8,1,satyavratas tu bhaktyā ca kṛpayā ca pratijñayā viśvāmitrakalatraṃ tu babhāra vinaye sthitaḥ,सत्यव्रतस् तु भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया विश्वामित्रकलत्रं तु बभार विनये स्थितः
8,2,hatvā mṛgān varāhāṃś ca mahiṣāṃś ca vanecarān viśvāmitrāśramābhyāśe māṃsaṃ vṛkṣe babandha ca,हत्वा मृगान् वराहांश् च महिषांश् च वनेचरान् विश्वामित्राश्रमाभ्याशे मांसं वृक्षे बबन्ध च
8,3,upāṃśuvratam āsthāya dīkṣāṃ dvādaśavārṣikīm pitur niyogād avasat tasmin vanagate nṛpe,उपांशुव्रतम् आस्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् पितुर् नियोगाद् अवसत् तस्मिन् वनगते नृपे
8,4,ayodhyāṃ caiva rājyaṃ ca tathaivāntaḥpuraṃ muniḥ yājyopādhyāyasaṃyogād vasiṣṭhaḥ paryarakṣata,अयोध्यां चैव राज्यं च तथैवान्तःपुरं मुनिः याज्योपाध्यायसंयोगाद् वसिष्ठः पर्यरक्षत
8,5,satyavratas tu bālyāc ca bhāvino 'rthasya vai balāt vasiṣṭhe 'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayām āsa nityaśaḥ,सत्यव्रतस् तु बाल्याच् च भाविनो ऽर्थस्य वै बलात् वसिष्ठे ऽभ्यधिकं मन्युं धारयाम् आस नित्यशः
8,6,pitrā hi taṃ tadā rāṣṭrāt tyajyamānaṃ priyaṃ sutam nivārayām āsa munir bahunā kāraṇena na,पित्रा हि तं तदा राष्ट्रात् त्यज्यमानं प्रियं सुतम् निवारयाम् आस मुनिर् बहुना कारणेन न
8,7,pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syāt saptame pade na ca satyavratas tasmād dhatavān saptame pade,पाणिग्रहणमन्त्राणां निष्ठा स्यात् सप्तमे पदे न च सत्यव्रतस् तस्माद् धतवान् सप्तमे पदे
8,8,jānan dharmaṃ vasiṣṭhas tu na māṃ trātīti bho dvijāḥ satyavratas tadā roṣaṃ vasiṣṭhe manasākarot,जानन् धर्मं वसिष्ठस् तु न मां त्रातीति भो द्विजाः सत्यव्रतस् तदा रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत्
8,9,guṇabuddhyā tu bhagavān vasiṣṭhaḥ kṛtavāṃs tathā na ca satyavratas tasya tam upāṃśum abudhyata,गुणबुद्ध्या तु भगवान् वसिष्ठः कृतवांस् तथा न च सत्यव्रतस् तस्य तम् उपांशुम् अबुध्यत
8,10,tasminn aparitoṣaś ca pitur āsīn mahātmanaḥ tena dvādaśa varṣāṇi nāvarṣat pākaśāsanaḥ,तस्मिन्न् अपरितोषश् च पितुर् आसीन् महात्मनः तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत् पाकशासनः
8,11,tena tv idānīṃ vihitāṃ dīkṣāṃ tāṃ durvahāṃ bhuvi kulasya niṣkṛtir viprāḥ kṛtā sā vai bhaved iti,तेन त्व् इदानीं विहितां दीक्षां तां दुर्वहां भुवि कुलस्य निष्कृतिर् विप्राः कृता सा वै भवेद् इति
8,12,na taṃ vasiṣṭho bhagavān pitrā tyaktaṃ nyavārayat abhiṣekṣyāmy ahaṃ putram asyety evaṃmatir muniḥ,न तं वसिष्ठो भगवान् पित्रा त्यक्तं न्यवारयत् अभिषेक्ष्याम्य् अहं पुत्रम् अस्येत्य् एवंमतिर् मुनिः
8,13,sa tu dvādaśa varṣāṇi tāṃ dīkṣām avahad balī avidyamāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ,स तु द्वादश वर्षाणि तां दीक्षाम् अवहद् बली अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः
8,14,sarvakāmadughāṃ dogdhrīṃ sa dadarśa nṛpātmajaḥ tāṃ vai krodhāc ca mohāc ca śramāc caiva kṣudhānvitaḥ,सर्वकामदुघां दोग्ध्रीं स ददर्श नृपात्मजः तां वै क्रोधाच् च मोहाच् च श्रमाच् चैव क्षुधान्वितः
8,15,deśadharmagato rājā jaghāna munisattamāḥ tanmāṃsaṃ sa svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajān,देशधर्मगतो राजा जघान मुनिसत्तमाः तन्मांसं स स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान्
8,16,bhojayām āsa tac chrutvā vasiṣṭho 'py asya cukrudhe,भोजयाम् आस तच् छ्रुत्वा वसिष्ठो ऽप्य् अस्य चुक्रुधे
8,17,pātayeyam ahaṃ krūra tava śaṅkum asaṃśayam yadi te dvāv imau śaṅkū na syātāṃ vai kṛtau punaḥ,पातयेयम् अहं क्रूर तव शङ्कुम् असंशयम् यदि ते द्वाव् इमौ शङ्कू न स्यातां वै कृतौ पुनः
8,18,pituś cāparitoṣeṇa gurudogdhrīvadhena ca aprokṣitopayogāc ca trividhas te vyatikramaḥ,पितुश् चापरितोषेण गुरुदोग्ध्रीवधेन च अप्रोक्षितोपयोगाच् च त्रिविधस् ते व्यतिक्रमः
8,19,evaṃ trīṇy asya śaṅkūni tāni dṛṣṭvā mahātapāḥ triśaṅkur iti hovāca triśaṅkus tena sa smṛtaḥ,एवं त्रीण्य् अस्य शङ्कूनि तानि दृष्ट्वा महातपाः त्रिशङ्कुर् इति होवाच त्रिशङ्कुस् तेन स स्मृतः
8,20,viśvāmitrasya dārāṇām anena bharaṇaṃ kṛtam tena tasmai varaṃ prādān muniḥ prītas triśaṅkave,विश्वामित्रस्य दाराणाम् अनेन भरणं कृतम् तेन तस्मै वरं प्रादान् मुनिः प्रीतस् त्रिशङ्कवे
8,21,chandyamāno vareṇātha varaṃ vavre nṛpātmajaḥ saśarīro vraje svargam ity evaṃ yācito varaḥ,छन्द्यमानो वरेणाथ वरं वव्रे नृपात्मजः सशरीरो व्रजे स्वर्गम् इत्य् एवं याचितो वरः
8,22,anāvṛṣṭibhaye tasmin gate dvādaśavārṣike pitrye rājye 'bhiṣicyātha yājayām āsa pārthivam,अनावृष्टिभये तस्मिन् गते द्वादशवार्षिके पित्र्ये राज्ये ऽभिषिच्याथ याजयाम् आस पार्थिवम्
8,23,miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ divam āropayām āsa saśarīraṃ mahātapāḥ,मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः दिवम् आरोपयाम् आस सशरीरं महातपाः
8,24,tasya satyarathā nāma patnī kaikeyavaṃśajā kumāraṃ janayām āsa hariścandram akalmaṣam,तस्य सत्यरथा नाम पत्नी कैकेयवंशजा कुमारं जनयाम् आस हरिश्चन्द्रम् अकल्मषम्
8,25,sa vai rājā hariścandras traiśaṅkava iti smṛtaḥ āhartā rājasūyasya samrāḍ iti ha viśrutaḥ,स वै राजा हरिश्चन्द्रस् त्रैशङ्कव इति स्मृतः आहर्ता राजसूयस्य सम्राड् इति ह विश्रुतः
8,26,hariścandrasya putro 'bhūd rohito nāma pārthivaḥ harito rohitasyātha cañcur hārita ucyate,हरिश्चन्द्रस्य पुत्रो ऽभूद् रोहितो नाम पार्थिवः हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर् हारित उच्यते
8,27,vijayaś ca muniśreṣṭhāś cañcuputro babhūva ha jetā sa sarvapṛthivīṃ vijayas tena sa smṛtaḥ,विजयश् च मुनिश्रेष्ठाश् चञ्चुपुत्रो बभूव ह जेता स सर्वपृथिवीं विजयस् तेन स स्मृतः
8,28,rurukas tanayas tasya rājā dharmārthakovidaḥ rurukasya vṛkaḥ putro vṛkād bāhus tu jajñivān,रुरुकस् तनयस् तस्य राजा धर्मार्थकोविदः रुरुकस्य वृकः पुत्रो वृकाद् बाहुस् तु जज्ञिवान्
8,29,haihayās tālajaṅghāś ca nirasyanti sma taṃ nṛpam tatpatnī garbham ādāya aurvasyāśramam āviśat,हैहयास् तालजङ्घाश् च निरस्यन्ति स्म तं नृपम् तत्पत्नी गर्भम् आदाय और्वस्याश्रमम् आविशत्
8,30,nāsatyo dhārmikaś caiva sa ha dharmayuge 'bhavat sagaras tu suto bāhor yajñe saha gareṇa vai,नासत्यो धार्मिकश् चैव स ह धर्मयुगे ऽभवत् सगरस् तु सुतो बाहोर् यज्ञे सह गरेण वै
8,31,aurvasyāśramam āsādya bhārgaveṇābhirakṣitaḥ āgneyam astraṃ labdhvā ca bhārgavāt sagaro nṛpaḥ,और्वस्याश्रमम् आसाद्य भार्गवेणाभिरक्षितः आग्नेयम् अस्त्रं लब्ध्वा च भार्गवात् सगरो नृपः
8,32,jigāya pṛthivīṃ hatvā tālajaṅghān sahaihayān śakānāṃ pahnavānāṃ ca dharmaṃ nirasad acyutaḥ kṣatriyāṇāṃ muniśreṣṭhāḥ pāradānāṃ ca dharmavit,जिगाय पृथिवीं हत्वा तालजङ्घान् सहैहयान् शकानां पह्नवानां च धर्मं निरसद् अच्युतः क्षत्रियाणां मुनिश्रेष्ठाः पारदानां च धर्मवित्
8,33,kathaṃ sa sagaro jāto gareṇaiva sahācyutaḥ kimarthaṃ ca śakādīnāṃ kṣatriyāṇāṃ mahaujasām,कथं स सगरो जातो गरेणैव सहाच्युतः किमर्थं च शकादीनां क्षत्रियाणां महौजसाम्
8,34,dharmān kulocitān rājā kruddho nirasad acyutaḥ etan naḥ sarvam ācakṣva vistareṇa mahāmate,धर्मान् कुलोचितान् राजा क्रुद्धो निरसद् अच्युतः एतन् नः सर्वम् आचक्ष्व विस्तरेण महामते
8,35,bāhor vyasaninaḥ pūrvaṃ hṛtaṃ rājyam abhūt kila haihayais tālajaṅghaiś ca śakaiḥ sārdhaṃ dvijottamāḥ,बाहोर् व्यसनिनः पूर्वं हृतं राज्यम् अभूत् किल हैहयैस् तालजङ्घैश् च शकैः सार्धं द्विजोत्तमाः
8,36,yavanāḥ pāradāś caiva kāmbojāḥ pahnavās tathā ete hy api gaṇāḥ pañca haihayārthe parākraman,यवनाः पारदाश् चैव काम्बोजाः पह्नवास् तथा एते ह्य् अपि गणाः पञ्च हैहयार्थे पराक्रमन्
8,37,hṛtarājyas tadā rājā sa vai bāhur vanaṃ yayau patnyā cānugato duḥkhī tatra prāṇān avāsṛjat,हृतराज्यस् तदा राजा स वै बाहुर् वनं ययौ पत्न्या चानुगतो दुःखी तत्र प्राणान् अवासृजत्
8,38,patnī tu yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato 'nvagāt sapatnyā ca garas tasyai dattaḥ pūrvaṃ kilānaghāḥ,पत्नी तु यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो ऽन्वगात् सपत्न्या च गरस् तस्यै दत्तः पूर्वं किलानघाः
8,39,sā tu bhartuś citāṃ kṛtvā vane tām abhyarohata aurvas tāṃ bhārgavo viprāḥ kāruṇyāt samavārayat,सा तु भर्तुश् चितां कृत्वा वने ताम् अभ्यरोहत और्वस् तां भार्गवो विप्राः कारुण्यात् समवारयत्
8,40,tasyāśrame ca garbhaḥ sa gareṇaiva sahācyutaḥ vyajāyata mahābāhuḥ sagaro nāma pārthivaḥ,तस्याश्रमे च गर्भः स गरेणैव सहाच्युतः व्यजायत महाबाहुः सगरो नाम पार्थिवः
8,41,aurvas tu jātakarmādīṃs tasya kṛtvā mahātmanaḥ adhyāpya vedaśāstrāṇi tato 'straṃ pratyapādayat,और्वस् तु जातकर्मादींस् तस्य कृत्वा महात्मनः अध्याप्य वेदशास्त्राणि ततो ऽस्त्रं प्रत्यपादयत्
8,42,āgneyaṃ tu mahābhāgā amarair api duḥsaham sa tenāstrabalenājau balena ca samanvitaḥ,आग्नेयं तु महाभागा अमरैर् अपि दुःसहम् स तेनास्त्रबलेनाजौ बलेन च समन्वितः
8,43,haihayān vijaghānāśu kruddho rudraḥ paśūn iva ājahāra ca lokeṣu kīrtiṃ kīrtimatāṃ varaḥ,हैहयान् विजघानाशु क्रुद्धो रुद्रः पशून् इव आजहार च लोकेषु कीर्तिं कीर्तिमतां वरः
8,44,tataḥ śakāṃś ca yavanān kāmbojān pāradāṃs tathā pahnavāṃś caiva niḥśeṣān kartuṃ vyavasito nṛpaḥ,ततः शकांश् च यवनान् काम्बोजान् पारदांस् तथा पह्नवांश् चैव निःशेषान् कर्तुं व्यवसितो नृपः
8,45,te vadhyamānā vīreṇa sagareṇa mahātmanā vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ gatvā praṇipetur manīṣiṇam,ते वध्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना वसिष्ठं शरणं गत्वा प्रणिपेतुर् मनीषिणम्
8,46,vasiṣṭhas tv atha tān dṛṣṭvā samayena mahādyutiḥ sagaraṃ vārayām āsa teṣāṃ dattvābhayaṃ tadā,वसिष्ठस् त्व् अथ तान् दृष्ट्वा समयेन महाद्युतिः सगरं वारयाम् आस तेषां दत्त्वाभयं तदा
8,47,sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ tu guror vākyaṃ niśamya ca dharmaṃ jaghāna teṣāṃ vai veṣān anyāṃś cakāra ha,सगरः स्वां प्रतिज्ञां तु गुरोर् वाक्यं निशम्य च धर्मं जघान तेषां वै वेषान् अन्यांश् चकार ह
8,48,ardhaṃ śakānāṃ śiraso muṇḍayitvā vyasarjayat yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāmbojānāṃ tathaiva ca,अर्धं शकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत् यवनानां शिरः सर्वं काम्बोजानां तथैव च
8,49,pāradā muktakeśāś ca pahnavāñ śmaśrudhāriṇaḥ niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtās tena mahātmanā,पारदा मुक्तकेशाश् च पह्नवाञ् श्मश्रुधारिणः निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास् तेन महात्मना
8,50,śakā yavanakāmbojāḥ pāradāś ca dvijottamāḥ koṇisarpā māhiṣakā darvāś colāḥ sakeralāḥ,शका यवनकाम्बोजाः पारदाश् च द्विजोत्तमाः कोणिसर्पा माहिषका दर्वाश् चोलाः सकेरलाः
8,51,sarve te kṣatriyā viprā dharmas teṣāṃ nirākṛtaḥ vasiṣṭhavacanād rājñā sagareṇa mahātmanā,सर्वे ते क्षत्रिया विप्रा धर्मस् तेषां निराकृतः वसिष्ठवचनाद् राज्ञा सगरेण महात्मना
8,52,sa dharmavijayī rājā vijityemāṃ vasuṃdharām aśvaṃ pracārayām āsa vājimedhāya dīkṣitaḥ,स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुंधराम् अश्वं प्रचारयाम् आस वाजिमेधाय दीक्षितः
8,53,tasya cārayataḥ so 'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe velāsamīpe 'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ,तस्य चारयतः सो ऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे वेलासमीपे ऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः
8,54,sa taṃ deśaṃ tadā putraiḥ khānayām āsa pārthivaḥ āsedus te tadā tatra khanyamāne mahārṇave,स तं देशं तदा पुत्रैः खानयाम् आस पार्थिवः आसेदुस् ते तदा तत्र खन्यमाने महार्णवे
8,55,tam ādipuruṣaṃ devaṃ hariṃ kṛṣṇaṃ prajāpatim viṣṇuṃ kapilarūpeṇa svapantaṃ puruṣaṃ tadā,तम् आदिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम् विष्णुं कपिलरूपेण स्वपन्तं पुरुषं तदा
8,56,tasya cakṣuḥsamutthena tejasā pratibudhyataḥ dagdhāḥ sarve muniśreṣṭhāś catvāras tv avaśeṣitāḥ,तस्य चक्षुःसमुत्थेन तेजसा प्रतिबुध्यतः दग्धाः सर्वे मुनिश्रेष्ठाश् चत्वारस् त्व् अवशेषिताः
8,57,barhiketuḥ suketuś ca tathā dharmaratho nṛpaḥ śūraḥ pañcanadaś caiva tasya vaṃśakarā nṛpāḥ,बर्हिकेतुः सुकेतुश् च तथा धर्मरथो नृपः शूरः पञ्चनदश् चैव तस्य वंशकरा नृपाः
8,58,prādāc ca tasmai bhagavān harir nārāyaṇo varam akṣayaṃ vaṃśam ikṣvākoḥ kīrtiṃ cāpy anivartinīm,प्रादाच् च तस्मै भगवान् हरिर् नारायणो वरम् अक्षयं वंशम् इक्ष्वाकोः कीर्तिं चाप्य् अनिवर्तिनीम्
8,59,putraṃ samudraṃ ca vibhuḥ svarge vāsaṃ tathākṣayam samudraś cārgham ādāya vavande taṃ mahīpatim,पुत्रं समुद्रं च विभुः स्वर्गे वासं तथाक्षयम् समुद्रश् चार्घम् आदाय ववन्दे तं महीपतिम्
8,60,sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tena tasya ha taṃ cāśvamedhikaṃ so 'śvaṃ samudrād upalabdhavān,सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य ह तं चाश्वमेधिकं सो ऽश्वं समुद्राद् उपलब्धवान्
8,61,ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ sa sumahātapāḥ putrāṇāṃ ca sahasrāṇi ṣaṣṭis tasyeti naḥ śrutam,आजहाराश्वमेधानां शतं स सुमहातपाः पुत्राणां च सहस्राणि षष्टिस् तस्येति नः श्रुतम्
8,62,sagarasyātmajā vīrāḥ kathaṃ jātā mahābalāḥ vikrāntāḥ ṣaṣṭisāhasrā vidhinā kena sattama,सगरस्यात्मजा वीराः कथं जाता महाबलाः विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन सत्तम
8,63,dve bhārye sagarasyāstāṃ tapasā dagdhakilbiṣe jyeṣṭhā vidarbhaduhitā keśinī nāma nāmataḥ,द्वे भार्ये सगरस्यास्तां तपसा दग्धकिल्बिषे ज्येष्ठा विदर्भदुहिता केशिनी नाम नामतः
8,64,kanīyasī tu mahatī patnī paramadharmiṇī ariṣṭanemiduhitā rūpeṇāpratimā bhuvi,कनीयसी तु महती पत्नी परमधर्मिणी अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि
8,65,aurvas tābhyāṃ varaṃ prādāt tad budhyadhvaṃ dvijottamāḥ ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi gṛhṇātv ekā nitambinī,और्वस् ताभ्यां वरं प्रादात् तद् बुध्यध्वं द्विजोत्तमाः षष्टिं पुत्रसहस्राणि गृह्णात्व् एका नितम्बिनी
8,66,ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā yatheṣṭaṃ varayatv iti tatraikā jagṛhe putrān ṣaṣṭisāhasrasaṃmitān,एकं वंशधरं त्व् एका यथेष्टं वरयत्व् इति तत्रैका जगृहे पुत्रान् षष्टिसाहस्रसंमितान्
8,67,ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā tathety āha tato muniḥ rājā pañcajano nāma babhūva sa mahādyutiḥ,एकं वंशधरं त्व् एका तथेत्य् आह ततो मुनिः राजा पञ्चजनो नाम बभूव स महाद्युतिः
8,68,itarā suṣuve tumbīṃ bījapūrṇām iti śrutiḥ tatra ṣaṣṭisahasrāṇi garbhās te tilasaṃmitāḥ,इतरा सुषुवे तुम्बीं बीजपूर्णाम् इति श्रुतिः तत्र षष्टिसहस्राणि गर्भास् ते तिलसंमिताः
8,69,saṃbabhūvur yathākālaṃ vavṛdhuś ca yathāsukham ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu tān garbhān nidadhe tataḥ,संबभूवुर् यथाकालं ववृधुश् च यथासुखम् घृतपूर्णेषु कुम्भेषु तान् गर्भान् निदधे ततः
8,70,dhātrīś caikaikaśaḥ prādāt tāvatīḥ poṣaṇe nṛpaḥ tato daśasu māseṣu samuttasthur yathākramam,धात्रीश् चैकैकशः प्रादात् तावतीः पोषणे नृपः ततो दशसु मासेषु समुत्तस्थुर् यथाक्रमम्
8,71,kumārās te yathākālaṃ sagaraprītivardhanāḥ ṣaṣṭiputrasahasrāṇi tasyaivam abhavan dvijāḥ,कुमारास् ते यथाकालं सगरप्रीतिवर्धनाः षष्टिपुत्रसहस्राणि तस्यैवम् अभवन् द्विजाः
8,72,garbhād alābūmadhyād vai jātāni pṛthivīpateḥ teṣāṃ nārāyaṇaṃ tejaḥ praviṣṭānāṃ mahātmanām,गर्भाद् अलाबूमध्याद् वै जातानि पृथिवीपतेः तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानां महात्मनाम्
8,73,ekaḥ pañcajano nāma putro rājā babhūva ha śūraḥ pañcajanasyāsīd aṃśumān nāma vīryavān,एकः पञ्चजनो नाम पुत्रो राजा बभूव ह शूरः पञ्चजनस्यासीद् अंशुमान् नाम वीर्यवान्
8,74,dilīpas tasya tanayaḥ khaṭvāṅga iti viśrutaḥ yena svargād ihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam,दिलीपस् तस्य तनयः खट्वाङ्ग इति विश्रुतः येन स्वर्गाद् इहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम्
8,75,trayo 'bhisaṃdhitā lokā buddhyā satyena cānaghāḥ dilīpasya tu dāyādo mahārājo bhagīrathaḥ,त्रयो ऽभिसंधिता लोका बुद्ध्या सत्येन चानघाः दिलीपस्य तु दायादो महाराजो भगीरथः
8,76,yaḥ sa gaṅgāṃ saricchreṣṭhām avātārayata prabhuḥ samudram ānayac caināṃ duhitṛtve 'py akalpayat,यः स गङ्गां सरिच्छ्रेष्ठाम् अवातारयत प्रभुः समुद्रम् आनयच् चैनां दुहितृत्वे ऽप्य् अकल्पयत्
8,77,tasmād bhāgīrathī gaṅgā kathyate vaṃśacintakaiḥ bhagīrathasuto rājā śruta ity abhiviśrutaḥ,तस्माद् भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशचिन्तकैः भगीरथसुतो राजा श्रुत इत्य् अभिविश्रुतः
8,78,nābhāgas tu śrutasyāsīt putraḥ paramadhārmikaḥ ambarīṣas tu nābhāgiḥ sindhudvīpapitābhavat,नाभागस् तु श्रुतस्यासीत् पुत्रः परमधार्मिकः अम्बरीषस् तु नाभागिः सिन्धुद्वीपपिताभवत्
8,79,ayutājit tu dāyādaḥ sindhudvīpasya vīryavān ayutājitsutas tv āsīd ṛtuparṇo mahāyaśāḥ,अयुताजित् तु दायादः सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान् अयुताजित्सुतस् त्व् आसीद् ऋतुपर्णो महायशाः
8,80,divyākṣahṛdayajño vai rājā nalasakho balī ṛtuparṇasutas tv āsīd ārtaparṇir mahāyaśāḥ,दिव्याक्षहृदयज्ञो वै राजा नलसखो बली ऋतुपर्णसुतस् त्व् आसीद् आर्तपर्णिर् महायशाः
8,81,sudāsas tasya tanayo rājā indrasakho 'bhavat sudāsasya sutaḥ proktaḥ saudāso nāma pārthivaḥ,सुदासस् तस्य तनयो राजा इन्द्रसखो ऽभवत् सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः
8,82,khyātaḥ kalmāṣapādo vai rājā mitrasaho 'bhavat kalmāṣapādasya sutaḥ sarvakarmeti viśrutaḥ,ख्यातः कल्माषपादो वै राजा मित्रसहो ऽभवत् कल्माषपादस्य सुतः सर्वकर्मेति विश्रुतः
8,83,anaraṇyas tu putro 'bhūd viśrutaḥ sarvakarmaṇaḥ anaraṇyasuto nighno nighnato dvau babhūvatuḥ,अनरण्यस् तु पुत्रो ऽभूद् विश्रुतः सर्वकर्मणः अनरण्यसुतो निघ्नो निघ्नतो द्वौ बभूवतुः
8,84,anamitro raghuś caiva pārthivarṣabhasattamau anamitrasuto rājā vidvān duliduho 'bhavat,अनमित्रो रघुश् चैव पार्थिवर्षभसत्तमौ अनमित्रसुतो राजा विद्वान् दुलिदुहो ऽभवत्
8,85,dilīpas tanayas tasya rāmasya prapitāmahaḥ dīrghabāhur dilīpasya raghur nāmnā suto 'bhavat,दिलीपस् तनयस् तस्य रामस्य प्रपितामहः दीर्घबाहुर् दिलीपस्य रघुर् नाम्ना सुतो ऽभवत्
8,86,ayodhyāyāṃ mahārājo yaḥ purāsīn mahābalaḥ ajas tu rāghavo jajñe tathā daśaratho 'py ajāt,अयोध्यायां महाराजो यः पुरासीन् महाबलः अजस् तु राघवो जज्ञे तथा दशरथो ऽप्य् अजात्
8,87,rāmo daśarathāj jajñe dharmātmā sumahāyaśāḥ rāmasya tanayo jajñe kuśa ity abhisaṃjñitaḥ,रामो दशरथाज् जज्ञे धर्मात्मा सुमहायशाः रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्य् अभिसंज्ञितः
8,88,atithis tu kuśāj jajñe dharmātmā sumahāyaśāḥ atithes tv abhavat putro niṣadho nāma vīryavān,अतिथिस् तु कुशाज् जज्ञे धर्मात्मा सुमहायशाः अतिथेस् त्व् अभवत् पुत्रो निषधो नाम वीर्यवान्
8,89,niṣadhasya nalaḥ putro nabhaḥ putro nalasya ca nabhasya puṇḍarīkas tu kṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ,निषधस्य नलः पुत्रो नभः पुत्रो नलस्य च नभस्य पुण्डरीकस् तु क्षेमधन्वा ततः स्मृतः
8,90,kṣemadhanvasutas tv āsīd devānīkaḥ pratāpavān āsīd ahīnagur nāma devānīkātmajaḥ prabhuḥ,क्षेमधन्वसुतस् त्व् आसीद् देवानीकः प्रतापवान् आसीद् अहीनगुर् नाम देवानीकात्मजः प्रभुः
8,91,ahīnagos tu dāyādaḥ sudhanvā nāma pārthivaḥ sudhanvanaḥ sutaś cāpi tato jajñe śalo nṛpaḥ,अहीनगोस् तु दायादः सुधन्वा नाम पार्थिवः सुधन्वनः सुतश् चापि ततो जज्ञे शलो नृपः
8,92,ukyo nāma sa dharmātmā śalaputro babhūva ha vajranābhaḥ sutas tasya nalas tasya mahātmanaḥ,उक्यो नाम स धर्मात्मा शलपुत्रो बभूव ह वज्रनाभः सुतस् तस्य नलस् तस्य महात्मनः
8,93,nalau dvāv eva vikhyātau purāṇe munisattamāḥ vīrasenātmajaś caiva yaś cekṣvākukulodvahaḥ,नलौ द्वाव् एव विख्यातौ पुराणे मुनिसत्तमाः वीरसेनात्मजश् चैव यश् चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः
8,94,ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ prādhānyena prakīrtitāḥ ete vivasvato vaṃśe rājāno bhūritejasaḥ,इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः एते विवस्वतो वंशे राजानो भूरितेजसः
8,95,paṭhan samyag imāṃ sṛṣṭim ādityasya vivasvataḥ śrāddhadevasya devasya prajānāṃ puṣṭidasya ca prajāvān eti sāyujyam ādityasya vivasvataḥ,पठन् सम्यग् इमां सृष्टिम् आदित्यस्य विवस्वतः श्राद्धदेवस्य देवस्य प्रजानां पुष्टिदस्य च प्रजावान् एति सायुज्यम् आदित्यस्य विवस्वतः
9,1,pitā somasya bho viprā jajñe 'trir bhagavān ṛṣiḥ brahmaṇo mānasāt pūrvaṃ prajāsargaṃ vidhitsataḥ,पिता सोमस्य भो विप्रा जज्ञे ऽत्रिर् भगवान् ऋषिः ब्रह्मणो मानसात् पूर्वं प्रजासर्गं विधित्सतः
9,2,anuttaraṃ nāma tapo yena taptaṃ hi tat purā trīṇi varṣasahasrāṇi divyānīti hi naḥ śrutam,अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत् पुरा त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम्
9,3,ūrdhvam ācakrame tasya retaḥ somatvam īyivat netrābhyāṃ vāri susrāva daśadhā dyotayan diśaḥ,ऊर्ध्वम् आचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वम् ईयिवत् नेत्राभ्यां वारि सुस्राव दशधा द्योतयन् दिशः
9,4,taṃ garbhaṃ vidhinādiṣṭā daśa devyo dadhus tataḥ sametya dhārayām āsur na ca tāḥ samaśaknuvan,तं गर्भं विधिनादिष्टा दश देव्यो दधुस् ततः समेत्य धारयाम् आसुर् न च ताः समशक्नुवन्
9,5,yadā na dhāraṇe śaktās tasya garbhasya tā diśaḥ tatas tābhiḥ sa tyaktas tu nipapāta vasuṃdharām,यदा न धारणे शक्तास् तस्य गर्भस्य ता दिशः ततस् ताभिः स त्यक्तस् तु निपपात वसुंधराम्
9,6,patitaṃ somam ālokya brahmā lokapitāmahaḥ ratham āropayām āsa lokānāṃ hitakāmyayā,पतितं सोमम् आलोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः रथम् आरोपयाम् आस लोकानां हितकाम्यया
9,7,tasmin nipatite devāḥ putre 'treḥ paramātmani tuṣṭuvur brahmaṇaḥ putrās tathānye munisattamāḥ,तस्मिन् निपतिते देवाः पुत्रे ऽत्रेः परमात्मनि तुष्टुवुर् ब्रह्मणः पुत्रास् तथान्ये मुनिसत्तमाः
9,8,tasya saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ āpyāyanāya lokānāṃ bhāvayām āsa sarvataḥ,तस्य संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः आप्यायनाय लोकानां भावयाम् आस सर्वतः
9,9,sa tena rathamukhyena sāgarāntāṃ vasuṃdharām triḥsaptakṛtvo 'tiyaśāś cakārābhipradakṣiṇām,स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुंधराम् त्रिःसप्तकृत्वो ऽतियशाश् चकाराभिप्रदक्षिणाम्
9,10,tasya yac caritaṃ tejaḥ pṛthivīm anvapadyata oṣadhyas tāḥ samudbhūtā yābhiḥ saṃdhāryate jagat,तस्य यच् चरितं तेजः पृथिवीम् अन्वपद्यत ओषध्यस् ताः समुद्भूता याभिः संधार्यते जगत्
9,11,sa labdhatejā bhagavān saṃstavaiś ca svakarmabhiḥ tapas tepe mahābhāgaḥ padmānāṃ darśanāya saḥ,स लब्धतेजा भगवान् संस्तवैश् च स्वकर्मभिः तपस् तेपे महाभागः पद्मानां दर्शनाय सः
9,12,tatas tasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ bījauṣadhīnāṃ viprāṇām apāṃ ca munisattamāḥ,ततस् तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः बीजौषधीनां विप्राणाम् अपां च मुनिसत्तमाः
9,13,sa tat prāpya mahārājyaṃ somaḥ saumyavatāṃ varaḥ samājahre rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam,स तत् प्राप्य महाराज्यं सोमः सौम्यवतां वरः समाजह्रे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम्
9,14,dakṣiṇām adadāt somas trīṃl lokān iti naḥ śrutam tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaś ca bho dvijāḥ,दक्षिणाम् अददात् सोमस् त्रींल् लोकान् इति नः श्रुतम् तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश् च भो द्विजाः
9,15,hiraṇyagarbho brahmātrir bhṛguś ca ṛtvijo 'bhavat sadasyo 'bhūd dharis tatra munibhir bahubhir vṛtaḥ,हिरण्यगर्भो ब्रह्मात्रिर् भृगुश् च ऋत्विजो ऽभवत् सदस्यो ऽभूद् धरिस् तत्र मुनिभिर् बहुभिर् वृतः
9,16,taṃ sinīś ca kuhūś caiva dyutiḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ kīrtir dhṛtiś ca lakṣmīś ca nava devyaḥ siṣevire,तं सिनीश् च कुहूश् चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुः कीर्तिर् धृतिश् च लक्ष्मीश् च नव देव्यः सिषेविरे
9,17,prāpyāvabhṛtham apy agryaṃ sarvadevarṣipūjitaḥ virarājādhirājendro daśadhā bhāsayan diśaḥ,प्राप्यावभृथम् अप्य् अग्र्यं सर्वदेवर्षिपूजितः विरराजाधिराजेन्द्रो दशधा भासयन् दिशः
9,18,tasya tat prāpya duṣprāpyam aiśvaryam ṛṣisatkṛtam vibabhrāma matis tātāvinayād anayāhṛtā,तस्य तत् प्राप्य दुष्प्राप्यम् ऐश्वर्यम् ऋषिसत्कृतम् विबभ्राम मतिस् ताताविनयाद् अनयाहृता
9,19,bṛhaspateḥ sa vai bhāryām aiśvaryamadamohitaḥ jahāra tarasā somo vimatyāṅgirasaḥ sutam,बृहस्पतेः स वै भार्याम् ऐश्वर्यमदमोहितः जहार तरसा सोमो विमत्याङ्गिरसः सुतम्
9,20,sa yācyamāno devaiś ca tathā devarṣibhir muhuḥ naiva vyasarjayat tārāṃ tasmāy aṅgirase tadā,स याच्यमानो देवैश् च तथा देवर्षिभिर् मुहुः नैव व्यसर्जयत् तारां तस्माय् अङ्गिरसे तदा
9,21,uśanā tasya jagrāha pārṣṇim aṅgirasas tadā rudraś ca pārṣṇiṃ jagrāha gṛhītvājagavaṃ dhanuḥ,उशना तस्य जग्राह पार्ष्णिम् अङ्गिरसस् तदा रुद्रश् च पार्ष्णिं जग्राह गृहीत्वाजगवं धनुः
9,22,tena brahmaśiro nāma paramāstraṃ mahātmanā uddiśya devān utsṛṣṭaṃ yenaiṣāṃ nāśitaṃ yaśaḥ,तेन ब्रह्मशिरो नाम परमास्त्रं महात्मना उद्दिश्य देवान् उत्सृष्टं येनैषां नाशितं यशः
9,23,tatra tad yuddham abhavat prakhyātaṃ tārakāmayam devānāṃ dānavānāṃ ca lokakṣayakaraṃ mahat,तत्र तद् युद्धम् अभवत् प्रख्यातं तारकामयम् देवानां दानवानां च लोकक्षयकरं महत्
9,24,tatra śiṣṭās tu ye devās tuṣitāś caiva ye dvijāḥ brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmur ādidevaṃ sanātanam,तत्र शिष्टास् तु ये देवास् तुषिताश् चैव ये द्विजाः ब्रह्माणं शरणं जग्मुर् आदिदेवं सनातनम्
9,25,tadā nivāryośanasaṃ taṃ vai rudraṃ ca śaṃkaram dadāv aṅgirase tārāṃ svayam eva pitāmahaḥ,तदा निवार्योशनसं तं वै रुद्रं च शंकरम् ददाव् अङ्गिरसे तारां स्वयम् एव पितामहः
9,26,tām antaḥprasavāṃ dṛṣṭvā kruddhaḥ prāha bṛhaspatiḥ madīyāyāṃ na te yonau garbho dhāryaḥ kathaṃcana,ताम् अन्तःप्रसवां दृष्ट्वा क्रुद्धः प्राह बृहस्पतिः मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथंचन
9,27,iṣīkāstambam āsādya garbhaṃ sā cotsasarja ha jātamātraḥ sa bhagavān devānām ākṣipad vapuḥ,इषीकास्तम्बम् आसाद्य गर्भं सा चोत्ससर्ज ह जातमात्रः स भगवान् देवानाम् आक्षिपद् वपुः
9,28,tataḥ saṃśayam āpannās tārām ūcuḥ surottamāḥ satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha bṛhaspateḥ,ततः संशयम् आपन्नास् ताराम् ऊचुः सुरोत्तमाः सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः
9,29,pṛcchyamānā yadā devair nāha sā vibudhān kila tadā tāṃ śaptum ārabdhaḥ kumāro dasyuhantamaḥ,पृच्छ्यमाना यदा देवैर् नाह सा विबुधान् किल तदा तां शप्तुम् आरब्धः कुमारो दस्युहन्तमः
9,30,taṃ nivārya tato brahmā tārāṃ papraccha saṃśayam yad atra tathyaṃ tad brūhi tāre kasya sutas tv ayam,तं निवार्य ततो ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम् यद् अत्र तथ्यं तद् ब्रूहि तारे कस्य सुतस् त्व् अयम्
9,31,uvāca prāñjaliḥ sā taṃ somasyeti pitāmaham tadā taṃ mūrdhni cāghrāya somo rājā sutaṃ prati,उवाच प्राञ्जलिः सा तं सोमस्येति पितामहम् तदा तं मूर्ध्नि चाघ्राय सोमो राजा सुतं प्रति
9,32,budha ity akaron nāma tasya bālasya dhīmataḥ pratikūlaṃ ca gagane samabhyuttiṣṭhate budhaḥ,बुध इत्य् अकरोन् नाम तस्य बालस्य धीमतः प्रतिकूलं च गगने समभ्युत्तिष्ठते बुधः
9,33,utpādayām āsa tadā putraṃ vairājaputrikam tasyāpatyaṃ mahātejā babhūvailaḥ purūravāḥ,उत्पादयाम् आस तदा पुत्रं वैराजपुत्रिकम् तस्यापत्यं महातेजा बभूवैलः पुरूरवाः
9,34,urvaśyāṃ jajñire yasya putrāḥ sapta mahātmanaḥ etat somasya vo janma kīrtitaṃ kīrtivardhanam,उर्वश्यां जज्ञिरे यस्य पुत्राः सप्त महात्मनः एतत् सोमस्य वो जन्म कीर्तितं कीर्तिवर्धनम्
9,35,vaṃśam asya muniśreṣṭhāḥ kīrtyamānaṃ nibodhata dhanyam āyuṣyam ārogyaṃ puṇyaṃ saṃkalpasādhanam,वंशम् अस्य मुनिश्रेष्ठाः कीर्त्यमानं निबोधत धन्यम् आयुष्यम् आरोग्यं पुण्यं संकल्पसाधनम्
9,36,somasya janma śrutvaiva pāpebhyo vipramucyate,सोमस्य जन्म श्रुत्वैव पापेभ्यो विप्रमुच्यते
10,1,budhasya tu muniśreṣṭhā vidvān putraḥ purūravāḥ tejasvī dānaśīlaś ca yajvā vipuladakṣiṇaḥ,बुधस्य तु मुनिश्रेष्ठा विद्वान् पुत्रः पुरूरवाः तेजस्वी दानशीलश् च यज्वा विपुलदक्षिणः
10,2,brahmavādī parākrāntaḥ śatrubhir yudhi durdamaḥ āhartā cāgnihotrasya yajñānāṃ ca mahīpatiḥ,ब्रह्मवादी पराक्रान्तः शत्रुभिर् युधि दुर्दमः आहर्ता चाग्निहोत्रस्य यज्ञानां च महीपतिः
10,3,satyavādī puṇyamatiḥ samyaksaṃvṛtamaithunaḥ atīva triṣu lokeṣu yaśasāpratimaḥ sadā,सत्यवादी पुण्यमतिः सम्यक्संवृतमैथुनः अतीव त्रिषु लोकेषु यशसाप्रतिमः सदा
10,4,taṃ brahmavādinaṃ śāntaṃ dharmajñaṃ satyavādinam urvaśī varayām āsa hitvā mānaṃ yaśasvinī,तं ब्रह्मवादिनं शान्तं धर्मज्ञं सत्यवादिनम् उर्वशी वरयाम् आस हित्वा मानं यशस्विनी
10,5,tayā sahāvasad rājā daśa varṣāṇi pañca ca ṣaṭ pañca sapta cāṣṭau ca daśa cāṣṭau ca bho dvijāḥ,तया सहावसद् राजा दश वर्षाणि पञ्च च षट् पञ्च सप्त चाष्टौ च दश चाष्टौ च भो द्विजाः
10,6,vane caitrarathe ramye tathā mandākinītaṭe alakāyāṃ viśālāyāṃ nandane ca vanottame,वने चैत्ररथे रम्ये तथा मन्दाकिनीतटे अलकायां विशालायां नन्दने च वनोत्तमे
10,7,uttarān sa kurūn prāpya manoramaphaladrumān gandhamādanapādeṣu meruśṛṅge tathottare,उत्तरान् स कुरून् प्राप्य मनोरमफलद्रुमान् गन्धमादनपादेषु मेरुशृङ्गे तथोत्तरे
10,8,eteṣu vanamukhyeṣu surair ācariteṣu ca urvaśyā sahito rājā reme paramayā mudā,एतेषु वनमुख्येषु सुरैर् आचरितेषु च उर्वश्या सहितो राजा रेमे परमया मुदा
10,9,deśe puṇyatame caiva maharṣibhir abhiṣṭute rājyaṃ sa kārayām āsa prayāge pṛthivīpatiḥ,देशे पुण्यतमे चैव महर्षिभिर् अभिष्टुते राज्यं स कारयाम् आस प्रयागे पृथिवीपतिः
10,10,evaṃprabhāvo rājāsīd ailas tu narasattamaḥ uttare jāhnavītīre pratiṣṭhāne mahāyaśāḥ,एवंप्रभावो राजासीद् ऐलस् तु नरसत्तमः उत्तरे जाह्नवीतीरे प्रतिष्ठाने महायशाः
10,11,ailaputrā babhūvus te sapta devasutopamāḥ gandharvaloke viditā āyur dhīmān amāvasuḥ,ऐलपुत्रा बभूवुस् ते सप्त देवसुतोपमाः गन्धर्वलोके विदिता आयुर् धीमान् अमावसुः
10,12,viśvāyuś caiva dharmātmā śrutāyuś ca tathāparaḥ dṛḍhāyuś ca vanāyuś ca bahvāyuś corvaśīsutāḥ,विश्वायुश् चैव धर्मात्मा श्रुतायुश् च तथापरः दृढायुश् च वनायुश् च बह्वायुश् चोर्वशीसुताः
10,13,amāvasos tu dāyādo bhīmo rājātha rājarāṭ śrīmān bhīmasya dāyādo rājāsīt kāñcanaprabhaḥ,अमावसोस् तु दायादो भीमो राजाथ राजराट् श्रीमान् भीमस्य दायादो राजासीत् काञ्चनप्रभः
10,14,vidvāṃs tu kāñcanasyāpi suhotro 'bhūn mahābalaḥ suhotrasyābhavaj jahnuḥ keśinyā garbhasaṃbhavaḥ,विद्वांस् तु काञ्चनस्यापि सुहोत्रो ऽभून् महाबलः सुहोत्रस्याभवज् जह्नुः केशिन्या गर्भसंभवः
10,15,ājahre yo mahat sattraṃ sarpamedhaṃ mahāmakham patilobhena yaṃ gaṅgā patitvena sasāra ha,आजह्रे यो महत् सत्त्रं सर्पमेधं महामखम् पतिलोभेन यं गङ्गा पतित्वेन ससार ह
10,16,necchataḥ plāvayām āsa tasya gaṅgā tadā sadaḥ sa tayā plāvitaṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ samantataḥ,नेच्छतः प्लावयाम् आस तस्य गङ्गा तदा सदः स तया प्लावितं दृष्ट्वा यज्ञवाटं समन्ततः
10,17,sauhotrir aśapad gaṅgāṃ kruddho rājā dvijottamāḥ eṣa te viphalaṃ yatnaṃ pibann ambhaḥ karomy aham,सौहोत्रिर् अशपद् गङ्गां क्रुद्धो राजा द्विजोत्तमाः एष ते विफलं यत्नं पिबन्न् अम्भः करोम्य् अहम्
10,18,asya gaṅge 'valepasya sadyaḥ phalam avāpnuhi jahnurājarṣiṇā pītāṃ gaṅgāṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ,अस्य गङ्गे ऽवलेपस्य सद्यः फलम् अवाप्नुहि जह्नुराजर्षिणा पीतां गङ्गां दृष्ट्वा महर्षयः
10,19,upaninyur mahābhāgāṃ duhitṛtvena jāhnavīm yuvanāśvasya putrīṃ tu kāverīṃ jahnur āvahat,उपनिन्युर् महाभागां दुहितृत्वेन जाह्नवीम् युवनाश्वस्य पुत्रीं तु कावेरीं जह्नुर् आवहत्
10,20,yuvanāśvasya śāpena gaṅgārdhena vinirgatā kāverīṃ saritāṃ śreṣṭhāṃ jahnor bhāryām aninditām,युवनाश्वस्य शापेन गङ्गार्धेन विनिर्गता कावेरीं सरितां श्रेष्ठां जह्नोर् भार्याम् अनिन्दिताम्
10,21,jahnus tu dayitaṃ putraṃ sunadyaṃ nāma dhārmikam kāveryāṃ janayām āsa ajakas tasya cātmajaḥ,जह्नुस् तु दयितं पुत्रं सुनद्यं नाम धार्मिकम् कावेर्यां जनयाम् आस अजकस् तस्य चात्मजः
10,22,ajakasya tu dāyādo balākāśvo mahīpatiḥ babhūva mṛgayāśīlaḥ kuśas tasyātmajo 'bhavat,अजकस्य तु दायादो बलाकाश्वो महीपतिः बभूव मृगयाशीलः कुशस् तस्यात्मजो ऽभवत्
10,23,kuśaputrā babhūvur hi catvāro devavarcasaḥ kuśikaḥ kuśanābhaś ca kuśāmbo mūrtimāṃs tathā,कुशपुत्रा बभूवुर् हि चत्वारो देववर्चसः कुशिकः कुशनाभश् च कुशाम्बो मूर्तिमांस् तथा
10,24,ballavaiḥ saha saṃvṛddho rājā vanacaraḥ sadā kuśikas tu tapas tepe putram indrasamaṃ prabhuḥ,बल्लवैः सह संवृद्धो राजा वनचरः सदा कुशिकस् तु तपस् तेपे पुत्रम् इन्द्रसमं प्रभुः
10,25,labheyam iti taṃ śakras trāsād abhyetya jajñivān pūrṇe varṣasahasre vai tataḥ śakro hy apaśyata,लभेयम् इति तं शक्रस् त्रासाद् अभ्येत्य जज्ञिवान् पूर्णे वर्षसहस्रे वै ततः शक्रो ह्य् अपश्यत
10,26,atyugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ samarthaḥ putrajanane svayam evāsya śāśvataḥ,अत्युग्रतपसं दृष्ट्वा सहस्राक्षः पुरंदरः समर्थः पुत्रजनने स्वयम् एवास्य शाश्वतः
10,27,putrārthaṃ kalpayām āsa devendraḥ surasattamaḥ sa gādhir abhavad rājā maghavān kauśikaḥ svayam,पुत्रार्थं कल्पयाम् आस देवेन्द्रः सुरसत्तमः स गाधिर् अभवद् राजा मघवान् कौशिकः स्वयम्
10,28,paurā yasyābhavad bhāryā gādhis tasyām ajāyata gādheḥ kanyā mahābhāgā nāmnā satyavatī śubhā,पौरा यस्याभवद् भार्या गाधिस् तस्याम् अजायत गाधेः कन्या महाभागा नाम्ना सत्यवती शुभा
10,29,tāṃ gādhiḥ kāvyaputrāya ṛcīkāya dadau prabhuḥ tasyāḥ prītaḥ sa vai bhartā bhārgavo bhṛgunandanaḥ,तां गाधिः काव्यपुत्राय ऋचीकाय ददौ प्रभुः तस्याः प्रीतः स वै भर्ता भार्गवो भृगुनन्दनः
10,30,putrārthaṃ sādhayām āsa caruṃ gādhes tathaiva ca uvācāhūya tāṃ bhāryām ṛcīko bhārgavas tadā,पुत्रार्थं साधयाम् आस चरुं गाधेस् तथैव च उवाचाहूय तां भार्याम् ऋचीको भार्गवस् तदा
10,31,upayojyaś carur ayaṃ tvayā mātrā svayaṃ śubhe tasyāṃ janiṣyate putro dīptimān kṣatriyarṣabhaḥ,उपयोज्यश् चरुर् अयं त्वया मात्रा स्वयं शुभे तस्यां जनिष्यते पुत्रो दीप्तिमान् क्षत्रियर्षभः
10,32,ajeyaḥ kṣatriyair loke kṣatriyarṣabhasūdanaḥ tavāpi putraṃ kalyāṇi dhṛtimantaṃ tapodhanam,अजेयः क्षत्रियैर् लोके क्षत्रियर्षभसूदनः तवापि पुत्रं कल्याणि धृतिमन्तं तपोधनम्
10,33,śamātmakaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carur eṣa vidhāsyati evam uktvā tu tāṃ bhāryām ṛcīko bhṛgunandanaḥ,शमात्मकं द्विजश्रेष्ठं चरुर् एष विधास्यति एवम् उक्त्वा तु तां भार्याम् ऋचीको भृगुनन्दनः
10,34,tapasy abhirato nityam araṇyaṃ praviveśa ha gādhiḥ sadāras tu tadā ṛcīkāśramam abhyagāt,तपस्य् अभिरतो नित्यम् अरण्यं प्रविवेश ह गाधिः सदारस् तु तदा ऋचीकाश्रमम् अभ्यगात्
10,35,tīrthayātrāprasaṅgena sutāṃ draṣṭuṃ nareśvaraḥ carudvayaṃ gṛhītvā sā ṛṣeḥ satyavatī tadā,तीर्थयात्राप्रसङ्गेन सुतां द्रष्टुं नरेश्वरः चरुद्वयं गृहीत्वा सा ऋषेः सत्यवती तदा
10,36,carum ādāya yatnena sā tu mātre nyavedayat mātā tu tasyā daivena duhitre svaṃ caruṃ dadau,चरुम् आदाय यत्नेन सा तु मात्रे न्यवेदयत् माता तु तस्या दैवेन दुहित्रे स्वं चरुं ददौ
10,37,tasyāś carum athājñānād ātmasaṃsthaṃ cakāra ha atha satyavatī sarvaṃ kṣatriyāntakaraṃ tadā,तस्याश् चरुम् अथाज्ञानाद् आत्मसंस्थं चकार ह अथ सत्यवती सर्वं क्षत्रियान्तकरं तदा
10,38,dhārayām āsa dīptena vapuṣā ghoradarśanā tām ṛcīkas tato dṛṣṭvā yogenābhyupasṛtya ca,धारयाम् आस दीप्तेन वपुषा घोरदर्शना ताम् ऋचीकस् ततो दृष्ट्वा योगेनाभ्युपसृत्य च
10,39,tato 'bravīd dvijaśreṣṭhaḥ svāṃ bhāryāṃ varavarṇinīm mātrāsi vañcitā bhadre caruvyatyāsahetunā,ततो ऽब्रवीद् द्विजश्रेष्ठः स्वां भार्यां वरवर्णिनीम् मात्रासि वञ्चिता भद्रे चरुव्यत्यासहेतुना
10,40,janayiṣyati hi putras te krūrakarmātidāruṇaḥ bhrātā janiṣyate cāpi brahmabhūtas tapodhanaḥ,जनयिष्यति हि पुत्रस् ते क्रूरकर्मातिदारुणः भ्राता जनिष्यते चापि ब्रह्मभूतस् तपोधनः
10,41,viśvaṃ hi brahma tapasā mayā tasmin samarpitam evam uktā mahābhāgā bhartrā satyavatī tadā,विश्वं हि ब्रह्म तपसा मया तस्मिन् समर्पितम् एवम् उक्ता महाभागा भर्त्रा सत्यवती तदा
10,42,prasādayām āsa patiṃ putro me nedṛśo bhavet brāhmaṇāpasadas tvatta ity ukto munir abravīt,प्रसादयाम् आस पतिं पुत्रो मे नेदृशो भवेत् ब्राह्मणापसदस् त्वत्त इत्य् उक्तो मुनिर् अब्रवीत्
10,43,naiṣa saṃkalpitaḥ kāmo mayā bhadre tathāstv iti ugrakarmā bhavet putraḥ pitur mātuś ca kāraṇāt,नैष संकल्पितः कामो मया भद्रे तथास्त्व् इति उग्रकर्मा भवेत् पुत्रः पितुर् मातुश् च कारणात्
10,44,punaḥ satyavatī vākyam evam uktvābravīd idam icchaṃl lokān api mune sṛjethāḥ kiṃ punaḥ sutam,पुनः सत्यवती वाक्यम् एवम् उक्त्वाब्रवीद् इदम् इच्छंल् लोकान् अपि मुने सृजेथाः किं पुनः सुतम्
10,45,śamātmakam ṛjuṃ tvaṃ me putraṃ dātum ihārhasi kāmam evaṃvidhaḥ pautro mama syāt tava ca prabho,शमात्मकम् ऋजुं त्वं मे पुत्रं दातुम् इहार्हसि कामम् एवंविधः पौत्रो मम स्यात् तव च प्रभो
10,46,yady anyathā na śakyaṃ vai kartum etad dvijottama tataḥ prasādam akarot sa tasyās tapaso balāt,यद्य् अन्यथा न शक्यं वै कर्तुम् एतद् द्विजोत्तम ततः प्रसादम् अकरोत् स तस्यास् तपसो बलात्
10,47,putre nāsti viśeṣo me pautre vā varavarṇini tvayā yathoktaṃ vacanaṃ tathā bhadre bhaviṣyati,पुत्रे नास्ति विशेषो मे पौत्रे वा वरवर्णिनि त्वया यथोक्तं वचनं तथा भद्रे भविष्यति
10,48,tataḥ satyavatī putraṃ janayām āsa bhārgavam tapasy abhirataṃ dāntaṃ jamadagniṃ samātmakam,ततः सत्यवती पुत्रं जनयाम् आस भार्गवम् तपस्य् अभिरतं दान्तं जमदग्निं समात्मकम्
10,49,bhṛgor jagatyāṃ vaṃśe 'smiñ jamadagnir ajāyata sā hi satyavatī puṇyā satyadharmaparāyaṇā,भृगोर् जगत्यां वंशे ऽस्मिञ् जमदग्निर् अजायत सा हि सत्यवती पुण्या सत्यधर्मपरायणा
10,50,kauśikīti samākhyātā pravṛtteyaṃ mahānadī ikṣvākuvaṃśaprabhavo reṇur nāma narādhipaḥ,कौशिकीति समाख्याता प्रवृत्तेयं महानदी इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रेणुर् नाम नराधिपः
10,51,tasya kanyā mahābhāgā kāmalī nāma reṇukā reṇukāyāṃ tu kāmalyāṃ tapovidyāsamanvitaḥ,तस्य कन्या महाभागा कामली नाम रेणुका रेणुकायां तु कामल्यां तपोविद्यासमन्वितः
10,52,ārcīko janayām āsa jāmadagnyaṃ sudāruṇam sarvavidyāntagaṃ śreṣṭhaṃ dhanurvedasya pāragam,आर्चीको जनयाम् आस जामदग्न्यं सुदारुणम् सर्वविद्यान्तगं श्रेष्ठं धनुर्वेदस्य पारगम्
10,53,rāmaṃ kṣatriyahantāraṃ pradīptam iva pāvakam aurvasyaivam ṛcīkasya satyavatyāṃ mahāyaśāḥ,रामं क्षत्रियहन्तारं प्रदीप्तम् इव पावकम् और्वस्यैवम् ऋचीकस्य सत्यवत्यां महायशाः
10,54,jamadagnis tapovīryāj jajñe brahmavidāṃ varaḥ madhyamaś ca śunaḥśephaḥ śunaḥpucchaḥ kaniṣṭhakaḥ,जमदग्निस् तपोवीर्याज् जज्ञे ब्रह्मविदां वरः मध्यमश् च शुनःशेफः शुनःपुच्छः कनिष्ठकः
10,55,viśvāmitraṃ tu dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ janayām āsa putraṃ tu tapovidyāśamātmakam,विश्वामित्रं तु दायादं गाधिः कुशिकनन्दनः जनयाम् आस पुत्रं तु तपोविद्याशमात्मकम्
10,56,prāpya brahmarṣisamatāṃ yo 'yaṃ brahmarṣitāṃ gataḥ viśvāmitras tu dharmātmā nāmnā viśvarathaḥ smṛtaḥ,प्राप्य ब्रह्मर्षिसमतां यो ऽयं ब्रह्मर्षितां गतः विश्वामित्रस् तु धर्मात्मा नाम्ना विश्वरथः स्मृतः
10,57,jajñe bhṛguprasādena kauśikād vaṃśavardhanaḥ viśvāmitrasya ca sutā devarātādayaḥ smṛtāḥ,जज्ञे भृगुप्रसादेन कौशिकाद् वंशवर्धनः विश्वामित्रस्य च सुता देवरातादयः स्मृताः
10,58,prakhyātās triṣu lokeṣu teṣāṃ nāmāny ataḥparam devarātaḥ katiś caiva yasmāt kātyāyanāḥ smṛtāḥ,प्रख्यातास् त्रिषु लोकेषु तेषां नामान्य् अतःपरम् देवरातः कतिश् चैव यस्मात् कात्यायनाः स्मृताः
10,59,śālāvatyāṃ hiraṇyākṣo reṇur jajñe 'tha reṇukaḥ sāṃkṛtir gālavaś caiva mudgalaś caiva viśrutaḥ,शालावत्यां हिरण्याक्षो रेणुर् जज्ञे ऽथ रेणुकः सांकृतिर् गालवश् चैव मुद्गलश् चैव विश्रुतः
10,60,madhucchando jayaś caiva devalaś ca tathāṣṭakaḥ kacchapo hāritaś caiva viśvāmitrasya te sutāḥ,मधुच्छन्दो जयश् चैव देवलश् च तथाष्टकः कच्छपो हारितश् चैव विश्वामित्रस्य ते सुताः
10,61,teṣāṃ khyātāni gotrāṇi kauśikānāṃ mahātmanām pāṇino babhravaś caiva dhyānajapyās tathaiva ca,तेषां ख्यातानि गोत्राणि कौशिकानां महात्मनाम् पाणिनो बभ्रवश् चैव ध्यानजप्यास् तथैव च
10,62,pārthivā devarātāś ca śālaṅkāyanabāṣkalāḥ lohitā yamadūtāś ca tathā kārūṣakāḥ smṛtāḥ,पार्थिवा देवराताश् च शालङ्कायनबाष्कलाः लोहिता यमदूताश् च तथा कारूषकाः स्मृताः
10,63,pauravasya muniśreṣṭhā brahmarṣeḥ kauśikasya ca saṃbandho 'py asya vaṃśe 'smin brahmakṣatrasya viśrutaḥ,पौरवस्य मुनिश्रेष्ठा ब्रह्मर्षेः कौशिकस्य च संबन्धो ऽप्य् अस्य वंशे ऽस्मिन् ब्रह्मक्षत्रस्य विश्रुतः
10,64,viśvāmitrātmajānāṃ tu śunaḥśepho 'grajaḥ smṛtaḥ bhārgavaḥ kauśikatvaṃ hi prāptaḥ sa munisattamaḥ,विश्वामित्रात्मजानां तु शुनःशेफो ऽग्रजः स्मृतः भार्गवः कौशिकत्वं हि प्राप्तः स मुनिसत्तमः
10,65,viśvāmitrasya putras tu śunaḥśepho 'bhavat kila haridaśvasya yajñe tu paśutve viniyojitaḥ,विश्वामित्रस्य पुत्रस् तु शुनःशेफो ऽभवत् किल हरिदश्वस्य यज्ञे तु पशुत्वे विनियोजितः
10,66,devair dattaḥ śunaḥśepho viśvāmitrāya vai punaḥ devair dattaḥ sa vai yasmād devarātas tato 'bhavat,देवैर् दत्तः शुनःशेफो विश्वामित्राय वै पुनः देवैर् दत्तः स वै यस्माद् देवरातस् ततो ऽभवत्
10,67,devarātādayaḥ sapta viśvāmitrasya vai sutāḥ dṛṣadvatīsutaś cāpi vaiśvāmitras tathāṣṭakaḥ,देवरातादयः सप्त विश्वामित्रस्य वै सुताः दृषद्वतीसुतश् चापि वैश्वामित्रस् तथाष्टकः
10,68,aṣṭakasya suto lauhiḥ prokto jahnugaṇo mayā ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vaṃśam āyor mahātmanaḥ,अष्टकस्य सुतो लौहिः प्रोक्तो जह्नुगणो मया अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वंशम् आयोर् महात्मनः
11,1,āyoḥ putrāś ca te pañca sarve vīrā mahārathāḥ svarbhānutanayāyāṃ ca prabhāyāṃ jajñire nṛpāḥ,आयोः पुत्राश् च ते पञ्च सर्वे वीरा महारथाः स्वर्भानुतनयायां च प्रभायां जज्ञिरे नृपाः
11,2,nahuṣaḥ prathamaṃ jajñe vṛddhaśarmā tataḥ param rambho rajir anenāś ca triṣu lokeṣu viśrutāḥ,नहुषः प्रथमं जज्ञे वृद्धशर्मा ततः परम् रम्भो रजिर् अनेनाश् च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः
11,3,rajiḥ putraśatānīha janayām āsa pañca vai rājeyam iti vikhyātaṃ kṣatram indrabhayāvaham,रजिः पुत्रशतानीह जनयाम् आस पञ्च वै राजेयम् इति विख्यातं क्षत्रम् इन्द्रभयावहम्
11,4,yatra daivāsure yuddhe samutpanne sudāruṇe devāś caivāsurāś caiva pitāmaham athābruvan,यत्र दैवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे देवाश् चैवासुराश् चैव पितामहम् अथाब्रुवन्
11,5,āvayor bhagavan yuddhe ko vijetā bhaviṣyati brūhi naḥ sarvabhūteśa śrotum icchāma tattvataḥ,आवयोर् भगवन् युद्धे को विजेता भविष्यति ब्रूहि नः सर्वभूतेश श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः
11,6,yeṣām arthāya saṃgrāme rajir āttāyudhaḥ prabhuḥ yotsyate te vijeṣyanti trīṃl lokān nātra saṃśayaḥ,येषाम् अर्थाय संग्रामे रजिर् आत्तायुधः प्रभुः योत्स्यते ते विजेष्यन्ति त्रींल् लोकान् नात्र संशयः
11,7,yato rajir dhṛtis tatra śrīś ca tatra yato dhṛtiḥ yato dhṛtiś ca śrīś caiva dharmas tatra jayas tathā,यतो रजिर् धृतिस् तत्र श्रीश् च तत्र यतो धृतिः यतो धृतिश् च श्रीश् चैव धर्मस् तत्र जयस् तथा
11,8,te devā dānavāḥ prītā devenoktā rajiṃ tadā abhyayur jayam icchanto vṛṇvānās taṃ nararṣabham,ते देवा दानवाः प्रीता देवेनोक्ता रजिं तदा अभ्ययुर् जयम् इच्छन्तो वृण्वानास् तं नरर्षभम्
11,9,sa hi svarbhānudauhitraḥ prabhāyāṃ samapadyata rājā paramatejasvī somavaṃśavivardhanaḥ,स हि स्वर्भानुदौहित्रः प्रभायां समपद्यत राजा परमतेजस्वी सोमवंशविवर्धनः
11,10,te hṛṣṭamanasaḥ sarve rajiṃ vai devadānavāḥ ūcur asmajjayāya tvaṃ gṛhāṇa varakārmukam,ते हृष्टमनसः सर्वे रजिं वै देवदानवाः ऊचुर् अस्मज्जयाय त्वं गृहाण वरकार्मुकम्
11,11,athovāca rajis tatra tayor vai devadaityayoḥ arthajñaḥ svārtham uddiśya yaśaḥ svaṃ ca prakāśayan,अथोवाच रजिस् तत्र तयोर् वै देवदैत्ययोः अर्थज्ञः स्वार्थम् उद्दिश्य यशः स्वं च प्रकाशयन्
11,12,yadi daityagaṇān sarvāñ jitvā vīryeṇa vāsavaḥ indro bhavāmi dharmeṇa tato yotsyāmi saṃyuge,यदि दैत्यगणान् सर्वाञ् जित्वा वीर्येण वासवः इन्द्रो भवामि धर्मेण ततो योत्स्यामि संयुगे
11,13,devāḥ prathamato viprāḥ pratīyur hṛṣṭamānasāḥ evaṃ yatheṣṭaṃ nṛpate kāmaḥ saṃpadyatāṃ tava,देवाः प्रथमतो विप्राः प्रतीयुर् हृष्टमानसाः एवं यथेष्टं नृपते कामः संपद्यतां तव
11,14,śrutvā suragaṇānāṃ tu vākyaṃ rājā rajis tadā papracchāsuramukhyāṃs tu yathā devān apṛcchata,श्रुत्वा सुरगणानां तु वाक्यं राजा रजिस् तदा पप्रच्छासुरमुख्यांस् तु यथा देवान् अपृच्छत
11,15,dānavā darpasaṃpūrṇāḥ svārtham evāvagamya ha pratyūcus taṃ nṛpavaraṃ sābhimānam idaṃ vacaḥ,दानवा दर्पसंपूर्णाः स्वार्थम् एवावगम्य ह प्रत्यूचुस् तं नृपवरं साभिमानम् इदं वचः
11,16,asmākam indraḥ prahrādo yasyārthe vijayāmahe asmiṃs tu samare rājaṃs tiṣṭha tvaṃ rājasattama,अस्माकम् इन्द्रः प्रह्रादो यस्यार्थे विजयामहे अस्मिंस् तु समरे राजंस् तिष्ठ त्वं राजसत्तम
11,17,sa tatheti bruvann eva devair apy aticoditaḥ bhaviṣyasīndro jitvainaṃ devair uktas tu pārthivaḥ,स तथेति ब्रुवन्न् एव देवैर् अप्य् अतिचोदितः भविष्यसीन्द्रो जित्वैनं देवैर् उक्तस् तु पार्थिवः
11,18,jaghāna dānavān sarvān ye 'vadhyā vajrapāṇinaḥ sa vipranaṣṭāṃ devānāṃ paramaśrīḥ śriyaṃ vaśī,जघान दानवान् सर्वान् ये ऽवध्या वज्रपाणिनः स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी
11,19,nihatya dānavān sarvān ājahāra rajiḥ prabhuḥ tato rajiṃ mahāvīryaṃ devaiḥ saha śatakratuḥ,निहत्य दानवान् सर्वान् आजहार रजिः प्रभुः ततो रजिं महावीर्यं देवैः सह शतक्रतुः
11,20,rajiputro 'ham ity uktvā punar evābravīd vacaḥ indro 'si tāta devānāṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ,रजिपुत्रो ऽहम् इत्य् उक्त्वा पुनर् एवाब्रवीद् वचः इन्द्रो ऽसि तात देवानां सर्वेषां नात्र संशयः
11,21,yasyāham indraḥ putras te khyātiṃ yāsyāmi karmabhiḥ sa tu śakravacaḥ śrutvā vañcitas tena māyayā,यस्याहम् इन्द्रः पुत्रस् ते ख्यातिं यास्यामि कर्मभिः स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस् तेन मायया
11,22,tathaivety abravīd rājā prīyamāṇaḥ śatakratum tasmiṃs tu devaiḥ sadṛśo divaṃ prāpte mahīpatau,तथैवेत्य् अब्रवीद् राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् तस्मिंस् तु देवैः सदृशो दिवं प्राप्ते महीपतौ
11,23,dāyādyam indrād ājahrū rājyaṃ tattanayā rajeḥ pañca putraśatāny asya tad vai sthānaṃ śatakratoḥ,दायाद्यम् इन्द्राद् आजह्रू राज्यं तत्तनया रजेः पञ्च पुत्रशतान्य् अस्य तद् वै स्थानं शतक्रतोः
11,24,samākrāmanta bahudhā svargalokaṃ triviṣṭapam te yadā tu svasaṃmūḍhā rāgonmattā vidharmiṇaḥ,समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् ते यदा तु स्वसंमूढा रागोन्मत्ता विधर्मिणः
11,25,brahmadviṣaś ca saṃvṛttā hatavīryaparākramāḥ tato lebhe svam aiśvaryam indraḥ sthānaṃ tathottamam,ब्रह्मद्विषश् च संवृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः ततो लेभे स्वम् ऐश्वर्यम् इन्द्रः स्थानं तथोत्तमम्
11,26,hatvā rajisutān sarvān kāmakrodhaparāyaṇān ya idaṃ cyāvanaṃ sthānāt pratiṣṭhānaṃ śatakratoḥ śṛṇuyād dhārayed vāpi na sa daurgatyam āpnuyāt,हत्वा रजिसुतान् सर्वान् कामक्रोधपरायणान् य इदं च्यावनं स्थानात् प्रतिष्ठानं शतक्रतोः शृणुयाद् धारयेद् वापि न स दौर्गत्यम् आप्नुयात्
11,27,rambho 'napatyas tv āsīc ca vaṃśaṃ vakṣyāmy anenasaḥ anenasaḥ suto rājā pratikṣatro mahāyaśāḥ,रम्भो ऽनपत्यस् त्व् आसीच् च वंशं वक्ष्याम्य् अनेनसः अनेनसः सुतो राजा प्रतिक्षत्रो महायशाः
11,28,pratikṣatrasutaś cāsīt saṃjayo nāma viśrutaḥ saṃjayasya jayaḥ putro vijayas tasya cātmajaḥ,प्रतिक्षत्रसुतश् चासीत् संजयो नाम विश्रुतः संजयस्य जयः पुत्रो विजयस् तस्य चात्मजः
11,29,vijayasya kṛtiḥ putras tasya haryatvataḥ sutaḥ haryatvatasuto rājā sahadevaḥ pratāpavān,विजयस्य कृतिः पुत्रस् तस्य हर्यत्वतः सुतः हर्यत्वतसुतो राजा सहदेवः प्रतापवान्
11,30,sahadevasya dharmātmā nadīna iti viśrutaḥ nadīnasya jayatseno jayatsenasya saṃkṛtiḥ,सहदेवस्य धर्मात्मा नदीन इति विश्रुतः नदीनस्य जयत्सेनो जयत्सेनस्य संकृतिः
11,31,saṃkṛter api dharmātmā kṣatravṛddho mahāyaśāḥ anenasaḥ samākhyātāḥ kṣatravṛddhasya cāparaḥ,संकृतेर् अपि धर्मात्मा क्षत्रवृद्धो महायशाः अनेनसः समाख्याताः क्षत्रवृद्धस्य चापरः
11,32,kṣatravṛddhātmajas tatra sunahotro mahāyaśāḥ sunahotrasya dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ,क्षत्रवृद्धात्मजस् तत्र सुनहोत्रो महायशाः सुनहोत्रस्य दायादास् त्रयः परमधार्मिकाः
11,33,kāśaḥ śalaś ca dvāv etau tathā gṛtsamadaḥ prabhuḥ putro gṛtsamadasyāpi śunako yasya śaunakaḥ,काशः शलश् च द्वाव् एतौ तथा गृत्समदः प्रभुः पुत्रो गृत्समदस्यापि शुनको यस्य शौनकः
11,34,brāhmaṇāḥ kṣatriyāś caiva vaiśyāḥ śūdrās tathaiva ca śalātmaja ārṣṭiseṇas tanayas tasya kāśyapaḥ,ब्राह्मणाः क्षत्रियाश् चैव वैश्याः शूद्रास् तथैव च शलात्मज आर्ष्टिसेणस् तनयस् तस्य काश्यपः
11,35,kāśasya kāśipo rājā putro dīrghatapās tathā dhanus tu dīrghatapaso vidvān dhanvantaris tataḥ,काशस्य काशिपो राजा पुत्रो दीर्घतपास् तथा धनुस् तु दीर्घतपसो विद्वान् धन्वन्तरिस् ततः
11,36,tapaso 'nte sumahato jāto vṛddhasya dhīmataḥ punar dhanvantarir devo mānuṣeṣv iha janmani,तपसो ऽन्ते सुमहतो जातो वृद्धस्य धीमतः पुनर् धन्वन्तरिर् देवो मानुषेष्व् इह जन्मनि
11,37,tasya gehe samutpanno devo dhanvantaris tadā kāśirājo mahārājaḥ sarvarogapraṇāśanaḥ,तस्य गेहे समुत्पन्नो देवो धन्वन्तरिस् तदा काशिराजो महाराजः सर्वरोगप्रणाशनः
11,38,āyurvedaṃ bharadvājāt prāpyeha sa bhiṣakkriyaḥ tam aṣṭadhā punar vyasya śiṣyebhyaḥ pratyapādayat,आयुर्वेदं भरद्वाजात् प्राप्येह स भिषक्क्रियः तम् अष्टधा पुनर् व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत्
11,39,dhanvantares tu tanayaḥ ketumān iti viśrutaḥ atha ketumataḥ putro vīro bhīmarathaḥ smṛtaḥ,धन्वन्तरेस् तु तनयः केतुमान् इति विश्रुतः अथ केतुमतः पुत्रो वीरो भीमरथः स्मृतः
11,40,putro bhīmarathasyāpi divodāsaḥ prajeśvaraḥ divodāsas tu dharmātmā vārāṇasyadhipo 'bhavat,पुत्रो भीमरथस्यापि दिवोदासः प्रजेश्वरः दिवोदासस् तु धर्मात्मा वाराणस्यधिपो ऽभवत्
11,41,etasminn eva kāle tu purīṃ vārāṇasīṃ dvijāḥ śūnyāṃ niveśayām āsa kṣemako nāma rākṣasaḥ,एतस्मिन्न् एव काले तु पुरीं वाराणसीं द्विजाः शून्यां निवेशयाम् आस क्षेमको नाम राक्षसः
11,42,śaptā hi sā matimatā nikumbhena mahātmanā śūnyā varṣasahasraṃ vai bhavitrī tu na saṃśayaḥ,शप्ता हि सा मतिमता निकुम्भेन महात्मना शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्री तु न संशयः
11,43,tasyāṃ hi śaptamātrāyāṃ divodāsaḥ prajeśvaraḥ viṣayānte purīṃ ramyāṃ gomatyāṃ saṃnyaveśayat,तस्यां हि शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां संन्यवेशयत्
11,44,bhadraśreṇyasya pūrvaṃ tu purī vārāṇasī abhūt bhadraśreṇyasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām,भद्रश्रेण्यस्य पूर्वं तु पुरी वाराणसी अभूत् भद्रश्रेण्यस्य पुत्राणां शतम् उत्तमधन्विनाम्
11,45,hatvā niveśayām āsa divodāso narādhipaḥ bhadraśreṇyasya tad rājyaṃ hṛtaṃ yena balīyasā,हत्वा निवेशयाम् आस दिवोदासो नराधिपः भद्रश्रेण्यस्य तद् राज्यं हृतं येन बलीयसा
11,46,bhadraśreṇyasya putras tu durdamo nāma viśrutaḥ divodāsena bāleti ghṛṇayā sa visarjitaḥ,भद्रश्रेण्यस्य पुत्रस् तु दुर्दमो नाम विश्रुतः दिवोदासेन बालेति घृणया स विसर्जितः
11,47,haihayasya tu dāyādyaṃ hṛtavān vai mahīpatiḥ ājahre pitṛdāyādyaṃ divodāsahṛtaṃ balāt,हैहयस्य तु दायाद्यं हृतवान् वै महीपतिः आजह्रे पितृदायाद्यं दिवोदासहृतं बलात्
11,48,bhadraśreṇyasya putreṇa durdamena mahātmanā vairasyānto mahābhāgāḥ kṛtaś cātmīyatejasā,भद्रश्रेण्यस्य पुत्रेण दुर्दमेन महात्मना वैरस्यान्तो महाभागाः कृतश् चात्मीयतेजसा
11,49,divodāsād dṛṣadvatyāṃ vīro jajñe pratardanaḥ tena bālena putreṇa prahṛtaṃ tu punar balam,दिवोदासाद् दृषद्वत्यां वीरो जज्ञे प्रतर्दनः तेन बालेन पुत्रेण प्रहृतं तु पुनर् बलम्
11,50,pratardanasya putrau dvau vatsabhargau suviśrutau vatsaputro hy alarkas tu saṃnatis tasya cātmajaḥ,प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सभर्गौ सुविश्रुतौ वत्सपुत्रो ह्य् अलर्कस् तु संनतिस् तस्य चात्मजः
11,51,alarkas tasya putras tu brahmaṇyaḥ satyasaṃgaraḥ alarkaṃ prati rājarṣiṃ śloko gītaḥ purātanaiḥ,अलर्कस् तस्य पुत्रस् तु ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः अलर्कं प्रति राजर्षिं श्लोको गीतः पुरातनैः
11,52,ṣaṣṭir varṣasahasrāṇi ṣaṣṭir varṣaśatāni ca yuvā rūpeṇa saṃpannaḥ prāg āsīc ca kulodvahaḥ,षष्टिर् वर्षसहस्राणि षष्टिर् वर्षशतानि च युवा रूपेण संपन्नः प्राग् आसीच् च कुलोद्वहः
11,53,lopāmudrāprasādena paramāyur avāptavān tasyāsīt sumahad rājyaṃ rūpayauvanaśālinaḥ,लोपामुद्राप्रसादेन परमायुर् अवाप्तवान् तस्यासीत् सुमहद् राज्यं रूपयौवनशालिनः
11,54,śāpasyānte mahābāhur hatvā kṣemakarākṣasam ramyāṃ niveśayām āsa purīṃ vārāṇasīṃ punaḥ,शापस्यान्ते महाबाहुर् हत्वा क्षेमकराक्षसम् रम्यां निवेशयाम् आस पुरीं वाराणसीं पुनः
11,55,saṃnater api dāyādaḥ sunītho nāma dhārmikaḥ sunīthasya tu dāyādaḥ kṣemo nāma mahāyaśāḥ,संनतेर् अपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः सुनीथस्य तु दायादः क्षेमो नाम महायशाः
11,56,kṣemasya ketumān putraḥ suketus tasya cātmajaḥ suketos tanayaś cāpi dharmaketur iti smṛtaḥ,क्षेमस्य केतुमान् पुत्रः सुकेतुस् तस्य चात्मजः सुकेतोस् तनयश् चापि धर्मकेतुर् इति स्मृतः
11,57,dharmaketos tu dāyādaḥ satyaketur mahārathaḥ satyaketusutaś cāpi vibhur nāma prajeśvaraḥ,धर्मकेतोस् तु दायादः सत्यकेतुर् महारथः सत्यकेतुसुतश् चापि विभुर् नाम प्रजेश्वरः
11,58,ānartas tu vibhoḥ putraḥ sukumāraś ca tatsutaḥ sukumārasya putras tu dhṛṣṭaketuḥ sudhārmikaḥ,आनर्तस् तु विभोः पुत्रः सुकुमारश् च तत्सुतः सुकुमारस्य पुत्रस् तु धृष्टकेतुः सुधार्मिकः
11,59,dhṛṣṭaketos tu dāyādo veṇuhotraḥ prajeśvaraḥ veṇuhotrasutaś cāpi bhārgo nāma prajeśvaraḥ,धृष्टकेतोस् तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः वेणुहोत्रसुतश् चापि भार्गो नाम प्रजेश्वरः
11,60,vatsasya vatsabhūmis tu bhārgabhūmis tu bhārgajaḥ ete tv aṅgirasaḥ putrā jātā vaṃśe 'tha bhārgava,वत्सस्य वत्सभूमिस् तु भार्गभूमिस् तु भार्गजः एते त्व् अङ्गिरसः पुत्रा जाता वंशे ऽथ भार्गव
11,61,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyās trayaḥ putrāḥ sahasraśaḥ ity ete kāśyapāḥ proktā nahuṣasya nibodhata,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास् त्रयः पुत्राः सहस्रशः इत्य् एते काश्यपाः प्रोक्ता नहुषस्य निबोधत
12,1,utpannāḥ pitṛkanyāyāṃ virajāyāṃ mahaujasaḥ nahuṣasya tu dāyādāḥ ṣaḍ indropamatejasaḥ,उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महौजसः नहुषस्य तु दायादाः षड् इन्द्रोपमतेजसः
12,2,yatir yayātiḥ saṃyātir āyātiḥ pārśvako 'bhavat yatir jyeṣṭhas tu teṣāṃ vai yayātis tu tataḥ param,यतिर् ययातिः संयातिर् आयातिः पार्श्वको ऽभवत् यतिर् ज्येष्ठस् तु तेषां वै ययातिस् तु ततः परम्
12,3,kakutsthakanyāṃ gāṃ nāma lebhe paramadhārmikaḥ yatis tu mokṣam āsthāya brahmabhūto 'bhavan muniḥ,ककुत्स्थकन्यां गां नाम लेभे परमधार्मिकः यतिस् तु मोक्षम् आस्थाय ब्रह्मभूतो ऽभवन् मुनिः
12,4,teṣāṃ yayātiḥ pañcānāṃ vijitya vasudhām imām devayānīm uśanasaḥ sutāṃ bhāryām avāpa saḥ,तेषां ययातिः पञ्चानां विजित्य वसुधाम् इमाम् देवयानीम् उशनसः सुतां भार्याम् अवाप सः
12,5,śarmiṣṭhām āsurīṃ caiva tanayāṃ vṛṣaparvaṇaḥ yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata,शर्मिष्ठाम् आसुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत
12,6,druhyaṃ cānuṃ ca puruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī tasmai śakro dadau prīto rathaṃ paramabhāsvaram,द्रुह्यं चानुं च पुरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी तस्मै शक्रो ददौ प्रीतो रथं परमभास्वरम्
12,7,aṅgadaṃ kāñcanaṃ divyaṃ divyaiḥ paramavājibhiḥ yuktaṃ manojavaiḥ śubhrair yena kāryaṃ samudvahan,अङ्गदं काञ्चनं दिव्यं दिव्यैः परमवाजिभिः युक्तं मनोजवैः शुभ्रैर् येन कार्यं समुद्वहन्
12,8,sa tena rathamukhyena ṣaḍrātreṇājayan mahīm yayātir yudhi durdharṣas tathā devān sadānavān,स तेन रथमुख्येन षड्रात्रेणाजयन् महीम् ययातिर् युधि दुर्धर्षस् तथा देवान् सदानवान्
12,9,sarathaḥ kauravāṇāṃ tu sarveṣām abhavat tadā saṃvartavasunāmnas tu kauravāj janamejayāt,सरथः कौरवाणां तु सर्वेषाम् अभवत् तदा संवर्तवसुनाम्नस् तु कौरवाज् जनमेजयात्
12,10,kuroḥ putrasya rājendrarājñaḥ pārīkṣitasya ha jagāma sa ratho nāśaṃ śāpād gargasya dhīmataḥ,कुरोः पुत्रस्य राजेन्द्रराज्ञः पारीक्षितस्य ह जगाम स रथो नाशं शापाद् गर्गस्य धीमतः
12,11,gargasya hi sutaṃ bālaṃ sa rājā janamejayaḥ kālena hiṃsayām āsa brahmahatyām avāpa saḥ,गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः कालेन हिंसयाम् आस ब्रह्महत्याम् अवाप सः
12,12,sa lohagandhī rājarṣiḥ paridhāvann itas tataḥ paurajānapadais tyakto na lebhe śarma karhicit,स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्न् इतस् ततः पौरजानपदैस् त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित्
12,13,tataḥ sa duḥkhasaṃtapto nālabhat saṃvidaṃ kvacit viprendraṃ śaunakaṃ rājā śaraṇaṃ pratyapadyata,ततः स दुःखसंतप्तो नालभत् संविदं क्वचित् विप्रेन्द्रं शौनकं राजा शरणं प्रत्यपद्यत
12,14,yājayām āsa ca jñānī śaunako janamejayam aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamāḥ,याजयाम् आस च ज्ञानी शौनको जनमेजयम् अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः
12,15,sa lohagandho vyanaśat tasyāvabhṛtham etya ca sa ca divyaratho rājño vaśaś cedipates tadā,स लोहगन्धो व्यनशत् तस्यावभृथम् एत्य च स च दिव्यरथो राज्ञो वशश् चेदिपतेस् तदा
12,16,dattaḥ śakreṇa tuṣṭena lebhe tasmād bṛhadrathaḥ bṛhadrathāt krameṇaiva gato bārhadrathaṃ nṛpam,दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः बृहद्रथात् क्रमेणैव गतो बार्हद्रथं नृपम्
12,17,tato hatvā jarāsaṃdhaṃ bhīmas taṃ ratham uttamam pradadau vāsudevāya prītyā kauravanandanaḥ,ततो हत्वा जरासंधं भीमस् तं रथम् उत्तमम् प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दनः
12,18,saptadvīpāṃ yayātis tu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām vibhajya pañcadhā rājyaṃ putrāṇāṃ nāhuṣas tadā,सप्तद्वीपां ययातिस् तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् विभज्य पञ्चधा राज्यं पुत्राणां नाहुषस् तदा
12,19,yayātir diśi pūrvasyāṃ yaduṃ jyeṣṭhaṃ nyayojayat madhye puruṃ ca rājānam abhyaṣiñcat sa nāhuṣaḥ,ययातिर् दिशि पूर्वस्यां यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् मध्ये पुरुं च राजानम् अभ्यषिञ्चत् स नाहुषः
12,20,diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ matimān nṛpaḥ tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā,दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं मतिमान् नृपः तैर् इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना
12,21,yathāpradeśam adyāpi dharmeṇa pratipālyate prajās teṣāṃ purastāt tu vakṣyāmi munisattamāḥ,यथाप्रदेशम् अद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते प्रजास् तेषां पुरस्तात् तु वक्ष्यामि मुनिसत्तमाः
12,22,dhanur nyasya pṛṣatkāṃś ca pañcabhiḥ puruṣarṣabhaiḥ jarāvān abhavad rājā bhāram āveśya bandhuṣu,धनुर् न्यस्य पृषत्कांश् च पञ्चभिः पुरुषर्षभैः जरावान् अभवद् राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु
12,23,nikṣiptaśastraḥ pṛthivīṃ cacāra pṛthivīpatiḥ prītimān abhavad rājā yayātir aparājitaḥ,निक्षिप्तशस्त्रः पृथिवीं चचार पृथिवीपतिः प्रीतिमान् अभवद् राजा ययातिर् अपराजितः
12,24,evaṃ vibhajya pṛthivīṃ yayātir yadum abravīt jarāṃ me pratigṛhṇīṣva putra kṛtyāntareṇa vai,एवं विभज्य पृथिवीं ययातिर् यदुम् अब्रवीत् जरां मे प्रतिगृह्णीष्व पुत्र कृत्यान्तरेण वै
12,25,taruṇas tava rūpeṇa careyaṃ pṛthivīm imām jarāṃ tvayi samādhāya taṃ yaduḥ pratyuvāca ha,तरुणस् तव रूपेण चरेयं पृथिवीम् इमाम् जरां त्वयि समाधाय तं यदुः प्रत्युवाच ह
12,26,anirdiṣṭā mayā bhikṣā brāhmaṇasya pratiśrutā anapākṛtya tāṃ rājan na grahīṣyāmi te jarām,अनिर्दिष्टा मया भिक्षा ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुता अनपाकृत्य तां राजन् न ग्रहीष्यामि ते जराम्
12,27,jarāyāṃ bahavo doṣāḥ pānabhojanakāritāḥ tasmāj jarāṃ na te rājan grahītum aham utsahe,जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः तस्माज् जरां न ते राजन् ग्रहीतुम् अहम् उत्सहे
12,28,santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa pratigrahītuṃ dharmajña putram anyaṃ vṛṇīṣva vai,सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप प्रतिग्रहीतुं धर्मज्ञ पुत्रम् अन्यं वृणीष्व वै
12,29,sa evam ukto yadunā rājā kopasamanvitaḥ uvāca vadatāṃ śreṣṭho yayātir garhayan sutam,स एवम् उक्तो यदुना राजा कोपसमन्वितः उवाच वदतां श्रेष्ठो ययातिर् गर्हयन् सुतम्
12,30,ka āśramas tavānyo 'sti ko vā dharmo vidhīyate mām anādṛtya durbuddhe yad ahaṃ tava deśikaḥ,क आश्रमस् तवान्यो ऽस्ति को वा धर्मो विधीयते माम् अनादृत्य दुर्बुद्धे यद् अहं तव देशिकः
12,31,evam uktvā yaduṃ viprāḥ śaśāpainaṃ sa manyumān arājyā te prajā mūḍha bhavitrīti na saṃśayaḥ,एवम् उक्त्वा यदुं विप्राः शशापैनं स मन्युमान् अराज्या ते प्रजा मूढ भवित्रीति न संशयः
12,32,druhyaṃ ca turvasuṃ caivāpy anuṃ ca dvijasattamāḥ evam evābravīd rājā pratyākhyātaś ca tair api,द्रुह्यं च तुर्वसुं चैवाप्य् अनुं च द्विजसत्तमाः एवम् एवाब्रवीद् राजा प्रत्याख्यातश् च तैर् अपि
12,33,śaśāpa tān atikruddho yayātir aparājitaḥ yathāvat kathitaṃ sarvaṃ mayāsya dvijasattamāḥ,शशाप तान् अतिक्रुद्धो ययातिर् अपराजितः यथावत् कथितं सर्वं मयास्य द्विजसत्तमाः
12,34,evaṃ śaptvā sutān sarvāṃś caturaḥ purupūrvajān tad eva vacanaṃ rājā purum apy āha bho dvijāḥ,एवं शप्त्वा सुतान् सर्वांश् चतुरः पुरुपूर्वजान् तद् एव वचनं राजा पुरुम् अप्य् आह भो द्विजाः
12,35,taruṇas tava rūpeṇa careyaṃ pṛthivīm imām jarāṃ tvayi samādhāya tvaṃ puro yadi manyase,तरुणस् तव रूपेण चरेयं पृथिवीम् इमाम् जरां त्वयि समाधाय त्वं पुरो यदि मन्यसे
12,36,sa jarāṃ pratijagrāha pituḥ puruḥ pratāpavān yayātir api rūpeṇa puroḥ paryacaran mahīm,स जरां प्रतिजग्राह पितुः पुरुः प्रतापवान् ययातिर् अपि रूपेण पुरोः पर्यचरन् महीम्
12,37,sa mārgamāṇaḥ kāmānām antaṃ nṛpatisattamaḥ viśvācyā sahito reme vane caitrarathe prabhuḥ,स मार्गमाणः कामानाम् अन्तं नृपतिसत्तमः विश्वाच्या सहितो रेमे वने चैत्ररथे प्रभुः
12,38,yadā ca tṛptaḥ kāmeṣu bhogeṣu ca narādhipaḥ tadā puroḥ sakāśād vai svāṃ jarāṃ pratyapadyata,यदा च तृप्तः कामेषु भोगेषु च नराधिपः तदा पुरोः सकाशाद् वै स्वां जरां प्रत्यपद्यत
12,39,yatra gāthā muniśreṣṭhā gītāḥ kila yayātinā yābhiḥ pratyāharet kāmān sarvaśo 'ṅgāni kūrmavat,यत्र गाथा मुनिश्रेष्ठा गीताः किल ययातिना याभिः प्रत्याहरेत् कामान् सर्वशो ऽङ्गानि कूर्मवत्
12,40,na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate,न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
12,41,yat pṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ nālam ekasya tat sarvam iti kṛtvā na muhyati,यत् पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः नालम् एकस्य तत् सर्वम् इति कृत्वा न मुह्यति
12,42,yadā bhāvaṃ na kurute sarvabhūteṣu pāpakam karmaṇā manasā vācā brahma saṃpadyate tadā,यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा
12,43,yadā tebhyo na bibheti yadā cāsmān na bibhyati yadā necchati na dveṣṭi brahma saṃpadyate tadā,यदा तेभ्यो न बिभेति यदा चास्मान् न बिभ्यति यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा
12,44,yā dustyajā durmatibhir yā na jīryati jīryataḥ yo 'sau prāṇāntiko rogas tāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham,या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् या न जीर्यति जीर्यतः यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस् तां तृष्णां त्यजतः सुखम्
12,45,jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ dhanāśā jīvitāśā ca jīryato 'pi na jīryati,जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः धनाशा जीविताशा च जीर्यतो ऽपि न जीर्यति
12,46,yac ca kāmasukhaṃ loke yac ca divyaṃ mahat sukham tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhanti ṣoḍaśīṃ kalām,यच् च कामसुखं लोके यच् च दिव्यं महत् सुखम् तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हन्ति षोडशीं कलाम्
12,47,evam uktvā sa rājarṣiḥ sadāraḥ prāviśad vanam kālena mahatā cāyaṃ cacāra vipulaṃ tapaḥ,एवम् उक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्राविशद् वनम् कालेन महता चायं चचार विपुलं तपः
12,48,bhṛgutuṅge gatiṃ prāpa tapaso 'nte mahāyaśāḥ anaśnan deham utsṛjya sadāraḥ svargam āptavān,भृगुतुङ्गे गतिं प्राप तपसो ऽन्ते महायशाः अनश्नन् देहम् उत्सृज्य सदारः स्वर्गम् आप्तवान्
12,49,tasya vaṃśe muniśreṣṭhāḥ pañca rājarṣisattamāḥ yair vyāptā pṛthivī sarvā sūryasyeva gabhastibhiḥ,तस्य वंशे मुनिश्रेष्ठाः पञ्च राजर्षिसत्तमाः यैर् व्याप्ता पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः
12,50,yados tu vaṃśaṃ vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ rājasatkṛtam yatra nārāyaṇo jajñe harir vṛṣṇikulodvahaḥ,यदोस् तु वंशं वक्ष्यामि शृणुध्वं राजसत्कृतम् यत्र नारायणो जज्ञे हरिर् वृष्णिकुलोद्वहः
12,51,susthaḥ prajāvān āyuṣmān kīrtimāṃś ca bhaven naraḥ yayāticaritaṃ nityam idaṃ śṛṇvan dvijottamāḥ,सुस्थः प्रजावान् आयुष्मान् कीर्तिमांश् च भवेन् नरः ययातिचरितं नित्यम् इदं शृण्वन् द्विजोत्तमाः
13,1,puror vaṃśaṃ vayaṃ sūta śrotum icchāma tattvataḥ druhyasyānor yadoś caiva turvasoś ca pṛthak pṛthak,पुरोर् वंशं वयं सूत श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः द्रुह्यस्यानोर् यदोश् चैव तुर्वसोश् च पृथक् पृथक्
13,2,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ puror vaṃśaṃ mahātmanaḥ vistareṇānupūrvyā ca prathamaṃ vadato mama,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः पुरोर् वंशं महात्मनः विस्तरेणानुपूर्व्या च प्रथमं वदतो मम
13,3,puroḥ putraḥ suvīro 'bhūn manasyus tasya cātmajaḥ rājā cābhayado nāma manasyor abhavat sutaḥ,पुरोः पुत्रः सुवीरो ऽभून् मनस्युस् तस्य चात्मजः राजा चाभयदो नाम मनस्योर् अभवत् सुतः
13,4,tathaivābhayadasyāsīt sudhanvā nāma pārthivaḥ sudhanvanaḥ subāhuś ca raudrāśvas tasya cātmajaḥ,तथैवाभयदस्यासीत् सुधन्वा नाम पार्थिवः सुधन्वनः सुबाहुश् च रौद्राश्वस् तस्य चात्मजः
13,5,raudrāśvasya daśārṇeyuḥ kṛkaṇeyus tathaiva ca kakṣeyusthaṇḍileyuś ca sannateyus tathaiva ca,रौद्राश्वस्य दशार्णेयुः कृकणेयुस् तथैव च कक्षेयुस्थण्डिलेयुश् च सन्नतेयुस् तथैव च
13,6,ṛceyuś ca jaleyuś ca sthaleyuś ca mahābalaḥ dhaneyuś ca vaneyuś ca putrakāś ca daśa striyaḥ,ऋचेयुश् च जलेयुश् च स्थलेयुश् च महाबलः धनेयुश् च वनेयुश् च पुत्रकाश् च दश स्त्रियः
13,7,bhadrā śūdrā ca madrā ca śaladā maladā tathā khaladā ca tato viprā naladā surasāpi ca,भद्रा शूद्रा च मद्रा च शलदा मलदा तथा खलदा च ततो विप्रा नलदा सुरसापि च
13,8,tathā gocapalā ca strīratnakūṭā ca tā daśa ṛṣir jāto 'trivaṃśe ca tāsāṃ bhartā prabhākaraḥ,तथा गोचपला च स्त्रीरत्नकूटा च ता दश ऋषिर् जातो ऽत्रिवंशे च तासां भर्ता प्रभाकरः
13,9,bhadrāyāṃ janayām āsa sutaṃ somaṃ yaśasvinam svarbhānunā hate sūrye patamāne divo mahīm,भद्रायां जनयाम् आस सुतं सोमं यशस्विनम् स्वर्भानुना हते सूर्ये पतमाने दिवो महीम्
13,10,tamobhibhūte loke ca prabhā yena pravartitā svasti te 'stv iti coktvā vai patamāno divākaraḥ,तमोभिभूते लोके च प्रभा येन प्रवर्तिता स्वस्ति ते ऽस्त्व् इति चोक्त्वा वै पतमानो दिवाकरः
13,11,vacanāt tasya viprarṣer na papāta divo mahīm atriśreṣṭhāni gotrāṇi yaś cakāra mahātapāḥ,वचनात् तस्य विप्रर्षेर् न पपात दिवो महीम् अत्रिश्रेष्ठानि गोत्राणि यश् चकार महातपाः
13,12,yajñeṣv atrer balaṃ caiva devair yasya pratiṣṭhitam sa tāsu janayām āsa putrikāsv ātmakāmajān,यज्ञेष्व् अत्रेर् बलं चैव देवैर् यस्य प्रतिष्ठितम् स तासु जनयाम् आस पुत्रिकास्व् आत्मकामजान्
13,13,daśa putrān mahāsattvāṃs tapasy ugre ratāṃs tathā te tu gotrakarā viprā ṛṣayo vedapāragāḥ,दश पुत्रान् महासत्त्वांस् तपस्य् उग्रे रतांस् तथा ते तु गोत्रकरा विप्रा ऋषयो वेदपारगाः
13,14,svastyātreyā iti khyātāḥ kiṃca tridhanavarjitāḥ kakṣeyos tanayās tv āsaṃs traya eva mahārathāḥ,स्वस्त्यात्रेया इति ख्याताः किंच त्रिधनवर्जिताः कक्षेयोस् तनयास् त्व् आसंस् त्रय एव महारथाः
13,15,sabhānaraś cākṣuṣaś ca paramanyus tathaiva ca sabhānarasya putras tu vidvān kālānalo nṛpaḥ,सभानरश् चाक्षुषश् च परमन्युस् तथैव च सभानरस्य पुत्रस् तु विद्वान् कालानलो नृपः
13,16,kālānalasya dharmajñaḥ sṛñjayo nāma vai sutaḥ sṛñjayasyābhavat putro vīro rājā puraṃjayaḥ,कालानलस्य धर्मज्ञः सृञ्जयो नाम वै सुतः सृञ्जयस्याभवत् पुत्रो वीरो राजा पुरंजयः
13,17,janamejayo muniśreṣṭhāḥ puraṃjayasuto 'bhavat janamejayasya rājarṣer mahāśālo 'bhavat sutaḥ,जनमेजयो मुनिश्रेष्ठाः पुरंजयसुतो ऽभवत् जनमेजयस्य राजर्षेर् महाशालो ऽभवत् सुतः
13,18,deveṣu sa parijñātaḥ pratiṣṭhitayaśā bhuvi mahāmanā nāma suto mahāśālasya viśrutaḥ,देवेषु स परिज्ञातः प्रतिष्ठितयशा भुवि महामना नाम सुतो महाशालस्य विश्रुतः
13,19,jajñe vīraḥ suragaṇaiḥ pūjitaḥ sumahāmanāḥ mahāmanās tu putrau dvau janayām āsa bho dvijāḥ,जज्ञे वीरः सुरगणैः पूजितः सुमहामनाः महामनास् तु पुत्रौ द्वौ जनयाम् आस भो द्विजाः
13,20,uśīnaraṃ ca dharmajñaṃ titikṣuṃ ca mahābalam uśīnarasya patnyas tu pañca rājarṣivaṃśajāḥ,उशीनरं च धर्मज्ञं तितिक्षुं च महाबलम् उशीनरस्य पत्न्यस् तु पञ्च राजर्षिवंशजाः
13,21,nṛgā kṛmir navā darvā pañcamī ca dṛṣadvatī uśīnarasya putrās tu pañca tāsu kulodvahāḥ,नृगा कृमिर् नवा दर्वा पञ्चमी च दृषद्वती उशीनरस्य पुत्रास् तु पञ्च तासु कुलोद्वहाः
13,22,tapasā caiva mahatā jātā vṛddhasya cātmajāḥ nṛgāyās tu nṛgaḥ putraḥ kṛmyāṃ kṛmir ajāyata,तपसा चैव महता जाता वृद्धस्य चात्मजाः नृगायास् तु नृगः पुत्रः कृम्यां कृमिर् अजायत
13,23,navāyās tu navaḥ putro darvāyāḥ suvrato 'bhavat dṛṣadvatyās tu saṃjajñe śibir auśīnaro nṛpaḥ,नवायास् तु नवः पुत्रो दर्वायाः सुव्रतो ऽभवत् दृषद्वत्यास् तु संजज्ञे शिबिर् औशीनरो नृपः
13,24,śibes tu śibayo viprā yaudheyās tu nṛgasya ha navasya navarāṣṭraṃ tu kṛmes tu kṛmilā purī,शिबेस् तु शिबयो विप्रा यौधेयास् तु नृगस्य ह नवस्य नवराष्ट्रं तु कृमेस् तु कृमिला पुरी
13,25,suvratasya tathāmbaṣṭhāḥ śibiputrān nibodhata śibes tu śibayaḥ putrāś catvāro lokaviśrutāḥ,सुव्रतस्य तथाम्बष्ठाः शिबिपुत्रान् निबोधत शिबेस् तु शिबयः पुत्राश् चत्वारो लोकविश्रुताः
13,26,vṛṣadarbhaḥ suvīraś ca kekayo madrakas tathā teṣāṃ janapadāḥ sphītā kekayā madrakās tathā,वृषदर्भः सुवीरश् च केकयो मद्रकस् तथा तेषां जनपदाः स्फीता केकया मद्रकास् तथा
13,27,vṛṣadarbhāḥ suvīrāś ca titikṣos tu prajās tv imāḥ titikṣur abhavad rājā pūrvasyāṃ diśi bho dvijāḥ,वृषदर्भाः सुवीराश् च तितिक्षोस् तु प्रजास् त्व् इमाः तितिक्षुर् अभवद् राजा पूर्वस्यां दिशि भो द्विजाः
13,28,uṣadratho mahāvīryaḥ phenas tasya suto 'bhavat phenasya sutapā jajñe tataḥ sutapaso baliḥ,उषद्रथो महावीर्यः फेनस् तस्य सुतो ऽभवत् फेनस्य सुतपा जज्ञे ततः सुतपसो बलिः
13,29,jāto mānuṣayonau tu sa rājā kāñcaneṣudhiḥ mahāyogī sa tu balir babhūva nṛpatiḥ purā,जातो मानुषयोनौ तु स राजा काञ्चनेषुधिः महायोगी स तु बलिर् बभूव नृपतिः पुरा
13,30,putrān utpādayām āsa pañca vaṃśakarān bhuvi aṅgaḥ prathamato jajñe vaṅgaḥ suhmas tathaiva ca,पुत्रान् उत्पादयाम् आस पञ्च वंशकरान् भुवि अङ्गः प्रथमतो जज्ञे वङ्गः सुह्मस् तथैव च
13,31,puṇḍraḥ kaliṅgaś ca tathā bāleyaṃ kṣatram ucyate bāleyā brāhmaṇāś caiva tasya vaṃśakarā bhuvi,पुण्ड्रः कलिङ्गश् च तथा बालेयं क्षत्रम् उच्यते बालेया ब्राह्मणाश् चैव तस्य वंशकरा भुवि
13,32,baleś ca brahmaṇā datto varaḥ prītena bho dvijāḥ mahāyogitvam āyuś ca kalpasya parimāṇataḥ,बलेश् च ब्रह्मणा दत्तो वरः प्रीतेन भो द्विजाः महायोगित्वम् आयुश् च कल्पस्य परिमाणतः
13,33,bale cāpratimatvaṃ vai dharmatattvārthadarśanam saṃgrāme cāpy ajeyatvaṃ dharme caiva pradhānatām,बले चाप्रतिमत्वं वै धर्मतत्त्वार्थदर्शनम् संग्रामे चाप्य् अजेयत्वं धर्मे चैव प्रधानताम्
13,34,trailokyadarśanaṃ cāpi prādhānyaṃ prasave tathā caturo niyatān varṇāṃs tvaṃ ca sthāpayiteti ca,त्रैलोक्यदर्शनं चापि प्राधान्यं प्रसवे तथा चतुरो नियतान् वर्णांस् त्वं च स्थापयितेति च
13,35,ity ukto vibhunā rājā baliḥ śāntiṃ parāṃ yayau kālena mahatā viprāḥ svaṃ ca sthānam upāgamat,इत्य् उक्तो विभुना राजा बलिः शान्तिं परां ययौ कालेन महता विप्राः स्वं च स्थानम् उपागमत्
13,36,teṣāṃ janapadāḥ pañca aṅgā vaṅgāḥ sasuhmakāḥ kaliṅgāḥ puṇḍrakāś caiva prajās tv aṅgasya sāṃpratam,तेषां जनपदाः पञ्च अङ्गा वङ्गाः ससुह्मकाः कलिङ्गाः पुण्ड्रकाश् चैव प्रजास् त्व् अङ्गस्य सांप्रतम्
13,37,aṅgaputro mahān āsīd rājendro dadhivāhanaḥ dadhivāhanaputras tu rājā diviratho 'bhavat,अङ्गपुत्रो महान् आसीद् राजेन्द्रो दधिवाहनः दधिवाहनपुत्रस् तु राजा दिविरथो ऽभवत्
13,38,putro divirathasyāsīc chakratulyaparākramaḥ vidvān dharmaratho nāma tasya citrarathaḥ sutaḥ,पुत्रो दिविरथस्यासीच् छक्रतुल्यपराक्रमः विद्वान् धर्मरथो नाम तस्य चित्ररथः सुतः
13,39,tena dharmarathenātha tadā kālañjare girau yajatā saha śakreṇa somaḥ pīto mahātmanā,तेन धर्मरथेनाथ तदा कालञ्जरे गिरौ यजता सह शक्रेण सोमः पीतो महात्मना
13,40,atha citrarathasyāpi putro daśaratho 'bhavat lomapāda iti khyāto yasya śāntā sutābhavat,अथ चित्ररथस्यापि पुत्रो दशरथो ऽभवत् लोमपाद इति ख्यातो यस्य शान्ता सुताभवत्
13,41,tasya dāśarathir vīraś caturaṅgo mahāyaśāḥ ṛṣyaśṛṅgaprasādena jajñe vaṃśavivardhanaḥ,तस्य दाशरथिर् वीरश् चतुरङ्गो महायशाः ऋष्यशृङ्गप्रसादेन जज्ञे वंशविवर्धनः
13,42,caturaṅgasya putras tu pṛthulākṣa iti smṛtaḥ pṛthulākṣasuto rājā campo nāma mahāyaśāḥ,चतुरङ्गस्य पुत्रस् तु पृथुलाक्ष इति स्मृतः पृथुलाक्षसुतो राजा चम्पो नाम महायशाः
13,43,campasya tu purī campā yā māliny abhavat purā pūrṇabhadraprasādena haryaṅgo 'sya suto 'bhavat,चम्पस्य तु पुरी चम्पा या मालिन्य् अभवत् पुरा पूर्णभद्रप्रसादेन हर्यङ्गो ऽस्य सुतो ऽभवत्
13,44,tato vaibhāṇḍakis tasya vāraṇaṃ śakravāraṇam avatārayām āsa mahīṃ mantrair vāhanam uttamam,ततो वैभाण्डकिस् तस्य वारणं शक्रवारणम् अवतारयाम् आस महीं मन्त्रैर् वाहनम् उत्तमम्
13,45,haryaṅgasya sutas tatra rājā bhadrarathaḥ smṛtaḥ putro bhadrarathasyāsīd bṛhatkarmā prajeśvaraḥ,हर्यङ्गस्य सुतस् तत्र राजा भद्ररथः स्मृतः पुत्रो भद्ररथस्यासीद् बृहत्कर्मा प्रजेश्वरः
13,46,bṛhaddarbhaḥ sutas tasya yasmāj jajñe bṛhanmanāḥ bṛhanmanās tu rājendro janayām āsa vai sutam,बृहद्दर्भः सुतस् तस्य यस्माज् जज्ञे बृहन्मनाः बृहन्मनास् तु राजेन्द्रो जनयाम् आस वै सुतम्
13,47,nāmnā jayadrathaṃ nāma yasmād dṛḍharatho nṛpaḥ āsīd dṛḍharathasyāpi viśvajij janamejayī,नाम्ना जयद्रथं नाम यस्माद् दृढरथो नृपः आसीद् दृढरथस्यापि विश्वजिज् जनमेजयी
13,48,dāyādas tasya vaikarṇo vikarṇas tasya cātmajaḥ tasya putraśataṃ tv āsīd aṅgānāṃ kulavardhanam,दायादस् तस्य वैकर्णो विकर्णस् तस्य चात्मजः तस्य पुत्रशतं त्व् आसीद् अङ्गानां कुलवर्धनम्
13,49,ete 'ṅgavaṃśajāḥ sarve rājānaḥ kīrtitā mayā satyavratā mahātmānaḥ prajāvanto mahārathāḥ,एते ऽङ्गवंशजाः सर्वे राजानः कीर्तिता मया सत्यव्रता महात्मानः प्रजावन्तो महारथाः
13,50,ṛceyos tu muniśreṣṭhā raudrāśvatanayasya vai śṛṇudhvaṃ saṃpravakṣyāmi vaṃśaṃ rājñas tu bho dvijāḥ,ऋचेयोस् तु मुनिश्रेष्ठा रौद्राश्वतनयस्य वै शृणुध्वं संप्रवक्ष्यामि वंशं राज्ञस् तु भो द्विजाः
13,51,ṛceyos tanayo rājā matināro mahīpatiḥ matinārasutās tv āsaṃs trayaḥ paramadhārmikāḥ,ऋचेयोस् तनयो राजा मतिनारो महीपतिः मतिनारसुतास् त्व् आसंस् त्रयः परमधार्मिकाः
13,52,vasurodhaḥ pratirathaḥ subāhuś caiva dhārmikaḥ sarve vedavidaś caiva brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ,वसुरोधः प्रतिरथः सुबाहुश् चैव धार्मिकः सर्वे वेदविदश् चैव ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः
13,53,ilā nāma tu yasyāsīt kanyā vai munisattamāḥ brahmavādiny adhistrī sā taṃsus tām abhyagacchata,इला नाम तु यस्यासीत् कन्या वै मुनिसत्तमाः ब्रह्मवादिन्य् अधिस्त्री सा तंसुस् ताम् अभ्यगच्छत
13,54,taṃsoḥ suto 'tha rājarṣir dharmanetraḥ pratāpavān brahmavādī parākrāntas tasya bhāryopadānavī,तंसोः सुतो ऽथ राजर्षिर् धर्मनेत्रः प्रतापवान् ब्रह्मवादी पराक्रान्तस् तस्य भार्योपदानवी
13,55,upadānavī tataḥ putrāṃś caturo 'janayac chubān duṣyantam atha suṣmantaṃ pravīram anaghaṃ tathā,उपदानवी ततः पुत्रांश् चतुरो ऽजनयच् छुबान् दुष्यन्तम् अथ सुष्मन्तं प्रवीरम् अनघं तथा
13,56,duṣyantasya tu dāyādo bharato nāma vīryavān sa sarvadamano nāma nāgāyutabalo mahān,दुष्यन्तस्य तु दायादो भरतो नाम वीर्यवान् स सर्वदमनो नाम नागायुतबलो महान्
13,57,cakravartī suto jajñe duṣyantasya mahātmanaḥ śakuntalāyāṃ bharato yasya nāmnā tu bhāratāḥ,चक्रवर्ती सुतो जज्ञे दुष्यन्तस्य महात्मनः शकुन्तलायां भरतो यस्य नाम्ना तु भारताः
13,58,bharatasya vinaṣṭeṣu tanayeṣu mahīpateḥ mātṝṇāṃ tu prakopeṇa mayā tat kathitaṃ purā,भरतस्य विनष्टेषु तनयेषु महीपतेः मातॄणां तु प्रकोपेण मया तत् कथितं पुरा
13,59,bṛhaspater aṅgirasaḥ putro vipro mahāmuniḥ ayājayad bharadvājo mahadbhiḥ kratubhir vibhuḥ,बृहस्पतेर् अङ्गिरसः पुत्रो विप्रो महामुनिः अयाजयद् भरद्वाजो महद्भिः क्रतुभिर् विभुः
13,60,pūrvaṃ tu vitathe tasya kṛte vai putrajanmani tato 'tha vitatho nāma bharadvājāt suto 'bhavat,पूर्वं तु वितथे तस्य कृते वै पुत्रजन्मनि ततो ऽथ वितथो नाम भरद्वाजात् सुतो ऽभवत्
13,61,tato 'tha vitathe jāte bharatas tu divaṃ yayau vitathaṃ cābhiṣicyātha bharadvājo vanaṃ yayau,ततो ऽथ वितथे जाते भरतस् तु दिवं ययौ वितथं चाभिषिच्याथ भरद्वाजो वनं ययौ
13,62,sa cāpi vitathaḥ putrāñ janayām āsa pañca vai suhotraṃ ca suhotāraṃ gayaṃ gargaṃ tathaiva ca,स चापि वितथः पुत्राञ् जनयाम् आस पञ्च वै सुहोत्रं च सुहोतारं गयं गर्गं तथैव च
13,63,kapilaṃ ca mahātmānaṃ suhotrasya sutadvayam kāśikaṃ ca mahāsatyaṃ tathā gṛtsamatiṃ nṛpam,कपिलं च महात्मानं सुहोत्रस्य सुतद्वयम् काशिकं च महासत्यं तथा गृत्समतिं नृपम्
13,64,tathā gṛtsamateḥ putrā brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ kāśikasya tu kāśeyaḥ putro dīrghatapās tathā,तथा गृत्समतेः पुत्रा ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः काशिकस्य तु काशेयः पुत्रो दीर्घतपास् तथा
13,65,babhūva dīrghatapaso vidvān dhanvantariḥ sutaḥ dhanvantares tu tanayaḥ ketumān iti viśrutaḥ,बभूव दीर्घतपसो विद्वान् धन्वन्तरिः सुतः धन्वन्तरेस् तु तनयः केतुमान् इति विश्रुतः
13,66,tathā ketumataḥ putro vidvān bhīmarathaḥ smṛtaḥ putro bhīmarathasyāpi vārāṇasyadhipo 'bhavat,तथा केतुमतः पुत्रो विद्वान् भीमरथः स्मृतः पुत्रो भीमरथस्यापि वाराणस्यधिपो ऽभवत्
13,67,divodāsa iti khyātaḥ sarvakṣatrapraṇāśanaḥ divodāsasya putras tu vīro rājā pratardanaḥ,दिवोदास इति ख्यातः सर्वक्षत्रप्रणाशनः दिवोदासस्य पुत्रस् तु वीरो राजा प्रतर्दनः
13,68,pratardanasya putrau dvau vatso bhārgava eva ca alarko rājaputras tu rājā sanmatimān bhuvi,प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो भार्गव एव च अलर्को राजपुत्रस् तु राजा सन्मतिमान् भुवि
13,69,haihayasya tu dāyādyaṃ hṛtavān vai mahīpatiḥ ājahre pitṛdāyādyaṃ divodāsahṛtaṃ balāt,हैहयस्य तु दायाद्यं हृतवान् वै महीपतिः आजह्रे पितृदायाद्यं दिवोदासहृतं बलात्
13,70,bhadraśreṇyasya putreṇa durdamena mahātmanā divodāsena bāleti ghṛṇayāsau visarjitaḥ,भद्रश्रेण्यस्य पुत्रेण दुर्दमेन महात्मना दिवोदासेन बालेति घृणयासौ विसर्जितः
13,71,aṣṭāratho nāma nṛpaḥ suto bhīmarathasya vai tena putreṇa bālasya prahṛtaṃ tasya bho dvijāḥ,अष्टारथो नाम नृपः सुतो भीमरथस्य वै तेन पुत्रेण बालस्य प्रहृतं तस्य भो द्विजाः
13,72,vairasyāntaṃ muniśreṣṭhāḥ kṣatriyeṇa vidhitsatā alarkaḥ kāśirājas tu brahmaṇyaḥ satyasaṃgaraḥ,वैरस्यान्तं मुनिश्रेष्ठाः क्षत्रियेण विधित्सता अलर्कः काशिराजस् तु ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः
13,73,ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ varṣaśatāni ca yuvā rūpeṇa saṃpanna āsīt kāśikulodvahaḥ,षष्टिं वर्षसहस्राणि षष्टिं वर्षशतानि च युवा रूपेण संपन्न आसीत् काशिकुलोद्वहः
13,74,lopāmudrāprasādena paramāyur avāpa saḥ vayaso 'nte muniśreṣṭhā hatvā kṣemakarākṣasam,लोपामुद्राप्रसादेन परमायुर् अवाप सः वयसो ऽन्ते मुनिश्रेष्ठा हत्वा क्षेमकराक्षसम्
13,75,ramyāṃ niveśayām āsa purīṃ vārāṇasīṃ nṛpaḥ alarkasya tu dāyādaḥ kṣemako nāma pārthivaḥ,रम्यां निवेशयाम् आस पुरीं वाराणसीं नृपः अलर्कस्य तु दायादः क्षेमको नाम पार्थिवः
13,76,kṣemakasya tu putro vai varṣaketus tato 'bhavat varṣaketoś ca dāyādo vibhur nāma prajeśvaraḥ,क्षेमकस्य तु पुत्रो वै वर्षकेतुस् ततो ऽभवत् वर्षकेतोश् च दायादो विभुर् नाम प्रजेश्वरः
13,77,ānartas tu vibhoḥ putraḥ sukumāras tato 'bhavat sukumārasya putras tu satyaketur mahārathaḥ,आनर्तस् तु विभोः पुत्रः सुकुमारस् ततो ऽभवत् सुकुमारस्य पुत्रस् तु सत्यकेतुर् महारथः
13,78,suto 'bhavan mahātejā rājā paramadhārmikaḥ vatsasya vatsabhūmis tu bhargabhūmis tu bhārgavāt,सुतो ऽभवन् महातेजा राजा परमधार्मिकः वत्सस्य वत्सभूमिस् तु भर्गभूमिस् तु भार्गवात्
13,79,ete tv aṅgirasaḥ putrā jātā vaṃśe 'tha bhārgave brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca munisattamāḥ,एते त्व् अङ्गिरसः पुत्रा जाता वंशे ऽथ भार्गवे ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च मुनिसत्तमाः
13,80,ājamīḍho 'paro vaṃśaḥ śrūyatāṃ dvijasattamāḥ suhotrasya bṛhat putro bṛhatas tanayās trayaḥ,आजमीढो ऽपरो वंशः श्रूयतां द्विजसत्तमाः सुहोत्रस्य बृहत् पुत्रो बृहतस् तनयास् त्रयः
13,81,ajamīḍho dvimīḍhaś ca purumīḍhaś ca vīryavān ajamīḍhasya patnyas tu tisro vai yaśasānvitāḥ,अजमीढो द्विमीढश् च पुरुमीढश् च वीर्यवान् अजमीढस्य पत्न्यस् तु तिस्रो वै यशसान्विताः
13,82,nīlī ca keśinī caiva dhūminī ca varāṅganāḥ ajamīḍhasya keśinyāṃ jajñe jahnuḥ pratāpavān,नीली च केशिनी चैव धूमिनी च वराङ्गनाः अजमीढस्य केशिन्यां जज्ञे जह्नुः प्रतापवान्
13,83,ājahre yo mahāsattraṃ sarvamedhamakhaṃ vibhum patilobhena yaṃ gaṅgā vinīteva sasāra ha,आजह्रे यो महासत्त्रं सर्वमेधमखं विभुम् पतिलोभेन यं गङ्गा विनीतेव ससार ह
13,84,necchataḥ plāvayām āsa tasya gaṅgā ca tat sadaḥ tat tayā plāvitaṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ samantataḥ,नेच्छतः प्लावयाम् आस तस्य गङ्गा च तत् सदः तत् तया प्लावितं दृष्ट्वा यज्ञवाटं समन्ततः
13,85,jahnur apy abravīd gaṅgāṃ kruddho viprās tadā nṛpaḥ eṣa te triṣu lokeṣu saṃkṣipyāpaḥ pibāmy aham asya gaṅge 'valepasya sadyaḥ phalam avāpnuhi,जह्नुर् अप्य् अब्रवीद् गङ्गां क्रुद्धो विप्रास् तदा नृपः एष ते त्रिषु लोकेषु संक्षिप्यापः पिबाम्य् अहम् अस्य गङ्गे ऽवलेपस्य सद्यः फलम् अवाप्नुहि
13,86,tataḥ pītāṃ mahātmāno dṛṣṭvā gaṅgāṃ maharṣayaḥ upaninyur mahābhāgā duhitṛtvena jāhnavīm,ततः पीतां महात्मानो दृष्ट्वा गङ्गां महर्षयः उपनिन्युर् महाभागा दुहितृत्वेन जाह्नवीम्
13,87,yuvanāśvasya putrīṃ tu kāverīṃ jahnur āvahat gaṅgāśāpena dehārdhaṃ yasyāḥ paścān nadīkṛtam,युवनाश्वस्य पुत्रीं तु कावेरीं जह्नुर् आवहत् गङ्गाशापेन देहार्धं यस्याः पश्चान् नदीकृतम्
13,88,jahnos tu dayitaḥ putro ajako nāma vīryavān ajakasya tu dāyādo balākāśvo mahīpatiḥ,जह्नोस् तु दयितः पुत्रो अजको नाम वीर्यवान् अजकस्य तु दायादो बलाकाश्वो महीपतिः
13,89,babhūva mṛgayāśīlaḥ kuśikas tasya cātmajaḥ pahnavaiḥ saha saṃvṛddho rājā vanacaraiḥ saha,बभूव मृगयाशीलः कुशिकस् तस्य चात्मजः पह्नवैः सह संवृद्धो राजा वनचरैः सह
13,90,kuśikas tu tapas tepe putram indrasamaṃ vibhum labheyam iti taṃ śakras trāsād abhyetya jajñivān,कुशिकस् तु तपस् तेपे पुत्रम् इन्द्रसमं विभुम् लभेयम् इति तं शक्रस् त्रासाद् अभ्येत्य जज्ञिवान्
13,91,sa gādhir abhavad rājā maghavā kauśikaḥ svayam viśvāmitras tu gādheyo viśvāmitrāt tathāṣṭakaḥ,स गाधिर् अभवद् राजा मघवा कौशिकः स्वयम् विश्वामित्रस् तु गाधेयो विश्वामित्रात् तथाष्टकः
13,92,aṣṭakasya suto lauhiḥ prokto jahnugaṇo mayā ājamīḍho 'paro vaṃśaḥ śrūyatāṃ munisattamāḥ,अष्टकस्य सुतो लौहिः प्रोक्तो जह्नुगणो मया आजमीढो ऽपरो वंशः श्रूयतां मुनिसत्तमाः
13,93,ajamīḍhāt tu nīlyāṃ vai suśāntir udapadyata purujātiḥ suśānteś ca bāhyāśvaḥ purujātitaḥ,अजमीढात् तु नील्यां वै सुशान्तिर् उदपद्यत पुरुजातिः सुशान्तेश् च बाह्याश्वः पुरुजातितः
13,94,bāhyāśvatanayāḥ pañca sphītā janapadāvṛtāḥ mudgalaḥ sṛñjayaś caiva rājā bṛhadiṣus tadā,बाह्याश्वतनयाः पञ्च स्फीता जनपदावृताः मुद्गलः सृञ्जयश् चैव राजा बृहदिषुस् तदा
13,95,yavīnaraś ca vikrāntaḥ kṛmilāśvaś ca pañcamaḥ pañcaite rakṣaṇāyālaṃ deśānām iti viśrutāḥ,यवीनरश् च विक्रान्तः कृमिलाश्वश् च पञ्चमः पञ्चैते रक्षणायालं देशानाम् इति विश्रुताः
13,96,pañcānāṃ te tu pañcālāḥ sphītā janapadāvṛtāḥ alaṃ saṃrakṣaṇe teṣāṃ pañcālā iti viśrutāḥ,पञ्चानां ते तु पञ्चालाः स्फीता जनपदावृताः अलं संरक्षणे तेषां पञ्चाला इति विश्रुताः
13,97,mudgalasya tu dāyādo maudgalyaḥ sumahāyaśāḥ indrasenā yato garbhaṃ vadhnyaṃ ca pratyapadyata,मुद्गलस्य तु दायादो मौद्गल्यः सुमहायशाः इन्द्रसेना यतो गर्भं वध्न्यं च प्रत्यपद्यत
13,98,āsīt pañcajanaḥ putraḥ sṛñjayasya mahātmanaḥ sutaḥ pañcajanasyāpi somadatto mahīpatiḥ,आसीत् पञ्चजनः पुत्रः सृञ्जयस्य महात्मनः सुतः पञ्चजनस्यापि सोमदत्तो महीपतिः
13,99,somadattasya dāyādaḥ sahadevo mahāyaśāḥ sahadevasutaś cāpi somako nāma viśrutaḥ,सोमदत्तस्य दायादः सहदेवो महायशाः सहदेवसुतश् चापि सोमको नाम विश्रुतः
13,100,ajamīḍhasuto jātaḥ kṣīṇe vaṃśe tu somakaḥ somakasya suto jantur yasya putraśataṃ babhau,अजमीढसुतो जातः क्षीणे वंशे तु सोमकः सोमकस्य सुतो जन्तुर् यस्य पुत्रशतं बभौ
13,101,teṣāṃ yavīyān pṛṣato drupadasya pitā prabhuḥ ājamīḍhāḥ smṛtāś caite mahātmānas tu somakāḥ,तेषां यवीयान् पृषतो द्रुपदस्य पिता प्रभुः आजमीढाः स्मृताश् चैते महात्मानस् तु सोमकाः
13,102,mahiṣī tv ajamīḍhasya dhūminī putragṛddhinī pativratā mahābhāgā kulajā munisattamāḥ,महिषी त्व् अजमीढस्य धूमिनी पुत्रगृद्धिनी पतिव्रता महाभागा कुलजा मुनिसत्तमाः
13,103,sā ca putrārthinī devī vratacaryāsamanvitā tato varṣāyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram,सा च पुत्रार्थिनी देवी व्रतचर्यासमन्विता ततो वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम्
13,104,hutvāgniṃ vidhivat sā tu pavitrā mitabhojanā agnihotrakuśeṣv eva suṣvāpa munisattamāḥ,हुत्वाग्निं विधिवत् सा तु पवित्रा मितभोजना अग्निहोत्रकुशेष्व् एव सुष्वाप मुनिसत्तमाः
13,105,dhūminyā sa tayā devyā tv ajamīḍhaḥ samīyivān ṛkṣaṃ saṃjanayām āsa dhūmravarṇaṃ sudarśanam,धूमिन्या स तया देव्या त्व् अजमीढः समीयिवान् ऋक्षं संजनयाम् आस धूम्रवर्णं सुदर्शनम्
13,106,ṛkṣāt saṃvaraṇo jajñe kuruḥ saṃvaraṇāt tathā yaḥ prayāgād atikramya kurukṣetraṃ cakāra ha,ऋक्षात् संवरणो जज्ञे कुरुः संवरणात् तथा यः प्रयागाद् अतिक्रम्य कुरुक्षेत्रं चकार ह
13,107,puṇyaṃ ca ramaṇīyaṃ ca puṇyakṛdbhir niṣevitam tasyānvavāyaḥ sumahān yasya nāmnātha kauravāḥ,पुण्यं च रमणीयं च पुण्यकृद्भिर् निषेवितम् तस्यान्ववायः सुमहान् यस्य नाम्नाथ कौरवाः
13,108,kuroś ca putrāś catvāraḥ sudhanvā sudhanus tathā parīkṣic ca mahābāhuḥ pravaraś cārimejayaḥ,कुरोश् च पुत्राश् चत्वारः सुधन्वा सुधनुस् तथा परीक्षिच् च महाबाहुः प्रवरश् चारिमेजयः
13,109,parīkṣitas tu dāyādo dhārmiko janamejayaḥ śrutaseno 'grasenaś ca bhīmasenaś ca nāmataḥ,परीक्षितस् तु दायादो धार्मिको जनमेजयः श्रुतसेनो ऽग्रसेनश् च भीमसेनश् च नामतः
13,110,ete sarve mahābhāgā vikrāntā balaśālinaḥ janamejayasya putras tu suratho matimāṃs tathā,एते सर्वे महाभागा विक्रान्ता बलशालिनः जनमेजयस्य पुत्रस् तु सुरथो मतिमांस् तथा
13,111,surathasya tu vikrāntaḥ putro jajñe vidūrathaḥ vidūrathasya dāyāda ṛkṣa eva mahārathaḥ,सुरथस्य तु विक्रान्तः पुत्रो जज्ञे विदूरथः विदूरथस्य दायाद ऋक्ष एव महारथः
13,112,dvitīyas tu bharadvājān nāmnā tenaiva viśrutaḥ dvāv ṛkṣau somavaṃśe 'smin dvāv eva ca parīkṣitau,द्वितीयस् तु भरद्वाजान् नाम्ना तेनैव विश्रुतः द्वाव् ऋक्षौ सोमवंशे ऽस्मिन् द्वाव् एव च परीक्षितौ
13,113,bhīmasenās trayo viprā dvau cāpi janamejayau ṛkṣasya tu dvitīyasya bhīmaseno 'bhavat sutaḥ,भीमसेनास् त्रयो विप्रा द्वौ चापि जनमेजयौ ऋक्षस्य तु द्वितीयस्य भीमसेनो ऽभवत् सुतः
13,114,pratīpo bhīmasenāt tu pratīpasya tu śāṃtanuḥ devāpir bāhlikaś caiva traya eva mahārathāḥ,प्रतीपो भीमसेनात् तु प्रतीपस्य तु शांतनुः देवापिर् बाह्लिकश् चैव त्रय एव महारथाः
13,115,śāṃtanos tv abhavad bhīṣmas tasmin vaṃśe dvijottamāḥ bāhlikasya tu rājarṣer vaṃśaṃ śṛṇuta bho dvijāḥ,शांतनोस् त्व् अभवद् भीष्मस् तस्मिन् वंशे द्विजोत्तमाः बाह्लिकस्य तु राजर्षेर् वंशं शृणुत भो द्विजाः
13,116,bāhlikasya sutaś caiva somadatto mahāyaśāḥ jajñire somadattāt tu bhūrir bhūriśravāḥ śalaḥ,बाह्लिकस्य सुतश् चैव सोमदत्तो महायशाः जज्ञिरे सोमदत्तात् तु भूरिर् भूरिश्रवाः शलः
13,117,upādhyāyas tu devānāṃ devāpir abhavan muniḥ cyavanaputraḥ kṛtaka iṣṭa āsīn mahātmanaḥ,उपाध्यायस् तु देवानां देवापिर् अभवन् मुनिः च्यवनपुत्रः कृतक इष्ट आसीन् महात्मनः
13,118,śāṃtanus tv abhavad rājā kauravāṇāṃ dhuraṃdharaḥ śāṃtanoḥ saṃpravakṣyāmi vaṃśaṃ trailokyaviśrutam,शांतनुस् त्व् अभवद् राजा कौरवाणां धुरंधरः शांतनोः संप्रवक्ष्यामि वंशं त्रैलोक्यविश्रुतम्
13,119,gāṅgaṃ devavrataṃ nāma putraṃ so 'janayat prabhuḥ sa tu bhīṣma iti khyātaḥ pāṇḍavānāṃ pitāmahaḥ,गाङ्गं देवव्रतं नाम पुत्रं सो ऽजनयत् प्रभुः स तु भीष्म इति ख्यातः पाण्डवानां पितामहः
13,120,kālī vicitravīryaṃ tu janayām āsa bho dvijāḥ śāṃtanor dayitaṃ putraṃ dharmātmānam akalmaṣam,काली विचित्रवीर्यं तु जनयाम् आस भो द्विजाः शांतनोर् दयितं पुत्रं धर्मात्मानम् अकल्मषम्
13,121,kṛṣṇadvaipāyanāc caiva kṣetre vaicitravīryake dhṛtarāṣṭraṃ ca pāṇḍuṃ ca viduraṃ cāpy ajījanat,कृष्णद्वैपायनाच् चैव क्षेत्रे वैचित्रवीर्यके धृतराष्ट्रं च पाण्डुं च विदुरं चाप्य् अजीजनत्
13,122,dhṛtarāṣṭras tu gāndhāryāṃ putrān utpādayac chatam teṣāṃ duryodhanaḥ śreṣṭhaḥ sarveṣām api sa prabhuḥ,धृतराष्ट्रस् तु गान्धार्यां पुत्रान् उत्पादयच् छतम् तेषां दुर्योधनः श्रेष्ठः सर्वेषाम् अपि स प्रभुः
13,123,pāṇḍor dhanaṃjayaḥ putraḥ saubhadras tasya cātmajaḥ abhimanyoḥ parīkṣit tu pitā pārīkṣitasya ha,पाण्डोर् धनंजयः पुत्रः सौभद्रस् तस्य चात्मजः अभिमन्योः परीक्षित् तु पिता पारीक्षितस्य ह
13,124,pārīkṣitasya kāśyāyāṃ dvau putrau saṃbabhūvatuḥ candrāpīḍas tu nṛpatiḥ sūryāpīḍaś ca mokṣavit,पारीक्षितस्य काश्यायां द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः चन्द्रापीडस् तु नृपतिः सूर्यापीडश् च मोक्षवित्
13,125,candrāpīḍasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām jānamejayam ity evaṃ kṣātraṃ bhuvi pariśrutam,चन्द्रापीडस्य पुत्राणां शतम् उत्तमधन्विनाम् जानमेजयम् इत्य् एवं क्षात्रं भुवि परिश्रुतम्
13,126,teṣāṃ jyeṣṭhas tu tatrāsīt pure vāraṇasāhvaye satyakarṇo mahābāhur yajvā vipuladakṣiṇaḥ,तेषां ज्येष्ठस् तु तत्रासीत् पुरे वारणसाह्वये सत्यकर्णो महाबाहुर् यज्वा विपुलदक्षिणः
13,127,satyakarṇasya dāyādaḥ śvetakarṇaḥ pratāpavān aputraḥ sa tu dharmātmā praviveśa tapovanam,सत्यकर्णस्य दायादः श्वेतकर्णः प्रतापवान् अपुत्रः स तु धर्मात्मा प्रविवेश तपोवनम्
13,128,tasmād vanagatā garbhaṃ yādavī pratyapadyata sucāror duhitā subhrūr mālinī grāhamālinī,तस्माद् वनगता गर्भं यादवी प्रत्यपद्यत सुचारोर् दुहिता सुभ्रूर् मालिनी ग्राहमालिनी
13,129,saṃbhūte sa ca garbhe ca śvetakarṇaḥ prajeśvaraḥ anvagacchat kṛtaṃ pūrvaṃ mahāprasthānam acyutam,संभूते स च गर्भे च श्वेतकर्णः प्रजेश्वरः अन्वगच्छत् कृतं पूर्वं महाप्रस्थानम् अच्युतम्
13,130,sā tu dṛṣṭvā priyaṃ taṃ tu mālinī pṛṣṭhato 'nvagāt sucāror duhitā sādhvī vane rājīvalocanā,सा तु दृष्ट्वा प्रियं तं तु मालिनी पृष्ठतो ऽन्वगात् सुचारोर् दुहिता साध्वी वने राजीवलोचना
13,131,pathi sā suṣuve bālā sukumāraṃ kumārakam tam apāsyātha tatraiva rājānaṃ sānvagacchata,पथि सा सुषुवे बाला सुकुमारं कुमारकम् तम् अपास्याथ तत्रैव राजानं सान्वगच्छत
13,132,pativratā mahābhāgā draupadīva purā satī kumāraḥ sukumāro 'sau giripṛṣṭhe ruroda ha,पतिव्रता महाभागा द्रौपदीव पुरा सती कुमारः सुकुमारो ऽसौ गिरिपृष्ठे रुरोद ह
13,133,dayārthaṃ tasya meghās tu prādurāsan mahātmanaḥ śraviṣṭhāyās tu putrau dvau paippalādiś ca kauśikaḥ,दयार्थं तस्य मेघास् तु प्रादुरासन् महात्मनः श्रविष्ठायास् तु पुत्रौ द्वौ पैप्पलादिश् च कौशिकः
13,134,dṛṣṭvā kṛpānvitau gṛhya tau prākṣālayatāṃ jale nighṛṣṭau tasya pārśvau tu śilāyāṃ rudhiraplutau,दृष्ट्वा कृपान्वितौ गृह्य तौ प्राक्षालयतां जले निघृष्टौ तस्य पार्श्वौ तु शिलायां रुधिरप्लुतौ
13,135,ajaśyāmaḥ sa pārśvābhyāṃ ghṛṣṭābhyāṃ susamāhitaḥ ajaśyāmau tu tatpārśvau devena saṃbabhūvatuḥ,अजश्यामः स पार्श्वाभ्यां घृष्टाभ्यां सुसमाहितः अजश्यामौ तु तत्पार्श्वौ देवेन संबभूवतुः
13,136,athājapārśva iti vai cakrāte nāma tasya tau sa tu remakaśālāyāṃ dvijābhyām abhivardhitaḥ,अथाजपार्श्व इति वै चक्राते नाम तस्य तौ स तु रेमकशालायां द्विजाभ्याम् अभिवर्धितः
13,137,remakasya tu bhāryā tam udvahat putrakāraṇāt rematyāḥ sa tu putro 'bhūd brāhmaṇau sacivau tu tau,रेमकस्य तु भार्या तम् उद्वहत् पुत्रकारणात् रेमत्याः स तु पुत्रो ऽभूद् ब्राह्मणौ सचिवौ तु तौ
13,138,teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca yugapattulyajīvinaḥ sa eṣa pauravo vaṃśaḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanām,तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च युगपत्तुल्यजीविनः स एष पौरवो वंशः पाण्डवानां महात्मनाम्
13,139,śloko 'pi cātra gīto 'yaṃ nāhuṣeṇa yayātinā jarāsaṃkramaṇe pūrvaṃ tadā prītena dhīmatā,श्लोको ऽपि चात्र गीतो ऽयं नाहुषेण ययातिना जरासंक्रमणे पूर्वं तदा प्रीतेन धीमता
13,140,acandrārkagrahā bhūmir bhaved iyam asaṃśayam apauravā mahī naiva bhaviṣyati kadācana,अचन्द्रार्कग्रहा भूमिर् भवेद् इयम् असंशयम् अपौरवा मही नैव भविष्यति कदाचन
13,141,eṣa vaḥ pauravo vaṃśo vikhyātaḥ kathito mayā turvasos tu pravakṣyāmi druhyoś cānor yados tathā,एष वः पौरवो वंशो विख्यातः कथितो मया तुर्वसोस् तु प्रवक्ष्यामि द्रुह्योश् चानोर् यदोस् तथा
13,142,turvasos tu suto vahnir gobhānus tasya cātmajaḥ gobhānos tu suto rājā aiśānur aparājitaḥ,तुर्वसोस् तु सुतो वह्निर् गोभानुस् तस्य चात्मजः गोभानोस् तु सुतो राजा ऐशानुर् अपराजितः
13,143,karaṃdhamas tu aiśānor maruttas tasya cātmajaḥ anyas tv āvikṣito rājā maruttaḥ kathito mayā,करंधमस् तु ऐशानोर् मरुत्तस् तस्य चात्मजः अन्यस् त्व् आविक्षितो राजा मरुत्तः कथितो मया
13,144,anapatyo 'bhavad rājā yajvā vipuladakṣiṇaḥ duhitā saṃyatā nāma tasyāsīt pṛthivīpateḥ,अनपत्यो ऽभवद् राजा यज्वा विपुलदक्षिणः दुहिता संयता नाम तस्यासीत् पृथिवीपतेः
13,145,dakṣiṇārthaṃ tu sā dattā saṃvartāya mahātmane duṣyantaṃ pauravaṃ cāpi lebhe putram akalmaṣam,दक्षिणार्थं तु सा दत्ता संवर्ताय महात्मने दुष्यन्तं पौरवं चापि लेभे पुत्रम् अकल्मषम्
13,146,evaṃ yayātiśāpena jarāsaṃkramaṇe tadā pauravaṃ turvasor vaṃśaṃ praviveśa dvijottamāḥ,एवं ययातिशापेन जरासंक्रमणे तदा पौरवं तुर्वसोर् वंशं प्रविवेश द्विजोत्तमाः
13,147,duṣyantasya tu dāyādaḥ karūromaḥ prajeśvaraḥ karūromād athāhrīdaś catvāras tasya cātmajāḥ,दुष्यन्तस्य तु दायादः करूरोमः प्रजेश्वरः करूरोमाद् अथाह्रीदश् चत्वारस् तस्य चात्मजाः
13,148,pāṇḍyaś ca keralaś caiva kālaś colaś ca pārthivaḥ druhyoś ca tanayo rājan babhrusetuś ca pārthivaḥ,पाण्ड्यश् च केरलश् चैव कालश् चोलश् च पार्थिवः द्रुह्योश् च तनयो राजन् बभ्रुसेतुश् च पार्थिवः
13,149,aṅgārasetus tatputro marutāṃ patir ucyate yauvanāśvena samare kṛcchreṇa nihato balī,अङ्गारसेतुस् तत्पुत्रो मरुतां पतिर् उच्यते यौवनाश्वेन समरे कृच्छ्रेण निहतो बली
13,150,yuddhaṃ sumahad apy āsīn māsān paricarad daśa aṅgārasetor dāyādo gāndhāro nāma pārthivaḥ,युद्धं सुमहद् अप्य् आसीन् मासान् परिचरद् दश अङ्गारसेतोर् दायादो गान्धारो नाम पार्थिवः
13,151,khyāyate yasya nāmnā vai gāndhāraviṣayo mahān gāndhāradeśajāś caiva turagā vājināṃ varāḥ,ख्यायते यस्य नाम्ना वै गान्धारविषयो महान् गान्धारदेशजाश् चैव तुरगा वाजिनां वराः
13,152,anos tu putro dharmo 'bhūd dyūtas tasyātmajo 'bhavat dyūtād vanaduho jajñe pracetās tasya cātmajaḥ,अनोस् तु पुत्रो धर्मो ऽभूद् द्यूतस् तस्यात्मजो ऽभवत् द्यूताद् वनदुहो जज्ञे प्रचेतास् तस्य चात्मजः
13,153,pracetasaḥ sucetās tu kīrtitās tv anavo mayā babhūvus tu yadoḥ putrāḥ pañca devasutopamāḥ,प्रचेतसः सुचेतास् तु कीर्तितास् त्व् अनवो मया बभूवुस् तु यदोः पुत्राः पञ्च देवसुतोपमाः
13,154,sahasrādaḥ payodaś ca kroṣṭā nīlo 'ñjikas tathā sahasrādasya dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ,सहस्रादः पयोदश् च क्रोष्टा नीलो ऽञ्जिकस् तथा सहस्रादस्य दायादास् त्रयः परमधार्मिकाः
13,155,haihayaś ca hayaś caiva rājā veṇuhayas tathā haihayasyābhavat putro dharmanetra iti śrutaḥ,हैहयश् च हयश् चैव राजा वेणुहयस् तथा हैहयस्याभवत् पुत्रो धर्मनेत्र इति श्रुतः
13,156,dharmanetrasya kārtas tu sāhañjas tasya cātmajaḥ sāhañjanī nāma purī tena rājñā niveśitā,धर्मनेत्रस्य कार्तस् तु साहञ्जस् तस्य चात्मजः साहञ्जनी नाम पुरी तेन राज्ञा निवेशिता
13,157,āsīn mahiṣmataḥ putro bhadraśreṇyaḥ pratāpavān bhadraśreṇyasya dāyādo durdamo nāma viśrutaḥ,आसीन् महिष्मतः पुत्रो भद्रश्रेण्यः प्रतापवान् भद्रश्रेण्यस्य दायादो दुर्दमो नाम विश्रुतः
13,158,durdamasya suto dhīmān kanako nāma nāmataḥ kanakasya tu dāyādāś catvāro lokaviśrutāḥ,दुर्दमस्य सुतो धीमान् कनको नाम नामतः कनकस्य तु दायादाश् चत्वारो लोकविश्रुताः
13,159,kṛtavīryaḥ kṛtaujāś ca kṛtadhanvā tathaiva ca kṛtāgnis tu caturtho 'bhūt kṛtavīryād athārjunaḥ,कृतवीर्यः कृतौजाश् च कृतधन्वा तथैव च कृताग्निस् तु चतुर्थो ऽभूत् कृतवीर्याद् अथार्जुनः
13,160,yo 'sau bāhusahasreṇa saptadvīpeśvaro 'bhavat jigāya pṛthivīm eko rathenādityavarcasā,यो ऽसौ बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो ऽभवत् जिगाय पृथिवीम् एको रथेनादित्यवर्चसा
13,161,sa hi varṣāyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram dattam ārādhayām āsa kārtavīryo 'trisaṃbhavam,स हि वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् दत्तम् आराधयाम् आस कार्तवीर्यो ऽत्रिसंभवम्
13,162,tasmai datto varān prādāc caturo bhūritejasaḥ pūrvaṃ bāhusahasraṃ tu prārthitaṃ sumahad varam,तस्मै दत्तो वरान् प्रादाच् चतुरो भूरितेजसः पूर्वं बाहुसहस्रं तु प्रार्थितं सुमहद् वरम्
13,163,adharme 'dhīyamānasya sadbhis tatra nivāraṇam ugreṇa pṛthivīṃ jitvā dharmeṇaivānurañjanam,अधर्मे ऽधीयमानस्य सद्भिस् तत्र निवारणम् उग्रेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुरञ्जनम्
13,164,saṃgrāmān subahūñ jitvā hatvā cārīn sahasraśaḥ saṃgrāme vartamānasya vadhaṃ cābhyadhikād raṇe,संग्रामान् सुबहूञ् जित्वा हत्वा चारीन् सहस्रशः संग्रामे वर्तमानस्य वधं चाभ्यधिकाद् रणे
13,165,tasya bāhusahasraṃ tu yudhyataḥ kila bho dvijāḥ yogād yogīśvarasyeva prādurbhavati māyayā,तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किल भो द्विजाः योगाद् योगीश्वरस्येव प्रादुर्भवति मायया
13,166,teneyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā sasamudrā sanagarā ugreṇa vidhinā jitā,तेनेयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना ससमुद्रा सनगरा उग्रेण विधिना जिता
13,167,tena saptasu dvīpeṣu sapta yajñaśatāni ca prāptāni vidhinā rājñā śrūyante munisattamāḥ,तेन सप्तसु द्वीपेषु सप्त यज्ञशतानि च प्राप्तानि विधिना राज्ञा श्रूयन्ते मुनिसत्तमाः
13,168,sarve yajñā muniśreṣṭhāḥ sahasraśatadakṣiṇāḥ sarve kāñcanayūpāś ca sarve kāñcanavedayaḥ,सर्वे यज्ञा मुनिश्रेष्ठाः सहस्रशतदक्षिणाः सर्वे काञ्चनयूपाश् च सर्वे काञ्चनवेदयः
13,169,sarve devair muniśreṣṭhā vimānasthair alaṃkṛtaiḥ gandharvair apsarobhiś ca nityam evopaśobhitāḥ,सर्वे देवैर् मुनिश्रेष्ठा विमानस्थैर् अलंकृतैः गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च नित्यम् एवोपशोभिताः
13,170,yasya yajñe jagau gāthāṃ gandharvo nāradas tathā varīdāsātmajo vidvān mahimnā tasya vismitaḥ,यस्य यज्ञे जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस् तथा वरीदासात्मजो विद्वान् महिम्ना तस्य विस्मितः
13,171,na nūnaṃ kārtavīryasya gatiṃ yāsyanti pārthivāḥ yajñair dānais tapobhiś ca vikrameṇa śrutena ca,न नूनं कार्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति पार्थिवाः यज्ञैर् दानैस् तपोभिश् च विक्रमेण श्रुतेन च
13,172,sa hi saptasu dvīpeṣu carmī khaḍgī śarāsanī rathī dvīpān anucaran yogī saṃdṛśyate nṛbhiḥ,स हि सप्तसु द्वीपेषु चर्मी खड्गी शरासनी रथी द्वीपान् अनुचरन् योगी संदृश्यते नृभिः
13,173,anaṣṭadravyatā caiva na śoko na ca vibhramaḥ prabhāveṇa mahārājñaḥ prajā dharmeṇa rakṣataḥ,अनष्टद्रव्यता चैव न शोको न च विभ्रमः प्रभावेण महाराज्ञः प्रजा धर्मेण रक्षतः
13,174,sa sarvaratnabhāk samrāṭ cakravartī babhūva ha sa eva paśupālo 'bhūt kṣetrapālaḥ sa eva ca,स सर्वरत्नभाक् सम्राट् चक्रवर्ती बभूव ह स एव पशुपालो ऽभूत् क्षेत्रपालः स एव च
13,175,sa eva vṛṣṭyā parjanyo yogitvād arjuno 'bhavat sa vai bāhusahasreṇa jyāghātakaṭhinatvacā,स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वाद् अर्जुनो ऽभवत् स वै बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनत्वचा
13,176,bhāti raśmisahasreṇa śaradīva ca bhāskaraḥ sa hi nāgān manuṣyeṣu māhiṣmatyāṃ mahādyutiḥ,भाति रश्मिसहस्रेण शरदीव च भास्करः स हि नागान् मनुष्येषु माहिष्मत्यां महाद्युतिः
13,177,karkoṭakasutāñ jitvā puryāṃ tasyāṃ nyaveśayat sa vai vegaṃ samudrasya prāvṛṭkāle 'mbujekṣaṇaḥ,कर्कोटकसुताञ् जित्वा पुर्यां तस्यां न्यवेशयत् स वै वेगं समुद्रस्य प्रावृट्काले ऽम्बुजेक्षणः
13,178,krīḍann iva bhujodbhinnaṃ pratisrotaś cakāra ha luṇṭhitā krīḍatā tena nadī tadgrāmamālinī,क्रीडन्न् इव भुजोद्भिन्नं प्रतिस्रोतश् चकार ह लुण्ठिता क्रीडता तेन नदी तद्ग्राममालिनी
13,179,caladūrmisahasreṇa śaṅkitābhyeti narmadā tasya bāhusahasreṇa kṣipyamāṇe mahodadhau,चलदूर्मिसहस्रेण शङ्किताभ्येति नर्मदा तस्य बाहुसहस्रेण क्षिप्यमाणे महोदधौ
13,180,bhayān nilīnā niśceṣṭhāḥ pātālasthā mahīsurāḥ cūrṇīkṛtamahāvīciṃ calanmīnamahātimim,भयान् निलीना निश्चेष्ठाः पातालस्था महीसुराः चूर्णीकृतमहावीचिं चलन्मीनमहातिमिम्
13,181,mārutāviddhaphenaugham āvartakṣobhasaṃkulam prāvartayat tadā rājā sahasreṇa ca bāhunā,मारुताविद्धफेनौघम् आवर्तक्षोभसंकुलम् प्रावर्तयत् तदा राजा सहस्रेण च बाहुना
13,182,devāsurasamākṣiptaḥ kṣīrodam iva mandaraḥ mandarakṣobhacakitā amṛtotpādaśaṅkitāḥ,देवासुरसमाक्षिप्तः क्षीरोदम् इव मन्दरः मन्दरक्षोभचकिता अमृतोत्पादशङ्किताः
13,183,sahasotpatitā bhītā bhīmaṃ dṛṣṭvā nṛpottamam natā niścalamūrdhāno babhūvus te mahoragāḥ,सहसोत्पतिता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम् नता निश्चलमूर्धानो बभूवुस् ते महोरगाः
13,184,sāyāhne kadalīkhaṇḍāḥ kampitā iva vāyunā sa vai baddhvā dhanur jyābhir utsiktaṃ pañcabhiḥ śaraiḥ,सायाह्ने कदलीखण्डाः कम्पिता इव वायुना स वै बद्ध्वा धनुर् ज्याभिर् उत्सिक्तं पञ्चभिः शरैः
13,185,laṅkeśaṃ mohayitvā tu sabalaṃ rāvaṇaṃ balāt nirjitya vaśam ānīya māhiṣmatyāṃ babandha tam,लङ्केशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात् निर्जित्य वशम् आनीय माहिष्मत्यां बबन्ध तम्
13,186,śrutvā tu baddhaṃ paulastyaṃ rāvaṇaṃ tv arjunena ca tato gatvā pulastyas tam arjunaṃ dadṛśe svayam,श्रुत्वा तु बद्धं पौलस्त्यं रावणं त्व् अर्जुनेन च ततो गत्वा पुलस्त्यस् तम् अर्जुनं ददृशे स्वयम्
13,187,mumoca rakṣaḥ paulastyaṃ pulastyenābhiyācitaḥ yasya bāhusahasrasya babhūva jyātalasvanaḥ,मुमोच रक्षः पौलस्त्यं पुलस्त्येनाभियाचितः यस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः
13,188,yugānte toyadasyeva sphuṭato hy aśaner iva aho bata mṛdhe vīryaṃ bhārgavasya yad acchinat,युगान्ते तोयदस्येव स्फुटतो ह्य् अशनेर् इव अहो बत मृधे वीर्यं भार्गवस्य यद् अच्छिनत्
13,189,rājño bāhusahasrasya haimaṃ tālavanaṃ yathā tṛṣitena kadācit sa bhikṣitaś citrabhānunā,राज्ञो बाहुसहस्रस्य हैमं तालवनं यथा तृषितेन कदाचित् स भिक्षितश् चित्रभानुना
13,190,sa bhikṣām adadād vīraḥ sapta dvīpān vibhāvasoḥ purāṇi grāmaghoṣāṃś ca viṣayāṃś caiva sarvaśaḥ,स भिक्षाम् अददाद् वीरः सप्त द्वीपान् विभावसोः पुराणि ग्रामघोषांश् च विषयांश् चैव सर्वशः
13,191,jajvāla tasya sarvāṇi citrabhānur didhṛkṣayā sa tasya puruṣendrasya prabhāveṇa mahātmanaḥ,जज्वाल तस्य सर्वाणि चित्रभानुर् दिधृक्षया स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रभावेण महात्मनः
13,192,dadāha kārtavīryasya śailāṃś caiṣa vanāni ca sa śūnyam āśramaṃ ramyaṃ varuṇasyātmajasya vai,ददाह कार्तवीर्यस्य शैलांश् चैष वनानि च स शून्यम् आश्रमं रम्यं वरुणस्यात्मजस्य वै
13,193,dadāha balavadbhītaś citrabhānuḥ sa haihayaḥ yaṃ lebhe varuṇaḥ putraṃ purā bhāsvantam uttamam,ददाह बलवद्भीतश् चित्रभानुः स हैहयः यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भास्वन्तम् उत्तमम्
13,194,vasiṣṭhaṃ nāma sa muniḥ khyāta āpava ity uta yatrāpavas tu taṃ krodhāc chaptavān arjunaṃ vibhuḥ,वसिष्ठं नाम स मुनिः ख्यात आपव इत्य् उत यत्रापवस् तु तं क्रोधाच् छप्तवान् अर्जुनं विभुः
13,195,yasmān na varjitam idaṃ vanaṃ te mama haihaya tasmāt te duṣkaraṃ karma kṛtam anyo haniṣyati,यस्मान् न वर्जितम् इदं वनं ते मम हैहय तस्मात् ते दुष्करं कर्म कृतम् अन्यो हनिष्यति
13,196,rāmo nāma mahābāhur jāmadagnyaḥ pratāpavān chittvā bāhusahasraṃ te pramathya tarasā balī,रामो नाम महाबाहुर् जामदग्न्यः प्रतापवान् छित्त्वा बाहुसहस्रं ते प्रमथ्य तरसा बली
13,197,tapasvī brāhmaṇas tvāṃ tu haniṣyati sa bhārgavaḥ anaṣṭadravyatā yasya babhūvāmitrakarṣiṇaḥ,तपस्वी ब्राह्मणस् त्वां तु हनिष्यति स भार्गवः अनष्टद्रव्यता यस्य बभूवामित्रकर्षिणः
13,198,pratāpena narendrasya prajā dharmeṇa rakṣataḥ prāptas tato 'sya mṛtyur vai tasya śāpān mahāmuneḥ,प्रतापेन नरेन्द्रस्य प्रजा धर्मेण रक्षतः प्राप्तस् ततो ऽस्य मृत्युर् वै तस्य शापान् महामुनेः
13,199,varas tathaiva bho viprāḥ svayam eva vṛtaḥ purā tasya putraśataṃ tv āsīt pañca śeṣā mahātmanaḥ,वरस् तथैव भो विप्राः स्वयम् एव वृतः पुरा तस्य पुत्रशतं त्व् आसीत् पञ्च शेषा महात्मनः
13,200,kṛtāstrā balinaḥ śūrā dharmātmāno yaśasvinaḥ śūrasenaś ca śūraś ca vṛṣaṇo madhupadhvajaḥ,कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो यशस्विनः शूरसेनश् च शूरश् च वृषणो मधुपध्वजः
13,201,jayadhvajaś ca nāmnāsīd āvantyo nṛpatir mahān kārtavīryasya tanayā vīryavanto mahābalāḥ,जयध्वजश् च नाम्नासीद् आवन्त्यो नृपतिर् महान् कार्तवीर्यस्य तनया वीर्यवन्तो महाबलाः
13,202,jayadhvajasya putras tu tālajaṅgho mahābalaḥ tasya putraśataṃ khyātās tālajaṅghā iti smṛtāḥ,जयध्वजस्य पुत्रस् तु तालजङ्घो महाबलः तस्य पुत्रशतं ख्यातास् तालजङ्घा इति स्मृताः
13,203,teṣāṃ kule muniśreṣṭhā haihayānāṃ mahātmanām vītihotrāḥ sujātāś ca bhojāś cāvantayaḥ smṛtāḥ,तेषां कुले मुनिश्रेष्ठा हैहयानां महात्मनाम् वीतिहोत्राः सुजाताश् च भोजाश् चावन्तयः स्मृताः
13,204,tauṇḍikerāś ca vikhyātās tālajaṅghās tathaiva ca bharatāś ca sujātāś ca bahutvān nānukīrtitāḥ,तौण्डिकेराश् च विख्यातास् तालजङ्घास् तथैव च भरताश् च सुजाताश् च बहुत्वान् नानुकीर्तिताः
13,205,vṛṣaprabhṛtayo viprā yādavāḥ puṇyakarmiṇaḥ vṛṣo vaṃśadharas tatra tasya putro 'bhavan madhuḥ,वृषप्रभृतयो विप्रा यादवाः पुण्यकर्मिणः वृषो वंशधरस् तत्र तस्य पुत्रो ऽभवन् मधुः
13,206,madhoḥ putraśataṃ tv āsīd vṛṣaṇas tasya vaṃśakṛt vṛṣaṇād vṛṣṇayaḥ sarve madhos tu mādhavāḥ smṛtāḥ,मधोः पुत्रशतं त्व् आसीद् वृषणस् तस्य वंशकृत् वृषणाद् वृष्णयः सर्वे मधोस् तु माधवाः स्मृताः
13,207,yādavā yadunāmnā te nirucyante ca haihayāḥ na tasya vittanāśaḥ syān naṣṭaṃ prati labhec ca saḥ,यादवा यदुनाम्ना ते निरुच्यन्ते च हैहयाः न तस्य वित्तनाशः स्यान् नष्टं प्रति लभेच् च सः
13,208,kārtavīryasya yo janma kathayed iha nityaśaḥ ete yayātiputrāṇāṃ pañca vaṃśā dvijottamāḥ,कार्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेद् इह नित्यशः एते ययातिपुत्राणां पञ्च वंशा द्विजोत्तमाः
13,209,kīrtitā lokavīrāṇāṃ ye lokān dhārayanti vai bhūtānīva muniśreṣṭhāḥ pañca sthāvarajaṅgamān,कीर्तिता लोकवीराणां ये लोकान् धारयन्ति वै भूतानीव मुनिश्रेष्ठाः पञ्च स्थावरजङ्गमान्
13,210,śrutvā pañca visargāṃs tu rājā dharmārthakovidaḥ vaśī bhavati pañcānām ātmajānāṃ tatheśvaraḥ,श्रुत्वा पञ्च विसर्गांस् तु राजा धर्मार्थकोविदः वशी भवति पञ्चानाम् आत्मजानां तथेश्वरः
13,211,labhet pañca varāṃś caiva durlabhān iha laukikān āyuḥ kīrtiṃ tathā putrān aiśvaryaṃ bhūtim eva ca,लभेत् पञ्च वरांश् चैव दुर्लभान् इह लौकिकान् आयुः कीर्तिं तथा पुत्रान् ऐश्वर्यं भूतिम् एव च
13,212,dhāraṇāc chravaṇāc caiva pañcavargasya bho dvijāḥ kroṣṭor vaṃśaṃ muniśreṣṭhāḥ śṛṇudhvaṃ gadato mama,धारणाच् छ्रवणाच् चैव पञ्चवर्गस्य भो द्विजाः क्रोष्टोर् वंशं मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं गदतो मम
13,213,yador vaṃśadharasyātha yajvinaḥ puṇyakarmiṇaḥ kroṣṭor vaṃśaṃ hi śrutvaiva sarvapāpaiḥ pramucyate yasyānvavāyajo viṣṇur harir vṛṣṇikulodvahaḥ,यदोर् वंशधरस्याथ यज्विनः पुण्यकर्मिणः क्रोष्टोर् वंशं हि श्रुत्वैव सर्वपापैः प्रमुच्यते यस्यान्ववायजो विष्णुर् हरिर् वृष्णिकुलोद्वहः
14,1,gāndhārī caiva mādrī ca kroṣṭor bhārye babhūvatuḥ gāndhārī janayām āsa anamitraṃ mahābalam,गान्धारी चैव माद्री च क्रोष्टोर् भार्ये बभूवतुः गान्धारी जनयाम् आस अनमित्रं महाबलम्
14,2,mādrī yudhājitaṃ putraṃ tato 'nyaṃ devamīḍhuṣam teṣāṃ vaṃśas tridhā bhūto vṛṣṇīnāṃ kulavardhanaḥ,माद्री युधाजितं पुत्रं ततो ऽन्यं देवमीढुषम् तेषां वंशस् त्रिधा भूतो वृष्णीनां कुलवर्धनः
14,3,mādryāḥ putrau tu jajñāte śrutau vṛṣṇyandhakāv ubhau jajñāte tanayau vṛṣṇeḥ śvaphalkaś citrakas tathā,माद्र्याः पुत्रौ तु जज्ञाते श्रुतौ वृष्ण्यन्धकाव् उभौ जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश् चित्रकस् तथा
14,4,śvaphalkas tu muniśreṣṭhā dharmātmā yatra vartate nāsti vyādhibhayaṃ tatra nāvarṣas tapam eva ca,श्वफल्कस् तु मुनिश्रेष्ठा धर्मात्मा यत्र वर्तते नास्ति व्याधिभयं तत्र नावर्षस् तपम् एव च
14,5,kadācit kāśirājasya viṣaye munisattamāḥ trīṇi varṣāṇi pūrṇāni nāvarṣat pākaśāsanaḥ,कदाचित् काशिराजस्य विषये मुनिसत्तमाः त्रीणि वर्षाणि पूर्णानि नावर्षत् पाकशासनः
14,6,sa tatra cānayām āsa śvaphalkaṃ paramārcitam śvaphalkaparivartena vavarṣa harivāhanaḥ,स तत्र चानयाम् आस श्वफल्कं परमार्चितम् श्वफल्कपरिवर्तेन ववर्ष हरिवाहनः
14,7,śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryām avindata gāndinīṃ nāma gāṃ sā ca dadau viprāya nityaśaḥ,श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्याम् अविन्दत गान्दिनीं नाम गां सा च ददौ विप्राय नित्यशः
14,8,dātā yajvā ca vīraś ca śrutavān atithipriyaḥ akrūraḥ suṣuve tasmāc chvaphalkād bhūridakṣiṇaḥ,दाता यज्वा च वीरश् च श्रुतवान् अतिथिप्रियः अक्रूरः सुषुवे तस्माच् छ्वफल्काद् भूरिदक्षिणः
14,9,upamadgus tathā madgur meduraś cārimejayaḥ avikṣitas tathākṣepaḥ śatrughnaś cārimardanaḥ,उपमद्गुस् तथा मद्गुर् मेदुरश् चारिमेजयः अविक्षितस् तथाक्षेपः शत्रुघ्नश् चारिमर्दनः
14,10,dharmadhṛg yatidharmā ca dharmokṣāndhakarus tathā āvāhaprativāhau ca sundarī ca varāṅganā,धर्मधृग् यतिधर्मा च धर्मोक्षान्धकरुस् तथा आवाहप्रतिवाहौ च सुन्दरी च वराङ्गना
14,11,akrūreṇograsenāyāṃ sugātryāṃ dvijasattamāḥ prasenaś copadevaś ca jajñāte devavarcasau,अक्रूरेणोग्रसेनायां सुगात्र्यां द्विजसत्तमाः प्रसेनश् चोपदेवश् च जज्ञाते देववर्चसौ
14,12,citrakasyābhavan putrāḥ pṛthur vipṛthur eva ca aśvagrīvo 'śvabāhuś ca svapārśvakagaveṣaṇau,चित्रकस्याभवन् पुत्राः पृथुर् विपृथुर् एव च अश्वग्रीवो ऽश्वबाहुश् च स्वपार्श्वकगवेषणौ
14,13,ariṣṭanemir aśvaś ca sudharmā dharmabhṛt tathā subāhur bahubāhuś ca śraviṣṭhāśravaṇe striyau,अरिष्टनेमिर् अश्वश् च सुधर्मा धर्मभृत् तथा सुबाहुर् बहुबाहुश् च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ
14,14,asiknyāṃ janayām āsa śūraṃ vai devamīḍhuṣam mahiṣyāṃ jajñire śūrā bhojyāyāṃ puruṣā daśa,असिक्न्यां जनयाम् आस शूरं वै देवमीढुषम् महिष्यां जज्ञिरे शूरा भोज्यायां पुरुषा दश
14,15,vasudevo mahābāhuḥ pūrvam ānakadundubhiḥ jajñe yasya prasūtasya dundubhyaḥ prāṇadan divi,वसुदेवो महाबाहुः पूर्वम् आनकदुन्दुभिः जज्ञे यस्य प्रसूतस्य दुन्दुभ्यः प्राणदन् दिवि
14,16,ānakānāṃ ca saṃhrādaḥ sumahān abhavad divi papāta puṣpavarṣaś ca śūrasya janane mahān,आनकानां च संह्रादः सुमहान् अभवद् दिवि पपात पुष्पवर्षश् च शूरस्य जनने महान्
14,17,manuṣyaloke kṛtsne 'pi rūpe nāsti samo bhuvi yasyāsīt puruṣāgryasya kāntiś candramaso yathā,मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽपि रूपे नास्ति समो भुवि यस्यासीत् पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश् चन्द्रमसो यथा
14,18,devabhāgas tato jajñe tathā devaśravāḥ punaḥ anādhṛṣṭiḥ kanavako vatsavān atha gṛñjamaḥ,देवभागस् ततो जज्ञे तथा देवश्रवाः पुनः अनाधृष्टिः कनवको वत्सवान् अथ गृञ्जमः
14,19,śyāmaḥ śamīko gaṇḍūṣaḥ pañca cāsya varāṅganāḥ pṛthukīrtiḥ pṛthā caiva śrutadevā śrutaśravā,श्यामः शमीको गण्डूषः पञ्च चास्य वराङ्गनाः पृथुकीर्तिः पृथा चैव श्रुतदेवा श्रुतश्रवा
14,20,rājādhidevī ca tathā pañcaitā vīramātaraḥ śrutaśravāyāṃ caidyas tu śiśupālo 'bhavan nṛpaḥ,राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः श्रुतश्रवायां चैद्यस् तु शिशुपालो ऽभवन् नृपः
14,21,hiraṇyakaśipur yo 'sau daityarājo 'bhavat purā pṛthukīrtyāṃ tu saṃjajñe tanayo vṛddhaśarmaṇaḥ,हिरण्यकशिपुर् यो ऽसौ दैत्यराजो ऽभवत् पुरा पृथुकीर्त्यां तु संजज्ञे तनयो वृद्धशर्मणः
14,22,karūṣādhipatir vīro dantavakro mahābalaḥ pṛthāṃ duhitaraṃ cakre kuntis tāṃ pāṇḍur āvahat,करूषाधिपतिर् वीरो दन्तवक्रो महाबलः पृथां दुहितरं चक्रे कुन्तिस् तां पाण्डुर् आवहत्
14,23,yasyāṃ sa dharmavid rājā dharmo jajñe yudhiṣṭhiraḥ bhīmasenas tathā vātād indrāc caiva dhanaṃjayaḥ,यस्यां स धर्मविद् राजा धर्मो जज्ञे युधिष्ठिरः भीमसेनस् तथा वाताद् इन्द्राच् चैव धनंजयः
14,24,loke pratiratho vīraḥ śakratulyaparākramaḥ anamitrāc chanir jajñe kaniṣṭhād vṛṣṇinandanāt,लोके प्रतिरथो वीरः शक्रतुल्यपराक्रमः अनमित्राच् छनिर् जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात्
14,25,śaineyaḥ satyakas tasmād yuyudhānaś ca sātyakiḥ uddhavo devabhāgasya mahābhāgaḥ suto 'bhavat,शैनेयः सत्यकस् तस्माद् युयुधानश् च सात्यकिः उद्धवो देवभागस्य महाभागः सुतो ऽभवत्
14,26,paṇḍitānāṃ paraṃ prāhur devaśravasam uttamam aśmakyaṃ prāptavān putram anādhṛṣṭir yaśasvinam,पण्डितानां परं प्राहुर् देवश्रवसम् उत्तमम् अश्मक्यं प्राप्तवान् पुत्रम् अनाधृष्टिर् यशस्विनम्
14,27,nivṛttaśatruṃ śatrughnaṃ śrutadevā tv ajāyata śrutadevātmajās te tu naiṣādir yaḥ pariśrutaḥ,निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्रुतदेवा त्व् अजायत श्रुतदेवात्मजास् ते तु नैषादिर् यः परिश्रुतः
14,28,ekalavyo muniśreṣṭhā niṣādaiḥ parivardhitaḥ vatsavate tv aputrāya vasudevaḥ pratāpavān adbhir dadau sutaṃ vīraṃ śauriḥ kauśikam aurasam,एकलव्यो मुनिश्रेष्ठा निषादैः परिवर्धितः वत्सवते त्व् अपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान् अद्भिर् ददौ सुतं वीरं शौरिः कौशिकम् औरसम्
14,29,gaṇḍūṣāya hy aputrāya viṣvakseno dadau sutān cārudeṣṇaṃ sudeṣṇaṃ ca pañcālaṃ kṛtalakṣaṇam,गण्डूषाय ह्य् अपुत्राय विष्वक्सेनो ददौ सुतान् चारुदेष्णं सुदेष्णं च पञ्चालं कृतलक्षणम्
14,30,asaṃgrāmeṇa yo vīro nāvartata kadācana raukmiṇeyo mahābāhuḥ kanīyān dvijasattamāḥ,असंग्रामेण यो वीरो नावर्तत कदाचन रौक्मिणेयो महाबाहुः कनीयान् द्विजसत्तमाः
14,31,vāyasānāṃ sahasrāṇi yaṃ yāntaṃ pṛṣṭhato 'nvayuḥ cārūn adyopabhokṣyāmaś cārudeṣṇahatān iti,वायसानां सहस्राणि यं यान्तं पृष्ठतो ऽन्वयुः चारून् अद्योपभोक्ष्यामश् चारुदेष्णहतान् इति
14,32,tantrijas tantripālaś ca sutau kanavakasya tau vīruś cāśvahanuś caiva vīrau tāv atha gṛñjimau,तन्त्रिजस् तन्त्रिपालश् च सुतौ कनवकस्य तौ वीरुश् चाश्वहनुश् चैव वीरौ ताव् अथ गृञ्जिमौ
14,33,śyāmaputraḥ śamīkas tu śamīko rājyam āvahat jugupsamāno bhojatvād rājasūyam avāpa saḥ,श्यामपुत्रः शमीकस् तु शमीको राज्यम् आवहत् जुगुप्समानो भोजत्वाद् राजसूयम् अवाप सः
14,34,ajātaśatruḥ śatrūṇāṃ jajñe tasya vināśanaḥ vasudevasutān vīrān kīrtayiṣyāmy ataḥ param,अजातशत्रुः शत्रूणां जज्ञे तस्य विनाशनः वसुदेवसुतान् वीरान् कीर्तयिष्याम्य् अतः परम्
14,35,vṛṣṇes trividham evaṃ tu bahuśākhaṃ mahaujasam dhārayan vipulaṃ vaṃśaṃ nānarthair iha yujyate,वृष्णेस् त्रिविधम् एवं तु बहुशाखं महौजसम् धारयन् विपुलं वंशं नानर्थैर् इह युज्यते
14,36,yāḥ patnyo vasudevasya caturdaśa varāṅganāḥ pauravī rohiṇī nāma madirāditathāvarā,याः पत्न्यो वसुदेवस्य चतुर्दश वराङ्गनाः पौरवी रोहिणी नाम मदिरादितथावरा
14,37,vaiśākhī ca tathā bhadrā sunāmnī caiva pañcamī sahadevā śāntidevā śrīdevī devarakṣitā,वैशाखी च तथा भद्रा सुनाम्नी चैव पञ्चमी सहदेवा शान्तिदेवा श्रीदेवी देवरक्षिता
14,38,vṛkadevy upadevī ca devakī caiva saptamī sutanur vaḍavā caiva dve ete paricārike,वृकदेव्य् उपदेवी च देवकी चैव सप्तमी सुतनुर् वडवा चैव द्वे एते परिचारिके
14,39,pauravī rohiṇī nāma bāhlikasyātmajābhavat jyeṣṭhā patnī muniśreṣṭhā dayitānakadundubheḥ,पौरवी रोहिणी नाम बाह्लिकस्यात्मजाभवत् ज्येष्ठा पत्नी मुनिश्रेष्ठा दयितानकदुन्दुभेः
14,40,lebhe jyeṣṭhaṃ sutaṃ rāmaṃ śaraṇyaṃ śaṭham eva ca durdamaṃ damanaṃ śubhraṃ piṇḍārakam uśīnaram,लेभे ज्येष्ठं सुतं रामं शरण्यं शठम् एव च दुर्दमं दमनं शुभ्रं पिण्डारकम् उशीनरम्
14,41,citrā nāma kumārī ca rohiṇītanayā nava citrā subhadreti punar vikhyātā munisattamāḥ,चित्रा नाम कुमारी च रोहिणीतनया नव चित्रा सुभद्रेति पुनर् विख्याता मुनिसत्तमाः
14,42,vasudevāc ca devakyāṃ jajñe śaurir mahāyaśāḥ rāmāc ca niśaṭho jajñe revatyāṃ dayitaḥ sutaḥ,वसुदेवाच् च देवक्यां जज्ञे शौरिर् महायशाः रामाच् च निशठो जज्ञे रेवत्यां दयितः सुतः
14,43,subhadrāyāṃ rathī pārthād abhimanyur ajāyata akrūrāt kāśikanyāyāṃ satyaketur ajāyata,सुभद्रायां रथी पार्थाद् अभिमन्युर् अजायत अक्रूरात् काशिकन्यायां सत्यकेतुर् अजायत
14,44,vasudevasya bhāryāsu mahābhāgāsu saptasu ye putrā jajñire śūrāḥ samastāṃs tān nibodhata,वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु ये पुत्रा जज्ञिरे शूराः समस्तांस् तान् निबोधत
14,45,bhojaś ca vijayaś caiva śāntidevāsutāv ubhau vṛkadevaḥ sunāmāyāṃ gadaś cāstāṃ sutāv ubhau,भोजश् च विजयश् चैव शान्तिदेवासुताव् उभौ वृकदेवः सुनामायां गदश् चास्तां सुताव् उभौ
14,46,agāvahaṃ mahātmānaṃ vṛkadevī vyajāyata kanyā trigartarājasya bhāryā vai śiśirāyaṇeḥ,अगावहं महात्मानं वृकदेवी व्यजायत कन्या त्रिगर्तराजस्य भार्या वै शिशिरायणेः
14,47,jijñāsāṃ pauruṣe cakre na caskande ca pauruṣam kṛṣṇāyasasamaprakhyo varṣe dvādaśame tathā,जिज्ञासां पौरुषे चक्रे न चस्कन्दे च पौरुषम् कृष्णायससमप्रख्यो वर्षे द्वादशमे तथा
14,48,mithyābhiśasto gārgyas tu manyunātisamīritaḥ ghoṣakanyām upādāya maithunāyopacakrame,मिथ्याभिशस्तो गार्ग्यस् तु मन्युनातिसमीरितः घोषकन्याम् उपादाय मैथुनायोपचक्रमे
14,49,gopālī cāpsarās tasya gopastrīveṣadhāriṇī dhārayām āsa gārgyasya garbhaṃ durdharam acyutam,गोपाली चाप्सरास् तस्य गोपस्त्रीवेषधारिणी धारयाम् आस गार्ग्यस्य गर्भं दुर्धरम् अच्युतम्
14,50,mānuṣyāṃ gargabhāryāyāṃ niyogāc chūlapāṇinaḥ sa kālayavano nāma jajñe rājā mahābalaḥ,मानुष्यां गर्गभार्यायां नियोगाच् छूलपाणिनः स कालयवनो नाम जज्ञे राजा महाबलः
14,51,vṛttapūrvārdhakāyas tu siṃhasaṃhanano yuvā aputrasya sa rājñas tu vavṛdhe 'ntaḥpure śiśuḥ,वृत्तपूर्वार्धकायस् तु सिंहसंहननो युवा अपुत्रस्य स राज्ञस् तु ववृधे ऽन्तःपुरे शिशुः
14,52,yavanasya muniśreṣṭhāḥ sa kālayavano 'bhavat āyudhyamāno nṛpatiḥ paryapṛcchad dvijottamam,यवनस्य मुनिश्रेष्ठाः स कालयवनो ऽभवत् आयुध्यमानो नृपतिः पर्यपृच्छद् द्विजोत्तमम्
14,53,vṛṣṇyandhakakulaṃ tasya nārado 'kathayad vibhuḥ akṣauhiṇyā tu sainyasya mathurām abhyayāt tadā,वृष्ण्यन्धककुलं तस्य नारदो ऽकथयद् विभुः अक्षौहिण्या तु सैन्यस्य मथुराम् अभ्ययात् तदा
14,54,dūtaṃ saṃpreṣayām āsa vṛṣṇyandhakaniveśanam tato vṛṣṇyandhakāḥ kṛṣṇaṃ puraskṛtya mahāmatim,दूतं संप्रेषयाम् आस वृष्ण्यन्धकनिवेशनम् ततो वृष्ण्यन्धकाः कृष्णं पुरस्कृत्य महामतिम्
14,55,sametā mantrayām āsur yavanasya bhayāt tadā kṛtvā viniścayaṃ sarve palāyanam arocayan,समेता मन्त्रयाम् आसुर् यवनस्य भयात् तदा कृत्वा विनिश्चयं सर्वे पलायनम् अरोचयन्
14,56,vihāya mathurāṃ ramyāṃ mānayantaḥ pinākinam kuśasthalīṃ dvāravatīṃ niveśayitum īpsavaḥ,विहाय मथुरां रम्यां मानयन्तः पिनाकिनम् कुशस्थलीं द्वारवतीं निवेशयितुम् ईप्सवः
14,59,iti kṛṣṇasya janmedaṃ yaḥ śucir niyatendriyaḥ parvasu śrāvayed vidvān anṛṇaḥ sa sukhī bhavet,इति कृष्णस्य जन्मेदं यः शुचिर् नियतेन्द्रियः पर्वसु श्रावयेद् विद्वान् अनृणः स सुखी भवेत्
15,1,kroṣṭor athābhavat putro vṛjinīvān mahāyaśāḥ vārjinīvatam icchanti svāhiṃ svāhākṛtāṃ varam,क्रोष्टोर् अथाभवत् पुत्रो वृजिनीवान् महायशाः वार्जिनीवतम् इच्छन्ति स्वाहिं स्वाहाकृतां वरम्
15,2,svāhiputro 'bhavad rājā uṣadgur vadatāṃ varaḥ mahākratubhir īje yo vividhair bhūridakṣiṇaiḥ,स्वाहिपुत्रो ऽभवद् राजा उषद्गुर् वदतां वरः महाक्रतुभिर् ईजे यो विविधैर् भूरिदक्षिणैः
15,3,tataḥ prasūtim icchan vai uṣadguḥ so 'gryam ātmajam jajñe citrarathas tasya putraḥ karmabhir anvitaḥ,ततः प्रसूतिम् इच्छन् वै उषद्गुः सो ऽग्र्यम् आत्मजम् जज्ञे चित्ररथस् तस्य पुत्रः कर्मभिर् अन्वितः
15,4,āsīc caitrarathir vīro yajvā vipuladakṣiṇaḥ śaśabinduḥ paraṃ vṛttaṃ rājarṣīṇām anuṣṭhitaḥ,आसीच् चैत्ररथिर् वीरो यज्वा विपुलदक्षिणः शशबिन्दुः परं वृत्तं राजर्षीणाम् अनुष्ठितः
15,5,pṛthuśravāḥ pṛthuyaśā rājāsīc chāśibindavaḥ śaṃsanti ca purāṇajñāḥ pārthaśravasam antaram,पृथुश्रवाः पृथुयशा राजासीच् छाशिबिन्दवः शंसन्ति च पुराणज्ञाः पार्थश्रवसम् अन्तरम्
15,6,antarasya suyajñas tu suyajñatanayo 'bhavat uṣato yajñam akhilaṃ svadharme ca kṛtādaraḥ,अन्तरस्य सुयज्ञस् तु सुयज्ञतनयो ऽभवत् उषतो यज्ञम् अखिलं स्वधर्मे च कृतादरः
15,7,śineyur abhavat putra uṣataḥ śatrutāpanaḥ marutas tasya tanayo rājarṣir abhavan nṛpaḥ,शिनेयुर् अभवत् पुत्र उषतः शत्रुतापनः मरुतस् तस्य तनयो राजर्षिर् अभवन् नृपः
15,8,maruto 'labhata jyeṣṭhaṃ sutaṃ kambalabarhiṣam cacāra vipulaṃ dharmam amarṣāt pratyabhāg api,मरुतो ऽलभत ज्येष्ठं सुतं कम्बलबर्हिषम् चचार विपुलं धर्मम् अमर्षात् प्रत्यभाग् अपि
15,9,sa satprasūtim icchan vai sutaṃ kambalabarhiṣaḥ babhūva rukmakavacaḥ śataprasavataḥ sutaḥ,स सत्प्रसूतिम् इच्छन् वै सुतं कम्बलबर्हिषः बभूव रुक्मकवचः शतप्रसवतः सुतः
15,10,nihatya rukmakavacaḥ śataṃ kavacināṃ raṇe dhanvināṃ niśitair bāṇair avāpa śriyam uttamām,निहत्य रुक्मकवचः शतं कवचिनां रणे धन्विनां निशितैर् बाणैर् अवाप श्रियम् उत्तमाम्
15,11,jajñe ca rukmakavacāt parajit paravīrahā jajñire pañca putrās tu mahāvīryāḥ parājitāḥ,जज्ञे च रुक्मकवचात् परजित् परवीरहा जज्ञिरे पञ्च पुत्रास् तु महावीर्याः पराजिताः
15,12,rukmeṣuḥ pṛthurukmaś ca jyāmaghaḥ pālito hariḥ pālitaṃ ca hariṃ caiva videhebhyaḥ pitā dadau,रुक्मेषुः पृथुरुक्मश् च ज्यामघः पालितो हरिः पालितं च हरिं चैव विदेहेभ्यः पिता ददौ
15,13,rukmeṣur abhavad rājā pṛthurukmasya saṃśrayāt tābhyāṃ pravrājito rājā jyāmagho 'vasad āśrame,रुक्मेषुर् अभवद् राजा पृथुरुक्मस्य संश्रयात् ताभ्यां प्रव्राजितो राजा ज्यामघो ऽवसद् आश्रमे
15,14,praśāntaś ca tadā rājā brāhmaṇaiś cāvabodhitaḥ jagāma dhanur ādāya deśam anyaṃ dhvajī rathī,प्रशान्तश् च तदा राजा ब्राह्मणैश् चावबोधितः जगाम धनुर् आदाय देशम् अन्यं ध्वजी रथी
15,15,narmadākūlam ekākīm ekalāṃ mṛttikāvatīm ṛkṣavantaṃ giriṃ jitvā śuktimatyām uvāsa saḥ,नर्मदाकूलम् एकाकीम् एकलां मृत्तिकावतीम् ऋक्षवन्तं गिरिं जित्वा शुक्तिमत्याम् उवास सः
15,16,jyāmaghasyābhavad bhāryā śaibyā balavatī satī aputro 'pi sa rājā vai nānyāṃ bhāryām avindata,ज्यामघस्याभवद् भार्या शैब्या बलवती सती अपुत्रो ऽपि स राजा वै नान्यां भार्याम् अविन्दत
15,17,tasyāsīd vijayo yuddhe tatra kanyām avāpa saḥ bhāryām uvāca saṃtrastaḥ snuṣeti sa janeśvaraḥ,तस्यासीद् विजयो युद्धे तत्र कन्याम् अवाप सः भार्याम् उवाच संत्रस्तः स्नुषेति स जनेश्वरः
15,18,etac chrutvābravīd devī kasya deva snuṣeti vai abravīt tad upaśrutya jyāmagho rājasattamaḥ,एतच् छ्रुत्वाब्रवीद् देवी कस्य देव स्नुषेति वै अब्रवीत् तद् उपश्रुत्य ज्यामघो राजसत्तमः
15,19,yas te janiṣyate putras tasya bhāryopapāditā,यस् ते जनिष्यते पुत्रस् तस्य भार्योपपादिता
15,20,ugreṇa tapasā tasyāḥ kanyāyāḥ sā vyajāyata putraṃ vidarbhaṃ subhāgā śaibyā pariṇatā satī,उग्रेण तपसा तस्याः कन्यायाः सा व्यजायत पुत्रं विदर्भं सुभागा शैब्या परिणता सती
15,21,rājaputryāṃ tu vidvāṃsau snuṣāyāṃ krathakaiśikau paścād vidarbho 'janayac chūrau raṇaviśāradau,राजपुत्र्यां तु विद्वांसौ स्नुषायां क्रथकैशिकौ पश्चाद् विदर्भो ऽजनयच् छूरौ रणविशारदौ
15,22,bhīmo vidarbhasya sutaḥ kuntis tasyātmajo 'bhavat kunter dhṛṣṭaḥ suto jajñe raṇadhṛṣṭaḥ pratāpavān,भीमो विदर्भस्य सुतः कुन्तिस् तस्यात्मजो ऽभवत् कुन्तेर् धृष्टः सुतो जज्ञे रणधृष्टः प्रतापवान्
15,23,dhṛṣṭasya jajñire śūrās trayaḥ paramadhārmikāḥ āvantaś ca daśārhaś ca balī viṣaharaś ca saḥ,धृष्टस्य जज्ञिरे शूरास् त्रयः परमधार्मिकाः आवन्तश् च दशार्हश् च बली विषहरश् च सः
15,24,daśārhasya suto vyomā vyomno jīmūta ucyate jīmūtaputro vikṛtis tasya bhīmarathaḥ smṛtaḥ,दशार्हस्य सुतो व्योमा व्योम्नो जीमूत उच्यते जीमूतपुत्रो विकृतिस् तस्य भीमरथः स्मृतः
15,25,atha bhīmarathasyāsīt putro navarathas tathā tasya cāsīd daśarathaḥ śakunis tasya cātmajaḥ,अथ भीमरथस्यासीत् पुत्रो नवरथस् तथा तस्य चासीद् दशरथः शकुनिस् तस्य चात्मजः
15,26,tasmāt karambhaḥ kārambhir devarāto 'bhavan nṛpaḥ devakṣatro 'bhavat tasya vṛddhakṣatro mahāyaśāḥ,तस्मात् करम्भः कारम्भिर् देवरातो ऽभवन् नृपः देवक्षत्रो ऽभवत् तस्य वृद्धक्षत्रो महायशाः
15,27,devagarbhasamo jajñe devakṣatrasya nandanaḥ madhūnāṃ vaṃśakṛd rājā madhur madhuravāg api,देवगर्भसमो जज्ञे देवक्षत्रस्य नन्दनः मधूनां वंशकृद् राजा मधुर् मधुरवाग् अपि
15,28,madhor jajñe 'tha vaidarbhyāṃ purudvān puruṣottamaḥ aikṣvākī cābhavad bhāryā madhos tasyāṃ vyajāyata,मधोर् जज्ञे ऽथ वैदर्भ्यां पुरुद्वान् पुरुषोत्तमः ऐक्ष्वाकी चाभवद् भार्या मधोस् तस्यां व्यजायत
15,29,satvān sarvaguṇopetaḥ sātvatā kīrtivardhanaḥ imāṃ visṛṣṭiṃ vijñāya jyāmaghasya mahātmanaḥ yujyate paramaprītyā prajāvāṃś ca bhavet sadā,सत्वान् सर्वगुणोपेतः सात्वता कीर्तिवर्धनः इमां विसृष्टिं विज्ञाय ज्यामघस्य महात्मनः युज्यते परमप्रीत्या प्रजावांश् च भवेत् सदा
15,30,satvataḥ sattvasaṃpannān kauśalyā suṣuve sutān bhāginaṃ bhajamānaṃ ca divyaṃ devāvṛdhaṃ nṛpam,सत्वतः सत्त्वसंपन्नान् कौशल्या सुषुवे सुतान् भागिनं भजमानं च दिव्यं देवावृधं नृपम्
15,31,andhakaṃ ca mahābāhuṃ vṛṣṇiṃ ca yadunandanam teṣāṃ visargāś catvāro vistareṇeha kīrtitāḥ,अन्धकं च महाबाहुं वृष्णिं च यदुनन्दनम् तेषां विसर्गाश् चत्वारो विस्तरेणेह कीर्तिताः
15,32,bhajamānasya sṛñjayyau bāhyakāthopabāhyakā āstāṃ bhārye tayos tasmāj jajñire bahavaḥ sutāḥ,भजमानस्य सृञ्जय्यौ बाह्यकाथोपबाह्यका आस्तां भार्ये तयोस् तस्माज् जज्ञिरे बहवः सुताः
15,33,krimiś ca kramaṇaś caiva dhṛṣṭaḥ śūraḥ puraṃjayaḥ ete bāhyakasṛñjayyāṃ bhajamānād vijajñire,क्रिमिश् च क्रमणश् चैव धृष्टः शूरः पुरंजयः एते बाह्यकसृञ्जय्यां भजमानाद् विजज्ञिरे
15,34,āyutājit sahasrājic chatājit tv atha dāsakaḥ upabāhyakasṛñjayyāṃ bhajamānād vijajñire,आयुताजित् सहस्राजिच् छताजित् त्व् अथ दासकः उपबाह्यकसृञ्जय्यां भजमानाद् विजज्ञिरे
15,35,yajvā devāvṛdho rājā cacāra vipulaṃ tapaḥ putraḥ sarvaguṇopeto mama syād iti niścitaḥ,यज्वा देवावृधो राजा चचार विपुलं तपः पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम स्याद् इति निश्चितः
15,36,saṃyujyamānas tapasā parṇāśāyā jalaṃ spṛśan sadopaspṛśatas tasya cakāra priyam āpagā,संयुज्यमानस् तपसा पर्णाशाया जलं स्पृशन् सदोपस्पृशतस् तस्य चकार प्रियम् आपगा
15,37,cintayābhiparītā sā na jagāmaiva niścayam kalyāṇatvān narapates tasya sā nimnagottamā,चिन्तयाभिपरीता सा न जगामैव निश्चयम् कल्याणत्वान् नरपतेस् तस्य सा निम्नगोत्तमा
15,38,nādhyagacchat tu tāṃ nārīṃ yasyām evaṃvidhaḥ sutaḥ bhavet tasmāt svayaṃ gatvā bhavāmy asya sahānugā,नाध्यगच्छत् तु तां नारीं यस्याम् एवंविधः सुतः भवेत् तस्मात् स्वयं गत्वा भवाम्य् अस्य सहानुगा
15,39,atha bhūtvā kumārī sā bibhratī paramaṃ vapuḥ varayām āsa nṛpatiṃ tām iyeṣa ca sa prabhuḥ,अथ भूत्वा कुमारी सा बिभ्रती परमं वपुः वरयाम् आस नृपतिं ताम् इयेष च स प्रभुः
15,40,tasyām ādhatta garbhaṃ sa tejasvinam udāradhīḥ atha sā daśame māsi suṣuve saritāṃ varā,तस्याम् आधत्त गर्भं स तेजस्विनम् उदारधीः अथ सा दशमे मासि सुषुवे सरितां वरा
15,41,putraṃ sarvaguṇopetaṃ babhruṃ devāvṛdhaṃ dvijāḥ atra vaṃśe purāṇajñā gāyantīti pariśrutam,पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधं द्विजाः अत्र वंशे पुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम्
15,42,guṇān devāvṛdhasyāpi kīrtayanto mahātmanaḥ yathaivāgre tathā dūrāt paśyāmas tāvad antikāt,गुणान् देवावृधस्यापि कीर्तयन्तो महात्मनः यथैवाग्रे तथा दूरात् पश्यामस् तावद् अन्तिकात्
15,43,babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devair devāvṛdhaḥ samaḥ ṣaṣṭiś ca ṣaṭ ca puruṣāḥ sahasrāṇi ca sapta ca,बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर् देवावृधः समः षष्टिश् च षट् च पुरुषाः सहस्राणि च सप्त च
15,44,ete 'mṛtatvaṃ prāptā vai babhror devāvṛdhād api yajvā dānapatir dhīmān brahmaṇyaḥ sudṛḍhāyudhaḥ,एते ऽमृतत्वं प्राप्ता वै बभ्रोर् देवावृधाद् अपि यज्वा दानपतिर् धीमान् ब्रह्मण्यः सुदृढायुधः
15,45,tasyānvavāyaḥ sumahān bhojā ye sārtikāvatāḥ andhakāt kāśyaduhitā caturo 'labhatātmajān,तस्यान्ववायः सुमहान् भोजा ये सार्तिकावताः अन्धकात् काश्यदुहिता चतुरो ऽलभतात्मजान्
15,46,kukuraṃ bhajamānaṃ ca sasakaṃ balabarhiṣam kukurasya suto vṛṣṭir vṛṣṭes tu tanayas tathā,कुकुरं भजमानं च ससकं बलबर्हिषम् कुकुरस्य सुतो वृष्टिर् वृष्टेस् तु तनयस् तथा
15,47,kapotaromā tasyātha tiliris tanayo 'bhavat jajñe punar vasus tasmād abhijic ca punar vasoḥ,कपोतरोमा तस्याथ तिलिरिस् तनयो ऽभवत् जज्ञे पुनर् वसुस् तस्माद् अभिजिच् च पुनर् वसोः
15,48,tathā vai putramithunaṃ babhūvābhijitaḥ kila āhukaḥ śrāhukaś caiva khyātau khyātimatāṃ varau,तथा वै पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल आहुकः श्राहुकश् चैव ख्यातौ ख्यातिमतां वरौ
15,49,imāṃ codāharanty atra gāthāṃ prati tam āhukam śvetena parivāreṇa kiśorapratimo mahān,इमां चोदाहरन्त्य् अत्र गाथां प्रति तम् आहुकम् श्वेतेन परिवारेण किशोरप्रतिमो महान्
15,50,aśītivarmaṇā yukta āhukaḥ prathamaṃ vrajet nāputravān nāśatado nāsahasraśatāyuṣaḥ,अशीतिवर्मणा युक्त आहुकः प्रथमं व्रजेत् नापुत्रवान् नाशतदो नासहस्रशतायुषः
15,51,nāśuddhakarmā nāyajvā yo bhojam abhito vrajet pūrvasyāṃ diśi nāgānāṃ bhojasya prayayuḥ kila,नाशुद्धकर्मा नायज्वा यो भोजम् अभितो व्रजेत् पूर्वस्यां दिशि नागानां भोजस्य प्रययुः किल
15,52,somāt saṅgānukarṣāṇāṃ dhvajināṃ savarūthinām rathānāṃ meghaghoṣāṇāṃ sahasrāṇi daśaiva tu,सोमात् सङ्गानुकर्षाणां ध्वजिनां सवरूथिनाम् रथानां मेघघोषाणां सहस्राणि दशैव तु
15,53,raupyakāñcanakakṣāṇāṃ sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ tāvaty eva sahasrāṇi uttarasyāṃ tathā diśi,रौप्यकाञ्चनकक्षाणां सहस्राण्य् एकविंशतिः तावत्य् एव सहस्राणि उत्तरस्यां तथा दिशि
15,54,ābhūmipālā bhojās tu santi jyākiṅkiṇīkinaḥ āhuḥ kiṃ cāpy avantibhyaḥ svasāraṃ dadur andhakāḥ,आभूमिपाला भोजास् तु सन्ति ज्याकिङ्किणीकिनः आहुः किं चाप्य् अवन्तिभ्यः स्वसारं ददुर् अन्धकाः
15,55,āhukasya tu kāśyāyāṃ dvau putrau saṃbabhūvatuḥ devakaś cograsenaś ca devagarbhasamāv ubhau,आहुकस्य तु काश्यायां द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः देवकश् चोग्रसेनश् च देवगर्भसमाव् उभौ
15,56,devakasyābhavan putrāś catvāras tridaśopamāḥ devavān upadevaś ca saṃdevo devarakṣitaḥ,देवकस्याभवन् पुत्राश् चत्वारस् त्रिदशोपमाः देववान् उपदेवश् च संदेवो देवरक्षितः
15,57,kumāryaḥ sapta cāsyātha vasudevāya tā dadau devakī śāntidevā ca sudevā devarakṣitā,कुमार्यः सप्त चास्याथ वसुदेवाय ता ददौ देवकी शान्तिदेवा च सुदेवा देवरक्षिता
15,58,vṛkadevy upadevī ca sunāmnī caiva saptamī navograsenasya sutās teṣāṃ kaṃsas tu pūrvajaḥ,वृकदेव्य् उपदेवी च सुनाम्नी चैव सप्तमी नवोग्रसेनस्य सुतास् तेषां कंसस् तु पूर्वजः
15,59,nyagrodhaś ca sunāmā ca tathā kaṅkaḥ subhūṣaṇaḥ rāṣṭrapālo 'tha sutanur anāvṛṣṭis tu puṣṭimān,न्यग्रोधश् च सुनामा च तथा कङ्कः सुभूषणः राष्ट्रपालो ऽथ सुतनुर् अनावृष्टिस् तु पुष्टिमान्
15,60,teṣāṃ svasāraḥ pañcāsan kaṃsā kaṃsavatī tathā sutanū rāṣṭrapālī ca kaṅkā caiva varāṅganā,तेषां स्वसारः पञ्चासन् कंसा कंसवती तथा सुतनू राष्ट्रपाली च कङ्का चैव वराङ्गना
15,61,ugrasenaḥ sahāpatyo vyākhyātaḥ kukurodbhavaḥ kukurāṇām imaṃ vaṃśaṃ dhārayann amitaujasām,उग्रसेनः सहापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः कुकुराणाम् इमं वंशं धारयन्न् अमितौजसाम्
15,62,ātmano vipulaṃ vaṃśaṃ prajāvān āpnuyān naraḥ,आत्मनो विपुलं वंशं प्रजावान् आप्नुयान् नरः
16,1,bhajamānasya putro 'tha rathamukhyo vidūrathaḥ rājādhidevaḥ śūras tu vidūrathasuto 'bhavat,भजमानस्य पुत्रो ऽथ रथमुख्यो विदूरथः राजाधिदेवः शूरस् तु विदूरथसुतो ऽभवत्
16,2,rājādhidevasya sutā jajñire vīryavattarāḥ dattātidattau balinau śoṇāśvaḥ śvetavāhanaḥ,राजाधिदेवस्य सुता जज्ञिरे वीर्यवत्तराः दत्तातिदत्तौ बलिनौ शोणाश्वः श्वेतवाहनः
16,3,śamī ca daṇḍaśarmā ca dantaśatruś ca śatrujit śravaṇā ca śraviṣṭhā ca svasārau saṃbabhūvatuḥ,शमी च दण्डशर्मा च दन्तशत्रुश् च शत्रुजित् श्रवणा च श्रविष्ठा च स्वसारौ संबभूवतुः
16,4,śamiputraḥ pratikṣatraḥ pratikṣatrasya cātmajaḥ svayaṃbhojaḥ svayaṃbhojād bhadikaḥ saṃbabhūva ha,शमिपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः स्वयंभोजः स्वयंभोजाद् भदिकः संबभूव ह
16,5,tasya putrā babhūvur hi sarve bhīmaparākramāḥ kṛtavarmāgrajas teṣāṃ śatadhanvā tu madhyamaḥ,तस्य पुत्रा बभूवुर् हि सर्वे भीमपराक्रमाः कृतवर्माग्रजस् तेषां शतधन्वा तु मध्यमः
16,6,devāntaś ca narāntaś ca bhiṣagvaitaraṇaś ca yaḥ sudāntaś cātidāntaś ca nikāśyaḥ kāmadambhakaḥ,देवान्तश् च नरान्तश् च भिषग्वैतरणश् च यः सुदान्तश् चातिदान्तश् च निकाश्यः कामदम्भकः
16,7,devāntasyābhavat putro vidvān kambalabarhiṣaḥ asamaujāḥ sutas tasya nāsamaujāś ca tāv ubhau,देवान्तस्याभवत् पुत्रो विद्वान् कम्बलबर्हिषः असमौजाः सुतस् तस्य नासमौजाश् च ताव् उभौ
16,8,ajātaputrāya sutān pradadāv asamaujase sudaṃṣṭraś ca sucāruś ca kṛṣṇa ity andhakāḥ smṛtāḥ,अजातपुत्राय सुतान् प्रददाव् असमौजसे सुदंष्ट्रश् च सुचारुश् च कृष्ण इत्य् अन्धकाः स्मृताः
16,9,gāndhārī caiva mādrī ca kroṣṭubhārye babhūvatuḥ gāndhārī janayām āsa anamitraṃ mahābalam,गान्धारी चैव माद्री च क्रोष्टुभार्ये बभूवतुः गान्धारी जनयाम् आस अनमित्रं महाबलम्
16,10,mādrī yudhājitaṃ putraṃ tato vai devamīdhuṣam anamitram amitrāṇāṃ jetāram aparājitam,माद्री युधाजितं पुत्रं ततो वै देवमीधुषम् अनमित्रम् अमित्राणां जेतारम् अपराजितम्
16,11,anamitrasuto nighno nighnato dvau babhūvatuḥ prasenaś cātha satrājic chatrusenājitāv ubhau,अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नतो द्वौ बभूवतुः प्रसेनश् चाथ सत्राजिच् छत्रुसेनाजिताव् उभौ
16,12,praseno dvāravatyāṃ tu nivasan yo mahāmaṇim divyaṃ syamantakaṃ nāma sa sūryād upalabdhavān,प्रसेनो द्वारवत्यां तु निवसन् यो महामणिम् दिव्यं स्यमन्तकं नाम स सूर्याद् उपलब्धवान्
16,13,tasya satrājitaḥ sūryaḥ sakhā prāṇasamo 'bhavat sa kadācin niśāpāye rathena rathināṃ varaḥ,तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत् स कदाचिन् निशापाये रथेन रथिनां वरः
16,14,toyakūlam apaḥ spraṣṭum upasthātuṃ yayau ravim tasyopatiṣṭhataḥ sūryaṃ vivasvān agrataḥ sthitaḥ,तोयकूलम् अपः स्प्रष्टुम् उपस्थातुं ययौ रविम् तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वान् अग्रतः स्थितः
16,15,vispaṣṭamūrtir bhagavāṃs tejomaṇḍalavān vibhuḥ atha rājā vivasvantam uvāca sthitam agrataḥ,विस्पष्टमूर्तिर् भगवांस् तेजोमण्डलवान् विभुः अथ राजा विवस्वन्तम् उवाच स्थितम् अग्रतः
16,16,yathaiva vyomni paśyāmi sadā tvāṃ jyotiṣāṃ pate tejomaṇḍalinaṃ devaṃ tathaiva purataḥ sthitam,यथैव व्योम्नि पश्यामि सदा त्वां ज्योतिषां पते तेजोमण्डलिनं देवं तथैव पुरतः स्थितम्
16,17,ko viśeṣo 'sti me tvattaḥ sakhyenopagatasya vai etac chrutvā tu bhagavān maṇiratnaṃ syamantakam,को विशेषो ऽस्ति मे त्वत्तः सख्येनोपगतस्य वै एतच् छ्रुत्वा तु भगवान् मणिरत्नं स्यमन्तकम्
16,18,svakaṇṭhād avamucyātha ekānte nyastavān vibhuḥ tato vigrahavantaṃ taṃ dadarśa nṛpatis tadā,स्वकण्ठाद् अवमुच्याथ एकान्ते न्यस्तवान् विभुः ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस् तदा
16,19,prītimān atha taṃ dṛṣṭvā muhūrtaṃ kṛtavān kathām tam abhiprasthitaṃ bhūyo vivasvantaṃ sa satrajit,प्रीतिमान् अथ तं दृष्ट्वा मुहूर्तं कृतवान् कथाम् तम् अभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित्
16,20,lokān bhāsayase sarvān yena tvaṃ satataṃ prabho tad etan maṇiratnaṃ me bhagavan dātum arhasi,लोकान् भासयसे सर्वान् येन त्वं सततं प्रभो तद् एतन् मणिरत्नं मे भगवन् दातुम् अर्हसि
16,21,tataḥ syamantakamaṇiṃ dattavān bhāskaras tadā sa tam ābadhya nagarīṃ praviveśa mahīpatiḥ,ततः स्यमन्तकमणिं दत्तवान् भास्करस् तदा स तम् आबध्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः
16,22,taṃ janāḥ paryadhāvanta sūryo 'yaṃ gacchatīti ha svāṃ purīṃ sa visiṣmāya rājā tv antaḥpuraṃ tathā,तं जनाः पर्यधावन्त सूर्यो ऽयं गच्छतीति ह स्वां पुरीं स विसिष्माय राजा त्व् अन्तःपुरं तथा
16,23,taṃ prasenajitaṃ divyaṃ maṇiratnaṃ syamantakam dadau bhrātre narapatiḥ premṇā satrājid uttamam,तं प्रसेनजितं दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिद् उत्तमम्
16,24,sa maṇiḥ syandate rukmaṃ vṛṣṇyandhakaniveśane kālavarṣī ca parjanyo na ca vyādhibhayaṃ hy abhūt,स मणिः स्यन्दते रुक्मं वृष्ण्यन्धकनिवेशने कालवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं ह्य् अभूत्
16,25,lipsāṃ cakre prasenasya maṇiratne syamantake govindo na ca taṃ lebhe śakto 'pi na jahāra saḥ,लिप्सां चक्रे प्रसेनस्य मणिरत्ने स्यमन्तके गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार सः
16,26,kadācin mṛgayāṃ yātaḥ prasenas tena bhūṣitaḥ syamantakakṛte siṃhād vadhaṃ prāpa vanecarāt,कदाचिन् मृगयां यातः प्रसेनस् तेन भूषितः स्यमन्तककृते सिंहाद् वधं प्राप वनेचरात्
16,27,atha siṃhaṃ pradhāvantam ṛkṣarājo mahābalaḥ nihatya maṇiratnaṃ tad ādāya prāviśad guhām,अथ सिंहं प्रधावन्तम् ऋक्षराजो महाबलः निहत्य मणिरत्नं तद् आदाय प्राविशद् गुहाम्
16,28,tato vṛṣṇyandhakāḥ kṛṣṇaṃ prasenavadhakāraṇāt prārthanāṃ tāṃ maṇer baddhvā sarva eva śaśaṅkire,ततो वृष्ण्यन्धकाः कृष्णं प्रसेनवधकारणात् प्रार्थनां तां मणेर् बद्ध्वा सर्व एव शशङ्किरे
16,29,sa śaṅkyamāno dharmātmā akārī tasya karmaṇaḥ āhariṣye maṇim iti pratijñāya vanaṃ yayau,स शङ्क्यमानो धर्मात्मा अकारी तस्य कर्मणः आहरिष्ये मणिम् इति प्रतिज्ञाय वनं ययौ
16,30,yatra praseno mṛgayāṃ vyacarat tatra cāpy atha prasenasya padaṃ gṛhya puruṣair āptakāribhiḥ,यत्र प्रसेनो मृगयां व्यचरत् तत्र चाप्य् अथ प्रसेनस्य पदं गृह्य पुरुषैर् आप्तकारिभिः
16,31,ṛkṣavantaṃ girivaraṃ vindhyaṃ ca girim uttamam anveṣayan pariśrāntaḥ sa dadarśa mahāmanāḥ,ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च गिरिम् उत्तमम् अन्वेषयन् परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः
16,32,sāśvaṃ hataṃ prasenaṃ tu nāvindata ca tanmaṇim atha siṃhaḥ prasenasya śarīrasyāvidūrataḥ,साश्वं हतं प्रसेनं तु नाविन्दत च तन्मणिम् अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः
16,33,ṛkṣeṇa nihato dṛṣṭaḥ padair ṛkṣas tu sūcitaḥ padais tair anviyāyātha guhām ṛkṣasya mādhavaḥ,ऋक्षेण निहतो दृष्टः पदैर् ऋक्षस् तु सूचितः पदैस् तैर् अन्वियायाथ गुहाम् ऋक्षस्य माधवः
16,34,sa hi ṛkṣabile vāṇīṃ śuśrāva pramaderitām dhātryā kumāram ādāya sutaṃ jāmbavato dvijāḥ,स हि ऋक्षबिले वाणीं शुश्राव प्रमदेरिताम् धात्र्या कुमारम् आदाय सुतं जाम्बवतो द्विजाः
16,35,krīḍayantyā ca maṇinā mā rodīr ity atheritām,क्रीडयन्त्या च मणिना मा रोदीर् इत्य् अथेरिताम्
16,36,siṃhaḥ prasenam avadhīt siṃho jāmbavatā hataḥ sukumāraka mā rodīs tava hy eṣa syamantakaḥ,सिंहः प्रसेनम् अवधीत् सिंहो जाम्बवता हतः सुकुमारक मा रोदीस् तव ह्य् एष स्यमन्तकः
16,37,vyaktitas tasya śabdasya tūrṇam eva bilaṃ yayau praviśya tatra bhagavāṃs tad ṛkṣabilam añjasā,व्यक्तितस् तस्य शब्दस्य तूर्णम् एव बिलं ययौ प्रविश्य तत्र भगवांस् तद् ऋक्षबिलम् अञ्जसा
16,38,sthāpayitvā biladvāre yadūṃl lāṅgalinā saha śārṅgadhanvā bilasthaṃ tu jāmbavantaṃ dadarśa saḥ,स्थापयित्वा बिलद्वारे यदूंल् लाङ्गलिना सह शार्ङ्गधन्वा बिलस्थं तु जाम्बवन्तं ददर्श सः
16,39,yuyudhe vāsudevas tu bile jāmbavatā saha bāhubhyām eva govindo divasān ekaviṃśatim,युयुधे वासुदेवस् तु बिले जाम्बवता सह बाहुभ्याम् एव गोविन्दो दिवसान् एकविंशतिम्
16,40,praviṣṭe 'tha bile kṛṣṇe baladevapuraḥsarāḥ purīṃ dvāravatīm etya hataṃ kṛṣṇaṃ nyavedayan,प्रविष्टे ऽथ बिले कृष्णे बलदेवपुरःसराः पुरीं द्वारवतीम् एत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन्
16,41,vāsudevo 'pi nirjitya jāmbavantaṃ mahābalam lebhe jāmbavatīṃ kanyām ṛkṣarājasya saṃmatām,वासुदेवो ऽपि निर्जित्य जाम्बवन्तं महाबलम् लेभे जाम्बवतीं कन्याम् ऋक्षराजस्य संमताम्
16,42,maṇiṃ syamantakaṃ caiva jagrāhātmaviśuddhaye anunīyarkṣarājaṃ tu niryayau ca tato bilāt,मणिं स्यमन्तकं चैव जग्राहात्मविशुद्धये अनुनीयर्क्षराजं तु निर्ययौ च ततो बिलात्
16,43,upāyād dvārakāṃ kṛṣṇaḥ sa vinītaiḥ puraḥsaraiḥ evaṃ sa maṇim āhṛtya viśodhyātmānam acyutaḥ,उपायाद् द्वारकां कृष्णः स विनीतैः पुरःसरैः एवं स मणिम् आहृत्य विशोध्यात्मानम् अच्युतः
16,44,dadau satrājite taṃ vai sarvasātvatasaṃsadi evaṃ mithyābhiśastena kṛṣṇenāmitraghātinā,ददौ सत्राजिते तं वै सर्वसात्वतसंसदि एवं मिथ्याभिशस्तेन कृष्णेनामित्रघातिना
16,45,ātmā viśodhitaḥ pāpād vinirjitya syamantakam satrājito daśa tv āsan bhāryās tāsāṃ śataṃ sutāḥ,आत्मा विशोधितः पापाद् विनिर्जित्य स्यमन्तकम् सत्राजितो दश त्व् आसन् भार्यास् तासां शतं सुताः
16,46,khyātimantas trayas teṣāṃ bhagaṃkāras tu pūrvajaḥ vīro vātapatiś caiva vasumedhas tathaiva ca,ख्यातिमन्तस् त्रयस् तेषां भगंकारस् तु पूर्वजः वीरो वातपतिश् चैव वसुमेधस् तथैव च
16,47,kumāryaś cāpi tisro vai dikṣu khyātā dvijottamāḥ satyabhāmottamā tāsāṃ vratinī ca dṛḍhavratā,कुमार्यश् चापि तिस्रो वै दिक्षु ख्याता द्विजोत्तमाः सत्यभामोत्तमा तासां व्रतिनी च दृढव्रता
16,48,tathā prasvāpinī caiva bhāryāṃ kṛṣṇāya tāṃ dadau sabhākṣo bhaṅgakāris tu nāveyaś ca narottamau,तथा प्रस्वापिनी चैव भार्यां कृष्णाय तां ददौ सभाक्षो भङ्गकारिस् तु नावेयश् च नरोत्तमौ
16,49,jajñāte guṇasaṃpannau viśrutau rūpasaṃpadā mādryāḥ putro 'tha jajñe 'tha vṛṣṇiputro yudhājitaḥ,जज्ञाते गुणसंपन्नौ विश्रुतौ रूपसंपदा माद्र्याः पुत्रो ऽथ जज्ञे ऽथ वृष्णिपुत्रो युधाजितः
16,50,jajñāte tanayau vṛṣṇeḥ śvaphalkaś citrakas tathā śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryām avindata,जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश् चित्रकस् तथा श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्याम् अविन्दत
16,51,gāndinīṃ nāma tasyāś ca gāḥ sadā pradadau pitā tasyāṃ jajñe mahābāhuḥ śrutavān atithipriyaḥ,गान्दिनीं नाम तस्याश् च गाः सदा प्रददौ पिता तस्यां जज्ञे महाबाहुः श्रुतवान् अतिथिप्रियः
16,52,akrūro 'tha mahābhāgo jajñe vipuladakṣiṇaḥ upamadgus tathā madgur mudaraś cārimardanaḥ,अक्रूरो ऽथ महाभागो जज्ञे विपुलदक्षिणः उपमद्गुस् तथा मद्गुर् मुदरश् चारिमर्दनः
16,53,ārikṣepas tathopekṣaḥ śatruhā cārimejayaḥ dharmabhṛc cāpi dharmā ca gṛdhrabhojāndhakas tathā,आरिक्षेपस् तथोपेक्षः शत्रुहा चारिमेजयः धर्मभृच् चापि धर्मा च गृध्रभोजान्धकस् तथा
16,54,āvāhaprativāhau ca sundarī ca varāṅganā viśrutāśvasya mahiṣī kanyā cāsya vasuṃdharā,आवाहप्रतिवाहौ च सुन्दरी च वराङ्गना विश्रुताश्वस्य महिषी कन्या चास्य वसुंधरा
16,55,rūpayauvanasaṃpannā sarvasattvamanoharā akrūreṇograsenāyāṃ sutau vai kulanandanau,रूपयौवनसंपन्ना सर्वसत्त्वमनोहरा अक्रूरेणोग्रसेनायां सुतौ वै कुलनन्दनौ
16,56,vasudevaś copadevaś ca jajñāte devavarcasau citrakasyābhavan putrāḥ pṛthur vipṛthur eva ca,वसुदेवश् चोपदेवश् च जज्ञाते देववर्चसौ चित्रकस्याभवन् पुत्राः पृथुर् विपृथुर् एव च
16,57,aśvagrīvo 'śvabāhuś ca supārśvakagaveṣaṇau ariṣṭanemiś ca sutā dharmo dharmabhṛd eva ca,अश्वग्रीवो ऽश्वबाहुश् च सुपार्श्वकगवेषणौ अरिष्टनेमिश् च सुता धर्मो धर्मभृद् एव च
16,58,subāhur bahubāhuś ca śraviṣṭhāśravaṇe striyau imāṃ mithyābhiśastiṃ yaḥ kṛṣṇasya samudāhṛtām,सुबाहुर् बहुबाहुश् च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ इमां मिथ्याभिशस्तिं यः कृष्णस्य समुदाहृताम्
16,59,veda mithyābhiśāpās taṃ na spṛśanti kadācana,वेद मिथ्याभिशापास् तं न स्पृशन्ति कदाचन
17,1,yat tu satrājite kṛṣṇo maṇiratnaṃ syamantakam dadāv ahārayad babhrur bhojena śatadhanvanā,यत् तु सत्राजिते कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् ददाव् अहारयद् बभ्रुर् भोजेन शतधन्वना
17,2,sadā hi prārthayām āsa satyabhāmām aninditām akrūro 'ntaram anviṣyan maṇiṃ caiva syamantakam,सदा हि प्रार्थयाम् आस सत्यभामाम् अनिन्दिताम् अक्रूरो ऽन्तरम् अन्विष्यन् मणिं चैव स्यमन्तकम्
17,3,satrājitaṃ tato hatvā śatadhanvā mahābalaḥ rātrau taṃ maṇim ādāya tato 'krūrāya dattavān,सत्राजितं ततो हत्वा शतधन्वा महाबलः रात्रौ तं मणिम् आदाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्
17,4,akrūras tu tadā viprā ratnam ādāya cottamam samayaṃ kārayāṃ cakre nāvedyo 'haṃ tvayety uta,अक्रूरस् तु तदा विप्रा रत्नम् आदाय चोत्तमम् समयं कारयां चक्रे नावेद्यो ऽहं त्वयेत्य् उत
17,5,vayam abhyutprapatsyāmaḥ kṛṣṇena tvāṃ pradharṣitam mamādya dvārakā sarvā vaśe tiṣṭhaty asaṃśayam,वयम् अभ्युत्प्रपत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् ममाद्य द्वारका सर्वा वशे तिष्ठत्य् असंशयम्
17,6,hate pitari duḥkhārtā satyabhāmā manasvinī prayayau ratham āruhya nagaraṃ vāraṇāvatam,हते पितरि दुःखार्ता सत्यभामा मनस्विनी प्रययौ रथम् आरुह्य नगरं वारणावतम्
17,7,satyabhāmā tu tad vṛttaṃ bhojasya śatadhanvanaḥ bhartur nivedya duḥkhārtā pārśvasthāśrūṇy avartayat,सत्यभामा तु तद् वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः भर्तुर् निवेद्य दुःखार्ता पार्श्वस्थाश्रूण्य् अवर्तयत्
17,8,pāṇḍavānāṃ ca dagdhānāṃ hariḥ kṛtvodakakriyām kulyārthe cāpi pāṇḍūnāṃ nyayojayata sātyakim,पाण्डवानां च दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् कुल्यार्थे चापि पाण्डूनां न्ययोजयत सात्यकिम्
17,9,tatas tvaritam āgamya dvārakāṃ madhusūdanaḥ pūrvajaṃ halinaṃ śrīmān idaṃ vacanam abravīt,ततस् त्वरितम् आगम्य द्वारकां मधुसूदनः पूर्वजं हलिनं श्रीमान् इदं वचनम् अब्रवीत्
17,10,hataḥ prasenaḥ siṃhena satrājic chatadhanvanā syamantakas tu madnāmī tasya prabhur ahaṃ vibho,हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच् छतधन्वना स्यमन्तकस् तु मद्नामी तस्य प्रभुर् अहं विभो
17,11,tad āroha rathaṃ śīghraṃ bhojaṃ hatvā mahāratham syamantako mahābāho asmākaṃ sa bhaviṣyati,तद् आरोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महारथम् स्यमन्तको महाबाहो अस्माकं स भविष्यति
17,12,tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ bhojakṛṣṇayoḥ śatadhanvā tato 'krūraṃ sarvatodiśam aikṣata,ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं भोजकृष्णयोः शतधन्वा ततो ऽक्रूरं सर्वतोदिशम् ऐक्षत
17,13,saṃrabdhau tāv ubhau tatra dṛṣṭvā bhojajanārdanau śakto 'pi śāpād dhārdikyam akrūro nānvapadyata,संरब्धौ ताव् उभौ तत्र दृष्ट्वा भोजजनार्दनौ शक्तो ऽपि शापाद् धार्दिक्यम् अक्रूरो नान्वपद्यत
17,14,apayāne tato buddhiṃ bhojaś cakre bhayārditaḥ yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ hṛdayā pratyapadyata,अपयाने ततो बुद्धिं भोजश् चक्रे भयार्दितः योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत
17,15,vikhyātā hṛdayā nāma śatayojanagāminī bhojasya vaḍavā viprā yayā kṛṣṇam ayodhayat,विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी भोजस्य वडवा विप्रा यया कृष्णम् अयोधयत्
17,16,kṣīṇāṃ javena hṛdayām adhvanaḥ śatayojane dṛṣṭvā rathasya svāṃ vṛddhiṃ śatadhanvānam ardayat,क्षीणां जवेन हृदयाम् अध्वनः शतयोजने दृष्ट्वा रथस्य स्वां वृद्धिं शतधन्वानम् अर्दयत्
17,17,tatas tasyā hatāyās tu śramāt khedāc ca bho dvijāḥ kham utpetur atha prāṇāḥ kṛṣṇo rāmam athābravīt,ततस् तस्या हतायास् तु श्रमात् खेदाच् च भो द्विजाः खम् उत्पेतुर् अथ प्राणाः कृष्णो रामम् अथाब्रवीत्
17,18,tiṣṭheha tvaṃ mahābāho dṛṣṭadoṣā hayā mayā padbhyāṃ gatvā hariṣyāmi maṇiratnaṃ syamantakam,तिष्ठेह त्वं महाबाहो दृष्टदोषा हया मया पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्
17,19,padbhyām eva tato gatvā śatadhanvānam acyutaḥ mithilām abhito viprā jaghāna paramāstravit,पद्भ्याम् एव ततो गत्वा शतधन्वानम् अच्युतः मिथिलाम् अभितो विप्रा जघान परमास्त्रवित्
17,20,syamantakaṃ ca nāpaśyad dhatvā bhojaṃ mahābalam nivṛttaṃ cābravīt kṛṣṇaṃ maṇiṃ dehīti lāṅgalī,स्यमन्तकं च नापश्यद् धत्वा भोजं महाबलम् निवृत्तं चाब्रवीत् कृष्णं मणिं देहीति लाङ्गली
17,21,nāstīti kṛṣṇaś covāca tato rāmo ruṣānvitaḥ dhikśabdapūrvam asakṛt pratyuvāca janārdanam,नास्तीति कृष्णश् चोवाच ततो रामो रुषान्वितः धिक्शब्दपूर्वम् असकृत् प्रत्युवाच जनार्दनम्
17,22,bhrātṛtvān marṣayāmy eṣa svasti te 'stu vrajāmy aham kṛtyaṃ na me dvārakayā na tvayā na ca vṛṣṇibhiḥ,भ्रातृत्वान् मर्षयाम्य् एष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्य् अहम् कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः
17,23,praviveśa tato rāmo mithilām arimardanaḥ sarvakāmair upahṛtair mithilenābhipūjitaḥ,प्रविवेश ततो रामो मिथिलाम् अरिमर्दनः सर्वकामैर् उपहृतैर् मिथिलेनाभिपूजितः
17,24,etasminn eva kāle tu babhrur matimatāṃ varaḥ nānārūpān kratūn sarvān ājahāra nirargalān,एतस्मिन्न् एव काले तु बभ्रुर् मतिमतां वरः नानारूपान् क्रतून् सर्वान् आजहार निरर्गलान्
17,25,dīkṣāmayaṃ sa kavacaṃ rakṣārthaṃ praviveśa ha syamantakakṛte prājño gāndīputro mahāyaśāḥ,दीक्षामयं स कवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह स्यमन्तककृते प्राज्ञो गान्दीपुत्रो महायशाः
17,26,atha ratnāni cānyāni dhanāni vividhāni ca ṣaṣṭiṃ varṣāṇi dharmātmā yajñeṣv eva nyayojayat,अथ रत्नानि चान्यानि धनानि विविधानि च षष्टिं वर्षाणि धर्मात्मा यज्ञेष्व् एव न्ययोजयत्
17,27,akrūrayajñā iti te khyātās tasya mahātmanaḥ bahvannadakṣiṇāḥ sarve sarvakāmapradāyinaḥ,अक्रूरयज्ञा इति ते ख्यातास् तस्य महात्मनः बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः
17,28,atha duryodhano rājā gatvā sa mithilāṃ prabhuḥ gadāśikṣāṃ tato divyāṃ baladevād avāptavān,अथ दुर्योधनो राजा गत्वा स मिथिलां प्रभुः गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलदेवाद् अवाप्तवान्
17,29,saṃprasādya tato rāmo vṛṣṇyandhakamahārathaiḥ ānīto dvārakām eva kṛṣṇena ca mahātmanā,संप्रसाद्य ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः आनीतो द्वारकाम् एव कृष्णेन च महात्मना
17,30,akrūraś cāndhakaiḥ sārdham āyātaḥ puruṣarṣabhaḥ hatvā satrājitaṃ suptaṃ sahabandhuṃ mahābalaḥ,अक्रूरश् चान्धकैः सार्धम् आयातः पुरुषर्षभः हत्वा सत्राजितं सुप्तं सहबन्धुं महाबलः
17,31,jñātibhedabhayāt kṛṣṇas tam upekṣitavāṃs tadā apayāte tadākrūre nāvarṣat pākaśāsanaḥ,ज्ञातिभेदभयात् कृष्णस् तम् उपेक्षितवांस् तदा अपयाते तदाक्रूरे नावर्षत् पाकशासनः
17,32,anāvṛṣṭyā tadā rāṣṭram abhavad bahudhā kṛśam tataḥ prasādayām āsur akrūraṃ kukurāndhakāḥ,अनावृष्ट्या तदा राष्ट्रम् अभवद् बहुधा कृशम् ततः प्रसादयाम् आसुर् अक्रूरं कुकुरान्धकाः
17,33,punar dvāravatīṃ prāpte tasmin dānapatau tataḥ pravavarṣa sahasrākṣaḥ kakṣe jalanidhes tadā,पुनर् द्वारवतीं प्राप्ते तस्मिन् दानपतौ ततः प्रववर्ष सहस्राक्षः कक्षे जलनिधेस् तदा
17,34,kanyāṃ ca vāsudevāya svasāraṃ śīlasaṃmatām akrūraḥ pradadau dhīmān prītyarthaṃ munisattamāḥ,कन्यां च वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् अक्रूरः प्रददौ धीमान् प्रीत्यर्थं मुनिसत्तमाः
17,35,atha vijñāya yogena kṛṣṇo babhrugataṃ maṇim sabhāmadhyagataḥ prāha tam akrūraṃ janārdanaḥ,अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् सभामध्यगतः प्राह तम् अक्रूरं जनार्दनः
17,36,yat tad ratnaṃ maṇivaraṃ tava hastagataṃ vibho tat prayaccha ca mānārha mayi mānāryakaṃ kṛthāḥ,यत् तद् रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं विभो तत् प्रयच्छ च मानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः
17,37,ṣaṣṭivarṣagate kāle yo roṣo 'bhūn mamānagha sa saṃrūḍho 'sakṛt prāptas tataḥ kālātyayo mahān,षष्टिवर्षगते काले यो रोषो ऽभून् ममानघ स संरूढो ऽसकृत् प्राप्तस् ततः कालात्ययो महान्
17,38,sa tataḥ kṛṣṇavacanāt sarvasātvatasaṃsadi pradadau taṃ maṇiṃ babhrur akleśena mahāmatiḥ,स ततः कृष्णवचनात् सर्वसात्वतसंसदि प्रददौ तं मणिं बभ्रुर् अक्लेशेन महामतिः
17,39,tatas tam ārjavāt prāptaṃ babhror hastād ariṃdamaḥ dadau hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇas taṃ maṇiṃ babhrave punaḥ,ततस् तम् आर्जवात् प्राप्तं बभ्रोर् हस्ताद् अरिंदमः ददौ हृष्टमनाः कृष्णस् तं मणिं बभ्रवे पुनः
17,40,sa kṛṣṇahastāt saṃprāptaṃ maṇiratnaṃ syamantakam ābadhya gāndinīputro virarājāṃśumān iva,स कृष्णहस्तात् संप्राप्तं मणिरत्नं स्यमन्तकम् आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराजांशुमान् इव
18,1,aho sumahad ākhyānaṃ bhavatā parikīrtitam bhāratānāṃ ca sarveṣāṃ pārthivānāṃ tathaiva ca,अहो सुमहद् आख्यानं भवता परिकीर्तितम् भारतानां च सर्वेषां पार्थिवानां तथैव च
18,2,devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām daityānām atha siddhānāṃ guhyakānāṃ tathaiva ca,देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् दैत्यानाम् अथ सिद्धानां गुह्यकानां तथैव च
18,3,atyadbhutāni karmāṇi vikramā dharmaniścayāḥ vividhāś ca kathā divyā janma cāgryam anuttamam,अत्यद्भुतानि कर्माणि विक्रमा धर्मनिश्चयाः विविधाश् च कथा दिव्या जन्म चाग्र्यम् अनुत्तमम्
18,4,sṛṣṭiḥ prajāpateḥ samyak tvayā proktā mahāmate prajāpatīnāṃ sarveṣāṃ guhyakāpsarasāṃ tathā,सृष्टिः प्रजापतेः सम्यक् त्वया प्रोक्ता महामते प्रजापतीनां सर्वेषां गुह्यकाप्सरसां तथा
18,5,sthāvaraṃ jaṅgamaṃ sarvam utpannaṃ vividhaṃ jagat tvayā proktaṃ mahābhāga śrutaṃ caitan manoharam,स्थावरं जङ्गमं सर्वम् उत्पन्नं विविधं जगत् त्वया प्रोक्तं महाभाग श्रुतं चैतन् मनोहरम्
18,6,kathitaṃ puṇyaphaladaṃ purāṇaṃ ślakṣṇayā girā manaḥkarṇasukhaṃ samyak prīṇāty amṛtasaṃmitam,कथितं पुण्यफलदं पुराणं श्लक्ष्णया गिरा मनःकर्णसुखं सम्यक् प्रीणात्य् अमृतसंमितम्
18,7,idānīṃ śrotum icchāmaḥ sakalaṃ maṇḍalaṃ bhuvaḥ vaktum arhasi sarvajña paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,इदानीं श्रोतुम् इच्छामः सकलं मण्डलं भुवः वक्तुम् अर्हसि सर्वज्ञ परं कौतूहलं हि नः
18,8,yāvantaḥ sāgarā dvīpās tathā varṣāṇi parvatāḥ vanāni saritaḥ puṇyadevādīnāṃ mahāmate,यावन्तः सागरा द्वीपास् तथा वर्षाणि पर्वताः वनानि सरितः पुण्यदेवादीनां महामते
18,9,yatpramāṇam idaṃ sarvaṃ yadādhāraṃ yadātmakam saṃsthānam asya jagato yathāvad vaktum arhasi,यत्प्रमाणम् इदं सर्वं यदाधारं यदात्मकम् संस्थानम् अस्य जगतो यथावद् वक्तुम् अर्हसि
18,10,munayaḥ śrūyatām etat saṃkṣepād vadato mama nāsya varṣaśatenāpi vaktuṃ śakyo 'tivistaraḥ,मुनयः श्रूयताम् एतत् संक्षेपाद् वदतो मम नास्य वर्षशतेनापि वक्तुं शक्यो ऽतिविस्तरः
18,11,jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmalaś cāparo dvijāḥ kuśaḥ krauñcas tathā śākaḥ puṣkaraś caiva saptamaḥ,जम्बूप्लक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलश् चापरो द्विजाः कुशः क्रौञ्चस् तथा शाकः पुष्करश् चैव सप्तमः
18,12,ete dvīpāḥ samudrais tu sapta saptabhir āvṛtāḥ lavaṇekṣusurāsarpir dadhidugdhajalaiḥ samam,एते द्वीपाः समुद्रैस् तु सप्त सप्तभिर् आवृताः लवणेक्षुसुरासर्पिर् दधिदुग्धजलैः समम्
18,13,jambūdvīpaḥ samastānām eteṣāṃ madhyasaṃsthitaḥ tasyāpi madhye viprendrā meruḥ kanakaparvataḥ,जम्बूद्वीपः समस्तानाम् एतेषां मध्यसंस्थितः तस्यापि मध्ये विप्रेन्द्रा मेरुः कनकपर्वतः
18,14,caturaśītisāhasrair yojanais tasya cocchrayaḥ praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastād dvātriṃśan mūrdhni vistṛtaḥ,चतुरशीतिसाहस्रैर् योजनैस् तस्य चोच्छ्रयः प्रविष्टः षोडशाधस्ताद् द्वात्रिंशन् मूर्ध्नि विस्तृतः
18,15,mūle ṣoḍaśasāhasrair vistāras tasya sarvataḥ bhūpadmasyāsya śailo 'sau karṇikākārasaṃsthitaḥ,मूले षोडशसाहस्रैर् विस्तारस् तस्य सर्वतः भूपद्मस्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकाकारसंस्थितः
18,16,himavān hemakūṭaś ca niṣadhas tasya dakṣiṇe nīlaḥ śvetaś ca śṛṅgī ca uttare varṣaparvatāḥ,हिमवान् हेमकूटश् च निषधस् तस्य दक्षिणे नीलः श्वेतश् च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः
18,17,lakṣapramāṇau dvau madhye daśahīnās tathāpare sahasradvitayocchrāyās tāvadvistāriṇaś ca te,लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास् तथापरे सहस्रद्वितयोच्छ्रायास् तावद्विस्तारिणश् च ते
18,18,bhārataṃ prathamaṃ varṣaṃ tataḥ kiṃpuruṣaṃ smṛtam harivarṣaṃ tathaivānyan meror dakṣiṇato dvijāḥ,भारतं प्रथमं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम् हरिवर्षं तथैवान्यन् मेरोर् दक्षिणतो द्विजाः
18,19,ramyakaṃ cottaraṃ varṣaṃ tasyaiva tu hiraṇmayam uttarāḥ kuravaś caiva yathā vai bhārataṃ tathā,रम्यकं चोत्तरं वर्षं तस्यैव तु हिरण्मयम् उत्तराः कुरवश् चैव यथा वै भारतं तथा
18,20,navasāhasram ekaikam eteṣāṃ dvijasattamāḥ ilāvṛtaṃ ca tanmadhye sauvarṇo merur ucchritaḥ,नवसाहस्रम् एकैकम् एतेषां द्विजसत्तमाः इलावृतं च तन्मध्ये सौवर्णो मेरुर् उच्छ्रितः
18,21,meroś caturdiśaṃ tatra navasāhasravistṛtam ilāvṛtaṃ mahābhāgāś catvāraś cātra parvatāḥ,मेरोश् चतुर्दिशं तत्र नवसाहस्रविस्तृतम् इलावृतं महाभागाश् चत्वारश् चात्र पर्वताः
18,22,viṣkambhā vitatā meror yojanāyutavistṛtāḥ pūrveṇa mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ,विष्कम्भा वितता मेरोर् योजनायुतविस्तृताः पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः
18,23,vipulaḥ paścime pārśve supārśvaś cottare sthitaḥ kadambas teṣu jambūś ca pippalo vaṭa eva ca,विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश् चोत्तरे स्थितः कदम्बस् तेषु जम्बूश् च पिप्पलो वट एव च
18,24,ekādaśaśatāyāmāḥ pādapā giriketavaḥ jambūdvīpasya sā jambūr nāmahetur dvijottamāḥ,एकादशशतायामाः पादपा गिरिकेतवः जम्बूद्वीपस्य सा जम्बूर् नामहेतुर् द्विजोत्तमाः
18,25,mahāgajapramāṇāni jambvās tasyāḥ phalāni vai patanti bhūbhṛtaḥ pṛṣṭhe śīryamāṇāni sarvataḥ,महागजप्रमाणानि जम्ब्वास् तस्याः फलानि वै पतन्ति भूभृतः पृष्ठे शीर्यमाणानि सर्वतः
18,26,rasena teṣāṃ vikhyātā tatra jambūnadīti vai sarit pravartate sā ca pīyate tannivāsibhiḥ,रसेन तेषां विख्याता तत्र जम्बूनदीति वै सरित् प्रवर्तते सा च पीयते तन्निवासिभिः
18,27,na khedo na ca daurgandhyaṃ na jarā nendriyakṣayaḥ tatpānasvasthamanasāṃ janānāṃ tatra jāyate,न खेदो न च दौर्गन्ध्यं न जरा नेन्द्रियक्षयः तत्पानस्वस्थमनसां जनानां तत्र जायते
18,28,tīramṛt tadrasaṃ prāpya sukhavāyuviśoṣitā jāmbūnadākhyaṃ bhavati suvarṇaṃ siddhabhūṣaṇam,तीरमृत् तद्रसं प्राप्य सुखवायुविशोषिता जाम्बूनदाख्यं भवति सुवर्णं सिद्धभूषणम्
18,29,bhadrāśvaṃ pūrvato meroḥ ketumālaṃ ca paścime varṣe dve tu muniśreṣṭhās tayor madhye tv ilāvṛtam,भद्राश्वं पूर्वतो मेरोः केतुमालं च पश्चिमे वर्षे द्वे तु मुनिश्रेष्ठास् तयोर् मध्ये त्व् इलावृतम्
18,30,vanaṃ caitrarathaṃ pūrve dakṣiṇe gandhamādanam vaibhrājaṃ paścime tadvad uttare nandanaṃ smṛtam,वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनम् वैभ्राजं पश्चिमे तद्वद् उत्तरे नन्दनं स्मृतम्
18,31,aruṇodaṃ mahābhadram asitodaṃ samānasam sarāṃsy etāni catvāri devabhogyāni sarvadā,अरुणोदं महाभद्रम् असितोदं समानसम् सरांस्य् एतानि चत्वारि देवभोग्यानि सर्वदा
18,32,śāntavāṃś cakrakuñjaś ca kurarī mālyavāṃs tathā vaikaṅkapramukhā meroḥ pūrvataḥ kesarācalāḥ,शान्तवांश् चक्रकुञ्जश् च कुररी माल्यवांस् तथा वैकङ्कप्रमुखा मेरोः पूर्वतः केसराचलाः
18,33,trikūṭaḥ śiśiraś caiva pataṃgo rucakas tathā niṣadhādayo dakṣiṇatas tasya kesaraparvatāḥ,त्रिकूटः शिशिरश् चैव पतंगो रुचकस् तथा निषधादयो दक्षिणतस् तस्य केसरपर्वताः
18,34,śikhivāsaḥ savaidūryaḥ kapilo gandhamādanaḥ jānudhipramukhās tadvat paścime kesarācalāḥ,शिखिवासः सवैदूर्यः कपिलो गन्धमादनः जानुधिप्रमुखास् तद्वत् पश्चिमे केसराचलाः
18,35,meror anantarās te ca jaṭharādiṣv avasthitāḥ śaṅkhakūṭo 'tha ṛṣabho haṃso nāgas tathāparāḥ,मेरोर् अनन्तरास् ते च जठरादिष्व् अवस्थिताः शङ्खकूटो ऽथ ऋषभो हंसो नागस् तथापराः
18,36,kālañjarādyāś ca tathā uttare kesarācalāḥ caturdaśa sahasrāṇi yojanānāṃ mahāpurī,कालञ्जराद्याश् च तथा उत्तरे केसराचलाः चतुर्दश सहस्राणि योजनानां महापुरी
18,37,meror upari viprendrā brahmaṇaḥ kathitā divi tasyāṃ samantataś cāṣṭau diśāsu vidiśāsu ca,मेरोर् उपरि विप्रेन्द्रा ब्रह्मणः कथिता दिवि तस्यां समन्ततश् चाष्टौ दिशासु विदिशासु च
18,38,indrādilokapālānāṃ prakhyātāḥ pravarāḥ puraḥ viṣṇupādaviniṣkrāntā plāvayantīndumaṇḍalam,इन्द्रादिलोकपालानां प्रख्याताः प्रवराः पुरः विष्णुपादविनिष्क्रान्ता प्लावयन्तीन्दुमण्डलम्
18,39,samantād brahmaṇaḥ puryāṃ gaṅgā patati vai divi sā tatra patitā dikṣu caturdhā pratyapadyata,समन्ताद् ब्रह्मणः पुर्यां गङ्गा पतति वै दिवि सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्धा प्रत्यपद्यत
18,40,sītā cālakanandā ca cakṣur badhrā ca vai kramāt pūrveṇa sītā śailāc ca śailaṃ yānty antarikṣagā,सीता चालकनन्दा च चक्षुर् बध्रा च वै क्रमात् पूर्वेण सीता शैलाच् च शैलं यान्त्य् अन्तरिक्षगा
18,41,tataś ca pūrvavarṣeṇa bhadrāśvenaiti sārṇavam tathaivālakanandā ca dakṣiṇenaitya bhāratam,ततश् च पूर्ववर्षेण भद्राश्वेनैति सार्णवम् तथैवालकनन्दा च दक्षिणेनैत्य भारतम्
18,42,prayāti sāgaraṃ bhūtvā saptabhedā dvijottamāḥ cakṣuś ca paścimagirīn atītya sakalāṃs tataḥ,प्रयाति सागरं भूत्वा सप्तभेदा द्विजोत्तमाः चक्षुश् च पश्चिमगिरीन् अतीत्य सकलांस् ततः
18,43,paścimaṃ ketumālākhyaṃ varṣam anveti sārṇavam bhadrā tathottaragirīn uttarāṃś ca tathā kurūn,पश्चिमं केतुमालाख्यं वर्षम् अन्वेति सार्णवम् भद्रा तथोत्तरगिरीन् उत्तरांश् च तथा कुरून्
18,44,atītyottaram ambhodhiṃ samabhyeti dvijottamāḥ ānīlaniṣadhāyāmau mālyavadgandhamādanau,अतीत्योत्तरम् अम्भोधिं समभ्येति द्विजोत्तमाः आनीलनिषधायामौ माल्यवद्गन्धमादनौ
18,45,tayor madhyagato meruḥ karṇikākārasaṃsthitaḥ bhāratāḥ ketumālāś ca bhadrāśvāḥ kuravas tathā,तयोर् मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः भारताः केतुमालाश् च भद्राश्वाः कुरवस् तथा
18,46,pattrāṇi lokaśailasya maryādāśailabāhyataḥ jaṭharo devakūṭaś ca maryādāparvatāv ubhau,पत्त्राणि लोकशैलस्य मर्यादाशैलबाह्यतः जठरो देवकूटश् च मर्यादापर्वताव् उभौ
18,47,tau dakṣiṇottarāyāmāv ānīlaniṣadhāyatau gandhamādanakailāsau pūrvapaścāt tu tāv ubhau,तौ दक्षिणोत्तरायामाव् आनीलनिषधायतौ गन्धमादनकैलासौ पूर्वपश्चात् तु ताव् उभौ
18,48,aśītiyojanāyāmāv arṇavāntarvyavasthitau niṣadhaḥ pāriyātraś ca maryādāparvatāv ubhau,अशीतियोजनायामाव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ निषधः पारियात्रश् च मर्यादापर्वताव् उभौ
18,49,tau dakṣiṇottarāyāmāv ānīlaniṣadhāyatau meroḥ paścimadigbhāge yathā pūrvau tathā sthitau,तौ दक्षिणोत्तरायामाव् आनीलनिषधायतौ मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथा पूर्वौ तथा स्थितौ
18,50,triśṛṅgo jārudhiś caiva uttarau varṣaparvatau pūrvapaścāyatāv etāv arṇavāntarvyavasthitau,त्रिशृङ्गो जारुधिश् चैव उत्तरौ वर्षपर्वतौ पूर्वपश्चायताव् एताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
18,51,ity ete hi mayā proktā maryādāparvatā dvijāḥ jaṭharāvasthitā meror yeṣāṃ dvau dvau caturdiśam,इत्य् एते हि मया प्रोक्ता मर्यादापर्वता द्विजाः जठरावस्थिता मेरोर् येषां द्वौ द्वौ चतुर्दिशम्
18,52,meroś caturdiśaṃ ye tu proktāḥ kesaraparvatāḥ śītāntādyā dvijās teṣām atīva hi manoharāḥ,मेरोश् चतुर्दिशं ये तु प्रोक्ताः केसरपर्वताः शीतान्ताद्या द्विजास् तेषाम् अतीव हि मनोहराः
18,53,śailānām antaradroṇyaḥ siddhacāraṇasevitāḥ suramyāṇi tathā tāsu kānanāni purāṇi ca,शैलानाम् अन्तरद्रोण्यः सिद्धचारणसेविताः सुरम्याणि तथा तासु काननानि पुराणि च
18,54,lakṣmīviṣṇvagnisūryendradevānāṃ munisattamāḥ tāsv āyatanavaryāṇi juṣṭāni narakiṃnaraiḥ,लक्ष्मीविष्ण्वग्निसूर्येन्द्रदेवानां मुनिसत्तमाः तास्व् आयतनवर्याणि जुष्टानि नरकिंनरैः
18,55,gandharvayakṣarakṣāṃsi tathā daiteyadānavāḥ krīḍanti tāsu ramyāsu śailadroṇīṣv aharniśam,गन्धर्वयक्षरक्षांसि तथा दैतेयदानवाः क्रीडन्ति तासु रम्यासु शैलद्रोणीष्व् अहर्निशम्
18,56,bhaumā hy ete smṛtāḥ svargā dharmiṇām ālayā dvijāḥ naiteṣu pāpakartāro yānti janmaśatair api,भौमा ह्य् एते स्मृताः स्वर्गा धर्मिणाम् आलया द्विजाः नैतेषु पापकर्तारो यान्ति जन्मशतैर् अपि
18,57,bhadrāśve bhagavān viṣṇur āste hayaśirā dvijāḥ vārāhaḥ ketumāle tu bhārate kūrmarūpadhṛk,भद्राश्वे भगवान् विष्णुर् आस्ते हयशिरा द्विजाः वाराहः केतुमाले तु भारते कूर्मरूपधृक्
18,58,matsyarūpaś ca govindaḥ kuruṣv āste sanātanaḥ viśvarūpeṇa sarvatra sarvaḥ sarveśvaro hariḥ,मत्स्यरूपश् च गोविन्दः कुरुष्व् आस्ते सनातनः विश्वरूपेण सर्वत्र सर्वः सर्वेश्वरो हरिः
18,59,sarvasyādhārabhūto 'sau dvijā āste 'khilātmakaḥ yāni kiṃpuruṣādyāni varṣāṇy aṣṭau dvijottamāḥ,सर्वस्याधारभूतो ऽसौ द्विजा आस्ते ऽखिलात्मकः यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्य् अष्टौ द्विजोत्तमाः
18,60,na teṣu śoko nāyāso nodvegaḥ kṣudbhayādikam susthāḥ prajā nirātaṅkāḥ sarvaduḥkhavivarjitāḥ,न तेषु शोको नायासो नोद्वेगः क्षुद्भयादिकम् सुस्थाः प्रजा निरातङ्काः सर्वदुःखविवर्जिताः
18,61,daśadvādaśavarṣāṇāṃ sahasrāṇi sthirāyuṣaḥ naiteṣu bhaumāny anyāni kṣutpipāsādi no dvijāḥ,दशद्वादशवर्षाणां सहस्राणि स्थिरायुषः नैतेषु भौमान्य् अन्यानि क्षुत्पिपासादि नो द्विजाः
18,62,kṛtatretādikā naiva teṣu sthāneṣu kalpanā sarveṣv eteṣu varṣeṣu sapta sapta kulācalāḥ nadyaś ca śataśas tebhyaḥ prasūtā yā dvijottamāḥ,कृतत्रेतादिका नैव तेषु स्थानेषु कल्पना सर्वेष्व् एतेषु वर्षेषु सप्त सप्त कुलाचलाः नद्यश् च शतशस् तेभ्यः प्रसूता या द्विजोत्तमाः
19,1,uttareṇa samudrasya himādreś caiva dakṣiṇe varṣaṃ tad bhārataṃ nāma bhāratī yatra saṃtatiḥ,उत्तरेण समुद्रस्य हिमाद्रेश् चैव दक्षिणे वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र संततिः
19,2,navayojanasāhasro vistāraś ca dvijottamāḥ karmabhūmir iyaṃ svargam apavargaṃ ca pṛcchatām,नवयोजनसाहस्रो विस्तारश् च द्विजोत्तमाः कर्मभूमिर् इयं स्वर्गम् अपवर्गं च पृच्छताम्
19,3,mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ vindhyaś ca pāriyātraś ca saptātra kulaparvatāḥ,महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः विन्ध्यश् च पारियात्रश् च सप्तात्र कुलपर्वताः
19,4,ataḥ saṃprāpyate svargo muktim asmāt prayāti vai tiryaktvaṃ narakaṃ cāpi yānty ataḥ puruṣā dvijāḥ,अतः संप्राप्यते स्वर्गो मुक्तिम् अस्मात् प्रयाति वै तिर्यक्त्वं नरकं चापि यान्त्य् अतः पुरुषा द्विजाः
19,5,itaḥ svargaś ca mokṣaś ca madhyaṃ cānte ca gacchati na khalv anyatra martyānāṃ karma bhūmau vidhīyate,इतः स्वर्गश् च मोक्षश् च मध्यं चान्ते च गच्छति न खल्व् अन्यत्र मर्त्यानां कर्म भूमौ विधीयते
19,6,bhāratasyāsya varṣasya nava bhedān niśāmaya indradvīpaḥ kasetumāṃs tāmraparṇo gabhastimān,भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान् निशामय इन्द्रद्वीपः कसेतुमांस् ताम्रपर्णो गभस्तिमान्
19,7,nāgadvīpas tathā saumyo gandharvas tv atha vāruṇaḥ ayaṃ tu navamas teṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ,नागद्वीपस् तथा सौम्यो गन्धर्वस् त्व् अथ वारुणः अयं तु नवमस् तेषां द्वीपः सागरसंवृतः
19,8,yojanānāṃ sahasraṃ ca dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottarāt pūrve kirātās tiṣṭhanti paścime yavanāḥ sthitāḥ,योजनानां सहस्रं च द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरात् पूर्वे किरातास् तिष्ठन्ति पश्चिमे यवनाः स्थिताः
19,9,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāś ca bhāgaśaḥ ijyāyuddhavaṇijyādyavṛttimanto vyavasthitāḥ,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च भागशः इज्यायुद्धवणिज्याद्यवृत्तिमन्तो व्यवस्थिताः
19,10,śatadrucandrabhāgādyā himavatpādaniḥsṛtāḥ vedasmṛtimukhāś cānyāḥ pāriyātrodbhavā mune,शतद्रुचन्द्रभागाद्या हिमवत्पादनिःसृताः वेदस्मृतिमुखाश् चान्याः पारियात्रोद्भवा मुने
19,11,narmadāsuramādyāś ca nadyo vindhyaviniḥsṛtāḥ tāpīpayoṣṇīnirvindhyākāverīpramukhā nadīḥ,नर्मदासुरमाद्याश् च नद्यो विन्ध्यविनिःसृताः तापीपयोष्णीनिर्विन्ध्याकावेरीप्रमुखा नदीः
19,12,ṛkṣapādodbhavā hy etāḥ śrutāḥ pāpaṃ haranti yāḥ godāvarībhīmarathīkṛṣṇaveṇyādikās tathā,ऋक्षपादोद्भवा ह्य् एताः श्रुताः पापं हरन्ति याः गोदावरीभीमरथीकृष्णवेण्यादिकास् तथा
19,13,sahyapādodbhavā nadyaḥ smṛtāḥ pāpabhayāpahāḥ kṛtamālātāmraparṇīpramukhā malayodbhavāḥ,सह्यपादोद्भवा नद्यः स्मृताः पापभयापहाः कृतमालाताम्रपर्णीप्रमुखा मलयोद्भवाः
19,14,trisāṃdhyarṣikulyādyāmahendraprabhavāḥ smṛtāḥ ṛṣikulyākumārādyāḥ śuktimatpādasaṃbhavāḥ,त्रिसांध्यर्षिकुल्याद्यामहेन्द्रप्रभवाः स्मृताः ऋषिकुल्याकुमाराद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः
19,15,āsāṃ nadyupanadyaś ca santy anyās tu sahasraśaḥ tāsv ime kurupañcālamadhyadeśādayo janāḥ,आसां नद्युपनद्यश् च सन्त्य् अन्यास् तु सहस्रशः तास्व् इमे कुरुपञ्चालमध्यदेशादयो जनाः
19,16,pūrvadeśādikāś caiva kāmarūpanivāsinaḥ pauṇḍrāḥ kaliṅgā magadhā dākṣiṇātyāś ca sarvaśaḥ,पूर्वदेशादिकाश् चैव कामरूपनिवासिनः पौण्ड्राः कलिङ्गा मगधा दाक्षिणात्याश् च सर्वशः
19,17,tathā parāntyāḥ saurāṣṭrāḥ śūdrābhīrās tathārbudāḥ mārukā mālavāś caiva pāriyātranivāsinaḥ,तथा परान्त्याः सौराष्ट्राः शूद्राभीरास् तथार्बुदाः मारुका मालवाश् चैव पारियात्रनिवासिनः
19,18,sauvīrāḥ saindhavāpannāḥ śālvāḥ śākalavāsinaḥ madrārāmās tathāmbaṣṭhāḥ pārasīkādayas tathā,सौवीराः सैन्धवापन्नाः शाल्वाः शाकलवासिनः मद्रारामास् तथाम्बष्ठाः पारसीकादयस् तथा
19,19,āsāṃ pibanti salilaṃ vasanti saritāṃ sadā samopetā mahābhāga hṛṣṭapuṣṭajanākulāḥ,आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा समोपेता महाभाग हृष्टपुष्टजनाकुलाः
19,20,vasanti bhārate varṣe yugāny atra mahāmune kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś cānyatra na kvacit,वसन्ति भारते वर्षे युगान्य् अत्र महामुने कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश् चान्यत्र न क्वचित्
19,21,tapas tapyanti yatayo juhvate cātra yajvinaḥ dānāni cātra dīyante paralokārtham ādarāt,तपस् तप्यन्ति यतयो जुह्वते चात्र यज्विनः दानानि चात्र दीयन्ते परलोकार्थम् आदरात्
19,22,puruṣair yajñapuruṣo jambūdvīpe sadejyate yajñair yajñamayo viṣṇur anyadvīpeṣu cānyathā,पुरुषैर् यज्ञपुरुषो जम्बूद्वीपे सदेज्यते यज्ञैर् यज्ञमयो विष्णुर् अन्यद्वीपेषु चान्यथा
19,23,atrāpi bhārataṃ śreṣṭhaṃ jambūdvīpe mahāmune yato hi karmabhūr eṣā yato 'nyā bhogabhūmayaḥ,अत्रापि भारतं श्रेष्ठं जम्बूद्वीपे महामुने यतो हि कर्मभूर् एषा यतो ऽन्या भोगभूमयः
19,24,atra janmasahasrāṇāṃ sahasrair api sattama kadācil labhate jantur mānuṣyaṃ puṇyasaṃcayan,अत्र जन्मसहस्राणां सहस्रैर् अपि सत्तम कदाचिल् लभते जन्तुर् मानुष्यं पुण्यसंचयन्
19,28,gāyanti devāḥ kila gītakāni dhanyās tu ye bhāratabhūmibhāge svargāpavargāspadahetubhūte bhavanti bhūyaḥ puruṣā manuṣyāḥ BrP_19.25 karmāṇy asaṃkalpitatatphalāni saṃnyasya viṣṇau paramātmarūpe avāpya tāṃ karmamahīm anante tasmiṃl layaṃ ye tv amalāḥ prayānti BrP_19.26 jānīma no tatkūvayaṃ vilīne svargaprade karmaṇi dehabandham prāpsyanti dhanyāḥ khalu te manuṣyā ye bhāratenendriyaviprahīnāḥ BrP_19.27 navavarṣaṃ ca bho viprā jambūdvīpam idaṃ mayā lakṣayojanavistāraṃ saṃkṣepāt kathitaṃ dvijāḥ,गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास् तु ये भारतभूमिभागे स्वर्गापवर्गास्पदहेतुभूते भवन्ति भूयः पुरुषा मनुष्याः ब्र्प्_१९.२५ कर्माण्य् असंकल्पिततत्फलानि संन्यस्य विष्णौ परमात्मरूपे अवाप्य तां कर्ममहीम् अनन्ते तस्मिंल् लयं ये त्व् अमलाः प्रयान्ति ब्र्प्_१९.२६ जानीम नो तत्कूवयं विलीने स्वर्गप्रदे कर्मणि देहबन्धम् प्राप्स्यन्ति धन्याः खलु ते मनुष्या ये भारतेनेन्द्रियविप्रहीनाः ब्र्प्_१९.२७ नववर्षं च भो विप्रा जम्बूद्वीपम् इदं मया लक्षयोजनविस्तारं संक्षेपात् कथितं द्विजाः
19,29,jambūdvīpaṃ samāvṛtya lakṣayojanavistaraḥ bho dvijā valayākāraḥ sthitaḥ kṣīrodadhir bahiḥ,जम्बूद्वीपं समावृत्य लक्षयोजनविस्तरः भो द्विजा वलयाकारः स्थितः क्षीरोदधिर् बहिः
20,1,kṣārodena yathā dvīpo jambūsaṃjño 'bhiveṣṭitaḥ saṃveṣṭya kṣāram udadhiṃ plakṣadvīpas tathā sthitaḥ,क्षारोदेन यथा द्वीपो जम्बूसंज्ञो ऽभिवेष्टितः संवेष्ट्य क्षारम् उदधिं प्लक्षद्वीपस् तथा स्थितः
20,2,jambūdvīpasya vistāraḥ śatasāhasrasaṃmitaḥ sa eva dviguṇo viprāḥ plakṣadvīpe 'py udāhṛtaḥ,जम्बूद्वीपस्य विस्तारः शतसाहस्रसंमितः स एव द्विगुणो विप्राः प्लक्षद्वीपे ऽप्य् उदाहृतः
20,3,sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarasya vai śreṣṭhaḥ śāntabhayo nāma śiśiras tadanantaram,सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरस्य वै श्रेष्ठः शान्तभयो नाम शिशिरस् तदनन्तरम्
20,4,sukhodayas tathānandaḥ śivaḥ kṣemaka eva ca dhruvaś ca saptamas teṣāṃ plakṣadvīpeśvarā hi te,सुखोदयस् तथानन्दः शिवः क्षेमक एव च ध्रुवश् च सप्तमस् तेषां प्लक्षद्वीपेश्वरा हि ते
20,5,pūrvaṃ śāntabhayaṃ varṣaṃ śiśiraṃ sukhadaṃ tathā ānandaṃ ca śivaṃ caiva kṣemakaṃ dhruvam eva ca,पूर्वं शान्तभयं वर्षं शिशिरं सुखदं तथा आनन्दं च शिवं चैव क्षेमकं ध्रुवम् एव च
20,6,maryādākārakās teṣāṃ tathānye varṣaparvatāḥ saptaiva teṣāṃ nāmāni śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ,मर्यादाकारकास् तेषां तथान्ये वर्षपर्वताः सप्तैव तेषां नामानि शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
20,7,gomedaś caiva candraś ca nārado dandubhis tathā somakaḥ sumanāḥ śailo vaibhrājaś caiva saptamaḥ,गोमेदश् चैव चन्द्रश् च नारदो दन्दुभिस् तथा सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजश् चैव सप्तमः
20,8,varṣācaleṣu ramyeṣu varṣeṣv eteṣu cānaghāḥ vasanti devagandharvasahitāḥ sahitaṃ prajāḥ,वर्षाचलेषु रम्येषु वर्षेष्व् एतेषु चानघाः वसन्ति देवगन्धर्वसहिताः सहितं प्रजाः
20,9,teṣu puṇyā janapadā vīrā na mriyate janaḥ nādhayo vyādhayo vāpi sarvakālasukhaṃ hi tat,तेषु पुण्या जनपदा वीरा न म्रियते जनः नाधयो व्याधयो वापि सर्वकालसुखं हि तत्
20,10,teṣāṃ nadyaś ca saptaiva varṣāṇāṃ tu samudragāḥ nāmatas tāḥ pravakṣyāmi śrutāḥ pāpaṃ haranti yāḥ,तेषां नद्यश् च सप्तैव वर्षाणां तु समुद्रगाः नामतस् ताः प्रवक्ष्यामि श्रुताः पापं हरन्ति याः
20,11,anutaptā śikhā caiva viprāśā tridivā kramuḥ amṛtā sukṛtā caiva saptaitās tatra nimnagāḥ,अनुतप्ता शिखा चैव विप्राशा त्रिदिवा क्रमुः अमृता सुकृता चैव सप्तैतास् तत्र निम्नगाः
20,12,ete śailās tathā nadyaḥ pradhānāḥ kathitā dvijāḥ kṣudranadyas tathā śailās tatra santi sahasraśaḥ,एते शैलास् तथा नद्यः प्रधानाः कथिता द्विजाः क्षुद्रनद्यस् तथा शैलास् तत्र सन्ति सहस्रशः
20,13,tāḥ pibanti sadā hṛṣṭā nadīr janapadās tu te avasarpiṇī nadī teṣāṃ na caivotsarpiṇī dvijāḥ,ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर् जनपदास् तु ते अवसर्पिणी नदी तेषां न चैवोत्सर्पिणी द्विजाः
20,14,na teṣv asti yugāvasthā teṣu sthāneṣu saptasu tretāyugasamaḥ kālaḥ sarvadaiva dvijottamāḥ,न तेष्व् अस्ति युगावस्था तेषु स्थानेषु सप्तसु त्रेतायुगसमः कालः सर्वदैव द्विजोत्तमाः
20,15,plakṣadvīpādike viprāḥ śākadvīpāntikeṣu vai pañcavarṣasahasrāṇi janā jīvanty anāmayāḥ,प्लक्षद्वीपादिके विप्राः शाकद्वीपान्तिकेषु वै पञ्चवर्षसहस्राणि जना जीवन्त्य् अनामयाः
20,16,dharmaś caturvidhas teṣu varṇāśramavibhāgajaḥ varṇāś ca tatra catvāras tān budhāḥ pravadāmi vaḥ,धर्मश् चतुर्विधस् तेषु वर्णाश्रमविभागजः वर्णाश् च तत्र चत्वारस् तान् बुधाः प्रवदामि वः
20,17,āryakāḥ kuravaś caiva viviśvā bhāvinaś ca ye viprakṣatriyavaiśyās te śūdrāś ca munisattamāḥ,आर्यकाः कुरवश् चैव विविश्वा भाविनश् च ये विप्रक्षत्रियवैश्यास् ते शूद्राश् च मुनिसत्तमाः
20,18,jambūvṛkṣapramāṇas tu tanmadhye sumahātaruḥ plakṣas tannāmasaṃjño 'yaṃ plakṣadvīpo dvijottamāḥ,जम्बूवृक्षप्रमाणस् तु तन्मध्ये सुमहातरुः प्लक्षस् तन्नामसंज्ञो ऽयं प्लक्षद्वीपो द्विजोत्तमाः
20,19,ijyate tatra bhagavāṃs tair varṇair āryakādibhiḥ somarūpī jagatsraṣṭā sarvaḥ sarveśvaro hariḥ,इज्यते तत्र भगवांस् तैर् वर्णैर् आर्यकादिभिः सोमरूपी जगत्स्रष्टा सर्वः सर्वेश्वरो हरिः
20,20,plakṣadvīpapramāṇena plakṣadvīpaḥ samāvṛtaḥ tathaivekṣurasodena pariveṣānukāriṇā,प्लक्षद्वीपप्रमाणेन प्लक्षद्वीपः समावृतः तथैवेक्षुरसोदेन परिवेषानुकारिणा
20,21,ity etad vo muniśreṣṭhāḥ plakṣadvīpa udāhṛtaḥ saṃkṣepeṇa mayā bhūyaḥ śālmalaṃ taṃ nibodhata,इत्य् एतद् वो मुनिश्रेष्ठाः प्लक्षद्वीप उदाहृतः संक्षेपेण मया भूयः शाल्मलं तं निबोधत
20,22,śālmalasyeśvaro vīro vapuṣmāṃs tatsutā dvijāḥ teṣāṃ tu nāma saṃjñāni saptavarṣāṇi tāni vai,शाल्मलस्येश्वरो वीरो वपुष्मांस् तत्सुता द्विजाः तेषां तु नाम संज्ञानि सप्तवर्षाणि तानि वै
20,23,śveto 'tha haritaś caiva jīmūto rohitas tathā vaidyuto mānasaś caiva suprabhaś ca dvijottamāḥ,श्वेतो ऽथ हरितश् चैव जीमूतो रोहितस् तथा वैद्युतो मानसश् चैव सुप्रभश् च द्विजोत्तमाः
20,24,śālmanaś ca samudro 'sau dvīpenekṣurasodakaḥ vistārād dviguṇenātha sarvataḥ saṃvṛtaḥ sthitaḥ,शाल्मनश् च समुद्रो ऽसौ द्वीपेनेक्षुरसोदकः विस्ताराद् द्विगुणेनाथ सर्वतः संवृतः स्थितः
20,25,tatrāpi parvatāḥ sapta vijñeyā ratnayonayaḥ varṣābhivyañjakās te tu tathā saptaiva nimnagāḥ,तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः वर्षाभिव्यञ्जकास् ते तु तथा सप्तैव निम्नगाः
20,26,kumudaś connataś caiva tṛtīyas tu balāhakaḥ droṇo yatra mahauṣadhyaḥ sa caturtho mahīdharaḥ,कुमुदश् चोन्नतश् चैव तृतीयस् तु बलाहकः द्रोणो यत्र महौषध्यः स चतुर्थो महीधरः
20,27,kaṅkas tu pañcamaḥ ṣaṣṭho mahiṣaḥ saptamas tathā kakudmān parvatavaraḥ sarinnāmāny ato dvijāḥ,कङ्कस् तु पञ्चमः षष्ठो महिषः सप्तमस् तथा ककुद्मान् पर्वतवरः सरिन्नामान्य् अतो द्विजाः
20,28,śroṇī toyā vitṛṣṇā ca candrā śukrā vimocanī nivṛttiḥ saptamī tāsāṃ smṛtās tāḥ pāpaśāntidāḥ,श्रोणी तोया वितृष्णा च चन्द्रा शुक्रा विमोचनी निवृत्तिः सप्तमी तासां स्मृतास् ताः पापशान्तिदाः
20,29,śvetaṃ ca lohitaṃ caiva jīmūtaṃ haritaṃ tathā vaidyutaṃ mānasaṃ caiva suprabhaṃ nāma saptamam,श्वेतं च लोहितं चैव जीमूतं हरितं तथा वैद्युतं मानसं चैव सुप्रभं नाम सप्तमम्
20,30,saptaitāni tu varṣāṇi cāturvarṇyayutāni ca varṇāś ca śālmale ye ca vasanty eṣu dvijottamāḥ,सप्तैतानि तु वर्षाणि चातुर्वर्ण्ययुतानि च वर्णाश् च शाल्मले ये च वसन्त्य् एषु द्विजोत्तमाः
20,31,kapilāś cāruṇāḥ pītāḥ kṛṣṇāś caiva pṛthak pṛthak brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś caiva yajanti tam,कपिलाश् चारुणाः पीताः कृष्णाश् चैव पृथक् पृथक् ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् चैव यजन्ति तम्
20,32,bhagavantaṃ samastasya viṣṇum ātmānam avyayam vāyubhūtaṃ makhaśreṣṭhair yajvāno yajñasaṃsthitam,भगवन्तं समस्तस्य विष्णुम् आत्मानम् अव्ययम् वायुभूतं मखश्रेष्ठैर् यज्वानो यज्ञसंस्थितम्
20,33,devānām atra sāṃnidhyam atīva sumanohare śālmaliś ca mahāvṛkṣo nāmanirvṛttikārakaḥ,देवानाम् अत्र सांनिध्यम् अतीव सुमनोहरे शाल्मलिश् च महावृक्षो नामनिर्वृत्तिकारकः
20,34,eṣa dvīpaḥ samudreṇa surodena samāvṛtaḥ vistārāc chālmaleś caiva samena tu samantataḥ,एष द्वीपः समुद्रेण सुरोदेन समावृतः विस्ताराच् छाल्मलेश् चैव समेन तु समन्ततः
20,35,surodakaḥ parivṛtaḥ kuśadvīpena sarvataḥ śālmalasya tu vistārād dviguṇena samantataḥ,सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः शाल्मलस्य तु विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः
20,36,jyotiṣmataḥ kuśadvīpe śṛṇudhvaṃ tasya putrakān udbhido veṇumāṃś caiva svairatho randhano dhṛtiḥ,ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे शृणुध्वं तस्य पुत्रकान् उद्भिदो वेणुमांश् चैव स्वैरथो रन्धनो धृतिः
20,37,prabhākaro 'tha kapilas tannāmnā varṣapaddhatiḥ tasyāṃ vasanti manujaiḥ saha daiteyadānavāḥ,प्रभाकरो ऽथ कपिलस् तन्नाम्ना वर्षपद्धतिः तस्यां वसन्ति मनुजैः सह दैतेयदानवाः
20,38,tathaiva devagandharvā yakṣakiṃpuruṣādayaḥ varṇās tatrāpi catvāro nijānuṣṭhānatatparāḥ,तथैव देवगन्धर्वा यक्षकिंपुरुषादयः वर्णास् तत्रापि चत्वारो निजानुष्ठानतत्पराः
20,39,daminaḥ śuṣmiṇaḥ snehā māndahāś ca dvijottamāḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś cānukramoditāḥ,दमिनः शुष्मिणः स्नेहा मान्दहाश् च द्विजोत्तमाः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् चानुक्रमोदिताः
20,40,yathoktakarmakartṛtvāt svādhikārakṣayāya te tatra te tu kuśadvīpe brahmarūpaṃ janārdanam,यथोक्तकर्मकर्तृत्वात् स्वाधिकारक्षयाय ते तत्र ते तु कुशद्वीपे ब्रह्मरूपं जनार्दनम्
20,41,yajantaḥ kṣapayanty ugram adhikāraphalapradam vidrumo hemaśailaś ca dyutimān puṣṭimāṃs tathā,यजन्तः क्षपयन्त्य् उग्रम् अधिकारफलप्रदम् विद्रुमो हेमशैलश् च द्युतिमान् पुष्टिमांस् तथा
20,42,kuśeśayo hariś caiva saptamo mandarācalaḥ varṣācalās tu saptaite dvīpe tatra dvijottamāḥ,कुशेशयो हरिश् चैव सप्तमो मन्दराचलः वर्षाचलास् तु सप्तैते द्वीपे तत्र द्विजोत्तमाः
20,43,nadyaś ca sapta tāsāṃ tu vakṣye nāmāny anukramāt dhūtapāpā śivā caiva pavitrā saṃmatis tathā,नद्यश् च सप्त तासां तु वक्ष्ये नामान्य् अनुक्रमात् धूतपापा शिवा चैव पवित्रा संमतिस् तथा
20,44,vidyud ambho mahī cānyā sarvapāpaharās tv imāḥ anyāḥ sahasraśas tatra kṣudranadyas tathācalāḥ,विद्युद् अम्भो मही चान्या सर्वपापहरास् त्व् इमाः अन्याः सहस्रशस् तत्र क्षुद्रनद्यस् तथाचलाः
20,45,kuśadvīpe kuśastambaḥ saṃjñayā tasya tat smṛtam tatpramāṇena sa dvīpo ghṛtodena samāvṛtaḥ,कुशद्वीपे कुशस्तम्बः संज्ञया तस्य तत् स्मृतम् तत्प्रमाणेन स द्वीपो घृतोदेन समावृतः
20,46,ghṛtodaś ca samudro vai krauñcadvīpena saṃvṛtaḥ krauñcadvīpo muniśreṣṭhāḥ śrūyatāṃ cāparo mahān,घृतोदश् च समुद्रो वै क्रौञ्चद्वीपेन संवृतः क्रौञ्चद्वीपो मुनिश्रेष्ठाः श्रूयतां चापरो महान्
20,47,kuśadvīpasya vistārād dviguṇo yasya vistaraḥ krauñcadvīpe dyutimataḥ putrāḥ sapta mahātmanaḥ,कुशद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणो यस्य विस्तरः क्रौञ्चद्वीपे द्युतिमतः पुत्राः सप्त महात्मनः
20,48,tannāmāni ca varṣāṇi teṣāṃ cakre mahāmanāḥ kuśago mandagaś coṣṇaḥ pīvaro 'thāndhakārakaḥ,तन्नामानि च वर्षाणि तेषां चक्रे महामनाः कुशगो मन्दगश् चोष्णः पीवरो ऽथान्धकारकः
20,49,muniś ca dundubhiś caiva saptaite tatsutā dvijāḥ tatrāpi devagandharvasevitāḥ sumanoramāḥ,मुनिश् च दुन्दुभिश् चैव सप्तैते तत्सुता द्विजाः तत्रापि देवगन्धर्वसेविताः सुमनोरमाः
20,50,varṣācalā muniśreṣṭhās teṣāṃ nāmāni bho dvijāḥ krauñcaś ca vāmanaś caiva tṛtīyaś cāndhakārakaḥ,वर्षाचला मुनिश्रेष्ठास् तेषां नामानि भो द्विजाः क्रौञ्चश् च वामनश् चैव तृतीयश् चान्धकारकः
20,51,devavrato dhamaś caiva tathānyaḥ puṇḍarīkavān dundubhiś ca mahāśailo dviguṇās te parasparam,देवव्रतो धमश् चैव तथान्यः पुण्डरीकवान् दुन्दुभिश् च महाशैलो द्विगुणास् ते परस्परम्
20,52,dvīpād dvīpeṣu ye śailās tathā dvīpāni te tathā varṣeṣv eteṣu ramyeṣu varṣaśailavareṣu ca,द्वीपाद् द्वीपेषु ये शैलास् तथा द्वीपानि ते तथा वर्षेष्व् एतेषु रम्येषु वर्षशैलवरेषु च
20,53,nivasanti nirātaṅkāḥ saha devagaṇaiḥ prajāḥ puṣkalā puṣkarā dhanyās te khyātāś ca dvijottamāḥ,निवसन्ति निरातङ्काः सह देवगणैः प्रजाः पुष्कला पुष्करा धन्यास् ते ख्याताश् च द्विजोत्तमाः
20,54,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś cānukramoditāḥ tatra nadyo muniśreṣṭhā yāḥ pibanti tu te sadā,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् चानुक्रमोदिताः तत्र नद्यो मुनिश्रेष्ठा याः पिबन्ति तु ते सदा
20,55,sapta pradhānāḥ śataśas tathānyāḥ kṣudranimnagāḥ gaurī kumudvatī caiva saṃdhyā rātrir manojavā,सप्त प्रधानाः शतशस् तथान्याः क्षुद्रनिम्नगाः गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर् मनोजवा
20,56,khyātiś ca puṇḍarīkā ca saptaitā varṣanimnagāḥ tatrāpi varṇair bhagavān puṣkarādyair janārdanaḥ,ख्यातिश् च पुण्डरीका च सप्तैता वर्षनिम्नगाः तत्रापि वर्णैर् भगवान् पुष्कराद्यैर् जनार्दनः
20,57,dhyānayogai rudrarūpa ījyate yajñasaṃnidhau krauñcadvīpaḥ samudreṇa dadhimaṇḍodakena tu,ध्यानयोगै रुद्ररूप ईज्यते यज्ञसंनिधौ क्रौञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डोदकेन तु
20,58,āvṛtaḥ sarvataḥ krauñcadvīpatulyena mānataḥ dadhimaṇḍodakaś cāpi śākadvīpena saṃvṛtaḥ,आवृतः सर्वतः क्रौञ्चद्वीपतुल्येन मानतः दधिमण्डोदकश् चापि शाकद्वीपेन संवृतः
20,59,krauñcadvīpasya vistāradviguṇena dvijottamāḥ śākadvīpeśvarasyāpi bhavyasya sumahātmanaḥ,क्रौञ्चद्वीपस्य विस्तारद्विगुणेन द्विजोत्तमाः शाकद्वीपेश्वरस्यापि भव्यस्य सुमहात्मनः
20,60,saptaiva tanayās teṣāṃ dadau varṣāṇi sapta saḥ jaladaś ca kumāraś ca sukumāro manīrakaḥ,सप्तैव तनयास् तेषां ददौ वर्षाणि सप्त सः जलदश् च कुमारश् च सुकुमारो मनीरकः
20,61,kusamodaś ca modākiḥ saptamaś ca mahādrumaḥ tatsaṃjñāny eva tatrāpi sapta varṣāṇy anukramāt,कुसमोदश् च मोदाकिः सप्तमश् च महाद्रुमः तत्संज्ञान्य् एव तत्रापि सप्त वर्षाण्य् अनुक्रमात्
20,62,tatrāpi parvatāḥ sapta varṣavicchedakārakāḥ pūrvas tatrodayagirir jaladhāras tathāparaḥ,तत्रापि पर्वताः सप्त वर्षविच्छेदकारकाः पूर्वस् तत्रोदयगिरिर् जलधारस् तथापरः
20,63,tathā raivatakaḥ śyāmas tathaivāmbhogirir dvijāḥ āstikeyas tathā ramyaḥ kesarī parvatottamaḥ,तथा रैवतकः श्यामस् तथैवाम्भोगिरिर् द्विजाः आस्तिकेयस् तथा रम्यः केसरी पर्वतोत्तमः
20,64,śākaś cātra mahāvṛkṣaḥ siddhagandharvasevitaḥ yatpattravātasaṃsparśād āhlādo jāyate paraḥ,शाकश् चात्र महावृक्षः सिद्धगन्धर्वसेवितः यत्पत्त्रवातसंस्पर्शाद् आह्लादो जायते परः
20,65,tatra puṇyā janapadāś cāturvarṇyasamanvitāḥ nivasanti mahātmāno nirātaṅkā nirāmayāḥ,तत्र पुण्या जनपदाश् चातुर्वर्ण्यसमन्विताः निवसन्ति महात्मानो निरातङ्का निरामयाः
20,66,nadyaś cātra mahāpuṇyāḥ sarvapāpabhayāpahāḥ sukumārī kumārī ca nalinī reṇukā ca yā,नद्यश् चात्र महापुण्याः सर्वपापभयापहाः सुकुमारी कुमारी च नलिनी रेणुका च या
20,67,ikṣuś ca dhenukā caiva gabhastī saptamī tathā anyās tv ayutaśas tatra kṣudranadyo dvijottamāḥ,इक्षुश् च धेनुका चैव गभस्ती सप्तमी तथा अन्यास् त्व् अयुतशस् तत्र क्षुद्रनद्यो द्विजोत्तमाः
20,68,mahīdharās tathā santi śataśo 'tha sahasraśaḥ tāḥ pibanti mudā yuktā jaladādiṣu ye sthitāḥ,महीधरास् तथा सन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः ताः पिबन्ति मुदा युक्ता जलदादिषु ये स्थिताः
20,69,varṣeṣu ye janapadāś caturthārthasamanvitāḥ nadyaś cātra mahāpuṇyāḥ svargād abhyetya medinīm,वर्षेषु ये जनपदाश् चतुर्थार्थसमन्विताः नद्यश् चात्र महापुण्याः स्वर्गाद् अभ्येत्य मेदिनीम्
20,70,dharmahānir na teṣv asti na saṃharṣo na śuk tathā maryādāvyutkramaś cāpi teṣu deśeṣu saptasu,धर्महानिर् न तेष्व् अस्ति न संहर्षो न शुक् तथा मर्यादाव्युत्क्रमश् चापि तेषु देशेषु सप्तसु
20,71,magāś ca māgadhāś caiva mānasā mandagās tathā magā brāhmaṇabhūyiṣṭhā māgadhāḥ kṣatriyās tu te,मगाश् च मागधाश् चैव मानसा मन्दगास् तथा मगा ब्राह्मणभूयिष्ठा मागधाः क्षत्रियास् तु ते
20,72,vaiśyās tu mānasās teṣāṃ śūdrā jñeyās tu mandagāḥ śākadvīpe sthitair viṣṇuḥ sūryarūpadharo hariḥ,वैश्यास् तु मानसास् तेषां शूद्रा ज्ञेयास् तु मन्दगाः शाकद्वीपे स्थितैर् विष्णुः सूर्यरूपधरो हरिः
20,73,yathoktair ijyate samyak karmabhir niyatātmabhiḥ śākadvīpas tato viprāḥ kṣīrodena samantataḥ,यथोक्तैर् इज्यते सम्यक् कर्मभिर् नियतात्मभिः शाकद्वीपस् ततो विप्राः क्षीरोदेन समन्ततः
20,74,śākadvīpapramāṇena valayeneva veṣṭitaḥ kṣīrābdhiḥ sarvato viprāḥ puṣkarākhyena veṣṭitaḥ,शाकद्वीपप्रमाणेन वलयेनेव वेष्टितः क्षीराब्धिः सर्वतो विप्राः पुष्कराख्येन वेष्टितः
20,75,dvīpena śākadvīpāt tu dviguṇena samantataḥ puṣkare savanasyāpi mahāvīto 'bhavat sutaḥ,द्वीपेन शाकद्वीपात् तु द्विगुणेन समन्ततः पुष्करे सवनस्यापि महावीतो ऽभवत् सुतः
20,76,dhātakiś ca tayos tadvad dve varṣe nāmasaṃjñite mahāvītaṃ tathaivānyad dhātakīkhaṇḍasaṃjñitam,धातकिश् च तयोस् तद्वद् द्वे वर्षे नामसंज्ञिते महावीतं तथैवान्यद् धातकीखण्डसंज्ञितम्
20,77,ekaś cātra mahābhāgāḥ prakhyāto varṣaparvataḥ mānasottarasaṃjño vai madhyato valayākṛtiḥ,एकश् चात्र महाभागाः प्रख्यातो वर्षपर्वतः मानसोत्तरसंज्ञो वै मध्यतो वलयाकृतिः
20,78,yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśad ucchritaḥ tāvad eva ca vistīrṇaḥ sarvataḥ parimaṇḍalaḥ,योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशद् उच्छ्रितः तावद् एव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः
20,79,puṣkaradvīpavalayaṃ madhyena vibhajann iva sthito 'sau tena vicchinnaṃ jātaṃ varṣadvayaṃ hi tat,पुष्करद्वीपवलयं मध्येन विभजन्न् इव स्थितो ऽसौ तेन विच्छिन्नं जातं वर्षद्वयं हि तत्
20,80,valayākāram ekaikaṃ tayor madhye mahāgiriḥ daśavarṣasahasrāṇi tatra jīvanti mānavāḥ,वलयाकारम् एकैकं तयोर् मध्ये महागिरिः दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवन्ति मानवाः
20,81,nirāmayā viśokāś ca rāgadveṣavivarjitāḥ adhamottamau na teṣv āstāṃna vadhyavadhakau dvijāḥ,निरामया विशोकाश् च रागद्वेषविवर्जिताः अधमोत्तमौ न तेष्व् आस्तांन वध्यवधकौ द्विजाः
20,82,nerṣyāsūyā bhayaṃ roṣo doṣo lobhādikaṃ na ca mahāvītaṃ bahir varṣaṃ dhātakīkhaṇḍam antataḥ,नेर्ष्यासूया भयं रोषो दोषो लोभादिकं न च महावीतं बहिर् वर्षं धातकीखण्डम् अन्ततः
20,83,mānasottaraśailasya devadaityādisevitam satyānṛte na tatrāstāṃ dvīpe puṣkarasaṃjñite,मानसोत्तरशैलस्य देवदैत्यादिसेवितम् सत्यानृते न तत्रास्तां द्वीपे पुष्करसंज्ञिते
20,84,na tatra nadyaḥ śailā vā dvīpe varṣadvayānvite tulyaveṣās tu manujā devais tatraikarūpiṇaḥ,न तत्र नद्यः शैला वा द्वीपे वर्षद्वयान्विते तुल्यवेषास् तु मनुजा देवैस् तत्रैकरूपिणः
20,85,varṇāśramācārahīnaṃ dharmāharaṇavarjitam trayīvārttādaṇḍanītiśuśrūṣārahitaṃ ca tat,वर्णाश्रमाचारहीनं धर्माहरणवर्जितम् त्रयीवार्त्तादण्डनीतिशुश्रूषारहितं च तत्
20,86,varṣadvayaṃ tato viprā bhaumasvargo 'yam uttamaḥ sarvasya sukhadaḥ kālo jarārogavivarjitaḥ,वर्षद्वयं ततो विप्रा भौमस्वर्गो ऽयम् उत्तमः सर्वस्य सुखदः कालो जरारोगविवर्जितः
20,87,puṣkare dhātakīkhaṇḍe mahāvīte ca vai dvijāḥ nyagrodhaḥ puṣkaradvīpe brahmaṇaḥ sthānam uttamam,पुष्करे धातकीखण्डे महावीते च वै द्विजाः न्यग्रोधः पुष्करद्वीपे ब्रह्मणः स्थानम् उत्तमम्
20,88,tasmin nivasati brahmā pūjyamānaḥ surāsuraiḥ svādūdakenodadhinā puṣkaraḥ pariveṣṭitaḥ,तस्मिन् निवसति ब्रह्मा पूज्यमानः सुरासुरैः स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवेष्टितः
20,89,samena puṣkarasyaiva vistārān maṇḍalāt tathā evaṃ dvīpāḥ samudrais tu sapta saptabhir āvṛtāḥ,समेन पुष्करस्यैव विस्तारान् मण्डलात् तथा एवं द्वीपाः समुद्रैस् तु सप्त सप्तभिर् आवृताः
20,90,dvīpaś caiva samudraś ca samānau dviguṇau parau payāṃsi sarvadā sarvasamudreṣu samāni vai,द्वीपश् चैव समुद्रश् च समानौ द्विगुणौ परौ पयांसि सर्वदा सर्वसमुद्रेषु समानि वै
20,91,nyūnātiriktatā teṣāṃ kadācin naiva jāyate sthālīstham agnisaṃyogād udreki salilaṃ yathā,न्यूनातिरिक्तता तेषां कदाचिन् नैव जायते स्थालीस्थम् अग्निसंयोगाद् उद्रेकि सलिलं यथा
20,92,tathenduvṛddhau salilam ambhodhau munisattamāḥ anyūnānatiriktāś ca vardhanty āpo hrasanti ca,तथेन्दुवृद्धौ सलिलम् अम्भोधौ मुनिसत्तमाः अन्यूनानतिरिक्ताश् च वर्धन्त्य् आपो ह्रसन्ति च
20,93,udayāstamane tv indoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ daśottarāṇi pañcaiva aṅgulānāṃ śatāni ca,उदयास्तमने त्व् इन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः दशोत्तराणि पञ्चैव अङ्गुलानां शतानि च
20,94,apāṃ vṛddhikṣayau dṛṣṭau sāmudrīṇāṃ dvijottamāḥ bhojanaṃ puṣkaradvīpe tatra svayam upasthitam,अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ सामुद्रीणां द्विजोत्तमाः भोजनं पुष्करद्वीपे तत्र स्वयम् उपस्थितम्
20,95,bhuñjanti ṣaḍrasaṃ viprāḥ prajāḥ sarvāḥ sadaiva hi svādūdakasya parito dṛśyate lokasaṃsthitiḥ,भुञ्जन्ति षड्रसं विप्राः प्रजाः सर्वाः सदैव हि स्वादूदकस्य परितो दृश्यते लोकसंस्थितिः
20,96,dviguṇā kāñcanī bhūmiḥ sarvajantuvivarjitā lokālokas tataḥ śailo yojanāyutavistṛtaḥ,द्विगुणा काञ्चनी भूमिः सर्वजन्तुविवर्जिता लोकालोकस् ततः शैलो योजनायुतविस्तृतः
20,97,ucchrayeṇāpi tāvanti sahasrāṇy āvalohi saḥ tatas tamaḥ samāvṛtya taṃ śailaṃ sarvataḥ sthitam,उच्छ्रयेणापि तावन्ति सहस्राण्य् आवलोहि सः ततस् तमः समावृत्य तं शैलं सर्वतः स्थितम्
20,98,tamaś cāṇḍakaṭāhena samantāt pariveṣṭitam pañcāśatkoṭivistārā seyam urvī dvijottamāḥ,तमश् चाण्डकटाहेन समन्तात् परिवेष्टितम् पञ्चाशत्कोटिविस्तारा सेयम् उर्वी द्विजोत्तमाः
20,99,sahaivāṇḍakaṭāhena sadvīpā samahīdharā seyaṃ dhātrī vidhātrī ca sarvabhūtaguṇādhikā ādhārabhūtā jagatāṃ sarveṣāṃ sā dvijottamāḥ,सहैवाण्डकटाहेन सद्वीपा समहीधरा सेयं धात्री विधात्री च सर्वभूतगुणाधिका आधारभूता जगतां सर्वेषां सा द्विजोत्तमाः
21,1,vistāra eṣa kathitaḥ pṛthivyā munisattamāḥ saptatis tu sahasrāṇi taducchrāyo 'pi kathyate,विस्तार एष कथितः पृथिव्या मुनिसत्तमाः सप्ततिस् तु सहस्राणि तदुच्छ्रायो ऽपि कथ्यते
21,2,daśasāhasram ekaikaṃ pātālaṃ munisattamāḥ atalaṃ vitalaṃ caiva nitalaṃ sutalaṃ tathā,दशसाहस्रम् एकैकं पातालं मुनिसत्तमाः अतलं वितलं चैव नितलं सुतलं तथा
21,3,talātalaṃ rasātalaṃ pātālaṃ cāpi saptamam kṛṣṇā śuklāruṇā pītā śarkarā śailakāñcanī,तलातलं रसातलं पातालं चापि सप्तमम् कृष्णा शुक्लारुणा पीता शर्करा शैलकाञ्चनी
21,4,bhūmayo yatra viprendrā varaprāsādaśobhitāḥ teṣu dānavadaiteyajātayaḥ śataśaḥ sthitāḥ,भूमयो यत्र विप्रेन्द्रा वरप्रासादशोभिताः तेषु दानवदैतेयजातयः शतशः स्थिताः
21,5,nāgānāṃ ca mahāṅgānāṃ jñātayaś ca dvijottamāḥ svarlokād api ramyāṇi pātālānīti nāradaḥ,नागानां च महाङ्गानां ज्ञातयश् च द्विजोत्तमाः स्वर्लोकाद् अपि रम्याणि पातालानीति नारदः
21,6,prāha svargasadomadhye pātālebhyo gato divam āhlādakāriṇaḥ śubhrā maṇayo yatra suprabhāḥ,प्राह स्वर्गसदोमध्ये पातालेभ्यो गतो दिवम् आह्लादकारिणः शुभ्रा मणयो यत्र सुप्रभाः
21,7,nāgābharaṇabhūṣāś ca pātālaṃ kena tatsamam daityadānavakanyābhir itaś cetaś ca śobhite,नागाभरणभूषाश् च पातालं केन तत्समम् दैत्यदानवकन्याभिर् इतश् चेतश् च शोभिते
21,8,pātāle kasya na prītir vimuktasyāpi jāyate divārkaraśmayo yatra prabhās tanvanti nātapam,पाताले कस्य न प्रीतिर् विमुक्तस्यापि जायते दिवार्करश्मयो यत्र प्रभास् तन्वन्ति नातपम्
21,9,śaśinaś ca na śītāya niśi dyotāya kevalam bhakṣyabhojyamahāpānamadamattaiś ca bhogibhiḥ,शशिनश् च न शीताय निशि द्योताय केवलम् भक्ष्यभोज्यमहापानमदमत्तैश् च भोगिभिः
21,10,yatra na jñāyate kālo gato 'pi danujādibhiḥ vanāni nadyo ramyāṇi sarāṃsi kamalākarāḥ,यत्र न ज्ञायते कालो गतो ऽपि दनुजादिभिः वनानि नद्यो रम्याणि सरांसि कमलाकराः
21,11,puṃskokilādilāpāś ca manojñāny ambarāṇi ca bhūṣaṇāny atiramyāṇi gandhādyaṃ cānulepanam,पुंस्कोकिलादिलापाश् च मनोज्ञान्य् अम्बराणि च भूषणान्य् अतिरम्याणि गन्धाद्यं चानुलेपनम्
21,12,vīṇāveṇumṛdaṅgānāṃ niḥsvanāś ca sadā dvijāḥ etāny anyāni ramyāṇi bhāgyabhogyāni dānavaiḥ,वीणावेणुमृदङ्गानां निःस्वनाश् च सदा द्विजाः एतान्य् अन्यानि रम्याणि भाग्यभोग्यानि दानवैः
21,13,daityoragaiś ca bhujyante pātālāntaragocaraiḥ pātālānām adhaś cāste viṣṇor yā tāmasī tanuḥ,दैत्योरगैश् च भुज्यन्ते पातालान्तरगोचरैः पातालानाम् अधश् चास्ते विष्णोर् या तामसी तनुः
21,14,śeṣākhyā yadguṇān vaktuṃ na śaktā daityadānavāḥ yo 'nantaḥ paṭhyate siddhair devadevarṣipūjitaḥ,शेषाख्या यद्गुणान् वक्तुं न शक्ता दैत्यदानवाः यो ऽनन्तः पठ्यते सिद्धैर् देवदेवर्षिपूजितः
21,15,sahasraśirasā vyaktaḥ svastikāmalabhūṣaṇaḥ phaṇāmaṇisahasreṇa yaḥ sa vidyotayan diśaḥ,सहस्रशिरसा व्यक्तः स्वस्तिकामलभूषणः फणामणिसहस्रेण यः स विद्योतयन् दिशः
21,16,sarvān karoti nirvīryān hitāya jagato 'surān madāghūrṇitanetro 'sau yaḥ sadaivaikakuṇḍalaḥ,सर्वान् करोति निर्वीर्यान् हिताय जगतो ऽसुरान् मदाघूर्णितनेत्रो ऽसौ यः सदैवैककुण्डलः
21,17,kirīṭī sragdharo bhāti sāgniśveta ivācalaḥ nīlavāsā madotsiktaḥ śvetahāropaśobhitaḥ,किरीटी स्रग्धरो भाति साग्निश्वेत इवाचलः नीलवासा मदोत्सिक्तः श्वेतहारोपशोभितः
21,18,sābhragaṅgāprapāto 'sau kailāsādrir ivottamaḥ lāṅgalāsaktahastāgro bibhran muśalam uttamam,साभ्रगङ्गाप्रपातो ऽसौ कैलासाद्रिर् इवोत्तमः लाङ्गलासक्तहस्ताग्रो बिभ्रन् मुशलम् उत्तमम्
21,19,upāsyate svayaṃ kāntyā yo vāruṇyā ca mūrtayā kalpānte yasya vaktrebhyo viṣānalaśikhojjvalaḥ,उपास्यते स्वयं कान्त्या यो वारुण्या च मूर्तया कल्पान्ते यस्य वक्त्रेभ्यो विषानलशिखोज्ज्वलः
21,20,saṃkarṣaṇātmako rudro niṣkramyātti jagattrayam sa bibhracchikharībhūtam aśeṣaṃ kṣitimaṇḍalam,संकर्षणात्मको रुद्रो निष्क्रम्यात्ति जगत्त्रयम् स बिभ्रच्छिखरीभूतम् अशेषं क्षितिमण्डलम्
21,21,āste pātālamūlasthaḥ śeṣo 'śeṣasurārcitaḥ tasya vīryaṃ prabhāvaś ca svarūpaṃ rūpam eva ca,आस्ते पातालमूलस्थः शेषो ऽशेषसुरार्चितः तस्य वीर्यं प्रभावश् च स्वरूपं रूपम् एव च
21,22,nahi varṇayituṃ śakyaṃ jñātuṃ vā tridaśair api yasyaiṣā sakalā pṛthvī phaṇāmaṇiśikhāruṇā,नहि वर्णयितुं शक्यं ज्ञातुं वा त्रिदशैर् अपि यस्यैषा सकला पृथ्वी फणामणिशिखारुणा
21,23,āste kusumamāleva kas tadvīryaṃ vadiṣyati yadā vijṛmbhate 'nanto madāghūrṇitalocanaḥ,आस्ते कुसुममालेव कस् तद्वीर्यं वदिष्यति यदा विजृम्भते ऽनन्तो मदाघूर्णितलोचनः
21,24,tadā calati bhūr eṣā sādritoyādhikānanā gandharvāpsarasaḥ siddhāḥ kiṃnaroragavāraṇāḥ,तदा चलति भूर् एषा साद्रितोयाधिकानना गन्धर्वाप्सरसः सिद्धाः किंनरोरगवारणाः
21,25,nāntaṃ guṇānāṃ gacchanti tato 'nanto 'yam avyayaḥ yasya nāgavadhūhastair lāpitaṃ haricandanam,नान्तं गुणानां गच्छन्ति ततो ऽनन्तो ऽयम् अव्ययः यस्य नागवधूहस्तैर् लापितं हरिचन्दनम्
21,26,muhuḥ śvāsānilāyastaṃ yāti dikpaṭavāsatām yam ārādhya purāṇarṣir gargo jyotīṃṣi tattvataḥ,मुहुः श्वासानिलायस्तं याति दिक्पटवासताम् यम् आराध्य पुराणर्षिर् गर्गो ज्योतींषि तत्त्वतः
21,27,jñātavān sakalaṃ caiva nimittapaṭhitaṃ phalam teneyaṃ nāgavaryeṇa śirasā vidhṛtā mahī bibharti sakalāṃl lokān sadevāsuramānuṣān,ज्ञातवान् सकलं चैव निमित्तपठितं फलम् तेनेयं नागवर्येण शिरसा विधृता मही बिभर्ति सकलांल् लोकान् सदेवासुरमानुषान्
22,1,tataś cānantaraṃ viprā narakā rauravādayaḥ pāpino yeṣu pātyante tāñ śṛṇudhvaṃ dvijottamāḥ,ततश् चानन्तरं विप्रा नरका रौरवादयः पापिनो येषु पात्यन्ते ताञ् शृणुध्वं द्विजोत्तमाः
22,2,rauravaḥ śaukaro rodhas tāno viśasanas tathā mahājvālas taptakuḍyo mahālobho vimohanaḥ,रौरवः शौकरो रोधस् तानो विशसनस् तथा महाज्वालस् तप्तकुड्यो महालोभो विमोहनः
22,3,rudhirāndho vasātaptaḥ kṛmīśaḥ kṛmibhojanaḥ asipattravanaṃ kṛṣṇo lālābhakṣaś ca dāruṇaḥ,रुधिरान्धो वसातप्तः कृमीशः कृमिभोजनः असिपत्त्रवनं कृष्णो लालाभक्षश् च दारुणः
22,4,tathā pūyavahaḥ pāpo vahnijvālo hy adhaḥśirāḥ sadaṃśaḥ kṛṣṇasūtraś ca tamaś cāvīcir eva ca,तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालो ह्य् अधःशिराः सदंशः कृष्णसूत्रश् च तमश् चावीचिर् एव च
22,5,śvabhojano 'thāpratiṣṭhomaāvīciś ca tathāparaḥ ity evamādayaś cānye narakā bhṛśadāruṇāḥ,श्वभोजनो ऽथाप्रतिष्ठोमआवीचिश् च तथापरः इत्य् एवमादयश् चान्ये नरका भृशदारुणाः
22,6,yamasya viṣaye ghorāḥ śastrāgniviṣadarśinaḥ patanti yeṣu puruṣāḥ pāpakarmaratāś ca ye,यमस्य विषये घोराः शस्त्राग्निविषदर्शिनः पतन्ति येषु पुरुषाः पापकर्मरताश् च ये
22,7,kūṭasākṣī tathā samyak pakṣapātena yo vadet yaś cānyad anṛtaṃ vakti sa naro yāti rauravam,कूटसाक्षी तथा सम्यक् पक्षपातेन यो वदेत् यश् चान्यद् अनृतं वक्ति स नरो याति रौरवम्
22,8,bhrūṇahā purahantā ca goghnaś ca munisattamāḥ yānti te rauravaṃ ghoraṃ yaś cocchvāsanirodhakaḥ,भ्रूणहा पुरहन्ता च गोघ्नश् च मुनिसत्तमाः यान्ति ते रौरवं घोरं यश् चोच्छ्वासनिरोधकः
22,9,surāpo brahmahā hartā suvarṇasya ca śūkare prayāti narake yaś ca taiḥ saṃsargam upaiti vai,सुरापो ब्रह्महा हर्ता सुवर्णस्य च शूकरे प्रयाति नरके यश् च तैः संसर्गम् उपैति वै
22,10,rājanyavaiśyahā caiva tathaiva gurutalpagaḥ taptakumbhe svasṛgāmī hanti rājabhaṭaṃ ca yaḥ,राजन्यवैश्यहा चैव तथैव गुरुतल्पगः तप्तकुम्भे स्वसृगामी हन्ति राजभटं च यः
22,11,mādhvīvikrayakṛn vadhyapālaḥ kesaravikrayī taptalohe patanty ete yaś ca bhaktaṃ parityajet,माध्वीविक्रयकृन् वध्यपालः केसरविक्रयी तप्तलोहे पतन्त्य् एते यश् च भक्तं परित्यजेत्
22,12,sutāṃ snuṣāṃ cāpi gatvā mahājvāle nipātyate avamantā gurūṇāṃ yo yaś cākroṣṭā narādhamaḥ,सुतां स्नुषां चापि गत्वा महाज्वाले निपात्यते अवमन्ता गुरूणां यो यश् चाक्रोष्टा नराधमः
22,13,vedadūṣayitā yaś ca vedavikrayakaś ca yaḥ agamyagāmī yaś ca syāt te yānti śabalaṃ dvijāḥ,वेददूषयिता यश् च वेदविक्रयकश् च यः अगम्यगामी यश् च स्यात् ते यान्ति शबलं द्विजाः
22,14,cauro vimohe patati maryādādūṣakas tathā devadvijapitṛdveṣṭā ratnadūṣayitā ca yaḥ,चौरो विमोहे पतति मर्यादादूषकस् तथा देवद्विजपितृद्वेष्टा रत्नदूषयिता च यः
22,15,sa yāti kṛmibhakṣye vai kṛmīśe tu duriṣṭikṛt pitṛdevātithīn yas tu paryaśnāti narādhamaḥ,स याति कृमिभक्ष्ये वै कृमीशे तु दुरिष्टिकृत् पितृदेवातिथीन् यस् तु पर्यश्नाति नराधमः
22,16,lālābhakṣye sa yāty ugre śarakartā ca vedhake karoti karṇino yaś ca yaś ca khaḍgādikṛn naraḥ,लालाभक्ष्ये स यात्य् उग्रे शरकर्ता च वेधके करोति कर्णिनो यश् च यश् च खड्गादिकृन् नरः
22,17,prayānty ete viśasane narake bhṛśadāruṇe asatpratigrahītā ca narake yāty adhomukhe,प्रयान्त्य् एते विशसने नरके भृशदारुणे असत्प्रतिग्रहीता च नरके यात्य् अधोमुखे
22,18,ayājyayājakas tatra tathā nakṣatrasūcakaḥ kṛmipūye naraś caiko yāti miṣṭānnabhuk sadā,अयाज्ययाजकस् तत्र तथा नक्षत्रसूचकः कृमिपूये नरश् चैको याति मिष्टान्नभुक् सदा
22,19,lākṣāmāṃsarasānāṃ ca tilānāṃ lavaṇasya ca vikretā brāhmaṇo yāti tam eva narakaṃ dvijāḥ,लाक्षामांसरसानां च तिलानां लवणस्य च विक्रेता ब्राह्मणो याति तम् एव नरकं द्विजाः
22,20,mārjārakukkuṭacchāgaśvavarāhavihaṃgamān poṣayan narakaṃ yāti tam eva dvijasattamāḥ,मार्जारकुक्कुटच्छागश्ववराहविहंगमान् पोषयन् नरकं याति तम् एव द्विजसत्तमाः
22,21,raṅgopajīvī kaivartaḥ kuṇḍāśī garadas tathā sūcī māhiṣikaś caiva parvagāmī ca yo dvijaḥ,रङ्गोपजीवी कैवर्तः कुण्डाशी गरदस् तथा सूची माहिषिकश् चैव पर्वगामी च यो द्विजः
22,22,agāradāhī mitraghnaḥ śakunigrāmayājakaḥ rudhirāndhe patanty ete somaṃ vikrīṇate ca ye,अगारदाही मित्रघ्नः शकुनिग्रामयाजकः रुधिरान्धे पतन्त्य् एते सोमं विक्रीणते च ये
22,23,madhuhā grāmahantā ca yāti vaitaraṇīṃ naraḥ retaḥpānādikartāro maryādābhedinaś ca ye,मधुहा ग्रामहन्ता च याति वैतरणीं नरः रेतःपानादिकर्तारो मर्यादाभेदिनश् च ये
22,24,te kṛcchre yānty aśaucāś ca kuhakājīvinaś ca ye asipattravanaṃ yāti vanacchedī vṛthaiva yaḥ,ते कृच्छ्रे यान्त्य् अशौचाश् च कुहकाजीविनश् च ये असिपत्त्रवनं याति वनच्छेदी वृथैव यः
22,25,aurabhrikā mṛgavyādhā vahnijvāle patanti vai yānti tatraiva te viprā yaś cāpākeṣu vahnidaḥ,औरभ्रिका मृगव्याधा वह्निज्वाले पतन्ति वै यान्ति तत्रैव ते विप्रा यश् चापाकेषु वह्निदः
22,26,vratopalopako yaś ca svāśramād vicyutaś ca yaḥ saṃdaṃśayātanāmadhye patatas tāv ubhāv api,व्रतोपलोपको यश् च स्वाश्रमाद् विच्युतश् च यः संदंशयातनामध्ये पततस् ताव् उभाव् अपि
22,27,divā svapneṣu syandante ye narā brahmacāriṇaḥ putrair adhyāpitā ye tu te patanti śvabhojane,दिवा स्वप्नेषु स्यन्दन्ते ये नरा ब्रह्मचारिणः पुत्रैर् अध्यापिता ये तु ते पतन्ति श्वभोजने
22,28,ete cānye ca narakāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ yeṣu duṣkṛtakarmāṇaḥ pacyante yātanāgatāḥ,एते चान्ये च नरकाः शतशो ऽथ सहस्रशः येषु दुष्कृतकर्माणः पच्यन्ते यातनागताः
22,29,tathaiva pāpāny etāni tathānyāni sahasraśaḥ bhujyante jātipuruṣair narakāntaragocaraiḥ,तथैव पापान्य् एतानि तथान्यानि सहस्रशः भुज्यन्ते जातिपुरुषैर् नरकान्तरगोचरैः
22,30,varṇāśramaviruddhaṃ ca karma kurvanti ye narāḥ karmaṇā manasā vācā nirayeṣu patanti te,वर्णाश्रमविरुद्धं च कर्म कुर्वन्ति ये नराः कर्मणा मनसा वाचा निरयेषु पतन्ति ते
22,31,adhaḥśirobhir dṛśyante nārakair divi devatāḥ devāś cādhomukhān sarvān adhaḥ paśyanti nārakān,अधःशिरोभिर् दृश्यन्ते नारकैर् दिवि देवताः देवाश् चाधोमुखान् सर्वान् अधः पश्यन्ति नारकान्
22,32,sthāvarāḥ kṛmayo 'jvāś ca pakṣiṇaḥ paśavo narāḥ dhārmikās tridaśās tadvan mokṣiṇaś ca yathākramam,स्थावराः कृमयो ऽज्वाश् च पक्षिणः पशवो नराः धार्मिकास् त्रिदशास् तद्वन् मोक्षिणश् च यथाक्रमम्
22,33,sahasrabhāgaḥ prathamād dvitīyo 'nukramāt tathā sarve hy ete mahābhāgā yāvan muktisamāśrayāḥ,सहस्रभागः प्रथमाद् द्वितीयो ऽनुक्रमात् तथा सर्वे ह्य् एते महाभागा यावन् मुक्तिसमाश्रयाः
22,34,yāvanto jantavaḥ svarge tāvanto narakaukasaḥ pāpakṛd yāti narakaṃ prāyaścittaparāṅmukhaḥ,यावन्तो जन्तवः स्वर्गे तावन्तो नरकौकसः पापकृद् याति नरकं प्रायश्चित्तपराङ्मुखः
22,35,pāpānām anurūpāṇi prāyaścittāni yad yathā tathā tathaiva saṃsmṛtya proktāni paramarṣibhiḥ,पापानाम् अनुरूपाणि प्रायश्चित्तानि यद् यथा तथा तथैव संस्मृत्य प्रोक्तानि परमर्षिभिः
22,36,pāpe gurūṇi guruṇi svalpāny alpe ca tadvidaḥ prāyaścittāni viprendrā jaguḥ svāyaṃbhuvādayaḥ,पापे गुरूणि गुरुणि स्वल्पान्य् अल्पे च तद्विदः प्रायश्चित्तानि विप्रेन्द्रा जगुः स्वायंभुवादयः
22,37,prāyaścittāny aśeṣāṇi tapaḥkarmātmakāni vai yāni teṣām aśeṣāṇāṃ kṛṣṇānusmaraṇaṃ param,प्रायश्चित्तान्य् अशेषाणि तपःकर्मात्मकानि वै यानि तेषाम् अशेषाणां कृष्णानुस्मरणं परम्
22,38,kṛte pāpe 'nutāpo vai yasya puṃsaḥ prajāyate prāyaścittaṃ tu tasyaikaṃ harisaṃsmaraṇaṃ param,कृते पापे ऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते प्रायश्चित्तं तु तस्यैकं हरिसंस्मरणं परम्
22,39,prātar niśi tathā saṃdhyāmadhyāhnādiṣu saṃsmaran nārāyaṇam avāpnoti sadyaḥ pāpakṣayān naraḥ,प्रातर् निशि तथा संध्यामध्याह्नादिषु संस्मरन् नारायणम् अवाप्नोति सद्यः पापक्षयान् नरः
22,40,viṣṇusaṃsmaraṇāt kṣīṇasamastakleśasaṃcayaḥ muktiṃ prayāti bho viprā viṣṇos tasyānukīrtanāt,विष्णुसंस्मरणात् क्षीणसमस्तक्लेशसंचयः मुक्तिं प्रयाति भो विप्रा विष्णोस् तस्यानुकीर्तनात्
22,41,vāsudeve mano yasya japahomārcanādiṣu tasyāntarāyo viprendrā devendratvādikaṃ phalam,वासुदेवे मनो यस्य जपहोमार्चनादिषु तस्यान्तरायो विप्रेन्द्रा देवेन्द्रत्वादिकं फलम्
22,42,kva nākapṛṣṭhagamanaṃ punarāvṛttilakṣaṇam kva japo vāsudeveti muktibījam anuttamam,क्व नाकपृष्ठगमनं पुनरावृत्तिलक्षणम् क्व जपो वासुदेवेति मुक्तिबीजम् अनुत्तमम्
22,43,tasmād aharniśaṃ viṣṇuṃ saṃsmaran puruṣo dvijaḥ na yāti narakaṃ śuddhaḥ saṃkṣīṇākhilapātakaḥ,तस्माद् अहर्निशं विष्णुं संस्मरन् पुरुषो द्विजः न याति नरकं शुद्धः संक्षीणाखिलपातकः
22,44,manaḥprītikaraḥ svargo narakas tadviparyayaḥ narakasvargasaṃjñe vai pāpapuṇye dvijottamāḥ,मनःप्रीतिकरः स्वर्गो नरकस् तद्विपर्ययः नरकस्वर्गसंज्ञे वै पापपुण्ये द्विजोत्तमाः
22,45,vastv ekam eva duḥkhāya sukhāyerṣyodayāya ca kopāya ca yatas tasmād vastu duḥkhātmakaṃ kutaḥ,वस्त्व् एकम् एव दुःखाय सुखायेर्ष्योदयाय च कोपाय च यतस् तस्माद् वस्तु दुःखात्मकं कुतः
22,46,tad eva prītaye bhūtvā punar duḥkhāya jāyate tad eva kopālayataḥ prasādāya ca jāyate,तद् एव प्रीतये भूत्वा पुनर् दुःखाय जायते तद् एव कोपालयतः प्रसादाय च जायते
22,47,tasmād duḥkhātmakaṃ nāsti na ca kiṃcit sukhātmakam manasaḥ pariṇāmo 'yaṃ sukhaduḥkhādilakṣaṇaḥ,तस्माद् दुःखात्मकं नास्ति न च किंचित् सुखात्मकम् मनसः परिणामो ऽयं सुखदुःखादिलक्षणः
22,48,jñānam eva paraṃ brahmājñānaṃ bandhāya ceṣyate jñānātmakam idaṃ viśvaṃ na jñānād vidyate param,ज्ञानम् एव परं ब्रह्माज्ञानं बन्धाय चेष्यते ज्ञानात्मकम् इदं विश्वं न ज्ञानाद् विद्यते परम्
22,49,vidyāvidye hi bho viprā jñānam evāvadhāryatām evam etad mayākhyātaṃ bhavatāṃ maṇḍalaṃ bhuvaḥ,विद्याविद्ये हि भो विप्रा ज्ञानम् एवावधार्यताम् एवम् एतद् मयाख्यातं भवतां मण्डलं भुवः
22,50,pātālāni ca sarvāṇi tathaiva narakā dvijāḥ samudrāḥ parvatāś caiva dvīpā varṣāṇi nimnagāḥ saṃkṣepāt sarvam ākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchatha,पातालानि च सर्वाणि तथैव नरका द्विजाः समुद्राः पर्वताश् चैव द्वीपा वर्षाणि निम्नगाः संक्षेपात् सर्वम् आख्यातं किं भूयः श्रोतुम् इच्छथ
23,1,kathitaṃ bhavatā sarvam asmākaṃ sakalaṃ tathā bhuvarlokādikāṃl lokāñ śrotum icchāmahe vayam,कथितं भवता सर्वम् अस्माकं सकलं तथा भुवर्लोकादिकांल् लोकाञ् श्रोतुम् इच्छामहे वयम्
23,2,tathaiva grahasaṃsthānaṃ pramāṇāni yathā tathā samācakṣva mahābhāga yathāval lomaharṣaṇa,तथैव ग्रहसंस्थानं प्रमाणानि यथा तथा समाचक्ष्व महाभाग यथावल् लोमहर्षण
23,3,ravicandramasor yāvan mayūkhair avabhāsyate sasamudrasaricchailā tāvatī pṛthivī smṛtā,रविचन्द्रमसोर् यावन् मयूखैर् अवभास्यते ससमुद्रसरिच्छैला तावती पृथिवी स्मृता
23,4,yāvatpramāṇā pṛthivī vistāraparimaṇḍalā nabhas tāvatpramāṇaṃ hi vistāraparimaṇḍalam,यावत्प्रमाणा पृथिवी विस्तारपरिमण्डला नभस् तावत्प्रमाणं हि विस्तारपरिमण्डलम्
23,5,bhūmer yojanalakṣe tu sauraṃ viprās tu maṇḍalam lakṣe divākarāc cāpi maṇḍalaṃ śaśinaḥ sthitam,भूमेर् योजनलक्षे तु सौरं विप्रास् तु मण्डलम् लक्षे दिवाकराच् चापि मण्डलं शशिनः स्थितम्
23,6,pūrṇe śatasahasre tu yojanānāṃ niśākarāt nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnam upariṣṭāt prakāśate,पूर्णे शतसहस्रे तु योजनानां निशाकरात् नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नम् उपरिष्टात् प्रकाशते
23,7,dvilakṣe cottare viprā budho nakṣatramaṇḍalāt tāvatpramāṇabhāge tu budhasyāpy uśanā sthitaḥ,द्विलक्षे चोत्तरे विप्रा बुधो नक्षत्रमण्डलात् तावत्प्रमाणभागे तु बुधस्याप्य् उशना स्थितः
23,8,aṅgārako 'pi śukrasya tatpramāṇe vyavasthitaḥ lakṣadvayena bhaumasya sthito devapurohitaḥ,अङ्गारको ऽपि शुक्रस्य तत्प्रमाणे व्यवस्थितः लक्षद्वयेन भौमस्य स्थितो देवपुरोहितः
23,9,saurir bṛhaspater ūrdhvaṃ dvilakṣe samavasthitaḥ saptarṣimaṇḍalaṃ tasmāl lakṣam ekaṃ dvijottamāḥ,सौरिर् बृहस्पतेर् ऊर्ध्वं द्विलक्षे समवस्थितः सप्तर्षिमण्डलं तस्माल् लक्षम् एकं द्विजोत्तमाः
23,10,ṛṣibhyas tu sahasrāṇāṃ śatād ūrdhvaṃ vyavasthitaḥ meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiś cakrasya vai dhruvaḥ,ऋषिभ्यस् तु सहस्राणां शताद् ऊर्ध्वं व्यवस्थितः मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश् चक्रस्य वै ध्रुवः
23,11,trailokyam etat kathitaṃ saṃkṣepeṇa dvijottamāḥ ijyāphalasya bhūr eṣā ijyā cātra pratiṣṭhitā,त्रैलोक्यम् एतत् कथितं संक्षेपेण द्विजोत्तमाः इज्याफलस्य भूर् एषा इज्या चात्र प्रतिष्ठिता
23,12,dhruvād ūrdhvaṃ maharloko yatra te kalpavāsinaḥ ekayojanakoṭī tu maharloko vidhīyate,ध्रुवाद् ऊर्ध्वं महर्लोको यत्र ते कल्पवासिनः एकयोजनकोटी तु महर्लोको विधीयते
23,13,dve koṭyau tu jano loko yatra te brahmaṇaḥ sutāḥ sanandanādyāḥ kathitā viprāś cāmalacetasaḥ,द्वे कोट्यौ तु जनो लोको यत्र ते ब्रह्मणः सुताः सनन्दनाद्याः कथिता विप्राश् चामलचेतसः
23,14,caturguṇottaraṃ cordhvaṃ janalokāt tapaḥ smṛtam vairājā yatra te devāḥ sthitā dehavivarjitāḥ,चतुर्गुणोत्तरं चोर्ध्वं जनलोकात् तपः स्मृतम् वैराजा यत्र ते देवाः स्थिता देहविवर्जिताः
23,15,ṣaḍguṇena tapolokāt satyaloko virājate apunarmārakaṃ yatra siddhādimunisevitam,षड्गुणेन तपोलोकात् सत्यलोको विराजते अपुनर्मारकं यत्र सिद्धादिमुनिसेवितम्
23,16,pādagamyaṃ tu yat kiṃcid vastv asti pṛthivīmayam sa bhūrlokaḥ samākhyāto vistāro 'sya mayoditaḥ,पादगम्यं तु यत् किंचिद् वस्त्व् अस्ति पृथिवीमयम् स भूर्लोकः समाख्यातो विस्तारो ऽस्य मयोदितः
23,17,bhūmisūryāntaraṃ yat tu siddhādimunisevitam bhuvarlokas tu so 'py ukto dvitīyo munisattamāḥ,भूमिसूर्यान्तरं यत् तु सिद्धादिमुनिसेवितम् भुवर्लोकस् तु सो ऽप्य् उक्तो द्वितीयो मुनिसत्तमाः
23,18,dhruvasūryāntaraṃ yat tu niyutāni caturdaśa svarlokaḥ so 'pi kathito lokasaṃsthānacintakaiḥ,ध्रुवसूर्यान्तरं यत् तु नियुतानि चतुर्दश स्वर्लोकः सो ऽपि कथितो लोकसंस्थानचिन्तकैः
23,19,trailokyam etat kṛtakaṃ vipraiś ca paripaṭhyate janas tapas tathā satyam iti cākṛtakaṃ trayam,त्रैलोक्यम् एतत् कृतकं विप्रैश् च परिपठ्यते जनस् तपस् तथा सत्यम् इति चाकृतकं त्रयम्
23,20,kṛtakākṛtako madhye maharloka iti smṛtaḥ śūnyo bhavati kalpānte yo 'ntaṃ na ca vinaśyati,कृतकाकृतको मध्ये महर्लोक इति स्मृतः शून्यो भवति कल्पान्ते यो ऽन्तं न च विनश्यति
23,21,ete sapta mahālokā mayā vaḥ kathitā dvijāḥ pātālāni ca saptaiva brahmāṇḍasyaiṣa vistaraḥ,एते सप्त महालोका मया वः कथिता द्विजाः पातालानि च सप्तैव ब्रह्माण्डस्यैष विस्तरः
23,22,etad aṇḍakaṭāhena tiryag ūrdhvam adhas tathā kapitthasya yathā bījaṃ sarvato vai samāvṛtam,एतद् अण्डकटाहेन तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस् तथा कपित्थस्य यथा बीजं सर्वतो वै समावृतम्
23,23,daśottareṇa payasā dvijāś cāṇḍaṃ ca tad vṛtam sa cāmbuparivāro 'sau vahninā veṣṭito bahiḥ,दशोत्तरेण पयसा द्विजाश् चाण्डं च तद् वृतम् स चाम्बुपरिवारो ऽसौ वह्निना वेष्टितो बहिः
23,24,vahnis tu vāyunā vāyur viprās tu nabhasāvṛtaḥ ākāśo 'pi muniśreṣṭhā mahatā pariveṣṭitaḥ,वह्निस् तु वायुना वायुर् विप्रास् तु नभसावृतः आकाशो ऽपि मुनिश्रेष्ठा महता परिवेष्टितः
23,25,daśottarāṇy aśeṣāṇi viprāś caitāni sapta vai mahāntaṃ ca samāvṛtya pradhānaṃ samavasthitam,दशोत्तराण्य् अशेषाणि विप्राश् चैतानि सप्त वै महान्तं च समावृत्य प्रधानं समवस्थितम्
23,26,anantasya na tasyāntaḥ saṃkhyānaṃ cāpi vidyate tad anantam asaṃkhyātaṃ pramāṇenāpi vai yataḥ,अनन्तस्य न तस्यान्तः संख्यानं चापि विद्यते तद् अनन्तम् असंख्यातं प्रमाणेनापि वै यतः
23,27,hetubhūtam aśeṣasya prakṛtiḥ sā parā dvijāḥ aṇḍānāṃ tu sahasrāṇāṃ sahasrāṇy ayutāni ca,हेतुभूतम् अशेषस्य प्रकृतिः सा परा द्विजाः अण्डानां तु सहस्राणां सहस्राण्य् अयुतानि च
23,28,īdṛśānāṃ tathā tatra koṭikoṭiśatāni ca dāruṇy agnir yathā tailaṃ tile tadvat pumān iha,ईदृशानां तथा तत्र कोटिकोटिशतानि च दारुण्य् अग्निर् यथा तैलं तिले तद्वत् पुमान् इह
23,29,pradhāne 'vasthito vyāpī cetanātmanivedanaḥ pradhānaṃ ca pumāṃś caiva sarvabhūtānubhūtayā,प्रधाने ऽवस्थितो व्यापी चेतनात्मनिवेदनः प्रधानं च पुमांश् चैव सर्वभूतानुभूतया
23,30,viṣṇuśaktyā dvijaśreṣṭhā dhṛtau saṃśrayadharmiṇau tayoḥ saiva pṛthagbhāve kāraṇaṃ saṃśrayasya ca,विष्णुशक्त्या द्विजश्रेष्ठा धृतौ संश्रयधर्मिणौ तयोः सैव पृथग्भावे कारणं संश्रयस्य च
23,31,kṣobhakāraṇabhūtā ca sargakāle dvijottamāḥ yathā śaityaṃ jale vāto bibharti kaṇikāgatam,क्षोभकारणभूता च सर्गकाले द्विजोत्तमाः यथा शैत्यं जले वातो बिभर्ति कणिकागतम्
23,32,jagac chaktis tathā viṣṇoḥ pradhānapuruṣātmakam yathā ca pādapo mūlaskandhaśākhādisaṃyutaḥ,जगच् छक्तिस् तथा विष्णोः प्रधानपुरुषात्मकम् यथा च पादपो मूलस्कन्धशाखादिसंयुतः
23,33,ādyabījāt prabhavati bījāny anyāni vai tataḥ prabhavanti tatas tebhyo bhavanty anye pare drumāḥ,आद्यबीजात् प्रभवति बीजान्य् अन्यानि वै ततः प्रभवन्ति ततस् तेभ्यो भवन्त्य् अन्ये परे द्रुमाः
23,34,te 'pi tallakṣaṇadravyakāraṇānugatā dvijāḥ evam avyākṛtāt pūrvaṃ jāyante mahadādayaḥ,ते ऽपि तल्लक्षणद्रव्यकारणानुगता द्विजाः एवम् अव्याकृतात् पूर्वं जायन्ते महदादयः
23,35,viśeṣāntās tatas tebhyaḥ saṃbhavanti surādayaḥ tebhyaś ca putrās teṣāṃ tu putrāṇāṃ parame sutāḥ,विशेषान्तास् ततस् तेभ्यः संभवन्ति सुरादयः तेभ्यश् च पुत्रास् तेषां तु पुत्राणां परमे सुताः
23,36,bījād vṛkṣapraroheṇa yathā nāpacayas taroḥ bhūtānāṃ bhūtasargeṇa naivāsty apacayas tathā,बीजाद् वृक्षप्ररोहेण यथा नापचयस् तरोः भूतानां भूतसर्गेण नैवास्त्य् अपचयस् तथा
23,37,saṃnidhānād yathākāśakālādyāḥ kāraṇaṃ taroḥ tathaivāpariṇāmena viśvasya bhagavān hariḥ,संनिधानाद् यथाकाशकालाद्याः कारणं तरोः तथैवापरिणामेन विश्वस्य भगवान् हरिः
23,38,vrīhibīje yathā mūlaṃ nālaṃ pattrāṅkurau tathā kāṇḍakoṣās tathā puṣpaṃ kṣīraṃ tadvac ca taṇḍulaḥ,व्रीहिबीजे यथा मूलं नालं पत्त्राङ्कुरौ तथा काण्डकोषास् तथा पुष्पं क्षीरं तद्वच् च तण्डुलः
23,39,tuṣāḥ kaṇāś ca santo vai yānty āvirbhāvam ātmanaḥ prarohahetusāmagryam āsādya munisattamāḥ,तुषाः कणाश् च सन्तो वै यान्त्य् आविर्भावम् आत्मनः प्ररोहहेतुसामग्र्यम् आसाद्य मुनिसत्तमाः
23,40,tathā karmasv anekeṣu devādyās tanavaḥ sthitāḥ viṣṇuśaktiṃ samāsādya praroham upayānti vai,तथा कर्मस्व् अनेकेषु देवाद्यास् तनवः स्थिताः विष्णुशक्तिं समासाद्य प्ररोहम् उपयान्ति वै
23,41,sa ca viṣṇuḥ paraṃ brahma yataḥ sarvam idaṃ jagat jagac ca yo yatra cedaṃ yasmin vilayam eṣyati,स च विष्णुः परं ब्रह्म यतः सर्वम् इदं जगत् जगच् च यो यत्र चेदं यस्मिन् विलयम् एष्यति
23,42,tad brahma paramaṃ dhāma sadasat paramaṃ padam yasya sarvam abhedena jagad etac carācaram,तद् ब्रह्म परमं धाम सदसत् परमं पदम् यस्य सर्वम् अभेदेन जगद् एतच् चराचरम्
23,43,sa eva mūlaprakṛtir vyaktarūpī jagac ca saḥ tasminn eva layaṃ sarvaṃ yāti tatra ca tiṣṭhati,स एव मूलप्रकृतिर् व्यक्तरूपी जगच् च सः तस्मिन्न् एव लयं सर्वं याति तत्र च तिष्ठति
24,1,kartā kriyāṇāṃ sa ca ijyate kratuḥ sa eva tatkarmaphalaṃ ca tasya yat yugādi yasmāc ca bhaved aśeṣato harer na kiṃcid vyatiriktam asti tat BrP_23.44 tārāmayaṃ bhagavataḥ śiśumārākṛti prabhoḥ divi rūpaṃ harer yat tu tasya pucche sthito dhruvaḥ,कर्ता क्रियाणां स च इज्यते क्रतुः स एव तत्कर्मफलं च तस्य यत् युगादि यस्माच् च भवेद् अशेषतो हरेर् न किंचिद् व्यतिरिक्तम् अस्ति तत् ब्र्प्_२३.४४ तारामयं भगवतः शिशुमाराकृति प्रभोः दिवि रूपं हरेर् यत् तु तस्य पुच्छे स्थितो ध्रुवः
24,2,saeṣa bhraman bhrāmayati candrādityādikān grahān bhramantam anu taṃ yānti nakṣatrāṇi ca cakravat,सएष भ्रमन् भ्रामयति चन्द्रादित्यादिकान् ग्रहान् भ्रमन्तम् अनु तं यान्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्
24,3,sūryācandramasau tārā nakṣatrāṇi grahaiḥ saha vātānīkamayair bandhair dhruve baddhāni tāni vai,सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह वातानीकमयैर् बन्धैर् ध्रुवे बद्धानि तानि वै
24,4,śiśumārākṛti proktaṃ yad rūpaṃ jyotiṣāṃ divi nārāyaṇaḥ paraṃ dhāma tasyādhāraḥ svayaṃ hṛdi,शिशुमाराकृति प्रोक्तं यद् रूपं ज्योतिषां दिवि नारायणः परं धाम तस्याधारः स्वयं हृदि
24,5,uttānapādatanayas tam ārādhya prajāpatim sa tārāśiśumārasya dhruvaḥ pucche vyavasthitaḥ,उत्तानपादतनयस् तम् आराध्य प्रजापतिम् स ताराशिशुमारस्य ध्रुवः पुच्छे व्यवस्थितः
24,6,ādhāraḥ śiśumārasya sarvādhyakṣo janārdanaḥ dhruvasya śiśumāraś ca dhruve bhānur vyavasthitaḥ,आधारः शिशुमारस्य सर्वाध्यक्षो जनार्दनः ध्रुवस्य शिशुमारश् च ध्रुवे भानुर् व्यवस्थितः
24,7,tad ādhāraṃ jagac cedaṃ sadevāsuramānuṣam yena viprā vidhānena tan me śṛṇuta sāṃpratam,तद् आधारं जगच् चेदं सदेवासुरमानुषम् येन विप्रा विधानेन तन् मे शृणुत सांप्रतम्
24,8,vivasvān aṣṭabhir māsair grasaty apo rasātmikāḥ varṣaty ambu tataś cānnam annādam akhilaṃ jagat,विवस्वान् अष्टभिर् मासैर् ग्रसत्य् अपो रसात्मिकाः वर्षत्य् अम्बु ततश् चान्नम् अन्नादम् अखिलं जगत्
24,9,vivasvān aṃśubhis tīkṣṇair ādāya jagato jalam somaṃ puṣyaty athenduś ca vāyunāḍīmayair divi,विवस्वान् अंशुभिस् तीक्ष्णैर् आदाय जगतो जलम् सोमं पुष्यत्य् अथेन्दुश् च वायुनाडीमयैर् दिवि
24,10,jalair vikṣipyate 'bhreṣu dhūmāgnyanilamūrtiṣu na bhraśyanti yatas tebhyo jalāny abhrāṇi tāny ataḥ,जलैर् विक्षिप्यते ऽभ्रेषु धूमाग्न्यनिलमूर्तिषु न भ्रश्यन्ति यतस् तेभ्यो जलान्य् अभ्राणि तान्य् अतः
24,11,abhrasthāḥ prapatanty āpo vāyunā samudīritāḥ saṃskāraṃ kālajanitaṃ viprāś cāsādya nirmalāḥ,अभ्रस्थाः प्रपतन्त्य् आपो वायुना समुदीरिताः संस्कारं कालजनितं विप्राश् चासाद्य निर्मलाः
24,12,saritsamudrā bhaumās tu tathāpaḥ prāṇisaṃbhavāḥ catuṣprakārā bhagavān ādatte savitā dvijāḥ,सरित्समुद्रा भौमास् तु तथापः प्राणिसंभवाः चतुष्प्रकारा भगवान् आदत्ते सविता द्विजाः
24,13,ākāśagaṅgāsalilaṃ tathāhṛtya gabhastimān anabhragatam evorvyāṃ sadyaḥ kṣipati raśmibhiḥ,आकाशगङ्गासलिलं तथाहृत्य गभस्तिमान् अनभ्रगतम् एवोर्व्यां सद्यः क्षिपति रश्मिभिः
24,14,tasya saṃsparśanirdhūtapāpapaṅko dvijottamāḥ na yāti narakaṃ martyo divyaṃ snānaṃ hi tat smṛtam,तस्य संस्पर्शनिर्धूतपापपङ्को द्विजोत्तमाः न याति नरकं मर्त्यो दिव्यं स्नानं हि तत् स्मृतम्
24,15,dṛṣṭasūryaṃ hi tad vāri pataty abhrair vinā divaḥ ākāśagaṅgāsalilaṃ tad gobhiḥ kṣipyate raveḥ,दृष्टसूर्यं हि तद् वारि पतत्य् अभ्रैर् विना दिवः आकाशगङ्गासलिलं तद् गोभिः क्षिप्यते रवेः
24,16,kṛttikādiṣu ṛkṣeṣu viṣameṣv ambu yad divaḥ dṛṣṭvārkaṃ patitaṃ jñeyaṃ tad gāṅgaṃ diggajohnitam,कृत्तिकादिषु ऋक्षेषु विषमेष्व् अम्बु यद् दिवः दृष्ट्वार्कं पतितं ज्ञेयं तद् गाङ्गं दिग्गजोह्नितम्
24,17,yugmarkṣeṣu tu yat toyaṃ pataty arkodgitaṃ divaḥ tat sūryaraśmibhiḥ sadyaḥ samādāya nirasyate,युग्मर्क्षेषु तु यत् तोयं पतत्य् अर्कोद्गितं दिवः तत् सूर्यरश्मिभिः सद्यः समादाय निरस्यते
24,18,ubhayaṃ puṇyam atyarthaṃ nṛṇāṃ pāpaharaṃ dvijāḥ ākāśagaṅgāsalilaṃ divyaṃ snānaṃ dvijottamāḥ,उभयं पुण्यम् अत्यर्थं नृणां पापहरं द्विजाः आकाशगङ्गासलिलं दिव्यं स्नानं द्विजोत्तमाः
24,19,yat tu meghaiḥ samutsṛṣṭaṃ vāri tat prāṇināṃ dvijāḥ puṣṇāty oṣadhayaḥ sarvā jīvanāyāmṛtaṃ hi tat,यत् तु मेघैः समुत्सृष्टं वारि तत् प्राणिनां द्विजाः पुष्णात्य् ओषधयः सर्वा जीवनायामृतं हि तत्
24,20,tena vṛddhiṃ parāṃ nītaḥ sakalaś cauṣadhīgaṇaḥ sādhakaḥ phalapākāntaḥ prajānāṃ tu prajāyate,तेन वृद्धिं परां नीतः सकलश् चौषधीगणः साधकः फलपाकान्तः प्रजानां तु प्रजायते
24,21,tena yajñān yathāproktān mānavāḥ śāstracakṣuṣaḥ kurvate 'harahaś caiva devān āpyāyayanti te,तेन यज्ञान् यथाप्रोक्तान् मानवाः शास्त्रचक्षुषः कुर्वते ऽहरहश् चैव देवान् आप्याययन्ति ते
24,22,evaṃ yajñāś ca vedāś ca varṇāś ca dvijapūrvakāḥ sarvadevanikāyāś ca paśubhūtagaṇāś ca ye,एवं यज्ञाश् च वेदाश् च वर्णाश् च द्विजपूर्वकाः सर्वदेवनिकायाश् च पशुभूतगणाश् च ये
24,23,vṛṣṭyā dhṛtam idaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam sāpi niṣpādyate vṛṣṭiḥ savitrā munisattamāḥ,वृष्ट्या धृतम् इदं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् सापि निष्पाद्यते वृष्टिः सवित्रा मुनिसत्तमाः
24,24,ādhārabhūtaḥ savitur dhruvo munivarottamāḥ dhruvasya śiśumāro 'sau so 'pi nārāyaṇāśrayaḥ,आधारभूतः सवितुर् ध्रुवो मुनिवरोत्तमाः ध्रुवस्य शिशुमारो ऽसौ सो ऽपि नारायणाश्रयः
24,25,hṛdi nārāyaṇas tasya śiśumārasya saṃsthitaḥ vibhartā sarvabhūtānām ādibhūtaḥ sanātanaḥ,हृदि नारायणस् तस्य शिशुमारस्य संस्थितः विभर्ता सर्वभूतानाम् आदिभूतः सनातनः
24,26,evaṃ mayā muniśreṣṭhā brahmāṇḍaṃ samudāhṛtam bhūsamudrādibhir yuktaṃ kim anyac chrotum icchatha,एवं मया मुनिश्रेष्ठा ब्रह्माण्डं समुदाहृतम् भूसमुद्रादिभिर् युक्तं किम् अन्यच् छ्रोतुम् इच्छथ
25,1,pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyāny āyatanāni ca vaktum arhasi dharmajña śrotuṃ no vartate manaḥ,पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्य् आयतनानि च वक्तुम् अर्हसि धर्मज्ञ श्रोतुं नो वर्तते मनः
25,2,yasya hastau ca pādau ca manaś caiva susaṃyatam vidyā tapaś ca kīrtiś ca sa tīrthaphalam aśnute,यस्य हस्तौ च पादौ च मनश् चैव सुसंयतम् विद्या तपश् च कीर्तिश् च स तीर्थफलम् अश्नुते
25,4,mano viśuddhaṃ puruṣasya tīrthaṃ vācāṃ tathā cendriyanigrahaś ca etāni tīrthāni śarīrajāni svargasya mārgaṃ pratibodhayanti BrP_25.3 cittam antargataṃ duṣṭaṃ tīrthasnānair na śudhyati śataśo 'pi jalair dhautaṃ surābhāṇḍam ivāśuci,मनो विशुद्धं पुरुषस्य तीर्थं वाचां तथा चेन्द्रियनिग्रहश् च एतानि तीर्थानि शरीरजानि स्वर्गस्य मार्गं प्रतिबोधयन्ति ब्र्प्_२५.३ चित्तम् अन्तर्गतं दुष्टं तीर्थस्नानैर् न शुध्यति शतशो ऽपि जलैर् धौतं सुराभाण्डम् इवाशुचि
25,5,na tīrthāni na dānāni na vratāni na cāśramāḥ duṣṭāśayaṃ dambharuciṃ punanti vyutthitendriyam,न तीर्थानि न दानानि न व्रतानि न चाश्रमाः दुष्टाशयं दम्भरुचिं पुनन्ति व्युत्थितेन्द्रियम्
25,6,indriyāṇi vaśe kṛtvā yatra yatra vasen naraḥ tatra tatra kurukṣetraṃ prayāgaṃ puṣkaraṃ tathā,इन्द्रियाणि वशे कृत्वा यत्र यत्र वसेन् नरः तत्र तत्र कुरुक्षेत्रं प्रयागं पुष्करं तथा
25,7,tasmāc chṛṇudhvaṃ vakṣyāmi tīrthāny āyatanāni ca saṃkṣepeṇa muniśreṣṭhāḥ pṛthivyāṃ yāni kāni vai,तस्माच् छृणुध्वं वक्ष्यामि तीर्थान्य् आयतनानि च संक्षेपेण मुनिश्रेष्ठाः पृथिव्यां यानि कानि वै
25,8,vistareṇa na śakyante vaktuṃ varṣaśatair api prathamaṃ puṣkaraṃ tīrthaṃ naimiṣāraṇyam eva ca,विस्तरेण न शक्यन्ते वक्तुं वर्षशतैर् अपि प्रथमं पुष्करं तीर्थं नैमिषारण्यम् एव च
25,9,prayāgaṃ ca pravakṣyāmi dharmāraṇyaṃ dvijottamāḥ dhenukaṃ campakāraṇyaṃ saindhavāraṇyam eva ca,प्रयागं च प्रवक्ष्यामि धर्मारण्यं द्विजोत्तमाः धेनुकं चम्पकारण्यं सैन्धवारण्यम् एव च
25,10,puṇyaṃ ca magadhāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyam eva ca gayā prabhāsaṃ śrītīrthaṃ divyaṃ kanakhalaṃ tathā,पुण्यं च मगधारण्यं दण्डकारण्यम् एव च गया प्रभासं श्रीतीर्थं दिव्यं कनखलं तथा
25,11,bhṛgutuṅgaṃ hiraṇyākṣaṃ bhīmāraṇyaṃ kuśasthalīm lohākulaṃ sakedāraṃ mandarāraṇyam eva ca,भृगुतुङ्गं हिरण्याक्षं भीमारण्यं कुशस्थलीम् लोहाकुलं सकेदारं मन्दरारण्यम् एव च
25,12,mahābalaṃ koṭitīrthaṃ sarvapāpaharaṃ tathā rūpatīrthaṃ śūkaravaṃ cakratīrthaṃ mahāphalam,महाबलं कोटितीर्थं सर्वपापहरं तथा रूपतीर्थं शूकरवं चक्रतीर्थं महाफलम्
25,13,yogatīrthaṃ somatīrthaṃ tīrthaṃ sāhoṭakaṃ tathā tīrthaṃ kokāmukhaṃ puṇyaṃ badarīśailam eva ca,योगतीर्थं सोमतीर्थं तीर्थं साहोटकं तथा तीर्थं कोकामुखं पुण्यं बदरीशैलम् एव च
25,14,somatīrthaṃ tuṅgakūṭaṃ tīrthaṃ skandāśramaṃ tathā koṭitīrthaṃ cāgnipadaṃ tīrthaṃ pañcaśikhaṃ tathā,सोमतीर्थं तुङ्गकूटं तीर्थं स्कन्दाश्रमं तथा कोटितीर्थं चाग्निपदं तीर्थं पञ्चशिखं तथा
25,15,dharmodbhavaṃ koṭitīrthaṃ tīrthaṃ bādhapramocanam gaṅgādvāraṃ pañcakūṭaṃ madhyakesaram eva ca,धर्मोद्भवं कोटितीर्थं तीर्थं बाधप्रमोचनम् गङ्गाद्वारं पञ्चकूटं मध्यकेसरम् एव च
25,16,cakraprabhaṃ mataṅgaṃ ca kruśadaṇḍaṃ ca viśrutam daṃṣṭrākuṇḍaṃ viṣṇutīrthaṃ sārvakāmikam eva ca,चक्रप्रभं मतङ्गं च क्रुशदण्डं च विश्रुतम् दंष्ट्राकुण्डं विष्णुतीर्थं सार्वकामिकम् एव च
25,17,tīrthaṃ matsyatilaṃ caiva badarī suprabhaṃ tathā brahmakuṇḍaṃ vahnikuṇḍaṃ tīrthaṃ satyapadaṃ tathā,तीर्थं मत्स्यतिलं चैव बदरी सुप्रभं तथा ब्रह्मकुण्डं वह्निकुण्डं तीर्थं सत्यपदं तथा
25,18,catuḥsrotaś catuḥśṛṅgaṃ śailaṃ dvādaśadhārakam mānasaṃ sthūlaśṛṅgaṃ ca sthūladaṇḍaṃ tathorvaśī,चतुःस्रोतश् चतुःशृङ्गं शैलं द्वादशधारकम् मानसं स्थूलशृङ्गं च स्थूलदण्डं तथोर्वशी
25,19,lokapālaṃ manuvaraṃ somāhvaśailam eva ca sadāprabhaṃ merukuṇḍaṃ tīrthaṃ somābhiṣecanam,लोकपालं मनुवरं सोमाह्वशैलम् एव च सदाप्रभं मेरुकुण्डं तीर्थं सोमाभिषेचनम्
25,20,mahāsrotaṃ koṭarakaṃ pañcadhāraṃ tridhārakam saptadhāraikadhāraṃ ca tīrthaṃ cāmarakaṇṭakam,महास्रोतं कोटरकं पञ्चधारं त्रिधारकम् सप्तधारैकधारं च तीर्थं चामरकण्टकम्
25,21,śālagrāmaṃ cakratīrthaṃ koṭidrumam anuttamam bilvaprabhaṃ devahradaṃ tīrthaṃ viṣṇuhradaṃ tathā,शालग्रामं चक्रतीर्थं कोटिद्रुमम् अनुत्तमम् बिल्वप्रभं देवह्रदं तीर्थं विष्णुह्रदं तथा
25,22,śaṅkhaprabhaṃ devakuṇḍaṃ tīrthaṃ vajrāyudhaṃ tathā agniprabhaṃ ca puṃnāgaṃ devaprabham anuttamam,शङ्खप्रभं देवकुण्डं तीर्थं वज्रायुधं तथा अग्निप्रभं च पुंनागं देवप्रभम् अनुत्तमम्
25,23,vidyādharaṃ sagāndharvaṃ śrītīrthaṃ brahmaṇo hradam sātīrthaṃ lokapālākhyaṃ maṇipuragiriṃ tathā,विद्याधरं सगान्धर्वं श्रीतीर्थं ब्रह्मणो ह्रदम् सातीर्थं लोकपालाख्यं मणिपुरगिरिं तथा
25,24,tīrthaṃ pañcahradaṃ caiva puṇyaṃ piṇḍārakaṃ tathā malavyaṃ goprabhāvaṃ ca govaraṃ vaṭamūlakam,तीर्थं पञ्चह्रदं चैव पुण्यं पिण्डारकं तथा मलव्यं गोप्रभावं च गोवरं वटमूलकम्
25,25,snānadaṇḍaṃ prayāgaṃ ca guhyaṃ viṣṇupadaṃ tathā kanyāśramaṃ vāyukuṇḍaṃ jambūmārgaṃ tathottamam,स्नानदण्डं प्रयागं च गुह्यं विष्णुपदं तथा कन्याश्रमं वायुकुण्डं जम्बूमार्गं तथोत्तमम्
25,26,gabhastitīrthaṃ ca tathā yayātipatanaṃ śuci koṭitīrthaṃ bhadravaṭaṃ mahākālavanaṃ tathā,गभस्तितीर्थं च तथा ययातिपतनं शुचि कोटितीर्थं भद्रवटं महाकालवनं तथा
25,27,narmadātīrtham aparaṃ tīrthavajraṃ tathārbudam piṅgutīrthaṃ savāsiṣṭhaṃ tīrthaṃ ca pṛthasaṃgamam,नर्मदातीर्थम् अपरं तीर्थवज्रं तथार्बुदम् पिङ्गुतीर्थं सवासिष्ठं तीर्थं च पृथसंगमम्
25,28,tīrthaṃ daurvāsikaṃ nāma tathā piñjarakaṃ śubham ṛṣitīrthaṃ brahmatuṅgaṃ vasutīrthaṃ kumārikam,तीर्थं दौर्वासिकं नाम तथा पिञ्जरकं शुभम् ऋषितीर्थं ब्रह्मतुङ्गं वसुतीर्थं कुमारिकम्
25,29,śakratīrthaṃ pañcanadaṃ reṇukātīrtham eva ca paitāmahaṃ ca vimalaṃ rudrapādaṃ tathottamam,शक्रतीर्थं पञ्चनदं रेणुकातीर्थम् एव च पैतामहं च विमलं रुद्रपादं तथोत्तमम्
25,30,maṇimattaṃ ca kāmākhyaṃ kṛṣṇatīrthaṃ kuśāvilam yajanaṃ yājanaṃ caiva tathaiva brahmavālukam,मणिमत्तं च कामाख्यं कृष्णतीर्थं कुशाविलम् यजनं याजनं चैव तथैव ब्रह्मवालुकम्
25,31,puṣpanyāsaṃ puṇḍarīkaṃ maṇipūraṃ tathottaram dīrghasattraṃ hayapadaṃ tīrthaṃ cānaśanaṃ tathā,पुष्पन्यासं पुण्डरीकं मणिपूरं तथोत्तरम् दीर्घसत्त्रं हयपदं तीर्थं चानशनं तथा
25,32,gaṅgodbhedaṃ śivodbhedaṃ narmadodbhedam eva ca vastrāpadaṃ dāruvalaṃ chāyārohaṇam eva ca,गङ्गोद्भेदं शिवोद्भेदं नर्मदोद्भेदम् एव च वस्त्रापदं दारुवलं छायारोहणम् एव च
25,33,siddheśvaraṃ mitravalaṃ kālikāśramam eva ca vaṭāvaṭaṃ bhadravaṭaṃ kauśāmbī ca divākaram,सिद्धेश्वरं मित्रवलं कालिकाश्रमम् एव च वटावटं भद्रवटं कौशाम्बी च दिवाकरम्
25,34,dvīpaṃ sārasvataṃ caiva vijayaṃ kāmadaṃ tathā rudrakoṭiṃ sumanasaṃ tīrthaṃ sadrāvanāmitam,द्वीपं सारस्वतं चैव विजयं कामदं तथा रुद्रकोटिं सुमनसं तीर्थं सद्रावनामितम्
25,35,syamantapañcakaṃ tīrthaṃ brahmatīrthaṃ sudarśanam satataṃ pṛthivīsarvaṃ pāriplavapṛthūdakau,स्यमन्तपञ्चकं तीर्थं ब्रह्मतीर्थं सुदर्शनम् सततं पृथिवीसर्वं पारिप्लवपृथूदकौ
25,36,daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ sarpijaṃ viṣayāntikam koṭitīrthaṃ pañcanadaṃ vārāhaṃ yakṣiṇīhradam,दशाश्वमेधिकं तीर्थं सर्पिजं विषयान्तिकम् कोटितीर्थं पञ्चनदं वाराहं यक्षिणीह्रदम्
25,37,puṇḍarīkaṃ somatīrthaṃ muñjavaṭaṃ tathottamam badarīvanam āsīnaṃ ratnamūlakam eva ca,पुण्डरीकं सोमतीर्थं मुञ्जवटं तथोत्तमम् बदरीवनम् आसीनं रत्नमूलकम् एव च
25,38,lokadvāraṃ pañcatīrthaṃ kapilātīrtham eva ca sūryatīrthaṃ śaṅkhinī ca gavāṃ bhavanam eva ca,लोकद्वारं पञ्चतीर्थं कपिलातीर्थम् एव च सूर्यतीर्थं शङ्खिनी च गवां भवनम् एव च
25,39,tīrthaṃ ca yakṣarājasya brahmāvartaṃ sutīrthakam kāmeśvaraṃ mātritīrthaṃ tīrthaṃ śītavanaṃ tathā,तीर्थं च यक्षराजस्य ब्रह्मावर्तं सुतीर्थकम् कामेश्वरं मात्रितीर्थं तीर्थं शीतवनं तथा
25,40,snānalomāpahaṃ caiva māsasaṃsarakaṃ tathā daśāśvamedhaṃ kedāraṃ brahmodumbaram eva ca,स्नानलोमापहं चैव माससंसरकं तथा दशाश्वमेधं केदारं ब्रह्मोदुम्बरम् एव च
25,41,saptarṣikuṇḍaṃ ca tathā tīrthaṃ devyāḥ sujambukam īṭāspadaṃ koṭikūṭaṃ kiṃdānaṃ kiṃjapaṃ tathā,सप्तर्षिकुण्डं च तथा तीर्थं देव्याः सुजम्बुकम् ईटास्पदं कोटिकूटं किंदानं किंजपं तथा
25,42,kāraṇḍavaṃ cāvedhyaṃ ca triviṣṭapam athāparam pāṇiṣātaṃ miśrakaṃ ca madhūvaṭamanojavau,कारण्डवं चावेध्यं च त्रिविष्टपम् अथापरम् पाणिषातं मिश्रकं च मधूवटमनोजवौ
25,43,kauśikī devatīrthaṃ ca tīrthaṃ ca ṛṇamocanam divyaṃ ca nṛgadhūmākhyaṃ tīrthaṃ viṣṇupadaṃ tathā,कौशिकी देवतीर्थं च तीर्थं च ऋणमोचनम् दिव्यं च नृगधूमाख्यं तीर्थं विष्णुपदं तथा
25,44,amarāṇāṃ hradaṃ puṇyaṃ koṭitīrthaṃ tathāparam śrīkuñjaṃ śālitīrthaṃ ca naimiṣeyaṃ ca viśrutam,अमराणां ह्रदं पुण्यं कोटितीर्थं तथापरम् श्रीकुञ्जं शालितीर्थं च नैमिषेयं च विश्रुतम्
25,45,brahmasthānaṃ somatīrthaṃ kanyātīrthaṃ tathaiva ca brahmatīrthaṃ manastīrthaṃ tīrthaṃ vai kārupāvanam,ब्रह्मस्थानं सोमतीर्थं कन्यातीर्थं तथैव च ब्रह्मतीर्थं मनस्तीर्थं तीर्थं वै कारुपावनम्
25,46,saugandhikavanaṃ caiva maṇitīrthaṃ sarasvatī īśānatīrthaṃ pravaraṃ pāvanaṃ pāñcayajñikam,सौगन्धिकवनं चैव मणितीर्थं सरस्वती ईशानतीर्थं प्रवरं पावनं पाञ्चयज्ञिकम्
25,47,triśūladhāraṃ māhendraṃ devasthānaṃ kṛtālayam śākaṃbharī devatīrthaṃ suvarṇākhyaṃ kilaṃ hradam,त्रिशूलधारं माहेन्द्रं देवस्थानं कृतालयम् शाकंभरी देवतीर्थं सुवर्णाख्यं किलं ह्रदम्
25,48,kṣīraśravaṃ virūpākṣaṃ bhṛgutīrthaṃ kuśodbhavam brahmatīrthaṃ brahmayoniṃ nīlaparvatam eva ca,क्षीरश्रवं विरूपाक्षं भृगुतीर्थं कुशोद्भवम् ब्रह्मतीर्थं ब्रह्मयोनिं नीलपर्वतम् एव च
25,49,kubjāmbakaṃ bhadravaṭaṃ vasiṣṭhapadam eva ca svargadvāraṃ prajādvāraṃ kālikāśramam eva ca,कुब्जाम्बकं भद्रवटं वसिष्ठपदम् एव च स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं कालिकाश्रमम् एव च
25,50,rudrāvartaṃ sugandhāśvaṃ kapilāvanam eva ca bhadrakarṇahradaṃ caiva śaṅkukarṇahradaṃ tathā,रुद्रावर्तं सुगन्धाश्वं कपिलावनम् एव च भद्रकर्णह्रदं चैव शङ्कुकर्णह्रदं तथा
25,51,saptasārasvataṃ caiva tīrtham auśanasaṃ tathā kapālamocanaṃ caiva avakīrṇaṃ ca kāmyakam,सप्तसारस्वतं चैव तीर्थम् औशनसं तथा कपालमोचनं चैव अवकीर्णं च काम्यकम्
25,52,catuḥsāmudrikaṃ caiva śatakiṃ ca sahasrikam reṇukaṃ pañcavaṭakaṃ vimocanam athaujasam,चतुःसामुद्रिकं चैव शतकिं च सहस्रिकम् रेणुकं पञ्चवटकं विमोचनम् अथौजसम्
25,53,sthāṇutīrthaṃ kuros tīrthaṃ svargadvāraṃ kuśadhvajam viśveśvaraṃ mānavakaṃ kūpaṃ nārāyaṇāśrayam,स्थाणुतीर्थं कुरोस् तीर्थं स्वर्गद्वारं कुशध्वजम् विश्वेश्वरं मानवकं कूपं नारायणाश्रयम्
25,54,gaṅgāhradaṃ vaṭaṃ caiva badarīpāṭanaṃ tathā indramārgam ekarātraṃ kṣīrakāvāsam eva ca,गङ्गाह्रदं वटं चैव बदरीपाटनं तथा इन्द्रमार्गम् एकरात्रं क्षीरकावासम् एव च
25,55,somatīrthaṃ dadhīcaṃ ca śrutatīrthaṃ ca bho dvijāḥ koṭitīrthasthalīṃ caiva bhadrakālīhradaṃ tathā,सोमतीर्थं दधीचं च श्रुततीर्थं च भो द्विजाः कोटितीर्थस्थलीं चैव भद्रकालीह्रदं तथा
25,56,arundhatīvanaṃ caiva brahmāvartaṃ tathottamam aśvavedī kubjāvanaṃ yamunāprabhavaṃ tathā,अरुन्धतीवनं चैव ब्रह्मावर्तं तथोत्तमम् अश्ववेदी कुब्जावनं यमुनाप्रभवं तथा
25,57,vīraṃ pramokṣaṃ sindhūttham ṛṣa kulyā sakṛttikam urvīsaṃkramaṇaṃ caiva māyāvidyodbhavaṃ tathā,वीरं प्रमोक्षं सिन्धूत्थम् ऋष कुल्या सकृत्तिकम् उर्वीसंक्रमणं चैव मायाविद्योद्भवं तथा
25,58,mahāśramo vaitasikārūpaṃ sundarikāśramam bāhutīrthaṃ cārunadīṃ vimalāśokam eva ca,महाश्रमो वैतसिकारूपं सुन्दरिकाश्रमम् बाहुतीर्थं चारुनदीं विमलाशोकम् एव च
25,59,tīrthaṃ pañcanadaṃ caiva mārkaṇḍeyasya dhīmataḥ somatīrthaṃ sitodaṃ ca tīrthaṃ matsyodarīṃ tathā,तीर्थं पञ्चनदं चैव मार्कण्डेयस्य धीमतः सोमतीर्थं सितोदं च तीर्थं मत्स्योदरीं तथा
25,60,sūryaprabhaṃ sūryatīrtham aśokavanam eva ca aruṇāspadaṃ kāmadaṃ ca śukratīrthaṃ savālukam,सूर्यप्रभं सूर्यतीर्थम् अशोकवनम् एव च अरुणास्पदं कामदं च शुक्रतीर्थं सवालुकम्
25,61,piśācamocanaṃ caiva subhadrāhradam eva ca kuṇḍaṃ vimaladaṇḍasya tīrthaṃ caṇḍeśvarasya ca,पिशाचमोचनं चैव सुभद्राह्रदम् एव च कुण्डं विमलदण्डस्य तीर्थं चण्डेश्वरस्य च
25,62,jyeṣṭhasthānahradaṃ caiva puṇyaṃ brahmasaraṃ tathā jaigīṣavyaguhā caiva harikeśavanaṃ tathā,ज्येष्ठस्थानह्रदं चैव पुण्यं ब्रह्मसरं तथा जैगीषव्यगुहा चैव हरिकेशवनं तथा
25,63,ajāmukhasaraṃ caiva ghaṇṭākarṇahradaṃ tathā puṇḍarīkahradaṃ caiva vāpī karkoṭakasya ca,अजामुखसरं चैव घण्टाकर्णह्रदं तथा पुण्डरीकह्रदं चैव वापी कर्कोटकस्य च
25,64,suvarṇasyodapānaṃ ca śvetatīrthahradaṃ tathā kuṇḍaṃ ghargharikāyāś ca śyāmakūpaṃ ca candrikā,सुवर्णस्योदपानं च श्वेततीर्थह्रदं तथा कुण्डं घर्घरिकायाश् च श्यामकूपं च चन्द्रिका
25,65,śmaśānastambhakūpaṃ ca vināyakahradaṃ tathā kūpaṃ sindhūdbhavaṃ caiva puṇyaṃ brahmasaraṃ tathā,श्मशानस्तम्भकूपं च विनायकह्रदं तथा कूपं सिन्धूद्भवं चैव पुण्यं ब्रह्मसरं तथा
25,66,rudrāvāsaṃ tathā tīrthaṃ nāgatīrthaṃ pulomakam bhaktahradaṃ kṣīrasaraḥ pretādhāraṃ kumārakam,रुद्रावासं तथा तीर्थं नागतीर्थं पुलोमकम् भक्तह्रदं क्षीरसरः प्रेताधारं कुमारकम्
25,67,brahmāvartaṃ kuśāvartaṃ dadhikarṇodapānakam śṛṅgatīrthaṃ mahātīrthaṃ tīrthaśreṣṭhā mahānadī,ब्रह्मावर्तं कुशावर्तं दधिकर्णोदपानकम् शृङ्गतीर्थं महातीर्थं तीर्थश्रेष्ठा महानदी
25,68,divyaṃ brahmasaraṃ puṇyaṃ gayāśīrṣākṣayaṃ vaṭam dakṣiṇaṃ cottaraṃ caiva gomayaṃ rūpaśītikam,दिव्यं ब्रह्मसरं पुण्यं गयाशीर्षाक्षयं वटम् दक्षिणं चोत्तरं चैव गोमयं रूपशीतिकम्
25,69,kapilāhradaṃ gṛdhravaṭaṃ sāvitrīhradam eva ca prabhāsanaṃ sītavanaṃ yonidvāraṃ ca dhenukam,कपिलाह्रदं गृध्रवटं सावित्रीह्रदम् एव च प्रभासनं सीतवनं योनिद्वारं च धेनुकम्
25,70,dhanyakaṃ kokilākhyaṃ ca mataṅgahradam eva ca pitṛkūpaṃ rudratīrthaṃ śakratīrthaṃ sumālinam,धन्यकं कोकिलाख्यं च मतङ्गह्रदम् एव च पितृकूपं रुद्रतीर्थं शक्रतीर्थं सुमालिनम्
25,71,brahmasthānaṃ saptakuṇḍaṃ maṇiratnahradaṃ tathā kauśikyaṃ bharataṃ caiva tīrthaṃ jyeṣṭhālikā tathā,ब्रह्मस्थानं सप्तकुण्डं मणिरत्नह्रदं तथा कौशिक्यं भरतं चैव तीर्थं ज्येष्ठालिका तथा
25,72,viśveśvaraṃ kalpasaraḥ kanyāsaṃvetyam eva ca niścīvā prabhavaś caiva vasiṣṭhāśramam eva ca,विश्वेश्वरं कल्पसरः कन्यासंवेत्यम् एव च निश्चीवा प्रभवश् चैव वसिष्ठाश्रमम् एव च
25,73,devakūṭaṃ ca kūpaṃ ca vasiṣṭhāśramam eva ca vīrāśramaṃ brahmasaro brahmavīrāvakāpilī,देवकूटं च कूपं च वसिष्ठाश्रमम् एव च वीराश्रमं ब्रह्मसरो ब्रह्मवीरावकापिली
25,74,kumāradhārā śrīdhārā gaurīśikharam eva ca śunaḥ kuṇḍo 'tha tīrthaṃ ca nanditīrthaṃ tathaiva ca,कुमारधारा श्रीधारा गौरीशिखरम् एव च शुनः कुण्डो ऽथ तीर्थं च नन्दितीर्थं तथैव च
25,75,kumāravāsaṃ śrīvāsam aurvīśītārtham eva ca kumbhakarṇahradaṃ caiva kauśikīhradam eva ca,कुमारवासं श्रीवासम् और्वीशीतार्थम् एव च कुम्भकर्णह्रदं चैव कौशिकीह्रदम् एव च
25,76,dharmatīrthaṃ kāmatīrthaṃ tīrtham uddālakaṃ tathā saṃdhyātīrthaṃ kāratoyaṃ kapilaṃ lohitārṇavam,धर्मतीर्थं कामतीर्थं तीर्थम् उद्दालकं तथा संध्यातीर्थं कारतोयं कपिलं लोहितार्णवम्
25,77,śoṇodbhavaṃ vaṃśagulmam ṛṣabhaṃ kalatīrthakam puṇyāvatīhradaṃ tīrthaṃ tīrthaṃ badarikāśramam,शोणोद्भवं वंशगुल्मम् ऋषभं कलतीर्थकम् पुण्यावतीह्रदं तीर्थं तीर्थं बदरिकाश्रमम्
25,78,rāmatīrthaṃ pitṛvanaṃ virajātīrtham eva ca mārkaṇḍeyavanaṃ caiva kṛṣṇatīrthaṃ tathā vaṭam,रामतीर्थं पितृवनं विरजातीर्थम् एव च मार्कण्डेयवनं चैव कृष्णतीर्थं तथा वटम्
25,79,rohiṇīkūpapravaram indradyumnasaraṃ ca yat sānugartaṃ samāhendraṃ śrītīrthaṃ śrīnadaṃ tathā,रोहिणीकूपप्रवरम् इन्द्रद्युम्नसरं च यत् सानुगर्तं समाहेन्द्रं श्रीतीर्थं श्रीनदं तथा
25,80,iṣutīrthaṃ vārṣabhaṃ ca kāverīhradam eva ca kanyātīrthaṃ ca gokarṇaṃ gāyatrīsthānam eva ca,इषुतीर्थं वार्षभं च कावेरीह्रदम् एव च कन्यातीर्थं च गोकर्णं गायत्रीस्थानम् एव च
25,81,badarīhradam anyac ca madhyasthānaṃ vikarṇakam jātīhradaṃ devakūpaṃ kuśapravaṇam eva ca,बदरीह्रदम् अन्यच् च मध्यस्थानं विकर्णकम् जातीह्रदं देवकूपं कुशप्रवणम् एव च
25,82,sarvadevavrataṃ caiva kanyāśramahradaṃ tathā tathānyad vālakhilyānāṃ sapūrvāṇāṃ tathāparam,सर्वदेवव्रतं चैव कन्याश्रमह्रदं तथा तथान्यद् वालखिल्यानां सपूर्वाणां तथापरम्
25,83,tathānyac ca maharṣīṇām akhaṇḍitahradaṃ tathā tīrtheṣv eteṣu vidhivat samyak śraddhāsamanvitaḥ,तथान्यच् च महर्षीणाम् अखण्डितह्रदं तथा तीर्थेष्व् एतेषु विधिवत् सम्यक् श्रद्धासमन्वितः
25,84,snānaṃ karoti yo martyaḥ sopavāso jitendriyaḥ devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn saṃtarpya ca kramāt,स्नानं करोति यो मर्त्यः सोपवासो जितेन्द्रियः देवान् ऋषीन् मनुष्यांश् च पितॄन् संतर्प्य च क्रमात्
25,85,abhyarcya devatās tatra sthitvā ca rajanītrayam pṛthak pṛthak phalaṃ teṣu pratitīrtheṣu bho dvijāḥ,अभ्यर्च्य देवतास् तत्र स्थित्वा च रजनीत्रयम् पृथक् पृथक् फलं तेषु प्रतितीर्थेषु भो द्विजाः
25,86,prāpnoti hayamedhasya naro nāsty atra saṃśayaḥ yas tv idaṃ śṛṇuyān nityaṃ tīrthamāhātmyam uttamam paṭhec ca śrāvayed vāpi sarvapāpaiḥ pramucyate,प्राप्नोति हयमेधस्य नरो नास्त्य् अत्र संशयः यस् त्व् इदं शृणुयान् नित्यं तीर्थमाहात्म्यम् उत्तमम् पठेच् च श्रावयेद् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
26,1,pṛthivyām uttamāṃ bhūmiṃ dharmakāmārthamokṣadām tīrthānām uttamaṃ tīrthaṃ brūhi no vadatāṃ vara,पृथिव्याम् उत्तमां भूमिं धर्मकामार्थमोक्षदाम् तीर्थानाम् उत्तमं तीर्थं ब्रूहि नो वदतां वर
26,2,imaṃ praśnaṃ mama guruṃ papracchur munayaḥ purā tam ahaṃ saṃpravakṣyāmi yat pṛcchadhvaṃ dvijottamāḥ,इमं प्रश्नं मम गुरुं पप्रच्छुर् मुनयः पुरा तम् अहं संप्रवक्ष्यामि यत् पृच्छध्वं द्विजोत्तमाः
26,3,svāśrame sumahāpuṇye nānāpuṣpopaśobhite nānādrumalatākīrṇe nānāmṛgagaṇair yute,स्वाश्रमे सुमहापुण्ये नानापुष्पोपशोभिते नानाद्रुमलताकीर्णे नानामृगगणैर् युते
26,4,puṃnāgaiḥ karṇikāraiś ca saralair devadārubhiḥ śālais tālais tamālaiś ca panasair dhavakhādiraiḥ,पुंनागैः कर्णिकारैश् च सरलैर् देवदारुभिः शालैस् तालैस् तमालैश् च पनसैर् धवखादिरैः
26,5,pāṭalāśokabakulaiḥ karavīraiḥ sacampakaiḥ anyaiś ca vividhair vṛkṣair nānāpuṣpopaśobhitaiḥ,पाटलाशोकबकुलैः करवीरैः सचम्पकैः अन्यैश् च विविधैर् वृक्षैर् नानापुष्पोपशोभितैः
26,6,kurukṣetre samāsīnaṃ vyāsaṃ matimatāṃ varam mahābhāratakartāraṃ sarvaśāstraviśāradam,कुरुक्षेत्रे समासीनं व्यासं मतिमतां वरम् महाभारतकर्तारं सर्वशास्त्रविशारदम्
26,7,adhyātmaniṣṭhaṃ sarvajñaṃ sarvabhūtahite ratam purāṇāgamavaktāraṃ vedavedāṅgapāragam,अध्यात्मनिष्ठं सर्वज्ञं सर्वभूतहिते रतम् पुराणागमवक्तारं वेदवेदाङ्गपारगम्
26,8,parāśarasutaṃ śāntaṃ padmapattrāyatekṣaṇam draṣṭum abhyāyayuḥ prītyā munayaḥ saṃśitavratāḥ,पराशरसुतं शान्तं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् द्रष्टुम् अभ्याययुः प्रीत्या मुनयः संशितव्रताः
26,9,kaśyapo jamadagniś ca bharadvājo 'tha gautamaḥ vasiṣṭho jaiminir dhaumyo mārkaṇḍeyo 'tha vālmikiḥ,कश्यपो जमदग्निश् च भरद्वाजो ऽथ गौतमः वसिष्ठो जैमिनिर् धौम्यो मार्कण्डेयो ऽथ वाल्मिकिः
26,10,viśvāmitraḥ śatānando vātsyo gārgyo 'tha āsuriḥ sumantur bhārgavo nāma kaṇvo medhātithir guruḥ,विश्वामित्रः शतानन्दो वात्स्यो गार्ग्यो ऽथ आसुरिः सुमन्तुर् भार्गवो नाम कण्वो मेधातिथिर् गुरुः
26,11,māṇḍavyaś cyavano dhūmro hy asito devalas tathā maudgalyas tṛṇayajñaś ca pippalādo 'kṛtavraṇaḥ,माण्डव्यश् च्यवनो धूम्रो ह्य् असितो देवलस् तथा मौद्गल्यस् तृणयज्ञश् च पिप्पलादो ऽकृतव्रणः
26,12,saṃvartaḥ kauśiko raibhyo maitreyo haritas tathā śāṇḍilyaś ca vibhāṇḍaś ca durvāsā lomaśas tathā,संवर्तः कौशिको रैभ्यो मैत्रेयो हरितस् तथा शाण्डिल्यश् च विभाण्डश् च दुर्वासा लोमशस् तथा
26,13,nāradaḥ parvataś caiva vaiśaṃpāyanagālavau bhāskariḥ pūraṇaḥ sūtaḥ pulastyaḥ kapilas tathā,नारदः पर्वतश् चैव वैशंपायनगालवौ भास्करिः पूरणः सूतः पुलस्त्यः कपिलस् तथा
26,14,ulūkaḥ pulaho vāyur devasthānaś caturbhujaḥ sanatkumāraḥ pailaś ca kṛṣṇaḥ kṛṣṇānubhautikaḥ,उलूकः पुलहो वायुर् देवस्थानश् चतुर्भुजः सनत्कुमारः पैलश् च कृष्णः कृष्णानुभौतिकः
26,15,etair munivaraiś cānyair vṛtaḥ satyavatīsutaḥ rarāja sa muniḥ śrīmān nakṣatrair iva candramāḥ,एतैर् मुनिवरैश् चान्यैर् वृतः सत्यवतीसुतः रराज स मुनिः श्रीमान् नक्षत्रैर् इव चन्द्रमाः
26,16,tān āgatān munīn sarvān pūjayām āsa vedavit te 'pi taṃ pratipūjyaiva kathāṃ cakruḥ parasparam,तान् आगतान् मुनीन् सर्वान् पूजयाम् आस वेदवित् ते ऽपि तं प्रतिपूज्यैव कथां चक्रुः परस्परम्
26,17,kathānte te muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇaṃ satyavatīsutam papracchuḥ saṃśayaṃ sarve tapovananivāsinaḥ,कथान्ते ते मुनिश्रेष्ठाः कृष्णं सत्यवतीसुतम् पप्रच्छुः संशयं सर्वे तपोवननिवासिनः
26,18,mune vedāṃś ca śāstrāṇi purāṇāgamabhāratam bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvaṃ jānāsi vāṅmayam,मुने वेदांश् च शास्त्राणि पुराणागमभारतम् भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जानासि वाङ्मयम्
26,19,kaṣṭe 'smin duḥkhabahule niḥsāre bhavasāgare rāgagrāhākule raudre viṣayodakasaṃplave,कष्टे ऽस्मिन् दुःखबहुले निःसारे भवसागरे रागग्राहाकुले रौद्रे विषयोदकसंप्लवे
26,20,indriyāvartakalile dṛṣṭormiśatasaṃkule mohapaṅkāvile durge lobhagambhīradustare,इन्द्रियावर्तकलिले दृष्टोर्मिशतसंकुले मोहपङ्काविले दुर्गे लोभगम्भीरदुस्तरे
26,21,nimajjaj jagad ālokya nirālambam acetanam pṛcchāmas tvāṃ mahābhāgaṃ brūhi no munisattama,निमज्जज् जगद् आलोक्य निरालम्बम् अचेतनम् पृच्छामस् त्वां महाभागं ब्रूहि नो मुनिसत्तम
26,22,śreyaḥ kim atra saṃsāre bhairave lomaharṣaṇe upadeśapradānena lokān uddhartum arhasi,श्रेयः किम् अत्र संसारे भैरवे लोमहर्षणे उपदेशप्रदानेन लोकान् उद्धर्तुम् अर्हसि
26,23,durlabhaṃ paramaṃ kṣetraṃ vaktum arhasi mokṣadam pṛthivyāṃ karmabhūmiṃ ca śrotum icchāmahe vayam,दुर्लभं परमं क्षेत्रं वक्तुम् अर्हसि मोक्षदम् पृथिव्यां कर्मभूमिं च श्रोतुम् इच्छामहे वयम्
26,24,kṛtvā kila naraḥ samyak karma bhūmau yathoditam prāpnoti paramāṃ siddhiṃ narakaṃ ca vikarmataḥ,कृत्वा किल नरः सम्यक् कर्म भूमौ यथोदितम् प्राप्नोति परमां सिद्धिं नरकं च विकर्मतः
26,25,mokṣakṣetre tathā mokṣaṃ prāpnoti puruṣaḥ sudhīḥ tasmād brūhi mahāprājña yat pṛṣṭo 'si dvijottama,मोक्षक्षेत्रे तथा मोक्षं प्राप्नोति पुरुषः सुधीः तस्माद् ब्रूहि महाप्राज्ञ यत् पृष्टो ऽसि द्विजोत्तम
26,26,śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām vyāsaḥ provāca bhagavān bhūtabhavyabhaviṣyavit,श्रुत्वा तु वचनं तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् व्यासः प्रोवाच भगवान् भूतभव्यभविष्यवित्
26,27,śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve vakṣyāmi yadi pṛcchatha yaḥ saṃvādo 'bhavat pūrvam ṛṣīṇāṃ brahmaṇā saha,शृणुध्वं मुनयः सर्वे वक्ष्यामि यदि पृच्छथ यः संवादो ऽभवत् पूर्वम् ऋषीणां ब्रह्मणा सह
26,28,merupṛṣṭhe tu vistīrṇe nānāratnavibhūṣite nānādrumalatākīrṇe nānāpuṣpopaśobhite,मेरुपृष्ठे तु विस्तीर्णे नानारत्नविभूषिते नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते
26,29,nānāpakṣirute ramye nānāprasavanākule nānāsattvasamākīrṇe nānāścaryasamanvite,नानापक्षिरुते रम्ये नानाप्रसवनाकुले नानासत्त्वसमाकीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते
26,30,nānāvarṇaśilākīrṇe nānādhātuvibhūṣite nānāmunijanākīrṇe nānāśramasamanvite,नानावर्णशिलाकीर्णे नानाधातुविभूषिते नानामुनिजनाकीर्णे नानाश्रमसमन्विते
26,31,tatrāsīnaṃ jagannāthaṃ jagadyoniṃ caturmukham jagatpatiṃ jagadvandyaṃ jagadādhāram īśvaram,तत्रासीनं जगन्नाथं जगद्योनिं चतुर्मुखम् जगत्पतिं जगद्वन्द्यं जगदाधारम् ईश्वरम्
26,32,devadānavagandharvair yakṣavidyādharoragaiḥ munisiddhāpsarobhiś ca vṛtam anyair divālayaiḥ,देवदानवगन्धर्वैर् यक्षविद्याधरोरगैः मुनिसिद्धाप्सरोभिश् च वृतम् अन्यैर् दिवालयैः
26,33,kecit stuvanti taṃ devaṃ kecid gāyanti cāgrataḥ kecid vādyāni vādyante kecin nṛtyanti cāpare,केचित् स्तुवन्ति तं देवं केचिद् गायन्ति चाग्रतः केचिद् वाद्यानि वाद्यन्ते केचिन् नृत्यन्ति चापरे
26,34,evaṃ pramudite kāle sarvabhūtasamāgame nānākusumagandhāḍhye dakṣiṇānilasevite,एवं प्रमुदिते काले सर्वभूतसमागमे नानाकुसुमगन्धाढ्ये दक्षिणानिलसेविते
26,35,bhṛgvādyās taṃ tadā devaṃ praṇipatya pitāmaham imam artham ṛṣivarāḥ papracchuḥ pitaraṃ dvijāḥ,भृग्वाद्यास् तं तदा देवं प्रणिपत्य पितामहम् इमम् अर्थम् ऋषिवराः पप्रच्छुः पितरं द्विजाः
26,36,bhagavañ śrotum icchāmaḥ karmabhūmiṃ mahītale vaktum arhasi deveśa mokṣakṣetraṃ ca durlabham,भगवञ् श्रोतुम् इच्छामः कर्मभूमिं महीतले वक्तुम् अर्हसि देवेश मोक्षक्षेत्रं च दुर्लभम्
26,37,teṣāṃ vacanam ākarṇya prāha brahmā sureśvaraḥ papracchus te yathā praśnaṃ tat sarvaṃ munisattamāḥ,तेषां वचनम् आकर्ण्य प्राह ब्रह्मा सुरेश्वरः पप्रच्छुस् ते यथा प्रश्नं तत् सर्वं मुनिसत्तमाः
27,1,śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve yad vo vakṣyāmi sāṃpratam purāṇaṃ vedasaṃbaddhaṃ bhuktimuktipradaṃ śubham,शृणुध्वं मुनयः सर्वे यद् वो वक्ष्यामि सांप्रतम् पुराणं वेदसंबद्धं भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम्
27,2,pṛthivyāṃ bhārataṃ varṣaṃ karmabhūmir udāhṛtā karmaṇaḥ phalabhūmiś ca svargaṃ ca narakaṃ tathā,पृथिव्यां भारतं वर्षं कर्मभूमिर् उदाहृता कर्मणः फलभूमिश् च स्वर्गं च नरकं तथा
27,3,tasmin varṣe naraḥ pāpaṃ kṛtvā dharmaṃ ca bho dvijāḥ avaśyaṃ phalam āpnoti aśubhasya śubhasya ca,तस्मिन् वर्षे नरः पापं कृत्वा धर्मं च भो द्विजाः अवश्यं फलम् आप्नोति अशुभस्य शुभस्य च
27,4,brāhmaṇādyāḥ svakaṃ karma kṛtvā samyak susaṃyatāḥ prāpnuvanti parāṃ siddhiṃ tasmin varṣe na saṃśayaḥ,ब्राह्मणाद्याः स्वकं कर्म कृत्वा सम्यक् सुसंयताः प्राप्नुवन्ति परां सिद्धिं तस्मिन् वर्षे न संशयः
27,5,dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca dvijasattamāḥ prāpnoti puruṣaḥ sarvaṃ tasmin varṣe susaṃyataḥ,धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च द्विजसत्तमाः प्राप्नोति पुरुषः सर्वं तस्मिन् वर्षे सुसंयतः
27,6,indrādyāś ca surāḥ sarve tasmin varṣe dvijottamāḥ kṛtvā suśobhanaṃ karma devatvaṃ pratipedire,इन्द्राद्याश् च सुराः सर्वे तस्मिन् वर्षे द्विजोत्तमाः कृत्वा सुशोभनं कर्म देवत्वं प्रतिपेदिरे
27,7,anye 'pi lebhire mokṣaṃ puruṣāḥ saṃyatendriyāḥ tasmin varṣe budhāḥ śāntā vītarāgā vimatsarāḥ,अन्ये ऽपि लेभिरे मोक्षं पुरुषाः संयतेन्द्रियाः तस्मिन् वर्षे बुधाः शान्ता वीतरागा विमत्सराः
27,8,ye cāpi svarge tiṣṭhanti vimānena gatajvarāḥ te 'pi kṛtvā śubhaṃ karma tasmin varṣe divaṃ gatāḥ,ये चापि स्वर्गे तिष्ठन्ति विमानेन गतज्वराः ते ऽपि कृत्वा शुभं कर्म तस्मिन् वर्षे दिवं गताः
27,9,nivāsaṃ bhārate varṣa ākāṅkṣanti sadā surāḥ svargāpavargaphalade tat paśyāmaḥ kadā vayam,निवासं भारते वर्ष आकाङ्क्षन्ति सदा सुराः स्वर्गापवर्गफलदे तत् पश्यामः कदा वयम्
27,10,yad etad bhavatā proktaṃ karma nānyatra puṇyadam pāpāya vā suraśreṣṭha varjayitvā ca bhāratam,यद् एतद् भवता प्रोक्तं कर्म नान्यत्र पुण्यदम् पापाय वा सुरश्रेष्ठ वर्जयित्वा च भारतम्
27,11,tataḥ svargaś ca mokṣaś ca madhyamaṃ tac ca gamyate na khalv anyatra martyānāṃ bhūmau karma vidhīyate,ततः स्वर्गश् च मोक्षश् च मध्यमं तच् च गम्यते न खल्व् अन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते
27,12,tasmād vistarato brahmann asmākaṃ bhārataṃ vada yadi te 'sti dayāsmāsu yathāvasthitir eva ca,तस्माद् विस्तरतो ब्रह्मन्न् अस्माकं भारतं वद यदि ते ऽस्ति दयास्मासु यथावस्थितिर् एव च
27,13,tasmād varṣam idaṃ nātha ye vāsmin varṣaparvatāḥ bhedāś ca tasya varṣasya brūhi sarvān aśeṣataḥ,तस्माद् वर्षम् इदं नाथ ये वास्मिन् वर्षपर्वताः भेदाश् च तस्य वर्षस्य ब्रूहि सर्वान् अशेषतः
27,14,śṛṇudhvaṃ bhārataṃ varṣaṃ navabhedena bho dvijāḥ samudrāntaritā jñeyās te samāś ca parasparam,शृणुध्वं भारतं वर्षं नवभेदेन भो द्विजाः समुद्रान्तरिता ज्ञेयास् ते समाश् च परस्परम्
27,15,indradvīpaḥ kaśeruś ca tāmravarṇo gabhastimān nāgadvīpas tathā saumyo gāndharvo vāruṇas tathā,इन्द्रद्वीपः कशेरुश् च ताम्रवर्णो गभस्तिमान् नागद्वीपस् तथा सौम्यो गान्धर्वो वारुणस् तथा
27,16,ayaṃ tu navamas teṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ yojanānāṃ sahasraṃ vai dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottaraḥ,अयं तु नवमस् तेषां द्वीपः सागरसंवृतः योजनानां सहस्रं वै द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः
27,17,pūrve kirātā yasyāsan paścime yavanās tathā brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś cānte sthitā dvijāḥ,पूर्वे किराता यस्यासन् पश्चिमे यवनास् तथा ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् चान्ते स्थिता द्विजाः
27,18,ijyāyuddhavaṇijyādyaiḥ karmabhiḥ kṛtapāvanāḥ teṣāṃ saṃvyavahāraś ca ebhiḥ karmabhir iṣyate,इज्यायुद्धवणिज्याद्यैः कर्मभिः कृतपावनाः तेषां संव्यवहारश् च एभिः कर्मभिर् इष्यते
27,19,svargāpavargahetuś ca puṇyaṃ pāpaṃ ca vai tathā mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ,स्वर्गापवर्गहेतुश् च पुण्यं पापं च वै तथा महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः
27,20,vindhyaś ca pāriyātraś ca saptaivātra kulācalāḥ teṣāṃ sahasraśaś cānye bhūdharā ye samīpagāḥ,विन्ध्यश् च पारियात्रश् च सप्तैवात्र कुलाचलाः तेषां सहस्रशश् चान्ये भूधरा ये समीपगाः
27,21,vistārocchrayiṇo ramyā vipulāś citrasānavaḥ kolāhalaḥ sa vaibhrājo mandaro dardalācalaḥ,विस्तारोच्छ्रयिणो रम्या विपुलाश् चित्रसानवः कोलाहलः स वैभ्राजो मन्दरो दर्दलाचलः
27,22,vātaṃdhayo vaidyutaś ca mainākaḥ surasas tathā tuṅgaprastho nāgagirir godhanaḥ pāṇḍarācalaḥ,वातंधयो वैद्युतश् च मैनाकः सुरसस् तथा तुङ्गप्रस्थो नागगिरिर् गोधनः पाण्डराचलः
27,23,puṣpagirir vaijayanto raivato 'rbuda eva ca ṛṣyamūkaḥ sa gomanthaḥ kṛtaśailaḥ kṛtācalaḥ,पुष्पगिरिर् वैजयन्तो रैवतो ऽर्बुद एव च ऋष्यमूकः स गोमन्थः कृतशैलः कृताचलः
27,24,śrīpārvataś cakoraś ca śataśo 'nye ca parvatāḥ tair vimiśrā janapadā mlecchādyāś caiva bhāgaśaḥ,श्रीपार्वतश् चकोरश् च शतशो ऽन्ये च पर्वताः तैर् विमिश्रा जनपदा म्लेच्छाद्याश् चैव भागशः
27,25,taiḥ pīyante saricchreṣṭhās tā budhyadhvaṃ dvijottamāḥ gaṅgā sarasvatī sindhuś candrabhāgā tathāparā,तैः पीयन्ते सरिच्छ्रेष्ठास् ता बुध्यध्वं द्विजोत्तमाः गङ्गा सरस्वती सिन्धुश् चन्द्रभागा तथापरा
27,26,yamunā śatadrur vipāśā vitastairāvatī kuhūḥ gomatī dhūtapāpā ca bāhudā ca dṛṣadvatī,यमुना शतद्रुर् विपाशा वितस्तैरावती कुहूः गोमती धूतपापा च बाहुदा च दृषद्वती
27,27,vipāśā devikā cakṣur niṣṭhīvā gaṇḍakī tathā kauśikī cāpagā caiva himavatpādaniḥsṛtāḥ,विपाशा देविका चक्षुर् निष्ठीवा गण्डकी तथा कौशिकी चापगा चैव हिमवत्पादनिःसृताः
27,28,devasmṛtir devavatī vātaghnī sindhur eva ca veṇyā tu candanā caiva sadānīrā mahī tathā,देवस्मृतिर् देववती वातघ्नी सिन्धुर् एव च वेण्या तु चन्दना चैव सदानीरा मही तथा
27,29,carmaṇvatī vṛṣī caiva vidiśā vedavaty api siprā hy avantī ca tathā pāriyātrānugāḥ smṛtāḥ,चर्मण्वती वृषी चैव विदिशा वेदवत्य् अपि सिप्रा ह्य् अवन्ती च तथा पारियात्रानुगाः स्मृताः
27,30,śoṇā mahānadī caiva narmadā surathā kriyā mandākinī daśārṇā ca citrakūṭā tathāparā,शोणा महानदी चैव नर्मदा सुरथा क्रिया मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथापरा
27,31,citrotpalā vetravatī karamodā piśācikā tathānyātilaghuśroṇī vipāpmā śaivalā nadī,चित्रोत्पला वेत्रवती करमोदा पिशाचिका तथान्यातिलघुश्रोणी विपाप्मा शैवला नदी
27,32,sadherujā śaktimatī śakunī tridivā kramuḥ ṛkṣapādaprasūtā vai tathānyā vegavāhinī,सधेरुजा शक्तिमती शकुनी त्रिदिवा क्रमुः ऋक्षपादप्रसूता वै तथान्या वेगवाहिनी
27,33,siprā payoṣṇī nirvindhyā tāpī caiva saridvarā veṇā vaitaraṇī caiva sinīvālī kumudvatī,सिप्रा पयोष्णी निर्विन्ध्या तापी चैव सरिद्वरा वेणा वैतरणी चैव सिनीवाली कुमुद्वती
27,34,toyā caiva mahāgaurī durgā cāntaḥśilā tathā vindhyapādaprasūtās tā nadyaḥ puṇyajalāḥ śubhāḥ,तोया चैव महागौरी दुर्गा चान्तःशिला तथा विन्ध्यपादप्रसूतास् ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः
27,35,godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇā tathāpagā tuṅgabhadrā suprayogā tathānyā pāpanāśinī,गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणा तथापगा तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा तथान्या पापनाशिनी
27,36,sahyapādaviniṣkrāntā ity etāḥ saritāṃ varāḥ kṛtamālā tāmraparṇī puṣyajā pratyalāvatī,सह्यपादविनिष्क्रान्ता इत्य् एताः सरितां वराः कृतमाला ताम्रपर्णी पुष्यजा प्रत्यलावती
27,37,malayādrisamudbhūtāḥ puṇyāḥ śītajalās tv imāḥ pitṛsomarṣikulyā ca vañjulā tridivā ca yā,मलयाद्रिसमुद्भूताः पुण्याः शीतजलास् त्व् इमाः पितृसोमर्षिकुल्या च वञ्जुला त्रिदिवा च या
27,38,lāṅgulinī vaṃśakarā mahendraprabhavāḥ smṛtāḥ suvikālā kumārī ca manūgā mandagāminī,लाङ्गुलिनी वंशकरा महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः सुविकाला कुमारी च मनूगा मन्दगामिनी
27,39,kṣayāpalāsinī caiva śuktimatprabhavāḥ smṛtāḥ sarvāḥ puṇyāḥ sarasvatyaḥ sarvā gaṅgāḥ samudragāḥ,क्षयापलासिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः
27,40,viśvasya mātaraḥ sarvāḥ sarvāḥ pāpaharāḥ smṛtāḥ anyāḥ sahasraśaḥ proktāḥ kṣudranadyo dvijottamāḥ,विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वाः पापहराः स्मृताः अन्याः सहस्रशः प्रोक्ताः क्षुद्रनद्यो द्विजोत्तमाः
27,41,prāvṛṭkālavahāḥ santi sadākālavahāś ca yāḥ matsyā mukuṭakulyāś ca kuntalāḥ kāśikośalāḥ,प्रावृट्कालवहाः सन्ति सदाकालवहाश् च याः मत्स्या मुकुटकुल्याश् च कुन्तलाः काशिकोशलाः
27,42,andhrakāś ca kaliṅgāś ca śamakāś ca vṛkaiḥ saha madhyadeśā janapadāḥ prāyaśo 'mī prakīrtitāḥ,अन्ध्रकाश् च कलिङ्गाश् च शमकाश् च वृकैः सह मध्यदेशा जनपदाः प्रायशो ऽमी प्रकीर्तिताः
27,43,sahyasya cottare yas tu yatra godāvarī nadī pṛthivyām api kṛtsnāyāṃ sa pradeśo manoramaḥ,सह्यस्य चोत्तरे यस् तु यत्र गोदावरी नदी पृथिव्याम् अपि कृत्स्नायां स प्रदेशो मनोरमः
27,44,govardhanapuraṃ ramyaṃ bhārgavasya mahātmanaḥ vāhīkarāṭadhānāś ca sutīrāḥ kālatoyadāḥ,गोवर्धनपुरं रम्यं भार्गवस्य महात्मनः वाहीकराटधानाश् च सुतीराः कालतोयदाः
27,45,aparāntāś ca śūdrāś ca vāhlikāś ca sakeralāḥ gāndhārā yavanāś caiva sindhusauvīramadrakāḥ,अपरान्ताश् च शूद्राश् च वाह्लिकाश् च सकेरलाः गान्धारा यवनाश् चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः
27,46,śatadruhāḥ kaliṅgāś ca pāradā hārabhūṣikāḥ māṭharāś caiva kanakāḥ kaikeyā dambhamālikāḥ,शतद्रुहाः कलिङ्गाश् च पारदा हारभूषिकाः माठराश् चैव कनकाः कैकेया दम्भमालिकाः
27,47,kṣatriyopamadeśāś ca vaiśyaśūdrakulāni ca kāmbojāś caiva viprendrā barbarāś ca salaukikāḥ,क्षत्रियोपमदेशाश् च वैश्यशूद्रकुलानि च काम्बोजाश् चैव विप्रेन्द्रा बर्बराश् च सलौकिकाः
27,48,vīrāś caiva tuṣārāś ca pahlavādhāyatā narāḥ ātreyāś ca bharadvājāḥ puṣkalāś ca daśerakāḥ,वीराश् चैव तुषाराश् च पह्लवाधायता नराः आत्रेयाश् च भरद्वाजाः पुष्कलाश् च दशेरकाः
27,49,lampakāḥ śunaśokāś ca kulikā jāṅgalaiḥ saha auṣadhyaś calacandrā ca kirātānāṃ ca jātayaḥ,लम्पकाः शुनशोकाश् च कुलिका जाङ्गलैः सह औषध्यश् चलचन्द्रा च किरातानां च जातयः
27,50,tomarā haṃsamārgāś ca kāśmīrāḥ karuṇās tathā śūlikāḥ kuhakāś caiva māgadhāś ca tathaiva ca,तोमरा हंसमार्गाश् च काश्मीराः करुणास् तथा शूलिकाः कुहकाश् चैव मागधाश् च तथैव च
27,51,ete deśā udīcyās tu prācyān deśān nibodhata andhā vāmaṅkurākāś ca vallakāś ca makhāntakāḥ,एते देशा उदीच्यास् तु प्राच्यान् देशान् निबोधत अन्धा वामङ्कुराकाश् च वल्लकाश् च मखान्तकाः
27,52,tathāpare 'ṅgā vaṅgāś ca maladā mālavartikāḥ bhadratuṅgāḥ pratijayā bhāryāṅgāś cāpamardakāḥ,तथापरे ऽङ्गा वङ्गाश् च मलदा मालवर्तिकाः भद्रतुङ्गाः प्रतिजया भार्याङ्गाश् चापमर्दकाः
27,53,prāgjyotiṣāś ca madrāś ca videhās tāmraliptakāḥ mallā magadhakā nandāḥ prācyā janapadās tathā,प्राग्ज्योतिषाश् च मद्राश् च विदेहास् ताम्रलिप्तकाः मल्ला मगधका नन्दाः प्राच्या जनपदास् तथा
27,54,athāpare janapadā dakṣiṇāpathavāsinaḥ pūrṇāś ca kevalāś caiva golāṅgūlās tathaiva ca,अथापरे जनपदा दक्षिणापथवासिनः पूर्णाश् च केवलाश् चैव गोलाङ्गूलास् तथैव च
27,55,ṛṣikā muṣikāś caiva kumārā rāmaṭhāḥ śakāḥ mahārāṣṭrā māhiṣakāḥ kaliṅgāś caiva sarvaśaḥ,ऋषिका मुषिकाश् चैव कुमारा रामठाः शकाः महाराष्ट्रा माहिषकाः कलिङ्गाश् चैव सर्वशः
27,56,ābhīrāḥ saha vaiśikyā aṭavyāḥ saravāś ca ye pulindāś caiva mauleyā vaidarbhā daṇḍakaiḥ saha,आभीराः सह वैशिक्या अटव्याः सरवाश् च ये पुलिन्दाश् चैव मौलेया वैदर्भा दण्डकैः सह
27,57,paulikā maulikāś caiva aśmakā bhojavardhanāḥ kaulikāḥ kuntalāś caiva dambhakā nīlakālakāḥ,पौलिका मौलिकाश् चैव अश्मका भोजवर्धनाः कौलिकाः कुन्तलाश् चैव दम्भका नीलकालकाः
27,58,dākṣiṇātyās tv amī deśā aparāntān nibodhata śūrpārakāḥ kālidhanā lolās tālakaṭaiḥ saha,दाक्षिणात्यास् त्व् अमी देशा अपरान्तान् निबोधत शूर्पारकाः कालिधना लोलास् तालकटैः सह
27,59,ity ete hy aparāntāś ca śṛṇudhvaṃ vindhyavāsinaḥ malajāḥ karkaśāś caiva melakāś colakaiḥ saha,इत्य् एते ह्य् अपरान्ताश् च शृणुध्वं विन्ध्यवासिनः मलजाः कर्कशाश् चैव मेलकाश् चोलकैः सह
27,60,uttamārṇā daśārṇāś ca bhojāḥ kiṣkindhakaiḥ saha toṣalāḥ kośalāś caiva traipurā vaidiśās tathā,उत्तमार्णा दशार्णाश् च भोजाः किष्किन्धकैः सह तोषलाः कोशलाश् चैव त्रैपुरा वैदिशास् तथा
27,61,tumburās tu carāś caiva yavanāḥ pavanaiḥ saha abhayā ruṇḍikerāś ca carcarā hotradhartayaḥ,तुम्बुरास् तु चराश् चैव यवनाः पवनैः सह अभया रुण्डिकेराश् च चर्चरा होत्रधर्तयः
27,62,ete janapadāḥ sarve tatra vindhyanivāsinaḥ ato deśān pravakṣyāmi parvatāśrayiṇaś ca ye,एते जनपदाः सर्वे तत्र विन्ध्यनिवासिनः अतो देशान् प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश् च ये
27,63,nīhārās tuṣamārgāś ca kuravas tuṅgaṇāḥ khasāḥ karṇaprāvaraṇāś caiva ūrṇā darghāḥ sakuntakāḥ,नीहारास् तुषमार्गाश् च कुरवस् तुङ्गणाः खसाः कर्णप्रावरणाश् चैव ऊर्णा दर्घाः सकुन्तकाः
27,64,citramārgā mālavāś ca kirātās tomaraiḥ saha kṛtatretādikaś cātra caturyugakṛto vidhiḥ,चित्रमार्गा मालवाश् च किरातास् तोमरैः सह कृतत्रेतादिकश् चात्र चतुर्युगकृतो विधिः
27,65,evaṃ tu bhārataṃ varṣaṃ navasaṃsthānasaṃsthitam dakṣiṇe parato yasya pūrve caiva mahodadhiḥ,एवं तु भारतं वर्षं नवसंस्थानसंस्थितम् दक्षिणे परतो यस्य पूर्वे चैव महोदधिः
27,66,himavān uttareṇāsya kārmukasya yathā guṇaḥ tad etad bhārataṃ varṣaṃ sarvabījaṃ dvijottamāḥ,हिमवान् उत्तरेणास्य कार्मुकस्य यथा गुणः तद् एतद् भारतं वर्षं सर्वबीजं द्विजोत्तमाः
27,67,brahmatvam amareśatvaṃ devatvaṃ marutāṃ tathā mṛgayakṣāpsaroyoniṃ tadvat sarpasarīsṛpāḥ,ब्रह्मत्वम् अमरेशत्वं देवत्वं मरुतां तथा मृगयक्षाप्सरोयोनिं तद्वत् सर्पसरीसृपाः
27,68,sthāvarāṇāṃ ca sarveṣāṃ mito viprāḥ śubhāśubhaiḥ prayānti karmabhūr viprā nānyā lokeṣu vidyate,स्थावराणां च सर्वेषां मितो विप्राः शुभाशुभैः प्रयान्ति कर्मभूर् विप्रा नान्या लोकेषु विद्यते
27,69,devānām api bho viprāḥ sadaivaiṣa manorathaḥ api mānuṣyam āpsyāmo devatvāt pracyutāḥ kṣitau,देवानाम् अपि भो विप्राः सदैवैष मनोरथः अपि मानुष्यम् आप्स्यामो देवत्वात् प्रच्युताः क्षितौ
27,70,manuṣyaḥ kurute yat tu tan na śakyaṃ surāsuraiḥ tatkarmanigaḍagrastais tatkarmakṣapaṇonmukhaiḥ,मनुष्यः कुरुते यत् तु तन् न शक्यं सुरासुरैः तत्कर्मनिगडग्रस्तैस् तत्कर्मक्षपणोन्मुखैः
27,71,na bhāratasamaṃ varṣaṃ pṛthivyām asti bho dvijāḥ yatra viprādayo varṇāḥ prāpnuvanty abhivāñchitam,न भारतसमं वर्षं पृथिव्याम् अस्ति भो द्विजाः यत्र विप्रादयो वर्णाः प्राप्नुवन्त्य् अभिवाञ्छितम्
27,72,dhanyās te bhārate varṣe jāyante ye narottamāḥ dharmārthakāmamokṣāṇāṃ prāpnuvanti mahāphalam,धन्यास् ते भारते वर्षे जायन्ते ये नरोत्तमाः धर्मार्थकाममोक्षाणां प्राप्नुवन्ति महाफलम्
27,73,prāpyate yatra tapasaḥ phalaṃ paramadurlabham sarvadānaphalaṃ caiva sarvayajñaphalaṃ tathā,प्राप्यते यत्र तपसः फलं परमदुर्लभम् सर्वदानफलं चैव सर्वयज्ञफलं तथा
27,74,tīrthayātrāphalaṃ caiva gurusevāphalaṃ tathā devatārādhanaphalaṃ svādhyāyasya phalaṃ dvijāḥ,तीर्थयात्राफलं चैव गुरुसेवाफलं तथा देवताराधनफलं स्वाध्यायस्य फलं द्विजाः
27,75,yatra devāḥ sadā hṛṣṭā janma vāñchanti śobhanam nānāvrataphalaṃ caiva nānāśāstraphalaṃ tathā,यत्र देवाः सदा हृष्टा जन्म वाञ्छन्ति शोभनम् नानाव्रतफलं चैव नानाशास्त्रफलं तथा
27,76,ahiṃsādiphalaṃ samyak phalaṃ sarvābhivāñchitam brahmacaryaphalaṃ caiva gārhasthyena ca yat phalam,अहिंसादिफलं सम्यक् फलं सर्वाभिवाञ्छितम् ब्रह्मचर्यफलं चैव गार्हस्थ्येन च यत् फलम्
27,77,yat phalaṃ vanavāsena saṃnyāsena ca yat phalam iṣṭāpūrtaphalaṃ caiva tathānyac chubhakarmaṇām,यत् फलं वनवासेन संन्यासेन च यत् फलम् इष्टापूर्तफलं चैव तथान्यच् छुभकर्मणाम्
27,78,prāpyate bhārate varṣe na cānyatra dvijottamāḥ kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ bhāratasyākhilān dvijāḥ,प्राप्यते भारते वर्षे न चान्यत्र द्विजोत्तमाः कः शक्नोति गुणान् वक्तुं भारतस्याखिलान् द्विजाः
27,79,evaṃ samyaṅ mayā proktaṃ bhārataṃ varṣam uttamam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ dhanyaṃ buddhivivardhanam,एवं सम्यङ् मया प्रोक्तं भारतं वर्षम् उत्तमम् सर्वपापहरं पुण्यं धन्यं बुद्धिविवर्धनम्
27,80,ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ paṭhed vā niyatendriyaḥ sarvapāpair vinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati,य इदं शृणुयान् नित्यं पठेद् वा नियतेन्द्रियः सर्वपापैर् विनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
28,1,tatrāste bhārate varṣe dakṣiṇodadhisaṃsthitaḥ oṇḍradeśa iti khyātaḥ svargamokṣapradāyakaḥ,तत्रास्ते भारते वर्षे दक्षिणोदधिसंस्थितः ओण्ड्रदेश इति ख्यातः स्वर्गमोक्षप्रदायकः
28,2,samudrād uttaraṃ tāvad yāvad virajamaṇḍalam deśo 'sau puṇyaśīlānāṃ guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ,समुद्राद् उत्तरं तावद् यावद् विरजमण्डलम् देशो ऽसौ पुण्यशीलानां गुणैः सर्वैर् अलंकृतः
28,3,tatra deśaprasūtā ye brāhmaṇāḥ saṃyatendriyāḥ tapaḥsvādhyāyaniratā vandyāḥ pūjyāś ca te sadā,तत्र देशप्रसूता ये ब्राह्मणाः संयतेन्द्रियाः तपःस्वाध्यायनिरता वन्द्याः पूज्याश् च ते सदा
28,4,śrāddhe dāne vivāhe ca yajñe vācāryakarmaṇi praśastāḥ sarvakāryeṣu tatradeśodbhavā dvijāḥ,श्राद्धे दाने विवाहे च यज्ञे वाचार्यकर्मणि प्रशस्ताः सर्वकार्येषु तत्रदेशोद्भवा द्विजाः
28,5,ṣaṭkarmaniratās tatra brāhmaṇā vedapāragāḥ itihāsavidaś caiva purāṇārthaviśāradāḥ,षट्कर्मनिरतास् तत्र ब्राह्मणा वेदपारगाः इतिहासविदश् चैव पुराणार्थविशारदाः
28,6,sarvaśāstrārthakuśalā yajvāno vītamatsarāḥ agnihotraratāḥ kecit kecit smārtāgnitatparāḥ,सर्वशास्त्रार्थकुशला यज्वानो वीतमत्सराः अग्निहोत्ररताः केचित् केचित् स्मार्ताग्नितत्पराः
28,7,putradāradhanair yuktā dātāraḥ satyavādinaḥ nivasanty utkale puṇye yajñotsavavibhūṣite,पुत्रदारधनैर् युक्ता दातारः सत्यवादिनः निवसन्त्य् उत्कले पुण्ये यज्ञोत्सवविभूषिते
28,8,itare 'pi trayo varṇāḥ kṣatriyādyāḥ susaṃyatāḥ svakarmaniratāḥ śāntās tatra tiṣṭhanti dhārmikāḥ,इतरे ऽपि त्रयो वर्णाः क्षत्रियाद्याः सुसंयताः स्वकर्मनिरताः शान्तास् तत्र तिष्ठन्ति धार्मिकाः
28,9,koṇāditya iti khyātas tasmin deśe vyavasthitaḥ yaṃ dṛṣṭvā bhāskaraṃ martyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate,कोणादित्य इति ख्यातस् तस्मिन् देशे व्यवस्थितः यं दृष्ट्वा भास्करं मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते
28,10,śrotum icchāma tad brūhi kṣetraṃ sūryasya sāṃpratam tasmin deśe suraśreṣṭha yatrāste sa divākaraḥ,श्रोतुम् इच्छाम तद् ब्रूहि क्षेत्रं सूर्यस्य सांप्रतम् तस्मिन् देशे सुरश्रेष्ठ यत्रास्ते स दिवाकरः
28,11,lavaṇasyodadhes tīre pavitre sumanohare sarvatra vālukākīrṇe deśe sarvaguṇānvite,लवणस्योदधेस् तीरे पवित्रे सुमनोहरे सर्वत्र वालुकाकीर्णे देशे सर्वगुणान्विते
28,12,campakāśokabakulaiḥ karavīraiḥ sapāṭalaiḥ puṃnāgaiḥ karṇikāraiś ca bakulair nāgakesaraiḥ,चम्पकाशोकबकुलैः करवीरैः सपाटलैः पुंनागैः कर्णिकारैश् च बकुलैर् नागकेसरैः
28,13,tagarair dhavabāṇaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ mālatīkundapuṣpaiś ca tathānyair mallikādibhiḥ,तगरैर् धवबाणैश् च अतिमुक्तैः सकुब्जकैः मालतीकुन्दपुष्पैश् च तथान्यैर् मल्लिकादिभिः
28,14,ketakīvanakhaṇḍaiś ca sarvartukusumojjvalaiḥ kadambair lakucaiḥ śālaiḥ panasair devadārubhiḥ,केतकीवनखण्डैश् च सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलैः कदम्बैर् लकुचैः शालैः पनसैर् देवदारुभिः
28,15,saralair mucukundaiś ca candanaiś ca sitetaraiḥ aśvatthaiḥ saptaparṇaiś ca āmrair āmrātakais tathā,सरलैर् मुचुकुन्दैश् च चन्दनैश् च सितेतरैः अश्वत्थैः सप्तपर्णैश् च आम्रैर् आम्रातकैस् तथा
28,16,tālaiḥ pūgaphalaiś caiva nārikeraiḥ kapitthakaiḥ anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtam,तालैः पूगफलैश् चैव नारिकेरैः कपित्थकैः अन्यैश् च विविधैर् वृक्षैः सर्वतः समलंकृतम्
28,17,kṣetraṃ tatra raveḥ puṇyam āste jagati viśrutam samantād yojanaṃ sāgraṃ bhuktimuktiphalapradam,क्षेत्रं तत्र रवेः पुण्यम् आस्ते जगति विश्रुतम् समन्ताद् योजनं साग्रं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
28,18,āste tatra svayaṃ devaḥ sahasrāṃśur divākaraḥ koṇāditya iti khyāto bhuktimuktiphalapradaḥ,आस्ते तत्र स्वयं देवः सहस्रांशुर् दिवाकरः कोणादित्य इति ख्यातो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
28,19,māghe māsi site pakṣe saptamyāṃ saṃyatendriyaḥ kṛtopavāso yatretya snātvā tu makarālaye,माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतेन्द्रियः कृतोपवासो यत्रेत्य स्नात्वा तु मकरालये
28,20,kṛtaśauco viśuddhātmā smaran devaṃ divākaram sāgare vidhivat snātvā śarvaryante samāhitaḥ,कृतशौचो विशुद्धात्मा स्मरन् देवं दिवाकरम् सागरे विधिवत् स्नात्वा शर्वर्यन्ते समाहितः
28,21,devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn saṃtarpya ca dvijāḥ uttīrya vāsasī dhaute paridhāya sunirmale,देवान् ऋषीन् मनुष्यांश् च पितॄन् संतर्प्य च द्विजाः उत्तीर्य वाससी धौते परिधाय सुनिर्मले
28,22,ācamya prayato bhūtvā tīre tasya mahodadheḥ upaviśyodaye kāle prāṅmukhaḥ savitus tadā,आचम्य प्रयतो भूत्वा तीरे तस्य महोदधेः उपविश्योदये काले प्राङ्मुखः सवितुस् तदा
28,23,vilikhya padmaṃ medhāvī raktacandanavāriṇā aṣṭapattraṃ kesarāḍhyaṃ vartulaṃ cordhvakarṇikam,विलिख्य पद्मं मेधावी रक्तचन्दनवारिणा अष्टपत्त्रं केसराढ्यं वर्तुलं चोर्ध्वकर्णिकम्
28,24,tilataṇḍulatoyaṃ ca raktacandanasaṃyutam raktapuṣpaṃ sadarbhaṃ ca prakṣipet tāmrabhājane,तिलतण्डुलतोयं च रक्तचन्दनसंयुतम् रक्तपुष्पं सदर्भं च प्रक्षिपेत् ताम्रभाजने
28,25,tāmrābhāve 'rkapattrasya puṭe kṛtvā tilādikam pidhāya tan muniśreṣṭhāḥ pātraṃ pātreṇa vinyaset,ताम्राभावे ऽर्कपत्त्रस्य पुटे कृत्वा तिलादिकम् पिधाय तन् मुनिश्रेष्ठाः पात्रं पात्रेण विन्यसेत्
28,26,karanyāsāṅgavinyāsaṃ kṛtvāṅgair hṛdayādibhiḥ ātmānaṃ bhāskaraṃ dhyātvā samyak śraddhāsamanvitaḥ,करन्यासाङ्गविन्यासं कृत्वाङ्गैर् हृदयादिभिः आत्मानं भास्करं ध्यात्वा सम्यक् श्रद्धासमन्वितः
28,27,madhye cāgnidale dhīmān nairṛte śvasane dale kāmārigocare caiva punar madhye ca pūjayet,मध्ये चाग्निदले धीमान् नैरृते श्वसने दले कामारिगोचरे चैव पुनर् मध्ये च पूजयेत्
28,28,prabhūtaṃ vimalaṃ sāram ārādhyaṃ paramaṃ sukham saṃpūjya padmam āvāhya gaganāt tatra bhāskaram,प्रभूतं विमलं सारम् आराध्यं परमं सुखम् संपूज्य पद्मम् आवाह्य गगनात् तत्र भास्करम्
28,29,karṇikopari saṃsthāpya tato mudrāṃ pradarśayet kṛtvā snānādikaṃ sarvaṃ dhyātvā taṃ susamāhitaḥ,कर्णिकोपरि संस्थाप्य ततो मुद्रां प्रदर्शयेत् कृत्वा स्नानादिकं सर्वं ध्यात्वा तं सुसमाहितः
28,30,sitapadmopari raviṃ tejobimbe vyavasthitam piṅgākṣaṃ dvibhujaṃ raktaṃ padmapattrāruṇāmbaram,सितपद्मोपरि रविं तेजोबिम्बे व्यवस्थितम् पिङ्गाक्षं द्विभुजं रक्तं पद्मपत्त्रारुणाम्बरम्
28,31,sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvābharaṇabhūṣitam surūpaṃ varadaṃ śāntaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam,सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् सुरूपं वरदं शान्तं प्रभामण्डलमण्डितम्
28,32,udyantaṃ bhāskaraṃ dṛṣṭvā sāndrasindūrasaṃnibham tatas tat pātram ādāya jānubhyāṃ dharaṇīṃ gataḥ,उद्यन्तं भास्करं दृष्ट्वा सान्द्रसिन्दूरसंनिभम् ततस् तत् पात्रम् आदाय जानुभ्यां धरणीं गतः
28,33,kṛtvā śirasi tat pātram ekacittas tu vāgyataḥ tryakṣareṇa tu mantreṇa sūryāyārghyaṃ nivedayet,कृत्वा शिरसि तत् पात्रम् एकचित्तस् तु वाग्यतः त्र्यक्षरेण तु मन्त्रेण सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत्
28,34,adīkṣitas tu tasyaiva nāmnaivārghaṃ prayacchati śraddhayā bhāvayuktena bhaktigrāhyo ravir yataḥ,अदीक्षितस् तु तस्यैव नाम्नैवार्घं प्रयच्छति श्रद्धया भावयुक्तेन भक्तिग्राह्यो रविर् यतः
28,35,agninirṛtivāyvīśamadhyapūrvādidikṣu ca hṛc chiraś ca śikhāvarmanetrāṇy astraṃ ca pūjayet,अग्निनिरृतिवाय्वीशमध्यपूर्वादिदिक्षु च हृच् छिरश् च शिखावर्मनेत्राण्य् अस्त्रं च पूजयेत्
28,36,dattvārghyaṃ gandhadhūpaṃ ca dīpaṃ naivedyam eva ca japtvā stutvā namas kṛtvā mudrāṃ baddhvā visarjayet,दत्त्वार्घ्यं गन्धधूपं च दीपं नैवेद्यम् एव च जप्त्वा स्तुत्वा नमस् कृत्वा मुद्रां बद्ध्वा विसर्जयेत्
28,37,ye vārghyaṃ saṃprayacchanti sūryāya niyatendriyāḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāś ca saṃyatāḥ,ये वार्घ्यं संप्रयच्छन्ति सूर्याय नियतेन्द्रियाः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्राश् च संयताः
28,38,bhaktibhāvena satataṃ viśuddhenāntarātmanā te bhuktvābhimatān kāmān prāpnuvanti parāṃ gatim,भक्तिभावेन सततं विशुद्धेनान्तरात्मना ते भुक्त्वाभिमतान् कामान् प्राप्नुवन्ति परां गतिम्
28,39,trailokyadīpakaṃ devaṃ bhāskaraṃ gaganecaram ye saṃśrayanti manujās te syuḥ sukhasya bhājanam,त्रैलोक्यदीपकं देवं भास्करं गगनेचरम् ये संश्रयन्ति मनुजास् ते स्युः सुखस्य भाजनम्
28,40,yāvan na dīyate cārghyaṃ bhāskarāya yathoditam tāvan na pūjayed viṣṇuṃ śaṃkaraṃ vā sureśvaram,यावन् न दीयते चार्घ्यं भास्कराय यथोदितम् तावन् न पूजयेद् विष्णुं शंकरं वा सुरेश्वरम्
28,41,tasmāt prayatnam āsthāya dadyād arghyaṃ dine dine ādityāya śucir bhūtvā puṣpair gandhair manoramaiḥ,तस्मात् प्रयत्नम् आस्थाय दद्याद् अर्घ्यं दिने दिने आदित्याय शुचिर् भूत्वा पुष्पैर् गन्धैर् मनोरमैः
28,42,evaṃ dadāti yaś cārghyaṃ saptamyāṃ susamāhitaḥ ādityāya śuciḥ snātaḥ sa labhed īpsitaṃ phalam,एवं ददाति यश् चार्घ्यं सप्तम्यां सुसमाहितः आदित्याय शुचिः स्नातः स लभेद् ईप्सितं फलम्
28,43,rogād vimucyate rogī vittārthī labhate dhanam vidyāṃ prāpnoti vidyārthī sutārthī putravān bhavet,रोगाद् विमुच्यते रोगी वित्तार्थी लभते धनम् विद्यां प्राप्नोति विद्यार्थी सुतार्थी पुत्रवान् भवेत्
28,44,yaṃ yaṃ kāmam abhidhyāyan sūryāyārghyaṃ prayacchati tasya tasya phalaṃ samyak prāpnoti puruṣaḥ sudhīḥ,यं यं कामम् अभिध्यायन् सूर्यायार्घ्यं प्रयच्छति तस्य तस्य फलं सम्यक् प्राप्नोति पुरुषः सुधीः
28,45,snātvā vai sāgare dattvā sūryāyārghyaṃ praṇamya ca naro vā yadi vā nārī sarvakāmaphalaṃ labhet,स्नात्वा वै सागरे दत्त्वा सूर्यायार्घ्यं प्रणम्य च नरो वा यदि वा नारी सर्वकामफलं लभेत्
28,46,tataḥ sūryālayaṃ gacchet puṣpam ādāya vāgyataḥ praviśya pūjayed bhānuṃ kṛtvā tu triḥ pradakṣiṇam,ततः सूर्यालयं गच्छेत् पुष्पम् आदाय वाग्यतः प्रविश्य पूजयेद् भानुं कृत्वा तु त्रिः प्रदक्षिणम्
28,47,pūjayet parayā bhaktyā koṇārkaṃ munisattamāḥ gandhaiḥ puṣpais tathā dīpair dhūpair naivedyakair api,पूजयेत् परया भक्त्या कोणार्कं मुनिसत्तमाः गन्धैः पुष्पैस् तथा दीपैर् धूपैर् नैवेद्यकैर् अपि
28,48,daṇḍavat praṇipātaiś ca jayaśabdais tathā stavaiḥ evaṃ saṃpūjya taṃ devaṃ sahasrāṃśuṃ jagatpatim,दण्डवत् प्रणिपातैश् च जयशब्दैस् तथा स्तवैः एवं संपूज्य तं देवं सहस्रांशुं जगत्पतिम्
28,49,daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ sarvapāpavinirmukto yuvā divyavapur naraḥ,दशानाम् अश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः सर्वपापविनिर्मुक्तो युवा दिव्यवपुर् नरः
28,50,saptāvarān sapta parān vaṃśān uddhṛtya bho dvijāḥ vimānenārkavarṇena kāmagena suvarcasā,सप्तावरान् सप्त परान् वंशान् उद्धृत्य भो द्विजाः विमानेनार्कवर्णेन कामगेन सुवर्चसा
28,51,upagīyamāno gandharvaiḥ sūryalokaṃ sa gacchati bhuktvā tatra varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam,उपगीयमानो गन्धर्वैः सूर्यलोकं स गच्छति भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम्
28,52,puṇyakṣayād ihāyātaḥ pravare yogināṃ kule caturvedo bhaved vipraḥ svadharmanirataḥ śuciḥ,पुण्यक्षयाद् इहायातः प्रवरे योगिनां कुले चतुर्वेदो भवेद् विप्रः स्वधर्मनिरतः शुचिः
28,53,yogaṃ vivasvataḥ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt caitre māsi site pakṣe yātrāṃ damanabhañjikām,योगं विवस्वतः प्राप्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् चैत्रे मासि सिते पक्षे यात्रां दमनभञ्जिकाम्
28,54,yaḥ karoti naras tatra pūrvoktaṃ sa phalaṃ labhet śayanotthāpane bhānoḥ saṃkrāntyāṃ viṣuvāyane,यः करोति नरस् तत्र पूर्वोक्तं स फलं लभेत् शयनोत्थापने भानोः संक्रान्त्यां विषुवायने
28,55,vāre raves tithau caiva parvakāle 'thavā dvijāḥ ye tatra yātrāṃ kurvanti śraddhayā saṃyatendriyāḥ,वारे रवेस् तिथौ चैव पर्वकाले ऽथवा द्विजाः ये तत्र यात्रां कुर्वन्ति श्रद्धया संयतेन्द्रियाः
28,56,vimānenārkavarṇena sūryalokaṃ vrajanti te āste tatra mahādevas tīre nadanadīpateḥ,विमानेनार्कवर्णेन सूर्यलोकं व्रजन्ति ते आस्ते तत्र महादेवस् तीरे नदनदीपतेः
28,57,rāmeśvara iti khyātaḥ sarvakāmaphalapradaḥ ye taṃ paśyanti kāmāriṃ snātvā samyaṅ mahodadhau,रामेश्वर इति ख्यातः सर्वकामफलप्रदः ये तं पश्यन्ति कामारिं स्नात्वा सम्यङ् महोदधौ
28,58,gandhaiḥ puṣpais tathā dhūpair dīpair naivedyakair varaiḥ praṇipātais tathā stotrair gītair vādyair manoharaiḥ,गन्धैः पुष्पैस् तथा धूपैर् दीपैर् नैवेद्यकैर् वरैः प्रणिपातैस् तथा स्तोत्रैर् गीतैर् वाद्यैर् मनोहरैः
28,59,rājasūyaphalaṃ samyag vājimedhaphalaṃ tathā prāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ tathā,राजसूयफलं सम्यग् वाजिमेधफलं तथा प्राप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां तथा
28,60,kāmagena vimānena kiṅkiṇījālamālinā upagīyamānā gandharvaiḥ śivalokaṃ vrajanti te,कामगेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना उपगीयमाना गन्धर्वैः शिवलोकं व्रजन्ति ते
28,61,āhūtasaṃplavaṃ yāvad bhuktvā bhogān manoramān puṇyakṣayād ihāgatya cāturvedā bhavanti te,आहूतसंप्लवं यावद् भुक्त्वा भोगान् मनोरमान् पुण्यक्षयाद् इहागत्य चातुर्वेदा भवन्ति ते
28,62,śāṃkaraṃ yogam āsthāya tato mokṣaṃ vrajanti te yas tatra savituḥ kṣetre prāṇāṃs tyajati mānavaḥ,शांकरं योगम् आस्थाय ततो मोक्षं व्रजन्ति ते यस् तत्र सवितुः क्षेत्रे प्राणांस् त्यजति मानवः
28,63,sa sūryalokam āsthāya devavan modate divi punar mānuṣatāṃ prāpya rājā bhavati dhārmikaḥ,स सूर्यलोकम् आस्थाय देववन् मोदते दिवि पुनर् मानुषतां प्राप्य राजा भवति धार्मिकः
28,64,yogaṃ raveḥ samāsādya tato mokṣam avāpnuyāt evaṃ mayā muniśreṣṭhāḥ proktaṃ kṣetraṃ sudurlabham,योगं रवेः समासाद्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् एवं मया मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं क्षेत्रं सुदुर्लभम्
28,65,koṇārkasyodadhes tīre bhuktimuktiphalapradaḥ,कोणार्कस्योदधेस् तीरे भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
29,1,śruto 'smābhiḥ suraśreṣṭha bhavatā yad udāhṛtam bhāskarasya paraṃ kṣetraṃ bhuktimuktiphalapradam,श्रुतो ऽस्माभिः सुरश्रेष्ठ भवता यद् उदाहृतम् भास्करस्य परं क्षेत्रं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
29,2,na tṛptim adhigacchāmaḥ śṛṇvantaḥ sukhadāṃ kathām tava vaktrodbhavāṃ puṇyām ādityasyāghanāśinīm,न तृप्तिम् अधिगच्छामः शृण्वन्तः सुखदां कथाम् तव वक्त्रोद्भवां पुण्याम् आदित्यस्याघनाशिनीम्
29,3,ataḥ paraṃ suraśreṣṭha brūhi no vadatāṃ vara devapūjāphalaṃ yac ca yac ca dānaphalaṃ prabho,अतः परं सुरश्रेष्ठ ब्रूहि नो वदतां वर देवपूजाफलं यच् च यच् च दानफलं प्रभो
29,4,praṇipāte namaskāre tathā caiva pradakṣiṇe dīpadhūpapradāne ca saṃmārjanavidhau ca yat,प्रणिपाते नमस्कारे तथा चैव प्रदक्षिणे दीपधूपप्रदाने च संमार्जनविधौ च यत्
29,5,upavāse ca yat puṇyaṃ yat puṇyaṃ naktabhojane arghaś ca kīdṛśaḥ proktaḥ kutra vā saṃpradīyate,उपवासे च यत् पुण्यं यत् पुण्यं नक्तभोजने अर्घश् च कीदृशः प्रोक्तः कुत्र वा संप्रदीयते
29,6,kathaṃ ca kriyate bhaktiḥ kathaṃ devaḥ prasīdati etat sarvaṃ suraśreṣṭha śrotum icchāmahe vayam,कथं च क्रियते भक्तिः कथं देवः प्रसीदति एतत् सर्वं सुरश्रेष्ठ श्रोतुम् इच्छामहे वयम्
29,7,arghyaṃ pūjādikaṃ sarvaṃ bhāskarasya dvijottamāḥ bhaktiṃ śraddhāṃ samādhiṃ ca kathyamānaṃ nibodhata,अर्घ्यं पूजादिकं सर्वं भास्करस्य द्विजोत्तमाः भक्तिं श्रद्धां समाधिं च कथ्यमानं निबोधत
29,8,manasā bhāvanā bhaktir iṣṭā śraddhā ca kīrtyate dhyānaṃ samādhir ity uktaṃ śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ,मनसा भावना भक्तिर् इष्टा श्रद्धा च कीर्त्यते ध्यानं समाधिर् इत्य् उक्तं शृणुध्वं सुसमाहिताः
29,9,tatkathāṃ śrāvayed yas tu tadbhaktān pūjayīta vā agniśuśrūṣakaś caiva sa vai bhaktaḥ sanātanaḥ,तत्कथां श्रावयेद् यस् तु तद्भक्तान् पूजयीत वा अग्निशुश्रूषकश् चैव स वै भक्तः सनातनः
29,10,taccittas tanmanāś caiva devapūjārataḥ sadā tatkarmakṛd bhaved yas tu sa vai bhaktaḥ sanātanaḥ,तच्चित्तस् तन्मनाश् चैव देवपूजारतः सदा तत्कर्मकृद् भवेद् यस् तु स वै भक्तः सनातनः
29,11,devārthe kriyamāṇāni yaḥ karmāṇy anumanyate kīrtanād vā paro viprāḥ sa vai bhaktataro naraḥ,देवार्थे क्रियमाणानि यः कर्माण्य् अनुमन्यते कीर्तनाद् वा परो विप्राः स वै भक्ततरो नरः
29,12,nābhyasūyeta tadbhaktān na nindyāc cānyadevatām ādityavratacārī ca sa vai bhaktataro naraḥ,नाभ्यसूयेत तद्भक्तान् न निन्द्याच् चान्यदेवताम् आदित्यव्रतचारी च स वै भक्ततरो नरः
29,13,gacchaṃs tiṣṭhan svapañ jighrann unmiṣan nimiṣann api yaḥ smared bhāskaraṃ nityaṃ sa vai bhaktataro naraḥ,गच्छंस् तिष्ठन् स्वपञ् जिघ्रन्न् उन्मिषन् निमिषन्न् अपि यः स्मरेद् भास्करं नित्यं स वै भक्ततरो नरः
29,14,evaṃvidhā tv iyaṃ bhaktiḥ sadā kāryā vijānatā bhaktyā samādhinā caiva stavena manasā tathā,एवंविधा त्व् इयं भक्तिः सदा कार्या विजानता भक्त्या समाधिना चैव स्तवेन मनसा तथा
29,15,kriyate niyamo yas tu dānaṃ viprāya dīyate pratigṛhṇanti taṃ devā manuṣyāḥ pitaras tathā,क्रियते नियमो यस् तु दानं विप्राय दीयते प्रतिगृह्णन्ति तं देवा मनुष्याः पितरस् तथा
29,16,pattraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yad bhaktyā samupāhṛtam pratigṛhṇanti tad devā nāstikān varjayanti ca,पत्त्रं पुष्पं फलं तोयं यद् भक्त्या समुपाहृतम् प्रतिगृह्णन्ति तद् देवा नास्तिकान् वर्जयन्ति च
29,17,bhāvaśuddhiḥ prayoktavyā niyamācārasaṃyutā bhāvaśuddhyā kriyate yat tat sarvaṃ saphalaṃ bhavet,भावशुद्धिः प्रयोक्तव्या नियमाचारसंयुता भावशुद्ध्या क्रियते यत् तत् सर्वं सफलं भवेत्
29,18,stutijapyopahāreṇa pūjayāpi vivasvataḥ upavāsena bhaktyā vai sarvapāpaiḥ pramucyate,स्तुतिजप्योपहारेण पूजयापि विवस्वतः उपवासेन भक्त्या वै सर्वपापैः प्रमुच्यते
29,19,praṇidhāya śiro bhūmyāṃ namaskāraṃ karoti yaḥ tatkṣaṇāt sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ,प्रणिधाय शिरो भूम्यां नमस्कारं करोति यः तत्क्षणात् सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
29,20,bhaktiyukto naro yo 'sau raveḥ kuryāt pradakṣiṇām pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasuṃdharā,भक्तियुक्तो नरो यो ऽसौ रवेः कुर्यात् प्रदक्षिणाम् प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा
29,21,sūryaṃ manasi yaḥ kṛtvā kuryād vyomapradakṣiṇām pradakṣiṇīkṛtās tena sarve devā bhavanti hi,सूर्यं मनसि यः कृत्वा कुर्याद् व्योमप्रदक्षिणाम् प्रदक्षिणीकृतास् तेन सर्वे देवा भवन्ति हि
29,22,ekāhāro naro bhūtvā ṣaṣṭhyāṃ yo 'rcayate ravim niyamavratacārī ca bhaved bhaktisamanvitaḥ,एकाहारो नरो भूत्वा षष्ठ्यां यो ऽर्चयते रविम् नियमव्रतचारी च भवेद् भक्तिसमन्वितः
29,23,saptamyāṃ vā mahābhāgāḥ so 'śvamedhaphalaṃ labhet ahorātropavāsena pūjayed yas tu bhāskaram,सप्तम्यां वा महाभागाः सो ऽश्वमेधफलं लभेत् अहोरात्रोपवासेन पूजयेद् यस् तु भास्करम्
29,24,saptamyām athavā ṣaṣṭhyāṃ sa yāti paramāṃ gatim kṛṣṇapakṣasya saptamyāṃ sopavāso jitendriyaḥ,सप्तम्याम् अथवा षष्ठ्यां स याति परमां गतिम् कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां सोपवासो जितेन्द्रियः
29,25,sarvaratnopahāreṇa pūjayed yas tu bhāskaram padmaprabheṇa yānena sūryalokaṃ sa gacchati,सर्वरत्नोपहारेण पूजयेद् यस् तु भास्करम् पद्मप्रभेण यानेन सूर्यलोकं स गच्छति
29,26,śuklapakṣasya saptamyām upavāsaparo naraḥ sarvaśuklopahāreṇa pūjayed yas tu bhāskaram,शुक्लपक्षस्य सप्तम्याम् उपवासपरो नरः सर्वशुक्लोपहारेण पूजयेद् यस् तु भास्करम्
29,27,sarvapāpavinirmuktaḥ sūryalokaṃ sa gacchati arkasaṃpuṭasaṃyuktam udakaṃ prasṛtaṃ pibet,सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं स गच्छति अर्कसंपुटसंयुक्तम् उदकं प्रसृतं पिबेत्
29,28,kramavṛddhyā caturviṃśam ekaikaṃ kṣapayet punaḥ dvābhyāṃ saṃvatsarābhyāṃ tu samāptaniyamo bhavet,क्रमवृद्ध्या चतुर्विंशम् एकैकं क्षपयेत् पुनः द्वाभ्यां संवत्सराभ्यां तु समाप्तनियमो भवेत्
29,29,sarvakāmapradā hy eṣā praśastā hy arkasaptamī śuklapakṣasya saptamyāṃ yadādityadinaṃ bhavet,सर्वकामप्रदा ह्य् एषा प्रशस्ता ह्य् अर्कसप्तमी शुक्लपक्षस्य सप्तम्यां यदादित्यदिनं भवेत्
29,30,saptamī vijayā nāma tatra dattaṃ mahat phalam snānaṃ dānaṃ tapo homa upavāsas tathaiva ca,सप्तमी विजया नाम तत्र दत्तं महत् फलम् स्नानं दानं तपो होम उपवासस् तथैव च
29,31,sarvaṃ vijayasaptamyāṃ mahāpātakanāśanam ye cādityadine prāpte śrāddhaṃ kurvanti mānavāḥ,सर्वं विजयसप्तम्यां महापातकनाशनम् ये चादित्यदिने प्राप्ते श्राद्धं कुर्वन्ति मानवाः
29,32,yajanti ca mahāśvetaṃ te labhante yathepsitam yeṣāṃ dharmyāḥ kriyāḥ sarvāḥ sadaivoddiśya bhāskaram,यजन्ति च महाश्वेतं ते लभन्ते यथेप्सितम् येषां धर्म्याः क्रियाः सर्वाः सदैवोद्दिश्य भास्करम्
29,33,na kule jāyate teṣāṃ daridro vyādhito 'pi vā śvetayā raktayā vāpi pītamṛttikayāpi vā,न कुले जायते तेषां दरिद्रो व्याधितो ऽपि वा श्वेतया रक्तया वापि पीतमृत्तिकयापि वा
29,34,upalepanakartā tu cintitaṃ labhate phalam citrabhānuṃ vicitrais tu kusumaiś ca sugandhibhiḥ,उपलेपनकर्ता तु चिन्तितं लभते फलम् चित्रभानुं विचित्रैस् तु कुसुमैश् च सुगन्धिभिः
29,35,pūjayet sopavāso yaḥ sa kāmān īpsitāṃl labhet ghṛtena dīpaṃ prajvālya tilatailena vā punaḥ,पूजयेत् सोपवासो यः स कामान् ईप्सितांल् लभेत् घृतेन दीपं प्रज्वाल्य तिलतैलेन वा पुनः
29,36,ādityaṃ pūjayed yas tu cakṣuṣā na sa hīyate dīpadātā naro nityaṃ jñānadīpena dīpyate,आदित्यं पूजयेद् यस् तु चक्षुषा न स हीयते दीपदाता नरो नित्यं ज्ञानदीपेन दीप्यते
29,37,tilāḥ pavitraṃ tailaṃ vā tilagodānam uttamam agnikārye ca dīpe ca mahāpātakanāśanam,तिलाः पवित्रं तैलं वा तिलगोदानम् उत्तमम् अग्निकार्ये च दीपे च महापातकनाशनम्
29,38,dīpaṃ dadāti yo nityaṃ devatāyataneṣu ca catuṣpatheṣu rathyāsu rūpavān subhago bhavet,दीपं ददाति यो नित्यं देवतायतनेषु च चतुष्पथेषु रथ्यासु रूपवान् सुभगो भवेत्
29,39,havirbhiḥ prathamaḥ kalpo dvitīyaś cauṣadhīrasaiḥ vasāmedosthiniryāsair na tu deyaḥ kathaṃcana,हविर्भिः प्रथमः कल्पो द्वितीयश् चौषधीरसैः वसामेदोस्थिनिर्यासैर् न तु देयः कथंचन
29,40,bhaved ūrdhvagatir dīpo na kadācid adhogatiḥ dātā dīpyati cāpy evaṃ na tiryaggatim āpnuyāt,भवेद् ऊर्ध्वगतिर् दीपो न कदाचिद् अधोगतिः दाता दीप्यति चाप्य् एवं न तिर्यग्गतिम् आप्नुयात्
29,41,jvalamānaṃ sadā dīpaṃ na haren nāpi nāśayet dīpahartā naro bandhaṃ nāśaṃ krodhaṃ tamo vrajet,ज्वलमानं सदा दीपं न हरेन् नापि नाशयेत् दीपहर्ता नरो बन्धं नाशं क्रोधं तमो व्रजेत्
29,42,dīpadātā svargaloke dīpamāleva rājate yaḥ samālabhate nityaṃ kuṅkumāgurucandanaiḥ,दीपदाता स्वर्गलोके दीपमालेव राजते यः समालभते नित्यं कुङ्कुमागुरुचन्दनैः
29,43,saṃpadyate naraḥ pretya dhanena yaśasā śriyā raktacandanasaṃmiśrai raktapuṣpaiḥ śucir naraḥ,संपद्यते नरः प्रेत्य धनेन यशसा श्रिया रक्तचन्दनसंमिश्रै रक्तपुष्पैः शुचिर् नरः
29,44,udaye 'rghyaṃ sadā dattvā siddhiṃ saṃvatsarāl labhet udayāt parivarteta yāvad astamane sthitaḥ,उदये ऽर्घ्यं सदा दत्त्वा सिद्धिं संवत्सराल् लभेत् उदयात् परिवर्तेत यावद् अस्तमने स्थितः
29,45,japann abhimukhaḥ kiṃcin mantraṃ stotram athāpi vā ādityavratam etat tu mahāpātakanāśanam,जपन्न् अभिमुखः किंचिन् मन्त्रं स्तोत्रम् अथापि वा आदित्यव्रतम् एतत् तु महापातकनाशनम्
29,46,arghyeṇa sahitaṃ caiva sarve sāṅgaṃ pradāpayet udaye śraddhayā yuktaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate,अर्घ्येण सहितं चैव सर्वे साङ्गं प्रदापयेत् उदये श्रद्धया युक्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते
29,47,suvarṇadhenuanaḍvāhavasudhāvastrasaṃyutam arghyapradātā labhate saptajanmānugaṃ phalam,सुवर्णधेनुअनड्वाहवसुधावस्त्रसंयुतम् अर्घ्यप्रदाता लभते सप्तजन्मानुगं फलम्
29,48,agnau toye 'ntarikṣe ca śucau bhūmyāṃ tathaiva ca pratimāyāṃ tathā piṇḍyāṃ deyam arghyaṃ prayatnataḥ,अग्नौ तोये ऽन्तरिक्षे च शुचौ भूम्यां तथैव च प्रतिमायां तथा पिण्ड्यां देयम् अर्घ्यं प्रयत्नतः
29,49,nāpasavyaṃ na savyaṃ ca dadyād abhimukhaḥ sadā saghṛtaṃ guggulaṃ vāpi raver bhaktisamanvitaḥ,नापसव्यं न सव्यं च दद्याद् अभिमुखः सदा सघृतं गुग्गुलं वापि रवेर् भक्तिसमन्वितः
29,50,tatkṣaṇāt sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ śrīvāsaṃ caturasraṃ ca devadāruṃ tathaiva ca,तत्क्षणात् सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः श्रीवासं चतुरस्रं च देवदारुं तथैव च
29,51,karpūrāgarudhūpāni dattvā vai svargagāminaḥ ayane tūttare sūryam athavā dakṣiṇāyane,कर्पूरागरुधूपानि दत्त्वा वै स्वर्गगामिनः अयने तूत्तरे सूर्यम् अथवा दक्षिणायने
29,52,pūjayitvā viśeṣeṇa sarvapāpaiḥ pramucyate viṣuveṣūparāgeṣu ṣaḍaśītimukheṣu ca,पूजयित्वा विशेषेण सर्वपापैः प्रमुच्यते विषुवेषूपरागेषु षडशीतिमुखेषु च
29,53,pūjayitvā viśeṣeṇa sarvapāpaiḥ pramucyate evaṃ velāsu sarvāsu sarvakālaṃ ca mānavaḥ,पूजयित्वा विशेषेण सर्वपापैः प्रमुच्यते एवं वेलासु सर्वासु सर्वकालं च मानवः
29,54,bhaktyā pūjayate yo 'rkaṃ so 'rkaloke mahīyate kṛsaraiḥ pāyasaiḥ pūpaiḥ phalamūlaghṛtaudanaiḥ,भक्त्या पूजयते यो ऽर्कं सो ऽर्कलोके महीयते कृसरैः पायसैः पूपैः फलमूलघृतौदनैः
29,55,baliṃ kṛtvā tu sūryāya sarvān kāmān avāpnuyāt ghṛtena tarpaṇaṃ kṛtvā sarvasiddho bhaven naraḥ,बलिं कृत्वा तु सूर्याय सर्वान् कामान् अवाप्नुयात् घृतेन तर्पणं कृत्वा सर्वसिद्धो भवेन् नरः
29,56,kṣīreṇa tarpaṇaṃ kṛtvā manas tāpair na yujyate dadhnā tu tarpaṇaṃ kṛtvā kāryasiddhiṃ labhen naraḥ,क्षीरेण तर्पणं कृत्वा मनस् तापैर् न युज्यते दध्ना तु तर्पणं कृत्वा कार्यसिद्धिं लभेन् नरः
29,57,snānārtham āhared yas tu jalaṃ bhānoḥ samāhitaḥ tīrtheṣu śucitāpannaḥ sa yāti paramāṃ gatim,स्नानार्थम् आहरेद् यस् तु जलं भानोः समाहितः तीर्थेषु शुचितापन्नः स याति परमां गतिम्
29,58,chattraṃ dhvajaṃ vitānaṃ vā patākāṃ cāmarāṇi ca śraddhayā bhānave dattvā gatim iṣṭām avāpnuyāt,छत्त्रं ध्वजं वितानं वा पताकां चामराणि च श्रद्धया भानवे दत्त्वा गतिम् इष्टाम् अवाप्नुयात्
29,59,yad yad dravyaṃ naro bhaktyā ādityāya prayacchati tat tasya śatasāhasram utpādayati bhāskaraḥ,यद् यद् द्रव्यं नरो भक्त्या आदित्याय प्रयच्छति तत् तस्य शतसाहस्रम् उत्पादयति भास्करः
29,60,mānasaṃ vācikaṃ vāpi kāyajaṃ yac ca duṣkṛtam sarvaṃ sūryaprasādena tad aśeṣaṃ vyapohati,मानसं वाचिकं वापि कायजं यच् च दुष्कृतम् सर्वं सूर्यप्रसादेन तद् अशेषं व्यपोहति
29,61,ekāhenāpi yad bhānoḥ pūjāyāḥ prāpyate phalam yathoktadakṣiṇair viprair na tat kratuśatair api,एकाहेनापि यद् भानोः पूजायाः प्राप्यते फलम् यथोक्तदक्षिणैर् विप्रैर् न तत् क्रतुशतैर् अपि
30,1,aho devasya māhātmyaṃ śrutam evaṃ jagatpate bhāskarasya suraśreṣṭha vadatas teṣu durlabham,अहो देवस्य माहात्म्यं श्रुतम् एवं जगत्पते भास्करस्य सुरश्रेष्ठ वदतस् तेषु दुर्लभम्
30,2,bhūyaḥ prabrūhi deveśa yat pṛcchāmo jagatpate śrotum icchāmahe brahman paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,भूयः प्रब्रूहि देवेश यत् पृच्छामो जगत्पते श्रोतुम् इच्छामहे ब्रह्मन् परं कौतूहलं हि नः
30,3,gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho 'tha bhikṣukaḥ ya icchen mokṣam āsthātuṃ devatāṃ kāṃ yajeta saḥ,गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो ऽथ भिक्षुकः य इच्छेन् मोक्षम् आस्थातुं देवतां कां यजेत सः
30,4,kuto hy asyākṣayaḥ svargaḥ kuto niḥśreyasaṃ param svargataś caiva kiṃ kuryād yena na cyavate punaḥ,कुतो ह्य् अस्याक्षयः स्वर्गः कुतो निःश्रेयसं परम् स्वर्गतश् चैव किं कुर्याद् येन न च्यवते पुनः
30,5,devānāṃ cātra ko devaḥ pitṝṇāṃ caiva kaḥ pitā yasmāt parataraṃ nāsti tan me brūhi sureśvara,देवानां चात्र को देवः पितॄणां चैव कः पिता यस्मात् परतरं नास्ति तन् मे ब्रूहि सुरेश्वर
30,6,kutaḥ sṛṣṭam idaṃ viśvaṃ sarvaṃ sthāvarajaṅgamam pralaye ca kam abhyeti tad bhavān vaktum arhati,कुतः सृष्टम् इदं विश्वं सर्वं स्थावरजङ्गमम् प्रलये च कम् अभ्येति तद् भवान् वक्तुम् अर्हति
30,7,udyann evaiṣa kurute jagad vitimiraṃ karaiḥ nātaḥ parataro devaḥ kaścid anyo dvijottamāḥ,उद्यन्न् एवैष कुरुते जगद् वितिमिरं करैः नातः परतरो देवः कश्चिद् अन्यो द्विजोत्तमाः
30,8,anādinidhano hy eṣa puruṣaḥ śāśvato 'vyayaḥ tāpayaty eṣa trīṃl lokān bhavan raśmibhir ulbaṇaḥ,अनादिनिधनो ह्य् एष पुरुषः शाश्वतो ऽव्ययः तापयत्य् एष त्रींल् लोकान् भवन् रश्मिभिर् उल्बणः
30,9,sarvadevamayo hy eṣa tapatāṃ tapano varaḥ sarvasya jagato nāthaḥ sarvasākṣī jagatpatiḥ,सर्वदेवमयो ह्य् एष तपतां तपनो वरः सर्वस्य जगतो नाथः सर्वसाक्षी जगत्पतिः
30,10,saṃkṣipaty eṣa bhūtāni tathā visṛjate punaḥ eṣa bhāti tapaty eṣa varṣaty eṣa gabhastibhiḥ,संक्षिपत्य् एष भूतानि तथा विसृजते पुनः एष भाति तपत्य् एष वर्षत्य् एष गभस्तिभिः
30,11,eṣa dhātā vidhātā ca bhūtādir bhūtabhāvanaḥ na hy eṣa kṣayam āyāti nityam akṣayamaṇḍalaḥ,एष धाता विधाता च भूतादिर् भूतभावनः न ह्य् एष क्षयम् आयाति नित्यम् अक्षयमण्डलः
30,12,pitṝṇāṃ ca pitā hy eṣa devatānāṃ hi devatā dhruvaṃ sthānaṃ smṛtaṃ hy etad yasmān na cyavate punaḥ,पितॄणां च पिता ह्य् एष देवतानां हि देवता ध्रुवं स्थानं स्मृतं ह्य् एतद् यस्मान् न च्यवते पुनः
30,13,sargakāle jagat kṛtsnam ādityāt saṃprasūyate pralaye ca tam abhyeti bhāskaraṃ dīptatejasam,सर्गकाले जगत् कृत्स्नम् आदित्यात् संप्रसूयते प्रलये च तम् अभ्येति भास्करं दीप्ततेजसम्
30,14,yoginaś cāpy asaṃkhyātās tyaktvā gṛhakalevaram vāyur bhūtvā viśanty asmiṃs tejorāśau divākare,योगिनश् चाप्य् असंख्यातास् त्यक्त्वा गृहकलेवरम् वायुर् भूत्वा विशन्त्य् अस्मिंस् तेजोराशौ दिवाकरे
30,15,asya raśmisahasrāṇi śākhā iva vihaṃgamāḥ vasanty āśritya munayaḥ saṃsiddhā daivataiḥ saha,अस्य रश्मिसहस्राणि शाखा इव विहंगमाः वसन्त्य् आश्रित्य मुनयः संसिद्धा दैवतैः सह
30,16,gṛhasthā janakādyāś ca rājāno yogadharmiṇaḥ vālakhilyādayaś caiva ṛṣayo brahmavādinaḥ,गृहस्था जनकाद्याश् च राजानो योगधर्मिणः वालखिल्यादयश् चैव ऋषयो ब्रह्मवादिनः
30,17,vānaprasthāś ca ye cānye vyāsādyā bhikṣavas tathā yogam āsthāya sarve te praviṣṭāḥ sūryamaṇḍalam,वानप्रस्थाश् च ये चान्ये व्यासाद्या भिक्षवस् तथा योगम् आस्थाय सर्वे ते प्रविष्टाः सूर्यमण्डलम्
30,18,śuko vyāsasutaḥ śrīmān yogadharmam avāpya saḥ ādityakiraṇān gatvā hy apunarbhāvam āsthitaḥ,शुको व्याससुतः श्रीमान् योगधर्मम् अवाप्य सः आदित्यकिरणान् गत्वा ह्य् अपुनर्भावम् आस्थितः
30,19,śabdamātraśrutimukhā brahmaviṣṇuśivādayaḥ pratyakṣo 'yaṃ paro devaḥ sūryas timiranāśanaḥ,शब्दमात्रश्रुतिमुखा ब्रह्मविष्णुशिवादयः प्रत्यक्षो ऽयं परो देवः सूर्यस् तिमिरनाशनः
30,20,tasmād anyatra bhaktir hi na kāryā śubham icchatā yasmād dṛṣṭer agamyās te devā viṣṇupurogamāḥ,तस्माद् अन्यत्र भक्तिर् हि न कार्या शुभम् इच्छता यस्माद् दृष्टेर् अगम्यास् ते देवा विष्णुपुरोगमाः
30,21,ato bhavadbhiḥ satatam abhyarcyo bhagavān raviḥ sa hi mātā pitā caiva kṛtsnasya jagato guruḥ,अतो भवद्भिः सततम् अभ्यर्च्यो भगवान् रविः स हि माता पिता चैव कृत्स्नस्य जगतो गुरुः
30,22,anādyo lokanātho 'sau raśmimālī jagatpatiḥ mitratve ca sthito yasmāt tapas tepe dvijottamāḥ,अनाद्यो लोकनाथो ऽसौ रश्मिमाली जगत्पतिः मित्रत्वे च स्थितो यस्मात् तपस् तेपे द्विजोत्तमाः
30,23,anādinidhano brahmā nityaś cākṣaya eva ca sṛṣṭvā sasāgarān dvīpān bhuvanāni caturdaśa,अनादिनिधनो ब्रह्मा नित्यश् चाक्षय एव च सृष्ट्वा ससागरान् द्वीपान् भुवनानि चतुर्दश
30,24,lokānāṃ sa hitārthāya sthitaś candrasarittaṭe sṛṣṭvā prajāpatīn sarvān sṛṣṭvā ca vividhāḥ prajāḥ,लोकानां स हितार्थाय स्थितश् चन्द्रसरित्तटे सृष्ट्वा प्रजापतीन् सर्वान् सृष्ट्वा च विविधाः प्रजाः
30,25,tataḥ śatasahasrāṃśur avyaktaś ca punaḥ svayam kṛtvā dvādaśadhātmānam ādityam upapadyate,ततः शतसहस्रांशुर् अव्यक्तश् च पुनः स्वयम् कृत्वा द्वादशधात्मानम् आदित्यम् उपपद्यते
30,26,indro dhātātha parjanyas tvaṣṭā pūṣāryamā bhagaḥ vivasvān viṣṇur aṃśaś ca varuṇo mitra eva ca,इन्द्रो धाताथ पर्जन्यस् त्वष्टा पूषार्यमा भगः विवस्वान् विष्णुर् अंशश् च वरुणो मित्र एव च
30,27,ābhir dvādaśabhis tena sūryeṇa paramātmanā kṛtsnaṃ jagad idaṃ vyāptaṃ mūrtibhiś ca dvijottamāḥ,आभिर् द्वादशभिस् तेन सूर्येण परमात्मना कृत्स्नं जगद् इदं व्याप्तं मूर्तिभिश् च द्विजोत्तमाः
30,28,tasya yā prathamā mūrtir ādityasyendrasaṃjñitā sthitā sā devarājatve devānāṃ ripunāśinī,तस्य या प्रथमा मूर्तिर् आदित्यस्येन्द्रसंज्ञिता स्थिता सा देवराजत्वे देवानां रिपुनाशिनी
30,29,dvitīyā tasya yā mūrtir nāmnā dhāteti kīrtitā sthitā prajāpatitvena vividhāḥ sṛjate prajāḥ,द्वितीया तस्य या मूर्तिर् नाम्ना धातेति कीर्तिता स्थिता प्रजापतित्वेन विविधाः सृजते प्रजाः
30,30,tṛtīyārkasya yā mūrtiḥ parjanya iti viśrutā megheṣv eva sthitā sā tu varṣate ca gabhastibhiḥ,तृतीयार्कस्य या मूर्तिः पर्जन्य इति विश्रुता मेघेष्व् एव स्थिता सा तु वर्षते च गभस्तिभिः
30,31,caturthī tasya yā mūrtir nāmnā tvaṣṭeti viśrutā sthitā vanaspatau sā tu oṣadhīṣu ca sarvataḥ,चतुर्थी तस्य या मूर्तिर् नाम्ना त्वष्टेति विश्रुता स्थिता वनस्पतौ सा तु ओषधीषु च सर्वतः
30,32,pañcamī tasya yā mūrtir nāmnā pūṣeti viśrutā anne vyavasthitā sā tu prajāṃ puṣṇāti nityaśaḥ,पञ्चमी तस्य या मूर्तिर् नाम्ना पूषेति विश्रुता अन्ने व्यवस्थिता सा तु प्रजां पुष्णाति नित्यशः
30,33,mūrtiḥ ṣaṣṭhī raver yā tu aryamā iti viśrutā vāyoḥ saṃsaraṇā sā tu deveṣv eva samāśritā,मूर्तिः षष्ठी रवेर् या तु अर्यमा इति विश्रुता वायोः संसरणा सा तु देवेष्व् एव समाश्रिता
30,34,bhānor yā saptamī mūrtir nāmnā bhageti viśrutā bhūyiṣv avasthitā sā tu śarīreṣu ca dehinām,भानोर् या सप्तमी मूर्तिर् नाम्ना भगेति विश्रुता भूयिष्व् अवस्थिता सा तु शरीरेषु च देहिनाम्
30,35,mūrtir yā tv aṣṭamī tasya vivasvān iti viśrutā agnau pratiṣṭhitā sā tu pacaty annaṃ śarīriṇām,मूर्तिर् या त्व् अष्टमी तस्य विवस्वान् इति विश्रुता अग्नौ प्रतिष्ठिता सा तु पचत्य् अन्नं शरीरिणाम्
30,36,navamī citrabhānor yā mūrtir viṣṇuś ca nāmataḥ prādurbhavati sā nityaṃ devānām arisūdanī,नवमी चित्रभानोर् या मूर्तिर् विष्णुश् च नामतः प्रादुर्भवति सा नित्यं देवानाम् अरिसूदनी
30,37,daśamī tasya yā mūrtir aṃśumān iti viśrutā vāyau pratiṣṭhitā sā tu prahlādayati vai prajāḥ,दशमी तस्य या मूर्तिर् अंशुमान् इति विश्रुता वायौ प्रतिष्ठिता सा तु प्रह्लादयति वै प्रजाः
30,38,mūrtis tv ekādaśī bhānor nāmnā varuṇasaṃjñitā jaleṣv avasthitā sā tu prajāṃ puṣṇāti nityaśaḥ,मूर्तिस् त्व् एकादशी भानोर् नाम्ना वरुणसंज्ञिता जलेष्व् अवस्थिता सा तु प्रजां पुष्णाति नित्यशः
30,39,mūrtir yā dvādaśī bhānor nāmnā mitreti saṃjñitā lokānāṃ sā hitārthāya sthitā candrasarittaṭe,मूर्तिर् या द्वादशी भानोर् नाम्ना मित्रेति संज्ञिता लोकानां सा हितार्थाय स्थिता चन्द्रसरित्तटे
30,40,vāyubhakṣas tapas tepe sthitvā maitreṇa cakṣuṣā anugṛhṇan sadā bhaktān varair nānāvidhais tu saḥ,वायुभक्षस् तपस् तेपे स्थित्वा मैत्रेण चक्षुषा अनुगृह्णन् सदा भक्तान् वरैर् नानाविधैस् तु सः
30,41,evaṃ sā jagatāṃ mūrtir hitā vihitā purā tatra mitraḥ sthito yasmāt tasmān mitraṃ paraṃ smṛtam,एवं सा जगतां मूर्तिर् हिता विहिता पुरा तत्र मित्रः स्थितो यस्मात् तस्मान् मित्रं परं स्मृतम्
30,42,ābhir dvādaśabhis tena savitrā paramātmanā kṛtsnaṃ jagad idaṃ vyāptaṃ mūrtibhiś ca dvijottamāḥ,आभिर् द्वादशभिस् तेन सवित्रा परमात्मना कृत्स्नं जगद् इदं व्याप्तं मूर्तिभिश् च द्विजोत्तमाः
30,43,tasmād dhyeyo namasyaś ca dvādaśasthāsu mūrtiṣu bhaktimadbhir narair nityaṃ tadgatenāntarātmanā,तस्माद् ध्येयो नमस्यश् च द्वादशस्थासु मूर्तिषु भक्तिमद्भिर् नरैर् नित्यं तद्गतेनान्तरात्मना
30,44,ity evaṃ dvādaśādityān namaskṛtvā tu mānavaḥ nityaṃ śrutvā paṭhitvā ca sūryaloke mahīyate,इत्य् एवं द्वादशादित्यान् नमस्कृत्वा तु मानवः नित्यं श्रुत्वा पठित्वा च सूर्यलोके महीयते
30,45,yadi tāvad ayaṃ sūryaś cādidevaḥ sanātanaḥ tataḥ kasmāt tapas tepe varepsuḥ prākṛto yathā,यदि तावद् अयं सूर्यश् चादिदेवः सनातनः ततः कस्मात् तपस् तेपे वरेप्सुः प्राकृतो यथा
30,46,etad vaḥ saṃpravakṣyāmi paraṃ guhyaṃ vibhāvasoḥ pṛṣṭaṃ mitreṇa yat pūrvaṃ nāradāya mahātmane,एतद् वः संप्रवक्ष्यामि परं गुह्यं विभावसोः पृष्टं मित्रेण यत् पूर्वं नारदाय महात्मने
30,47,prāṅ mayoktās tu yuṣmabhyaṃ raver dvādaśa mūrtayaḥ mitraś ca varuṇaś cobhau tāsāṃ tapasi saṃsthitau,प्राङ् मयोक्तास् तु युष्मभ्यं रवेर् द्वादश मूर्तयः मित्रश् च वरुणश् चोभौ तासां तपसि संस्थितौ
30,48,abbhakṣo varuṇas tāsāṃ tasthau paścimasāgare mitro mitravane cāsmin vāyubhakṣo 'bhavat tadā,अब्भक्षो वरुणस् तासां तस्थौ पश्चिमसागरे मित्रो मित्रवने चास्मिन् वायुभक्षो ऽभवत् तदा
30,49,atha merugireḥ śṛṅgāt pracyuto gandhamādanāt nāradas tu mahāyogī sarvāṃl lokāṃś caran vaśī,अथ मेरुगिरेः शृङ्गात् प्रच्युतो गन्धमादनात् नारदस् तु महायोगी सर्वांल् लोकांश् चरन् वशी
30,50,ājagāmātha tatraiva yatra mitro 'carat tapaḥ taṃ dṛṣṭvā tu tapasyantaṃ tasya kautūhalaṃ hy abhūt,आजगामाथ तत्रैव यत्र मित्रो ऽचरत् तपः तं दृष्ट्वा तु तपस्यन्तं तस्य कौतूहलं ह्य् अभूत्
30,51,yo 'kṣayaś cāvyayaś caiva vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ dhṛtam ekātmakaṃ yena trailokyaṃ sumahātmanā,यो ऽक्षयश् चाव्ययश् चैव व्यक्ताव्यक्तः सनातनः धृतम् एकात्मकं येन त्रैलोक्यं सुमहात्मना
30,52,yaḥ pitā sarvadevānāṃ parāṇām api yaḥ paraḥ ayajad devatāḥ kās tu pitṝn vā kān asau yajet iti saṃcintya manasā taṃ devaṃ nārado 'bravīt,यः पिता सर्वदेवानां पराणाम् अपि यः परः अयजद् देवताः कास् तु पितॄन् वा कान् असौ यजेत् इति संचिन्त्य मनसा तं देवं नारदो ऽब्रवीत्
30,53,vedeṣu sapurāṇeṣu sāṅgopāṅgeṣu gīyase tvam ajaḥ śāśvato dhātā tvaṃ nidhānam anuttamam,वेदेषु सपुराणेषु साङ्गोपाङ्गेषु गीयसे त्वम् अजः शाश्वतो धाता त्वं निधानम् अनुत्तमम्
30,54,bhūtaṃ bhavyaṃ bhavac caiva tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam catvāraś cāśramā deva gṛhasthādyās tathaiva hi,भूतं भव्यं भवच् चैव त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् चत्वारश् चाश्रमा देव गृहस्थाद्यास् तथैव हि
30,55,yajanti tvām aharahas tvāṃ mūrtitvaṃ samāśritam pitā mātā ca sarvasya daivataṃ tvaṃ hi śāśvatam,यजन्ति त्वाम् अहरहस् त्वां मूर्तित्वं समाश्रितम् पिता माता च सर्वस्य दैवतं त्वं हि शाश्वतम्
30,56,yajase pitaraṃ kaṃ tvaṃ devaṃ vāpi na vidmahe,यजसे पितरं कं त्वं देवं वापि न विद्महे
30,57,avācyam etad vaktavyaṃ paraṃ guhyaṃ sanātanam tvayi bhaktimati brahman pravakṣyāmi yathātatham,अवाच्यम् एतद् वक्तव्यं परं गुह्यं सनातनम् त्वयि भक्तिमति ब्रह्मन् प्रवक्ष्यामि यथातथम्
30,58,yat tat sūkṣmam avijñeyam avyaktam acalaṃ dhruvam indriyair indriyārthaiś ca sarvabhūtair vivarjitam,यत् तत् सूक्ष्मम् अविज्ञेयम् अव्यक्तम् अचलं ध्रुवम् इन्द्रियैर् इन्द्रियार्थैश् च सर्वभूतैर् विवर्जितम्
30,59,sa hy antarātmā bhūtānāṃ kṣetrajñaś caiva kathyate triguṇād vyatirikto 'sau puruṣaś caiva kalpitaḥ,स ह्य् अन्तरात्मा भूतानां क्षेत्रज्ञश् चैव कथ्यते त्रिगुणाद् व्यतिरिक्तो ऽसौ पुरुषश् चैव कल्पितः
30,60,hiraṇyagarbho bhagavān saiva buddhir iti smṛtaḥ mahān iti ca yogeṣu pradhānam iti kathyate,हिरण्यगर्भो भगवान् सैव बुद्धिर् इति स्मृतः महान् इति च योगेषु प्रधानम् इति कथ्यते
30,61,sāṃkhye ca kathyate yoge nāmabhir bahudhātmakaḥ sa ca trirūpo viśvātmā śarvo 'kṣara iti smṛtaḥ,सांख्ये च कथ्यते योगे नामभिर् बहुधात्मकः स च त्रिरूपो विश्वात्मा शर्वो ऽक्षर इति स्मृतः
30,62,dhṛtam ekātmakaṃ tena trailokyam idam ātmanā aśarīraḥ śarīreṣu sarveṣu nivasaty asau,धृतम् एकात्मकं तेन त्रैलोक्यम् इदम् आत्मना अशरीरः शरीरेषु सर्वेषु निवसत्य् असौ
30,63,vasann api śarīreṣu na sa lipyeta karmabhiḥ mamāntarātmā tava ca ye cānye dehasaṃsthitāḥ,वसन्न् अपि शरीरेषु न स लिप्येत कर्मभिः ममान्तरात्मा तव च ये चान्ये देहसंस्थिताः
30,64,sarveṣāṃ sākṣibhūto 'sau na grāhyaḥ kenacit kvacit saguṇo nirguṇo viśvo jñānagamyo hy asau smṛtaḥ,सर्वेषां साक्षिभूतो ऽसौ न ग्राह्यः केनचित् क्वचित् सगुणो निर्गुणो विश्वो ज्ञानगम्यो ह्य् असौ स्मृतः
30,65,sarvataḥpāṇipādāntaḥ sarvatokṣiśiromukhaḥ sarvataḥśrutimāṃl loke sarvam āvṛtya tiṣṭhati,सर्वतःपाणिपादान्तः सर्वतोक्षिशिरोमुखः सर्वतःश्रुतिमांल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति
30,66,viśvamūrdhā viśvabhujo viśvapādākṣināsikaḥ ekaś carati vai kṣetre svairacārī yathāsukham,विश्वमूर्धा विश्वभुजो विश्वपादाक्षिनासिकः एकश् चरति वै क्षेत्रे स्वैरचारी यथासुखम्
30,67,kṣetrāṇīha śarīrāṇi teṣāṃ caiva yathāsukham tāni vetti sa yogātmā tataḥ kṣetrajña ucyate,क्षेत्राणीह शरीराणि तेषां चैव यथासुखम् तानि वेत्ति स योगात्मा ततः क्षेत्रज्ञ उच्यते
30,68,avyakte ca pure śete puruṣas tena cocyate viśvaṃ bahuvidhaṃ jñeyaṃ sa ca sarvatra ucyate,अव्यक्ते च पुरे शेते पुरुषस् तेन चोच्यते विश्वं बहुविधं ज्ञेयं स च सर्वत्र उच्यते
30,69,tasmāt sa bahurūpatvād viśvarūpa iti smṛtaḥ tasyaikasya mahattvaṃ hi sa caikaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ,तस्मात् स बहुरूपत्वाद् विश्वरूप इति स्मृतः तस्यैकस्य महत्त्वं हि स चैकः पुरुषः स्मृतः
30,70,mahāpuruṣaśabdaṃ hi bibharty ekaḥ sanātanaḥ sa tu vidhikriyāyattaḥ sṛjaty ātmānam ātmanā,महापुरुषशब्दं हि बिभर्त्य् एकः सनातनः स तु विधिक्रियायत्तः सृजत्य् आत्मानम् आत्मना
30,71,śatadhā sahasradhā caiva tathā śatasahasradhā koṭiśaś ca karoty eṣa pratyagātmānam ātmanā,शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा कोटिशश् च करोत्य् एष प्रत्यगात्मानम् आत्मना
30,72,ākāśāt patitaṃ toyaṃ yāti svādvantaraṃ yathā bhūme rasaviśeṣeṇa tathā guṇarasāt tu saḥ,आकाशात् पतितं तोयं याति स्वाद्वन्तरं यथा भूमे रसविशेषेण तथा गुणरसात् तु सः
30,73,eka eva yathā vāyur deheṣv eva hi pañcadhā ekatvaṃ ca pṛthaktvaṃ ca tathā tasya na saṃśayaḥ,एक एव यथा वायुर् देहेष्व् एव हि पञ्चधा एकत्वं च पृथक्त्वं च तथा तस्य न संशयः
30,74,sthānāntaraviśeṣāc ca yathāgnir labhate parām saṃjñāṃ tathā mune so 'yaṃ brahmādiṣu tathāpnuyāt,स्थानान्तरविशेषाच् च यथाग्निर् लभते पराम् संज्ञां तथा मुने सो ऽयं ब्रह्मादिषु तथाप्नुयात्
30,75,yathā dīpasahasrāṇi dīpa ekaḥ prasūyate tathā rūpasahasrāṇi sa ekaḥ saṃprasūyate,यथा दीपसहस्राणि दीप एकः प्रसूयते तथा रूपसहस्राणि स एकः संप्रसूयते
30,76,yadā sa budhyaty ātmānaṃ tadā bhavati kevalaḥ ekatvapralaye cāsya bahutvaṃ ca pravartate,यदा स बुध्यत्य् आत्मानं तदा भवति केवलः एकत्वप्रलये चास्य बहुत्वं च प्रवर्तते
30,77,nityaṃ hi nāsti jagati bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam akṣayaś cāprameyaś ca sarvagaś ca sa ucyate,नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् अक्षयश् चाप्रमेयश् च सर्वगश् च स उच्यते
30,78,tasmād avyaktam utpannaṃ triguṇaṃ dvijasattamāḥ avyaktāvyaktabhāvasthā yā sā prakṛtir ucyate,तस्माद् अव्यक्तम् उत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तमाः अव्यक्ताव्यक्तभावस्था या सा प्रकृतिर् उच्यते
30,79,tāṃ yoniṃ brahmaṇo viddhi yo 'sau sadasadātmakaḥ loke ca pūjyate yo 'sau daive pitrye ca karmaṇi,तां योनिं ब्रह्मणो विद्धि यो ऽसौ सदसदात्मकः लोके च पूज्यते यो ऽसौ दैवे पित्र्ये च कर्मणि
30,80,nāsti tasmāt paro hy anyaḥ pitā devo 'pi vā dvijāḥ ātmanā sa tu vijñeyas tatas taṃ pūjayāmy aham,नास्ति तस्मात् परो ह्य् अन्यः पिता देवो ऽपि वा द्विजाः आत्मना स तु विज्ञेयस् ततस् तं पूजयाम्य् अहम्
30,81,svargeṣv api hi ye kecit taṃ namasyanti dehinaḥ tena gacchanti devarṣe tenoddiṣṭaphalāṃ gatim,स्वर्गेष्व् अपि हि ये केचित् तं नमस्यन्ति देहिनः तेन गच्छन्ति देवर्षे तेनोद्दिष्टफलां गतिम्
30,82,taṃ devāḥ svāśramasthāś ca nānāmūrtisamāśritāḥ bhaktyā saṃpūjayanty ādyaṃ gatiś caiṣāṃ dadāti saḥ,तं देवाः स्वाश्रमस्थाश् च नानामूर्तिसमाश्रिताः भक्त्या संपूजयन्त्य् आद्यं गतिश् चैषां ददाति सः
30,83,sa hi sarvagataś caiva nirguṇaś caiva kathyate evaṃ matvā yathājñānaṃ pūjayāmi divākaram,स हि सर्वगतश् चैव निर्गुणश् चैव कथ्यते एवं मत्वा यथाज्ञानं पूजयामि दिवाकरम्
30,84,ye ca tadbhāvitā loka ekatattvaṃ samāśritāḥ etad apy adhikaṃ teṣāṃ yad ekaṃ praviśanty uta,ये च तद्भाविता लोक एकतत्त्वं समाश्रिताः एतद् अप्य् अधिकं तेषां यद् एकं प्रविशन्त्य् उत
30,85,iti guhyasamuddeśas tava nārada kīrtitaḥ asmadbhaktyāpi devarṣe tvayāpi paramaṃ smṛtam,इति गुह्यसमुद्देशस् तव नारद कीर्तितः अस्मद्भक्त्यापि देवर्षे त्वयापि परमं स्मृतम्
30,86,surair vā munibhir vāpi purāṇair varadaṃ smṛtam sarve ca paramātmānaṃ pūjayanti divākaram,सुरैर् वा मुनिभिर् वापि पुराणैर् वरदं स्मृतम् सर्वे च परमात्मानं पूजयन्ति दिवाकरम्
30,87,evam etat purākhyātaṃ nāradāya tu bhānunā mayāpi ca samākhyātā kathā bhānor dvijottamāḥ,एवम् एतत् पुराख्यातं नारदाय तु भानुना मयापि च समाख्याता कथा भानोर् द्विजोत्तमाः
30,88,idam ākhyānam ākhyeyaṃ mayākhyātaṃ dvijottamāḥ na hy anādityabhaktāya idaṃ deyaṃ kadācana,इदम् आख्यानम् आख्येयं मयाख्यातं द्विजोत्तमाः न ह्य् अनादित्यभक्ताय इदं देयं कदाचन
30,89,yaś caitac chrāvayen nityaṃ yaś caiva śṛṇuyān naraḥ sa sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśen nātra saṃśayaḥ,यश् चैतच् छ्रावयेन् नित्यं यश् चैव शृणुयान् नरः स सहस्रार्चिषं देवं प्रविशेन् नात्र संशयः
30,90,mucyetārtas tathā rogāc chrutvemām āditaḥ kathām jijñāsur labhate jñānaṃ gatim iṣṭāṃ tathaiva ca,मुच्येतार्तस् तथा रोगाच् छ्रुत्वेमाम् आदितः कथाम् जिज्ञासुर् लभते ज्ञानं गतिम् इष्टां तथैव च
30,91,kṣaṇena labhate 'dhvānam idaṃ yaḥ paṭhate mune yo yaṃ kāmayate kāmaṃ sa taṃ prāpnoty asaṃśayam,क्षणेन लभते ऽध्वानम् इदं यः पठते मुने यो यं कामयते कामं स तं प्राप्नोत्य् असंशयम्
30,92,tasmād bhavadbhiḥ satataṃ smartavyo bhagavān raviḥ sa ca dhātā vidhātā ca sarvasya jagataḥ prabhuḥ,तस्माद् भवद्भिः सततं स्मर्तव्यो भगवान् रविः स च धाता विधाता च सर्वस्य जगतः प्रभुः
31,1,ādityamūlam akhilaṃ trailokyaṃ munisattamāḥ bhavaty asmāj jagat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam,आदित्यमूलम् अखिलं त्रैलोक्यं मुनिसत्तमाः भवत्य् अस्माज् जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम्
31,2,rudropendramahendrāṇāṃ viprendratridivaukasām mahādyutimatāṃ caiva tejo 'yaṃ sārvalaukikam,रुद्रोपेन्द्रमहेन्द्राणां विप्रेन्द्रत्रिदिवौकसाम् महाद्युतिमतां चैव तेजो ऽयं सार्वलौकिकम्
31,3,sarvātmā sarvalokeśo devadevaḥ prajāpatiḥ sūrya eva trilokasya mūlaṃ paramadaivatam,सर्वात्मा सर्वलोकेशो देवदेवः प्रजापतिः सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परमदैवतम्
31,4,agnau prāstāhutiḥ samyag ādityam upatiṣṭhate ādityāj jāyate vṛṣṭir vṛṣṭer annaṃ tataḥ prajāḥ,अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यग् आदित्यम् उपतिष्ठते आदित्याज् जायते वृष्टिर् वृष्टेर् अन्नं ततः प्रजाः
31,5,sūryāt prasūyate sarvaṃ tatra caiva pralīyate bhāvābhāvau hi lokānām ādityān niḥsṛtau purā,सूर्यात् प्रसूयते सर्वं तत्र चैव प्रलीयते भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान् निःसृतौ पुरा
31,6,etat tu dhyānināṃ dhyānaṃ mokṣaś cāpy eṣa mokṣiṇām tatra gacchanti nirvāṇaṃ jāyante 'smāt punaḥ punaḥ,एतत् तु ध्यानिनां ध्यानं मोक्षश् चाप्य् एष मोक्षिणाम् तत्र गच्छन्ति निर्वाणं जायन्ते ऽस्मात् पुनः पुनः
31,7,kṣaṇā muhūrtā divasā niśā pakṣāś ca nityaśaḥ māsāḥ saṃvatsarāś caiva ṛtavaś ca yugāni ca,क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशा पक्षाश् च नित्यशः मासाः संवत्सराश् चैव ऋतवश् च युगानि च
31,8,athādityād ṛte hy eṣāṃ kālasaṃkhyā na vidyate kālād ṛte na niyamo nāgnau viharaṇakriyā,अथादित्याद् ऋते ह्य् एषां कालसंख्या न विद्यते कालाद् ऋते न नियमो नाग्नौ विहरणक्रिया
31,9,ṛtūnām avibhāgaś ca tataḥ puṣpaphalaṃ kutaḥ kuto vai sasyaniṣpattis tṛṇauṣadhigaṇaḥ kutaḥ,ऋतूनाम् अविभागश् च ततः पुष्पफलं कुतः कुतो वै सस्यनिष्पत्तिस् तृणौषधिगणः कुतः
31,10,abhāvo vyavahārāṇāṃ jantūnāṃ divi ceha ca jagatprabhāvād viśate bhāskarād vāritaskarāt,अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च जगत्प्रभावाद् विशते भास्कराद् वारितस्करात्
31,11,nāvṛṣṭyā tapate sūryo nāvṛṣṭyā pariśuṣyati nāvṛṣṭyā paridhiṃ dhatte vāriṇā dīpyate raviḥ,नावृष्ट्या तपते सूर्यो नावृष्ट्या परिशुष्यति नावृष्ट्या परिधिं धत्ते वारिणा दीप्यते रविः
31,12,vasante kapilaḥ sūryo grīṣme kāñcanasaṃnibhaḥ śveto varṣāsu varṇena pāṇḍuḥ śaradi bhāskaraḥ,वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसंनिभः श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुः शरदि भास्करः
31,13,hemante tāmravarṇābhaḥ śiśire lohito raviḥ iti varṇāḥ samākhyātāḥ sūryasya ṛtusaṃbhavāḥ,हेमन्ते ताम्रवर्णाभः शिशिरे लोहितो रविः इति वर्णाः समाख्याताः सूर्यस्य ऋतुसंभवाः
31,14,ṛtusvabhāvavarṇaiś ca sūryaḥ kṣemasubhikṣakṛt athādityasya nāmāni sāmānyāni dvijottamāḥ,ऋतुस्वभाववर्णैश् च सूर्यः क्षेमसुभिक्षकृत् अथादित्यस्य नामानि सामान्यानि द्विजोत्तमाः
31,15,dvādaśaiva pṛthaktvena tāni vakṣyāmy aśeṣataḥ ādityaḥ savitā sūryo mihiro 'rkaḥ prabhākaraḥ,द्वादशैव पृथक्त्वेन तानि वक्ष्याम्य् अशेषतः आदित्यः सविता सूर्यो मिहिरो ऽर्कः प्रभाकरः
31,16,mārtaṇḍo bhāskaro bhānuś citrabhānur divākaraḥ ravir dvādaśabhis teṣāṃ jñeyaḥ sāmānyanāmabhiḥ,मार्तण्डो भास्करो भानुश् चित्रभानुर् दिवाकरः रविर् द्वादशभिस् तेषां ज्ञेयः सामान्यनामभिः
31,17,viṣṇur dhātā bhagaḥ pūṣā mitrendrau varuṇo 'ryamā vivasvān aṃśumāṃs tvaṣṭā parjanyo dvādaśaḥ smṛtaḥ,विष्णुर् धाता भगः पूषा मित्रेन्द्रौ वरुणो ऽर्यमा विवस्वान् अंशुमांस् त्वष्टा पर्जन्यो द्वादशः स्मृतः
31,18,ity ete dvādaśādityāḥ pṛthaktvena vyavasthitāḥ uttiṣṭhanti sadā hy ete māsair dvādaśabhiḥ kramāt,इत्य् एते द्वादशादित्याः पृथक्त्वेन व्यवस्थिताः उत्तिष्ठन्ति सदा ह्य् एते मासैर् द्वादशभिः क्रमात्
31,19,viṣṇus tapati caitre tu vaiśākhe cāryamā tathā vivasvāñ jyeṣṭhamāse tu āṣāḍhe cāṃśumān smṛtaḥ,विष्णुस् तपति चैत्रे तु वैशाखे चार्यमा तथा विवस्वाञ् ज्येष्ठमासे तु आषाढे चांशुमान् स्मृतः
31,20,parjanyaḥ śrāvaṇe māsi varuṇaḥ prauṣṭhasaṃjñake indra āśvayuje māsi dhātā tapati kārttike,पर्जन्यः श्रावणे मासि वरुणः प्रौष्ठसंज्ञके इन्द्र आश्वयुजे मासि धाता तपति कार्त्तिके
31,21,mārgaśīrṣe tathā mitraḥ pauṣe pūṣā divākaraḥ māghe bhagas tu vijñeyas tvaṣṭā tapati phālgune,मार्गशीर्षे तथा मित्रः पौषे पूषा दिवाकरः माघे भगस् तु विज्ञेयस् त्वष्टा तपति फाल्गुने
31,22,śatair dvādaśabhir viṣṇū raśmibhir dīpyate sadā dīpyate gosahasreṇa śataiś ca tribhir aryamā,शतैर् द्वादशभिर् विष्णू रश्मिभिर् दीप्यते सदा दीप्यते गोसहस्रेण शतैश् च त्रिभिर् अर्यमा
31,23,dviḥsaptakair vivasvāṃs tu aṃśumān pañcabhis tribhiḥ vivasvān iva parjanyo varuṇaś cāryamā tathā,द्विःसप्तकैर् विवस्वांस् तु अंशुमान् पञ्चभिस् त्रिभिः विवस्वान् इव पर्जन्यो वरुणश् चार्यमा तथा
31,24,mitravad bhagavāṃs tvaṣṭā sahasreṇa śatena ca indras tu dviguṇaiḥ ṣaḍbhir dhātaikādaśabhiḥ śataiḥ,मित्रवद् भगवांस् त्वष्टा सहस्रेण शतेन च इन्द्रस् तु द्विगुणैः षड्भिर् धातैकादशभिः शतैः
31,25,sahasreṇa tu mitro vai pūṣā tu navabhiḥ śataiḥ uttaropakrame 'rkasya vardhante raśmayas tathā,सहस्रेण तु मित्रो वै पूषा तु नवभिः शतैः उत्तरोपक्रमे ऽर्कस्य वर्धन्ते रश्मयस् तथा
31,26,dakṣiṇopakrame bhūyo hrasante sūryaraśmayaḥ evaṃ raśmisahasraṃ tu sūryalokād anugraham,दक्षिणोपक्रमे भूयो ह्रसन्ते सूर्यरश्मयः एवं रश्मिसहस्रं तु सूर्यलोकाद् अनुग्रहम्
31,27,evaṃ nāmnāṃ caturviṃśad eka eṣāṃ prakīrtitaḥ vistareṇa sahasraṃ tu punar anyat prakīrtitam,एवं नाम्नां चतुर्विंशद् एक एषां प्रकीर्तितः विस्तरेण सहस्रं तु पुनर् अन्यत् प्रकीर्तितम्
31,28,ye tannāmasahasreṇa stuvanty arkaṃ prajāpate teṣāṃ bhavati kiṃ puṇyaṃ gatiś ca parameśvara,ये तन्नामसहस्रेण स्तुवन्त्य् अर्कं प्रजापते तेषां भवति किं पुण्यं गतिश् च परमेश्वर
31,29,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ sārabhūtaṃ sanātanam alaṃ nāmasahasreṇa paṭhann evaṃ stavaṃ śubham,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः सारभूतं सनातनम् अलं नामसहस्रेण पठन्न् एवं स्तवं शुभम्
31,30,yāni nāmāni guhyāni pavitrāṇi śubhāni ca tāni vaḥ kīrtayiṣyāmi śṛṇudhvaṃ bhāskarasya vai,यानि नामानि गुह्यानि पवित्राणि शुभानि च तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं भास्करस्य वै
31,31,vikartano vivasvāṃś ca mārtaṇḍo bhāskaro raviḥ lokaprakāśakaḥ śrīmāṃl lokacakṣur maheśvaraḥ,विकर्तनो विवस्वांश् च मार्तण्डो भास्करो रविः लोकप्रकाशकः श्रीमांल् लोकचक्षुर् महेश्वरः
31,32,lokasākṣī trilokeśaḥ kartā hartā tamisrahā tapanas tāpanaś caiva śuciḥ saptāśvavāhanaḥ,लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्ता हर्ता तमिस्रहा तपनस् तापनश् चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः
31,33,gabhastihasto brahmā ca sarvadevanamaskṛtaḥ ekaviṃśati ity eṣa stava iṣṭaḥ sadā raveḥ,गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः एकविंशति इत्य् एष स्तव इष्टः सदा रवेः
31,34,śarīrārogyadaś caiva dhanavṛddhiyaśaskaraḥ stavarāja iti khyātas triṣu lokeṣu viśrutaḥ,शरीरारोग्यदश् चैव धनवृद्धियशस्करः स्तवराज इति ख्यातस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
31,35,ya etena dvijaśreṣṭhā dvisaṃdhye 'stamanodaye stauti sūryaṃ śucir bhūtvā sarvapāpaiḥ pramucyate,य एतेन द्विजश्रेष्ठा द्विसंध्ये ऽस्तमनोदये स्तौति सूर्यं शुचिर् भूत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
31,36,mānasaṃ vācikaṃ vāpi dehajaṃ karmajaṃ tathā ekajapyena tat sarvaṃ naśyaty arkasya saṃnidhau,मानसं वाचिकं वापि देहजं कर्मजं तथा एकजप्येन तत् सर्वं नश्यत्य् अर्कस्य संनिधौ
31,37,ekajapyaś ca homaś ca saṃdhyopāsanam eva ca dhūpamantrārghyamantraś ca balimantras tathaiva ca,एकजप्यश् च होमश् च संध्योपासनम् एव च धूपमन्त्रार्घ्यमन्त्रश् च बलिमन्त्रस् तथैव च
31,38,annapradāne dāne ca praṇipāte pradakṣiṇe pūjito 'yaṃ mahāmantraḥ sarvapāpaharaḥ śubhaḥ,अन्नप्रदाने दाने च प्रणिपाते प्रदक्षिणे पूजितो ऽयं महामन्त्रः सर्वपापहरः शुभः
31,39,tasmād yūyaṃ prayatnena stavenānena vai dvijāḥ stuvīdhvaṃ varadaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam,तस्माद् यूयं प्रयत्नेन स्तवेनानेन वै द्विजाः स्तुवीध्वं वरदं देवं सर्वकामफलप्रदम्
32,1,nirguṇaḥ śāśvato devas tvayā prokto divākaraḥ punar dvādaśadhā jātaḥ śruto 'smābhis tvayoditaḥ,निर्गुणः शाश्वतो देवस् त्वया प्रोक्तो दिवाकरः पुनर् द्वादशधा जातः श्रुतो ऽस्माभिस् त्वयोदितः
32,2,sa kathaṃ tejaso raśmiḥ striyā garbhe mahādyutiḥ saṃbhūto bhāskaro jātas tatra naḥ saṃśayo mahān,स कथं तेजसो रश्मिः स्त्रिया गर्भे महाद्युतिः संभूतो भास्करो जातस् तत्र नः संशयो महान्
32,3,dakṣasya hi sutāḥ śreṣṭhā babhūvuḥ ṣaṣṭiḥ śobhanāḥ aditir ditir danuś caiva vinatādyās tathaiva ca,दक्षस्य हि सुताः श्रेष्ठा बभूवुः षष्टिः शोभनाः अदितिर् दितिर् दनुश् चैव विनताद्यास् तथैव च
32,4,dakṣas tāḥ pradadau kanyāḥ kaśyapāya trayodaśa aditir janayām āsa devāṃs tribhuvaneśvarān,दक्षस् ताः प्रददौ कन्याः कश्यपाय त्रयोदश अदितिर् जनयाम् आस देवांस् त्रिभुवनेश्वरान्
32,5,daityān ditir danuś cogrān dānavān baladarpitān vinatādyās tathā cānyāḥ suṣuvuḥ sthānujaṅgamān,दैत्यान् दितिर् दनुश् चोग्रान् दानवान् बलदर्पितान् विनताद्यास् तथा चान्याः सुषुवुः स्थानुजङ्गमान्
32,6,tasyātha putradauhitraiḥ pautradauhitrakādibhiḥ vyāptam etaj jagat sarvaṃ teṣāṃ tāsāṃ ca vai mune,तस्याथ पुत्रदौहित्रैः पौत्रदौहित्रकादिभिः व्याप्तम् एतज् जगत् सर्वं तेषां तासां च वै मुने
32,7,teṣāṃ kaśyapaputrāṇāṃ pradhānā devatāgaṇāḥ sāttvikā rājasāś cānye tāmasāś ca gaṇāḥ smṛtāḥ,तेषां कश्यपपुत्राणां प्रधाना देवतागणाः सात्त्विका राजसाश् चान्ये तामसाश् च गणाः स्मृताः
32,8,devān yajñabhujaś cakre tathā tribhuvaneśvarān sraṣṭā brahmavidāṃ śreṣṭhaḥ parameṣṭhī prajāpatiḥ,देवान् यज्ञभुजश् चक्रे तथा त्रिभुवनेश्वरान् स्रष्टा ब्रह्मविदां श्रेष्ठः परमेष्ठी प्रजापतिः
32,9,tān abādhanta sahitāḥ sāpatnyād daityadānavāḥ tato nirākṛtān putrān daiteyair dānavais tathā,तान् अबाधन्त सहिताः सापत्न्याद् दैत्यदानवाः ततो निराकृतान् पुत्रान् दैतेयैर् दानवैस् तथा
32,10,hataṃ tribhuvanaṃ dṛṣṭvā aditir munisattamāḥ ācchinad yajñabhāgāṃś ca kṣudhā saṃpīḍitān bhṛśam,हतं त्रिभुवनं दृष्ट्वा अदितिर् मुनिसत्तमाः आच्छिनद् यज्ञभागांश् च क्षुधा संपीडितान् भृशम्
32,11,ārādhanāya savituḥ paraṃ yatnaṃ pracakrame ekāgrā niyatāhārā paraṃ niyamam āsthitā tuṣṭāva tejasāṃ rāśiṃ gaganasthaṃ divākaram,आराधनाय सवितुः परं यत्नं प्रचक्रमे एकाग्रा नियताहारा परं नियमम् आस्थिता तुष्टाव तेजसां राशिं गगनस्थं दिवाकरम्
32,12,namas tubhyaṃ paraṃ sūkṣmaṃ supuṇyaṃ bibhrate 'tulam dhāma dhāmavatām īśaṃ dhāmādhāraṃ ca śāśvatam,नमस् तुभ्यं परं सूक्ष्मं सुपुण्यं बिभ्रते ऽतुलम् धाम धामवताम् ईशं धामाधारं च शाश्वतम्
32,13,jagatām upakārāya tvām ahaṃ staumi gopate ādadānasya yad rūpaṃ tīvraṃ tasmai namāmy aham,जगताम् उपकाराय त्वाम् अहं स्तौमि गोपते आददानस्य यद् रूपं तीव्रं तस्मै नमाम्य् अहम्
32,14,grahītum aṣṭamāsena kālenāmbumayaṃ rasam bibhratas tava yad rūpam atitīvraṃ natāsmi tat,ग्रहीतुम् अष्टमासेन कालेनाम्बुमयं रसम् बिभ्रतस् तव यद् रूपम् अतितीव्रं नतास्मि तत्
32,15,sametam agnisomābhyāṃ namas tasmai guṇātmane yad rūpam ṛgyajuḥsāmnām aikyena tapate tava,समेतम् अग्निसोमाभ्यां नमस् तस्मै गुणात्मने यद् रूपम् ऋग्यजुःसाम्नाम् ऐक्येन तपते तव
32,16,viśvam etat trayīsaṃjñaṃ namas tasmai vibhāvaso yat tu tasmāt paraṃ rūpam om ity uktvābhisaṃhitam asthūlaṃ sthūlam amalaṃ namas tasmai sanātana,विश्वम् एतत् त्रयीसंज्ञं नमस् तस्मै विभावसो यत् तु तस्मात् परं रूपम् ॐ इत्य् उक्त्वाभिसंहितम् अस्थूलं स्थूलम् अमलं नमस् तस्मै सनातन
32,17,evaṃ sā niyatā devī cakre stotram aharniśam nirāhārā vivasvantam ārirādhayiṣur dvijāḥ,एवं सा नियता देवी चक्रे स्तोत्रम् अहर्निशम् निराहारा विवस्वन्तम् आरिराधयिषुर् द्विजाः
32,18,tataḥ kālena mahatā bhagavāṃs tapano dvijāḥ pratyakṣatām agāt tasyā dākṣāyaṇyā dvijottamāḥ,ततः कालेन महता भगवांस् तपनो द्विजाः प्रत्यक्षताम् अगात् तस्या दाक्षायण्या द्विजोत्तमाः
32,19,sā dadarśa mahākūṭaṃ tejaso 'mbarasaṃvṛtam bhūmau ca saṃsthitaṃ bhāsvajjvālābhir atidurdṛśam taṃ dṛṣṭvā ca tato devī sādhvasaṃ paramaṃ gatā,सा ददर्श महाकूटं तेजसो ऽम्बरसंवृतम् भूमौ च संस्थितं भास्वज्ज्वालाभिर् अतिदुर्दृशम् तं दृष्ट्वा च ततो देवी साध्वसं परमं गता
32,21,jagadādya prasīdeti na tvāṃ paśyāmi gopate prasādaṃ kuru paśyeyaṃ yad rūpaṃ te divākara bhaktānukampaka vibho tvadbhaktān pāhi me sutān,जगदाद्य प्रसीदेति न त्वां पश्यामि गोपते प्रसादं कुरु पश्येयं यद् रूपं ते दिवाकर भक्तानुकम्पक विभो त्वद्भक्तान् पाहि मे सुतान्
32,22,tataḥ sa tejasas tasmād āvirbhūto vibhāvasuḥ adṛśyata tadādityas taptatāmropamaḥ prabhuḥ,ततः स तेजसस् तस्माद् आविर्भूतो विभावसुः अदृश्यत तदादित्यस् तप्तताम्रोपमः प्रभुः
32,23,tatas tāṃ praṇatāṃ devīṃ tasyāsaṃdarśane dvijāḥ prāha bhāsvān vṛṇuṣvaikaṃ varaṃ matto yam icchasi,ततस् तां प्रणतां देवीं तस्यासंदर्शने द्विजाः प्राह भास्वान् वृणुष्वैकं वरं मत्तो यम् इच्छसि
32,24,praṇatā śirasā sā tu jānupīḍitamedinī pratyuvāca vivasvantaṃ varadaṃ samupasthitam,प्रणता शिरसा सा तु जानुपीडितमेदिनी प्रत्युवाच विवस्वन्तं वरदं समुपस्थितम्
32,25,deva prasīda putrāṇāṃ hṛtaṃ tribhuvanaṃ mama yajñabhāgāś ca daiteyair dānavaiś ca balādhikaiḥ,देव प्रसीद पुत्राणां हृतं त्रिभुवनं मम यज्ञभागाश् च दैतेयैर् दानवैश् च बलाधिकैः
32,26,tannimittaṃ prasādaṃ tvaṃ kuruṣva mama gopate aṃśena teṣāṃ bhrātṛtvaṃ gatvā tān nāśaye ripūn,तन्निमित्तं प्रसादं त्वं कुरुष्व मम गोपते अंशेन तेषां भ्रातृत्वं गत्वा तान् नाशये रिपून्
32,27,yathā me tanayā bhūyo yajñabhāgabhujaḥ prabho bhaveyur adhipāś caiva trailokyasya divākara,यथा मे तनया भूयो यज्ञभागभुजः प्रभो भवेयुर् अधिपाश् चैव त्रैलोक्यस्य दिवाकर
32,28,tathānukalpaṃ putrāṇāṃ suprasanno rave mama kuru prasannārtihara kāryaṃ kartā tvam ucyate,तथानुकल्पं पुत्राणां सुप्रसन्नो रवे मम कुरु प्रसन्नार्तिहर कार्यं कर्ता त्वम् उच्यते
32,29,tatas tām āha bhagavān bhāskaro vāritaskaraḥ praṇatām aditiṃ viprāḥ prasādasumukho vibhuḥ,ततस् ताम् आह भगवान् भास्करो वारितस्करः प्रणताम् अदितिं विप्राः प्रसादसुमुखो विभुः
32,30,sahasrāṃśena te garbhaḥ saṃbhūyāham aśeṣataḥ tvatputraśatrūn dakṣo 'haṃ nāśayāmy āśu nirvṛtaḥ,सहस्रांशेन ते गर्भः संभूयाहम् अशेषतः त्वत्पुत्रशत्रून् दक्षो ऽहं नाशयाम्य् आशु निर्वृतः
32,31,ity uktvā bhagavān bhāsvān antardhānam upāgataḥ nivṛttā sāpi tapasaḥ saṃprāptākhilavāñchitā,इत्य् उक्त्वा भगवान् भास्वान् अन्तर्धानम् उपागतः निवृत्ता सापि तपसः संप्राप्ताखिलवाञ्छिता
32,32,tato raśmisahasrāt tu suṣumnākhyo raveḥ karaḥ tataḥ saṃvatsarasyānte tatkāmapūraṇāya saḥ,ततो रश्मिसहस्रात् तु सुषुम्नाख्यो रवेः करः ततः संवत्सरस्यान्ते तत्कामपूरणाय सः
32,33,nivāsaṃ savitā cakre devamātus tadodare kṛcchracāndrāyaṇādīṃś ca sā cakre susamāhitā,निवासं सविता चक्रे देवमातुस् तदोदरे कृच्छ्रचान्द्रायणादींश् च सा चक्रे सुसमाहिता
32,34,śucinā dhārayāmy enaṃ divyaṃ garbham iti dvijāḥ tatas tāṃ kaśyapaḥ prāha kiṃcitkopaplutākṣaram,शुचिना धारयाम्य् एनं दिव्यं गर्भम् इति द्विजाः ततस् तां कश्यपः प्राह किंचित्कोपप्लुताक्षरम्
32,35,kiṃ mārayasi garbhāṇḍam iti nityopavāsinī sā ca taṃ prāha garbhāṇḍam etat paśyeti kopanā na māritaṃ vipakṣāṇāṃ mṛtyur eva bhaviṣyati,किं मारयसि गर्भाण्डम् इति नित्योपवासिनी सा च तं प्राह गर्भाण्डम् एतत् पश्येति कोपना न मारितं विपक्षाणां मृत्युर् एव भविष्यति
32,36,ity uktvā taṃ tadā garbham utsasarja surāraṇiḥ jājvalyamānaṃ tejobhiḥ patyur vacanakopitā,इत्य् उक्त्वा तं तदा गर्भम् उत्ससर्ज सुरारणिः जाज्वल्यमानं तेजोभिः पत्युर् वचनकोपिता
32,37,taṃ dṛṣṭvā kaśyapo garbham udyadbhāskaravarcasam tuṣṭāva praṇato bhūtvā vāgbhir ādyābhir ādarāt,तं दृष्ट्वा कश्यपो गर्भम् उद्यद्भास्करवर्चसम् तुष्टाव प्रणतो भूत्वा वाग्भिर् आद्याभिर् आदरात्
32,38,saṃstūyamānaḥ sa tadā garbhāṇḍāt prakaṭo 'bhavat padmapattrasavarṇābhas tejasā vyāptadiṅmukhaḥ,संस्तूयमानः स तदा गर्भाण्डात् प्रकटो ऽभवत् पद्मपत्त्रसवर्णाभस् तेजसा व्याप्तदिङ्मुखः
32,39,athāntarikṣād ābhāṣya kaśyapaṃ munisattamam satoyameghagambhīrā vāg uvācāśarīriṇī,अथान्तरिक्षाद् आभाष्य कश्यपं मुनिसत्तमम् सतोयमेघगम्भीरा वाग् उवाचाशरीरिणी
32,40,māritaṃtepataḥ proktam etad aṇḍaṃ tvayāditeḥ tasmān mune sutas te 'yaṃ mārtaṇḍākhyo bhaviṣyati,मारितंतेपतः प्रोक्तम् एतद् अण्डं त्वयादितेः तस्मान् मुने सुतस् ते ऽयं मार्तण्डाख्यो भविष्यति
32,41,haniṣyaty asurāṃś cāyaṃ yajñabhāgaharān arīn devā niśamyeti vaco gaganāt samupāgatam,हनिष्यत्य् असुरांश् चायं यज्ञभागहरान् अरीन् देवा निशम्येति वचो गगनात् समुपागतम्
32,42,praharṣam atulaṃ yātā dānavāś ca hataujasaḥ tato yuddhāya daiteyān ājuhāva śatakratuḥ,प्रहर्षम् अतुलं याता दानवाश् च हतौजसः ततो युद्धाय दैतेयान् आजुहाव शतक्रतुः
32,43,saha devair mudā yukto dānavāś ca tam abhyayuḥ teṣāṃ yuddham abhūd ghoraṃ devānām asuraiḥ saha,सह देवैर् मुदा युक्तो दानवाश् च तम् अभ्ययुः तेषां युद्धम् अभूद् घोरं देवानाम् असुरैः सह
32,44,śastrāstravṛṣṭisaṃdīptasamastabhuvanāntaram tasmin yuddhe bhagavatā mārtaṇḍena nirīkṣitāḥ,शस्त्रास्त्रवृष्टिसंदीप्तसमस्तभुवनान्तरम् तस्मिन् युद्धे भगवता मार्तण्डेन निरीक्षिताः
32,45,tejasā dahyamānās te bhasmībhūtā mahāsurāḥ tataḥ praharṣam atulaṃ prāptāḥ sarve divaukasaḥ,तेजसा दह्यमानास् ते भस्मीभूता महासुराः ततः प्रहर्षम् अतुलं प्राप्ताः सर्वे दिवौकसः
32,46,tuṣṭuvus tejasāṃ yoniṃ mārtaṇḍam aditiṃ tathā svādhikārāṃs tataḥ prāptā yajñabhāgāṃś ca pūrvavat,तुष्टुवुस् तेजसां योनिं मार्तण्डम् अदितिं तथा स्वाधिकारांस् ततः प्राप्ता यज्ञभागांश् च पूर्ववत्
32,47,bhagavān api mārtaṇḍaḥ svādhikāram athākarot kadambapuṣpavad bhāsvān adhaś cordhvaṃ ca raśmibhiḥ vṛto 'gnipiṇḍasadṛśo dadhre nātisphuṭaṃ vapuḥ,भगवान् अपि मार्तण्डः स्वाधिकारम् अथाकरोत् कदम्बपुष्पवद् भास्वान् अधश् चोर्ध्वं च रश्मिभिः वृतो ऽग्निपिण्डसदृशो दध्रे नातिस्फुटं वपुः
32,48,kathaṃ kāntataraṃ paścād rūpaṃ saṃlabdhavān raviḥ kadambagolakākāraṃ tan me brūhi jagatpate,कथं कान्ततरं पश्चाद् रूपं संलब्धवान् रविः कदम्बगोलकाकारं तन् मे ब्रूहि जगत्पते
32,49,tvaṣṭā tasmai dadau kanyāṃ saṃjñāṃ nāma vivasvate prasādya praṇato bhūtvā viśvakarmā prajāpatiḥ,त्वष्टा तस्मै ददौ कन्यां संज्ञां नाम विवस्वते प्रसाद्य प्रणतो भूत्वा विश्वकर्मा प्रजापतिः
32,50,trīṇy apatyāny asau tasyāṃ janayām āsa gopatiḥ dvau putrau sumahābhāgau kanyāṃ ca yamunāṃ tathā,त्रीण्य् अपत्यान्य् असौ तस्यां जनयाम् आस गोपतिः द्वौ पुत्रौ सुमहाभागौ कन्यां च यमुनां तथा
32,51,yat tejo 'bhyadhikaṃ tasya mārtaṇḍasya vivasvataḥ tenātitāpayām āsa trīṃl lokān sacarācarān,यत् तेजो ऽभ्यधिकं तस्य मार्तण्डस्य विवस्वतः तेनातितापयाम् आस त्रींल् लोकान् सचराचरान्
32,52,tad rūpaṃ golakākāraṃ dṛṣṭvā saṃjñā vivasvataḥ asahantī mahat tejaḥ svāṃ chāyāṃ vākyam abravīt,तद् रूपं गोलकाकारं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः असहन्ती महत् तेजः स्वां छायां वाक्यम् अब्रवीत्
32,53,ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svam eva bhavanaṃ pituḥ nirvikāraṃ tvayātraiva stheyaṃ macchāsanāc chubhe,अहं यास्यामि भद्रं ते स्वम् एव भवनं पितुः निर्विकारं त्वयात्रैव स्थेयं मच्छासनाच् छुभे
32,54,imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ca varavarṇinī saṃbhāvyā naiva cākhyeyam idaṃ bhagavate tvayā,इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी संभाव्या नैव चाख्येयम् इदं भगवते त्वया
32,55,ā kacagrahaṇād devi ā śāpān naiva karhicit ākhyāsyāmi mataṃ tubhyaṃ gamyatāṃ yatra vāñchitam,आ कचग्रहणाद् देवि आ शापान् नैव कर्हिचित् आख्यास्यामि मतं तुभ्यं गम्यतां यत्र वाञ्छितम्
32,56,ity uktā vrīḍitā saṃjñā jagāma pitṛmandiram vatsarāṇāṃ sahasraṃ tu vasamānā pitur gṛhe,इत्य् उक्ता व्रीडिता संज्ञा जगाम पितृमन्दिरम् वत्सराणां सहस्रं तु वसमाना पितुर् गृहे
32,57,bhartuḥ samīpaṃ yāhīti pitroktā sā punaḥ punaḥ āgacchad vaḍavā bhūtvā kurūn athottarāṃs tataḥ,भर्तुः समीपं याहीति पित्रोक्ता सा पुनः पुनः आगच्छद् वडवा भूत्वा कुरून् अथोत्तरांस् ततः
32,58,tatra tepe tapaḥ sādhvī nirāhārā dvijottamāḥ pituḥ samīpaṃ yātāyāṃ saṃjñāyāṃ vākyatatparā,तत्र तेपे तपः साध्वी निराहारा द्विजोत्तमाः पितुः समीपं यातायां संज्ञायां वाक्यतत्परा
32,59,tadrūpadhāriṇī chāyā bhāskaraṃ samupasthitā tasyāṃ ca bhagavān sūryaḥ saṃjñeyam iti cintayan,तद्रूपधारिणी छाया भास्करं समुपस्थिता तस्यां च भगवान् सूर्यः संज्ञेयम् इति चिन्तयन्
32,60,tathaiva janayām āsa dvau putrau kanyakāṃ tathā saṃjñā tu pārthivī teṣām ātmajānāṃ tathākarot,तथैव जनयाम् आस द्वौ पुत्रौ कन्यकां तथा संज्ञा तु पार्थिवी तेषाम् आत्मजानां तथाकरोत्
32,61,snehaṃ na pūrvajātānāṃ tathā kṛtavatī tu sā manus tat kṣāntavāṃs tasyā yamas tasyā na cakṣame,स्नेहं न पूर्वजातानां तथा कृतवती तु सा मनुस् तत् क्षान्तवांस् तस्या यमस् तस्या न चक्षमे
32,62,bahudhā pīḍyamānas tu pituḥ patyā suduḥkhitaḥ sa vai kopāc ca bālyāc ca bhāvino 'rthasya vai balāt padā saṃtarjayām āsa na tu dehe nyapātayat,बहुधा पीड्यमानस् तु पितुः पत्या सुदुःखितः स वै कोपाच् च बाल्याच् च भाविनो ऽर्थस्य वै बलात् पदा संतर्जयाम् आस न तु देहे न्यपातयत्
32,63,padā tarjayase yasmāt pitur bhāryāṃ garīyasīm tasmāt tavaiṣa caraṇaḥ patiṣyati na saṃśayaḥ,पदा तर्जयसे यस्मात् पितुर् भार्यां गरीयसीम् तस्मात् तवैष चरणः पतिष्यति न संशयः
32,64,yamas tu tena śāpena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ manunā saha dharmātmā pitre sarvaṃ nyavedayat,यमस् तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः मनुना सह धर्मात्मा पित्रे सर्वं न्यवेदयत्
32,65,snehena tulyam asmāsu mātā deva na vartate visṛjya jyāyasaṃ bhaktyā kanīyāṃsaṃ bubhūṣati,स्नेहेन तुल्यम् अस्मासु माता देव न वर्तते विसृज्य ज्यायसं भक्त्या कनीयांसं बुभूषति
32,66,tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ bālyād vā yadi vā mohāt tad bhavān kṣantum arhasi,तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः बाल्याद् वा यदि वा मोहात् तद् भवान् क्षन्तुम् अर्हसि
32,67,śapto 'haṃ tāta kopena jananyā tanayo yataḥ tato manye na jananīm imāṃ vai tapatāṃ vara,शप्तो ऽहं तात कोपेन जनन्या तनयो यतः ततो मन्ये न जननीम् इमां वै तपतां वर
32,68,tava prasādāc caraṇo bhagavan na pated yathā mātṛśāpād ayaṃ me 'dya tathā cintaya gopate,तव प्रसादाच् चरणो भगवन् न पतेद् यथा मातृशापाद् अयं मे ऽद्य तथा चिन्तय गोपते
32,69,asaṃśayaṃ mahat putra bhaviṣyaty atra kāraṇam yena tvām āviśat krodho dharmajñaṃ dharmaśīlinam,असंशयं महत् पुत्र भविष्यत्य् अत्र कारणम् येन त्वाम् आविशत् क्रोधो धर्मज्ञं धर्मशीलिनम्
32,70,sarveṣām eva śāpānāṃ pratighāto hi vidyate na tu mātrābhiśaptānāṃ kvacic chāpanivartanam,सर्वेषाम् एव शापानां प्रतिघातो हि विद्यते न तु मात्राभिशप्तानां क्वचिच् छापनिवर्तनम्
32,71,na śakyam etan mithyā tu kartuṃ mātur vacas tava kiṃcit te 'haṃ vidhāsyāmi putrasnehād anugraham,न शक्यम् एतन् मिथ्या तु कर्तुं मातुर् वचस् तव किंचित् ते ऽहं विधास्यामि पुत्रस्नेहाद् अनुग्रहम्
32,72,kṛmayo māṃsam ādāya prayāsyanti mahītalam kṛtaṃ tasyā vacaḥ satyaṃ tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi,कृमयो मांसम् आदाय प्रयास्यन्ति महीतलम् कृतं तस्या वचः सत्यं त्वं च त्रातो भविष्यसि
32,73,ādityas tv abravīc chāyāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai tulyeṣv apy adhikaḥ sneha ekaṃ prati kṛtas tvayā,आदित्यस् त्व् अब्रवीच् छायां किमर्थं तनयेषु वै तुल्येष्व् अप्य् अधिकः स्नेह एकं प्रति कृतस् त्वया
32,74,nūnaṃ naiṣāṃ tvaṃ jananī saṃjñā kāpi tvam āgatā nirguṇeṣv apy apatyeṣu mātā śāpaṃ na dāsyati,नूनं नैषां त्वं जननी संज्ञा कापि त्वम् आगता निर्गुणेष्व् अप्य् अपत्येषु माता शापं न दास्यति
32,75,sā tatpariharantī ca śāpād bhītā tadā raveḥ kathayām āsa vṛttāntaṃ sa śrutvā śvaśuraṃ yayau,सा तत्परिहरन्ती च शापाद् भीता तदा रवेः कथयाम् आस वृत्तान्तं स श्रुत्वा श्वशुरं ययौ
32,76,sa cāpi taṃ yathānyāyam arcayitvā tadā ravim nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayānas tam abravīt,स चापि तं यथान्यायम् अर्चयित्वा तदा रविम् निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयानस् तम् अब्रवीत्
32,77,tavātitejasā vyāptam idaṃ rūpaṃ suduḥsaham asahantī tu tat saṃjñā vane carati vai tapaḥ,तवातितेजसा व्याप्तम् इदं रूपं सुदुःसहम् असहन्ती तु तत् संज्ञा वने चरति वै तपः
32,78,drakṣyate tāṃ bhavān adya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm rūpārthaṃ bhavato 'raṇye carantīṃ sumahat tapaḥ,द्रक्ष्यते तां भवान् अद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम् रूपार्थं भवतो ऽरण्ये चरन्तीं सुमहत् तपः
32,79,śrutaṃ me brahmaṇo vākyaṃ tava tejovarodhane rūpaṃ nirvartayāmy adya tava kāntaṃ divaspate,श्रुतं मे ब्रह्मणो वाक्यं तव तेजोवरोधने रूपं निर्वर्तयाम्य् अद्य तव कान्तं दिवस्पते
32,80,tatas tatheti taṃ prāha tvaṣṭāraṃ bhagavān raviḥ tato vivasvato rūpaṃ prāg āsīt parimaṇḍalam,ततस् तथेति तं प्राह त्वष्टारं भगवान् रविः ततो विवस्वतो रूपं प्राग् आसीत् परिमण्डलम्
32,81,viśvakarmā tv anujñātaḥ śākadvīpe vivasvatā bhramim āropya tattejaḥśātanāyopacakrame,विश्वकर्मा त्व् अनुज्ञातः शाकद्वीपे विवस्वता भ्रमिम् आरोप्य तत्तेजःशातनायोपचक्रमे
32,82,bhramatāśeṣajagatāṃ nābhibhūtena bhāsvatā samudrādrivanopetā tv āruroha mahī nabhaḥ,भ्रमताशेषजगतां नाभिभूतेन भास्वता समुद्राद्रिवनोपेता त्व् आरुरोह मही नभः
32,83,gaganaṃ cākhilaṃ viprāḥ sacandragrahatārakam adhogataṃ mahābhāgā babhūvākṣiptam ākulam,गगनं चाखिलं विप्राः सचन्द्रग्रहतारकम् अधोगतं महाभागा बभूवाक्षिप्तम् आकुलम्
32,84,vikṣiptasalilāḥ sarve babhūvuś ca tathārṇavāḥ vyabhidyanta mahāśailāḥ śīrṇasānunibandhanāḥ,विक्षिप्तसलिलाः सर्वे बभूवुश् च तथार्णवाः व्यभिद्यन्त महाशैलाः शीर्णसानुनिबन्धनाः
32,85,dhruvādhārāṇy aśeṣāṇi dhiṣṇyāni munisattamāḥ truṭyadraśminibandhīni bandhanāni adho yayuḥ,ध्रुवाधाराण्य् अशेषाणि धिष्ण्यानि मुनिसत्तमाः त्रुट्यद्रश्मिनिबन्धीनि बन्धनानि अधो ययुः
32,86,vegabhramaṇasaṃpātavāyukṣiptāḥ sahasraśaḥ vyaśīryanta mahāmeghā ghorārāvavirāviṇaḥ,वेगभ्रमणसंपातवायुक्षिप्ताः सहस्रशः व्यशीर्यन्त महामेघा घोरारावविराविणः
32,87,bhāsvadbhramaṇavibhrāntabhūmyākāśarasātalam jagad ākulam atyarthaṃ tadāsīn munisattamāḥ,भास्वद्भ्रमणविभ्रान्तभूम्याकाशरसातलम् जगद् आकुलम् अत्यर्थं तदासीन् मुनिसत्तमाः
32,88,trailokyam ākulaṃ vīkṣya bhramamāṇaṃ surarṣayaḥ devāś ca brahmaṇā sārdhaṃ bhāsvantam abhituṣṭuvuḥ,त्रैलोक्यम् आकुलं वीक्ष्य भ्रममाणं सुरर्षयः देवाश् च ब्रह्मणा सार्धं भास्वन्तम् अभितुष्टुवुः
32,89,ādidevo 'si devānāṃ jātas tvaṃ bhūtaye bhuvaḥ sargasthityantakāleṣu tridhā bhedena tiṣṭhasi,आदिदेवो ऽसि देवानां जातस् त्वं भूतये भुवः सर्गस्थित्यन्तकालेषु त्रिधा भेदेन तिष्ठसि
32,90,svasti te 'stu jagannātha gharmavarṣadivākara indrādayas tadā devā likhyamānam athāstuvan,स्वस्ति ते ऽस्तु जगन्नाथ घर्मवर्षदिवाकर इन्द्रादयस् तदा देवा लिख्यमानम् अथास्तुवन्
32,91,jaya deva jagatsvāmiñ jayāśeṣajagatpate ṛṣayaś ca tataḥ sapta vasiṣṭhātripurogamāḥ,जय देव जगत्स्वामिञ् जयाशेषजगत्पते ऋषयश् च ततः सप्त वसिष्ठात्रिपुरोगमाः
32,92,tuṣṭuvur vividhaiḥ stotraiḥ svasti svastītivādinaḥ vedoktibhir athāgryābhir vālakhilyāś ca tuṣṭuvuḥ,तुष्टुवुर् विविधैः स्तोत्रैः स्वस्ति स्वस्तीतिवादिनः वेदोक्तिभिर् अथाग्र्याभिर् वालखिल्याश् च तुष्टुवुः
32,93,agnir ādyāś ca bhāsvantaṃ likhyamānaṃ mudā yutāḥ tvaṃ nātha mokṣiṇāṃ mokṣo dhyeyas tvaṃ dhyānināṃ paraḥ,अग्निर् आद्याश् च भास्वन्तं लिख्यमानं मुदा युताः त्वं नाथ मोक्षिणां मोक्षो ध्येयस् त्वं ध्यानिनां परः
32,94,tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ karmakāṇḍavivartinām saṃpūjyas tvaṃ tu deveśa śaṃ no 'stu jagatāṃ pate,त्वं गतिः सर्वभूतानां कर्मकाण्डविवर्तिनाम् संपूज्यस् त्वं तु देवेश शं नो ऽस्तु जगतां पते
32,95,śaṃ no 'stu dvipade nityaṃ śaṃ naś cāstu catuṣpade tato vidyādharagaṇā yakṣarākṣasapannagāḥ,शं नो ऽस्तु द्विपदे नित्यं शं नश् चास्तु चतुष्पदे ततो विद्याधरगणा यक्षराक्षसपन्नगाः
32,96,kṛtāñjalipuṭāḥ sarve śirobhiḥ praṇatā ravim ūcus te vividhā vāco manaḥśrotrasukhāvahāḥ,कृताञ्जलिपुटाः सर्वे शिरोभिः प्रणता रविम् ऊचुस् ते विविधा वाचो मनःश्रोत्रसुखावहाः
32,97,sahyaṃ bhavatu tejas te bhūtānāṃ bhūtabhāvana tato hāhāhūhūś caiva nāradas tumburus tathā,सह्यं भवतु तेजस् ते भूतानां भूतभावन ततो हाहाहूहूश् चैव नारदस् तुम्बुरुस् तथा
32,98,upagāyitum ārabdhā gāndharvakuśalā ravim ṣaḍjamadhyamagāndhāragānatrayaviśāradāḥ,उपगायितुम् आरब्धा गान्धर्वकुशला रविम् षड्जमध्यमगान्धारगानत्रयविशारदाः
32,99,mūrchanābhiś ca tālaiś ca saṃprayogaiḥ sukhapradam viśvācī ca ghṛtācī ca urvaśy atha tilottamāḥ,मूर्छनाभिश् च तालैश् च संप्रयोगैः सुखप्रदम् विश्वाची च घृताची च उर्वश्य् अथ तिलोत्तमाः
32,100,menakā sahajanyā ca rambhā cāpsarasāṃ varā nanṛtur jagatām īśe likhyamāne vibhāvasau,मेनका सहजन्या च रम्भा चाप्सरसां वरा ननृतुर् जगताम् ईशे लिख्यमाने विभावसौ
32,101,bhāvahāvavilāsādyān kurvatyo 'bhinayān bahūn prāvādyanta tatas tatra vīṇā veṇvādijharjharāḥ,भावहावविलासाद्यान् कुर्वत्यो ऽभिनयान् बहून् प्रावाद्यन्त ततस् तत्र वीणा वेण्वादिझर्झराः
32,102,paṇavāḥ puṣkarāś caiva mṛdaṅgāḥ paṭahānakāḥ devadundubhayaḥ śaṅkhāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ,पणवाः पुष्कराश् चैव मृदङ्गाः पटहानकाः देवदुन्दुभयः शङ्खाः शतशो ऽथ सहस्रशः
32,103,gāyadbhiś caiva nṛtyadbhir gandharvair apsarogaṇaiḥ tūryavāditraghoṣaiś ca sarvaṃ kolāhalīkṛtam,गायद्भिश् चैव नृत्यद्भिर् गन्धर्वैर् अप्सरोगणैः तूर्यवादित्रघोषैश् च सर्वं कोलाहलीकृतम्
32,104,tataḥ kṛtāñjalipuṭā bhaktinamrātmamūrtayaḥ likhyamānaṃ sahasrāṃśuṃ praṇemuḥ sarvadevatāḥ,ततः कृताञ्जलिपुटा भक्तिनम्रात्ममूर्तयः लिख्यमानं सहस्रांशुं प्रणेमुः सर्वदेवताः
32,105,tataḥ kolāhale tasmin sarvadevasamāgame tejasaḥ śātanaṃ cakre viśvakarmā śanaiḥ śanaiḥ,ततः कोलाहले तस्मिन् सर्वदेवसमागमे तेजसः शातनं चक्रे विश्वकर्मा शनैः शनैः
32,106,ājānulikhitaś cāsau nipuṇaṃ viśvakarmaṇā nābhyanandat tu likhanaṃ tatas tenāvatāritaḥ,आजानुलिखितश् चासौ निपुणं विश्वकर्मणा नाभ्यनन्दत् तु लिखनं ततस् तेनावतारितः
32,107,na tu nirbhartsitaṃ rūpaṃ tejaso hananena tu kāntāt kāntataraṃ rūpam adhikaṃ śuśubhe tataḥ,न तु निर्भर्त्सितं रूपं तेजसो हननेन तु कान्तात् कान्ततरं रूपम् अधिकं शुशुभे ततः
32,109,iti himajalagharmakālahetor harakamalāsanaviṣṇusaṃstutasya tadupari likhanaṃ niśamya bhānor vrajati divākaralokam āyuṣo 'nte BrP_32.108 evaṃ janma raveḥ pūrvaṃ babhūva munisattamāḥ rūpaṃ ca paramaṃ tasya mayā saṃparikīrtitam,इति हिमजलघर्मकालहेतोर् हरकमलासनविष्णुसंस्तुतस्य तदुपरि लिखनं निशम्य भानोर् व्रजति दिवाकरलोकम् आयुषो ऽन्ते ब्र्प्_३२.१०८ एवं जन्म रवेः पूर्वं बभूव मुनिसत्तमाः रूपं च परमं तस्य मया संपरिकीर्तितम्
33,1,bhūyo 'pi kathayāsmākaṃ kathāṃ sūryasamāśritām na tṛptim adhigacchāmaḥ śṛṇvantas tāṃ kathāṃ śubhām,भूयो ऽपि कथयास्माकं कथां सूर्यसमाश्रिताम् न तृप्तिम् अधिगच्छामः शृण्वन्तस् तां कथां शुभाम्
33,2,yo 'yaṃ dīpto mahātejā vahnirāśisamaprabhaḥ etad veditum icchāmaḥ prabhāvo 'sya kutaḥ prabho,यो ऽयं दीप्तो महातेजा वह्निराशिसमप्रभः एतद् वेदितुम् इच्छामः प्रभावो ऽस्य कुतः प्रभो
33,3,tamobhūteṣu lokeṣu naṣṭe sthāvarajaṅgame prakṛter guṇahetus tu pūrvaṃ buddhir ajāyata,तमोभूतेषु लोकेषु नष्टे स्थावरजङ्गमे प्रकृतेर् गुणहेतुस् तु पूर्वं बुद्धिर् अजायत
33,4,ahaṃkāras tato jāto mahābhūtapravartakaḥ vāyvagnir āpaḥ khaṃ bhūmis tatas tv aṇḍam ajāyata,अहंकारस् ततो जातो महाभूतप्रवर्तकः वाय्वग्निर् आपः खं भूमिस् ततस् त्व् अण्डम् अजायत
33,5,tasminn aṇḍe tv ime lokāḥ sapta caiva pratiṣṭhitāḥ pṛthivī saptabhir dvīpaiḥ samudraiś caiva saptabhiḥ,तस्मिन्न् अण्डे त्व् इमे लोकाः सप्त चैव प्रतिष्ठिताः पृथिवी सप्तभिर् द्वीपैः समुद्रैश् चैव सप्तभिः
33,6,tatraivāvasthito hy āsīd ahaṃ viṣṇur maheśvaraḥ vimūḍhās tāmasāḥ sarve pradhyāyanti tam īśvaram,तत्रैवावस्थितो ह्य् आसीद् अहं विष्णुर् महेश्वरः विमूढास् तामसाः सर्वे प्रध्यायन्ति तम् ईश्वरम्
33,7,tato vai sumahātejāḥ prādurbhūtas tamonudaḥ dhyānayogena cāsmābhir vijñātaḥ savitā tadā,ततो वै सुमहातेजाः प्रादुर्भूतस् तमोनुदः ध्यानयोगेन चास्माभिर् विज्ञातः सविता तदा
33,8,jñātvā ca paramātmānaṃ sarva eva pṛthak pṛthak divyābhiḥ stutibhir devaḥ stuto 'smābhis tadeśvaraḥ,ज्ञात्वा च परमात्मानं सर्व एव पृथक् पृथक् दिव्याभिः स्तुतिभिर् देवः स्तुतो ऽस्माभिस् तदेश्वरः
33,9,ādidevo 'si devānām aiśvaryāc ca tvam īśvaraḥ ādikartāsi bhūtānāṃ devadevo divākaraḥ,आदिदेवो ऽसि देवानाम् ऐश्वर्याच् च त्वम् ईश्वरः आदिकर्तासि भूतानां देवदेवो दिवाकरः
33,10,jīvanaḥ sarvabhūtānāṃ devagandharvarakṣasām munikiṃnarasiddhānāṃ tathaivoragapakṣiṇām,जीवनः सर्वभूतानां देवगन्धर्वरक्षसाम् मुनिकिंनरसिद्धानां तथैवोरगपक्षिणाम्
33,11,tvaṃ brahmā tvaṃ mahādevas tvaṃ viṣṇus tvaṃ prajāpatiḥ vāyur indraś ca somaś ca vivasvān varuṇas tathā,त्वं ब्रह्मा त्वं महादेवस् त्वं विष्णुस् त्वं प्रजापतिः वायुर् इन्द्रश् च सोमश् च विवस्वान् वरुणस् तथा
33,12,tvaṃ kālaḥ sṛṣṭikartā ca hartā bhartā tathā prabhuḥ saritaḥ sāgarāḥ śailā vidyudindradhanūṃṣi ca,त्वं कालः सृष्टिकर्ता च हर्ता भर्ता तथा प्रभुः सरितः सागराः शैला विद्युदिन्द्रधनूंषि च
33,13,pralayaḥ prabhavaś caiva vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ īśvarāt parato vidyā vidyāyāḥ parataḥ śivaḥ,प्रलयः प्रभवश् चैव व्यक्ताव्यक्तः सनातनः ईश्वरात् परतो विद्या विद्यायाः परतः शिवः
33,14,śivāt parataro devas tvam eva parameśvaraḥ sarvataḥpāṇipādāntaḥ sarvatokṣiśiromukhaḥ,शिवात् परतरो देवस् त्वम् एव परमेश्वरः सर्वतःपाणिपादान्तः सर्वतोक्षिशिरोमुखः
33,15,sahasrāṃśuḥ sahasrāsyaḥ sahasracaraṇekṣaṇaḥ bhūtādir bhūr bhuvaḥ svaś ca mahaḥ satyaṃ tapo janaḥ,सहस्रांशुः सहस्रास्यः सहस्रचरणेक्षणः भूतादिर् भूर् भुवः स्वश् च महः सत्यं तपो जनः
33,16,pradīptaṃ dīpanaṃ divyaṃ sarvalokaprakāśakam durnirīkṣaṃ surendrāṇāṃ yad rūpaṃ tasya te namaḥ,प्रदीप्तं दीपनं दिव्यं सर्वलोकप्रकाशकम् दुर्निरीक्षं सुरेन्द्राणां यद् रूपं तस्य ते नमः
33,17,surasiddhagaṇair juṣṭaṃ bhṛgvatripulahādibhiḥ stutaṃ paramam avyaktaṃ yad rūpaṃ tasya te namaḥ,सुरसिद्धगणैर् जुष्टं भृग्वत्रिपुलहादिभिः स्तुतं परमम् अव्यक्तं यद् रूपं तस्य ते नमः
33,18,vedyaṃ vedavidāṃ nityaṃ sarvajñānasamanvitam sarvadevātidevasya yad rūpaṃ tasya te namaḥ,वेद्यं वेदविदां नित्यं सर्वज्ञानसमन्वितम् सर्वदेवातिदेवस्य यद् रूपं तस्य ते नमः
33,19,viśvakṛd viśvabhūtaṃ ca vaiśvānarasurārcitam viśvasthitam acintyaṃ ca yad rūpaṃ tasya te namaḥ,विश्वकृद् विश्वभूतं च वैश्वानरसुरार्चितम् विश्वस्थितम् अचिन्त्यं च यद् रूपं तस्य ते नमः
33,20,paraṃ yajñāt paraṃ vedāt paraṃ lokāt paraṃ divaḥ paramātmety abhikhyātaṃ yad rūpaṃ tasya te namaḥ,परं यज्ञात् परं वेदात् परं लोकात् परं दिवः परमात्मेत्य् अभिख्यातं यद् रूपं तस्य ते नमः
33,21,avijñeyam anālakṣyam adhyānagatam avyayam anādinidhanaṃ caiva yad rūpaṃ tasya te namaḥ,अविज्ञेयम् अनालक्ष्यम् अध्यानगतम् अव्ययम् अनादिनिधनं चैव यद् रूपं तस्य ते नमः
33,24,namo namaḥ kāraṇakāraṇāya namo namaḥ pāpavimocanāya namo namas te ditijārdanāya namo namo rogavimocanāya BrP_33.22 namo namaḥ sarvavarapradāya namo namaḥ sarvasukhapradāya namo namaḥ sarvadhanapradāya namo namaḥ sarvamatipradāya BrP_33.23 stutaḥ sa bhagavān evaṃ taijasaṃ rūpam āsthitaḥ uvāca vācā kalyāṇyā ko varo vaḥ pradīyatām,नमो नमः कारणकारणाय नमो नमः पापविमोचनाय नमो नमस् ते दितिजार्दनाय नमो नमो रोगविमोचनाय ब्र्प्_३३.२२ नमो नमः सर्ववरप्रदाय नमो नमः सर्वसुखप्रदाय नमो नमः सर्वधनप्रदाय नमो नमः सर्वमतिप्रदाय ब्र्प्_३३.२३ स्तुतः स भगवान् एवं तैजसं रूपम् आस्थितः उवाच वाचा कल्याण्या को वरो वः प्रदीयताम्
33,25,tavātitaijasaṃ rūpaṃ na kaścit soḍhum utsahet sahanīyaṃ tad bhavatu hitāya jagataḥ prabho,तवातितैजसं रूपं न कश्चित् सोढुम् उत्सहेत् सहनीयं तद् भवतु हिताय जगतः प्रभो
33,26,evam astv iti so 'py uktvā bhagavān ādikṛt prabhuḥ lokānāṃ kāryasiddhyarthaṃ gharmavarṣahimapradaḥ,एवम् अस्त्व् इति सो ऽप्य् उक्त्वा भगवान् आदिकृत् प्रभुः लोकानां कार्यसिद्ध्यर्थं घर्मवर्षहिमप्रदः
33,27,tataḥ sāṃkhyāś ca yogāś ca ye cānye mokṣakāṅkṣiṇaḥ dhyāyanti dhyāyino devaṃ hṛdayasthaṃ divākaram,ततः सांख्याश् च योगाश् च ये चान्ये मोक्षकाङ्क्षिणः ध्यायन्ति ध्यायिनो देवं हृदयस्थं दिवाकरम्
33,28,sarvalakṣaṇahīno 'pi yukto vā sarvapātakaiḥ sarvaṃ ca tarate pāpaṃ devam arkaṃ samāśritaḥ,सर्वलक्षणहीनो ऽपि युक्तो वा सर्वपातकैः सर्वं च तरते पापं देवम् अर्कं समाश्रितः
33,29,agnihotraṃ ca vedāś ca yajñāś ca bahudakṣiṇāḥ bhānor bhaktinamaskārakalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm,अग्निहोत्रं च वेदाश् च यज्ञाश् च बहुदक्षिणाः भानोर् भक्तिनमस्कारकलां नार्हन्ति षोडशीम्
33,30,tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ prapadyante divākaram,तीर्थानां परमं तीर्थं मङ्गलानां च मङ्गलम् पवित्रं च पवित्राणां प्रपद्यन्ते दिवाकरम्
33,31,śakrādyaiḥ saṃstutaṃ devaṃ ye namasyanti bhāskaram sarvakilbiṣanirmuktāḥ sūryalokaṃ vrajanti te,शक्राद्यैः संस्तुतं देवं ये नमस्यन्ति भास्करम् सर्वकिल्बिषनिर्मुक्ताः सूर्यलोकं व्रजन्ति ते
33,32,cirāt prabhṛti no brahmañ śrotum icchā pravartate nāmnām aṣṭaśataṃ brūhi yat tvayoktaṃ purā raveḥ,चिरात् प्रभृति नो ब्रह्मञ् श्रोतुम् इच्छा प्रवर्तते नाम्नाम् अष्टशतं ब्रूहि यत् त्वयोक्तं पुरा रवेः
33,33,aṣṭottaraśataṃ nāmnāṃ śṛṇudhvaṃ gadato mama bhāskarasya paraṃ guhyaṃ svargamokṣapradaṃ dvijāḥ,अष्टोत्तरशतं नाम्नां शृणुध्वं गदतो मम भास्करस्य परं गुह्यं स्वर्गमोक्षप्रदं द्विजाः
33,34,oṃ sūryo 'ryamā bhagas tvaṣṭā pūṣārkaḥ savitā raviḥ gabhastimān ajaḥ kālo mṛtyur dhātā prabhākaraḥ,ॐ सूर्यो ऽर्यमा भगस् त्वष्टा पूषार्कः सविता रविः गभस्तिमान् अजः कालो मृत्युर् धाता प्रभाकरः
33,35,pṛthivy āpaś ca tejaś ca khaṃ vāyuś ca parāyaṇam somo bṛhaspatiḥ śukro budho 'ṅgāraka eva ca,पृथिव्य् आपश् च तेजश् च खं वायुश् च परायणम् सोमो बृहस्पतिः शुक्रो बुधो ऽङ्गारक एव च
33,36,indro vivasvān dīptāṃśuḥ śuciḥ śauriḥ śanaiścaraḥ brahmā viṣṇuś ca rudraś ca skando vaiśravaṇo yamaḥ,इन्द्रो विवस्वान् दीप्तांशुः शुचिः शौरिः शनैश्चरः ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्रश् च स्कन्दो वैश्रवणो यमः
33,37,vaidyuto jāṭharaś cāgnir aindhanas tejasāṃ patiḥ dharmadhvajo vedakartā vedāṅgo vedavāhanaḥ,वैद्युतो जाठरश् चाग्निर् ऐन्धनस् तेजसां पतिः धर्मध्वजो वेदकर्ता वेदाङ्गो वेदवाहनः
33,38,kṛtaṃ tretā dvāparaś ca kaliḥ sarvāmarāśrayaḥ kalākāṣṭhāmuhūrtāś ca kṣapā yāmās tathā kṣaṇāḥ,कृतं त्रेता द्वापरश् च कलिः सर्वामराश्रयः कलाकाष्ठामुहूर्ताश् च क्षपा यामास् तथा क्षणाः
33,39,saṃvatsarakaro 'śvatthaḥ kālacakro vibhāvasuḥ puruṣaḥ śāśvato yogī vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ,संवत्सरकरो ऽश्वत्थः कालचक्रो विभावसुः पुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः
33,40,kālādhyakṣaḥ prajādhyakṣo viśvakarmā tamonudaḥ varuṇaḥ sāgaro 'ṃśaś ca jīmūto jivano 'rihā,कालाध्यक्षः प्रजाध्यक्षो विश्वकर्मा तमोनुदः वरुणः सागरो ऽंशश् च जीमूतो जिवनो ऽरिहा
33,41,bhūtāśrayo bhūtapatiḥ sarvalokanamaskṛtaḥ sraṣṭā saṃvartako vahniḥ sarvasyādir alolupaḥ,भूताश्रयो भूतपतिः सर्वलोकनमस्कृतः स्रष्टा संवर्तको वह्निः सर्वस्यादिर् अलोलुपः
33,42,anantaḥ kapilo bhānuḥ kāmadaḥ sarvatomukhaḥ jayo viśālo varadaḥ sarvabhūtaniṣevitaḥ,अनन्तः कपिलो भानुः कामदः सर्वतोमुखः जयो विशालो वरदः सर्वभूतनिषेवितः
33,43,manaḥ suparṇo bhūtādiḥ śīghragaḥ prāṇadhāraṇaḥ dhanvantarir dhūmaketur ādidevo 'diteḥ sutaḥ,मनः सुपर्णो भूतादिः शीघ्रगः प्राणधारणः धन्वन्तरिर् धूमकेतुर् आदिदेवो ऽदितेः सुतः
33,44,dvādaśātmā ravir dakṣaḥ pitā mātā pitāmahaḥ svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam,द्वादशात्मा रविर् दक्षः पिता माता पितामहः स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम्
33,45,dehakartā praśāntātmā viśvātmā viśvatomukhaḥ carācarātmā sūkṣmātmā maitreyaḥ karuṇānvitaḥ,देहकर्ता प्रशान्तात्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा मैत्रेयः करुणान्वितः
33,46,etad vai kīrtanīyasya sūryasyāmitatejasaḥ nāmnām aṣṭaśataṃ ramyaṃ mayā proktaṃ dvijottamāḥ,एतद् वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः नाम्नाम् अष्टशतं रम्यं मया प्रोक्तं द्विजोत्तमाः
34,1,suragaṇapitṛyakṣasevitaṃ hy asuraniśākarasiddhavanditam varakanakahutāśanaprabhaṃ praṇipatito 'smi hitāya bhāskaram BrP_33.47 sūryodaye yaḥ susamāhitaḥ paṭhet sa putradārān dhanaratnasaṃcayān labheta jātismaratāṃ naraḥ sa tu smṛtiṃ ca medhāṃ ca sa vindate parām BrP_33.48 imaṃ stavaṃ devavarasya yo naraḥ prakīrtayec chuddhamanāḥ samāhitaḥ vimucyate śokadavāgnisāgarāl labheta kāmān manasā yathepsitān BrP_33.49 yo 'sau sarvagato devas tripurāris trilocanaḥ umāpriyakaro rudraś candrārdhakṛtaśekharaḥ,सुरगणपितृयक्षसेवितं ह्य् असुरनिशाकरसिद्धवन्दितम् वरकनकहुताशनप्रभं प्रणिपतितो ऽस्मि हिताय भास्करम् ब्र्प्_३३.४७ सूर्योदये यः सुसमाहितः पठेत् स पुत्रदारान् धनरत्नसंचयान् लभेत जातिस्मरतां नरः स तु स्मृतिं च मेधां च स विन्दते पराम् ब्र्प्_३३.४८ इमं स्तवं देववरस्य यो नरः प्रकीर्तयेच् छुद्धमनाः समाहितः विमुच्यते शोकदवाग्निसागराल् लभेत कामान् मनसा यथेप्सितान् ब्र्प्_३३.४९ यो ऽसौ सर्वगतो देवस् त्रिपुरारिस् त्रिलोचनः उमाप्रियकरो रुद्रश् चन्द्रार्धकृतशेखरः
34,2,vidrāvya vibudhān sarvān siddhavidyādharān ṛṣīn gandharvayakṣanāgāṃś ca tathānyāṃś ca samāgatān,विद्राव्य विबुधान् सर्वान् सिद्धविद्याधरान् ऋषीन् गन्धर्वयक्षनागांश् च तथान्यांश् च समागतान्
34,3,jaghāna pūrvaṃ dakṣasya yajato dharaṇītale yajñaṃ samṛddhaṃ ratnāḍhyaṃ sarvasaṃbhārasaṃbhṛtam,जघान पूर्वं दक्षस्य यजतो धरणीतले यज्ञं समृद्धं रत्नाढ्यं सर्वसंभारसंभृतम्
34,4,yasya pratāpasaṃtrastāḥ śakrādyās tridivaukasaḥ śāntiṃ na lebhire viprāḥ kailāsaṃ śaraṇaṃ gatāḥ,यस्य प्रतापसंत्रस्ताः शक्राद्यास् त्रिदिवौकसः शान्तिं न लेभिरे विप्राः कैलासं शरणं गताः
34,5,sa āste tatra varadaḥ śūlapāṇir vṛṣadhvajaḥ pinākapāṇir bhagavān dakṣayajñavināśanaḥ,स आस्ते तत्र वरदः शूलपाणिर् वृषध्वजः पिनाकपाणिर् भगवान् दक्षयज्ञविनाशनः
34,6,mahādevo 'kale deśe kṛttivāsā vṛṣadhvajaḥ ekāmrake muniśreṣṭhāḥ sarvakāmaprado haraḥ,महादेवो ऽकले देशे कृत्तिवासा वृषध्वजः एकाम्रके मुनिश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदो हरः
34,7,kimarthaṃ sa bhavo devaḥ sarvabhūtahite rataḥ jaghāna yajñaṃ dakṣasya devaiḥ sarvair alaṃkṛtam,किमर्थं स भवो देवः सर्वभूतहिते रतः जघान यज्ञं दक्षस्य देवैः सर्वैर् अलंकृतम्
34,8,na hy alpaṃ kāraṇaṃ tatra prabho manyāmahe vayam śrotum icchāmahe brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,न ह्य् अल्पं कारणं तत्र प्रभो मन्यामहे वयम् श्रोतुम् इच्छामहे ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः
34,9,dakṣasyāsann aṣṭa kanyā yāś caivaṃ patisaṃgatāḥ svebhyo gṛhebhyaś cānīya tāḥ pitābhyarcayad gṛhe,दक्षस्यासन्न् अष्ट कन्या याश् चैवं पतिसंगताः स्वेभ्यो गृहेभ्यश् चानीय ताः पिताभ्यर्चयद् गृहे
34,10,tatas tv abhyarcitā viprā nyavasaṃs tāḥ pitur gṛhe tāsāṃ jyeṣṭhā satī nāma patnī yā tryambakasya vai,ततस् त्व् अभ्यर्चिता विप्रा न्यवसंस् ताः पितुर् गृहे तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यम्बकस्य वै
34,11,nājuhāvātmajāṃ tāṃ vai dakṣo rudram abhidviṣan akarot saṃnatiṃ dakṣe na ca kāṃcin maheśvaraḥ,नाजुहावात्मजां तां वै दक्षो रुद्रम् अभिद्विषन् अकरोत् संनतिं दक्षे न च कांचिन् महेश्वरः
34,12,jāmātā śvaśure tasmin svabhāvāt tejasi sthitaḥ tato jñātvā satī sarvās tās tu prāptāḥ pitur gṛham,जामाता श्वशुरे तस्मिन् स्वभावात् तेजसि स्थितः ततो ज्ञात्वा सती सर्वास् तास् तु प्राप्ताः पितुर् गृहम्
34,13,jagāma sāpy anāhūtā satī tu svapitur gṛham tābhyo hīnāṃ pitā cakre satyāḥ pūjām asaṃmatām tato 'bravīt sā pitaraṃ devī krodhasamākulā,जगाम साप्य् अनाहूता सती तु स्वपितुर् गृहम् ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजाम् असंमताम् ततो ऽब्रवीत् सा पितरं देवी क्रोधसमाकुला
34,14,yavīyasībhyaḥ śreṣṭhāhaṃ kiṃ na pūjasi māṃ prabho asatkṛtām avasthāṃ yaḥ kṛtavān asi garhitām ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā ca māṃ tvaṃ satkartum arhasi,यवीयसीभ्यः श्रेष्ठाहं किं न पूजसि मां प्रभो असत्कृताम् अवस्थां यः कृतवान् असि गर्हिताम् अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च मां त्वं सत्कर्तुम् अर्हसि
34,15,evam ukto 'bravīd enāṃ dakṣaḥ saṃraktalocanaḥ,एवम् उक्तो ऽब्रवीद् एनां दक्षः संरक्तलोचनः
34,16,tvattaḥ śreṣṭhā variṣṭhāś ca pūjyā bālāḥ sutā mama tāsāṃ ye caiva bhartāras te me bahumatāḥ sati,त्वत्तः श्रेष्ठा वरिष्ठाश् च पूज्या बालाः सुता मम तासां ये चैव भर्तारस् ते मे बहुमताः सति
34,17,brahmiṣṭhāś ca vratasthāś ca mahāyogāḥ sudhārmikāḥ guṇaiś caivādhikāḥ ślāghyāḥ sarve te tryambakāt sati,ब्रह्मिष्ठाश् च व्रतस्थाश् च महायोगाः सुधार्मिकाः गुणैश् चैवाधिकाः श्लाघ्याः सर्वे ते त्र्यम्बकात् सति
34,18,vasiṣṭho 'triḥ pulastyaś ca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ bhṛgur marīciś ca tathā śreṣṭhā jāmātaro mama,वसिष्ठो ऽत्रिः पुलस्त्यश् च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः भृगुर् मरीचिश् च तथा श्रेष्ठा जामातरो मम
34,19,taiś cāpi spardhate śarvaḥ sarve te caiva taṃ prati tena tvāṃ na bubhūṣāmi pratikūlo hi me bhavaḥ,तैश् चापि स्पर्धते शर्वः सर्वे ते चैव तं प्रति तेन त्वां न बुभूषामि प्रतिकूलो हि मे भवः
34,20,ity uktavāṃs tadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā śāpārtham ātmanaś caiva yenoktā vai maharṣayaḥ tathoktā pitaraṃ sā vai kruddhā devī tam abravīt,इत्य् उक्तवांस् तदा दक्षः संप्रमूढेन चेतसा शापार्थम् आत्मनश् चैव येनोक्ता वै महर्षयः तथोक्ता पितरं सा वै क्रुद्धा देवी तम् अब्रवीत्
34,21,vāṅmanaḥkarmabhir yasmād aduṣṭāṃ māṃ vigarhasi tasmāt tyajāmy ahaṃ deham imaṃ tāta tavātmajam,वाङ्मनःकर्मभिर् यस्माद् अदुष्टां मां विगर्हसि तस्मात् त्यजाम्य् अहं देहम् इमं तात तवात्मजम्
34,22,tatas tenāpamānena satī duḥkhād amarṣitā abravīd vacanaṃ devī namaskṛtya svayaṃbhuve,ततस् तेनापमानेन सती दुःखाद् अमर्षिता अब्रवीद् वचनं देवी नमस्कृत्य स्वयंभुवे
34,23,yenāham apadehā vai punar dehena bhāsvatā tatrāpy aham asaṃmūḍhā saṃbhūtā dhārmikī punaḥ gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dhīmataḥ,येनाहम् अपदेहा वै पुनर् देहेन भास्वता तत्राप्य् अहम् असंमूढा संभूता धार्मिकी पुनः गच्छेयं धर्मपत्नीत्वं त्र्यम्बकस्यैव धीमतः
34,24,tatraivātha samāsīnā ruṣṭātmānaṃ samādadhe dhārayām āsa cāgneyīṃ dhāraṇām ātmanātmani,तत्रैवाथ समासीना रुष्टात्मानं समादधे धारयाम् आस चाग्नेयीं धारणाम् आत्मनात्मनि
34,25,tataḥ svātmānam utthāpya vāyunā samudīritaḥ sarvāṅgebhyo viniḥsṛtya vahnir bhasma cakāra tām,ततः स्वात्मानम् उत्थाप्य वायुना समुदीरितः सर्वाङ्गेभ्यो विनिःसृत्य वह्निर् भस्म चकार ताम्
34,26,tad upaśrutya nidhanaṃ satyā devyāḥ sa śūladhṛk saṃvādaṃ ca tayor buddhvā yāthātathyena śaṃkaraḥ dakṣasya ca vināśāya cukopa bhagavān prabhuḥ,तद् उपश्रुत्य निधनं सत्या देव्याः स शूलधृक् संवादं च तयोर् बुद्ध्वा याथातथ्येन शंकरः दक्षस्य च विनाशाय चुकोप भगवान् प्रभुः
34,27,yasmād avamatā dakṣa sahasaivāgatā satī praśastāś cetarāḥ sarvās tvatsutā bhartṛbhiḥ saha,यस्माद् अवमता दक्ष सहसैवागता सती प्रशस्ताश् चेतराः सर्वास् त्वत्सुता भर्तृभिः सह
34,28,tasmād vaivasvate prāpte punar ete maharṣayaḥ utpatsyanti dvitīye vai tava yajñe hy ayonijāḥ,तस्माद् वैवस्वते प्राप्ते पुनर् एते महर्षयः उत्पत्स्यन्ति द्वितीये वै तव यज्ञे ह्य् अयोनिजाः
34,29,hute vai brahmaṇaḥ sattre cākṣuṣasyāntare manoḥ abhivyāhṛtya saptarṣīn dakṣaṃ so 'bhyaśapat punaḥ,हुते वै ब्रह्मणः सत्त्रे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः अभिव्याहृत्य सप्तर्षीन् दक्षं सो ऽभ्यशपत् पुनः
34,30,bhavitā mānuṣo rājā cākṣuṣasyāntare manoḥ prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraś cāpi pracetasaḥ,भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्यान्तरे मनोः प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश् चापि प्रचेतसः
34,31,dakṣa ity eva nāmnā tvaṃ māriṣāyāṃ janiṣyasi kanyāyāṃ śākhināṃ caiva prāpte vai cākṣuṣāntare,दक्ष इत्य् एव नाम्ना त्वं मारिषायां जनिष्यसि कन्यायां शाखिनां चैव प्राप्ते वै चाक्षुषान्तरे
34,32,ahaṃ tatrāpi te vighnam ācariṣyāmi durmate dharmakāmārthayukteṣu karmasv iha punaḥ punaḥ,अहं तत्रापि ते विघ्नम् आचरिष्यामि दुर्मते धर्मकामार्थयुक्तेषु कर्मस्व् इह पुनः पुनः
34,33,tato vai vyāhṛto dakṣo rudraṃ so 'bhyaśapat punaḥ,ततो वै व्याहृतो दक्षो रुद्रं सो ऽभ्यशपत् पुनः
34,34,yasmāt tvaṃ matkṛte krūra ṛṣīn vyāhṛtavān asi tasmāt sārdhaṃ surair yajñe na tvāṃ yakṣyanti vai dvijāḥ,यस्मात् त्वं मत्कृते क्रूर ऋषीन् व्याहृतवान् असि तस्मात् सार्धं सुरैर् यज्ञे न त्वां यक्ष्यन्ति वै द्विजाः
34,35,kṛtvāhutiṃ tava krūra apaḥ spṛśanti karmasu ihaiva vatsyase loke divaṃ hitvāyugakṣayāt tato devais tu te sārdhaṃ na tu pūjā bhaviṣyati,कृत्वाहुतिं तव क्रूर अपः स्पृशन्ति कर्मसु इहैव वत्स्यसे लोके दिवं हित्वायुगक्षयात् ततो देवैस् तु ते सार्धं न तु पूजा भविष्यति
34,36,cāturvarṇyaṃ tu devānāṃ te cāpy ekatra bhuñjate na bhokṣye sahitas tais tu tato bhokṣyāmy ahaṃ pṛthak,चातुर्वर्ण्यं तु देवानां ते चाप्य् एकत्र भुञ्जते न भोक्ष्ये सहितस् तैस् तु ततो भोक्ष्याम्य् अहं पृथक्
34,37,sarveṣāṃ caiva lokānām ādir bhūrloka ucyate tam ahaṃ dhārayāmy ekaḥ svecchayā na tavājñayā,सर्वेषां चैव लोकानाम् आदिर् भूर्लोक उच्यते तम् अहं धारयाम्य् एकः स्वेच्छया न तवाज्ञया
34,38,tasmin dhṛte sarvalokāḥ sarve tiṣṭhanti śāśvatāḥ tasmād ahaṃ vasāmīha satataṃ na tavājñayā,तस्मिन् धृते सर्वलोकाः सर्वे तिष्ठन्ति शाश्वताः तस्माद् अहं वसामीह सततं न तवाज्ञया
34,39,tato 'bhivyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā svāyaṃbhuvīṃ tanuṃ tyaktvā utpanno mānuṣeṣv iha,ततो ऽभिव्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा उत्पन्नो मानुषेष्व् इह
34,40,yadā gṛhapatir dakṣo yajñānām īśvaraḥ prabhuḥ samasteneha yajñena so 'yajad daivataiḥ saha,यदा गृहपतिर् दक्षो यज्ञानाम् ईश्वरः प्रभुः समस्तेनेह यज्ञेन सो ऽयजद् दैवतैः सह
34,41,atha devī satī yat te prāpte vaivasvate 'ntare menāyāṃ tām umāṃ devīṃ janayām āsa śailarāṭ,अथ देवी सती यत् ते प्राप्ते वैवस्वते ऽन्तरे मेनायां ताम् उमां देवीं जनयाम् आस शैलराट्
34,42,sā tu devī satī pūrvam āsīt paścād umābhavat sahavratā bhavasyaiṣā naitayā mucyate bhavaḥ,सा तु देवी सती पूर्वम् आसीत् पश्चाद् उमाभवत् सहव्रता भवस्यैषा नैतया मुच्यते भवः
34,43,yāvad icchati saṃsthānaṃ prabhur manvantareṣv iha mārīcaṃ kaśyapaṃ devī yathāditir anuvratā,यावद् इच्छति संस्थानं प्रभुर् मन्वन्तरेष्व् इह मारीचं कश्यपं देवी यथादितिर् अनुव्रता
34,44,sārdhaṃ nārāyaṇaṃ śrīs tu maghavantaṃ śacī yathā viṣṇuṃ kīrtir uṣā sūryaṃ vasiṣṭhaṃ cāpy arundhatī,सार्धं नारायणं श्रीस् तु मघवन्तं शची यथा विष्णुं कीर्तिर् उषा सूर्यं वसिष्ठं चाप्य् अरुन्धती
34,45,naitāṃs tu vijahaty etā bhartṝn devyaḥ kathaṃcana evaṃ prācetaso dakṣo jajñe vai cākṣuṣe 'ntare,नैतांस् तु विजहत्य् एता भर्तॄन् देव्यः कथंचन एवं प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे
34,46,prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraś cāpi pracetasām daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ punar nṛpa,प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश् चापि प्रचेतसाम् दशभ्यस् तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां पुनर् नृप
34,47,jajñe rudrābhiśāpena dvitīyam iti naḥ śrutam bhṛgvādayas tu te sarve jajñire vai maharṣayaḥ,जज्ञे रुद्राभिशापेन द्वितीयम् इति नः श्रुतम् भृग्वादयस् तु ते सर्वे जज्ञिरे वै महर्षयः
34,48,ādye tretāyuge pūrvaṃ manor vaivasvatasya ha devasya mahato yajñe vāruṇīṃ bibhratas tanum,आद्ये त्रेतायुगे पूर्वं मनोर् वैवस्वतस्य ह देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस् तनुम्
34,49,ity eṣo 'nuśayo hy āsīt tayor jātyantare gataḥ prajāpateś ca dakṣasya tryambakasya ca dhīmataḥ,इत्य् एषो ऽनुशयो ह्य् आसीत् तयोर् जात्यन्तरे गतः प्रजापतेश् च दक्षस्य त्र्यम्बकस्य च धीमतः
34,50,tasmān nānuśayaḥ kāryo vareṣv iha kadācana jātyantaragatasyāpi bhāvitasya śubhāśubhaiḥ jantor na bhūtaye khyātis tan na kāryaṃ vijānatā,तस्मान् नानुशयः कार्यो वरेष्व् इह कदाचन जात्यन्तरगतस्यापि भावितस्य शुभाशुभैः जन्तोर् न भूतये ख्यातिस् तन् न कार्यं विजानता
34,51,kathaṃ roṣeṇa sā pūrvaṃ dakṣasya duhitā satī tyaktvā dehaṃ punar jātā girirājagṛhe prabho,कथं रोषेण सा पूर्वं दक्षस्य दुहिता सती त्यक्त्वा देहं पुनर् जाता गिरिराजगृहे प्रभो
34,52,dehāntare kathaṃ tasyāḥ pūrvadeho babhūva ha bhavena saha saṃyogaḥ saṃvādaś ca tayoḥ katham,देहान्तरे कथं तस्याः पूर्वदेहो बभूव ह भवेन सह संयोगः संवादश् च तयोः कथम्
34,53,svayaṃvaraḥ kathaṃ vṛttas tasmin mahati janmani vivāhaś ca jagannātha sarvāścaryasamanvitaḥ,स्वयंवरः कथं वृत्तस् तस्मिन् महति जन्मनि विवाहश् च जगन्नाथ सर्वाश्चर्यसमन्वितः
34,54,tat sarvaṃ vistarād brahman vaktum arhasi sāṃpratam śrotum icchāmahe puṇyāṃ kathāṃ cātimanoharām,तत् सर्वं विस्तराद् ब्रह्मन् वक्तुम् अर्हसि सांप्रतम् श्रोतुम् इच्छामहे पुण्यां कथां चातिमनोहराम्
34,55,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ kathāṃ pāpapraṇāśinīm umāśaṃkarayoḥ puṇyāṃ sarvakāmaphalapradām,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः कथां पापप्रणाशिनीम् उमाशंकरयोः पुण्यां सर्वकामफलप्रदाम्
34,56,kadācit svagṛhāt prāptaṃ kaśyapaṃ dvipadāṃ varam apṛcchad dhimavān vṛttaṃ loke khyātikaraṃ hitam,कदाचित् स्वगृहात् प्राप्तं कश्यपं द्विपदां वरम् अपृच्छद् धिमवान् वृत्तं लोके ख्यातिकरं हितम्
34,57,kenākṣayāś ca lokāḥ syuḥ khyātiś ca paramā mune tathaiva cārcanīyatvaṃ satsu tat kathayasva me,केनाक्षयाश् च लोकाः स्युः ख्यातिश् च परमा मुने तथैव चार्चनीयत्वं सत्सु तत् कथयस्व मे
34,58,apatyena mahābāho sarvam etad avāpyate mamākhyātir apatyena brahmaṇā ṛṣibhiḥ saha,अपत्येन महाबाहो सर्वम् एतद् अवाप्यते ममाख्यातिर् अपत्येन ब्रह्मणा ऋषिभिः सह
34,59,kiṃ na paśyasi śailendra yato māṃ paripṛcchasi vartayiṣyāmi yac cāpi yathādṛṣṭaṃ purācala,किं न पश्यसि शैलेन्द्र यतो मां परिपृच्छसि वर्तयिष्यामि यच् चापि यथादृष्टं पुराचल
34,60,vārāṇasīm ahaṃ gacchann apaśyaṃ saṃsthitaṃ divi vimānaṃ sunavaṃ divyam anaupamyaṃ mahardhimat,वाराणसीम् अहं गच्छन्न् अपश्यं संस्थितं दिवि विमानं सुनवं दिव्यम् अनौपम्यं महर्धिमत्
34,61,tasyādhastād ārtanādaṃ gartasthāne śṛṇomy aham tam ahaṃ tapasā jñātvā tatraivāntarhitaḥ sthitaḥ,तस्याधस्ताद् आर्तनादं गर्तस्थाने शृणोम्य् अहम् तम् अहं तपसा ज्ञात्वा तत्रैवान्तर्हितः स्थितः
34,62,athāgāt tatra śailendra vipro niyamavāñ śuciḥ tīrthābhiṣekapūtātmā pare tapasi saṃsthitaḥ,अथागात् तत्र शैलेन्द्र विप्रो नियमवाञ् शुचिः तीर्थाभिषेकपूतात्मा परे तपसि संस्थितः
34,63,atha sa vrajamānas tu vyāghreṇābhīṣito dvijaḥ viveśa taṃ tadā deśaṃ sa garto yatra bhūdhara,अथ स व्रजमानस् तु व्याघ्रेणाभीषितो द्विजः विवेश तं तदा देशं स गर्तो यत्र भूधर
34,64,gartāyāṃ vīraṇastambe lambamānāṃs tadā munīn apaśyad ārto duḥkhārtāṃs tān apṛcchac ca sa dvijaḥ,गर्तायां वीरणस्तम्बे लम्बमानांस् तदा मुनीन् अपश्यद् आर्तो दुःखार्तांस् तान् अपृच्छच् च स द्विजः
34,65,ke yūyaṃ vīraṇastambe lambamānā hy adhomukhāḥ duḥkhitāḥ kena mokṣaś ca yuṣmākaṃ bhavitānaghāḥ,के यूयं वीरणस्तम्बे लम्बमाना ह्य् अधोमुखाः दुःखिताः केन मोक्षश् च युष्माकं भवितानघाः
34,66,vayaṃ te kṛtapuṇyasya pitaraḥ sapitāmahāḥ prapitāmahāś ca kliśyāmas tava duṣṭena karmaṇā,वयं ते कृतपुण्यस्य पितरः सपितामहाः प्रपितामहाश् च क्लिश्यामस् तव दुष्टेन कर्मणा
34,67,narako 'yaṃ mahābhāga gartarūpeṇa saṃsthitaḥ tvaṃ cāpi vīraṇastambas tvayi lambāmahe vayam,नरको ऽयं महाभाग गर्तरूपेण संस्थितः त्वं चापि वीरणस्तम्बस् त्वयि लम्बामहे वयम्
34,68,yāvat tvaṃ jīvase vipra tāvad eva vayaṃ sthitāḥ mṛte tvayi gamiṣyāmo narakaṃ pāpacetasaḥ,यावत् त्वं जीवसे विप्र तावद् एव वयं स्थिताः मृते त्वयि गमिष्यामो नरकं पापचेतसः
34,69,yadi tvaṃ dārasaṃyogaṃ kṛtvāpatyaṃ guṇottaram utpādayasi tenāsmān mucyema vayam enasaḥ,यदि त्वं दारसंयोगं कृत्वापत्यं गुणोत्तरम् उत्पादयसि तेनास्मान् मुच्येम वयम् एनसः
34,70,nānyena tapasā putra tīrthānāṃ ca phalena ca etat kuru mahābuddhe tārayasva pitṝn bhayāt,नान्येन तपसा पुत्र तीर्थानां च फलेन च एतत् कुरु महाबुद्धे तारयस्व पितॄन् भयात्
34,71,sa tatheti pratijñāya ārādhya vṛṣabhadhvajam pitṝn gartāt samuddhṛtya gaṇapān pracakāra ha,स तथेति प्रतिज्ञाय आराध्य वृषभध्वजम् पितॄन् गर्तात् समुद्धृत्य गणपान् प्रचकार ह
34,72,svayaṃ rudrasya dayitaḥ suveśo nāma nāmataḥ saṃmato balavāṃś caiva rudrasya gaṇapo 'bhavat,स्वयं रुद्रस्य दयितः सुवेशो नाम नामतः संमतो बलवांश् चैव रुद्रस्य गणपो ऽभवत्
34,73,tasmāt kṛtvā tapo ghoram apatyaṃ guṇavad bhṛśam utpādayasva śailendra sutāṃ tvaṃ varavarṇinīm,तस्मात् कृत्वा तपो घोरम् अपत्यं गुणवद् भृशम् उत्पादयस्व शैलेन्द्र सुतां त्वं वरवर्णिनीम्
34,74,sa evam uktvā ṛṣiṇā śailendro niyamasthitaḥ tapaś cakārāpy atulaṃ yena tuṣṭir abhūn mama,स एवम् उक्त्वा ऋषिणा शैलेन्द्रो नियमस्थितः तपश् चकाराप्य् अतुलं येन तुष्टिर् अभून् मम
34,75,tadā tam utpapātāhaṃ varado 'smīti cābravam brūhi tuṣṭo 'smi śailendra tapasānena suvrata,तदा तम् उत्पपाताहं वरदो ऽस्मीति चाब्रवम् ब्रूहि तुष्टो ऽस्मि शैलेन्द्र तपसानेन सुव्रत
34,76,bhagavan putram icchāmi guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtam evaṃ varaṃ prayacchasva yadi tuṣṭo 'si me prabho,भगवन् पुत्रम् इच्छामि गुणैः सर्वैर् अलंकृतम् एवं वरं प्रयच्छस्व यदि तुष्टो ऽसि मे प्रभो
34,77,tasya tad vacanaṃ śrutvā girirājasya bho dvijāḥ tadā tasmai varaṃ cāhaṃ dattavān manasepsitam,तस्य तद् वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य भो द्विजाः तदा तस्मै वरं चाहं दत्तवान् मनसेप्सितम्
34,78,kanyā bhavitrī śailendra tapasānena suvrata yasyāḥ prabhāvāt sarvatra kīrtim āpsyasi śobhanām,कन्या भवित्री शैलेन्द्र तपसानेन सुव्रत यस्याः प्रभावात् सर्वत्र कीर्तिम् आप्स्यसि शोभनाम्
34,79,arcitaḥ sarvadevānāṃ tīrthakoṭisamāvṛtaḥ pāvanaś caiva puṇyena devānām api sarvataḥ,अर्चितः सर्वदेवानां तीर्थकोटिसमावृतः पावनश् चैव पुण्येन देवानाम् अपि सर्वतः
34,80,jyeṣṭhā ca sā bhavitrī te anye cātra tataḥ śubhe,ज्येष्ठा च सा भवित्री ते अन्ये चात्र ततः शुभे
34,81,so 'pi kālena śailendro menāyām udapādayat aparṇām ekaparṇāṃ ca tathā caivaikapāṭalām,सो ऽपि कालेन शैलेन्द्रो मेनायाम् उदपादयत् अपर्णाम् एकपर्णां च तथा चैवैकपाटलाम्
34,82,nyagrodham ekaparṇaṃ tu pāṭalaṃ caikapāṭalām aśitvā tv ekaparṇāṃ tu aniketas tapo 'carat,न्यग्रोधम् एकपर्णं तु पाटलं चैकपाटलाम् अशित्वा त्व् एकपर्णां तु अनिकेतस् तपो ऽचरत्
34,83,śataṃ varṣasahasrāṇāṃ duścaraṃ devadānavaiḥ āhāram ekaparṇaṃ tu ekaparṇā samācarat,शतं वर्षसहस्राणां दुश्चरं देवदानवैः आहारम् एकपर्णं तु एकपर्णा समाचरत्
34,84,pāṭalena tathaikena vidadhe caikapāṭalā pūrṇe varṣasahasre tu āhāraṃ tāḥ pracakratuḥ,पाटलेन तथैकेन विदधे चैकपाटला पूर्णे वर्षसहस्रे तु आहारं ताः प्रचक्रतुः
34,85,aparṇā tu nirāhārā tāṃ mātā pratyabhāṣata niṣedhayantī co meti mātṛsnehena duḥkhitā,अपर्णा तु निराहारा तां माता प्रत्यभाषत निषेधयन्ती चो मेति मातृस्नेहेन दुःखिता
34,86,sā tathoktā tayā mātrā devī duścaracāriṇī tenaiva nāmnā lokeṣu vikhyātā surapūjitā,सा तथोक्ता तया मात्रा देवी दुश्चरचारिणी तेनैव नाम्ना लोकेषु विख्याता सुरपूजिता
34,87,etat tu trikumārīkaṃ jagat sthāvarajaṅgamam etāsāṃ tapasāṃ vṛttaṃ yāvad bhūmir dhariṣyati,एतत् तु त्रिकुमारीकं जगत् स्थावरजङ्गमम् एतासां तपसां वृत्तं यावद् भूमिर् धरिष्यति
34,88,tapaḥśarīrās tāḥ sarvās tisro yogaṃ samāśritāḥ sarvāś caiva mahābhāgās tathā ca sthirayauvanāḥ,तपःशरीरास् ताः सर्वास् तिस्रो योगं समाश्रिताः सर्वाश् चैव महाभागास् तथा च स्थिरयौवनाः
34,89,tā lokamātaraś caiva brahmacāriṇya eva ca anugṛhṇanti lokāṃś ca tapasā svena sarvadā,ता लोकमातरश् चैव ब्रह्मचारिण्य एव च अनुगृह्णन्ति लोकांश् च तपसा स्वेन सर्वदा
34,90,umā tāsāṃ variṣṭhā ca jyeṣṭhā ca varavarṇinī mahāyogabalopetā mahādevam upasthitā,उमा तासां वरिष्ठा च ज्येष्ठा च वरवर्णिनी महायोगबलोपेता महादेवम् उपस्थिता
34,91,dattakaś cośanā tasya putraḥ sa bhṛgunandanaḥ āsīt tasyaikaparṇā tu devalaṃ suṣuve sutam,दत्तकश् चोशना तस्य पुत्रः स भृगुनन्दनः आसीत् तस्यैकपर्णा तु देवलं सुषुवे सुतम्
34,92,yā tu tāsāṃ kumārīṇāṃ tṛtīyā hy ekapāṭalā putraṃ sā tam alarkasya jaigīṣavyam upasthitā,या तु तासां कुमारीणां तृतीया ह्य् एकपाटला पुत्रं सा तम् अलर्कस्य जैगीषव्यम् उपस्थिता
34,93,tasyāś ca śaṅkhalikhitau smṛtau putrāv ayonijau umā tu yā mayā tubhyaṃ kīrtitā varavarṇinī,तस्याश् च शङ्खलिखितौ स्मृतौ पुत्राव् अयोनिजौ उमा तु या मया तुभ्यं कीर्तिता वरवर्णिनी
34,94,atha tasyās tapoyogāt trailokyam akhilaṃ tadā pradhūpitam ihālakṣya vacas tām aham abravam,अथ तस्यास् तपोयोगात् त्रैलोक्यम् अखिलं तदा प्रधूपितम् इहालक्ष्य वचस् ताम् अहम् अब्रवम्
34,95,devi kiṃ tapasā lokāṃs tāpayiṣyasi śobhane tvayā sṛṣṭam idaṃ sarvaṃ mā kṛtvā tad vināśaya,देवि किं तपसा लोकांस् तापयिष्यसि शोभने त्वया सृष्टम् इदं सर्वं मा कृत्वा तद् विनाशय
34,96,tvaṃ hi dhārayase lokān imān sarvān svatejasā brūhi kiṃ te jaganmātaḥ prārthitaṃ saṃpratīha naḥ,त्वं हि धारयसे लोकान् इमान् सर्वान् स्वतेजसा ब्रूहि किं ते जगन्मातः प्रार्थितं संप्रतीह नः
34,97,yadarthaṃ tapaso hy asya caraṇaṃ me pitāmaha tvam eva tad vijānīṣe tataḥ pṛcchasi kiṃ punaḥ,यदर्थं तपसो ह्य् अस्य चरणं मे पितामह त्वम् एव तद् विजानीषे ततः पृच्छसि किं पुनः
34,98,tatas tām abravaṃ cāhaṃ yadarthaṃ tapyase śubhe sa tvāṃ svayam upāgamya ihaiva varayiṣyati,ततस् ताम् अब्रवं चाहं यदर्थं तप्यसे शुभे स त्वां स्वयम् उपागम्य इहैव वरयिष्यति
34,99,śarva eva patiḥ śreṣṭhaḥ sarvalokeśvareśvaraḥ vayaṃ sadaiva yasyeme vaśyā vai kiṃkarāḥ śubhe,शर्व एव पतिः श्रेष्ठः सर्वलोकेश्वरेश्वरः वयं सदैव यस्येमे वश्या वै किंकराः शुभे
35,1,sa devadevaḥ parameśvaraḥ svayaṃ svayaṃbhur āyāsyati devi te 'ntikam udārarūpo vikṛtādirūpaḥ samānarūpo 'pi na yasya kasyacit BrP_34.100 maheśvaraḥ parvatalokavāsī carācareśaḥ prathamo 'prameyaḥ vinendunā hīndrasamānavarcasā vibhīṣaṇaṃ rūpam ivāsthito yaḥ BrP_34.101 tatas tām abruvan devās tadā gatvā tu sundarīm devi śīghreṇa kālena dhūrjaṭir nīlalohitaḥ,स देवदेवः परमेश्वरः स्वयं स्वयंभुर् आयास्यति देवि ते ऽन्तिकम् उदाररूपो विकृतादिरूपः समानरूपो ऽपि न यस्य कस्यचित् ब्र्प्_३४.१०० महेश्वरः पर्वतलोकवासी चराचरेशः प्रथमो ऽप्रमेयः विनेन्दुना हीन्द्रसमानवर्चसा विभीषणं रूपम् इवास्थितो यः ब्र्प्_३४.१०१ ततस् ताम् अब्रुवन् देवास् तदा गत्वा तु सुन्दरीम् देवि शीघ्रेण कालेन धूर्जटिर् नीललोहितः
35,2,sa bhartā tava deveśo bhavitā mā tapaḥ kṛthāḥ tataḥ pradakṣiṇīkṛtya devā viprā gireḥ sutām,स भर्ता तव देवेशो भविता मा तपः कृथाः ततः प्रदक्षिणीकृत्य देवा विप्रा गिरेः सुताम्
35,3,jagmuś cādarśanaṃ tasyāḥ sā cāpi virarāma ha sā devī sūktam ity evam uktvā svasyāśrame śubhe,जग्मुश् चादर्शनं तस्याः सा चापि विरराम ह सा देवी सूक्तम् इत्य् एवम् उक्त्वा स्वस्याश्रमे शुभे
35,4,dvāri jātam aśokaṃ ca samupāśritya cāsthitā athāgāc candratilakas tridaśārtiharo haraḥ,द्वारि जातम् अशोकं च समुपाश्रित्य चास्थिता अथागाच् चन्द्रतिलकस् त्रिदशार्तिहरो हरः
35,5,vikṛtaṃ rūpam āsthāya hrasvo bāhuka eva ca vibhagnanāsiko bhūtvā kubjaḥ keśāntapiṅgalaḥ,विकृतं रूपम् आस्थाय ह्रस्वो बाहुक एव च विभग्ननासिको भूत्वा कुब्जः केशान्तपिङ्गलः
35,6,uvāca vikṛtāsyaś ca devi tvāṃ varayāmy aham athomā yogasaṃsiddhā jñātvā śaṃkaram āgatam,उवाच विकृतास्यश् च देवि त्वां वरयाम्य् अहम् अथोमा योगसंसिद्धा ज्ञात्वा शंकरम् आगतम्
35,7,antarbhāvaviśuddhātmā kṛpānuṣṭhānalipsayā tam uvācārghapādyābhyāṃ madhuparkeṇa caiva ha,अन्तर्भावविशुद्धात्मा कृपानुष्ठानलिप्सया तम् उवाचार्घपाद्याभ्यां मधुपर्केण चैव ह
35,8,saṃpūjya sumanobhis taṃ brāhmaṇaṃ brāhmaṇapriyā,संपूज्य सुमनोभिस् तं ब्राह्मणं ब्राह्मणप्रिया
35,9,bhagavan na svatantrāhaṃ pitā me tv agraṇīr gṛhe sa prabhur mama dāne vai kanyāhaṃ dvijapuṃgava,भगवन् न स्वतन्त्राहं पिता मे त्व् अग्रणीर् गृहे स प्रभुर् मम दाने वै कन्याहं द्विजपुंगव
35,10,gatvā yācasva pitaraṃ mama śailendram avyayam sa ced dadāti māṃ vipra tubhyaṃ tad ucitaṃ mama,गत्वा याचस्व पितरं मम शैलेन्द्रम् अव्ययम् स चेद् ददाति मां विप्र तुभ्यं तद् उचितं मम
35,11,tataḥ sa bhagavān devas tathaiva vikṛtaḥ prabhuḥ uvāca śailarājānaṃ sutāṃ me yaccha śailarāṭ,ततः स भगवान् देवस् तथैव विकृतः प्रभुः उवाच शैलराजानं सुतां मे यच्छ शैलराट्
35,12,sa taṃ vikṛtarūpeṇa jñātvā rudram athāvyayam bhītaḥ śāpāc ca vimanā idaṃ vacanam abravīt,स तं विकृतरूपेण ज्ञात्वा रुद्रम् अथाव्ययम् भीतः शापाच् च विमना इदं वचनम् अब्रवीत्
35,13,bhagavan nāvamanye 'haṃ brāhmaṇān bhuvi devatāḥ manīṣitaṃ tu yat pūrvaṃ tac chṛṇuṣva mahāmate,भगवन् नावमन्ये ऽहं ब्राह्मणान् भुवि देवताः मनीषितं तु यत् पूर्वं तच् छृणुष्व महामते
35,14,svayaṃvaro me duhitur bhavitā viprapūjitaḥ varayed yaṃ svayaṃ tatra sa bhartāsyā bhaviṣyati,स्वयंवरो मे दुहितुर् भविता विप्रपूजितः वरयेद् यं स्वयं तत्र स भर्तास्या भविष्यति
35,15,tac chrutvā śailavacanaṃ bhagavān vṛṣabhadhvajaḥ devyāḥ samīpam āgatya idam āha mahāmanāḥ,तच् छ्रुत्वा शैलवचनं भगवान् वृषभध्वजः देव्याः समीपम् आगत्य इदम् आह महामनाः
35,16,devi pitrā tv anujñātaḥ svayaṃvara iti śrutiḥ tatra tvaṃ varayitrī yaṃ sa te bhartā bhaved iti,देवि पित्रा त्व् अनुज्ञातः स्वयंवर इति श्रुतिः तत्र त्वं वरयित्री यं स ते भर्ता भवेद् इति
35,17,tad āpṛcchya gamiṣyāmi durlabhāṃ tvāṃ varānane rūpavantaṃ samutsṛjya vṛṇoṣy asadṛśaṃ katham,तद् आपृच्छ्य गमिष्यामि दुर्लभां त्वां वरानने रूपवन्तं समुत्सृज्य वृणोष्य् असदृशं कथम्
35,18,tenoktā sā tadā tatra bhāvayantī tadīritam bhāvaṃ ca rudranihitaṃ prasādaṃ manasas tathā,तेनोक्ता सा तदा तत्र भावयन्ती तदीरितम् भावं च रुद्रनिहितं प्रसादं मनसस् तथा
35,19,saṃprāpyovāca deveśaṃ mā te 'bhūd buddhir anyathā ahaṃ tvāṃ varayiṣyāmi nādbhutaṃ tu kathaṃcana,संप्राप्योवाच देवेशं मा ते ऽभूद् बुद्धिर् अन्यथा अहं त्वां वरयिष्यामि नाद्भुतं तु कथंचन
35,20,athavā te 'sti saṃdeho mayi vipra kathaṃcana ihaiva tvāṃ mahābhāga varayāmi manogatam,अथवा ते ऽस्ति संदेहो मयि विप्र कथंचन इहैव त्वां महाभाग वरयामि मनोगतम्
35,21,gṛhītvā stabakaṃ sā tu hastābhyāṃ tatra saṃsthitā skandhe śaṃbhoḥ samādhāya devī prāha vṛto 'si me,गृहीत्वा स्तबकं सा तु हस्ताभ्यां तत्र संस्थिता स्कन्धे शंभोः समाधाय देवी प्राह वृतो ऽसि मे
35,22,tataḥ sa bhagavān devas tayā devyā vṛtas tadā uvāca tam aśokaṃ vai vācā saṃjīvayann iva,ततः स भगवान् देवस् तया देव्या वृतस् तदा उवाच तम् अशोकं वै वाचा संजीवयन्न् इव
35,23,yasmāt tava supuṇyena stabakena vṛto 'smy aham tasmāt tvaṃ jarayā tyaktas tv amaraḥ saṃbhaviṣyasi,यस्मात् तव सुपुण्येन स्तबकेन वृतो ऽस्म्य् अहम् तस्मात् त्वं जरया त्यक्तस् त्व् अमरः संभविष्यसि
35,24,kāmarūpī kāmapuṣpaḥ kāmado dayito mama sarvābharaṇapuṣpāḍhyaḥ sarvapuṣpaphalopagaḥ,कामरूपी कामपुष्पः कामदो दयितो मम सर्वाभरणपुष्पाढ्यः सर्वपुष्पफलोपगः
35,25,sarvānnabhakṣakaś caiva amṛtasvāda eva ca sarvagandhaś ca devānāṃ bhaviṣyasi dṛḍhapriyaḥ,सर्वान्नभक्षकश् चैव अमृतस्वाद एव च सर्वगन्धश् च देवानां भविष्यसि दृढप्रियः
35,26,nirbhayaḥ sarvalokeṣu bhaviṣyasi sunirvṛtaḥ āśramaṃ vedam atyarthaṃ citrakūṭeti viśrutam,निर्भयः सर्वलोकेषु भविष्यसि सुनिर्वृतः आश्रमं वेदम् अत्यर्थं चित्रकूटेति विश्रुतम्
35,27,yo hi yāsyati puṇyārthī so 'śvamedham avāpsyati yas tu tatra mṛtaś cāpi brahmalokaṃ sa gacchati,यो हि यास्यति पुण्यार्थी सो ऽश्वमेधम् अवाप्स्यति यस् तु तत्र मृतश् चापि ब्रह्मलोकं स गच्छति
35,28,yaś cātra niyamair yuktaḥ prāṇān samyak parityajet sa devyās tapasā yukto mahāgaṇapatir bhavet,यश् चात्र नियमैर् युक्तः प्राणान् सम्यक् परित्यजेत् स देव्यास् तपसा युक्तो महागणपतिर् भवेत्
35,29,evam uktvā tadā deva āpṛcchya himavatsutām antardadhe jagatsraṣṭā sarvabhūtapa īśvaraḥ,एवम् उक्त्वा तदा देव आपृच्छ्य हिमवत्सुताम् अन्तर्दधे जगत्स्रष्टा सर्वभूतप ईश्वरः
35,30,sāpi devī gate tasmin bhagavaty amitātmani tata evonmukhī bhūtvā śilāyāṃ saṃbabhūva ha,सापि देवी गते तस्मिन् भगवत्य् अमितात्मनि तत एवोन्मुखी भूत्वा शिलायां संबभूव ह
35,31,unmukhī sā bhave tasmin maheśe jagatāṃ prabhau niśeva candrarahitā na babhau vimanās tadā,उन्मुखी सा भवे तस्मिन् महेशे जगतां प्रभौ निशेव चन्द्ररहिता न बभौ विमनास् तदा
35,32,atha śuśrāva śabdaṃ ca bālasyārtasya śailajā sarasy udakasaṃpūrṇe samīpe cāśramasya ca,अथ शुश्राव शब्दं च बालस्यार्तस्य शैलजा सरस्य् उदकसंपूर्णे समीपे चाश्रमस्य च
35,33,sa kṛtvā bālarūpaṃ tu devadevaḥ svayaṃ śivaḥ krīḍāhetoḥ saromadhye grāhagrasto 'bhavat tadā,स कृत्वा बालरूपं तु देवदेवः स्वयं शिवः क्रीडाहेतोः सरोमध्ये ग्राहग्रस्तो ऽभवत् तदा
35,34,yogamāyāṃ samāsthāya prapañcodbhavakāraṇam tad rūpaṃ saraso madhye kṛtvaivaṃ samabhāṣata,योगमायां समास्थाय प्रपञ्चोद्भवकारणम् तद् रूपं सरसो मध्ये कृत्वैवं समभाषत
35,35,trātu māṃ kaścid ity āha grāheṇa hṛtacetasam dhik kaṣṭaṃ bāla evāham aprāptārthamanorathaḥ,त्रातु मां कश्चिद् इत्य् आह ग्राहेण हृतचेतसम् धिक् कष्टं बाल एवाहम् अप्राप्तार्थमनोरथः
35,36,prayāmi nidhanaṃ vaktre grāhasyāsya durātmanaḥ śocāmi na svakaṃ dehaṃ grāhagrastaḥ suduḥkhitaḥ,प्रयामि निधनं वक्त्रे ग्राहस्यास्य दुरात्मनः शोचामि न स्वकं देहं ग्राहग्रस्तः सुदुःखितः
35,37,yathā śocāmi pitaraṃ mātaraṃ ca tapasvinīm grāhagṛhītaṃ māṃ śrutvā prāptaṃ nidhanam utsukau,यथा शोचामि पितरं मातरं च तपस्विनीम् ग्राहगृहीतं मां श्रुत्वा प्राप्तं निधनम् उत्सुकौ
35,38,priyaputrāv ekaputrau prāṇān nūnaṃ tyajiṣyataḥ aho bata sukaṣṭaṃ vai yo 'haṃ bālo 'kṛtāśramaḥ antargrāheṇa grastas tu yāsyāmi nidhanaṃ kila,प्रियपुत्राव् एकपुत्रौ प्राणान् नूनं त्यजिष्यतः अहो बत सुकष्टं वै यो ऽहं बालो ऽकृताश्रमः अन्तर्ग्राहेण ग्रस्तस् तु यास्यामि निधनं किल
35,39,śrutvā tu devī taṃ nādaṃ viprasyārtasya śobhanā utthāya prasthitā tatra yatra tiṣṭhaty asau dvijaḥ,श्रुत्वा तु देवी तं नादं विप्रस्यार्तस्य शोभना उत्थाय प्रस्थिता तत्र यत्र तिष्ठत्य् असौ द्विजः
35,40,sāpaśyad induvadanā bālakaṃ cārurūpiṇam grāhasya mukham āpannaṃ vepamānam avasthitam,सापश्यद् इन्दुवदना बालकं चारुरूपिणम् ग्राहस्य मुखम् आपन्नं वेपमानम् अवस्थितम्
35,41,so 'pi grāhavaraḥ śrīmān dṛṣṭvā devīm upāgatām taṃ gṛhītvā drutaṃ yāto madhyaṃ sarasa eva hi,सो ऽपि ग्राहवरः श्रीमान् दृष्ट्वा देवीम् उपागताम् तं गृहीत्वा द्रुतं यातो मध्यं सरस एव हि
35,42,sa kṛṣyamāṇas tejasvī nādam ārtaṃ tadākarot athāha devī duḥkhārtā bālaṃ dṛṣṭvā grahāvṛtam,स कृष्यमाणस् तेजस्वी नादम् आर्तं तदाकरोत् अथाह देवी दुःखार्ता बालं दृष्ट्वा ग्रहावृतम्
35,43,grāharāja mahāsattva bālakaṃ hy ekaputrakam vimuñcemaṃ mahādaṃṣṭra kṣipraṃ bhīmaparākrama,ग्राहराज महासत्त्व बालकं ह्य् एकपुत्रकम् विमुञ्चेमं महादंष्ट्र क्षिप्रं भीमपराक्रम
35,44,yo devi divase ṣaṣṭhe prathamaṃ samupaiti mām sa āhāro mama purā vihito lokakartṛbhiḥ,यो देवि दिवसे षष्ठे प्रथमं समुपैति माम् स आहारो मम पुरा विहितो लोककर्तृभिः
35,45,so 'yaṃ mama mahābhāge ṣaṣṭhe 'hani girīndraje brahmaṇā prerito nūnaṃ nainaṃ mokṣye kathaṃcana,सो ऽयं मम महाभागे षष्ठे ऽहनि गिरीन्द्रजे ब्रह्मणा प्रेरितो नूनं नैनं मोक्ष्ये कथंचन
35,46,yan mayā himavacchṛṅge caritaṃ tapa uttamam tena bālam imaṃ muñca grāharāja namo 'stu te,यन् मया हिमवच्छृङ्गे चरितं तप उत्तमम् तेन बालम् इमं मुञ्च ग्राहराज नमो ऽस्तु ते
35,47,mā vyayas tapaso devi bhṛśaṃ bāle śubhānane yad bravīmi kuru śreṣṭhe tathā mokṣam avāpsyati,मा व्ययस् तपसो देवि भृशं बाले शुभानने यद् ब्रवीमि कुरु श्रेष्ठे तथा मोक्षम् अवाप्स्यति
35,48,grāhādhipa vadasvāśu yat satām avigarhitam tat kṛtaṃ nātra saṃdeho yato me brāhmaṇāḥ priyāḥ,ग्राहाधिप वदस्वाशु यत् सताम् अविगर्हितम् तत् कृतं नात्र संदेहो यतो मे ब्राह्मणाः प्रियाः
35,49,yat kṛtaṃ vai tapaḥ kiṃcid bhavatyā svalpam uttamam tat sarvaṃ me prayacchāśu tato mokṣam avāpsyati,यत् कृतं वै तपः किंचिद् भवत्या स्वल्पम् उत्तमम् तत् सर्वं मे प्रयच्छाशु ततो मोक्षम् अवाप्स्यति
35,50,janmaprabhṛti yat puṇyaṃ mahāgrāha kṛtaṃ mayā tat te sarvaṃ mayā dattaṃ bālaṃ muñca mahāgraha,जन्मप्रभृति यत् पुण्यं महाग्राह कृतं मया तत् ते सर्वं मया दत्तं बालं मुञ्च महाग्रह
35,51,prajajvāla tato grāhas tapasā tena bhūṣitaḥ āditya iva madhyāhne durnirīkṣas tadābhavat uvāca caivaṃ tuṣṭātmā devīṃ lokasya dhāriṇīm,प्रजज्वाल ततो ग्राहस् तपसा तेन भूषितः आदित्य इव मध्याह्ने दुर्निरीक्षस् तदाभवत् उवाच चैवं तुष्टात्मा देवीं लोकस्य धारिणीम्
35,52,devi kiṃ kṛtyam etat te suniścitya mahāvrate tapaso 'py arjanaṃ duḥkhaṃ tasya tyāgo na śasyate,देवि किं कृत्यम् एतत् ते सुनिश्चित्य महाव्रते तपसो ऽप्य् अर्जनं दुःखं तस्य त्यागो न शस्यते
35,53,gṛhāṇa tapa eva tvaṃ bālaṃ cemaṃ sumadhyame tuṣṭo 'smi te viprabhaktyā varaṃ tasmād dadāmi te sā tv evam uktā grāheṇa uvācedaṃ mahāvratā,गृहाण तप एव त्वं बालं चेमं सुमध्यमे तुष्टो ऽस्मि ते विप्रभक्त्या वरं तस्माद् ददामि ते सा त्व् एवम् उक्ता ग्राहेण उवाचेदं महाव्रता
35,54,dehenāpi mayā grāha rakṣyo vipraḥ prayatnataḥ tapaḥ punar mayā prāpyaṃ na prāpyo brāhmaṇaḥ punaḥ,देहेनापि मया ग्राह रक्ष्यो विप्रः प्रयत्नतः तपः पुनर् मया प्राप्यं न प्राप्यो ब्राह्मणः पुनः
35,55,suniścitya mahāgrāha kṛtaṃ bālasya mokṣaṇam na viprebhyas tapaḥ śreṣṭhaṃ śreṣṭhā me brāhmaṇā matāḥ,सुनिश्चित्य महाग्राह कृतं बालस्य मोक्षणम् न विप्रेभ्यस् तपः श्रेष्ठं श्रेष्ठा मे ब्राह्मणा मताः
35,56,dattvā cāhaṃ na gṛhṇāmi grāhendra vihitaṃ hi te nahi kaścin naro grāha pradattaṃ punar āharet,दत्त्वा चाहं न गृह्णामि ग्राहेन्द्र विहितं हि ते नहि कश्चिन् नरो ग्राह प्रदत्तं पुनर् आहरेत्
35,57,dattam etan mayā tubhyaṃ nādadāni hi tat punaḥ tvayy eva ramatām etad bālaś cāyaṃ vimucyatām,दत्तम् एतन् मया तुभ्यं नाददानि हि तत् पुनः त्वय्य् एव रमताम् एतद् बालश् चायं विमुच्यताम्
35,58,tathoktas tāṃ praśasyātha muktvā bālaṃ namasya ca devīm ādityāvabhāsas tatraivāntaradhīyata,तथोक्तस् तां प्रशस्याथ मुक्त्वा बालं नमस्य च देवीम् आदित्यावभासस् तत्रैवान्तरधीयत
35,59,bālo 'pi sarasas tīre mukto grāheṇa vai tadā svapnalabdha ivārthaughas tatraivāntaradhīyata,बालो ऽपि सरसस् तीरे मुक्तो ग्राहेण वै तदा स्वप्नलब्ध इवार्थौघस् तत्रैवान्तरधीयत
35,60,tapaso 'pacayaṃ matvā devī himagirīndrajā bhūya eva tapaḥ kartum ārebhe niyamasthitā,तपसो ऽपचयं मत्वा देवी हिमगिरीन्द्रजा भूय एव तपः कर्तुम् आरेभे नियमस्थिता
35,61,kartukāmāṃ tapo bhūyo jñātvā tāṃ śaṃkaraḥ svayam provāca vacanaṃ viprā mā kṛthās tapa ity uta,कर्तुकामां तपो भूयो ज्ञात्वा तां शंकरः स्वयम् प्रोवाच वचनं विप्रा मा कृथास् तप इत्य् उत
35,62,mahyam etat tapo devi tvayā dattaṃ mahāvrate tat tenaivākṣayaṃ tubhyaṃ bhaviṣyati sahasradhā,मह्यम् एतत् तपो देवि त्वया दत्तं महाव्रते तत् तेनैवाक्षयं तुभ्यं भविष्यति सहस्रधा
35,63,iti labdhvā varaṃ devī tapaso 'kṣayam uttamam svayaṃvaram udīkṣantī tasthau prītā mudā yutā,इति लब्ध्वा वरं देवी तपसो ऽक्षयम् उत्तमम् स्वयंवरम् उदीक्षन्ती तस्थौ प्रीता मुदा युता
36,1,idaṃ paṭhed yo hi naraḥ sadaiva bālānubhāvācaraṇaṃ hi śaṃbhoḥ sa dehabhedaṃ samavāpya pūto bhaved gaṇeśas tu kumāratulyaḥ BrP_35.64 vistṛte himavatpṛṣṭhe vimānaśatasaṃkule abhavat sa tu kālena śailaputryāḥ svayaṃvaraḥ,इदं पठेद् यो हि नरः सदैव बालानुभावाचरणं हि शंभोः स देहभेदं समवाप्य पूतो भवेद् गणेशस् तु कुमारतुल्यः ब्र्प्_३५.६४ विस्तृते हिमवत्पृष्ठे विमानशतसंकुले अभवत् स तु कालेन शैलपुत्र्याः स्वयंवरः
36,2,atha parvatarājo 'sau himavān dhyānakovidaḥ duhitur devadevena jñātvā tad abhimantritam,अथ पर्वतराजो ऽसौ हिमवान् ध्यानकोविदः दुहितुर् देवदेवेन ज्ञात्वा तद् अभिमन्त्रितम्
36,3,jānann api mahāśailaḥ samayārakṣaṇepsayā svayaṃvaraṃ tato devyāḥ sarvalokeṣv aghoṣayat,जानन्न् अपि महाशैलः समयारक्षणेप्सया स्वयंवरं ततो देव्याः सर्वलोकेष्व् अघोषयत्
36,4,devadānavasiddhānāṃ sarvalokanivāsinām vṛṇuyāt parameśānaṃ samakṣaṃ yadi me sutā,देवदानवसिद्धानां सर्वलोकनिवासिनाम् वृणुयात् परमेशानं समक्षं यदि मे सुता
36,5,tad eva sukṛtaṃ ślāghyaṃ mamābhyudayasaṃmatam iti saṃcintya śailendraḥ kṛtvā hṛdi maheśvaram,तद् एव सुकृतं श्लाघ्यं ममाभ्युदयसंमतम् इति संचिन्त्य शैलेन्द्रः कृत्वा हृदि महेश्वरम्
36,6,ābrahmakeṣu deveṣu devyāḥ śailendrasattamaḥ kṛtvā ratnākulaṃ deśaṃ svayaṃvaram acīkarat,आब्रह्मकेषु देवेषु देव्याः शैलेन्द्रसत्तमः कृत्वा रत्नाकुलं देशं स्वयंवरम् अचीकरत्
36,27,athaivam āghoṣitamātra eva svayaṃvare tatra nagendraputryāḥ devādayaḥ sarvajagannivāsāḥ samāyayus tatra gṛhītaveśāḥ BrP_36.7 praphullapadmāsanasaṃniviṣṭaḥ siddhair vṛto yogibhir aprameyaiḥ vijñāpitas tena mahīdhrarājñā āgatas tadāhaṃ tridivair upetaḥ BrP_36.8 akṣṇāṃ sahasraṃ surarāṭ sa bibhrad divyāṅgahārasragudārarūpaḥ airāvataṃ sarvagajendramukhyaṃ sravanmadāsārakṛtapravāham BrP_36.9 āruhya sarvāmararāṭ sa vajraṃ bibhrat samāgāt purataḥ surāṇām tejaḥprabhāvādhikatulyarūpī prodbhāsayan sarvadiśo vivasvān BrP_36.10 haimaṃ vimānaṃ savalatpatākam ārūḍha āgāt tvaritaṃ javena maṇipradīptojjvalakuṇḍalaś ca vahnyarkatejaḥpratime vimāne BrP_36.11 samabhyagāt kaśyapasūnur eka ādityamadhyād bhaganāmadhārī pīnāṅgayaṣṭiḥ sukṛtāṅgahāra tejobalājñāsadṛśaprabhāvaḥ BrP_36.12 daṇḍaṃ samāgṛhya kṛtānta āgād āruhya bhīmaṃ mahiṣaṃ javena mahāmahīdhrocchrayapīnagātraḥ svarṇādiratnāñcitacāruveśaḥ BrP_36.13 samīraṇaḥ sarvajagadvibhartā vimānam āruhya samabhyagād dhi saṃtāpayan sarvasurāsureśāṃs tejodhikas tejasi saṃniviṣṭaḥ BrP_36.14 vahniḥ samabhyetya surendramadhye jvalan pratasthau varaveśadhārī nānāmaṇiprajvalitāṅgayaṣṭir jagadvaraṃ divyavimānam agryam BrP_36.15 āruhya sarvadraviṇādhipeśaḥ sa rājarājas tvarito 'bhyagāc ca āpyāyayan sarvasurāsureśān kāntyā ca veśena ca cārurūpaḥ BrP_36.16 jvalan mahāratnavicitrarūpaṃ vimānam āruhya śaśī samāyāt śyāmāṅgayaṣṭiḥ suvicitraveśaḥ sarvāṅga ābaddhasugandhimālyaḥ BrP_36.17 tārkṣyaṃ samāruhya mahīdhrakalpaṃ gadādharo 'sau tvaritaḥ sametaḥ athāśvinau cāpi bhiṣagvarau dvāv ekaṃ vimānaṃ tvarayādhiruhya BrP_36.18 manoharau prajvalacāruveśau ājagmatur devavarau suvīrau sahasranāgaḥ sphuradagnivarṇaṃ bibhrat tadānīṃ jvalanārkatejāḥ BrP_36.19 sārdhaṃ sa nāgair aparair mahātmā vimānam āruhya samabhyagāc ca diteḥ sutānāṃ ca mahāsurāṇāṃ vahnyarkaśakrānilatulyabhāsām BrP_36.20 varānurūpaṃ pravidhāya veśaṃ vṛndaṃ samāgāt purataḥ surāṇām gandharvarājaḥ sa ca cārurūpī divyāṅgado divyavimānacārī BrP_36.21 gandharvasaṃghaiḥ sahito 'psarobhiḥ śakrājñayā tatra samājagāma anye ca devās tridivāt tadānīṃ pṛthak pṛthak cārugṛhītaveśāḥ BrP_36.22 ājagmur āruhya vimānapṛṣṭhaṃ gandharvayakṣoragakiṃnarāś ca śacīpatis tatra surendramadhye rarāja rājādhikalakṣyamūrtiḥ BrP_36.23 ājñābalaiśvaryakṛtapramodaḥ svayaṃvaraṃ taṃ samalaṃcakāra hetus trilokasya jagatprasūter mātā ca teṣāṃ sasurāsurāṇām BrP_36.24 patnī ca śaṃbhoḥ puruṣasya dhīmato gītā purāṇe prakṛtiḥ parā yā dakṣasya kopād dhimavadgṛhaṃ sā kāryārthamāyāt tridivaukasāṃ hi BrP_36.25 vimānapṛṣṭhe maṇihemajuṣṭe sthitā valaccāmaravījitāṅgī sarvartupuṣpāṃ susugandhamālāṃ pragṛhya devī prasabhaṃ pratasthe BrP_36.26 mālāṃ pragṛhya devyāṃ tu sthitāyāṃ devasaṃsadi śakrādyair āgatair devaiḥ svayaṃvara upāgate,अथैवम् आघोषितमात्र एव स्वयंवरे तत्र नगेन्द्रपुत्र्याः देवादयः सर्वजगन्निवासाः समाययुस् तत्र गृहीतवेशाः ब्र्प्_३६.७ प्रफुल्लपद्मासनसंनिविष्टः सिद्धैर् वृतो योगिभिर् अप्रमेयैः विज्ञापितस् तेन महीध्रराज्ञा आगतस् तदाहं त्रिदिवैर् उपेतः ब्र्प्_३६.८ अक्ष्णां सहस्रं सुरराट् स बिभ्रद् दिव्याङ्गहारस्रगुदाररूपः ऐरावतं सर्वगजेन्द्रमुख्यं स्रवन्मदासारकृतप्रवाहम् ब्र्प्_३६.९ आरुह्य सर्वामरराट् स वज्रं बिभ्रत् समागात् पुरतः सुराणाम् तेजःप्रभावाधिकतुल्यरूपी प्रोद्भासयन् सर्वदिशो विवस्वान् ब्र्प्_३६.१० हैमं विमानं सवलत्पताकम् आरूढ आगात् त्वरितं जवेन मणिप्रदीप्तोज्ज्वलकुण्डलश् च वह्न्यर्कतेजःप्रतिमे विमाने ब्र्प्_३६.११ समभ्यगात् कश्यपसूनुर् एक आदित्यमध्याद् भगनामधारी पीनाङ्गयष्टिः सुकृताङ्गहार तेजोबलाज्ञासदृशप्रभावः ब्र्प्_३६.१२ दण्डं समागृह्य कृतान्त आगाद् आरुह्य भीमं महिषं जवेन महामहीध्रोच्छ्रयपीनगात्रः स्वर्णादिरत्नाञ्चितचारुवेशः ब्र्प्_३६.१३ समीरणः सर्वजगद्विभर्ता विमानम् आरुह्य समभ्यगाद् धि संतापयन् सर्वसुरासुरेशांस् तेजोधिकस् तेजसि संनिविष्टः ब्र्प्_३६.१४ वह्निः समभ्येत्य सुरेन्द्रमध्ये ज्वलन् प्रतस्थौ वरवेशधारी नानामणिप्रज्वलिताङ्गयष्टिर् जगद्वरं दिव्यविमानम् अग्र्यम् ब्र्प्_३६.१५ आरुह्य सर्वद्रविणाधिपेशः स राजराजस् त्वरितो ऽभ्यगाच् च आप्याययन् सर्वसुरासुरेशान् कान्त्या च वेशेन च चारुरूपः ब्र्प्_३६.१६ ज्वलन् महारत्नविचित्ररूपं विमानम् आरुह्य शशी समायात् श्यामाङ्गयष्टिः सुविचित्रवेशः सर्वाङ्ग आबद्धसुगन्धिमाल्यः ब्र्प्_३६.१७ तार्क्ष्यं समारुह्य महीध्रकल्पं गदाधरो ऽसौ त्वरितः समेतः अथाश्विनौ चापि भिषग्वरौ द्वाव् एकं विमानं त्वरयाधिरुह्य ब्र्प्_३६.१८ मनोहरौ प्रज्वलचारुवेशौ आजग्मतुर् देववरौ सुवीरौ सहस्रनागः स्फुरदग्निवर्णं बिभ्रत् तदानीं ज्वलनार्कतेजाः ब्र्प्_३६.१९ सार्धं स नागैर् अपरैर् महात्मा विमानम् आरुह्य समभ्यगाच् च दितेः सुतानां च महासुराणां वह्न्यर्कशक्रानिलतुल्यभासाम् ब्र्प्_३६.२० वरानुरूपं प्रविधाय वेशं वृन्दं समागात् पुरतः सुराणाम् गन्धर्वराजः स च चारुरूपी दिव्याङ्गदो दिव्यविमानचारी ब्र्प्_३६.२१ गन्धर्वसंघैः सहितो ऽप्सरोभिः शक्राज्ञया तत्र समाजगाम अन्ये च देवास् त्रिदिवात् तदानीं पृथक् पृथक् चारुगृहीतवेशाः ब्र्प्_३६.२२ आजग्मुर् आरुह्य विमानपृष्ठं गन्धर्वयक्षोरगकिंनराश् च शचीपतिस् तत्र सुरेन्द्रमध्ये रराज राजाधिकलक्ष्यमूर्तिः ब्र्प्_३६.२३ आज्ञाबलैश्वर्यकृतप्रमोदः स्वयंवरं तं समलंचकार हेतुस् त्रिलोकस्य जगत्प्रसूतेर् माता च तेषां ससुरासुराणाम् ब्र्प्_३६.२४ पत्नी च शंभोः पुरुषस्य धीमतो गीता पुराणे प्रकृतिः परा या दक्षस्य कोपाद् धिमवद्गृहं सा कार्यार्थमायात् त्रिदिवौकसां हि ब्र्प्_३६.२५ विमानपृष्ठे मणिहेमजुष्टे स्थिता वलच्चामरवीजिताङ्गी सर्वर्तुपुष्पां सुसुगन्धमालां प्रगृह्य देवी प्रसभं प्रतस्थे ब्र्प्_३६.२६ मालां प्रगृह्य देव्यां तु स्थितायां देवसंसदि शक्राद्यैर् आगतैर् देवैः स्वयंवर उपागते
36,28,devyā jijñāsayā śaṃbhur bhūtvā pañcaśikhaḥ śiśuḥ utsaṅgatalasaṃsupto babhūva sahasā vibhuḥ,देव्या जिज्ञासया शंभुर् भूत्वा पञ्चशिखः शिशुः उत्सङ्गतलसंसुप्तो बभूव सहसा विभुः
36,29,tato dadarśa taṃ devī śiśuṃ pañcaśikhaṃ sthitam jñātvā taṃ samavadhyānāj jagṛhe prītisaṃyutā,ततो ददर्श तं देवी शिशुं पञ्चशिखं स्थितम् ज्ञात्वा तं समवध्यानाज् जगृहे प्रीतिसंयुता
36,30,atha sā śuddhasaṃkalpā kāṅkṣitaṃ prāpya satpatim nivṛttā ca tadā tasthau kṛtvā sā hṛdi taṃ vibhum,अथ सा शुद्धसंकल्पा काङ्क्षितं प्राप्य सत्पतिम् निवृत्ता च तदा तस्थौ कृत्वा सा हृदि तं विभुम्
36,31,tato dṛṣṭvā śiśuṃ devā devyā utsaṅgavartinam ko 'yam atreti saṃmantrya cukruśur bhṛśamohitāḥ,ततो दृष्ट्वा शिशुं देवा देव्या उत्सङ्गवर्तिनम् को ऽयम् अत्रेति संमन्त्र्य चुक्रुशुर् भृशमोहिताः
36,32,vajram āhārayat tasya bāhum utkṣipya vṛtrahā sa bāhur utthitas tasya tathaiva samatiṣṭhata,वज्रम् आहारयत् तस्य बाहुम् उत्क्षिप्य वृत्रहा स बाहुर् उत्थितस् तस्य तथैव समतिष्ठत
36,33,stambhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena śaṃbhunā vajraṃ kṣeptuṃ na śaśāka vṛtrahā calituṃ na ca,स्तम्भितः शिशुरूपेण देवदेवेन शंभुना वज्रं क्षेप्तुं न शशाक वृत्रहा चलितुं न च
36,34,bhago nāma tato deva ādityaḥ kāśyapo balī utkṣipya āyudhaṃ dīptaṃ chettum icchan vimohitaḥ,भगो नाम ततो देव आदित्यः काश्यपो बली उत्क्षिप्य आयुधं दीप्तं छेत्तुम् इच्छन् विमोहितः
36,35,tasyāpi bhagavān bāhuṃ tathaivāstambhayat tadā balaṃ tejaś ca yogaś ca tathaivāstambhayad vibhuḥ,तस्यापि भगवान् बाहुं तथैवास्तम्भयत् तदा बलं तेजश् च योगश् च तथैवास्तम्भयद् विभुः
36,36,śiraḥ prakampayan viṣṇuḥ śaṃkaraṃ samavaikṣata atha teṣu sthiteṣv evaṃ manyumatsu sureṣu ca,शिरः प्रकम्पयन् विष्णुः शंकरं समवैक्षत अथ तेषु स्थितेष्व् एवं मन्युमत्सु सुरेषु च
36,37,ahaṃ paramasaṃvigno dhyānam āsthāya sādaram buddhavān devadeveśam umotsaṅge samāsthitam,अहं परमसंविग्नो ध्यानम् आस्थाय सादरम् बुद्धवान् देवदेवेशम् उमोत्सङ्गे समास्थितम्
36,38,jñātvāhaṃ parameśānaṃ śīghram utthāya sādaram vavande caraṇaṃ śaṃbhoḥ stutavāṃs tam ahaṃ dvijāḥ,ज्ञात्वाहं परमेशानं शीघ्रम् उत्थाय सादरम् ववन्दे चरणं शंभोः स्तुतवांस् तम् अहं द्विजाः
36,39,purāṇaiḥ sāmasaṃgītaiḥ puṇyākhyair guhyanāmabhiḥ ajas tvam ajaro devaḥ sraṣṭā vibhuḥ parāparam,पुराणैः सामसंगीतैः पुण्याख्यैर् गुह्यनामभिः अजस् त्वम् अजरो देवः स्रष्टा विभुः परापरम्
36,40,pradhānaṃ puruṣo yas tvaṃ brahma dhyeyaṃ tad akṣaram amṛtaṃ paramātmā ca īśvaraḥ kāraṇaṃ mahat,प्रधानं पुरुषो यस् त्वं ब्रह्म ध्येयं तद् अक्षरम् अमृतं परमात्मा च ईश्वरः कारणं महत्
36,41,brahmasṛk prakṛteḥ sraṣṭā sarvakṛt prakṛteḥ paraḥ iyaṃ ca prakṛtir devī sadā te sṛṣṭikāraṇam,ब्रह्मसृक् प्रकृतेः स्रष्टा सर्वकृत् प्रकृतेः परः इयं च प्रकृतिर् देवी सदा ते सृष्टिकारणम्
36,42,patnīrūpaṃ samāsthāya jagatkāraṇam āgatā namas tubhyaṃ mahādeva devyā vai sahitāya ca,पत्नीरूपं समास्थाय जगत्कारणम् आगता नमस् तुभ्यं महादेव देव्या वै सहिताय च
36,43,prasādāt tava deveśa niyogāc ca mayā prajāḥ devādyās tu imāḥ sṛṣṭā mūḍhās tvadyogamāyayā,प्रसादात् तव देवेश नियोगाच् च मया प्रजाः देवाद्यास् तु इमाः सृष्टा मूढास् त्वद्योगमायया
36,44,kuru prasādam eteṣāṃ yathāpūrvaṃ bhavantv ime tata evam ahaṃ viprā vijñāpya parameśvaram,कुरु प्रसादम् एतेषां यथापूर्वं भवन्त्व् इमे तत एवम् अहं विप्रा विज्ञाप्य परमेश्वरम्
36,45,stambhitān sarvadevāṃs tān idaṃ cāhaṃ tadoktavān mūḍhāś ca devatāḥ sarvā nainaṃ budhyata śaṃkaram,स्तम्भितान् सर्वदेवांस् तान् इदं चाहं तदोक्तवान् मूढाश् च देवताः सर्वा नैनं बुध्यत शंकरम्
36,46,gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghram enam eva maheśvaram sārdhaṃ mayaiva deveśaṃ paramātmānam avyayam,गच्छध्वं शरणं शीघ्रम् एनम् एव महेश्वरम् सार्धं मयैव देवेशं परमात्मानम् अव्ययम्
36,47,tatas te stambhitāḥ sarve tathaiva tridivaukasaḥ praṇemur manasā śarvaṃ bhāvaśuddhena cetasā,ततस् ते स्तम्भिताः सर्वे तथैव त्रिदिवौकसः प्रणेमुर् मनसा शर्वं भावशुद्धेन चेतसा
36,48,atha teṣāṃ prasanno 'bhūd devadevo maheśvaraḥ yathāpūrvaṃ cakārāśu devatānāṃ tanūs tadā,अथ तेषां प्रसन्नो ऽभूद् देवदेवो महेश्वरः यथापूर्वं चकाराशु देवतानां तनूस् तदा
36,49,tata evaṃ pravṛtte tu sarvadevanivāraṇe vapuś cakāra deveśas tryakṣaṃ paramam adbhutam,तत एवं प्रवृत्ते तु सर्वदेवनिवारणे वपुश् चकार देवेशस् त्र्यक्षं परमम् अद्भुतम्
36,50,tejasā tasya te dhvastāś cakṣuḥ sarve nyamīlayan tebhyaḥ sa paramaṃ cakṣuḥ svavapurdṛṣṭiśaktimat,तेजसा तस्य ते ध्वस्ताश् चक्षुः सर्वे न्यमीलयन् तेभ्यः स परमं चक्षुः स्ववपुर्दृष्टिशक्तिमत्
36,51,prādāt paramadeveśam apaśyaṃs te tadā vibhum te dṛṣṭvā parameśānaṃ tṛtīyekṣaṇadhāriṇam,प्रादात् परमदेवेशम् अपश्यंस् ते तदा विभुम् ते दृष्ट्वा परमेशानं तृतीयेक्षणधारिणम्
36,52,śakrādyā menire devāḥ sarva eva sureśvarāḥ tasya devī tadā hṛṣṭā samakṣaṃ tridivaukasām,शक्राद्या मेनिरे देवाः सर्व एव सुरेश्वराः तस्य देवी तदा हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम्
36,53,pādayoḥ sthāpayām āsa sraṅmālām amitadyutiḥ sādhu sādhv iti te hocuḥ sarve devāḥ punar vibhum,पादयोः स्थापयाम् आस स्रङ्मालाम् अमितद्युतिः साधु साध्व् इति ते होचुः सर्वे देवाः पुनर् विभुम्
36,54,saha devyā namaś cakruḥ śirobhir bhūtalāśritaiḥ athāsminn antare viprās tam ahaṃ daivataiḥ saha,सह देव्या नमश् चक्रुः शिरोभिर् भूतलाश्रितैः अथास्मिन्न् अन्तरे विप्रास् तम् अहं दैवतैः सह
36,55,himavantaṃ mahāśailam uktavāṃś ca mahādyutim ślāghyaḥ pūjyaś ca vandyaś ca sarveṣāṃ tvaṃ mahān asi,हिमवन्तं महाशैलम् उक्तवांश् च महाद्युतिम् श्लाघ्यः पूज्यश् च वन्द्यश् च सर्वेषां त्वं महान् असि
36,56,śarveṇa saha saṃbandho yasya te 'bhyudayo mahān kriyatāṃ cārur udvāhaḥ kimarthaṃ sthīyate param tataḥ praṇamya himavāṃs tadā māṃ pratyabhāṣata,शर्वेण सह संबन्धो यस्य ते ऽभ्युदयो महान् क्रियतां चारुर् उद्वाहः किमर्थं स्थीयते परम् ततः प्रणम्य हिमवांस् तदा मां प्रत्यभाषत
36,57,tvam eva kāraṇaṃ deva yasya sarvodaye mama prasādaḥ sahasotpanno hetuś cāpi tvam eva hi udvāhas tu yadā yādṛk tad vidhatsva pitāmaha,त्वम् एव कारणं देव यस्य सर्वोदये मम प्रसादः सहसोत्पन्नो हेतुश् चापि त्वम् एव हि उद्वाहस् तु यदा यादृक् तद् विधत्स्व पितामह
36,58,tata evaṃ vacaḥ śrutvā girirājasya bho dvijāḥ udvāhaḥ kriyatāṃ deva ity ahaṃ coktavān vibhum,तत एवं वचः श्रुत्वा गिरिराजस्य भो द्विजाः उद्वाहः क्रियतां देव इत्य् अहं चोक्तवान् विभुम्
36,59,mām āha śaṃkaro devo yatheṣṭam iti lokapaḥ tatkṣaṇāc ca tato viprā asmābhir nirmitaṃ puram,माम् आह शंकरो देवो यथेष्टम् इति लोकपः तत्क्षणाच् च ततो विप्रा अस्माभिर् निर्मितं पुरम्
36,60,udvāhārthaṃ maheśasya nānāratnopaśobhitam ratnāni maṇayaś citrā hemamauktikam eva ca,उद्वाहार्थं महेशस्य नानारत्नोपशोभितम् रत्नानि मणयश् चित्रा हेममौक्तिकम् एव च
36,61,mūrtimanta upāgamya alaṃcakruḥ purottamam citrā mārakatī bhūmiḥ suvarṇastambhaśobhitā,मूर्तिमन्त उपागम्य अलंचक्रुः पुरोत्तमम् चित्रा मारकती भूमिः सुवर्णस्तम्भशोभिता
36,62,bhāsvatsphaṭikabhittiś ca muktāhārapralambitā tasmin dvāri pure ramya udvāhārthaṃ vinirmitā,भास्वत्स्फटिकभित्तिश् च मुक्ताहारप्रलम्बिता तस्मिन् द्वारि पुरे रम्य उद्वाहार्थं विनिर्मिता
36,63,śuśubhe devadevasya maheśasya mahātmanaḥ somādityau samaṃ tatra tāpayantau mahāmaṇī,शुशुभे देवदेवस्य महेशस्य महात्मनः सोमादित्यौ समं तत्र तापयन्तौ महामणी
36,64,saurabheyaṃ manoramyaṃ gandham ādāya mārutaḥ pravavau sukhasaṃsparśo bhavabhaktiṃ pradarśayan,सौरभेयं मनोरम्यं गन्धम् आदाय मारुतः प्रववौ सुखसंस्पर्शो भवभक्तिं प्रदर्शयन्
36,65,samudrās tatra catvāraḥ śakrādyāś ca surottamāḥ devanadyo mahānadyaḥ siddhā munaya eva ca,समुद्रास् तत्र चत्वारः शक्राद्याश् च सुरोत्तमाः देवनद्यो महानद्यः सिद्धा मुनय एव च
36,66,gandharvāpsarasaḥ sarve nāgā yakṣāḥ sarākṣasāḥ audakāḥ khecarāś cānye kiṃnarā devacāraṇāḥ,गन्धर्वाप्सरसः सर्वे नागा यक्षाः सराक्षसाः औदकाः खेचराश् चान्ये किंनरा देवचारणाः
36,67,tumburur nārado hāhā hūhūś caiva tu sāmagāḥ ramyāṇy ādāya vādyāni tatrājagmus tadā puram,तुम्बुरुर् नारदो हाहा हूहूश् चैव तु सामगाः रम्याण्य् आदाय वाद्यानि तत्राजग्मुस् तदा पुरम्
36,68,ṛṣayas tu kathās tatra vedagītās tapodhanāḥ puṇyān vaivāhikān mantrāñ jepuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ,ऋषयस् तु कथास् तत्र वेदगीतास् तपोधनाः पुण्यान् वैवाहिकान् मन्त्राञ् जेपुः संहृष्टमानसाः
36,69,jagato mātaraḥ sarvā devakanyāś ca kṛtsnaśaḥ gāyanti harṣitāḥ sarvā udvāhe parameṣṭhinaḥ,जगतो मातरः सर्वा देवकन्याश् च कृत्स्नशः गायन्ति हर्षिताः सर्वा उद्वाहे परमेष्ठिनः
36,70,ṛtavaḥ ṣaṭ samaṃ tatra nānāgandhasukhāvahāḥ udvāhaḥ śaṃkarasyeti mūrtimanta upasthitāḥ,ऋतवः षट् समं तत्र नानागन्धसुखावहाः उद्वाहः शंकरस्येति मूर्तिमन्त उपस्थिताः
36,71,nīlajīmūtasaṃkāśair mantradhvanipraharṣibhiḥ kekāyamānaiḥ śikhibhir nṛtyamānaiś ca sarvaśaḥ,नीलजीमूतसंकाशैर् मन्त्रध्वनिप्रहर्षिभिः केकायमानैः शिखिभिर् नृत्यमानैश् च सर्वशः
36,72,vilolapiṅgalaspaṣṭavidyullekhāvihāsitā kumudāpīḍaśuklābhir balākābhiś ca śobhitā,विलोलपिङ्गलस्पष्टविद्युल्लेखाविहासिता कुमुदापीडशुक्लाभिर् बलाकाभिश् च शोभिता
36,78,pratyagrasaṃjātaśilīndhrakandalī latādrumādyudgatapallavā śubhā śubhāmbudhārāpraṇayaprabodhitair mahālasair bhekagaṇaiś ca nāditā BrP_36.73 priyeṣu mānoddhatamānasānāṃ manasvinīnām api kāminīnām mayūrakekābhirutaiḥ kṣaṇena manoharair mānavibhaṅgahetubhiḥ BrP_36.74 tathā vivarṇojjvalacārumūrtinā śaśāṅkalekhākuṭilena sarvataḥ payodasaṃghātasamīpavartinā mahendracāpena bhṛśaṃ virājitā BrP_36.75 vicitrapuṣpāmbubhavaiḥ sugandhibhir ghanāmbusaṃparkatayā suśītalaiḥ vikampayantī pavanair manoharaiḥ surāṅganānām alakāvalīḥ śubhāḥ BrP_36.76 garjatpayodasthagitendubimbā navāmbusiktodakacārudūrvā nirīkṣitā sādaram utsukābhir niśvāsadhūmraṃ pathikāṅganābhiḥ BrP_36.77 haṃsanūpuraśabdāḍhyā samunnatapayodharā caladvidyullatāhārā spaṣṭapadmavilocanā,प्रत्यग्रसंजातशिलीन्ध्रकन्दली लताद्रुमाद्युद्गतपल्लवा शुभा शुभाम्बुधाराप्रणयप्रबोधितैर् महालसैर् भेकगणैश् च नादिता ब्र्प्_३६.७३ प्रियेषु मानोद्धतमानसानां मनस्विनीनाम् अपि कामिनीनाम् मयूरकेकाभिरुतैः क्षणेन मनोहरैर् मानविभङ्गहेतुभिः ब्र्प्_३६.७४ तथा विवर्णोज्ज्वलचारुमूर्तिना शशाङ्कलेखाकुटिलेन सर्वतः पयोदसंघातसमीपवर्तिना महेन्द्रचापेन भृशं विराजिता ब्र्प्_३६.७५ विचित्रपुष्पाम्बुभवैः सुगन्धिभिर् घनाम्बुसंपर्कतया सुशीतलैः विकम्पयन्ती पवनैर् मनोहरैः सुराङ्गनानाम् अलकावलीः शुभाः ब्र्प्_३६.७६ गर्जत्पयोदस्थगितेन्दुबिम्बा नवाम्बुसिक्तोदकचारुदूर्वा निरीक्षिता सादरम् उत्सुकाभिर् निश्वासधूम्रं पथिकाङ्गनाभिः ब्र्प्_३६.७७ हंसनूपुरशब्दाढ्या समुन्नतपयोधरा चलद्विद्युल्लताहारा स्पष्टपद्मविलोचना
36,80,asitajaladadhīradhvānavitrastahaṃsā vimalasaliladhārotpātanamrotpalāgrā surabhikusumareṇukḹptasarvāṅgaśobhā giriduhitṛvivāhe prāvṛḍ āvirbabhūva BrP_36.79 meghakañcukanirmuktā padmakośodbhavastanī haṃsanūpuranihrādā sarvasasyadigantarā,असितजलदधीरध्वानवित्रस्तहंसा विमलसलिलधारोत्पातनम्रोत्पलाग्रा सुरभिकुसुमरेणुकॣप्तसर्वाङ्गशोभा गिरिदुहितृविवाहे प्रावृड् आविर्बभूव ब्र्प्_३६.७९ मेघकञ्चुकनिर्मुक्ता पद्मकोशोद्भवस्तनी हंसनूपुरनिह्रादा सर्वसस्यदिगन्तरा
36,81,vistīrṇapulinaśroṇī kūjatsārasamekhalā praphullendīvaraśyāmavilocanamanoharā,विस्तीर्णपुलिनश्रोणी कूजत्सारसमेखला प्रफुल्लेन्दीवरश्यामविलोचनमनोहरा
36,82,pakvabimbādharapuṭā kundadantaprahāsinī navaśyāmalatāśyāmaromarājipuraskṛtā,पक्वबिम्बाधरपुटा कुन्ददन्तप्रहासिनी नवश्यामलताश्यामरोमराजिपुरस्कृता
36,83,candrāṃśuhāravargeṇa kaṇṭhorasthalagāminā prahlādayantī cetāṃsi sarveṣāṃ tridivaukasām,चन्द्रांशुहारवर्गेण कण्ठोरस्थलगामिना प्रह्लादयन्ती चेतांसि सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्
36,84,samadālikulodgītamadhurasvarabhāṣiṇī calatkumudasaṃghātacārukuṇḍalaśobhinī,समदालिकुलोद्गीतमधुरस्वरभाषिणी चलत्कुमुदसंघातचारुकुण्डलशोभिनी
36,85,raktāśokapraśākhotthapallavāṅgulidhāriṇī tatpuṣpasaṃcayamayair vāsobhiḥ samalaṃkṛtā,रक्ताशोकप्रशाखोत्थपल्लवाङ्गुलिधारिणी तत्पुष्पसंचयमयैर् वासोभिः समलंकृता
36,86,raktotpalāgracaraṇā jātīpuṣpanakhāvalī kadalīstambhavāmorūḥ śaśāṅkavadanā tathā,रक्तोत्पलाग्रचरणा जातीपुष्पनखावली कदलीस्तम्भवामोरूः शशाङ्कवदना तथा
36,87,sarvalakṣaṇasaṃpannā sarvālaṃkārabhūṣitā premṇā spṛśati kānteva sānurāgā manoramā,सर्वलक्षणसंपन्ना सर्वालंकारभूषिता प्रेम्णा स्पृशति कान्तेव सानुरागा मनोरमा
36,89,nirmuktāsitameghakañcukapaṭā pūrṇendubimbānanā nīlāmbhojavilocanā ravikaraprodbhinnapadmastanī nānāpuṣparajaḥsugandhipavanaprahrādanī cetasāṃ tatrāsīt kalahaṃsanūpuraravā devyā vivāhe śarat BrP_36.88 atyarthaśītalāmbhobhiḥ plāvayantau diśaḥ sadā ṛtū hemantaśiśirau ājagmatur atidyutī,निर्मुक्तासितमेघकञ्चुकपटा पूर्णेन्दुबिम्बानना नीलाम्भोजविलोचना रविकरप्रोद्भिन्नपद्मस्तनी नानापुष्परजःसुगन्धिपवनप्रह्रादनी चेतसां तत्रासीत् कलहंसनूपुररवा देव्या विवाहे शरत् ब्र्प्_३६.८८ अत्यर्थशीतलाम्भोभिः प्लावयन्तौ दिशः सदा ऋतू हेमन्तशिशिरौ आजग्मतुर् अतिद्युती
36,90,tābhyām ṛtubhyāṃ saṃprāpto himavān sa nagottamaḥ prāleyacūrṇavarṣibhyāṃ kṣipraṃ raupyaharo babhau,ताभ्याम् ऋतुभ्यां संप्राप्तो हिमवान् स नगोत्तमः प्रालेयचूर्णवर्षिभ्यां क्षिप्रं रौप्यहरो बभौ
36,91,tena prāleyavarṣeṇa ghanenaiva himālayaḥ agādhena tadā reje kṣīroda iva sāgaraḥ,तेन प्रालेयवर्षेण घनेनैव हिमालयः अगाधेन तदा रेजे क्षीरोद इव सागरः
36,92,ṛtupāryayasaṃprāpto babhūva sa mahāgiriḥ sādhūpacārāt sahasā kṛtārtha iva durjanaḥ,ऋतुपार्ययसंप्राप्तो बभूव स महागिरिः साधूपचारात् सहसा कृतार्थ इव दुर्जनः
36,93,prāleyapaṭalacchannaiḥ śṛṅgais tu śuśubhe nagaḥ chattrair iva mahābhāgaiḥ pāṇḍaraiḥ pṛthivīpatiḥ,प्रालेयपटलच्छन्नैः शृङ्गैस् तु शुशुभे नगः छत्त्रैर् इव महाभागैः पाण्डरैः पृथिवीपतिः
36,95,manobhavodrekakarāḥ surāṇāṃ surāṅganānāṃ ca muhuḥ samīrāḥ svacchāmbupūrṇāś ca tathā nalinyaḥ padmotpalānāṃ kusumair upetāḥ BrP_36.94 vivāhe gurukanyāyā vasantaḥ samagād ṛtuḥ,मनोभवोद्रेककराः सुराणां सुराङ्गनानां च मुहुः समीराः स्वच्छाम्बुपूर्णाश् च तथा नलिन्यः पद्मोत्पलानां कुसुमैर् उपेताः ब्र्प्_३६.९४ विवाहे गुरुकन्याया वसन्तः समगाद् ऋतुः
36,97,īṣatsamudbhinnapayodharāgrā nāryo yathā ramyatarā babhūvuḥ nātyuṣṇaśītāni payaḥsarāṃsi kiñjalkacūrṇaiḥ kapilīkṛtāni BrP_36.96 cakrāhvayugmair upanāditāni brp_36.96e yayuḥ prahṛṣṭāḥ suradantimukhyāḥ brp_36.96f priyaṅgūś cūtataravaś cūtāṃś cāpi priyaṅgavaḥ tarjayanta ivānyonyaṃ mañjarībhiś cakāśire,ईषत्समुद्भिन्नपयोधराग्रा नार्यो यथा रम्यतरा बभूवुः नात्युष्णशीतानि पयःसरांसि किञ्जल्कचूर्णैः कपिलीकृतानि ब्र्प्_३६.९६ चक्राह्वयुग्मैर् उपनादितानि ब्र्प्_३६.९६ए ययुः प्रहृष्टाः सुरदन्तिमुख्याः ब्र्प्_३६.९६फ़् प्रियङ्गूश् चूततरवश् चूतांश् चापि प्रियङ्गवः तर्जयन्त इवान्योन्यं मञ्जरीभिश् चकाशिरे
36,98,himaśṛṅgeṣu śukleṣu tilakāḥ kusumotkarāḥ śuśubhuḥ kāryam uddiśya vṛddhā iva samāgatāḥ,हिमशृङ्गेषु शुक्लेषु तिलकाः कुसुमोत्कराः शुशुभुः कार्यम् उद्दिश्य वृद्धा इव समागताः
36,99,phullāśokalatās tatra rejire śālasaṃśritāḥ kāminya iva kāntānāṃ kaṇṭhālambitabāhavaḥ,फुल्लाशोकलतास् तत्र रेजिरे शालसंश्रिताः कामिन्य इव कान्तानां कण्ठालम्बितबाहवः
36,107,tasminn ṛtau śubhrakadambanīpās brp_36.100a tālāḥ stamālāḥ saralāḥ kapitthāḥ brp_36.100b aśokasarjārjunakovidārāḥ puṃnāganāgeśvarakarṇikārāḥ lavaṅgatālāgurusaptaparṇā nyagrodhaśobhāñjananārikelāḥ BrP_36.101 vṛkṣās tathānye phalapuṣpavanto dṛśyā babhūvuḥ sumanoharāṅgāḥ jalāśayāś caiva suvarṇatoyāś cakrāṅgakāraṇḍavahaṃsajuṣṭāḥ BrP_36.102 koyaṣṭidātyūhabalākayuktā dṛśyās tu padmotpalamīnapūrṇāḥ khagāś ca nānāvidhabhūṣitāṅgā dṛśyās tu vṛkṣeṣu sucitrapakṣāḥ BrP_36.103 krīḍāsu yuktān atha tarjayantaḥ kurvanti śabdaṃ madaneritāṅgāḥ tasmin girāv adrisutāvivāhe vavuś ca vātāḥ sukhaśītalāṅgāḥ BrP_36.104 puṣpāṇi śubhrāṇy api pātayantaḥ śanair nagebhyo malayādrijātāḥ tathaiva sarve ṛtavaś ca puṇyāś cakāśire 'nyonyavimiśritāṅgāḥ BrP_36.105 yeṣāṃ suliṅgāni ca kīrtitāni brp_36.106a te tatra āsan sumanojñarūpāḥ brp_36.106b samadālikulodgītaśilākusumasaṃcayaiḥ parasparaṃ hi mālatyo bhāvayantyo virejire,तस्मिन्न् ऋतौ शुभ्रकदम्बनीपास् ब्र्प्_३६.१००अ तालाः स्तमालाः सरलाः कपित्थाः ब्र्प्_३६.१००ब् अशोकसर्जार्जुनकोविदाराः पुंनागनागेश्वरकर्णिकाराः लवङ्गतालागुरुसप्तपर्णा न्यग्रोधशोभाञ्जननारिकेलाः ब्र्प्_३६.१०१ वृक्षास् तथान्ये फलपुष्पवन्तो दृश्या बभूवुः सुमनोहराङ्गाः जलाशयाश् चैव सुवर्णतोयाश् चक्राङ्गकारण्डवहंसजुष्टाः ब्र्प्_३६.१०२ कोयष्टिदात्यूहबलाकयुक्ता दृश्यास् तु पद्मोत्पलमीनपूर्णाः खगाश् च नानाविधभूषिताङ्गा दृश्यास् तु वृक्षेषु सुचित्रपक्षाः ब्र्प्_३६.१०३ क्रीडासु युक्तान् अथ तर्जयन्तः कुर्वन्ति शब्दं मदनेरिताङ्गाः तस्मिन् गिराव् अद्रिसुताविवाहे ववुश् च वाताः सुखशीतलाङ्गाः ब्र्प्_३६.१०४ पुष्पाणि शुभ्राण्य् अपि पातयन्तः शनैर् नगेभ्यो मलयाद्रिजाताः तथैव सर्वे ऋतवश् च पुण्याश् चकाशिरे ऽन्योन्यविमिश्रिताङ्गाः ब्र्प्_३६.१०५ येषां सुलिङ्गानि च कीर्तितानि ब्र्प्_३६.१०६अ ते तत्र आसन् सुमनोज्ञरूपाः ब्र्प्_३६.१०६ब् समदालिकुलोद्गीतशिलाकुसुमसंचयैः परस्परं हि मालत्यो भावयन्त्यो विरेजिरे
36,110,nīlāni nīlāmburuhaiḥ payāṃsi gaurāṇi gauraiś ca mṛṇāladaṇḍaiḥ raktaiś ca raktāni bhṛśaṃ kṛtāni mattadvirephāvalijuṣṭapattraiḥ BrP_36.108 haimāni vistīrṇajaleṣu keṣucin nirantaraṃ cārutarāṇi keṣucit vaidūryanālāni saraḥsu keṣucit prajajñire padmavanāni sarvataḥ BrP_36.109 vāpyas tatrābhavan ramyāḥ kamalotpalapuṣpitāḥ nānāvihaṃgasaṃjuṣṭā haimasopānapaṅktayaḥ,नीलानि नीलाम्बुरुहैः पयांसि गौराणि गौरैश् च मृणालदण्डैः रक्तैश् च रक्तानि भृशं कृतानि मत्तद्विरेफावलिजुष्टपत्त्रैः ब्र्प्_३६.१०८ हैमानि विस्तीर्णजलेषु केषुचिन् निरन्तरं चारुतराणि केषुचित् वैदूर्यनालानि सरःसु केषुचित् प्रजज्ञिरे पद्मवनानि सर्वतः ब्र्प्_३६.१०९ वाप्यस् तत्राभवन् रम्याः कमलोत्पलपुष्पिताः नानाविहंगसंजुष्टा हैमसोपानपङ्क्तयः
36,111,śṛṅgāṇi tasya tu gireḥ karṇikāraiḥ supuṣpitaiḥ samucchritāny aviralair hemānīva babhur dvijāḥ,शृङ्गाणि तस्य तु गिरेः कर्णिकारैः सुपुष्पितैः समुच्छ्रितान्य् अविरलैर् हेमानीव बभुर् द्विजाः
36,112,īṣadvibhinnakusumaiḥ pāṭalaiś cāpi pāṭalāḥ saṃbabhūvur diśaḥ sarvāḥ pavanākampimūrtibhiḥ,ईषद्विभिन्नकुसुमैः पाटलैश् चापि पाटलाः संबभूवुर् दिशः सर्वाः पवनाकम्पिमूर्तिभिः
36,113,kṛṣṇārjunā daśaguṇā nīlāśokamahīruhāḥ girau vavṛdhire phullāḥ spardhayantaḥ parasparam,कृष्णार्जुना दशगुणा नीलाशोकमहीरुहाः गिरौ ववृधिरे फुल्लाः स्पर्धयन्तः परस्परम्
36,114,cārurāvavijuṣṭāni kiṃśukānāṃ vanāni ca parvatasya nitambeṣu sarveṣu ca virejire,चारुरावविजुष्टानि किंशुकानां वनानि च पर्वतस्य नितम्बेषु सर्वेषु च विरेजिरे
36,115,tamālagulmais tasyāsīc chobhā himavatas tadā nīlajīmūtasaṃghātair nilīnair iva saṃdhiṣu,तमालगुल्मैस् तस्यासीच् छोभा हिमवतस् तदा नीलजीमूतसंघातैर् निलीनैर् इव संधिषु
36,118,nikāmapuṣpaiḥ suviśālaśākhaiḥ samucchritaiś candanacampakaiś ca pramattapuṃskokilasaṃpralāpair himācalo 'tīva tadā rarāja BrP_36.116 śrutvā śabdaṃ mṛdumadakalaṃ sarvataḥ kokilānāṃ cañcatpakṣāḥ samadhurataraṃ nīlakaṇṭhā vineduḥ teṣāṃ śabdair upacitabalaḥ puṣpacāpeṣuhastaḥ sajjībhūtas tridaśavanitā veddhum aṅgeṣv anaṅgaḥ BrP_36.117 paṭuḥ sūryātapaś cāpi prāyaśo 'lpajalāśayaḥ devīvivāhasamaye grīṣma āgād dhimācalam,निकामपुष्पैः सुविशालशाखैः समुच्छ्रितैश् चन्दनचम्पकैश् च प्रमत्तपुंस्कोकिलसंप्रलापैर् हिमाचलो ऽतीव तदा रराज ब्र्प्_३६.११६ श्रुत्वा शब्दं मृदुमदकलं सर्वतः कोकिलानां चञ्चत्पक्षाः समधुरतरं नीलकण्ठा विनेदुः तेषां शब्दैर् उपचितबलः पुष्पचापेषुहस्तः सज्जीभूतस् त्रिदशवनिता वेद्धुम् अङ्गेष्व् अनङ्गः ब्र्प्_३६.११७ पटुः सूर्यातपश् चापि प्रायशो ऽल्पजलाशयः देवीविवाहसमये ग्रीष्म आगाद् धिमाचलम्
36,119,sa cāpi tarubhis tatra bahubhiḥ kusumotkaraiḥ śobhayām āsa śṛṅgāṇi prāleyādreḥ samantataḥ,स चापि तरुभिस् तत्र बहुभिः कुसुमोत्करैः शोभयाम् आस शृङ्गाणि प्रालेयाद्रेः समन्ततः
36,120,tathāpi ca girau tatra vāyavaḥ sumanoharāḥ vavuḥ pāṭalavistīrṇakadambārjunagandhinaḥ,तथापि च गिरौ तत्र वायवः सुमनोहराः ववुः पाटलविस्तीर्णकदम्बार्जुनगन्धिनः
36,121,vāpyaḥ praphullapadmaughakesarāruṇamūrtayaḥ abhavaṃs taṭasaṃghuṣṭaphalahaṃsakadambakāḥ,वाप्यः प्रफुल्लपद्मौघकेसरारुणमूर्तयः अभवंस् तटसंघुष्टफलहंसकदम्बकाः
36,122,tathā kurabakāś cāpi kusumāpāṇḍumūrtayaḥ sarveṣu nagaśṛṅgeṣu bhramarāvalisevitāḥ,तथा कुरबकाश् चापि कुसुमापाण्डुमूर्तयः सर्वेषु नगशृङ्गेषु भ्रमरावलिसेविताः
36,123,bakulāś ca nitambeṣu viśāleṣu mahībhṛtaḥ utsasarja manojñāni kusumāni samantataḥ,बकुलाश् च नितम्बेषु विशालेषु महीभृतः उत्ससर्ज मनोज्ञानि कुसुमानि समन्ततः
36,125,iti kusumavicitrasarvavṛkṣā vividhavihaṃgamanādaramyadeśāḥ himagiritanayāvivāhabhūtyai ṣaḍ upayayur ṛtavo munipravīrāḥ BrP_36.124 tata evaṃ pravṛtte tu sarvabhūtasamāgame nānāvādyasamākīrṇe ahaṃ tatra dvijātayaḥ,इति कुसुमविचित्रसर्ववृक्षा विविधविहंगमनादरम्यदेशाः हिमगिरितनयाविवाहभूत्यै षड् उपययुर् ऋतवो मुनिप्रवीराः ब्र्प्_३६.१२४ तत एवं प्रवृत्ते तु सर्वभूतसमागमे नानावाद्यसमाकीर्णे अहं तत्र द्विजातयः
36,126,śailaputrīm alaṃkṛtya yogyābharaṇasaṃpadā puraṃ praveśitavāṃs tāṃ svayam ādāya bho dvijāḥ,शैलपुत्रीम् अलंकृत्य योग्याभरणसंपदा पुरं प्रवेशितवांस् तां स्वयम् आदाय भो द्विजाः
36,127,tatas tu punar eveśam ahaṃ caivoktavān vibhum havir juhomi vahnau te upādhyāyapade sthitaḥ,ततस् तु पुनर् एवेशम् अहं चैवोक्तवान् विभुम् हविर् जुहोमि वह्नौ ते उपाध्यायपदे स्थितः
36,128,dadāsi mahyaṃ yady ājñāṃ kartavyo 'yaṃ kriyāvidhiḥ mām āha śaṃkaraś caivaṃ devadevo jagatpatiḥ,ददासि मह्यं यद्य् आज्ञां कर्तव्यो ऽयं क्रियाविधिः माम् आह शंकरश् चैवं देवदेवो जगत्पतिः
36,129,yad uddiṣṭaṃ sureśāna tat kuruṣva yathepsitam kartāsmi vacanaṃ sarvaṃ brahmaṃs tava jagadvibho,यद् उद्दिष्टं सुरेशान तत् कुरुष्व यथेप्सितम् कर्तास्मि वचनं सर्वं ब्रह्मंस् तव जगद्विभो
36,130,tataś cāhaṃ prahṛṣṭātmā kuśān ādāya satvaram hastaṃ devasya devyāś ca yogabandhena yuktavān,ततश् चाहं प्रहृष्टात्मा कुशान् आदाय सत्वरम् हस्तं देवस्य देव्याश् च योगबन्धेन युक्तवान्
36,131,jvalanaś ca svayaṃ tatra kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ śrutigītair mahāmantrair mūrtimadbhir upasthitaiḥ,ज्वलनश् च स्वयं तत्र कृताञ्जलिपुटः स्थितः श्रुतिगीतैर् महामन्त्रैर् मूर्तिमद्भिर् उपस्थितैः
36,132,yathoktavidhinā hutvā sarpis tad amṛtaṃ haviḥ tatas taṃ jvalanaṃ sarvaṃ kārayitvā pradakṣiṇam,यथोक्तविधिना हुत्वा सर्पिस् तद् अमृतं हविः ततस् तं ज्वलनं सर्वं कारयित्वा प्रदक्षिणम्
36,133,muktvā hastasamāyogaṃ sahitaḥ sarvadaivataiḥ putraiś ca mānasaiḥ siddhaiḥ prahṛṣṭenāntarātmanā,मुक्त्वा हस्तसमायोगं सहितः सर्वदैवतैः पुत्रैश् च मानसैः सिद्धैः प्रहृष्टेनान्तरात्मना
36,134,vṛtta udvāhakāle tu praṇamya ca vṛṣadhvajam yogenaiva tayor viprās tad umāparameśayoḥ,वृत्त उद्वाहकाले तु प्रणम्य च वृषध्वजम् योगेनैव तयोर् विप्रास् तद् उमापरमेशयोः
36,135,udvāhaḥ sa paro vṛtto yaṃ devā na viduḥ kvacit iti vaḥ sarvam ākhyātaṃ svayaṃvaram idaṃ śubham udvāhaś caiva devasya śṛṇudhvaṃ paramādbhutam,उद्वाहः स परो वृत्तो यं देवा न विदुः क्वचित् इति वः सर्वम् आख्यातं स्वयंवरम् इदं शुभम् उद्वाहश् चैव देवस्य शृणुध्वं परमाद्भुतम्
37,1,atha vṛtte vivāhe tu bhavasyāmitatejasaḥ praharṣam atulaṃ gatvā devāḥ śakrapurogamāḥ tuṣṭuvur vāgbhir ādyābhiḥ praṇemus te maheśvaram,अथ वृत्ते विवाहे तु भवस्यामिततेजसः प्रहर्षम् अतुलं गत्वा देवाः शक्रपुरोगमाः तुष्टुवुर् वाग्भिर् आद्याभिः प्रणेमुस् ते महेश्वरम्
37,2,namaḥ parvataliṅgāya parvateśāya vai namaḥ namaḥ pavanavegāya virūpāyājitāya ca namaḥ kleśavināśāya dātre ca śubhasaṃpadām,नमः पर्वतलिङ्गाय पर्वतेशाय वै नमः नमः पवनवेगाय विरूपायाजिताय च नमः क्लेशविनाशाय दात्रे च शुभसंपदाम्
37,3,namo nīlaśikhaṇḍāya ambikāpataye namaḥ namaḥ pavanarūpāya śatarūpāya vai namaḥ,नमो नीलशिखण्डाय अम्बिकापतये नमः नमः पवनरूपाय शतरूपाय वै नमः
37,4,namo bhairavarūpāya virūpanayanāya ca namaḥ sahasranetrāya sahasracaraṇāya ca,नमो भैरवरूपाय विरूपनयनाय च नमः सहस्रनेत्राय सहस्रचरणाय च
37,5,namo devavayasyāya vedāṅgāya namo namaḥ viṣṭambhanāya śakrasya bāhvor vedāṅkurāya ca,नमो देववयस्याय वेदाङ्गाय नमो नमः विष्टम्भनाय शक्रस्य बाह्वोर् वेदाङ्कुराय च
37,6,carācarādhipataye śamanāya namo namaḥ salilāśayaliṅgāya yugāntāya namo namaḥ,चराचराधिपतये शमनाय नमो नमः सलिलाशयलिङ्गाय युगान्ताय नमो नमः
37,7,namaḥ kapālamālāya kapālasūtradhāriṇe namaḥ kapālahastāya daṇḍine gadine namaḥ,नमः कपालमालाय कपालसूत्रधारिणे नमः कपालहस्ताय दण्डिने गदिने नमः
37,8,namas trailokyanāthāya paśulokaratāya ca namaḥ khaṭvāṅgahastāya pramathārtiharāya ca,नमस् त्रैलोक्यनाथाय पशुलोकरताय च नमः खट्वाङ्गहस्ताय प्रमथार्तिहराय च
37,9,namo yajñaśirohantre kṛṣṇakeśāpahāriṇe bhaganetranipātāya pūṣṇo dantaharāya ca,नमो यज्ञशिरोहन्त्रे कृष्णकेशापहारिणे भगनेत्रनिपाताय पूष्णो दन्तहराय च
37,10,namaḥ pinākaśūlāsikhaḍgamudgaradhāriṇe namo 'stu kālakālāya tṛtīyanayanāya ca,नमः पिनाकशूलासिखड्गमुद्गरधारिणे नमो ऽस्तु कालकालाय तृतीयनयनाय च
37,11,antakāntakṛte caiva namaḥ parvatavāsine suvarṇaretase caiva namaḥ kuṇḍaladhāriṇe,अन्तकान्तकृते चैव नमः पर्वतवासिने सुवर्णरेतसे चैव नमः कुण्डलधारिणे
37,12,daityānāṃ yoganāśāya yogināṃ gurave namaḥ śaśāṅkādityanetrāya lalāṭanayanāya ca,दैत्यानां योगनाशाय योगिनां गुरवे नमः शशाङ्कादित्यनेत्राय ललाटनयनाय च
37,13,namaḥ śmaśānarataye śmaśānavaradāya ca namo daivatanāthāya tryambakāya namo namaḥ,नमः श्मशानरतये श्मशानवरदाय च नमो दैवतनाथाय त्र्यम्बकाय नमो नमः
37,14,gṛhasthasādhave nityaṃ jaṭile brahmacāriṇe namo muṇḍārdhamuṇḍāya paśūnāṃ pataye namaḥ,गृहस्थसाधवे नित्यं जटिले ब्रह्मचारिणे नमो मुण्डार्धमुण्डाय पशूनां पतये नमः
37,15,salile tapyamānāya yogaiśvaryapradāya ca namaḥ śāntāya dāntāya pralayotpattikāriṇe,सलिले तप्यमानाय योगैश्वर्यप्रदाय च नमः शान्ताय दान्ताय प्रलयोत्पत्तिकारिणे
37,16,namo 'nugrahakartre ca sthitikartre namo namaḥ namo rudrāya vasava ādityāyāśvine namaḥ,नमो ऽनुग्रहकर्त्रे च स्थितिकर्त्रे नमो नमः नमो रुद्राय वसव आदित्यायाश्विने नमः
37,17,namaḥ pitre 'tha sāṃkhyāya viśvedevāya vai namaḥ namaḥ śarvāya ugrāya śivāya varadāya ca,नमः पित्रे ऽथ सांख्याय विश्वेदेवाय वै नमः नमः शर्वाय उग्राय शिवाय वरदाय च
37,18,namo bhīmāya senānye paśūnāṃ pataye namaḥ śucaye vairihānāya sadyojātāya vai namaḥ,नमो भीमाय सेनान्ये पशूनां पतये नमः शुचये वैरिहानाय सद्योजाताय वै नमः
37,19,mahādevāya citrāya vicitrāya ca vai namaḥ pradhānāyāprameyāya kāryāya kāraṇāya ca,महादेवाय चित्राय विचित्राय च वै नमः प्रधानायाप्रमेयाय कार्याय कारणाय च
37,20,puruṣāya namas te 'stu puruṣecchākarāya ca namaḥ puruṣasaṃyogapradhānaguṇakāriṇe,पुरुषाय नमस् ते ऽस्तु पुरुषेच्छाकराय च नमः पुरुषसंयोगप्रधानगुणकारिणे
37,21,pravartakāya prakṛteḥ puruṣasya ca sarvaśaḥ kṛtākṛtasya satkartre phalasaṃyogadāya ca,प्रवर्तकाय प्रकृतेः पुरुषस्य च सर्वशः कृताकृतस्य सत्कर्त्रे फलसंयोगदाय च
37,22,kālajñāya ca sarveṣāṃ namo niyamakāriṇe namo vaiṣamyakartre ca guṇānāṃ vṛttidāya ca,कालज्ञाय च सर्वेषां नमो नियमकारिणे नमो वैषम्यकर्त्रे च गुणानां वृत्तिदाय च
37,23,namas te devadeveśa namas te bhūtabhāvana śiva saumyamukho draṣṭuṃ bhava saumyo hi naḥ prabho,नमस् ते देवदेवेश नमस् ते भूतभावन शिव सौम्यमुखो द्रष्टुं भव सौम्यो हि नः प्रभो
37,24,evaṃ sa bhagavān devo jagatpatir umāpatiḥ stūyamānaḥ suraiḥ sarvair amarān idam abravīt,एवं स भगवान् देवो जगत्पतिर् उमापतिः स्तूयमानः सुरैः सर्वैर् अमरान् इदम् अब्रवीत्
37,25,draṣṭuṃ sukhaś ca saumyaś ca devānām asmi bhoḥ surāḥ varaṃ varayata kṣipraṃ dātāsmi tam asaṃśayam,द्रष्टुं सुखश् च सौम्यश् च देवानाम् अस्मि भोः सुराः वरं वरयत क्षिप्रं दातास्मि तम् असंशयम्
37,26,tatas te praṇatāḥ sarve surā ūcus trilocanam,ततस् ते प्रणताः सर्वे सुरा ऊचुस् त्रिलोचनम्
37,27,tavaiva bhagavan haste vara eṣo 'vatiṣṭhatām yadā kāryaṃ tadā nas tvaṃ dāsyase varam īpsitam,तवैव भगवन् हस्ते वर एषो ऽवतिष्ठताम् यदा कार्यं तदा नस् त्वं दास्यसे वरम् ईप्सितम्
37,28,evam astv iti tān uktvā visṛjya ca surān haraḥ lokāṃś ca pramathaiḥ sārdhaṃ viveśa bhavanaṃ svakam,एवम् अस्त्व् इति तान् उक्त्वा विसृज्य च सुरान् हरः लोकांश् च प्रमथैः सार्धं विवेश भवनं स्वकम्
37,30,yas tu harotsavam adbhutam enaṃ gāyati daivataviprasamakṣam so 'pratirūpagaṇeśasamāno dehaviparyayam etya sukhī syāt BrP_37.29 vipravaryāḥ stavaṃ hīmaṃ śṛṇuyād vā paṭhec ca yaḥ sa sarvalokago devaiḥ pūjyate 'mararāḍ iva,यस् तु हरोत्सवम् अद्भुतम् एनं गायति दैवतविप्रसमक्षम् सो ऽप्रतिरूपगणेशसमानो देहविपर्ययम् एत्य सुखी स्यात् ब्र्प्_३७.२९ विप्रवर्याः स्तवं हीमं शृणुयाद् वा पठेच् च यः स सर्वलोकगो देवैः पूज्यते ऽमरराड् इव
38,1,praviṣṭe bhavanaṃ deve sūpaviṣṭe varāsane sa vakro manmathaḥ krūro devaṃ veddhumanā bhavat,प्रविष्टे भवनं देवे सूपविष्टे वरासने स वक्रो मन्मथः क्रूरो देवं वेद्धुमना भवत्
38,2,tam anācārasaṃyuktaṃ durātmānaṃ kulādhamam lokān sarvān pīḍayantaṃ sarvāṅgāvaraṇātmakam,तम् अनाचारसंयुक्तं दुरात्मानं कुलाधमम् लोकान् सर्वान् पीडयन्तं सर्वाङ्गावरणात्मकम्
38,3,ṛṣīṇāṃ vighnakartāraṃ niyamānāṃ vrataiḥ saha cakrāhvayasya rūpeṇa ratyā saha samāgatam,ऋषीणां विघ्नकर्तारं नियमानां व्रतैः सह चक्राह्वयस्य रूपेण रत्या सह समागतम्
38,4,athātatāyinaṃ viprā veddhukāmaṃ sureśvaraḥ nayanena tṛtīyena sāvajñaṃ samavaikṣata,अथाततायिनं विप्रा वेद्धुकामं सुरेश्वरः नयनेन तृतीयेन सावज्ञं समवैक्षत
38,5,tato 'sya netrajo vahnir jvālāmālāsahasravān sahasā ratibhartāram adahat saparicchadam,ततो ऽस्य नेत्रजो वह्निर् ज्वालामालासहस्रवान् सहसा रतिभर्तारम् अदहत् सपरिच्छदम्
38,6,sa dahyamānaḥ karuṇam ārto 'krośata visvaram prasādayaṃś ca taṃ devaṃ papāta dharaṇītale,स दह्यमानः करुणम् आर्तो ऽक्रोशत विस्वरम् प्रसादयंश् च तं देवं पपात धरणीतले
38,7,atha so 'gniparītāṅgo manmatho lokatāpanaḥ papāta sahasā mūrchāṃ kṣaṇena samapadyata,अथ सो ऽग्निपरीताङ्गो मन्मथो लोकतापनः पपात सहसा मूर्छां क्षणेन समपद्यत
38,8,patnī tu karuṇaṃ tasya vilalāpa suduḥkhitā devīṃ devaṃ ca duḥkhārtā ayācat karuṇāvatī,पत्नी तु करुणं तस्य विललाप सुदुःखिता देवीं देवं च दुःखार्ता अयाचत् करुणावती
38,9,tasyāś ca karuṇāṃ jñātvā devau tau karuṇātmakau ūcatus tāṃ samālokya samāśvāsya ca duḥkhitām,तस्याश् च करुणां ज्ञात्वा देवौ तौ करुणात्मकौ ऊचतुस् तां समालोक्य समाश्वास्य च दुःखिताम्
38,10,dagdha eva dhruvaṃ bhadre nāsyotpattir iheṣyate aśarīro 'pi te bhadre kāryaṃ sarvaṃ kariṣyati,दग्ध एव ध्रुवं भद्रे नास्योत्पत्तिर् इहेष्यते अशरीरो ऽपि ते भद्रे कार्यं सर्वं करिष्यति
38,11,yadā tu viṣṇur bhagavān vasudevasutaḥ śubhe tadā tasya suto yaś ca patis te saṃbhaviṣyati,यदा तु विष्णुर् भगवान् वसुदेवसुतः शुभे तदा तस्य सुतो यश् च पतिस् ते संभविष्यति
38,12,tataḥ sā tu varaṃ labdhvā kāmapatnī śubhānanā jagāmeṣṭaṃ tadā deśaṃ prītiyuktā gataklamā,ततः सा तु वरं लब्ध्वा कामपत्नी शुभानना जगामेष्टं तदा देशं प्रीतियुक्ता गतक्लमा
38,13,dagdhvā kāmaṃ tato viprāḥ sa tu devo vṛṣadhvajaḥ reme tatromayā sārdhaṃ prahṛṣṭas tu himācale,दग्ध्वा कामं ततो विप्राः स तु देवो वृषध्वजः रेमे तत्रोमया सार्धं प्रहृष्टस् तु हिमाचले
38,14,kandareṣu ca ramyeṣu padminīṣu guhāsu ca nirjhareṣu ca ramyeṣu karṇikāravaneṣu ca,कन्दरेषु च रम्येषु पद्मिनीषु गुहासु च निर्झरेषु च रम्येषु कर्णिकारवनेषु च
38,15,nadītīreṣu kānteṣu kiṃnarācariteṣu ca śṛṅgeṣu śailarājasya taḍāgeṣu saraḥsu ca,नदीतीरेषु कान्तेषु किंनराचरितेषु च शृङ्गेषु शैलराजस्य तडागेषु सरःसु च
38,16,vanarājiṣu ramyāsu nānāpakṣiruteṣu ca tīrtheṣu puṇyatoyeṣu munīnām āśrameṣu ca,वनराजिषु रम्यासु नानापक्षिरुतेषु च तीर्थेषु पुण्यतोयेषु मुनीनाम् आश्रमेषु च
38,21,eteṣu puṇyeṣu manohareṣu deśeṣu vidyādharabhūṣiteṣu gandharvayakṣāmaraseviteṣu reme sa devyā sahitas trinetraḥ BrP_38.17 devaiḥ sahendrair muniyakṣasiddhair gandharvavidyādharadaityamukhyaiḥ anyaiś ca sarvair vividhair vṛto 'sau tasmin nage harṣam avāpa śaṃbhuḥ BrP_38.18 nṛtyanti tatrāpsarasaḥ sureśā gāyanti gandharvagaṇāḥ prahṛṣṭāḥ divyāni vādyāny atha vādayanti kecid drutaṃ devavaraṃ stuvanti BrP_38.19 evaṃ sa devaḥ svagaṇair upeto mahābalaiḥ śakrayamāgnitulyaiḥ devyāḥ priyārthaṃ bhaganetrahantā giriṃ na tatyāja tadā mahātmā BrP_38.20 devyāḥ samaṃ tu bhagavāṃs tiṣṭhaṃs tatra sa kāmahā akarot kiṃ mahādeva etad icchāma veditum,एतेषु पुण्येषु मनोहरेषु देशेषु विद्याधरभूषितेषु गन्धर्वयक्षामरसेवितेषु रेमे स देव्या सहितस् त्रिनेत्रः ब्र्प्_३८.१७ देवैः सहेन्द्रैर् मुनियक्षसिद्धैर् गन्धर्वविद्याधरदैत्यमुख्यैः अन्यैश् च सर्वैर् विविधैर् वृतो ऽसौ तस्मिन् नगे हर्षम् अवाप शंभुः ब्र्प्_३८.१८ नृत्यन्ति तत्राप्सरसः सुरेशा गायन्ति गन्धर्वगणाः प्रहृष्टाः दिव्यानि वाद्यान्य् अथ वादयन्ति केचिद् द्रुतं देववरं स्तुवन्ति ब्र्प्_३८.१९ एवं स देवः स्वगणैर् उपेतो महाबलैः शक्रयमाग्नितुल्यैः देव्याः प्रियार्थं भगनेत्रहन्ता गिरिं न तत्याज तदा महात्मा ब्र्प्_३८.२० देव्याः समं तु भगवांस् तिष्ठंस् तत्र स कामहा अकरोत् किं महादेव एतद् इच्छाम वेदितुम्
38,22,bhagavān himavacchṛṅge sa hi devyāḥ priyecchayā gaṇeśair vividhākārair hāsaṃ saṃjanayan muhuḥ,भगवान् हिमवच्छृङ्गे स हि देव्याः प्रियेच्छया गणेशैर् विविधाकारैर् हासं संजनयन् मुहुः
38,23,devīṃ bālendutilako ramayaṃś ca rarāma ca mahānubhāvaiḥ sarvajñaiḥ kāmarūpadharaiḥ śubhaiḥ,देवीं बालेन्दुतिलको रमयंश् च रराम च महानुभावैः सर्वज्ञैः कामरूपधरैः शुभैः
38,24,atha devy āsasādaikā mātaraṃ parameśvarī āsīnāṃ kāñcane śubhra āsane paramādbhute,अथ देव्य् आससादैका मातरं परमेश्वरी आसीनां काञ्चने शुभ्र आसने परमाद्भुते
38,25,atha dṛṣṭvā satīṃ devīm āgatāṃ surarūpiṇīm āsanena mahārheṇa śaṃpādayad aninditām āsīnāṃ tām athovāca menā himavataḥ priyā,अथ दृष्ट्वा सतीं देवीम् आगतां सुररूपिणीम् आसनेन महार्हेण शंपादयद् अनिन्दिताम् आसीनां ताम् अथोवाच मेना हिमवतः प्रिया
38,26,cirasyāgamanaṃ te 'dya vada putri śubhekṣaṇe daridrā krīḍanais tvaṃ hi bhartrā krīḍasi saṃgatā,चिरस्यागमनं ते ऽद्य वद पुत्रि शुभेक्षणे दरिद्रा क्रीडनैस् त्वं हि भर्त्रा क्रीडसि संगता
38,27,ye daridrā bhavanti sma tathaiva ca nirāśrayāḥ ume ta evaṃ krīḍanti yathā tava patiḥ śubhe,ये दरिद्रा भवन्ति स्म तथैव च निराश्रयाः उमे त एवं क्रीडन्ति यथा तव पतिः शुभे
38,28,saivam uktātha mātrā tu nātihṛṣṭamanā bhavat mahatyā kṣamayā yuktā na kiṃcit tām uvāca ha visṛṣṭā ca tadā mātrā gatvā devam uvāca ha,सैवम् उक्ताथ मात्रा तु नातिहृष्टमना भवत् महत्या क्षमया युक्ता न किंचित् ताम् उवाच ह विसृष्टा च तदा मात्रा गत्वा देवम् उवाच ह
38,29,bhagavan devadeveśa neha vatsyāmi bhūdhare anyaṃ kuru mamāvāsaṃ bhuvaneṣu mahādyute,भगवन् देवदेवेश नेह वत्स्यामि भूधरे अन्यं कुरु ममावासं भुवनेषु महाद्युते
38,30,sadā tvam ucyamānā vai mayā vāsārtham īśvari anyaṃ na rocitavatī vāsaṃ vai devi karhicit,सदा त्वम् उच्यमाना वै मया वासार्थम् ईश्वरि अन्यं न रोचितवती वासं वै देवि कर्हिचित्
38,31,idānīṃ svayam eva tvaṃ vāsam anyatra śobhane kasmān mṛgayase devi brūhi tan me śucismite,इदानीं स्वयम् एव त्वं वासम् अन्यत्र शोभने कस्मान् मृगयसे देवि ब्रूहि तन् मे शुचिस्मिते
38,32,gṛhaṃ gatāsmi deveśa pitur adya mahātmanaḥ dṛṣṭvā ca tatra me mātā vijane lokabhāvane,गृहं गतास्मि देवेश पितुर् अद्य महात्मनः दृष्ट्वा च तत्र मे माता विजने लोकभावने
38,33,āsanādibhir abhyarcya sā mām evam abhāṣata ume tava sadā bhartā daridraḥ krīḍanaiḥ śubhe,आसनादिभिर् अभ्यर्च्य सा माम् एवम् अभाषत उमे तव सदा भर्ता दरिद्रः क्रीडनैः शुभे
38,34,krīḍate nahi devānāṃ krīḍā bhavati tādṛśī yat kila tvaṃ mahādeva gaṇaiś ca vividhais tathā ramase tad aniṣṭaṃ hi mama mātur vṛṣadhvaja,क्रीडते नहि देवानां क्रीडा भवति तादृशी यत् किल त्वं महादेव गणैश् च विविधैस् तथा रमसे तद् अनिष्टं हि मम मातुर् वृषध्वज
38,35,tato devaḥ prahasyāha devīṃ hāsayituṃ prabhuḥ,ततो देवः प्रहस्याह देवीं हासयितुं प्रभुः
38,36,evam eva na saṃdehaḥ kasmān manyur abhūt tava kṛttivāsā hy avāsāś ca śmaśānanilayaś ca ha,एवम् एव न संदेहः कस्मान् मन्युर् अभूत् तव कृत्तिवासा ह्य् अवासाश् च श्मशाननिलयश् च ह
38,37,aniketo hy araṇyeṣu parvatānāṃ guhāsu ca vicarāmi gaṇair nagnair vṛto 'mbhojavilocane,अनिकेतो ह्य् अरण्येषु पर्वतानां गुहासु च विचरामि गणैर् नग्नैर् वृतो ऽम्भोजविलोचने
38,38,mā krudho devi mātre tvaṃ tathyaṃ mātāvadat tava nahi mātṛsamo bandhur jantūnām asti bhūtale,मा क्रुधो देवि मात्रे त्वं तथ्यं मातावदत् तव नहि मातृसमो बन्धुर् जन्तूनाम् अस्ति भूतले
38,39,na me 'sti bandhubhiḥ kiṃcit kṛtyaṃ suravareśvara tathā kuru mahādeva yathāhaṃ sukham āpnuyām,न मे ऽस्ति बन्धुभिः किंचित् कृत्यं सुरवरेश्वर तथा कुरु महादेव यथाहं सुखम् आप्नुयाम्
39,1,śrutvā sa devyā vacanaṃ sureśas tasyāḥ priyārthe svagiriṃ vihāya jagāma meruṃ surasiddhasevitaṃ bhāryāsahāyaḥ svagaṇaiś ca yuktaḥ BrP_38.40 prācetasasya dakṣasya kathaṃ vaivasvate 'ntare vināśam agamad brahman hayamedhaḥ prajāpateḥ,श्रुत्वा स देव्या वचनं सुरेशस् तस्याः प्रियार्थे स्वगिरिं विहाय जगाम मेरुं सुरसिद्धसेवितं भार्यासहायः स्वगणैश् च युक्तः ब्र्प्_३८.४० प्राचेतसस्य दक्षस्य कथं वैवस्वते ऽन्तरे विनाशम् अगमद् ब्रह्मन् हयमेधः प्रजापतेः
39,2,devyā manyukṛtaṃ buddhvā kruddhaḥ sarvātmakaḥ prabhuḥ kathaṃ vināśito yajño dakṣasyāmitatejasaḥ mahādevena roṣād vai tan naḥ prabrūhi vistarāt,देव्या मन्युकृतं बुद्ध्वा क्रुद्धः सर्वात्मकः प्रभुः कथं विनाशितो यज्ञो दक्षस्यामिततेजसः महादेवेन रोषाद् वै तन् नः प्रब्रूहि विस्तरात्
39,3,varṇayiṣyāmi vo viprā mahādevena vai yathā krodhād vidhvaṃsito yajño devyāḥ priyacikīrṣayā,वर्णयिष्यामि वो विप्रा महादेवेन वै यथा क्रोधाद् विध्वंसितो यज्ञो देव्याः प्रियचिकीर्षया
39,4,purā meror dvijaśreṣṭhāḥ śṛṅgaṃ trailokyapūjitam jyotiḥsthalaṃ nāma citraṃ sarvaratnavibhūṣitam,पुरा मेरोर् द्विजश्रेष्ठाः शृङ्गं त्रैलोक्यपूजितम् ज्योतिःस्थलं नाम चित्रं सर्वरत्नविभूषितम्
39,5,aprameyam anādhṛṣyaṃ sarvalokanamaskṛtam tatra devo giritaṭe sarvadhātuvicitrite,अप्रमेयम् अनाधृष्यं सर्वलोकनमस्कृतम् तत्र देवो गिरितटे सर्वधातुविचित्रिते
39,6,paryaṅka iva vistīrṇa upaviṣṭo babhūva ha śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśvasthitābhavat,पर्यङ्क इव विस्तीर्ण उपविष्टो बभूव ह शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वस्थिताभवत्
39,7,ādityāś ca mahātmāno vasavaś ca mahaujasaḥ tathaiva ca mahātmānāv aśvinau bhiṣajāṃ varau,आदित्याश् च महात्मानो वसवश् च महौजसः तथैव च महात्मानाव् अश्विनौ भिषजां वरौ
39,8,tathā vaiśravaṇo rājā guhyakaiḥ parivāritaḥ yakṣāṇām īśvaraḥ śrīmān kailāsanilayaḥ prabhuḥ,तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैः परिवारितः यक्षाणाम् ईश्वरः श्रीमान् कैलासनिलयः प्रभुः
39,9,upāsate mahātmānam uśanā ca mahāmuniḥ sanatkumārapramukhās tathaiva paramarṣayaḥ,उपासते महात्मानम् उशना च महामुनिः सनत्कुमारप्रमुखास् तथैव परमर्षयः
39,10,aṅgiraḥpramukhāś caiva tathā devarṣayo 'pi ca viśvāvasuś ca gandharvas tathā nāradaparvatau,अङ्गिरःप्रमुखाश् चैव तथा देवर्षयो ऽपि च विश्वावसुश् च गन्धर्वस् तथा नारदपर्वतौ
39,11,apsarogaṇasaṃghāś ca samājagmur anekaśaḥ vavau sukhaśivo vāyur nānāgandhavahaḥ śuciḥ,अप्सरोगणसंघाश् च समाजग्मुर् अनेकशः ववौ सुखशिवो वायुर् नानागन्धवहः शुचिः
39,12,sarvartukusumopetaḥ puṣpavanto 'bhavan drumāḥ tathā vidyādharāḥ sādhyāḥ siddhāś caiva tapodhanāḥ,सर्वर्तुकुसुमोपेतः पुष्पवन्तो ऽभवन् द्रुमाः तथा विद्याधराः साध्याः सिद्धाश् चैव तपोधनाः
39,13,mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsata tatra vai bhūtāni ca tathānyāni nānārūpadharāṇy atha,महादेवं पशुपतिं पर्युपासत तत्र वै भूतानि च तथान्यानि नानारूपधराण्य् अथ
39,14,rākṣasāś ca mahāraudrāḥ piśācāś ca mahābalāḥ bahurūpadharā dhṛṣṭā nānāpraharaṇāyudhāḥ,राक्षसाश् च महारौद्राः पिशाचाश् च महाबलाः बहुरूपधरा धृष्टा नानाप्रहरणायुधाः
39,15,devasyānucarās tatra tasthur vaiśvānaropamāḥ nandīśvaraś ca bhagavān devasyānumate sthitaḥ,देवस्यानुचरास् तत्र तस्थुर् वैश्वानरोपमाः नन्दीश्वरश् च भगवान् देवस्यानुमते स्थितः
39,16,pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaṃ svatejasā gaṅgā ca saritāṃ śreṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā,प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा
39,17,paryupāsata taṃ devaṃ rūpiṇī dvijasattamāḥ evaṃ sa bhagavāṃs tatra pūjyamānaḥ surarṣibhiḥ,पर्युपासत तं देवं रूपिणी द्विजसत्तमाः एवं स भगवांस् तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः
39,18,devaiś ca sumahābhāgair mahādevo vyatiṣṭhata kasyacit tv atha kālasya dakṣo nāma prajāpatiḥ,देवैश् च सुमहाभागैर् महादेवो व्यतिष्ठत कस्यचित् त्व् अथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः
39,19,pūrvoktena vidhānena yakṣyamāṇo 'bhyapadyata tatas tasya makhe devāḥ sarve śakrapurogamāḥ,पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणो ऽभ्यपद्यत ततस् तस्य मखे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः
39,20,svargasthānād athāgamya dakṣam āpedire tathā te vimānair mahātmāno jvaladbhir jvalanaprabhāḥ,स्वर्गस्थानाद् अथागम्य दक्षम् आपेदिरे तथा ते विमानैर् महात्मानो ज्वलद्भिर् ज्वलनप्रभाः
39,21,devasyānumate 'gacchan gaṅgādvāram iti śrutiḥ gandharvāpsarasākīrṇaṃ nānādrumalatāvṛtam,देवस्यानुमते ऽगच्छन् गङ्गाद्वारम् इति श्रुतिः गन्धर्वाप्सरसाकीर्णं नानाद्रुमलतावृतम्
39,22,ṛṣisiddhaiḥ parivṛtaṃ dakṣaṃ dharmabhṛtāṃ varam pṛthivyām antarikṣe ca ye ca svarlokavāsinaḥ,ऋषिसिद्धैः परिवृतं दक्षं धर्मभृतां वरम् पृथिव्याम् अन्तरिक्षे च ये च स्वर्लोकवासिनः
39,23,sarve prāñjalayo bhūtvā upatasthuḥ prajāpatim ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāḥ sarve marudgaṇāḥ,सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा उपतस्थुः प्रजापतिम् आदित्या वसवो रुद्राः साध्याः सर्वे मरुद्गणाः
39,24,viṣṇunā sahitāḥ sarva āgatā yajñabhāginaḥ ūṣmapā dhūmapāś caiva ājyapāḥ somapās tathā,विष्णुना सहिताः सर्व आगता यज्ञभागिनः ऊष्मपा धूमपाश् चैव आज्यपाः सोमपास् तथा
39,25,aśvinau marutaś caiva nānādevagaṇaiḥ saha ete cānye ca bahavo bhūtagrāmās tathaiva ca,अश्विनौ मरुतश् चैव नानादेवगणैः सह एते चान्ये च बहवो भूतग्रामास् तथैव च
39,26,jarāyujāṇḍajāś caiva tathaiva svedajodbhidaḥ āgatāḥ sattriṇaḥ sarve devāḥ strībhiḥ saharṣibhiḥ,जरायुजाण्डजाश् चैव तथैव स्वेदजोद्भिदः आगताः सत्त्रिणः सर्वे देवाः स्त्रीभिः सहर्षिभिः
39,27,virājante vimānasthā dīpyamānā ivāgnayaḥ tān dṛṣṭvā manyunāviṣṭo dadhīcir vākyam abravīt,विराजन्ते विमानस्था दीप्यमाना इवाग्नयः तान् दृष्ट्वा मन्युनाविष्टो दधीचिर् वाक्यम् अब्रवीत्
39,28,apūjyapūjane caiva pūjyānāṃ cāpy apūjane naraḥ pāpam avāpnoti mahad vai nātra saṃśayaḥ,अपूज्यपूजने चैव पूज्यानां चाप्य् अपूजने नरः पापम् अवाप्नोति महद् वै नात्र संशयः
39,29,evam uktvā tu viprarṣiḥ punar dakṣam abhāṣata,एवम् उक्त्वा तु विप्रर्षिः पुनर् दक्षम् अभाषत
39,30,pūjyaṃ ca paśubhartāraṃ kasmān nārcayase prabhum,पूज्यं च पशुभर्तारं कस्मान् नार्चयसे प्रभुम्
39,31,santi me bahavo rudrāḥ śūlahastāḥ kapardinaḥ ekādaśasthānagatā nānyaṃ vidmo maheśvaram,सन्ति मे बहवो रुद्राः शूलहस्ताः कपर्दिनः एकादशस्थानगता नान्यं विद्मो महेश्वरम्
39,32,sarveṣām ekamantro 'yaṃ mameśo na nimantritaḥ yathāhaṃ śaṃkarād ūrdhvaṃ nānyaṃ paśyāmi daivatam tathā dakṣasya vipulo yajño 'yaṃ na bhaviṣyati,सर्वेषाम् एकमन्त्रो ऽयं ममेशो न निमन्त्रितः यथाहं शंकराद् ऊर्ध्वं नान्यं पश्यामि दैवतम् तथा दक्षस्य विपुलो यज्ञो ऽयं न भविष्यति
39,34,viṣṇoś ca bhāgā vividhāḥ pradattās tathā ca rudrebhya uta pradattāḥ anye 'pi devā nijabhāgayuktā dadāmi bhāgaṃ na tu śaṃkarāya BrP_39.33 gatās tu devatā jñātvā śailarājasutā tadā uvāca vacanaṃ śarvaṃ devaṃ paśupatiṃ patim,विष्णोश् च भागा विविधाः प्रदत्तास् तथा च रुद्रेभ्य उत प्रदत्ताः अन्ये ऽपि देवा निजभागयुक्ता ददामि भागं न तु शंकराय ब्र्प्_३९.३३ गतास् तु देवता ज्ञात्वा शैलराजसुता तदा उवाच वचनं शर्वं देवं पशुपतिं पतिम्
39,35,bhagavan kutra yānty ete devāḥ śakrapurogamāḥ brūhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahān ayam,भगवन् कुत्र यान्त्य् एते देवाः शक्रपुरोगमाः ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महान् अयम्
39,36,dakṣo nāma mahābhāge prajānāṃ patir uttamaḥ hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ,दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिर् उत्तमः हयमेधेन यजते तत्र यान्ति दिवौकसः
39,37,yajñam etaṃ mahābhāga kimarthaṃ nānugacchasi kena vā pratiṣedhena gamanaṃ te na vidyate,यज्ञम् एतं महाभाग किमर्थं नानुगच्छसि केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते
39,38,surair eva mahābhāge sarvam etad anuṣṭhitam yajñeṣu mama sarveṣu na bhāga upakalpitaḥ,सुरैर् एव महाभागे सर्वम् एतद् अनुष्ठितम् यज्ञेषु मम सर्वेषु न भाग उपकल्पितः
39,39,pūrvāgatena gantavyaṃ mārgeṇa varavarṇini na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dharmataḥ,पूर्वागतेन गन्तव्यं मार्गेण वरवर्णिनि न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः
39,40,bhagavan sarvadeveṣu prabhāvābhyadhiko guṇaiḥ ajeyaś cāpy adhṛṣyaś ca tejasā yaśasā śriyā,भगवन् सर्वदेवेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः अजेयश् चाप्य् अधृष्यश् च तेजसा यशसा श्रिया
39,41,anena tu mahābhāga pratiṣedhena bhāgataḥ atīva duḥkham āpannā vepathuś ca mahān ayam,अनेन तु महाभाग प्रतिषेधेन भागतः अतीव दुःखम् आपन्ना वेपथुश् च महान् अयम्
39,46,kiṃ nāma dānaṃ niyamaṃ tapo vā kuryām ahaṃ yena patir mamādya labheta bhāgaṃ bhagavān acintyo yajñasya cendrādyamarair vicitram BrP_39.42 evaṃ bruvāṇāṃ bhagavān vicintya brp_39.43a patnīṃ prahṛṣṭaḥ kṣubhitām uvāca brp_39.43b na vetsi māṃ devi kṛśodarāṅgi brp_39.43c kiṃ nāma yuktaṃ vacanaṃ tavedam brp_39.43d ahaṃ vijānāmi viśālanetre dhyānena sarve ca vidanti santaḥ tavādya mohena sahendradevā lokatrayaṃ sarvam atho vinaṣṭam BrP_39.44 mām adhvareśaṃ nitarāṃ stuvanti rathaṃtaraṃ sāma gāyanti mahyam māṃ brāhmaṇā brahmamantrair yajanti mamādhvaryavaḥ kalpayante ca bhāgam BrP_39.45 vikatthase prākṛtavat sarvastrījanasaṃsadi stauṣi garvāyase cāpi svam ātmānaṃ na saṃśayaḥ,किं नाम दानं नियमं तपो वा कुर्याम् अहं येन पतिर् ममाद्य लभेत भागं भगवान् अचिन्त्यो यज्ञस्य चेन्द्राद्यमरैर् विचित्रम् ब्र्प्_३९.४२ एवं ब्रुवाणां भगवान् विचिन्त्य ब्र्प्_३९.४३अ पत्नीं प्रहृष्टः क्षुभिताम् उवाच ब्र्प्_३९.४३ब् न वेत्सि मां देवि कृशोदराङ्गि ब्र्प्_३९.४३च् किं नाम युक्तं वचनं तवेदम् ब्र्प्_३९.४३द् अहं विजानामि विशालनेत्रे ध्यानेन सर्वे च विदन्ति सन्तः तवाद्य मोहेन सहेन्द्रदेवा लोकत्रयं सर्वम् अथो विनष्टम् ब्र्प्_३९.४४ माम् अध्वरेशं नितरां स्तुवन्ति रथंतरं साम गायन्ति मह्यम् मां ब्राह्मणा ब्रह्ममन्त्रैर् यजन्ति ममाध्वर्यवः कल्पयन्ते च भागम् ब्र्प्_३९.४५ विकत्थसे प्राकृतवत् सर्वस्त्रीजनसंसदि स्तौषि गर्वायसे चापि स्वम् आत्मानं न संशयः
39,47,nātmānaṃ staumi deveśi yathā tvam anugacchasi saṃsrakṣyāmi varārohe bhāgārthe varavarṇini,नात्मानं स्तौमि देवेशि यथा त्वम् अनुगच्छसि संस्रक्ष्यामि वरारोहे भागार्थे वरवर्णिनि
39,48,ity uktvā bhagavān patnīm umāṃ prāṇair api priyām so 'sṛjad bhagavān vaktrād bhūtaṃ krodhāgnisaṃbhavam,इत्य् उक्त्वा भगवान् पत्नीम् उमां प्राणैर् अपि प्रियाम् सो ऽसृजद् भगवान् वक्त्राद् भूतं क्रोधाग्निसंभवम्
39,49,tam uvāca makhaṃ gaccha dakṣasya tvaṃ maheśvaraḥ nāśayāśu kratuṃ tasya dakṣasya madanujñayā,तम् उवाच मखं गच्छ दक्षस्य त्वं महेश्वरः नाशयाशु क्रतुं तस्य दक्षस्य मदनुज्ञया
39,50,tato rudraprayuktena siṃhaveṣeṇa līlayā devyā manyukṛtaṃ jñātvā hato dakṣasya sa kratuḥ,ततो रुद्रप्रयुक्तेन सिंहवेषेण लीलया देव्या मन्युकृतं ज्ञात्वा हतो दक्षस्य स क्रतुः
39,51,manyunā ca mahābhīmā bhadrakālī maheśvarī ātmanaḥ karmasākṣitve tena sārdhaṃ sahānugā,मन्युना च महाभीमा भद्रकाली महेश्वरी आत्मनः कर्मसाक्षित्वे तेन सार्धं सहानुगा
39,52,sa eṣa bhagavān krodhaḥ pretāvāsakṛtālayaḥ vīrabhadreti vikhyāto devyā manyupramārjakaḥ,स एष भगवान् क्रोधः प्रेतावासकृतालयः वीरभद्रेति विख्यातो देव्या मन्युप्रमार्जकः
39,53,so 'sṛjad romakūpebhya ātmanaiva gaṇeśvarān rudrānugān gaṇān raudrān rudravīryaparākramān,सो ऽसृजद् रोमकूपेभ्य आत्मनैव गणेश्वरान् रुद्रानुगान् गणान् रौद्रान् रुद्रवीर्यपराक्रमान्
39,54,rudrasyānucarāḥ sarve sarve rudraparākramāḥ te nipetus tatas tūrṇaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ,रुद्रस्यानुचराः सर्वे सर्वे रुद्रपराक्रमाः ते निपेतुस् ततस् तूर्णं शतशो ऽथ सहस्रशः
39,55,tataḥ kilakilāśabda ākāśaṃ pūrayann iva samabhūt sumahān viprāḥ sarvarudragaṇaiḥ kṛtaḥ,ततः किलकिलाशब्द आकाशं पूरयन्न् इव समभूत् सुमहान् विप्राः सर्वरुद्रगणैः कृतः
39,56,tena śabdena mahatā trastāḥ sarve divaukasaḥ parvatāś ca vyaśīryanta cakampe ca vasuṃdharā,तेन शब्देन महता त्रस्ताः सर्वे दिवौकसः पर्वताश् च व्यशीर्यन्त चकम्पे च वसुंधरा
39,57,marutaś ca vavuḥ krūrāś cukṣubhe varuṇālayaḥ agnayo vai na dīpyante na cādīpyata bhāskaraḥ,मरुतश् च ववुः क्रूराश् चुक्षुभे वरुणालयः अग्नयो वै न दीप्यन्ते न चादीप्यत भास्करः
39,58,grahā naiva prakāśante nakṣatrāṇi na tārakāḥ ṛṣayo na prabhāsante na devā na ca dānavāḥ,ग्रहा नैव प्रकाशन्ते नक्षत्राणि न तारकाः ऋषयो न प्रभासन्ते न देवा न च दानवाः
39,59,evaṃ hi timirībhūte nirdahanti gaṇeśvarāḥ prabhañjanty apare yūpān ghorān utpāṭayanti ca,एवं हि तिमिरीभूते निर्दहन्ति गणेश्वराः प्रभञ्जन्त्य् अपरे यूपान् घोरान् उत्पाटयन्ति च
39,60,praṇadanti tathā cānye vikurvanti tathā pare tvaritaṃ vai pradhāvanti vāyuvegā manojavāḥ,प्रणदन्ति तथा चान्ये विकुर्वन्ति तथा परे त्वरितं वै प्रधावन्ति वायुवेगा मनोजवाः
39,61,cūrṇyante yajñapātrāṇi yajñasyāyatanāni ca śīryamāṇāny adṛśyanta tārā iva nabhastalāt,चूर्ण्यन्ते यज्ञपात्राणि यज्ञस्यायतनानि च शीर्यमाणान्य् अदृश्यन्त तारा इव नभस्तलात्
39,62,divyānnapānabhakṣyāṇāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ kṣīranadyas tathā cānyā ghṛtapāyasakardamāḥ,दिव्यान्नपानभक्ष्याणां राशयः पर्वतोपमाः क्षीरनद्यस् तथा चान्या घृतपायसकर्दमाः
39,63,madhumaṇḍodakā divyāḥ khaṇḍaśarkaravālukāḥ ṣaḍrasān nivahanty anyā guḍakulyā manoramāḥ,मधुमण्डोदका दिव्याः खण्डशर्करवालुकाः षड्रसान् निवहन्त्य् अन्या गुडकुल्या मनोरमाः
39,64,uccāvacāni māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca yāni kāni ca divyāni lehyacoṣyāṇi yāni ca,उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि विविधानि च यानि कानि च दिव्यानि लेह्यचोष्याणि यानि च
39,65,bhuñjanti vividhair vaktrair vilumpanti kṣipanti ca rudrakopā mahākopāḥ kālāgnisadṛśopamāḥ,भुञ्जन्ति विविधैर् वक्त्रैर् विलुम्पन्ति क्षिपन्ति च रुद्रकोपा महाकोपाः कालाग्निसदृशोपमाः
39,66,bhakṣayanto 'tha śailābhā bhīṣayantaś ca sarvataḥ krīḍanti vividhākārāś cikṣipuḥ surayoṣitaḥ,भक्षयन्तो ऽथ शैलाभा भीषयन्तश् च सर्वतः क्रीडन्ति विविधाकाराश् चिक्षिपुः सुरयोषितः
39,67,evaṃ gaṇāś ca tair yukto vīrabhadraḥ pratāpavān rudrakopaprayuktaś ca sarvadevaiḥ surakṣitam,एवं गणाश् च तैर् युक्तो वीरभद्रः प्रतापवान् रुद्रकोपप्रयुक्तश् च सर्वदेवैः सुरक्षितम्
39,68,taṃ yajñam adahac chīghraṃ bhadrakālyāḥ samīpataḥ cakrur anye tathā nādān sarvabhūtabhayaṃkarān,तं यज्ञम् अदहच् छीघ्रं भद्रकाल्याः समीपतः चक्रुर् अन्ये तथा नादान् सर्वभूतभयंकरान्
39,69,chittvā śiro 'nye yajñasya vyanadanta bhayaṃkaram tataḥ śakrādayo devā dakṣaś caiva prajāpatiḥ ūcuḥ prāñjalayo bhūtvā kathyatāṃ ko bhavān iti,छित्त्वा शिरो ऽन्ये यज्ञस्य व्यनदन्त भयंकरम् ततः शक्रादयो देवा दक्षश् चैव प्रजापतिः ऊचुः प्राञ्जलयो भूत्वा कथ्यतां को भवान् इति
39,70,nāhaṃ devo na daityo vā na ca bhoktum ihāgataḥ naiva draṣṭuṃ ca devendrā na ca kautūhalānvitāḥ,नाहं देवो न दैत्यो वा न च भोक्तुम् इहागतः नैव द्रष्टुं च देवेन्द्रा न च कौतूहलान्विताः
39,71,dakṣayajñavināśārthaṃ saṃprāpto 'haṃ surottamāḥ vīrabhadreti vikhyāto rudrakopād viniḥsṛtaḥ,दक्षयज्ञविनाशार्थं संप्राप्तो ऽहं सुरोत्तमाः वीरभद्रेति विख्यातो रुद्रकोपाद् विनिःसृतः
39,72,bhadrakālī ca vikhyātā devyāḥ krodhād vinirgatā preṣitā devadevena yajñāntikam upāgatā,भद्रकाली च विख्याता देव्याः क्रोधाद् विनिर्गता प्रेषिता देवदेवेन यज्ञान्तिकम् उपागता
39,73,śaraṇaṃ gaccha rājendra devadevam umāpatim varaṃ krodho 'pi devasya na varaḥ paricārakaiḥ,शरणं गच्छ राजेन्द्र देवदेवम् उमापतिम् वरं क्रोधो ऽपि देवस्य न वरः परिचारकैः
39,74,nikhātotpāṭitair yūpair apaviddhais tatas tataḥ utpatadbhiḥ patadbhiś ca gṛdhrair āmiṣagṛdhnubhiḥ,निखातोत्पाटितैर् यूपैर् अपविद्धैस् ततस् ततः उत्पतद्भिः पतद्भिश् च गृध्रैर् आमिषगृध्नुभिः
39,75,pakṣavātavinirdhūtaiḥ śivārutavināditaiḥ sa tasya yajño nṛpater bādhyamānas tadā gaṇaiḥ,पक्षवातविनिर्धूतैः शिवारुतविनादितैः स तस्य यज्ञो नृपतेर् बाध्यमानस् तदा गणैः
39,76,āsthāya mṛgarūpaṃ vai kham evābhyapatat tadā taṃ tu yajñaṃ tathārūpaṃ gacchantam upalabhya saḥ,आस्थाय मृगरूपं वै खम् एवाभ्यपतत् तदा तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तम् उपलभ्य सः
39,77,dhanur ādāya bāṇaṃ ca tadartham agamat prabhuḥ tatas tasya gaṇeśasya krodhād amitatejasaḥ,धनुर् आदाय बाणं च तदर्थम् अगमत् प्रभुः ततस् तस्य गणेशस्य क्रोधाद् अमिततेजसः
39,78,lalāṭāt prasṛto ghoraḥ svedabindur babhūva ha tasmin patitamātre ca svedabindau tadā bhuvi,ललाटात् प्रसृतो घोरः स्वेदबिन्दुर् बभूव ह तस्मिन् पतितमात्रे च स्वेदबिन्दौ तदा भुवि
39,79,prādurbhūto mahān agnir jvalatkālānalopamaḥ tatrodapadyata tadā puruṣo dvijasattamāḥ,प्रादुर्भूतो महान् अग्निर् ज्वलत्कालानलोपमः तत्रोदपद्यत तदा पुरुषो द्विजसत्तमाः
39,80,hrasvo 'timātro raktākṣo haricchmaśrur vibhīṣaṇaḥ ūrdhvakeśo 'tiromāṅgaḥ śoṇakarṇas tathaiva ca,ह्रस्वो ऽतिमात्रो रक्ताक्षो हरिच्छ्मश्रुर् विभीषणः ऊर्ध्वकेशो ऽतिरोमाङ्गः शोणकर्णस् तथैव च
39,81,karālakṛṣṇavarṇaś ca raktavāsās tathaiva ca taṃ yajñaṃ sa mahāsattvo 'dahat kakṣam ivānalaḥ,करालकृष्णवर्णश् च रक्तवासास् तथैव च तं यज्ञं स महासत्त्वो ऽदहत् कक्षम् इवानलः
39,82,devāś ca pradrutāḥ sarve gatā bhītā diśo daśa tena tasmin vicaratā vikrameṇa tadā tu vai,देवाश् च प्रद्रुताः सर्वे गता भीता दिशो दश तेन तस्मिन् विचरता विक्रमेण तदा तु वै
39,83,pṛthivī vyacalat sarvā saptadvīpā samantataḥ mahābhūte pravṛtte tu devalokabhayaṃkare,पृथिवी व्यचलत् सर्वा सप्तद्वीपा समन्ततः महाभूते प्रवृत्ते तु देवलोकभयंकरे
39,84,tadā cāhaṃ mahādevam abravaṃ pratipūjayan bhavate 'pi surāḥ sarve bhāgaṃ dāsyanti vai prabho,तदा चाहं महादेवम् अब्रवं प्रतिपूजयन् भवते ऽपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै प्रभो
39,85,kriyatāṃ pratisaṃhāraḥ sarvadeveśvara tvayā imāś ca devatāḥ sarvā ṛṣayaś ca sahasraśaḥ,क्रियतां प्रतिसंहारः सर्वदेवेश्वर त्वया इमाश् च देवताः सर्वा ऋषयश् च सहस्रशः
39,86,tava krodhān mahādeva na śāntim upalebhire yaś caiṣa puruṣo jātaḥ svedajas te surarṣabha,तव क्रोधान् महादेव न शान्तिम् उपलेभिरे यश् चैष पुरुषो जातः स्वेदजस् ते सुरर्षभ
39,87,jvaro nāmaiṣa dharmajña lokeṣu pracariṣyati ekībhūtasya na hy asya dhāraṇe tejasaḥ prabho,ज्वरो नामैष धर्मज्ञ लोकेषु प्रचरिष्यति एकीभूतस्य न ह्य् अस्य धारणे तेजसः प्रभो
39,88,samarthā sakalā pṛthvī bahudhā sṛjyatām ayam ity uktaḥ sa mayā devo bhāge cāpi prakalpite,समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यताम् अयम् इत्य् उक्तः स मया देवो भागे चापि प्रकल्पिते
39,89,bhagavān māṃ tathety āha devadevaḥ pinākadhṛk parāṃ ca prītim agamat sa svayaṃ ca pinākadhṛk,भगवान् मां तथेत्य् आह देवदेवः पिनाकधृक् परां च प्रीतिम् अगमत् स स्वयं च पिनाकधृक्
39,90,dakṣo 'pi manasā devaṃ bhavaṃ śaraṇam anvagāt prāṇāpānau samārudhya cakṣuḥsthāne prayatnataḥ,दक्षो ऽपि मनसा देवं भवं शरणम् अन्वगात् प्राणापानौ समारुध्य चक्षुःस्थाने प्रयत्नतः
39,91,vidhārya sarvato dṛṣṭiṃ bahudṛṣṭir amitrajit smitaṃ kṛtvābravīd vākyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te,विधार्य सर्वतो दृष्टिं बहुदृष्टिर् अमित्रजित् स्मितं कृत्वाब्रवीद् वाक्यं ब्रूहि किं करवाणि ते
39,92,śrāvite ca mahākhyāne devānāṃ pitṛbhiḥ saha tam uvācāñjaliṃ kṛtvā dakṣo devaṃ prajāpatiḥ bhītaḥ śaṅkitacittas tu sabāṣpavadanekṣaṇaḥ,श्राविते च महाख्याने देवानां पितृभिः सह तम् उवाचाञ्जलिं कृत्वा दक्षो देवं प्रजापतिः भीतः शङ्कितचित्तस् तु सबाष्पवदनेक्षणः
39,93,yadi prasanno bhagavān yadi vāhaṃ tava priyaḥ yadi cāham anugrāhyo yadi deyo varo mama,यदि प्रसन्नो भगवान् यदि वाहं तव प्रियः यदि चाहम् अनुग्राह्यो यदि देयो वरो मम
39,94,yad bhakṣyaṃ bhakṣitaṃ pītaṃ trāsitaṃ yac ca nāśitam cūrṇīkṛtāpaviddhaṃ ca yajñasaṃbhāram īdṛśam,यद् भक्ष्यं भक्षितं पीतं त्रासितं यच् च नाशितम् चूर्णीकृतापविद्धं च यज्ञसंभारम् ईदृशम्
39,95,dīrghakālena mahatā prayatnena ca saṃcitam na ca mithyā bhaven mahyaṃ tvatprasādān maheśvara,दीर्घकालेन महता प्रयत्नेन च संचितम् न च मिथ्या भवेन् मह्यं त्वत्प्रसादान् महेश्वर
39,96,tathāstv ity āha bhagavān bhaganetraharo haraḥ dharmādhyakṣaṃ mahādevaṃ tryambakaṃ ca prajāpatiḥ,तथास्त्व् इत्य् आह भगवान् भगनेत्रहरो हरः धर्माध्यक्षं महादेवं त्र्यम्बकं च प्रजापतिः
39,97,jānubhyām avanīṃ gatvā dakṣo labdhvā bhavād varam nāmnāṃ cāṣṭasahasreṇa stutavān vṛṣabhadhvajam,जानुभ्याम् अवनीं गत्वा दक्षो लब्ध्वा भवाद् वरम् नाम्नां चाष्टसहस्रेण स्तुतवान् वृषभध्वजम्
40,1,evaṃ dṛṣṭvā tadā dakṣaḥ śaṃbhor vīryaṃ dvijottamāḥ prāñjaliḥ praṇato bhūtvā saṃstotum upacakrame,एवं दृष्ट्वा तदा दक्षः शंभोर् वीर्यं द्विजोत्तमाः प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा संस्तोतुम् उपचक्रमे
40,2,namas te devadeveśa namas te 'ndhakasūdana devendra tvaṃ balaśreṣṭha devadānavapūjita,नमस् ते देवदेवेश नमस् ते ऽन्धकसूदन देवेन्द्र त्वं बलश्रेष्ठ देवदानवपूजित
40,3,sahasrākṣa virūpākṣa tryakṣa yakṣādhipapriya sarvataḥpāṇipādas tvaṃ sarvatokṣiśiromukhaḥ,सहस्राक्ष विरूपाक्ष त्र्यक्ष यक्षाधिपप्रिय सर्वतःपाणिपादस् त्वं सर्वतोक्षिशिरोमुखः
40,4,sarvataḥśrutimāṃl loke sarvam āvṛtya tiṣṭhasi śaṅkukarṇo mahākarṇaḥ kumbhakarṇo 'rṇavālayaḥ,सर्वतःश्रुतिमांल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठसि शङ्कुकर्णो महाकर्णः कुम्भकर्णो ऽर्णवालयः
40,5,gajendrakarṇo gokarṇaḥ śatakarṇo namo 'stu te śatodaraḥ śatāvartaḥ śatajihvaḥ sanātanaḥ,गजेन्द्रकर्णो गोकर्णः शतकर्णो नमो ऽस्तु ते शतोदरः शतावर्तः शतजिह्वः सनातनः
40,6,gāyanti tvāṃ gāyatriṇo arcayanty arkam arkiṇaḥ devadānavagoptā ca brahmā ca tvaṃ śatakratuḥ,गायन्ति त्वां गायत्रिणो अर्चयन्त्य् अर्कम् अर्किणः देवदानवगोप्ता च ब्रह्मा च त्वं शतक्रतुः
40,7,mūrtimāṃs tvaṃ mahāmūrtiḥ samudraḥ sarasāṃ nidhiḥ tvayi sarvā devatā hi gāvo goṣṭha ivāsate,मूर्तिमांस् त्वं महामूर्तिः समुद्रः सरसां निधिः त्वयि सर्वा देवता हि गावो गोष्ठ इवासते
40,8,tvattaḥ śarīre paśyāmi somam agnijaleśvaram ādityam atha viṣṇuṃ ca brahmāṇaṃ sabṛhaspatim,त्वत्तः शरीरे पश्यामि सोमम् अग्निजलेश्वरम् आदित्यम् अथ विष्णुं च ब्रह्माणं सबृहस्पतिम्
40,9,kriyā karaṇakārye ca kartā kāraṇam eva ca asac ca sadasac caiva tathaiva prabhavāvyayau,क्रिया करणकार्ये च कर्ता कारणम् एव च असच् च सदसच् चैव तथैव प्रभवाव्ययौ
40,10,namo bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca paśūnāṃ pataye caiva namo 'stv andhakaghātine,नमो भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च पशूनां पतये चैव नमो ऽस्त्व् अन्धकघातिने
40,11,trijaṭāya triśīrṣāya triśūlavaradhāriṇe tryambakāya trinetrāya tripuraghnāya vai namaḥ,त्रिजटाय त्रिशीर्षाय त्रिशूलवरधारिणे त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय त्रिपुरघ्नाय वै नमः
40,12,namaś caṇḍāya muṇḍāya viśvacaṇḍadharāya ca daṇḍine śaṅkukarṇāya daṇḍidaṇḍāya vai namaḥ,नमश् चण्डाय मुण्डाय विश्वचण्डधराय च दण्डिने शङ्कुकर्णाय दण्डिदण्डाय वै नमः
40,13,namo 'rdhadaṇḍikeśāya śuṣkāya vikṛtāya ca vilohitāya dhūmrāya nīlagrīvāya vai namaḥ,नमो ऽर्धदण्डिकेशाय शुष्काय विकृताय च विलोहिताय धूम्राय नीलग्रीवाय वै नमः
40,14,namo 'stv apratirūpāya virūpāya śivāya ca sūryāya sūryapataye sūryadhvajapatākine,नमो ऽस्त्व् अप्रतिरूपाय विरूपाय शिवाय च सूर्याय सूर्यपतये सूर्यध्वजपताकिने
40,15,namaḥ pramathanāśāya vṛṣaskandhāya vai namaḥ namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca,नमः प्रमथनाशाय वृषस्कन्धाय वै नमः नमो हिरण्यगर्भाय हिरण्यकवचाय च
40,16,hiraṇyakṛtacūḍāya hiraṇyapataye namaḥ śatrughātāya caṇḍāya parṇasaṃghaśayāya ca,हिरण्यकृतचूडाय हिरण्यपतये नमः शत्रुघाताय चण्डाय पर्णसंघशयाय च
40,17,namaḥ stutāya stutaye stūyamānāya vai namaḥ sarvāya sarvabhakṣāya sarvabhūtāntarātmane,नमः स्तुताय स्तुतये स्तूयमानाय वै नमः सर्वाय सर्वभक्षाय सर्वभूतान्तरात्मने
40,18,namo homāya mantrāya śukladhvajapatākine namo 'namyāya namyāya namaḥ kilakilāya ca,नमो होमाय मन्त्राय शुक्लध्वजपताकिने नमो ऽनम्याय नम्याय नमः किलकिलाय च
40,19,namas tvāṃ śayamānāya śayitāyotthitāya ca sthitāya dhāvamānāya kubjāya kuṭilāya ca,नमस् त्वां शयमानाय शयितायोत्थिताय च स्थिताय धावमानाय कुब्जाय कुटिलाय च
40,20,namo nartanaśīlāya mukhavāditrakāriṇe bādhāpahāya lubdhāya gītavāditrakāriṇe,नमो नर्तनशीलाय मुखवादित्रकारिणे बाधापहाय लुब्धाय गीतवादित्रकारिणे
40,21,namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya balapramathanāya ca ugrāya ca namo nityaṃ namaś ca daśabāhave,नमो ज्येष्ठाय श्रेष्ठाय बलप्रमथनाय च उग्राय च नमो नित्यं नमश् च दशबाहवे
40,22,namaḥ kapālahastāya sitabhasmapriyāya ca vibhīṣaṇāya bhīmāya bhīṣmavratadharāya ca,नमः कपालहस्ताय सितभस्मप्रियाय च विभीषणाय भीमाय भीष्मव्रतधराय च
40,23,nānāvikṛtavaktrāya khaḍgajihvogradaṃṣṭriṇe pakṣamāsalavārdhāya tumbīvīṇāpriyāya ca,नानाविकृतवक्त्राय खड्गजिह्वोग्रदंष्ट्रिणे पक्षमासलवार्धाय तुम्बीवीणाप्रियाय च
40,24,aghoraghorarūpāya ghorāghoratarāya ca namaḥ śivāya śāntāya namaḥ śāntatamāya ca,अघोरघोररूपाय घोराघोरतराय च नमः शिवाय शान्ताय नमः शान्ततमाय च
40,25,namo buddhāya śuddhāya saṃvibhāgapriyāya ca pavanāya pataṃgāya namaḥ sāṃkhyaparāya ca,नमो बुद्धाय शुद्धाय संविभागप्रियाय च पवनाय पतंगाय नमः सांख्यपराय च
40,26,namaś caṇḍaikaghaṇṭāya ghaṇṭājalpāya ghaṇṭine sahasraśataghaṇṭāya ghaṇṭāmālāpriyāya ca,नमश् चण्डैकघण्टाय घण्टाजल्पाय घण्टिने सहस्रशतघण्टाय घण्टामालाप्रियाय च
40,27,prāṇadaṇḍāya nityāya namas te lohitāya ca hūṃhūṃkārāya rudrāya bhagākārapriyāya ca,प्राणदण्डाय नित्याय नमस् ते लोहिताय च हूंहूंकाराय रुद्राय भगाकारप्रियाय च
40,28,namo 'pāravate nityaṃ girivṛkṣapriyāya ca namo yajñādhipataye bhūtāya prasutāya ca,नमो ऽपारवते नित्यं गिरिवृक्षप्रियाय च नमो यज्ञाधिपतये भूताय प्रसुताय च
40,29,yajñavāhāya dāntāya tapyāya ca bhagāya ca namas taṭāya taṭyāya taṭinīpataye namaḥ,यज्ञवाहाय दान्ताय तप्याय च भगाय च नमस् तटाय तट्याय तटिनीपतये नमः
40,30,annadāyānnapataye namas tv annabhujāya ca namaḥ sahasraśīrṣāya sahasracaraṇāya ca,अन्नदायान्नपतये नमस् त्व् अन्नभुजाय च नमः सहस्रशीर्षाय सहस्रचरणाय च
40,31,sahasroddhataśūlāya sahasranayanāya ca namo bālārkavarṇāya bālarūpadharāya ca,सहस्रोद्धतशूलाय सहस्रनयनाय च नमो बालार्कवर्णाय बालरूपधराय च
40,32,namo bālārkarūpāya bālakrīḍanakāya ca namaḥ śuddhāya buddhāya kṣobhaṇāya kṣayāya ca,नमो बालार्करूपाय बालक्रीडनकाय च नमः शुद्धाय बुद्धाय क्षोभणाय क्षयाय च
40,33,taraṃgāṅkitakeśāya muktakeśāya vai namaḥ namaḥ ṣaṭkarmaniṣṭhāya trikarmaniyatāya ca,तरंगाङ्कितकेशाय मुक्तकेशाय वै नमः नमः षट्कर्मनिष्ठाय त्रिकर्मनियताय च
40,34,varṇāśramāṇāṃ vidhivat pṛthagdharmapravartine namaḥ śreṣṭhāya jyeṣṭhāya namaḥ kalakalāya ca,वर्णाश्रमाणां विधिवत् पृथग्धर्मप्रवर्तिने नमः श्रेष्ठाय ज्येष्ठाय नमः कलकलाय च
40,35,śvetapiṅgalanetrāya kṛṣṇaraktekṣaṇāya ca dharmakāmārthamokṣāya krathāya krathanāya ca,श्वेतपिङ्गलनेत्राय कृष्णरक्तेक्षणाय च धर्मकामार्थमोक्षाय क्रथाय क्रथनाय च
40,36,sāṃkhyāya sāṃkhyamukhyāya yogādhipataye namaḥ namo rathyādhirathyāya catuṣpathapathāya ca,सांख्याय सांख्यमुख्याय योगाधिपतये नमः नमो रथ्याधिरथ्याय चतुष्पथपथाय च
40,37,kṛṣṇājinottarīyāya vyālayajñopavītine īśāna rudrasaṃghāta harikeśa namo 'stu te,कृष्णाजिनोत्तरीयाय व्यालयज्ञोपवीतिने ईशान रुद्रसंघात हरिकेश नमो ऽस्तु ते
40,38,tryambakāyāmbikānātha vyaktāvyakta namo 'stu te kālakāmadakāmaghna duṣṭodvṛttaniṣūdana,त्र्यम्बकायाम्बिकानाथ व्यक्ताव्यक्त नमो ऽस्तु ते कालकामदकामघ्न दुष्टोद्वृत्तनिषूदन
40,39,sarvagarhita sarvaghna sadyojāta namo 'stu te unmādana śatāvartagaṅgātoyārdramūrdhaja,सर्वगर्हित सर्वघ्न सद्योजात नमो ऽस्तु ते उन्मादन शतावर्तगङ्गातोयार्द्रमूर्धज
40,40,candrārdhasaṃyugāvarta meghāvarta namo 'stu te namo 'nnadānakartre ca annadaprabhave namaḥ,चन्द्रार्धसंयुगावर्त मेघावर्त नमो ऽस्तु ते नमो ऽन्नदानकर्त्रे च अन्नदप्रभवे नमः
40,41,annabhoktre ca goptre ca tvam eva pralayānala jarāyujāṇḍajāś caiva svedajodbhijja eva ca,अन्नभोक्त्रे च गोप्त्रे च त्वम् एव प्रलयानल जरायुजाण्डजाश् चैव स्वेदजोद्भिज्ज एव च
40,42,tvam eva devadeveśa bhūtagrāmaś caturvidhaḥ carācarasya sraṣṭā tvaṃ pratihartā tvam eva ca,त्वम् एव देवदेवेश भूतग्रामश् चतुर्विधः चराचरस्य स्रष्टा त्वं प्रतिहर्ता त्वम् एव च
40,43,tvam eva brahmā viśveśa apsu brahma vadanti te sarvasya paramā yoniḥ sudhāṃśo jyotiṣāṃ nidhiḥ,त्वम् एव ब्रह्मा विश्वेश अप्सु ब्रह्म वदन्ति ते सर्वस्य परमा योनिः सुधांशो ज्योतिषां निधिः
40,44,ṛksāmāni tathauṃkāram āhus tvāṃ brahmavādinaḥ hāyi hāyi hare hāyi huvāhāveti vāsakṛt,ऋक्सामानि तथौंकारम् आहुस् त्वां ब्रह्मवादिनः हायि हायि हरे हायि हुवाहावेति वासकृत्
40,45,gāyanti tvāṃ suraśreṣṭhāḥ sāmagā brahmavādinaḥ yajurmaya ṛṅmayaś ca sāmātharvayutas tathā,गायन्ति त्वां सुरश्रेष्ठाः सामगा ब्रह्मवादिनः यजुर्मय ऋङ्मयश् च सामाथर्वयुतस् तथा
40,46,paṭhyase brahmavidbhis tvaṃ kalpopaniṣadāṃ gaṇaiḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā varṇāśramāś ca ye,पठ्यसे ब्रह्मविद्भिस् त्वं कल्पोपनिषदां गणैः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वर्णाश्रमाश् च ये
40,47,tvam evāśramasaṃghāś ca vidyut stanitam eva ca saṃvatsaras tvam ṛtavo māsā māsārdham eva ca,त्वम् एवाश्रमसंघाश् च विद्युत् स्तनितम् एव च संवत्सरस् त्वम् ऋतवो मासा मासार्धम् एव च
40,48,kalā kāṣṭhā nimeṣāś ca nakṣatrāṇi yugāni ca vṛṣāṇāṃ kakudaṃ tvaṃ hi girīṇāṃ śikharāṇi ca,कला काष्ठा निमेषाश् च नक्षत्राणि युगानि च वृषाणां ककुदं त्वं हि गिरीणां शिखराणि च
40,49,siṃho mṛgāṇāṃ patayas takṣakānantabhoginām kṣīrodo hy udadhīnāṃ ca mantrāṇāṃ praṇavas tathā,सिंहो मृगाणां पतयस् तक्षकानन्तभोगिनाम् क्षीरोदो ह्य् उदधीनां च मन्त्राणां प्रणवस् तथा
40,50,vajraṃ praharaṇānāṃ ca vratānāṃ satyam eva ca tvam evecchā ca dveṣaś ca rāgo mohaḥ śamaḥ kṣamā,वज्रं प्रहरणानां च व्रतानां सत्यम् एव च त्वम् एवेच्छा च द्वेषश् च रागो मोहः शमः क्षमा
40,51,vyavasāyo dhṛtir lobhaḥ kāmakrodhau jayājayau tvaṃ gadī tvaṃ śarī cāpī khaṭvāṅgī mudgarī tathā,व्यवसायो धृतिर् लोभः कामक्रोधौ जयाजयौ त्वं गदी त्वं शरी चापी खट्वाङ्गी मुद्गरी तथा
40,52,chettā bhettā prahartā ca netā mantāsi no mataḥ daśalakṣaṇasaṃyukto dharmo 'rthaḥ kāma eva ca,छेत्ता भेत्ता प्रहर्ता च नेता मन्तासि नो मतः दशलक्षणसंयुक्तो धर्मो ऽर्थः काम एव च
40,53,induḥ samudraḥ saritaḥ palvalāni sarāṃsi ca latāvallyas tṛṇauṣadhyaḥ paśavo mṛgapakṣiṇaḥ,इन्दुः समुद्रः सरितः पल्वलानि सरांसि च लतावल्ल्यस् तृणौषध्यः पशवो मृगपक्षिणः
40,54,dravyakarmaguṇārambhaḥ kālapuṣpaphalapradaḥ ādiś cāntaś ca madhyaś ca gāyatry oṃkāra eva ca,द्रव्यकर्मगुणारम्भः कालपुष्पफलप्रदः आदिश् चान्तश् च मध्यश् च गायत्र्य् ओंकार एव च
40,55,harito lohitaḥ kṛṣṇo nīlaḥ pītas tathā kṣaṇaḥ kadruś ca kapilo babhruḥ kapoto macchakas tathā,हरितो लोहितः कृष्णो नीलः पीतस् तथा क्षणः कद्रुश् च कपिलो बभ्रुः कपोतो मच्छकस् तथा
40,56,suvarṇaretā vikhyātaḥ suvarṇaś cāpy atho mataḥ suvarṇanāmā ca tathā suvarṇapriya eva ca,सुवर्णरेता विख्यातः सुवर्णश् चाप्य् अथो मतः सुवर्णनामा च तथा सुवर्णप्रिय एव च
40,57,tvam indraś ca yamaś caiva varuṇo dhanado 'nalaḥ utphullaś citrabhānuś ca svarbhānur bhānur eva ca,त्वम् इन्द्रश् च यमश् चैव वरुणो धनदो ऽनलः उत्फुल्लश् चित्रभानुश् च स्वर्भानुर् भानुर् एव च
40,58,hotraṃ hotā ca homyaṃ ca hutaṃ caiva tathā prabhuḥ trisauparṇas tathā brahman yajuṣāṃ śatarudriyam,होत्रं होता च होम्यं च हुतं चैव तथा प्रभुः त्रिसौपर्णस् तथा ब्रह्मन् यजुषां शतरुद्रियम्
40,59,pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam prāṇaś ca tvaṃ rajaś ca tvaṃ tamaḥ sattvayutas tathā,पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् प्राणश् च त्वं रजश् च त्वं तमः सत्त्वयुतस् तथा
40,60,prāṇo 'pānaḥ samānaś ca udāno vyāna eva ca unmeṣaś ca nimeṣaś ca kṣuttṛṅjṛmbhā tathaiva ca,प्राणो ऽपानः समानश् च उदानो व्यान एव च उन्मेषश् च निमेषश् च क्षुत्तृङ्जृम्भा तथैव च
40,61,lohitāṅgaś ca daṃṣṭrī ca mahāvaktro mahodaraḥ śuciromā haricchmaśrur ūrdhvakeśaś calācalaḥ,लोहिताङ्गश् च दंष्ट्री च महावक्त्रो महोदरः शुचिरोमा हरिच्छ्मश्रुर् ऊर्ध्वकेशश् चलाचलः
40,62,gītavāditranṛtyāṅgo gītavādanakapriyaḥ matsyo jālo jalo 'jayyo jalavyālaḥ kuṭīcaraḥ,गीतवादित्रनृत्याङ्गो गीतवादनकप्रियः मत्स्यो जालो जलो ऽजय्यो जलव्यालः कुटीचरः
40,63,vikālaś ca sukālaś ca duṣkālaḥ kālanāśanaḥ mṛtyuś caivākṣayo 'ntaś ca kṣamāmāyākarotkaraḥ,विकालश् च सुकालश् च दुष्कालः कालनाशनः मृत्युश् चैवाक्षयो ऽन्तश् च क्षमामायाकरोत्करः
40,64,saṃvarto vartakaś caiva saṃvartakabalāhakau ghaṇṭākī ghaṇṭakī ghaṇṭī cūḍālo lavaṇodadhiḥ,संवर्तो वर्तकश् चैव संवर्तकबलाहकौ घण्टाकी घण्टकी घण्टी चूडालो लवणोदधिः
40,65,brahmā kālāgnivaktraś ca daṇḍī muṇḍas tridaṇḍadhṛk caturyugaś caturvedaś caturhotraś catuṣpathaḥ,ब्रह्मा कालाग्निवक्त्रश् च दण्डी मुण्डस् त्रिदण्डधृक् चतुर्युगश् चतुर्वेदश् चतुर्होत्रश् चतुष्पथः
40,66,cāturāśramyanetā ca cāturvarṇyakaraś ca ha kṣarākṣaraḥ priyo dhūrto gaṇair gaṇyo gaṇādhipaḥ,चातुराश्रम्यनेता च चातुर्वर्ण्यकरश् च ह क्षराक्षरः प्रियो धूर्तो गणैर् गण्यो गणाधिपः
40,67,raktamālyāmbaradharo girīśo girijāpriyaḥ śilpīśaḥ śilpinaḥ śreṣṭhaḥ sarvaśilpipravartakaḥ,रक्तमाल्याम्बरधरो गिरीशो गिरिजाप्रियः शिल्पीशः शिल्पिनः श्रेष्ठः सर्वशिल्पिप्रवर्तकः
40,68,bhaganetrāntakaś caṇḍaḥ pūṣṇo dantavināśanaḥ svāhā svadhā vaṣaṭkāro namaskāra namo 'stu te,भगनेत्रान्तकश् चण्डः पूष्णो दन्तविनाशनः स्वाहा स्वधा वषट्कारो नमस्कार नमो ऽस्तु ते
40,69,gūḍhavrataś ca gūḍhaś ca gūḍhavrataniṣevitaḥ taraṇas tāraṇaś caiva sarvabhūteṣu tāraṇaḥ,गूढव्रतश् च गूढश् च गूढव्रतनिषेवितः तरणस् तारणश् चैव सर्वभूतेषु तारणः
40,70,dhātā vidhātā saṃdhātā nidhātā dhāraṇo dharaḥ tapo brahma ca satyaṃ ca brahmacaryaṃ tathārjavam,धाता विधाता संधाता निधाता धारणो धरः तपो ब्रह्म च सत्यं च ब्रह्मचर्यं तथार्जवम्
40,71,bhūtātmā bhūtakṛd bhūto bhūtabhavyabhavodbhavaḥ bhūr bhuvaḥ svaritaś caiva bhūto hy agnir maheśvaraḥ,भूतात्मा भूतकृद् भूतो भूतभव्यभवोद्भवः भूर् भुवः स्वरितश् चैव भूतो ह्य् अग्निर् महेश्वरः
40,72,brahmāvartaḥ surāvartaḥ kāmāvarta namo 'stu te kāmabimbavinirhantā karṇikārasrajapriyaḥ,ब्रह्मावर्तः सुरावर्तः कामावर्त नमो ऽस्तु ते कामबिम्बविनिर्हन्ता कर्णिकारस्रजप्रियः
40,73,gonetā gopracāraś ca govṛṣeśvaravāhanaḥ trailokyagoptā govindo goptā gogarga eva ca,गोनेता गोप्रचारश् च गोवृषेश्वरवाहनः त्रैलोक्यगोप्ता गोविन्दो गोप्ता गोगर्ग एव च
40,74,akhaṇḍacandrābhimukhaḥ sumukho durmukho 'mukhaḥ caturmukho bahumukho raṇeṣv abhimukhaḥ sadā,अखण्डचन्द्राभिमुखः सुमुखो दुर्मुखो ऽमुखः चतुर्मुखो बहुमुखो रणेष्व् अभिमुखः सदा
40,75,hiraṇyagarbhaḥ śakunir dhanado 'rthapatir virāṭ adharmahā mahādakṣo daṇḍadhāro raṇapriyaḥ,हिरण्यगर्भः शकुनिर् धनदो ऽर्थपतिर् विराट् अधर्महा महादक्षो दण्डधारो रणप्रियः
40,76,tiṣṭhan sthiraś ca sthāṇuś ca niṣkampaś ca suniścalaḥ durvāraṇo durviṣaho duḥsaho duratikramaḥ,तिष्ठन् स्थिरश् च स्थाणुश् च निष्कम्पश् च सुनिश्चलः दुर्वारणो दुर्विषहो दुःसहो दुरतिक्रमः
40,77,durdharo durvaśo nityo durdarpo vijayo jayaḥ śaśaḥ śaśāṅkanayanaśītoṣṇaḥ kṣut tṛṣā jarā,दुर्धरो दुर्वशो नित्यो दुर्दर्पो विजयो जयः शशः शशाङ्कनयनशीतोष्णः क्षुत् तृषा जरा
40,78,ādhayo vyādhayaś caiva vyādhihā vyādhipaś ca yaḥ sahyo yajñamṛgavyādho vyādhīnām ākaro 'karaḥ,आधयो व्याधयश् चैव व्याधिहा व्याधिपश् च यः सह्यो यज्ञमृगव्याधो व्याधीनाम् आकरो ऽकरः
40,79,śikhaṇḍī puṇḍarīkaś ca puṇḍarīkāvalokanaḥ daṇḍadhṛk cakradaṇḍaś ca raudrabhāgavināśanaḥ,शिखण्डी पुण्डरीकश् च पुण्डरीकावलोकनः दण्डधृक् चक्रदण्डश् च रौद्रभागविनाशनः
40,80,viṣapo 'mṛtapaś caiva surāpaḥ kṣīrasomapaḥ madhupaś cāpapaś caiva sarvapaś ca balābalaḥ,विषपो ऽमृतपश् चैव सुरापः क्षीरसोमपः मधुपश् चापपश् चैव सर्वपश् च बलाबलः
40,81,vṛṣāṅgarāmbho vṛṣabhas tathā vṛṣabhalocanaḥ vṛṣabhaś caiva vikhyāto lokānāṃ lokasaṃskṛtaḥ,वृषाङ्गराम्भो वृषभस् तथा वृषभलोचनः वृषभश् चैव विख्यातो लोकानां लोकसंस्कृतः
40,82,candrādityau cakṣuṣī te hṛdayaṃ ca pitāmahaḥ agniṣṭomas tathā deho dharmakarmaprasādhitaḥ,चन्द्रादित्यौ चक्षुषी ते हृदयं च पितामहः अग्निष्टोमस् तथा देहो धर्मकर्मप्रसाधितः
40,83,na brahmā na ca govindaḥ purāṇa-ṛṣayo na ca māhātmyaṃ vedituṃ śaktā yāthātathyena te śiva,न ब्रह्मा न च गोविन्दः पुराण-ऋषयो न च माहात्म्यं वेदितुं शक्ता याथातथ्येन ते शिव
40,84,śivā yā mūrtayaḥ sūkṣmās te mahyaṃ yāntu darśanam tābhir māṃ sarvato rakṣa pitā putram ivaurasam,शिवा या मूर्तयः सूक्ष्मास् ते मह्यं यान्तु दर्शनम् ताभिर् मां सर्वतो रक्ष पिता पुत्रम् इवौरसम्
40,85,rakṣa māṃ rakṣaṇīyo 'haṃ tavānagha namo 'stu te bhaktānukampī bhagavān bhaktaś cāhaṃ sadā tvayi,रक्ष मां रक्षणीयो ऽहं तवानघ नमो ऽस्तु ते भक्तानुकम्पी भगवान् भक्तश् चाहं सदा त्वयि
40,86,yaḥ sahasrāṇy anekāni puṃsām āvṛtya durdṛśām tiṣṭhaty ekaḥ samudrānte sa me goptāstu nityaśaḥ,यः सहस्राण्य् अनेकानि पुंसाम् आवृत्य दुर्दृशाम् तिष्ठत्य् एकः समुद्रान्ते स मे गोप्तास्तु नित्यशः
40,87,yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ jyotiḥ paśyanti yuñjānās tasmai yogātmane namaḥ,यं विनिद्रा जितश्वासाः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास् तस्मै योगात्मने नमः
40,88,saṃbhakṣya sarvabhūtāni yugānte samupasthite yaḥ śete jalamadhyasthas taṃ prapadye 'mbuśāyinam,संभक्ष्य सर्वभूतानि युगान्ते समुपस्थिते यः शेते जलमध्यस्थस् तं प्रपद्ये ऽम्बुशायिनम्
40,89,praviśya vadanaṃ rāhor yaḥ somaṃ pibate niśi grasaty arkaṃ ca svarbhānur bhūtvā somāgnir eva ca,प्रविश्य वदनं राहोर् यः सोमं पिबते निशि ग्रसत्य् अर्कं च स्वर्भानुर् भूत्वा सोमाग्निर् एव च
40,90,aṅguṣṭhamātrāḥ puruṣā dehasthāḥ sarvadehinām rakṣantu te ca māṃ nityaṃ nityaṃ cāpyāyayantu mām,अङ्गुष्ठमात्राः पुरुषा देहस्थाः सर्वदेहिनाम् रक्षन्तु ते च मां नित्यं नित्यं चाप्याययन्तु माम्
40,91,yenāpy utpāditā garbhā apo bhāgagatāś ca ye teṣāṃ svāhā svadhā caiva āpnuvanti svadanti ca,येनाप्य् उत्पादिता गर्भा अपो भागगताश् च ये तेषां स्वाहा स्वधा चैव आप्नुवन्ति स्वदन्ति च
40,92,yena rohanti dehasthāḥ prāṇino rodayanti ca harṣayanti na kṛṣyanti namas tebhyas tu nityaśaḥ,येन रोहन्ति देहस्थाः प्राणिनो रोदयन्ति च हर्षयन्ति न कृष्यन्ति नमस् तेभ्यस् तु नित्यशः
40,93,ye samudre nadīdurge parvateṣu guhāsu ca vṛkṣamūleṣu goṣṭheṣu kāntāragahaneṣu ca,ये समुद्रे नदीदुर्गे पर्वतेषु गुहासु च वृक्षमूलेषु गोष्ठेषु कान्तारगहनेषु च
40,94,catuṣpatheṣu rathyāsu catvareṣu sabhāsu ca hastyaśvarathaśālāsu jīrṇodyānālayeṣu ca,चतुष्पथेषु रथ्यासु चत्वरेषु सभासु च हस्त्यश्वरथशालासु जीर्णोद्यानालयेषु च
40,95,yeṣu pañcasu bhūteṣu diśāsu vidiśāsu ca indrārkayor madhyagatā ye ca candrārkaraśmiṣu,येषु पञ्चसु भूतेषु दिशासु विदिशासु च इन्द्रार्कयोर् मध्यगता ये च चन्द्रार्करश्मिषु
40,96,rasātalagatā ye ca ye ca tasmāt paraṃ gatāḥ namas tebhyo namas tebhyo namas tebhyas tu sarvaśaḥ,रसातलगता ये च ये च तस्मात् परं गताः नमस् तेभ्यो नमस् तेभ्यो नमस् तेभ्यस् तु सर्वशः
40,97,sarvas tvaṃ sarvago devaḥ sarvabhūtapatir bhavaḥ sarvabhūtāntarātmā ca tena tvaṃ na nimantritaḥ,सर्वस् त्वं सर्वगो देवः सर्वभूतपतिर् भवः सर्वभूतान्तरात्मा च तेन त्वं न निमन्त्रितः
40,98,tvam eva cejyase deva yajñair vividhadakṣiṇaiḥ tvam eva kartā sarvasya tena tvaṃ na nimantritaḥ,त्वम् एव चेज्यसे देव यज्ञैर् विविधदक्षिणैः त्वम् एव कर्ता सर्वस्य तेन त्वं न निमन्त्रितः
40,99,athavā māyayā deva mohitaḥ sūkṣmayā tava tasmāt tu kāraṇād vāpi tvaṃ mayā na nimantritaḥ,अथवा मायया देव मोहितः सूक्ष्मया तव तस्मात् तु कारणाद् वापि त्वं मया न निमन्त्रितः
40,100,prasīda mama deveśa tvam eva śaraṇaṃ mama tvaṃ gatis tvaṃ pratiṣṭhā ca na cānyo 'stīti me matiḥ,प्रसीद मम देवेश त्वम् एव शरणं मम त्वं गतिस् त्वं प्रतिष्ठा च न चान्यो ऽस्तीति मे मतिः
40,101,stutvaivaṃ sa mahādevaṃ virarāma mahāmatiḥ bhagavān api suprītaḥ punar dakṣam abhāṣata,स्तुत्वैवं स महादेवं विरराम महामतिः भगवान् अपि सुप्रीतः पुनर् दक्षम् अभाषत
40,102,parituṣṭo 'smi te dakṣa stavenānena suvrata bahunā tu kim uktena matsamīpaṃ gamiṣyasi,परितुष्टो ऽस्मि ते दक्ष स्तवेनानेन सुव्रत बहुना तु किम् उक्तेन मत्समीपं गमिष्यसि
40,103,tathaivam abravīd vākyaṃ trailokyādhipatir bhavaḥ kṛtvāśvāsakaraṃ vākyaṃ sarvajño vākyasaṃhitam,तथैवम् अब्रवीद् वाक्यं त्रैलोक्याधिपतिर् भवः कृत्वाश्वासकरं वाक्यं सर्वज्ञो वाक्यसंहितम्
40,104,dakṣa duḥkhaṃ na kartavyaṃ yajñavidhvaṃsanaṃ prati ahaṃ yajñahanas tubhyaṃ dṛṣṭam etat purānagha,दक्ष दुःखं न कर्तव्यं यज्ञविध्वंसनं प्रति अहं यज्ञहनस् तुभ्यं दृष्टम् एतत् पुरानघ
40,105,bhūyaś ca tvaṃ varam imaṃ matto gṛhṇīṣva suvrata prasannasumukho bhūtvā mamaikāgramanāḥ śṛṇu,भूयश् च त्वं वरम् इमं मत्तो गृह्णीष्व सुव्रत प्रसन्नसुमुखो भूत्वा ममैकाग्रमनाः शृणु
40,106,aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya vai prajāpate matprasādāt phalabhāgī bhaviṣyasi,अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य वै प्रजापते मत्प्रसादात् फलभागी भविष्यसि
40,107,vedān ṣaḍaṅgān budhyasva sāṃkhyayogāṃś ca kṛtsnaśaḥ tapaś ca vipulaṃ taptvā duścaraṃ devadānavaiḥ,वेदान् षडङ्गान् बुध्यस्व सांख्ययोगांश् च कृत्स्नशः तपश् च विपुलं तप्त्वा दुश्चरं देवदानवैः
40,108,abdair dvādaśabhir yuktaṃ gūḍham aprajñaninditam varṇāśramakṛtair dharmair vinītaṃ na kvacit kvacit,अब्दैर् द्वादशभिर् युक्तं गूढम् अप्रज्ञनिन्दितम् वर्णाश्रमकृतैर् धर्मैर् विनीतं न क्वचित् क्वचित्
40,109,samāgataṃ vyavasitaṃ paśupāśavimokṣaṇam sarveṣām āśramāṇāṃ ca mayā pāśupataṃ vratam,समागतं व्यवसितं पशुपाशविमोक्षणम् सर्वेषाम् आश्रमाणां च मया पाशुपतं व्रतम्
40,110,utpāditaṃ dakṣa śubhaṃ sarvapāpavimocanam asya cīrṇasya yat samyak phalaṃ bhavati puṣkalam tac cāstu sumahābhāga mānasas tyajyatāṃ jvaraḥ,उत्पादितं दक्ष शुभं सर्वपापविमोचनम् अस्य चीर्णस्य यत् सम्यक् फलं भवति पुष्कलम् तच् चास्तु सुमहाभाग मानसस् त्यज्यतां ज्वरः
40,111,evam uktvā tu deveśaḥ sapatnīkaḥ sahānugaḥ adarśanam anuprāpto dakṣasyāmitatejasaḥ,एवम् उक्त्वा तु देवेशः सपत्नीकः सहानुगः अदर्शनम् अनुप्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः
40,112,avāpya ca tathā bhāgaṃ yathoktaṃ comayā bhavaḥ jvaraṃ ca sarvadharmajño bahudhā vyabhajat tadā,अवाप्य च तथा भागं यथोक्तं चोमया भवः ज्वरं च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यभजत् तदा
40,113,śāntyarthaṃ sarvabhūtānāṃ śṛṇudhvam atha vai dvijāḥ śikhābhitāpo nāgānāṃ parvatānāṃ śilājatu,शान्त्यर्थं सर्वभूतानां शृणुध्वम् अथ वै द्विजाः शिखाभितापो नागानां पर्वतानां शिलाजतु
40,114,apāṃ tu nīlikāṃ vidyān nirmoko bhujageṣu ca khorakaḥ saurabheyāṇām ūkharaḥ pṛthivītale,अपां तु नीलिकां विद्यान् निर्मोको भुजगेषु च खोरकः सौरभेयाणाम् ऊखरः पृथिवीतले
40,115,śunām api ca dharmajñā dṛṣṭipratyavarodhanam randhrāgatam athāśvānāṃ śikhodbhedaś ca barhiṇām,शुनाम् अपि च धर्मज्ञा दृष्टिप्रत्यवरोधनम् रन्ध्रागतम् अथाश्वानां शिखोद्भेदश् च बर्हिणाम्
40,116,netrarāgaḥ kokilānāṃ dveṣaḥ prokto mahātmanām janānām api bhedaś ca sarveṣām iti naḥ śrutam,नेत्ररागः कोकिलानां द्वेषः प्रोक्तो महात्मनाम् जनानाम् अपि भेदश् च सर्वेषाम् इति नः श्रुतम्
40,117,śukānām api sarveṣāṃ hikkikā procyate jvaraḥ śārdūleṣv atha vai viprāḥ śramo jvara ihocyate,शुकानाम् अपि सर्वेषां हिक्किका प्रोच्यते ज्वरः शार्दूलेष्व् अथ वै विप्राः श्रमो ज्वर इहोच्यते
40,118,mānuṣeṣu ca sarvajñā jvaro nāmaiṣa kīrtitaḥ maraṇe janmani tathā madhye cāpi niveśitaḥ,मानुषेषु च सर्वज्ञा ज्वरो नामैष कीर्तितः मरणे जन्मनि तथा मध्ये चापि निवेशितः
40,119,etan māheśvaraṃ tejo jvaro nāma sudāruṇaḥ namasyaś caiva mānyaś ca sarvaprāṇibhir īśvaraḥ,एतन् माहेश्वरं तेजो ज्वरो नाम सुदारुणः नमस्यश् चैव मान्यश् च सर्वप्राणिभिर् ईश्वरः
40,121,imāṃ jvarotpattim adīnamānasaḥ paṭhet sadā yaḥ susamāhito naraḥ vimuktarogaḥ sa naro mudāyuto labheta kāmāṃś ca yathāmanīṣitān BrP_40.120 dakṣaproktaṃ stavaṃ cāpi kīrtayed yaḥ śṛṇoti vā nāśubhaṃ prāpnuyāt kiṃcid dīrgham āyur avāpnuyāt,इमां ज्वरोत्पत्तिम् अदीनमानसः पठेत् सदा यः सुसमाहितो नरः विमुक्तरोगः स नरो मुदायुतो लभेत कामांश् च यथामनीषितान् ब्र्प्_४०.१२० दक्षप्रोक्तं स्तवं चापि कीर्तयेद् यः शृणोति वा नाशुभं प्राप्नुयात् किंचिद् दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयात्
40,122,yathā sarveṣu deveṣu variṣṭho bhagavān bhavaḥ tathā stavo variṣṭho 'yaṃ stavānāṃ dakṣanirmitaḥ,यथा सर्वेषु देवेषु वरिष्ठो भगवान् भवः तथा स्तवो वरिष्ठो ऽयं स्तवानां दक्षनिर्मितः
40,123,yaśaḥsvargasuraiśvaryavittādijayakāṅkṣibhiḥ stotavyo bhaktim āsthāya vidyākāmaiś ca yatnataḥ,यशःस्वर्गसुरैश्वर्यवित्तादिजयकाङ्क्षिभिः स्तोतव्यो भक्तिम् आस्थाय विद्याकामैश् च यत्नतः
40,124,vyādhito duḥkhito dīno naro grasto bhayādibhiḥ rājakāryaniyukto vā mucyate mahato bhayāt,व्याधितो दुःखितो दीनो नरो ग्रस्तो भयादिभिः राजकार्यनियुक्तो वा मुच्यते महतो भयात्
40,125,anenaiva ca dehena gaṇānāṃ ca maheśvarāt iha loke sukhaṃ prāpya gaṇarāḍ upajāyate,अनेनैव च देहेन गणानां च महेश्वरात् इह लोके सुखं प्राप्य गणराड् उपजायते
40,126,na yakṣā na piśācā vā na nāgā na vināyakāḥ kuryur vighnaṃ gṛhe tasya yatra saṃstūyate bhavaḥ,न यक्षा न पिशाचा वा न नागा न विनायकाः कुर्युर् विघ्नं गृहे तस्य यत्र संस्तूयते भवः
40,127,śṛṇuyād vā idaṃ nārī bhaktyātha bhavabhāvitā pitṛpakṣe bhartṛpakṣe pūjyā bhavati caiva ha,शृणुयाद् वा इदं नारी भक्त्याथ भवभाविता पितृपक्षे भर्तृपक्षे पूज्या भवति चैव ह
40,128,śṛṇuyād vā idaṃ sarvaṃ kīrtayed vāpy abhīkṣṇaśaḥ tasya sarvāṇi kāryāṇi siddhiṃ gacchanty avighnataḥ,शृणुयाद् वा इदं सर्वं कीर्तयेद् वाप्य् अभीक्ष्णशः तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्धिं गच्छन्त्य् अविघ्नतः
40,129,manasā cintitaṃ yac ca yac ca vācāpy udāhṛtam sarvaṃ saṃpadyate tasya stavasyāsyānukīrtanāt,मनसा चिन्तितं यच् च यच् च वाचाप्य् उदाहृतम् सर्वं संपद्यते तस्य स्तवस्यास्यानुकीर्तनात्
40,130,devasya saguhasyātha devyā nandīśvarasya ca baliṃ vibhajataḥ kṛtvā damena niyamena ca,देवस्य सगुहस्याथ देव्या नन्दीश्वरस्य च बलिं विभजतः कृत्वा दमेन नियमेन च
40,131,tataḥ prayukto gṛhṇīyān nāmāny āśu yathākramam īpsitāṃl labhate 'py arthān kāmān bhogāṃś ca mānavaḥ,ततः प्रयुक्तो गृह्णीयान् नामान्य् आशु यथाक्रमम् ईप्सितांल् लभते ऽप्य् अर्थान् कामान् भोगांश् च मानवः
40,132,mṛtaś ca svargam āpnoti strīsahasrasamāvṛtaḥ sarvakāmasuyukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ,मृतश् च स्वर्गम् आप्नोति स्त्रीसहस्रसमावृतः सर्वकामसुयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः
40,133,paṭhan dakṣakṛtaṃ stotraṃ sarvapāpaiḥ pramucyate mṛtaś ca gaṇasāyujyaṃ pūjyamānaḥ surāsuraiḥ,पठन् दक्षकृतं स्तोत्रं सर्वपापैः प्रमुच्यते मृतश् च गणसायुज्यं पूज्यमानः सुरासुरैः
40,134,vṛṣeṇa viniyuktena vimānena virājate ābhūtasaṃplavasthāyī rudrasyānucaro bhavet,वृषेण विनियुक्तेन विमानेन विराजते आभूतसंप्लवस्थायी रुद्रस्यानुचरो भवेत्
40,135,ity āha bhagavān vyāsaḥ parāśarasutaḥ prabhuḥ naitad vedayate kaścin naitac chrāvyaṃ ca kasyacit,इत्य् आह भगवान् व्यासः पराशरसुतः प्रभुः नैतद् वेदयते कश्चिन् नैतच् छ्राव्यं च कस्यचित्
40,136,śrutvemaṃ paramaṃ guhyaṃ ye 'pi syuḥ pāpayonayaḥ vaiśyāḥ striyaś ca śūdrāś ca rudralokam avāpnuyuḥ,श्रुत्वेमं परमं गुह्यं ये ऽपि स्युः पापयोनयः वैश्याः स्त्रियश् च शूद्राश् च रुद्रलोकम् अवाप्नुयुः
40,137,śrāvayed yaś ca viprebhyaḥ sadā parvasu parvasu rudralokam avāpnoti dvijo vai nātra saṃśayaḥ,श्रावयेद् यश् च विप्रेभ्यः सदा पर्वसु पर्वसु रुद्रलोकम् अवाप्नोति द्विजो वै नात्र संशयः
41,1,śrutvaivaṃ vai muniśreṣṭhāḥ kathāṃ pāpapraṇāśinīm rudrakrodhodbhavāṃ puṇyāṃ vyāsasya vadato dvijāḥ,श्रुत्वैवं वै मुनिश्रेष्ठाः कथां पापप्रणाशिनीम् रुद्रक्रोधोद्भवां पुण्यां व्यासस्य वदतो द्विजाः
41,2,pārvatyāś ca tathā roṣaṃ krodhaṃ śaṃbhoś ca duḥsaham utpattiṃ vīrabhadrasya bhadrakālyāś ca saṃbhavam,पार्वत्याश् च तथा रोषं क्रोधं शंभोश् च दुःसहम् उत्पत्तिं वीरभद्रस्य भद्रकाल्याश् च संभवम्
41,3,dakṣayajñavināśaṃ ca vīryaṃ śaṃbhos tathādbhutam punaḥ prasādaṃ devasya dakṣasya sumahātmanaḥ,दक्षयज्ञविनाशं च वीर्यं शंभोस् तथाद्भुतम् पुनः प्रसादं देवस्य दक्षस्य सुमहात्मनः
41,4,yajñabhāgaṃ ca rudrasya dakṣasya ca phalaṃ kratoḥ hṛṣṭā babhūvuḥ saṃprītā vismitāś ca punaḥ punaḥ,यज्ञभागं च रुद्रस्य दक्षस्य च फलं क्रतोः हृष्टा बभूवुः संप्रीता विस्मिताश् च पुनः पुनः
41,5,papracchuś ca punar vyāsaṃ kathāśeṣaṃ tathā dvijāḥ pṛṣṭaḥ provāca tān vyāsaḥ kṣetram ekāmrakaṃ punaḥ,पप्रच्छुश् च पुनर् व्यासं कथाशेषं तथा द्विजाः पृष्टः प्रोवाच तान् व्यासः क्षेत्रम् एकाम्रकं पुनः
41,6,brahmaproktāṃ kathāṃ puṇyāṃ śrutvā tu ṛṣipuṃgavāḥ praśaśaṃsus tadā hṛṣṭā romāñcitatanūruhāḥ,ब्रह्मप्रोक्तां कथां पुण्यां श्रुत्वा तु ऋषिपुंगवाः प्रशशंसुस् तदा हृष्टा रोमाञ्चिततनूरुहाः
41,7,aho devasya māhātmyaṃ tvayā śaṃbhoḥ prakīrtitam dakṣasya ca suraśreṣṭha yajñavidhvaṃsanaṃ tathā,अहो देवस्य माहात्म्यं त्वया शंभोः प्रकीर्तितम् दक्षस्य च सुरश्रेष्ठ यज्ञविध्वंसनं तथा
41,8,ekāmrakaṃ kṣetravaraṃ vaktum arhasi sāṃpratam śrotum icchāmahe brahman paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,एकाम्रकं क्षेत्रवरं वक्तुम् अर्हसि सांप्रतम् श्रोतुम् इच्छामहे ब्रह्मन् परं कौतूहलं हि नः
41,9,teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā lokanāthaś caturmukhaḥ provāca śaṃbhos tat kṣetraṃ bhūtale duṣkṛtacchadam,तेषां तद् वचनं श्रुत्वा लोकनाथश् चतुर्मुखः प्रोवाच शंभोस् तत् क्षेत्रं भूतले दुष्कृतच्छदम्
41,10,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ kṣetraṃ paramadurlabham,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः सर्वपापहरं पुण्यं क्षेत्रं परमदुर्लभम्
41,11,liṅgakoṭisamāyuktaṃ vārāṇasīsamaṃ śubham ekāmraketi vikhyātaṃ tīrthāṣṭakasamanvitam,लिङ्गकोटिसमायुक्तं वाराणसीसमं शुभम् एकाम्रकेति विख्यातं तीर्थाष्टकसमन्वितम्
41,12,ekāmravṛkṣas tatrāsīt purā kalpe dvijottamāḥ nāmnā tasyaiva tat kṣetram ekāmrakam iti śrutam,एकाम्रवृक्षस् तत्रासीत् पुरा कल्पे द्विजोत्तमाः नाम्ना तस्यैव तत् क्षेत्रम् एकाम्रकम् इति श्रुतम्
41,13,hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ naranārīsamanvitam vidvāṃsagaṇa bhūyiṣṭhaṃ dhanadhānyādisaṃyutam,हृष्टपुष्टजनाकीर्णं नरनारीसमन्वितम् विद्वांसगण भूयिष्ठं धनधान्यादिसंयुतम्
41,14,gṛhagopurasaṃbādhaṃ trikacādvārabhūṣitam nānāvaṇiksamākīrṇaṃ nānāratnopaśobhitam,गृहगोपुरसंबाधं त्रिकचाद्वारभूषितम् नानावणिक्समाकीर्णं नानारत्नोपशोभितम्
41,15,purāṭṭālakasaṃyuktaṃ rathibhiḥ samalaṃkṛtam rājahaṃsanibhaiḥ śubhraiḥ prāsādair upaśobhitam,पुराट्टालकसंयुक्तं रथिभिः समलंकृतम् राजहंसनिभैः शुभ्रैः प्रासादैर् उपशोभितम्
41,16,mārgagadvārasaṃyuktaṃ sitaprākāraśobhitam rakṣitaṃ śastrasaṃghaiś ca parikhābhir alaṃkṛtam,मार्गगद्वारसंयुक्तं सितप्राकारशोभितम् रक्षितं शस्त्रसंघैश् च परिखाभिर् अलंकृतम्
41,17,sitaraktais tathā pītaiḥ kṛṣṇaśyāmaiś ca varṇakaiḥ samīraṇoddhatābhiś ca patākābhir alaṃkṛtam,सितरक्तैस् तथा पीतैः कृष्णश्यामैश् च वर्णकैः समीरणोद्धताभिश् च पताकाभिर् अलंकृतम्
41,18,nityotsavapramuditaṃ nānāvāditranisvanaiḥ vīṇāveṇumṛdaṅgaiś ca kṣepaṇībhir alaṃkṛtam,नित्योत्सवप्रमुदितं नानावादित्रनिस्वनैः वीणावेणुमृदङ्गैश् च क्षेपणीभिर् अलंकृतम्
41,19,devatāyatanair divyaiḥ prākārodyānamaṇḍitaiḥ pūjāvicitraracitaiḥ sarvatra samalaṃkṛtam,देवतायतनैर् दिव्यैः प्राकारोद्यानमण्डितैः पूजाविचित्ररचितैः सर्वत्र समलंकृतम्
41,20,striyaḥ pramuditās tatra dṛśyante tanumadhyamāḥ hārair alaṃkṛtagrīvāḥ padmapattrāyatekṣaṇāḥ,स्त्रियः प्रमुदितास् तत्र दृश्यन्ते तनुमध्यमाः हारैर् अलंकृतग्रीवाः पद्मपत्त्रायतेक्षणाः
41,21,pīnonnatakucāḥ śyāmāḥ pūrṇacandranibhānanāḥ sthirālakāḥ sukapolāḥ kāñcīnūpuranāditāḥ,पीनोन्नतकुचाः श्यामाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः स्थिरालकाः सुकपोलाः काञ्चीनूपुरनादिताः
41,22,sukeśyaś cārujaghanāḥ karṇāntāyatalocanāḥ sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ,सुकेश्यश् चारुजघनाः कर्णान्तायतलोचनाः सर्वलक्षणसंपन्नाः सर्वाभरणभूषिताः
41,23,divyavastradharāḥ śubhrāḥ kāścit kāñcanasaṃnibhāḥ haṃsavāraṇagāminyaḥ kucabhārāvanāmitāḥ,दिव्यवस्त्रधराः शुभ्राः काश्चित् काञ्चनसंनिभाः हंसवारणगामिन्यः कुचभारावनामिताः
41,24,divyagandhānuliptāṅgāḥ karṇābharaṇabhūṣitāḥ madālasāś ca suśroṇyo nityaṃ prahasitānanāḥ,दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गाः कर्णाभरणभूषिताः मदालसाश् च सुश्रोण्यो नित्यं प्रहसिताननाः
41,25,īṣadvispaṣṭadaśanā bimbauṣṭhā madhurasvarāḥ tāmbūlarañjitamukhā vidagdhāḥ priyadarśanāḥ,ईषद्विस्पष्टदशना बिम्बौष्ठा मधुरस्वराः ताम्बूलरञ्जितमुखा विदग्धाः प्रियदर्शनाः
41,26,subhagāḥ priyavādinyo nityaṃ yauvanagarvitāḥ divyavastradharāḥ sarvāḥ sadā cāritramaṇḍitāḥ,सुभगाः प्रियवादिन्यो नित्यं यौवनगर्विताः दिव्यवस्त्रधराः सर्वाः सदा चारित्रमण्डिताः
41,27,krīḍanti tāḥ sadā tatra striyaś cāpsarasopamāḥ sve sve gṛhe pramuditā divā rātrau varānanāḥ,क्रीडन्ति ताः सदा तत्र स्त्रियश् चाप्सरसोपमाः स्वे स्वे गृहे प्रमुदिता दिवा रात्रौ वराननाः
41,28,puruṣās tatra dṛśyante rūpayauvanagarvitāḥ sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ,पुरुषास् तत्र दृश्यन्ते रूपयौवनगर्विताः सर्वलक्षणसंपन्नाः सुमृष्टमणिकुण्डलाः
41,29,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca munisattamāḥ svadharmaniratās tatra nivasanti sudhārmikāḥ,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च मुनिसत्तमाः स्वधर्मनिरतास् तत्र निवसन्ति सुधार्मिकाः
41,30,anyāś ca tatra tiṣṭhanti vāramukhyāḥ sulocanāḥ ghṛtācīmenakātulyās tathā samatilottamāḥ,अन्याश् च तत्र तिष्ठन्ति वारमुख्याः सुलोचनाः घृताचीमेनकातुल्यास् तथा समतिलोत्तमाः
41,31,urvaśīsadṛśāś caiva vipracittinibhās tathā viśvācīsahajanyābhāḥ pramlocāsadṛśās tathā,उर्वशीसदृशाश् चैव विप्रचित्तिनिभास् तथा विश्वाचीसहजन्याभाः प्रम्लोचासदृशास् तथा
41,32,sarvās tāḥ priyavādinyaḥ sarvā vihasitānanāḥ kalākauśalasaṃyuktāḥ sarvās tā guṇasaṃyutāḥ,सर्वास् ताः प्रियवादिन्यः सर्वा विहसिताननाः कलाकौशलसंयुक्ताः सर्वास् ता गुणसंयुताः
41,33,evaṃ paṇyastriyas tatra nṛtyagītaviśāradāḥ nivasanti muniśreṣṭhāḥ sarvastrīguṇagarvitāḥ,एवं पण्यस्त्रियस् तत्र नृत्यगीतविशारदाः निवसन्ति मुनिश्रेष्ठाः सर्वस्त्रीगुणगर्विताः
41,34,prekṣaṇālāpakuśalāḥ sundaryaḥ priyadarśanāḥ na rūpahīnā durvṛttā na paradrohakārikāḥ,प्रेक्षणालापकुशलाः सुन्दर्यः प्रियदर्शनाः न रूपहीना दुर्वृत्ता न परद्रोहकारिकाः
41,35,yāsāṃ kaṭākṣapātena mohaṃ gacchanti mānavāḥ na tatra nirdhanāḥ santi na mūrkhā na paradviṣaḥ,यासां कटाक्षपातेन मोहं गच्छन्ति मानवाः न तत्र निर्धनाः सन्ति न मूर्खा न परद्विषः
41,36,na rogiṇo na malinā na kadaryā na māyinaḥ na rūpahīnā durvṛttā na paradrohakāriṇaḥ,न रोगिणो न मलिना न कदर्या न मायिनः न रूपहीना दुर्वृत्ता न परद्रोहकारिणः
41,37,tiṣṭhanti mānavās tatra kṣetre jagati viśrute sarvatra sukhasaṃcāraṃ sarvasattvasukhāvaham,तिष्ठन्ति मानवास् तत्र क्षेत्रे जगति विश्रुते सर्वत्र सुखसंचारं सर्वसत्त्वसुखावहम्
41,38,nānājanasamākīrṇaṃ sarvasasyasamanvitam karṇikāraiś ca panasaiś campakair nāgakesaraiḥ,नानाजनसमाकीर्णं सर्वसस्यसमन्वितम् कर्णिकारैश् च पनसैश् चम्पकैर् नागकेसरैः
41,39,pāṭalāśokabakulaiḥ kapitthair bahulair dhavaiḥ cūtanimbakadambaiś ca tathānyaiḥ puṣpajātibhiḥ,पाटलाशोकबकुलैः कपित्थैर् बहुलैर् धवैः चूतनिम्बकदम्बैश् च तथान्यैः पुष्पजातिभिः
41,40,nīpakair dhavakhadirair latābhiś ca virājitam śālais tālais tamālaiś ca nārikelaiḥ śubhāñjanaiḥ,नीपकैर् धवखदिरैर् लताभिश् च विराजितम् शालैस् तालैस् तमालैश् च नारिकेलैः शुभाञ्जनैः
41,41,arjunaiḥ samaparṇaiś ca kovidāraiḥ sapippalaiḥ lakucaiḥ saralair lodhrair hintālair devadārubhiḥ,अर्जुनैः समपर्णैश् च कोविदारैः सपिप्पलैः लकुचैः सरलैर् लोध्रैर् हिन्तालैर् देवदारुभिः
41,42,palāśair mucukundaiś ca pārijātaiḥ sakubjakaiḥ kadalīvanakhaṇḍaiś ca jambūpūgaphalais tathā,पलाशैर् मुचुकुन्दैश् च पारिजातैः सकुब्जकैः कदलीवनखण्डैश् च जम्बूपूगफलैस् तथा
41,43,ketakīkaravīraiś ca atimuktaiś ca kiṃśukaiḥ mandārakundapuṣpaiś ca tathānyaiḥ puṣpajātibhiḥ,केतकीकरवीरैश् च अतिमुक्तैश् च किंशुकैः मन्दारकुन्दपुष्पैश् च तथान्यैः पुष्पजातिभिः
41,44,nānāpakṣirutaiḥ sevyair udyānair nandanopamaiḥ phalabhārānatair vṛkṣaiḥ sarvartukusumotkaraiḥ,नानापक्षिरुतैः सेव्यैर् उद्यानैर् नन्दनोपमैः फलभारानतैर् वृक्षैः सर्वर्तुकुसुमोत्करैः
41,45,cakoraiḥ śatapattraiś ca bhṛṅgarājaiś ca kokilaiḥ kalaviṅkair mayūraiś ca priyaputraiḥ śukais tathā,चकोरैः शतपत्त्रैश् च भृङ्गराजैश् च कोकिलैः कलविङ्कैर् मयूरैश् च प्रियपुत्रैः शुकैस् तथा
41,46,jīvaṃjīvakahārītaiś cātakair vanaveṣṭitaiḥ nānāpakṣigaṇaiś cānyaiḥ kūjadbhir madhurasvaraiḥ,जीवंजीवकहारीतैश् चातकैर् वनवेष्टितैः नानापक्षिगणैश् चान्यैः कूजद्भिर् मधुरस्वरैः
41,47,dīrghikābhis taḍāgaiś ca puṣkariṇībhiś ca vāpibhiḥ nānājalāśayaiś cānyaiḥ padminīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ,दीर्घिकाभिस् तडागैश् च पुष्करिणीभिश् च वापिभिः नानाजलाशयैश् चान्यैः पद्मिनीखण्डमण्डितैः
41,48,kumudaiḥ puṇḍarīkaiś ca tathā nīlotpalaiḥ śubhaiḥ kādambaiś cakravākaiś ca tathaiva jalakukkuṭaiḥ,कुमुदैः पुण्डरीकैश् च तथा नीलोत्पलैः शुभैः कादम्बैश् चक्रवाकैश् च तथैव जलकुक्कुटैः
41,49,kāraṇḍavaiḥ plavair haṃsais tathānyair jalacāribhiḥ evaṃ nānāvidhair vṛkṣaiḥ puṣpair nānāvidhair varaiḥ,कारण्डवैः प्लवैर् हंसैस् तथान्यैर् जलचारिभिः एवं नानाविधैर् वृक्षैः पुष्पैर् नानाविधैर् वरैः
41,50,nānājalāśayaiḥ puṇyaiḥ śobhitaṃ tat samantataḥ āste tatra svayaṃ devaḥ kṛttivāsā vṛṣadhvajaḥ,नानाजलाशयैः पुण्यैः शोभितं तत् समन्ततः आस्ते तत्र स्वयं देवः कृत्तिवासा वृषध्वजः
41,51,hitāya sarvalokasya bhuktimuktipradaḥ śivaḥ pṛthivyāṃ yāni tīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca,हिताय सर्वलोकस्य भुक्तिमुक्तिप्रदः शिवः पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितश् च सरांसि च
41,52,puṣkariṇyas taḍāgāni vāpyaḥ kūpāś ca sāgarāḥ tebhyaḥ pūrvaṃ samāhṛtya jalabindūn pṛthak pṛthak,पुष्करिण्यस् तडागानि वाप्यः कूपाश् च सागराः तेभ्यः पूर्वं समाहृत्य जलबिन्दून् पृथक् पृथक्
41,53,sarvalokahitārthāya rudraḥ sarvasuraiḥ saha tīrthaṃ bindusaro nāma tasmin kṣetre dvijottamāḥ,सर्वलोकहितार्थाय रुद्रः सर्वसुरैः सह तीर्थं बिन्दुसरो नाम तस्मिन् क्षेत्रे द्विजोत्तमाः
41,54,cakāra ṛṣibhiḥ sārdhaṃ tena bindusaraḥ smṛtam aṣṭamyāṃ bahule pakṣe mārgaśīrṣe dvijottamāḥ,चकार ऋषिभिः सार्धं तेन बिन्दुसरः स्मृतम् अष्टम्यां बहुले पक्षे मार्गशीर्षे द्विजोत्तमाः
41,55,yas tatra yātrāṃ kurute viṣuve vijitendriyaḥ vidhivad bindusarasi snātvā śraddhāsamanvitaḥ,यस् तत्र यात्रां कुरुते विषुवे विजितेन्द्रियः विधिवद् बिन्दुसरसि स्नात्वा श्रद्धासमन्वितः
41,56,devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn saṃtarpya vāgyataḥ tilodakena vidhinā nāmagotravidhānavit,देवान् ऋषीन् मनुष्यांश् च पितॄन् संतर्प्य वाग्यतः तिलोदकेन विधिना नामगोत्रविधानवित्
41,57,snātvaivaṃ vidhivat tatra so 'śvamedhaphalaṃ labhet grahoparāge viṣuve saṃkrāntyām ayane tathā,स्नात्वैवं विधिवत् तत्र सो ऽश्वमेधफलं लभेत् ग्रहोपरागे विषुवे संक्रान्त्याम् अयने तथा
41,58,yugādiṣu ṣaḍaśītyāṃ tathānyatra śubhe tithau ye tatra dānaṃ viprebhyaḥ prayacchanti dhanādikam,युगादिषु षडशीत्यां तथान्यत्र शुभे तिथौ ये तत्र दानं विप्रेभ्यः प्रयच्छन्ति धनादिकम्
41,59,anyatīrthāc chataguṇaṃ phalaṃ te prāpnuvanti vai piṇḍaṃ ye saṃprayacchanti pitṛbhyaḥ sarasas taṭe,अन्यतीर्थाच् छतगुणं फलं ते प्राप्नुवन्ति वै पिण्डं ये संप्रयच्छन्ति पितृभ्यः सरसस् तटे
41,60,pitṝṇām akṣayāṃ tṛptiṃ te kurvanti na saṃśayaḥ tataḥ śaṃbhor gṛhaṃ gatvā vāgyataḥ saṃyatendriyaḥ,पितॄणाम् अक्षयां तृप्तिं ते कुर्वन्ति न संशयः ततः शंभोर् गृहं गत्वा वाग्यतः संयतेन्द्रियः
41,61,praviśya pūjayec charvaṃ kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam ghṛtakṣīrādibhiḥ snānaṃ kārayitvā bhavaṃ śuciḥ,प्रविश्य पूजयेच् छर्वं कृत्वा तं त्रिः प्रदक्षिणम् घृतक्षीरादिभिः स्नानं कारयित्वा भवं शुचिः
41,62,candanena sugandhena vilipya kuṅkumena ca tataḥ saṃpūjayed devaṃ candramaulim umāpatim,चन्दनेन सुगन्धेन विलिप्य कुङ्कुमेन च ततः संपूजयेद् देवं चन्द्रमौलिम् उमापतिम्
41,63,puṣpair nānāvidhair medhyair bilvārkakamalādibhiḥ āgamoktena mantreṇa vedoktena ca śaṃkaram,पुष्पैर् नानाविधैर् मेध्यैर् बिल्वार्ककमलादिभिः आगमोक्तेन मन्त्रेण वेदोक्तेन च शंकरम्
41,64,adīkṣitas tu nāmnaiva mūlamantreṇa cārcayet evaṃ saṃpūjya taṃ devaṃ gandhapuṣpānurāgibhiḥ,अदीक्षितस् तु नाम्नैव मूलमन्त्रेण चार्चयेत् एवं संपूज्य तं देवं गन्धपुष्पानुरागिभिः
41,65,dhūpadīpaiś ca naivedyair upahārais tathā stavaiḥ daṇḍavatpraṇipātaiś ca gītair vādyair manoharaiḥ,धूपदीपैश् च नैवेद्यैर् उपहारैस् तथा स्तवैः दण्डवत्प्रणिपातैश् च गीतैर् वाद्यैर् मनोहरैः
41,66,nṛtyajapyanamaskārair jayaśabdaiḥ pradakṣiṇaiḥ evaṃ saṃpūjya vidhivad devadevam umāpatim,नृत्यजप्यनमस्कारैर् जयशब्दैः प्रदक्षिणैः एवं संपूज्य विधिवद् देवदेवम् उमापतिम्
41,67,sarvapāpavinirmukto rūpayauvanagarvitaḥ kulaikaviṃśam uddhṛtya divyābharaṇabhūṣitāḥ,सर्वपापविनिर्मुक्तो रूपयौवनगर्वितः कुलैकविंशम् उद्धृत्य दिव्याभरणभूषिताः
41,68,sauvarṇena vimānena kiṅkiṇījālamālinā upagīyamāno gandharvair apsarobhir alaṃkṛtaḥ,सौवर्णेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना उपगीयमानो गन्धर्वैर् अप्सरोभिर् अलंकृतः
41,69,uddyotayan diśaḥ sarvāḥ śivalokaṃ sa gacchati bhuktvā tatra sukhaṃ viprā manasaḥ prītidāyakam,उद्द्योतयन् दिशः सर्वाः शिवलोकं स गच्छति भुक्त्वा तत्र सुखं विप्रा मनसः प्रीतिदायकम्
41,70,tallokavāsibhiḥ sārdhaṃ yāvad ābhūtasaṃplavam tatas tasmād ihāyātaḥ pṛthivyāṃ puṇyasaṃkṣaye,तल्लोकवासिभिः सार्धं यावद् आभूतसंप्लवम् ततस् तस्माद् इहायातः पृथिव्यां पुण्यसंक्षये
41,71,jāyate yogināṃ gehe caturvedī dvijottamāḥ yogaṃ pāśupataṃ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt,जायते योगिनां गेहे चतुर्वेदी द्विजोत्तमाः योगं पाशुपतं प्राप्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
41,72,śayanotthāpane caiva saṃkrāntyām ayane tathā aśokākhyāṃ tathāṣṭamyāṃ pavitrāropaṇe tathā,शयनोत्थापने चैव संक्रान्त्याम् अयने तथा अशोकाख्यां तथाष्टम्यां पवित्रारोपणे तथा
41,73,ye ca paśyanti taṃ devaṃ kṛttivāsasam uttamam vimānenārkavarṇena śivalokaṃ vrajanti te,ये च पश्यन्ति तं देवं कृत्तिवाससम् उत्तमम् विमानेनार्कवर्णेन शिवलोकं व्रजन्ति ते
41,74,sarvakāle 'pi taṃ devaṃ ye paśyanti sumedhasaḥ te 'pi pāpavinirmuktāḥ śivalokaṃ vrajanti vai,सर्वकाले ऽपि तं देवं ये पश्यन्ति सुमेधसः ते ऽपि पापविनिर्मुक्ताः शिवलोकं व्रजन्ति वै
41,75,devasya paścime pūrve dakṣiṇe cottare tathā yojanadvitayaṃ sārdhaṃ kṣetraṃ tad bhuktimuktidam,देवस्य पश्चिमे पूर्वे दक्षिणे चोत्तरे तथा योजनद्वितयं सार्धं क्षेत्रं तद् भुक्तिमुक्तिदम्
41,76,tasmin kṣetravare liṅgaṃ bhāskareśvarasaṃjñitam paśyanti ye tu taṃ devaṃ snātvā kuṇḍe maheśvaram,तस्मिन् क्षेत्रवरे लिङ्गं भास्करेश्वरसंज्ञितम् पश्यन्ति ये तु तं देवं स्नात्वा कुण्डे महेश्वरम्
41,77,ādityenārcitaṃ pūrvaṃ devadevaṃ trilocanam sarvapāpavinirmuktā vimānavaram āsthitāḥ,आदित्येनार्चितं पूर्वं देवदेवं त्रिलोचनम् सर्वपापविनिर्मुक्ता विमानवरम् आस्थिताः
41,78,upagīyamānā gandharvaiḥ śivalokaṃ vrajanti te tiṣṭhanti tatra muditāḥ kalpam ekaṃ dvijottamāḥ,उपगीयमाना गन्धर्वैः शिवलोकं व्रजन्ति ते तिष्ठन्ति तत्र मुदिताः कल्पम् एकं द्विजोत्तमाः
41,79,bhuktvā tu vipulān bhogāñ śivaloke manoramān puṇyakṣayād ihāyātā jāyante pravare kule,भुक्त्वा तु विपुलान् भोगाञ् शिवलोके मनोरमान् पुण्यक्षयाद् इहायाता जायन्ते प्रवरे कुले
41,80,athavā yogināṃ gehe vedavedāṅgapāragāḥ utpadyante dvijavarāḥ sarvabhūtahite ratāḥ,अथवा योगिनां गेहे वेदवेदाङ्गपारगाः उत्पद्यन्ते द्विजवराः सर्वभूतहिते रताः
41,81,mokṣaśāstrārthakuśalāḥ sarvatra samabuddhayaḥ yogaṃ śaṃbhor varaṃ prāpya tato mokṣaṃ vrajanti te,मोक्षशास्त्रार्थकुशलाः सर्वत्र समबुद्धयः योगं शंभोर् वरं प्राप्य ततो मोक्षं व्रजन्ति ते
41,82,tasmin kṣetravare puṇye liṅgaṃ yad dṛśyate dvijāḥ pūjyāpūjyaṃ ca sarvatra vane rathyāntare 'pi vā,तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये लिङ्गं यद् दृश्यते द्विजाः पूज्यापूज्यं च सर्वत्र वने रथ्यान्तरे ऽपि वा
41,83,catuṣpathe śmaśāne vā yatra kutra ca tiṣṭhati dṛṣṭvā tal liṅgam avyagraḥ śraddhayā susamāhitaḥ,चतुष्पथे श्मशाने वा यत्र कुत्र च तिष्ठति दृष्ट्वा तल् लिङ्गम् अव्यग्रः श्रद्धया सुसमाहितः
41,84,snāpayitvā tu taṃ bhaktyā gandhaiḥ puṣpair manoharaiḥ dhūpair dīpaiḥ sanaivedyair namaskārais tathā stavaiḥ,स्नापयित्वा तु तं भक्त्या गन्धैः पुष्पैर् मनोहरैः धूपैर् दीपैः सनैवेद्यैर् नमस्कारैस् तथा स्तवैः
41,85,daṇḍavatpraṇipātaiś ca nṛtyagītādibhis tathā saṃpūjyaivaṃ vidhānena śivalokaṃ vrajen naraḥ,दण्डवत्प्रणिपातैश् च नृत्यगीतादिभिस् तथा संपूज्यैवं विधानेन शिवलोकं व्रजेन् नरः
41,86,nārī vā dvijaśārdūlāḥ saṃpūjya śraddhayānvitā pūrvoktaṃ phalam āpnoti nātra kāryā vicāraṇā,नारी वा द्विजशार्दूलाः संपूज्य श्रद्धयान्विता पूर्वोक्तं फलम् आप्नोति नात्र कार्या विचारणा
41,87,kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ samagrān munisattamāḥ tasya kṣetravarasyātha ṛte devān maheśvarāt,कः शक्नोति गुणान् वक्तुं समग्रान् मुनिसत्तमाः तस्य क्षेत्रवरस्याथ ऋते देवान् महेश्वरात्
41,88,tasmin kṣetrottame gatvā śraddhayāśraddhayāpi vā mādhavādiṣu māseṣu naro vā yadi vāṅganā,तस्मिन् क्षेत्रोत्तमे गत्वा श्रद्धयाश्रद्धयापि वा माधवादिषु मासेषु नरो वा यदि वाङ्गना
41,89,yasmin yasmiṃs tithau viprāḥ snātvā bindusarombhasi paśyed devaṃ virūpākṣaṃ devīṃ ca varadāṃ śivām,यस्मिन् यस्मिंस् तिथौ विप्राः स्नात्वा बिन्दुसरोम्भसि पश्येद् देवं विरूपाक्षं देवीं च वरदां शिवाम्
41,90,gaṇaṃ caṇḍaṃ kārttikeyaṃ gaṇeśaṃ vṛṣabhaṃ tathā kalpadrumaṃ ca sāvitrīṃ śivalokaṃ sa gacchati,गणं चण्डं कार्त्तिकेयं गणेशं वृषभं तथा कल्पद्रुमं च सावित्रीं शिवलोकं स गच्छति
41,91,snātvā ca kāpile tīrthe vidhivat pāpanāśane prāpnoty abhimatān kāmāñ śivalokaṃ sa gacchati,स्नात्वा च कापिले तीर्थे विधिवत् पापनाशने प्राप्नोत्य् अभिमतान् कामाञ् शिवलोकं स गच्छति
41,92,yaḥ stambhyaṃ tatra vidhivat karoti niyatendriyaḥ kulaikaviṃśam uddhṛtya śivalokaṃ sa gacchati,यः स्तम्भ्यं तत्र विधिवत् करोति नियतेन्द्रियः कुलैकविंशम् उद्धृत्य शिवलोकं स गच्छति
41,93,ekāmrake śivakṣetre vārāṇasīsame śubhe snānaṃ karoti yas tatra mokṣaṃ sa labhate dhruvam,एकाम्रके शिवक्षेत्रे वाराणसीसमे शुभे स्नानं करोति यस् तत्र मोक्षं स लभते ध्रुवम्
42,1,viraje virajā mātā brahmāṇī saṃpratiṣṭhitā yasyāḥ saṃdarśanān martyaḥ punāty āsaptamaṃ kulam,विरजे विरजा माता ब्रह्माणी संप्रतिष्ठिता यस्याः संदर्शनान् मर्त्यः पुनात्य् आसप्तमं कुलम्
42,2,sakṛd dṛṣṭvā tu tāṃ devīṃ bhaktyāpūjya praṇamya ca naraḥ svavaṃśam uddhṛtya mama lokaṃ sa gacchati,सकृद् दृष्ट्वा तु तां देवीं भक्त्यापूज्य प्रणम्य च नरः स्ववंशम् उद्धृत्य मम लोकं स गच्छति
42,3,anyāś ca tatra tiṣṭhanti viraje lokamātaraḥ sarvapāpaharā devyo varadā bhaktivatsalāḥ,अन्याश् च तत्र तिष्ठन्ति विरजे लोकमातरः सर्वपापहरा देव्यो वरदा भक्तिवत्सलाः
42,4,āste vaitaraṇī tatra sarvapāpaharā nadī yasyāṃ snātvā naraśreṣṭhaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate,आस्ते वैतरणी तत्र सर्वपापहरा नदी यस्यां स्नात्वा नरश्रेष्ठः सर्वपापैः प्रमुच्यते
42,5,āste svayaṃbhūs tatraiva kroḍarūpī hariḥ svayam dṛṣṭvā praṇamya taṃ bhaktyā paraṃ viṣṇuṃ vrajanti te,आस्ते स्वयंभूस् तत्रैव क्रोडरूपी हरिः स्वयम् दृष्ट्वा प्रणम्य तं भक्त्या परं विष्णुं व्रजन्ति ते
42,6,kāpile gograhe some tīrthe cālābusaṃjñite mṛtyuṃjaye kroḍatīrthe vāsuke siddhakeśvare,कापिले गोग्रहे सोमे तीर्थे चालाबुसंज्ञिते मृत्युंजये क्रोडतीर्थे वासुके सिद्धकेश्वरे
42,7,tīrtheṣv eteṣu matimān viraje saṃyatendriyaḥ gatvāṣṭatīrthaṃ vidhivat snātvā devān praṇamya ca,तीर्थेष्व् एतेषु मतिमान् विरजे संयतेन्द्रियः गत्वाष्टतीर्थं विधिवत् स्नात्वा देवान् प्रणम्य च
42,8,sarvapāpavinirmukto vimānavaram āsthitaḥ upagīyamāno gandharvair mama loke mahīyate,सर्वपापविनिर्मुक्तो विमानवरम् आस्थितः उपगीयमानो गन्धर्वैर् मम लोके महीयते
42,9,viraje yo mama kṣetre piṇḍadānaṃ karoti vai sa karoty akṣayāṃ tṛptiṃ pitṝṇāṃ nātra saṃśayaḥ,विरजे यो मम क्षेत्रे पिण्डदानं करोति वै स करोत्य् अक्षयां तृप्तिं पितॄणां नात्र संशयः
42,10,mama kṣetre muniśreṣṭhā viraje ye kalevaram parityajanti puruṣās te mokṣaṃ prāpnuvanti vai,मम क्षेत्रे मुनिश्रेष्ठा विरजे ये कलेवरम् परित्यजन्ति पुरुषास् ते मोक्षं प्राप्नुवन्ति वै
42,11,snātvā yaḥ sāgare martyo dṛṣṭvā ca kapilaṃ harim paśyed devīṃ ca vārāhīṃ sa yāti tridaśālayam,स्नात्वा यः सागरे मर्त्यो दृष्ट्वा च कपिलं हरिम् पश्येद् देवीं च वाराहीं स याति त्रिदशालयम्
42,12,santi cānyāni tīrthāni puṇyāny āyatanāni ca tatkāle tu muniśreṣṭhā veditavyāni tāni vai,सन्ति चान्यानि तीर्थानि पुण्यान्य् आयतनानि च तत्काले तु मुनिश्रेष्ठा वेदितव्यानि तानि वै
42,13,samudrasyottare tīre tasmin deśe dvijottamāḥ āste guhyaṃ paraṃ kṣetraṃ muktidaṃ pāpanāśanam,समुद्रस्योत्तरे तीरे तस्मिन् देशे द्विजोत्तमाः आस्ते गुह्यं परं क्षेत्रं मुक्तिदं पापनाशनम्
42,14,sarvatra vālukākīrṇaṃ pavitraṃ sarvakāmadam daśayojanavistīrṇaṃ kṣetraṃ paramadurlabham,सर्वत्र वालुकाकीर्णं पवित्रं सर्वकामदम् दशयोजनविस्तीर्णं क्षेत्रं परमदुर्लभम्
42,15,aśokārjunapuṃnāgair bakulaiḥ saraladrumaiḥ panasair nārikelaiś ca śālais tālaiḥ kapitthakaiḥ,अशोकार्जुनपुंनागैर् बकुलैः सरलद्रुमैः पनसैर् नारिकेलैश् च शालैस् तालैः कपित्थकैः
42,16,campakaiḥ karṇikāraiś ca cūtabilvaiḥ sapāṭalaiḥ kadambaiḥ kovidāraiś ca lakucair nāgakesaraiḥ,चम्पकैः कर्णिकारैश् च चूतबिल्वैः सपाटलैः कदम्बैः कोविदारैश् च लकुचैर् नागकेसरैः
42,17,prācīnāmalakair lodhrair nāraṅgair dhavakhādiraiḥ sarjabhūrjāśvakarṇaiś ca tamālair devadārubhiḥ,प्राचीनामलकैर् लोध्रैर् नारङ्गैर् धवखादिरैः सर्जभूर्जाश्वकर्णैश् च तमालैर् देवदारुभिः
42,18,mandāraiḥ pārijātaiś ca nyagrodhāgurucandanaiḥ kharjūrāmrātakaiḥ siddhair mucukundaiḥ sakiṃśukaiḥ,मन्दारैः पारिजातैश् च न्यग्रोधागुरुचन्दनैः खर्जूराम्रातकैः सिद्धैर् मुचुकुन्दैः सकिंशुकैः
42,19,aśvatthaiḥ saptaparṇaiś ca madhudhāraśubhāñjanaiḥ śiṃśapāmalakair nīpair nimbatinduvibhītakaiḥ,अश्वत्थैः सप्तपर्णैश् च मधुधारशुभाञ्जनैः शिंशपामलकैर् नीपैर् निम्बतिन्दुविभीतकैः
42,20,sarvartuphalagandhāḍhyaiḥ sarvartukusumojjvalaiḥ manohlādakaraiḥ śubhrair nānāvihaganāditaiḥ,सर्वर्तुफलगन्धाढ्यैः सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलैः मनोह्लादकरैः शुभ्रैर् नानाविहगनादितैः
42,21,śrotraramyaiḥ sumadhurair balanirmadaneritaiḥ manasaḥ prītijanakaiḥ śabdaiḥ khagamukheritaiḥ,श्रोत्ररम्यैः सुमधुरैर् बलनिर्मदनेरितैः मनसः प्रीतिजनकैः शब्दैः खगमुखेरितैः
42,22,cakoraiḥ śatapattraiś ca bhṛṅgarājais tathā śukaiḥ kokilaiḥ kalaviṅkaiś ca hārītair jīvajīvakaiḥ,चकोरैः शतपत्त्रैश् च भृङ्गराजैस् तथा शुकैः कोकिलैः कलविङ्कैश् च हारीतैर् जीवजीवकैः
42,23,priyaputraiś cātakaiś ca tathānyair madhurasvaraiḥ śrotraramyaiḥ priyakaraiḥ kūjadbhiś cārvadhiṣṭhitaiḥ,प्रियपुत्रैश् चातकैश् च तथान्यैर् मधुरस्वरैः श्रोत्ररम्यैः प्रियकरैः कूजद्भिश् चार्वधिष्ठितैः
42,24,ketakīvanakhaṇḍaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ mālatīkundabāṇaiś ca karavīraiḥ sitetaraiḥ,केतकीवनखण्डैश् च अतिमुक्तैः सकुब्जकैः मालतीकुन्दबाणैश् च करवीरैः सितेतरैः
42,25,jambīrakaruṇāṅkolair dāḍimair bījapūrakaiḥ mātuluṅgaiḥ pūgaphalair hintālaiḥ kadalīvanaiḥ,जम्बीरकरुणाङ्कोलैर् दाडिमैर् बीजपूरकैः मातुलुङ्गैः पूगफलैर् हिन्तालैः कदलीवनैः
42,26,anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ puṣpaiś cānyair manoharaiḥ latāvitānagulmaiś ca vividhaiś ca jalāśayaiḥ,अन्यैश् च विविधैर् वृक्षैः पुष्पैश् चान्यैर् मनोहरैः लतावितानगुल्मैश् च विविधैश् च जलाशयैः
42,27,dīrghikābhis taḍāgaiś ca puṣkariṇībhiś ca vāpibhiḥ nānājalāśayaiḥ puṇyaiḥ padminīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ,दीर्घिकाभिस् तडागैश् च पुष्करिणीभिश् च वापिभिः नानाजलाशयैः पुण्यैः पद्मिनीखण्डमण्डितैः
42,28,sarāṃsi ca manojñāni prasannasalilāni ca kumudaiḥ puṇḍarīkaiś ca tathā nīlotpalaiḥ śubhaiḥ,सरांसि च मनोज्ञानि प्रसन्नसलिलानि च कुमुदैः पुण्डरीकैश् च तथा नीलोत्पलैः शुभैः
42,29,kahlāraiḥ kamalaiś cāpi ācitāni samantataḥ kādambaiś cakravākaiś ca tathaiva jalakukkuṭaiḥ,कह्लारैः कमलैश् चापि आचितानि समन्ततः कादम्बैश् चक्रवाकैश् च तथैव जलकुक्कुटैः
42,30,kāraṇḍavaiḥ plavair haṃsaiḥ kūrmair matsyaiś ca madgubhiḥ dātyūhasārasākīrṇaiḥ koyaṣṭibakaśobhitaiḥ,कारण्डवैः प्लवैर् हंसैः कूर्मैर् मत्स्यैश् च मद्गुभिः दात्यूहसारसाकीर्णैः कोयष्टिबकशोभितैः
42,31,etaiś cānyaiś ca kūjadbhiḥ samantāj jalacāribhiḥ khagair jalacaraiś cānyaiḥ kusumaiś ca jalodbhavaiḥ,एतैश् चान्यैश् च कूजद्भिः समन्ताज् जलचारिभिः खगैर् जलचरैश् चान्यैः कुसुमैश् च जलोद्भवैः
42,32,evaṃ nānāvidhair vṛkṣaiḥ puṣpaiḥ sthalajalodbhavaiḥ brahmacārigṛhasthaiś ca vānaprasthaiś ca bhikṣubhiḥ,एवं नानाविधैर् वृक्षैः पुष्पैः स्थलजलोद्भवैः ब्रह्मचारिगृहस्थैश् च वानप्रस्थैश् च भिक्षुभिः
42,33,svadharmaniratair varṇais tathānyaiḥ samalaṃkṛtam hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ naranārīsamākulam,स्वधर्मनिरतैर् वर्णैस् तथान्यैः समलंकृतम् हृष्टपुष्टजनाकीर्णं नरनारीसमाकुलम्
42,34,aśeṣavidyānilayaṃ sarvadharmaguṇākaram evaṃ sarvaguṇopetaṃ kṣetraṃ paramadurlabham,अशेषविद्यानिलयं सर्वधर्मगुणाकरम् एवं सर्वगुणोपेतं क्षेत्रं परमदुर्लभम्
42,35,āste tatra muniśreṣṭhā vikhyātaḥ puruṣottamaḥ yāvad utkalamaryādā dik krameṇa prakīrtitā,आस्ते तत्र मुनिश्रेष्ठा विख्यातः पुरुषोत्तमः यावद् उत्कलमर्यादा दिक् क्रमेण प्रकीर्तिता
42,36,tāvat kṛṣṇaprasādena deśaḥ puṇyatamo hi saḥ yatra tiṣṭhati viśvātmā deśe sa puruṣottamaḥ,तावत् कृष्णप्रसादेन देशः पुण्यतमो हि सः यत्र तिष्ठति विश्वात्मा देशे स पुरुषोत्तमः
42,37,jagadvyāpī jagannāthas tatra sarvaṃ pratiṣṭhitam ahaṃ rudraś ca śakraś ca devāś cāgnipurogamāḥ,जगद्व्यापी जगन्नाथस् तत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् अहं रुद्रश् च शक्रश् च देवाश् चाग्निपुरोगमाः
42,38,nivasāmo muniśreṣṭhās tasmin deśe sadā vayam gandharvāpsarasaḥ sarvāḥ pitaro devamānuṣāḥ,निवसामो मुनिश्रेष्ठास् तस्मिन् देशे सदा वयम् गन्धर्वाप्सरसः सर्वाः पितरो देवमानुषाः
42,39,yakṣā vidyādharāḥ siddhā munayaḥ saṃśitavratāḥ ṛṣayo vālakhilyāś ca kaśyapādyāḥ prajeśvarāḥ,यक्षा विद्याधराः सिद्धा मुनयः संशितव्रताः ऋषयो वालखिल्याश् च कश्यपाद्याः प्रजेश्वराः
42,40,suparṇāḥ kiṃnarā nāgās tathānye svargavāsinaḥ sāṅgāś ca caturo vedāḥ śāstrāṇi vividhāni ca,सुपर्णाः किंनरा नागास् तथान्ये स्वर्गवासिनः साङ्गाश् च चतुरो वेदाः शास्त्राणि विविधानि च
42,41,itihāsapurāṇāni yajñāś ca varadakṣiṇāḥ nadyaś ca vividhāḥ puṇyās tīrthāny āyatanāni ca,इतिहासपुराणानि यज्ञाश् च वरदक्षिणाः नद्यश् च विविधाः पुण्यास् तीर्थान्य् आयतनानि च
42,42,sāgarāś ca tathā śailās tasmin deśe vyavasthitāḥ evaṃ puṇyatame deśe devarṣipitṛsevite,सागराश् च तथा शैलास् तस्मिन् देशे व्यवस्थिताः एवं पुण्यतमे देशे देवर्षिपितृसेविते
42,43,sarvopabhogasahite vāsaḥ kasya na rocate śreṣṭhatvaṃ kasya deśasya kiṃ cānyad adhikaṃ tataḥ,सर्वोपभोगसहिते वासः कस्य न रोचते श्रेष्ठत्वं कस्य देशस्य किं चान्यद् अधिकं ततः
42,44,āste yatra svayaṃ devo muktidaḥ puruṣottamaḥ dhanyās te vibudhaprakhyā ye vasanty utkale narāḥ,आस्ते यत्र स्वयं देवो मुक्तिदः पुरुषोत्तमः धन्यास् ते विबुधप्रख्या ये वसन्त्य् उत्कले नराः
42,45,tīrtharājajale snātvā paśyanti puruṣottamam svarge vasanti te martyā na te yānti yamālaye,तीर्थराजजले स्नात्वा पश्यन्ति पुरुषोत्तमम् स्वर्गे वसन्ति ते मर्त्या न ते यान्ति यमालये
42,46,ye vasanty utkale kṣetre puṇye śrīpuruṣottame saphalaṃ jīvitaṃ teṣām utkalānāṃ sumedhasām,ये वसन्त्य् उत्कले क्षेत्रे पुण्ये श्रीपुरुषोत्तमे सफलं जीवितं तेषाम् उत्कलानां सुमेधसाम्
42,47,ye paśyanti suraśreṣṭhaṃ prasannāyatalocanam cārubhrūkeśamukuṭaṃ cārukarṇāvataṃsakam,ये पश्यन्ति सुरश्रेष्ठं प्रसन्नायतलोचनम् चारुभ्रूकेशमुकुटं चारुकर्णावतंसकम्
42,48,cārusmitaṃ cārudantaṃ cārukuṇḍalamaṇḍitam sunāsaṃ sukapolaṃ ca sulalāṭaṃ sulakṣaṇam,चारुस्मितं चारुदन्तं चारुकुण्डलमण्डितम् सुनासं सुकपोलं च सुललाटं सुलक्षणम्
42,49,trailokyānandajananaṃ kṛṣṇasya mukhapaṅkajam,त्रैलोक्यानन्दजननं कृष्णस्य मुखपङ्कजम्
43,1,purā kṛtayuge viprāḥ śakratulyaparākramaḥ babhūva nṛpatiḥ śrīmān indradyumna iti śrutaḥ,पुरा कृतयुगे विप्राः शक्रतुल्यपराक्रमः बभूव नृपतिः श्रीमान् इन्द्रद्युम्न इति श्रुतः
43,2,satyavādī śucir dakṣaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ rūpavān subhagaḥ śūro dātā bhoktā priyaṃvadaḥ,सत्यवादी शुचिर् दक्षः सर्वशास्त्रविशारदः रूपवान् सुभगः शूरो दाता भोक्ता प्रियंवदः
43,3,yaṣṭā samastayajñānāṃ brahmaṇyaḥ satyasaṃgaraḥ dhanurvede ca vede ca śāstre ca nipuṇaḥ kṛtī,यष्टा समस्तयज्ञानां ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः धनुर्वेदे च वेदे च शास्त्रे च निपुणः कृती
43,4,vallabho naranārīṇāṃ paurṇamāsyāṃ yathā śaśī āditya iva duṣprekṣyaḥ śatrusaṃghabhayaṃkaraḥ,वल्लभो नरनारीणां पौर्णमास्यां यथा शशी आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः शत्रुसंघभयंकरः
43,5,vaiṣṇavaḥ sattvasaṃpanno jitakrodho jitendriyaḥ adhyetā yogasāṃkhyānāṃ mumukṣur dharmatatparaḥ,वैष्णवः सत्त्वसंपन्नो जितक्रोधो जितेन्द्रियः अध्येता योगसांख्यानां मुमुक्षुर् धर्मतत्परः
43,6,evaṃ sa pālayan pṛthvīṃ rājā sarvaguṇākaraḥ tasya buddhiḥ samutpannā harer ārādhanaṃ prati,एवं स पालयन् पृथ्वीं राजा सर्वगुणाकरः तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना हरेर् आराधनं प्रति
43,7,katham ārādhayiṣyāmi devadevaṃ janārdanam kasmin kṣetre 'thavā tīrthe nadītīre tathāśrame,कथम् आराधयिष्यामि देवदेवं जनार्दनम् कस्मिन् क्षेत्रे ऽथवा तीर्थे नदीतीरे तथाश्रमे
43,8,evaṃ cintāparaḥ so 'tha nirīkṣya manasā mahīm ālokya sarvatīrthāni kṣetrāṇy atha purāṇy api,एवं चिन्तापरः सो ऽथ निरीक्ष्य मनसा महीम् आलोक्य सर्वतीर्थानि क्षेत्राण्य् अथ पुराण्य् अपि
43,9,tāni sarvāṇi saṃtyajya jagāmāyatanaṃ punaḥ vikhyātaṃ paramaṃ kṣetraṃ muktidaṃ puruṣottamam,तानि सर्वाणि संत्यज्य जगामायतनं पुनः विख्यातं परमं क्षेत्रं मुक्तिदं पुरुषोत्तमम्
43,10,sa gatvā tat kṣetravaraṃ samṛddhabalavāhanaḥ ayajac cāśvamedhena vidhivad bhūridakṣiṇaḥ,स गत्वा तत् क्षेत्रवरं समृद्धबलवाहनः अयजच् चाश्वमेधेन विधिवद् भूरिदक्षिणः
43,11,kārayitvā mahotsedhaṃ prāsādaṃ caiva viśrutam tatra saṃkarṣaṇaṃ kṛṣṇaṃ subhadrāṃ sthāpya vīryavān,कारयित्वा महोत्सेधं प्रासादं चैव विश्रुतम् तत्र संकर्षणं कृष्णं सुभद्रां स्थाप्य वीर्यवान्
43,12,pañcatīrthaṃ ca vidhivat kṛtvā tatra mahīpatiḥ snānaṃ dānaṃ tapo homaṃ devatāprekṣaṇaṃ tathā,पञ्चतीर्थं च विधिवत् कृत्वा तत्र महीपतिः स्नानं दानं तपो होमं देवताप्रेक्षणं तथा
43,13,bhaktyā cārādhya vidhivat pratyahaṃ puruṣottamam prasādād devadevasya tato mokṣam avāptavān,भक्त्या चाराध्य विधिवत् प्रत्यहं पुरुषोत्तमम् प्रसादाद् देवदेवस्य ततो मोक्षम् अवाप्तवान्
43,14,mārkaṇḍeyaṃ ca kṛṣṇaṃ ca dṛṣṭvā rāmaṃ ca bho dvijāḥ sāgare cendradyumnākhye snātvā mokṣaṃ labhed dhruvam,मार्कण्डेयं च कृष्णं च दृष्ट्वा रामं च भो द्विजाः सागरे चेन्द्रद्युम्नाख्ये स्नात्वा मोक्षं लभेद् ध्रुवम्
43,15,kasmāt sa nṛpatiḥ pūrvam indradyumno jagatpatiḥ jagāma paramaṃ kṣetraṃ muktidaṃ puruṣottamam,कस्मात् स नृपतिः पूर्वम् इन्द्रद्युम्नो जगत्पतिः जगाम परमं क्षेत्रं मुक्तिदं पुरुषोत्तमम्
43,16,gatvā tatra suraśreṣṭha kathaṃ sa nṛpasattamaḥ vājimedhena vidhivad iṣṭavān puruṣottamam,गत्वा तत्र सुरश्रेष्ठ कथं स नृपसत्तमः वाजिमेधेन विधिवद् इष्टवान् पुरुषोत्तमम्
43,17,kathaṃ sa sarvaphalade kṣetre paramadurlabhe prāsādaṃ kārayām āsa ceṣṭaṃ trailokyaviśrutam,कथं स सर्वफलदे क्षेत्रे परमदुर्लभे प्रासादं कारयाम् आस चेष्टं त्रैलोक्यविश्रुतम्
43,18,kathaṃ sa kṛṣṇaṃ rāmaṃ ca subhadrāṃ ca prajāpate nirmame rājaśārdūlaḥ kṣetraṃ rakṣitavān katham,कथं स कृष्णं रामं च सुभद्रां च प्रजापते निर्ममे राजशार्दूलः क्षेत्रं रक्षितवान् कथम्
43,19,kathaṃ tatra mahīpālaḥ prāsāde bhuvanottame sthāpayām āsa matimān kṛṣṇādīṃs tridaśārcitān,कथं तत्र महीपालः प्रासादे भुवनोत्तमे स्थापयाम् आस मतिमान् कृष्णादींस् त्रिदशार्चितान्
43,20,etat sarvaṃ suraśreṣṭha vistareṇa yathātatham vaktum arhasy aśeṣeṇa caritaṃ tasya dhīmataḥ,एतत् सर्वं सुरश्रेष्ठ विस्तरेण यथातथम् वक्तुम् अर्हस्य् अशेषेण चरितं तस्य धीमतः
43,21,na tṛptim adhigacchāmas tava vākyāmṛtena vai śrotum icchāmahe brahman paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,न तृप्तिम् अधिगच्छामस् तव वाक्यामृतेन वै श्रोतुम् इच्छामहे ब्रह्मन् परं कौतूहलं हि नः
43,22,sādhu sādhu dvijaśreṣṭhā yat pṛcchadhvaṃ purātanam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ bhuktimuktipradaṃ śubham,साधु साधु द्विजश्रेष्ठा यत् पृच्छध्वं पुरातनम् सर्वपापहरं पुण्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम्
43,23,vakṣyāmi tasya caritaṃ yathāvṛttaṃ kṛte yuge śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ prayatāḥ saṃyatendriyāḥ,वक्ष्यामि तस्य चरितं यथावृत्तं कृते युगे शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रयताः संयतेन्द्रियाः
43,24,avantī nāma nagarī mālave bhuvi viśrutā babhūva tasya nṛpateḥ pṛthivī kakudopamā,अवन्ती नाम नगरी मालवे भुवि विश्रुता बभूव तस्य नृपतेः पृथिवी ककुदोपमा
43,25,hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā dṛḍhaprākāratoraṇā dṛḍhayantrārgaladvārā parikhābhir alaṃkṛtā,हृष्टपुष्टजनाकीर्णा दृढप्राकारतोरणा दृढयन्त्रार्गलद्वारा परिखाभिर् अलंकृता
43,26,nānāvaṇiksamākīrṇā nānābhāṇḍasuvikriyā rathyāpaṇavatī ramyā suvibhaktacatuṣpathā,नानावणिक्समाकीर्णा नानाभाण्डसुविक्रिया रथ्यापणवती रम्या सुविभक्तचतुष्पथा
43,27,gṛhagopurasaṃbādhā vīthībhiḥ samalaṃkṛtā rājahaṃsanibhaiḥ śubhraiś citragrīvair manoharaiḥ,गृहगोपुरसंबाधा वीथीभिः समलंकृता राजहंसनिभैः शुभ्रैश् चित्रग्रीवैर् मनोहरैः
43,28,anekaśatasāhasraiḥ prāsādaiḥ samalaṃkṛtā yajñotsavapramuditā gītavāditranisvanā,अनेकशतसाहस्रैः प्रासादैः समलंकृता यज्ञोत्सवप्रमुदिता गीतवादित्रनिस्वना
43,29,nānāvarṇapatākābhir dhvajaiś ca samalaṃkṛtā hastyaśvarathasaṃkīrṇā padātigaṇasaṃkulā,नानावर्णपताकाभिर् ध्वजैश् च समलंकृता हस्त्यश्वरथसंकीर्णा पदातिगणसंकुला
43,30,nānāyodhasamākīrṇā nānājanapadair yutā brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śūdraiś caiva dvijātibhiḥ,नानायोधसमाकीर्णा नानाजनपदैर् युता ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः शूद्रैश् चैव द्विजातिभिः
43,31,samṛddhā sā muniśreṣṭhā vidvadbhiḥ samalaṃkṛtā na tatra malināḥ santi na mūrkhā nāpi nirdhanāḥ,समृद्धा सा मुनिश्रेष्ठा विद्वद्भिः समलंकृता न तत्र मलिनाः सन्ति न मूर्खा नापि निर्धनाः
43,32,na rogiṇo na hīnāṅgā na dyūtavyasanānvitāḥ sadā hṛṣṭāḥ sumanaso dṛśyante puruṣāḥ striyaḥ,न रोगिणो न हीनाङ्गा न द्यूतव्यसनान्विताः सदा हृष्टाः सुमनसो दृश्यन्ते पुरुषाः स्त्रियः
43,33,krīḍanti sma divā rātrau hṛṣṭās tatra pṛthak pṛthak suveṣāḥ puruṣās tatra dṛśyante mṛṣṭakuṇḍalāḥ,क्रीडन्ति स्म दिवा रात्रौ हृष्टास् तत्र पृथक् पृथक् सुवेषाः पुरुषास् तत्र दृश्यन्ते मृष्टकुण्डलाः
43,34,surūpāḥ suguṇāś caiva divyālaṃkārabhūṣitāḥ kāmadevapratīkāśāḥ sarvalakṣaṇalakṣitāḥ,सुरूपाः सुगुणाश् चैव दिव्यालंकारभूषिताः कामदेवप्रतीकाशाः सर्वलक्षणलक्षिताः
43,35,sukeśāḥ sukapolāś ca sumukhāḥ śmaśrudhāriṇaḥ jñātāraḥ sarvaśāstrāṇāṃ bhettāraḥ śatruvāhinīm,सुकेशाः सुकपोलाश् च सुमुखाः श्मश्रुधारिणः ज्ञातारः सर्वशास्त्राणां भेत्तारः शत्रुवाहिनीम्
43,36,dātāraḥ sarvaratnānāṃ bhoktāraḥ sarvasaṃpadām striyas tatra muniśreṣṭhā dṛśyante sumanoharāḥ,दातारः सर्वरत्नानां भोक्तारः सर्वसंपदाम् स्त्रियस् तत्र मुनिश्रेष्ठा दृश्यन्ते सुमनोहराः
43,37,haṃsavāraṇagāminyaḥ praphullāmbhojalocanāḥ sumadhyamāḥ sujaghanāḥ pīnonnatapayodharāḥ,हंसवारणगामिन्यः प्रफुल्लाम्भोजलोचनाः सुमध्यमाः सुजघनाः पीनोन्नतपयोधराः
43,38,sukeśāś cāruvadanāḥ sukapolāḥ sthirālakāḥ hāvabhāvānatagrīvāḥ karṇābharaṇabhūṣitāḥ,सुकेशाश् चारुवदनाः सुकपोलाः स्थिरालकाः हावभावानतग्रीवाः कर्णाभरणभूषिताः
43,39,bimbauṣṭhyo rañjitamukhās tāmbūlena virājitāḥ suvarṇābharaṇopetāḥ sarvālaṃkārabhūṣitāḥ,बिम्बौष्ठ्यो रञ्जितमुखास् ताम्बूलेन विराजिताः सुवर्णाभरणोपेताः सर्वालंकारभूषिताः
43,40,śyāmāvadātāḥ suśroṇyaḥ kāñcīnūpuranāditāḥ divyamālyāmbaradharā divyagandhānulepanāḥ,श्यामावदाताः सुश्रोण्यः काञ्चीनूपुरनादिताः दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यगन्धानुलेपनाः
43,41,vidagdhāḥ subhagāḥ kāntāś cārvaṅgyaḥ priyadarśanāḥ rūpalāvaṇyasaṃyuktāḥ sarvāḥ prahasitānanāḥ,विदग्धाः सुभगाः कान्ताश् चार्वङ्ग्यः प्रियदर्शनाः रूपलावण्यसंयुक्ताः सर्वाः प्रहसिताननाः
43,42,krīḍantyaś ca madonmattāḥ sabhāsu catvareṣu ca gītavādyakathālāpai ramayantyaś ca tāḥ striyaḥ,क्रीडन्त्यश् च मदोन्मत्ताः सभासु चत्वरेषु च गीतवाद्यकथालापै रमयन्त्यश् च ताः स्त्रियः
43,43,vāramukhyāś ca dṛśyante nṛtyagītaviśāradāḥ prekṣaṇālāpakuśalāḥ sarvayoṣidguṇānvitāḥ,वारमुख्याश् च दृश्यन्ते नृत्यगीतविशारदाः प्रेक्षणालापकुशलाः सर्वयोषिद्गुणान्विताः
43,44,anyāś ca tatra dṛśyante guṇācāryāḥ kulastriyaḥ pativratāś ca subhagā guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtāḥ,अन्याश् च तत्र दृश्यन्ते गुणाचार्याः कुलस्त्रियः पतिव्रताश् च सुभगा गुणैः सर्वैर् अलंकृताः
43,45,vanaiś copavanaiḥ puṇyair udyānaiś ca manoramaiḥ devatāyatanair divyair nānākusumaśobhitaiḥ,वनैश् चोपवनैः पुण्यैर् उद्यानैश् च मनोरमैः देवतायतनैर् दिव्यैर् नानाकुसुमशोभितैः
43,46,śālais tālais tamālaiś ca bakulair nāgakesaraiḥ pippalaiḥ karṇikāraiś ca candanāgurucampakaiḥ,शालैस् तालैस् तमालैश् च बकुलैर् नागकेसरैः पिप्पलैः कर्णिकारैश् च चन्दनागुरुचम्पकैः
43,47,puṃnāgair nārikeraiś ca panasaiḥ saraladrumaiḥ nāraṅgair lakucair lodhraiḥ saptaparṇaiḥ śubhāñjanaiḥ,पुंनागैर् नारिकेरैश् च पनसैः सरलद्रुमैः नारङ्गैर् लकुचैर् लोध्रैः सप्तपर्णैः शुभाञ्जनैः
43,48,cūtabilvakadambaiś ca śiṃśapair dhavakhādiraiḥ pāṭalāśokatagaraiḥ karavīraiḥ sitetaraiḥ,चूतबिल्वकदम्बैश् च शिंशपैर् धवखादिरैः पाटलाशोकतगरैः करवीरैः सितेतरैः
43,49,pītārjunakabhallātaiḥ siddhair āmrātakais tathā nyagrodhāśvatthakāśmaryaiḥ palāśair devadārubhiḥ,पीतार्जुनकभल्लातैः सिद्धैर् आम्रातकैस् तथा न्यग्रोधाश्वत्थकाश्मर्यैः पलाशैर् देवदारुभिः
43,50,mandāraiḥ pārijātaiś ca tintiḍīkavibhītakaiḥ prācīnāmalakaiḥ plakṣair jambūśirīṣapādapaiḥ,मन्दारैः पारिजातैश् च तिन्तिडीकविभीतकैः प्राचीनामलकैः प्लक्षैर् जम्बूशिरीषपादपैः
43,51,kāleyaiḥ kāñcanāraiś ca madhujambīratindukaiḥ kharjūrāgastyabakulaiḥ śākhoṭakaharītakaiḥ,कालेयैः काञ्चनारैश् च मधुजम्बीरतिन्दुकैः खर्जूरागस्त्यबकुलैः शाखोटकहरीतकैः
43,52,kaṅkolair mucukundaiś ca hintālair bījapūrakaiḥ ketakīvanakhaṇḍaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ,कङ्कोलैर् मुचुकुन्दैश् च हिन्तालैर् बीजपूरकैः केतकीवनखण्डैश् च अतिमुक्तैः सकुब्जकैः
43,53,mallikākundabāṇaiś ca kadalīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ mātuluṅgaiḥ pūgaphalaiḥ karuṇaiḥ sindhuvārakaiḥ,मल्लिकाकुन्दबाणैश् च कदलीखण्डमण्डितैः मातुलुङ्गैः पूगफलैः करुणैः सिन्धुवारकैः
43,54,bahuvāraiḥ kovidārair badaraiḥ sakarañjakaiḥ anyaiś ca vividhaiḥ puṣpavṛkṣaiś cānyair manoharaiḥ,बहुवारैः कोविदारैर् बदरैः सकरञ्जकैः अन्यैश् च विविधैः पुष्पवृक्षैश् चान्यैर् मनोहरैः
43,55,latāgulmair vitānaiś ca udyānair nandanopamaiḥ sadā kusumagandhāḍhyaiḥ sadā phalabharānataiḥ,लतागुल्मैर् वितानैश् च उद्यानैर् नन्दनोपमैः सदा कुसुमगन्धाढ्यैः सदा फलभरानतैः
43,56,nānāpakṣirutai ramyair nānāmṛgagaṇāvṛtaiḥ cakoraiḥ śatapattraiś ca bhṛṅgāraiḥ priyaputrakaiḥ,नानापक्षिरुतै रम्यैर् नानामृगगणावृतैः चकोरैः शतपत्त्रैश् च भृङ्गारैः प्रियपुत्रकैः
43,57,kalaviṅkair mayūraiś ca śukaiḥ kokilakais tathā kapotaiḥ khañjarīṭaiś ca śyenaiḥ pārāvatais tathā,कलविङ्कैर् मयूरैश् च शुकैः कोकिलकैस् तथा कपोतैः खञ्जरीटैश् च श्येनैः पारावतैस् तथा
43,58,khagaiś cānyair bahuvidhaiḥ śrotraramyair manoramaiḥ saritaḥ puṣkariṇyaś ca sarāṃsi subahūni ca,खगैश् चान्यैर् बहुविधैः श्रोत्ररम्यैर् मनोरमैः सरितः पुष्करिण्यश् च सरांसि सुबहूनि च
43,59,anyair jalāśayaiḥ puṇyaiḥ kumudotpalamaṇḍitaiḥ padmaiḥ sitetaraiḥ śubhraiḥ kahlāraiś ca sugandhibhiḥ,अन्यैर् जलाशयैः पुण्यैः कुमुदोत्पलमण्डितैः पद्मैः सितेतरैः शुभ्रैः कह्लारैश् च सुगन्धिभिः
43,60,anyair bahuvidhaiḥ puṣpair jalajaiḥ sumanoharaiḥ gandhāmodakarair divyaiḥ sarvartukusumojjvalaiḥ,अन्यैर् बहुविधैः पुष्पैर् जलजैः सुमनोहरैः गन्धामोदकरैर् दिव्यैः सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलैः
43,61,haṃsakāraṇḍavākīrṇaiś cakravākopaśobhitaiḥ sārasaiś ca balākaiś ca kūrmair matsyaiḥ sanakrakaiḥ,हंसकारण्डवाकीर्णैश् चक्रवाकोपशोभितैः सारसैश् च बलाकैश् च कूर्मैर् मत्स्यैः सनक्रकैः
43,62,jalapādaiḥ kadambaiś ca plavaiś ca jalakukkuṭaiḥ khagair jalacaraiś cānyair nānāravavibhūṣitaiḥ,जलपादैः कदम्बैश् च प्लवैश् च जलकुक्कुटैः खगैर् जलचरैश् चान्यैर् नानारवविभूषितैः
43,63,nānāvarṇaiḥ sadā hṛṣṭair añcitāni samantataḥ evaṃ nānāvidhaiḥ puṣpair vividhaiś ca jalāśayaiḥ,नानावर्णैः सदा हृष्टैर् अञ्चितानि समन्ततः एवं नानाविधैः पुष्पैर् विविधैश् च जलाशयैः
43,64,vividhaiḥ pādapaiḥ puṇyair udyānair vividhais tathā jalasthalacaraiś caiva vihagaiś cārvadhiṣṭhitaiḥ,विविधैः पादपैः पुण्यैर् उद्यानैर् विविधैस् तथा जलस्थलचरैश् चैव विहगैश् चार्वधिष्ठितैः
43,65,devatāyatanair divyaiḥ śobhitā sā mahāpurī tatrāste bhagavān devas tripurāris trilocanaḥ,देवतायतनैर् दिव्यैः शोभिता सा महापुरी तत्रास्ते भगवान् देवस् त्रिपुरारिस् त्रिलोचनः
43,66,mahākāleti vikhyātaḥ sarvakāmapradaḥ śivaḥ śivakuṇḍe naraḥ snātvā vidhivat pāpanāśane,महाकालेति विख्यातः सर्वकामप्रदः शिवः शिवकुण्डे नरः स्नात्वा विधिवत् पापनाशने
43,67,devān pitṝn ṛṣīṃś caiva saṃtarpya vidhivad budhaḥ gatvā śivālayaṃ paścāt kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam,देवान् पितॄन् ऋषींश् चैव संतर्प्य विधिवद् बुधः गत्वा शिवालयं पश्चात् कृत्वा तं त्रिः प्रदक्षिणम्
43,68,praviśya saṃyato bhūtvā dhautavāsā jitendriyaḥ snānaiḥ puṣpais tathā gandhair dhūpair dīpaiś ca bhaktitaḥ,प्रविश्य संयतो भूत्वा धौतवासा जितेन्द्रियः स्नानैः पुष्पैस् तथा गन्धैर् धूपैर् दीपैश् च भक्तितः
43,69,naivedyair upahāraiś ca gītavādyaiḥ pradakṣiṇaiḥ daṇḍavatpraṇipātaiś ca nṛtyaiḥ stotraiś ca śaṃkaram,नैवेद्यैर् उपहारैश् च गीतवाद्यैः प्रदक्षिणैः दण्डवत्प्रणिपातैश् च नृत्यैः स्तोत्रैश् च शंकरम्
43,70,saṃpūjya vidhivad bhaktyā mahākālaṃ sakṛc chivam aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ,संपूज्य विधिवद् भक्त्या महाकालं सकृच् छिवम् अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः
43,71,pāpaiḥ sarvair vinirmukto vimānaiḥ sārvakāmikaiḥ āruhya tridivaṃ yāti yatra śaṃbhor niketanam,पापैः सर्वैर् विनिर्मुक्तो विमानैः सार्वकामिकैः आरुह्य त्रिदिवं याति यत्र शंभोर् निकेतनम्
43,72,divyarūpadharaḥ śrīmān divyālaṃkārabhūṣitaḥ bhuṅkte tatra varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam,दिव्यरूपधरः श्रीमान् दिव्यालंकारभूषितः भुङ्क्ते तत्र वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम्
43,73,śivaloke muniśreṣṭhā jarāmaraṇavarjitaḥ puṇyakṣayād ihāyātaḥ pravare brāhmaṇe kule,शिवलोके मुनिश्रेष्ठा जरामरणवर्जितः पुण्यक्षयाद् इहायातः प्रवरे ब्राह्मणे कुले
43,74,caturvedī bhaved vipraḥ sarvaśāstraviśāradaḥ yogaṃ pāśupataṃ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt,चतुर्वेदी भवेद् विप्रः सर्वशास्त्रविशारदः योगं पाशुपतं प्राप्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
43,75,āste tatra nadī puṇyā śiprā nāmeti viśrutā tasyāṃ snātas tu vidhivat saṃtarpya pitṛdevatāḥ,आस्ते तत्र नदी पुण्या शिप्रा नामेति विश्रुता तस्यां स्नातस् तु विधिवत् संतर्प्य पितृदेवताः
43,76,sarvapāpavinirmukto vimānavaram āsthitaḥ bhuṅkte bahuvidhān bhogān svargaloke narottamaḥ,सर्वपापविनिर्मुक्तो विमानवरम् आस्थितः भुङ्क्ते बहुविधान् भोगान् स्वर्गलोके नरोत्तमः
43,77,āste tatraiva bhagavān devadevo janārdanaḥ govindasvāmināmāsau bhuktimuktiprado hariḥ,आस्ते तत्रैव भगवान् देवदेवो जनार्दनः गोविन्दस्वामिनामासौ भुक्तिमुक्तिप्रदो हरिः
43,78,taṃ dṛṣṭvā muktim āpnoti trisaptakulasaṃyutaḥ vimānenārkavarṇena kiṅkiṇījālamālinā,तं दृष्ट्वा मुक्तिम् आप्नोति त्रिसप्तकुलसंयुतः विमानेनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना
43,79,sarvakāmasamṛddhena kāmagenāsthireṇa ca upagīyamāno gandharvair viṣṇuloke mahīyate,सर्वकामसमृद्धेन कामगेनास्थिरेण च उपगीयमानो गन्धर्वैर् विष्णुलोके महीयते
43,80,bhuṅkte ca vividhān kāmān nirātaṅko gatajvaraḥ ābhūtasaṃplavaṃ yāvat surūpaḥ subhagaḥ sukhī,भुङ्क्ते च विविधान् कामान् निरातङ्को गतज्वरः आभूतसंप्लवं यावत् सुरूपः सुभगः सुखी
43,81,kālenāgatya matimān brāhmaṇaḥ syān mahītale pravare yogināṃ gehe vedaśāstrārthatattvavit,कालेनागत्य मतिमान् ब्राह्मणः स्यान् महीतले प्रवरे योगिनां गेहे वेदशास्त्रार्थतत्त्ववित्
43,82,vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt vikramasvāmināmānaṃ viṣṇuṃ tatraiva bho dvijāḥ,वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् विक्रमस्वामिनामानं विष्णुं तत्रैव भो द्विजाः
43,83,dṛṣṭvā naro vā nārī vā phalaṃ pūrvoditaṃ labhet anye 'pi tatra tiṣṭhanti devāḥ śakrapurogamāḥ,दृष्ट्वा नरो वा नारी वा फलं पूर्वोदितं लभेत् अन्ये ऽपि तत्र तिष्ठन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः
43,84,mātaraś ca muniśreṣṭhāḥ sarvakāmaphalapradāḥ dṛṣṭvā tān vidhivad bhaktyā saṃpūjya praṇipatya ca,मातरश् च मुनिश्रेष्ठाः सर्वकामफलप्रदाः दृष्ट्वा तान् विधिवद् भक्त्या संपूज्य प्रणिपत्य च
43,85,sarvapāpavinirmukto naro yāti triviṣṭapam evaṃ sā nagarī ramyā rājasiṃhena pālitā,सर्वपापविनिर्मुक्तो नरो याति त्रिविष्टपम् एवं सा नगरी रम्या राजसिंहेन पालिता
43,86,nityotsavapramuditā yathendrasyāmarāvatī purāṣṭādaśasaṃyuktā suvistīrṇacatuṣpathā,नित्योत्सवप्रमुदिता यथेन्द्रस्यामरावती पुराष्टादशसंयुक्ता सुविस्तीर्णचतुष्पथा
43,87,dhanurjyāghoṣaninadā siddhasaṃgamabhūṣitā vidyāvadgaṇabhūyiṣṭhā vedanirghoṣanāditā,धनुर्ज्याघोषनिनदा सिद्धसंगमभूषिता विद्यावद्गणभूयिष्ठा वेदनिर्घोषनादिता
43,88,itihāsapurāṇāni śāstrāṇi vividhāni ca kāvyālāpakathāś caiva śrūyante 'harniśaṃ dvijāḥ,इतिहासपुराणानि शास्त्राणि विविधानि च काव्यालापकथाश् चैव श्रूयन्ते ऽहर्निशं द्विजाः
43,89,evaṃ mayā guṇāḍhyā sā taduyinī?? samudāhṛtā yasyāṃ rājābhavat pūrvam indradyumno mahāmatiḥ,एवं मया गुणाढ्या सा तदुयिनी?? समुदाहृता यस्यां राजाभवत् पूर्वम् इन्द्रद्युम्नो महामतिः
44,1,tasyāṃ sa nṛpatiḥ pūrvaṃ kurvan rājyam anuttamam pālayām āsa matimān prajāḥ putrān ivaurasān,तस्यां स नृपतिः पूर्वं कुर्वन् राज्यम् अनुत्तमम् पालयाम् आस मतिमान् प्रजाः पुत्रान् इवौरसान्
44,2,satyavādī mahāprājñaḥ śūraḥ sarvaguṇākaraḥ matimān dharmasaṃpannaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ,सत्यवादी महाप्राज्ञः शूरः सर्वगुणाकरः मतिमान् धर्मसंपन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः
44,3,satyavāñ śīlavān dāntaḥ śrīmān parapuraṃjayaḥ āditya iva tejobhī rūpair āśvinayor iva,सत्यवाञ् शीलवान् दान्तः श्रीमान् परपुरंजयः आदित्य इव तेजोभी रूपैर् आश्विनयोर् इव
44,4,vardhamānasurāścaryaḥ śakratulyaparākramaḥ śāradendur ivābhāti lakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtaḥ,वर्धमानसुराश्चर्यः शक्रतुल्यपराक्रमः शारदेन्दुर् इवाभाति लक्षणैः समलंकृतः
44,5,āhartā sarvayajñānāṃ hayamedhādikṛt tathā dānair yajñais tapobhiś ca tattulyo nāsti bhūpatiḥ,आहर्ता सर्वयज्ञानां हयमेधादिकृत् तथा दानैर् यज्ञैस् तपोभिश् च तत्तुल्यो नास्ति भूपतिः
44,6,suvarṇamaṇimuktānāṃ gajāśvānāṃ ca bhūpatiḥ pradadau vipramukhyebhyo yāge yāge mahādhanam,सुवर्णमणिमुक्तानां गजाश्वानां च भूपतिः प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो यागे यागे महाधनम्
44,7,hastyaśvarathamukhyānāṃ kambalājinavāsasām ratnānāṃ dhanadhānyānām antas tasya na vidyate,हस्त्यश्वरथमुख्यानां कम्बलाजिनवाससाम् रत्नानां धनधान्यानाम् अन्तस् तस्य न विद्यते
44,8,evaṃ sarvadhanair yukto guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ sarvakāmasamṛddhātmā kurvan rājyam akaṇṭakam,एवं सर्वधनैर् युक्तो गुणैः सर्वैर् अलंकृतः सर्वकामसमृद्धात्मा कुर्वन् राज्यम् अकण्टकम्
44,9,tasyeyaṃ matir utpannā sarvayogeśvaraṃ harim katham ārādhayiṣyāmi bhuktimuktipradaṃ prabhum,तस्येयं मतिर् उत्पन्ना सर्वयोगेश्वरं हरिम् कथम् आराधयिष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं प्रभुम्
44,10,vicārya sarvaśāstrāṇi tantrāṇy āgamavistaram itihāsapurāṇāni vedāṅgāni ca sarvaśaḥ,विचार्य सर्वशास्त्राणि तन्त्राण्य् आगमविस्तरम् इतिहासपुराणानि वेदाङ्गानि च सर्वशः
44,11,dharmaśāstrāṇi sarvāṇi niyamān ṛṣibhāṣitān vedāṅgāni ca śāstrāṇi vidyāsthānāni yāni ca,धर्मशास्त्राणि सर्वाणि नियमान् ऋषिभाषितान् वेदाङ्गानि च शास्त्राणि विद्यास्थानानि यानि च
44,12,guruṃ saṃsevya yatnena brāhmaṇān vedapāragān ādhāya paramāṃ kāṣṭhāṃ kṛtakṛtyo 'bhavat tadā,गुरुं संसेव्य यत्नेन ब्राह्मणान् वेदपारगान् आधाय परमां काष्ठां कृतकृत्यो ऽभवत् तदा
44,13,saṃprāpya paramaṃ tattvaṃ vāsudevākhyam avyayam bhrāntijñānād atītas tu mumukṣuḥ saṃyatendriyaḥ,संप्राप्य परमं तत्त्वं वासुदेवाख्यम् अव्ययम् भ्रान्तिज्ञानाद् अतीतस् तु मुमुक्षुः संयतेन्द्रियः
44,14,katham ārādhayiṣyāmi devadevaṃ sanātanam pītavastraṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakragadādharam,कथम् आराधयिष्यामि देवदेवं सनातनम् पीतवस्त्रं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम्
44,15,vanamālāvṛtoraskaṃ padmapattrāyatekṣaṇam śrīvatsoraḥsamāyuktaṃ mukuṭāṅgadaśobhitam,वनमालावृतोरस्कं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् श्रीवत्सोरःसमायुक्तं मुकुटाङ्गदशोभितम्
44,16,svapurāt sa tu niṣkrānta ujjayinyāḥ prajāpatiḥ balena mahatā yuktaḥ sabhṛtyaḥ sapurohitaḥ,स्वपुरात् स तु निष्क्रान्त उज्जयिन्याः प्रजापतिः बलेन महता युक्तः सभृत्यः सपुरोहितः
44,17,anujagmus tu taṃ sarve rathinaḥ śastrapāṇayaḥ rathair vimānasaṃkāśaiḥ patākādhvajasevitaiḥ,अनुजग्मुस् तु तं सर्वे रथिनः शस्त्रपाणयः रथैर् विमानसंकाशैः पताकाध्वजसेवितैः
44,18,sādinaś ca tathā sarve prāsatomarapāṇayaḥ aśvaiḥ pavanasaṃkāśair anujagmus tu taṃ nṛpam,सादिनश् च तथा सर्वे प्रासतोमरपाणयः अश्वैः पवनसंकाशैर् अनुजग्मुस् तु तं नृपम्
44,19,himavatsaṃbhavair mattair vāraṇaiḥ parvatopamaiḥ īṣādantaiḥ sadā mattaiḥ pracaṇḍaiḥ ṣaṣṭihāyanaiḥ,हिमवत्संभवैर् मत्तैर् वारणैः पर्वतोपमैः ईषादन्तैः सदा मत्तैः प्रचण्डैः षष्टिहायनैः
44,20,hemakakṣaiḥ sapatākair ghaṇṭāravavibhūṣitaiḥ anujagmuś ca taṃ sarve gajayuddhaviśāradāḥ,हेमकक्षैः सपताकैर् घण्टारवविभूषितैः अनुजग्मुश् च तं सर्वे गजयुद्धविशारदाः
44,21,asaṃkhyeyāś ca pādātā dhanuṣprāsāsipāṇayaḥ divyamālyāmbaradharā divyagandhānulepanāḥ,असंख्येयाश् च पादाता धनुष्प्रासासिपाणयः दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यगन्धानुलेपनाः
44,22,anujagmuś ca taṃ sarve yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ sarvāstrakuśalāḥ śūrāḥ sadā saṃgrāmalālasāḥ,अनुजग्मुश् च तं सर्वे युवानो मृष्टकुण्डलाः सर्वास्त्रकुशलाः शूराः सदा संग्रामलालसाः
44,23,antaḥpuranivāsinyaḥ striyaḥ sarvāḥ svalaṃkṛtāḥ bimbauṣṭhacārudaśanāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ,अन्तःपुरनिवासिन्यः स्त्रियः सर्वाः स्वलंकृताः बिम्बौष्ठचारुदशनाः सर्वाभरणभूषिताः
44,24,divyavastradharāḥ sarvā divyamālyavibhūṣitāḥ divyagandhānuliptāṅgāḥ śaraccandranibhānanāḥ,दिव्यवस्त्रधराः सर्वा दिव्यमाल्यविभूषिताः दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गाः शरच्चन्द्रनिभाननाः
44,25,sumadhyamāś cāruveṣāś cārukarṇālakāñcitāḥ tāmbūlarañjitamukhā rakṣibhiś ca surakṣitāḥ,सुमध्यमाश् चारुवेषाश् चारुकर्णालकाञ्चिताः ताम्बूलरञ्जितमुखा रक्षिभिश् च सुरक्षिताः
44,26,yānair uccāvacaiḥ śubhrair maṇikāñcanabhūṣitaiḥ upagīyamānās tāḥ sarvā gāyanaiḥ stutipāṭhakaiḥ,यानैर् उच्चावचैः शुभ्रैर् मणिकाञ्चनभूषितैः उपगीयमानास् ताः सर्वा गायनैः स्तुतिपाठकैः
44,27,veṣṭitāḥ śastrahastaiś ca padmapattrāyatekṣaṇāḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā anujagmuś ca taṃ nṛpam,वेष्टिताः शस्त्रहस्तैश् च पद्मपत्त्रायतेक्षणाः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या अनुजग्मुश् च तं नृपम्
44,28,vaṇiggrāmagaṇāḥ sarve nānāpuranivāsinaḥ dhanai ratnaiḥ suvarṇaiś ca sadārāḥ saparicchadāḥ,वणिग्ग्रामगणाः सर्वे नानापुरनिवासिनः धनै रत्नैः सुवर्णैश् च सदाराः सपरिच्छदाः
44,29,astravikrayakāś caiva tāmbūlapaṇyajīvinaḥ tṛṇavikrayakāś caiva kāṣṭhavikrayakārakāḥ,अस्त्रविक्रयकाश् चैव ताम्बूलपण्यजीविनः तृणविक्रयकाश् चैव काष्ठविक्रयकारकाः
44,30,raṅgopajīvinaḥ sarve māṃsavikrayiṇas tathā tailavikrayakāś caiva vastravikrayakās tathā,रङ्गोपजीविनः सर्वे मांसविक्रयिणस् तथा तैलविक्रयकाश् चैव वस्त्रविक्रयकास् तथा
44,31,phalavikrayiṇaś caiva pattravikrayiṇas tathā tathā javasahārāś ca rajakāś ca sahasraśaḥ,फलविक्रयिणश् चैव पत्त्रविक्रयिणस् तथा तथा जवसहाराश् च रजकाश् च सहस्रशः
44,32,gopālā nāpitāś caiva tathānye vastrasūcakāḥ meṣapālāś cājapālā mṛgapālāś ca haṃsakāḥ,गोपाला नापिताश् चैव तथान्ये वस्त्रसूचकाः मेषपालाश् चाजपाला मृगपालाश् च हंसकाः
44,33,dhānyavikrayiṇaś caiva saktuvikrayiṇaś ca ye guḍavikrayikāś caiva tathā lavaṇajīvinaḥ,धान्यविक्रयिणश् चैव सक्तुविक्रयिणश् च ये गुडविक्रयिकाश् चैव तथा लवणजीविनः
44,34,gāyanā nartakāś caiva tathā maṅgalapāṭhakāḥ śailūṣāḥ kathakāś caiva purāṇārthaviśāradāḥ,गायना नर्तकाश् चैव तथा मङ्गलपाठकाः शैलूषाः कथकाश् चैव पुराणार्थविशारदाः
44,35,kavayaḥ kāvyakartāro nānākāvyaviśāradāḥ viṣaghnā gāruḍāś caiva nānāratnaparīkṣakāḥ,कवयः काव्यकर्तारो नानाकाव्यविशारदाः विषघ्ना गारुडाश् चैव नानारत्नपरीक्षकाः
44,36,vyokārās tāmrakārāś ca kāṃsyakārāś ca rūṭhakāḥ kauṣakārāś citrakārāḥ kundakārāś ca pāvakāḥ,व्योकारास् ताम्रकाराश् च कांस्यकाराश् च रूठकाः कौषकाराश् चित्रकाराः कुन्दकाराश् च पावकाः
44,37,daṇḍakārāś cāsikārāḥ surādhūtopajīvinaḥ mallā dūtāś ca kāyasthā ye cānye karmakāriṇaḥ,दण्डकाराश् चासिकाराः सुराधूतोपजीविनः मल्ला दूताश् च कायस्था ये चान्ये कर्मकारिणः
44,38,tantuvāyā rūpakārā vārtikās tailapāṭhakāḥ lāvajīvās taittirikā mṛgapakṣyupajīvinaḥ,तन्तुवाया रूपकारा वार्तिकास् तैलपाठकाः लावजीवास् तैत्तिरिका मृगपक्ष्युपजीविनः
44,39,gajavaidyāś ca vaidyāś ca naravaidyāś ca ye narāḥ vṛkṣavaidyāś ca govaidyā ye cānye chedadāhakāḥ,गजवैद्याश् च वैद्याश् च नरवैद्याश् च ये नराः वृक्षवैद्याश् च गोवैद्या ये चान्ये छेददाहकाः
44,40,ete nāgarakāḥ sarve ye cānye nānukīrtitāḥ anujagmus tu rājānaṃ samastapuravāsinaḥ,एते नागरकाः सर्वे ये चान्ये नानुकीर्तिताः अनुजग्मुस् तु राजानं समस्तपुरवासिनः
44,41,yathā vrajantaṃ pitaraṃ grāmāntaraṃ samutsukāḥ anuyānti yathā putrās tathā taṃ te 'pi nāgarāḥ,यथा व्रजन्तं पितरं ग्रामान्तरं समुत्सुकाः अनुयान्ति यथा पुत्रास् तथा तं ते ऽपि नागराः
44,42,evaṃ sa nṛpatiḥ śrīmān vṛtaḥ sarvair mahājanaiḥ hastyaśvarathapādātair jagāma ca śanaiḥ śanaiḥ,एवं स नृपतिः श्रीमान् वृतः सर्वैर् महाजनैः हस्त्यश्वरथपादातैर् जगाम च शनैः शनैः
44,43,evaṃ gatvā sa nṛpatir dakṣiṇasyodadhes taṭam sarvais tair dīrghakālena balair anugataḥ prabhuḥ,एवं गत्वा स नृपतिर् दक्षिणस्योदधेस् तटम् सर्वैस् तैर् दीर्घकालेन बलैर् अनुगतः प्रभुः
44,44,dadarśa sāgaraṃ ramyaṃ nṛtyantam iva ca sthitam anekaśatasāhasrair ūrmibhiś ca samākulam,ददर्श सागरं रम्यं नृत्यन्तम् इव च स्थितम् अनेकशतसाहस्रैर् ऊर्मिभिश् च समाकुलम्
44,45,nānāratnālayaṃ pūrṇaṃ nānāprāṇisamākulam vīcītaraṅgabahulaṃ mahāścaryasamanvitam,नानारत्नालयं पूर्णं नानाप्राणिसमाकुलम् वीचीतरङ्गबहुलं महाश्चर्यसमन्वितम्
44,46,tīrtharājaṃ mahāśabdam apāraṃ subhayaṃkaram meghavṛndapratīkāśam agādhaṃ makarālayam,तीर्थराजं महाशब्दम् अपारं सुभयंकरम् मेघवृन्दप्रतीकाशम् अगाधं मकरालयम्
44,47,matsyaiḥ kūrmaiś ca śaṅkhaiś ca śuktikānakraśaṅkubhiḥ śiṃśumāraiḥ karkaṭaiś ca vṛtaṃ sarpair mahāviṣaiḥ,मत्स्यैः कूर्मैश् च शङ्खैश् च शुक्तिकानक्रशङ्कुभिः शिंशुमारैः कर्कटैश् च वृतं सर्पैर् महाविषैः
44,48,lavaṇodaṃ hareḥ sthānaṃ śayanasya nadīpatim sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvavāñchāphalapradam,लवणोदं हरेः स्थानं शयनस्य नदीपतिम् सर्वपापहरं पुण्यं सर्ववाञ्छाफलप्रदम्
44,49,anekāvartagambhīraṃ dānavānāṃ samāśrayam amṛtasyāraṇiṃ divyaṃ devayonim apāṃ patim,अनेकावर्तगम्भीरं दानवानां समाश्रयम् अमृतस्यारणिं दिव्यं देवयोनिम् अपां पतिम्
44,50,viśiṣṭaṃ sarvabhūtānāṃ prāṇināṃ jīvadhāraṇam supavitraṃ pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam,विशिष्टं सर्वभूतानां प्राणिनां जीवधारणम् सुपवित्रं पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम्
44,51,tīrthānām uttamaṃ tīrtham avyayaṃ yādasāṃ patim candravṛddhikṣayasyeva yasya mānaṃ pratiṣṭhitam,तीर्थानाम् उत्तमं तीर्थम् अव्ययं यादसां पतिम् चन्द्रवृद्धिक्षयस्येव यस्य मानं प्रतिष्ठितम्
44,52,abhedyaṃ sarvabhūtānāṃ devānām amṛtālayam utpattisthitisaṃhārahetubhūtaṃ sanātanam,अभेद्यं सर्वभूतानां देवानाम् अमृतालयम् उत्पत्तिस्थितिसंहारहेतुभूतं सनातनम्
44,53,upajīvyaṃ ca sarveṣāṃ puṇyaṃ nadanadīpatim dṛṣṭvā taṃ nṛpatiśreṣṭho vismayaṃ paramaṃ gataḥ,उपजीव्यं च सर्वेषां पुण्यं नदनदीपतिम् दृष्ट्वा तं नृपतिश्रेष्ठो विस्मयं परमं गतः
44,54,nivāsam akarot tatra velām asādya sāgarīm puṇye manohare deśe sarvabhūmiguṇair yute,निवासम् अकरोत् तत्र वेलाम् असाद्य सागरीम् पुण्ये मनोहरे देशे सर्वभूमिगुणैर् युते
44,55,vṛtaṃ śālaiḥ kadambaiś ca puṃnāgaiḥ saraladrumaiḥ panasair nārikelaiś ca bakulair nāgakesaraiḥ,वृतं शालैः कदम्बैश् च पुंनागैः सरलद्रुमैः पनसैर् नारिकेलैश् च बकुलैर् नागकेसरैः
44,56,tālaiḥ pippalaiḥ kharjūrair nāraṅgair bījapūrakaiḥ śālair āmrātakair lodhrair bakulair bahuvārakaiḥ,तालैः पिप्पलैः खर्जूरैर् नारङ्गैर् बीजपूरकैः शालैर् आम्रातकैर् लोध्रैर् बकुलैर् बहुवारकैः
44,57,kapitthaiḥ karṇikāraiś ca pāṭalāśokacampakaiḥ dāḍimaiś ca tamālaiś ca pārijātais tathārjunaiḥ,कपित्थैः कर्णिकारैश् च पाटलाशोकचम्पकैः दाडिमैश् च तमालैश् च पारिजातैस् तथार्जुनैः
44,58,prācīnāmalakair bilvaiḥ priyaṅguvaṭakhādiraiḥ iṅgudīsaptaparṇaiś ca aśvatthāgastyajambukaiḥ,प्राचीनामलकैर् बिल्वैः प्रियङ्गुवटखादिरैः इङ्गुदीसप्तपर्णैश् च अश्वत्थागस्त्यजम्बुकैः
44,59,madhukaiḥ karṇikāraiś ca bahuvāraiḥ satindukaiḥ palāśabadarair nīpaiḥ siddhanimbaśubhāñjanaiḥ,मधुकैः कर्णिकारैश् च बहुवारैः सतिन्दुकैः पलाशबदरैर् नीपैः सिद्धनिम्बशुभाञ्जनैः
44,60,vārakaiḥ kovidāraiś ca bhallātāmalakais tathā iti hintālakāṅkolaiḥ karañjaiḥ savibhītakaiḥ,वारकैः कोविदारैश् च भल्लातामलकैस् तथा इति हिन्तालकाङ्कोलैः करञ्जैः सविभीतकैः
44,61,sasarjamadhukāśmaryaiḥ śālmalīdevadārubhiḥ śākhoṭhakair nimbavaṭaiḥ kumbhīkauṣṭhaharītakaiḥ,ससर्जमधुकाश्मर्यैः शाल्मलीदेवदारुभिः शाखोठकैर् निम्बवटैः कुम्भीकौष्ठहरीतकैः
44,62,guggulaiś candanair vṛkṣais tathaivāgurupāṭalaiḥ jambīrakaruṇair vṛkṣais tintiḍīraktacandanaiḥ,गुग्गुलैश् चन्दनैर् वृक्षैस् तथैवागुरुपाटलैः जम्बीरकरुणैर् वृक्षैस् तिन्तिडीरक्तचन्दनैः
44,63,evaṃ nānāvidhair vṛkṣais tathānyair bahupādapaiḥ kalpadrumair nityaphalaiḥ sarvartukusumotkaraiḥ,एवं नानाविधैर् वृक्षैस् तथान्यैर् बहुपादपैः कल्पद्रुमैर् नित्यफलैः सर्वर्तुकुसुमोत्करैः
44,64,nānāpakṣirutair divyair mattakokilanāditaiḥ mayūravarasaṃghuṣṭaiḥ śukasārikasaṃkulaiḥ,नानापक्षिरुतैर् दिव्यैर् मत्तकोकिलनादितैः मयूरवरसंघुष्टैः शुकसारिकसंकुलैः
44,65,hārītair bhṛṅgarājaiś ca cātakair bahuputrakaiḥ jīvaṃjīvakakākolaiḥ kalaviṅkaiḥ kapotakaiḥ,हारीतैर् भृङ्गराजैश् च चातकैर् बहुपुत्रकैः जीवंजीवककाकोलैः कलविङ्कैः कपोतकैः
44,66,khagair nānāvidhaiś cānyaiḥ śrotraramyair manoharaiḥ puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu kūjadbhiś cārvadhiṣṭhitaiḥ,खगैर् नानाविधैश् चान्यैः श्रोत्ररम्यैर् मनोहरैः पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु कूजद्भिश् चार्वधिष्ठितैः
44,67,ketakīvanakhaṇḍaiś ca sadā puṣpadharaiḥ sitaiḥ mallikākundakusumair yūthikātagarais tathā,केतकीवनखण्डैश् च सदा पुष्पधरैः सितैः मल्लिकाकुन्दकुसुमैर् यूथिकातगरैस् तथा
44,68,kuṭajair bāṇapuṣpaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ mālatīkaravīraiś ca tathā kadalakāñcanaiḥ,कुटजैर् बाणपुष्पैश् च अतिमुक्तैः सकुब्जकैः मालतीकरवीरैश् च तथा कदलकाञ्चनैः
44,69,anyair nānāvidhaiḥ puṣpaiḥ sugandhaiś cārudarśanaiḥ vanodyānopavanajair nānāvarṇaiḥ sugandhibhiḥ,अन्यैर् नानाविधैः पुष्पैः सुगन्धैश् चारुदर्शनैः वनोद्यानोपवनजैर् नानावर्णैः सुगन्धिभिः
44,70,vidyādharagaṇākīrṇaiḥ siddhacāraṇasevitaiḥ gandharvoragarakṣobhir bhūtāpsarasakiṃnaraiḥ,विद्याधरगणाकीर्णैः सिद्धचारणसेवितैः गन्धर्वोरगरक्षोभिर् भूताप्सरसकिंनरैः
44,71,muniyakṣagaṇākīrṇair nānāsattvaniṣevitaiḥ mṛgaiḥ śākhāmṛgaiḥ siṃhair varāhamahiṣākulaiḥ,मुनियक्षगणाकीर्णैर् नानासत्त्वनिषेवितैः मृगैः शाखामृगैः सिंहैर् वराहमहिषाकुलैः
44,72,tathānyaiḥ kṛṣṇasārādyair mṛgaiḥ sarvatra śobhitaiḥ śārdūlair dīptamātaṅgais tathānyair vanacāribhiḥ,तथान्यैः कृष्णसाराद्यैर् मृगैः सर्वत्र शोभितैः शार्दूलैर् दीप्तमातङ्गैस् तथान्यैर् वनचारिभिः
44,73,evaṃ nānāvidhair vṛkṣair udyānair nandanopamaiḥ latāgulmavitānaiś ca vividhaiś ca jalāśayaiḥ,एवं नानाविधैर् वृक्षैर् उद्यानैर् नन्दनोपमैः लतागुल्मवितानैश् च विविधैश् च जलाशयैः
44,74,haṃsakāraṇḍavākīrṇaiḥ padminīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ kādambaiś ca plavair haṃsaiś cakravākopaśobhitaiḥ,हंसकारण्डवाकीर्णैः पद्मिनीखण्डमण्डितैः कादम्बैश् च प्लवैर् हंसैश् चक्रवाकोपशोभितैः
44,75,kamalaiḥ śatapattraiś ca kahlāraiḥ kumudotpalaiḥ khagair jalacaraiś cānyaiḥ puṣpair jalasamudbhavaiḥ,कमलैः शतपत्त्रैश् च कह्लारैः कुमुदोत्पलैः खगैर् जलचरैश् चान्यैः पुष्पैर् जलसमुद्भवैः
44,76,parvatair dīptaśikharaiś cārukandaramaṇḍitaiḥ nānāvṛkṣasamākīrṇair nānādhātuvibhūṣitaiḥ,पर्वतैर् दीप्तशिखरैश् चारुकन्दरमण्डितैः नानावृक्षसमाकीर्णैर् नानाधातुविभूषितैः
44,77,sarvāścaryamayaiḥ śṛṅgaiḥ sarvabhūtālayaiḥ śubhaiḥ sarvauṣadhisamāyuktair vipulaiś citrasānubhiḥ,सर्वाश्चर्यमयैः शृङ्गैः सर्वभूतालयैः शुभैः सर्वौषधिसमायुक्तैर् विपुलैश् चित्रसानुभिः
44,78,evaṃ sarvaiḥ samuditaiḥ śobhitaṃ sumanoharaiḥ dadarśa sa mahīpālaḥ sthānaṃ trailokyapūjitam,एवं सर्वैः समुदितैः शोभितं सुमनोहरैः ददर्श स महीपालः स्थानं त्रैलोक्यपूजितम्
44,79,daśayojanavistīrṇaṃ pañcayojanam āyatam nānāścaryasamāyuktaṃ kṣetraṃ paramadurlabham,दशयोजनविस्तीर्णं पञ्चयोजनम् आयतम् नानाश्चर्यसमायुक्तं क्षेत्रं परमदुर्लभम्
45,1,tasmin kṣetravare puṇye vaiṣṇave puruṣottame kiṃ tatra pratimā pūrvaṃ na sthitā vaiṣṇavī prabho,तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये वैष्णवे पुरुषोत्तमे किं तत्र प्रतिमा पूर्वं न स्थिता वैष्णवी प्रभो
45,2,yenāsau nṛpatis tatra gatvā sabalavāhanaḥ sthāpayām āsa kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ bhadrāṃ śubhapradām,येनासौ नृपतिस् तत्र गत्वा सबलवाहनः स्थापयाम् आस कृष्णं च रामं भद्रां शुभप्रदाम्
45,3,saṃśayo no mahān atra vismayaś ca jagatpate śrotum icchāmahe sarvaṃ brūhi tatkāraṇaṃ ca naḥ,संशयो नो महान् अत्र विस्मयश् च जगत्पते श्रोतुम् इच्छामहे सर्वं ब्रूहि तत्कारणं च नः
45,4,śṛṇudhvaṃ pūrvasaṃvṛttāṃ kathāṃ pāpapraṇāśinīm pravakṣyāmi samāsena śriyā pṛṣṭaḥ purā hariḥ,शृणुध्वं पूर्वसंवृत्तां कथां पापप्रणाशिनीम् प्रवक्ष्यामि समासेन श्रिया पृष्टः पुरा हरिः
45,5,sumeroḥ kāñcane śṛṅge sarvāścaryasamanvite siddhavidyādharair yakṣaiḥ kiṃnarair upaśobhite,सुमेरोः काञ्चने शृङ्गे सर्वाश्चर्यसमन्विते सिद्धविद्याधरैर् यक्षैः किंनरैर् उपशोभिते
45,6,devadānavagandharvair nāgair apsarasāṃ gaṇaiḥ munibhir guhyakaiḥ siddhaiḥ sauparṇaiḥ samarudgaṇaiḥ,देवदानवगन्धर्वैर् नागैर् अप्सरसां गणैः मुनिभिर् गुह्यकैः सिद्धैः सौपर्णैः समरुद्गणैः
45,7,anyair devālayaiḥ sādhyaiḥ kaśyapādyaiḥ prajeśvaraiḥ vālakhilyādibhiś caiva śobhite sumanohare,अन्यैर् देवालयैः साध्यैः कश्यपाद्यैः प्रजेश्वरैः वालखिल्यादिभिश् चैव शोभिते सुमनोहरे
45,8,karṇikāravanair divyaiḥ sarvartukusumotkaraiḥ jātarūpapratīkāśair bhūṣite sūryasaṃnibhaiḥ,कर्णिकारवनैर् दिव्यैः सर्वर्तुकुसुमोत्करैः जातरूपप्रतीकाशैर् भूषिते सूर्यसंनिभैः
45,9,anyaiś ca bahubhir vṛkṣaiḥ śālatālādibhir vanaiḥ puṃnāgāśokasaralanyagrodhāmrātakārjunaiḥ,अन्यैश् च बहुभिर् वृक्षैः शालतालादिभिर् वनैः पुंनागाशोकसरलन्यग्रोधाम्रातकार्जुनैः
45,10,pārijātāmrakhadiranīpabilvakadambakaiḥ dhavakhādirapālāśaśīrṣāmalakatindukaiḥ,पारिजाताम्रखदिरनीपबिल्वकदम्बकैः धवखादिरपालाशशीर्षामलकतिन्दुकैः
45,11,nāriṅgakolabakulalodhradāḍimadārukaiḥ sarjaiś ca karṇais tagaraiḥ śiśibhūrjavanimbakaiḥ,नारिङ्गकोलबकुललोध्रदाडिमदारुकैः सर्जैश् च कर्णैस् तगरैः शिशिभूर्जवनिम्बकैः
45,12,anyaiś ca kāñcanaiś caiva phalabhāraiś ca nāmitaiḥ nānākusumagandhāḍhyair bhūṣite puṣpapādapaiḥ,अन्यैश् च काञ्चनैश् चैव फलभारैश् च नामितैः नानाकुसुमगन्धाढ्यैर् भूषिते पुष्पपादपैः
45,13,mālatīyūthikāmallīkundabāṇakuruṇṭakaiḥ pāṭalāgastyakuṭajamandārakusumādibhiḥ,मालतीयूथिकामल्लीकुन्दबाणकुरुण्टकैः पाटलागस्त्यकुटजमन्दारकुसुमादिभिः
45,14,anyaiś ca vividhaiḥ puṣpair manasaḥ prītidāyakaiḥ nānāvihagasaṃghaiś ca kūjadbhir madhurasvaraiḥ,अन्यैश् च विविधैः पुष्पैर् मनसः प्रीतिदायकैः नानाविहगसंघैश् च कूजद्भिर् मधुरस्वरैः
45,15,puṃskokilarutair divyair mattabarhiṇanāditaiḥ evaṃ nānāvidhair vṛkṣaiḥ puṣpair nānāvidhais tathā,पुंस्कोकिलरुतैर् दिव्यैर् मत्तबर्हिणनादितैः एवं नानाविधैर् वृक्षैः पुष्पैर् नानाविधैस् तथा
45,16,khagair nānāvidhaiś caiva śobhite surasevite tatra sthitaṃ jagannāthaṃ jagatsraṣṭāram avyayam,खगैर् नानाविधैश् चैव शोभिते सुरसेविते तत्र स्थितं जगन्नाथं जगत्स्रष्टारम् अव्ययम्
45,17,sarvalokavidhātāraṃ vāsudevākhyam avyayam praṇamya śirasā devī lokānāṃ hitakāmyayā papracchemaṃ mahāpraśnaṃ padmajā tam anuttamam,सर्वलोकविधातारं वासुदेवाख्यम् अव्ययम् प्रणम्य शिरसा देवी लोकानां हितकाम्यया पप्रच्छेमं महाप्रश्नं पद्मजा तम् अनुत्तमम्
45,18,brūhi tvaṃ sarvalokeśa saṃśayaṃ me hṛdi sthitam martyaloke mahāścarye karmabhūmau sudurlabhe,ब्रूहि त्वं सर्वलोकेश संशयं मे हृदि स्थितम् मर्त्यलोके महाश्चर्ये कर्मभूमौ सुदुर्लभे
45,19,lobhamohagrahagraste kāmakrodhamahārṇave yena mucyeta deveśa asmāt saṃsārasāgarāt,लोभमोहग्रहग्रस्ते कामक्रोधमहार्णवे येन मुच्येत देवेश अस्मात् संसारसागरात्
45,20,ācakṣva sarvadeveśa praṇatāṃ yadi manyase tvadṛte nāsti loke 'smin vaktā saṃśayanirṇaye,आचक्ष्व सर्वदेवेश प्रणतां यदि मन्यसे त्वदृते नास्ति लोके ऽस्मिन् वक्ता संशयनिर्णये
45,21,śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā devadevo janārdanaḥ provāca parayā prītyā paraṃ sārāmṛtopamam,श्रुत्वैवं वचनं तस्या देवदेवो जनार्दनः प्रोवाच परया प्रीत्या परं सारामृतोपमम्
45,22,sukhopāsyaḥ susādhyaś ca 'bhirāmaś ca susatphalaḥ āste tīrthavare devi vikhyātaḥ puruṣottamaḥ,सुखोपास्यः सुसाध्यश् च ऽभिरामश् च सुसत्फलः आस्ते तीर्थवरे देवि विख्यातः पुरुषोत्तमः
45,23,na tena sadṛśaḥ kaścit triṣu lokeṣu vidyate kīrtanād yasya deveśi mucyate sarvapātakaiḥ,न तेन सदृशः कश्चित् त्रिषु लोकेषु विद्यते कीर्तनाद् यस्य देवेशि मुच्यते सर्वपातकैः
45,24,na vijñāto 'maraiḥ sarvair na daityair na ca dānavaiḥ marīcyādyair munivarair gopitaṃ me varānane,न विज्ञातो ऽमरैः सर्वैर् न दैत्यैर् न च दानवैः मरीच्याद्यैर् मुनिवरैर् गोपितं मे वरानने
45,25,tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi tīrtharājaṃ ca sāṃpratam bhāvenaikena suśroṇi śṛṇuṣva varavarṇini,तत् ते ऽहं संप्रवक्ष्यामि तीर्थराजं च सांप्रतम् भावेनैकेन सुश्रोणि शृणुष्व वरवर्णिनि
45,26,āsīt kalpe samutpanne naṣṭe sthāvarajaṅgame pralīnā devagandharvadaityavidyādharoragāḥ,आसीत् कल्पे समुत्पन्ने नष्टे स्थावरजङ्गमे प्रलीना देवगन्धर्वदैत्यविद्याधरोरगाः
45,27,tamobhūtam idaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana tasmiñ jāgarti bhūtātmā paramātmā jagadguruḥ,तमोभूतम् इदं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन तस्मिञ् जागर्ति भूतात्मा परमात्मा जगद्गुरुः
45,28,śrīmāṃs trimūrtikṛd devo jagatkartā maheśvaraḥ vāsudeveti vikhyāto yogātmā harir īśvaraḥ,श्रीमांस् त्रिमूर्तिकृद् देवो जगत्कर्ता महेश्वरः वासुदेवेति विख्यातो योगात्मा हरिर् ईश्वरः
45,29,so 'sṛjad yoganidrānte nābhyambhoruhamadhyagam padmakeśarasaṃkāśaṃ brahmāṇaṃ bhūtam avyayam,सो ऽसृजद् योगनिद्रान्ते नाभ्यम्भोरुहमध्यगम् पद्मकेशरसंकाशं ब्रह्माणं भूतम् अव्ययम्
45,30,tādṛgbhūtas tato brahmā sarvalokamaheśvaraḥ pañcabhūtasamāyuktaṃ sṛjate ca śanaiḥ śanaiḥ,तादृग्भूतस् ततो ब्रह्मा सर्वलोकमहेश्वरः पञ्चभूतसमायुक्तं सृजते च शनैः शनैः
45,31,mātrāyonīni bhūtāni sthūlasūkṣmāṇi yāni ca caturvidhāni sarvāṇi sthāvarāṇi carāṇi ca,मात्रायोनीनि भूतानि स्थूलसूक्ष्माणि यानि च चतुर्विधानि सर्वाणि स्थावराणि चराणि च
45,32,tataḥ prajāpatir brahmā cakre sarvaṃ carācaram saṃcintya manasātmānaṃ sasarja vividhāḥ prajāḥ,ततः प्रजापतिर् ब्रह्मा चक्रे सर्वं चराचरम् संचिन्त्य मनसात्मानं ससर्ज विविधाः प्रजाः
45,33,marīcyādīn munīn sarvān devāsurapitṝn api yakṣavidyādharāṃś cānyān gaṅgādyāḥ saritas tathā,मरीच्यादीन् मुनीन् सर्वान् देवासुरपितॄन् अपि यक्षविद्याधरांश् चान्यान् गङ्गाद्याः सरितस् तथा
45,34,naravānarasiṃhāṃś ca vividhāṃś ca vihaṃgamān jarāyūn aṇḍajān devi svedajodbhedajāṃs tathā,नरवानरसिंहांश् च विविधांश् च विहंगमान् जरायून् अण्डजान् देवि स्वेदजोद्भेदजांस् तथा
45,35,brahma kṣatraṃ tathā vaiśyaṃ śūdraṃ caiva catuṣṭayam antyajātāṃś ca mlecchāṃś ca sasarja vividhān pṛthak,ब्रह्म क्षत्रं तथा वैश्यं शूद्रं चैव चतुष्टयम् अन्त्यजातांश् च म्लेच्छांश् च ससर्ज विविधान् पृथक्
45,36,yat kiṃcij jīvasaṃjñaṃ tu tṛṇagulmapipīlikam brahmā bhūtvā jagat sarvaṃ nirmame sa carācaram,यत् किंचिज् जीवसंज्ञं तु तृणगुल्मपिपीलिकम् ब्रह्मा भूत्वा जगत् सर्वं निर्ममे स चराचरम्
45,37,dakṣiṇāṅge tathātmānaṃ saṃcintya puruṣaṃ svayam vāme caiva tu nārīṃ sa dvidhā bhūtam akalpayat,दक्षिणाङ्गे तथात्मानं संचिन्त्य पुरुषं स्वयम् वामे चैव तु नारीं स द्विधा भूतम् अकल्पयत्
45,38,tataḥ prabhṛti loke 'smin prajā maithunasaṃbhavāḥ adhamottamamadhyāś ca mama kṣetrāṇi yāni ca,ततः प्रभृति लोके ऽस्मिन् प्रजा मैथुनसंभवाः अधमोत्तममध्याश् च मम क्षेत्राणि यानि च
45,39,evaṃ saṃcintya devo 'sau purā salilayonijaḥ jagāma dhyānam āsthāya vāsudevātmikāṃ tanum,एवं संचिन्त्य देवो ऽसौ पुरा सलिलयोनिजः जगाम ध्यानम् आस्थाय वासुदेवात्मिकां तनुम्
45,40,dhyānamātreṇa devena svayam eva janārdanaḥ tasmin kṣaṇe samutpannaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt,ध्यानमात्रेण देवेन स्वयम् एव जनार्दनः तस्मिन् क्षणे समुत्पन्नः सहस्राक्षः सहस्रपात्
45,41,sahasraśīrṣā puruṣaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ saliladhvāntameghābhaḥ śrīmāñ śrīvatsalakṣaṇaḥ,सहस्रशीर्षा पुरुषः पुण्डरीकनिभेक्षणः सलिलध्वान्तमेघाभः श्रीमाञ् श्रीवत्सलक्षणः
45,42,apaśyat sahasā taṃ tu brahmā lokapitāmahaḥ āsanair arghyapādyaiś ca akṣatair abhinandya ca,अपश्यत् सहसा तं तु ब्रह्मा लोकपितामहः आसनैर् अर्घ्यपाद्यैश् च अक्षतैर् अभिनन्द्य च
45,43,tuṣṭāva paramaiḥ stotrair viriñciḥ susamāhitaḥ tato 'ham uktavān devaṃ brahmāṇaṃ kamalodbhavam kāraṇaṃ vada māṃ tāta mama dhyānasya sāṃpratam,तुष्टाव परमैः स्तोत्रैर् विरिञ्चिः सुसमाहितः ततो ऽहम् उक्तवान् देवं ब्रह्माणं कमलोद्भवम् कारणं वद मां तात मम ध्यानस्य सांप्रतम्
45,44,jagaddhitāya deveśa martyalokaiś ca durlabham svargadvārasya mārgāṇi yajñadānavratāni ca,जगद्धिताय देवेश मर्त्यलोकैश् च दुर्लभम् स्वर्गद्वारस्य मार्गाणि यज्ञदानव्रतानि च
45,45,yogaḥ satyaṃ tapaḥ śraddhā tīrthāni vividhāni ca vihāya sarvam eteṣāṃ sukhaṃ tatsādhanaṃ vada,योगः सत्यं तपः श्रद्धा तीर्थानि विविधानि च विहाय सर्वम् एतेषां सुखं तत्साधनं वद
45,46,sthānaṃ jagatpate mahyām utkṛṣṭaṃ ca yad ucyate sarveṣām uttamaṃ sthānaṃ brūhi me puruṣottama,स्थानं जगत्पते मह्याम् उत्कृष्टं च यद् उच्यते सर्वेषाम् उत्तमं स्थानं ब्रूहि मे पुरुषोत्तम
45,47,vidhātur vacanaṃ śrutvā tato 'haṃ proktavān priye śṛṇu brahman pravakṣyāmi nirmalaṃ bhuvi durlabham,विधातुर् वचनं श्रुत्वा ततो ऽहं प्रोक्तवान् प्रिये शृणु ब्रह्मन् प्रवक्ष्यामि निर्मलं भुवि दुर्लभम्
45,48,uttamaṃ sarvakṣetrāṇāṃ dhanyaṃ saṃsāratāraṇam gobrāhmaṇahitaṃ puṇyaṃ cāturvarṇyasukhodayam,उत्तमं सर्वक्षेत्राणां धन्यं संसारतारणम् गोब्राह्मणहितं पुण्यं चातुर्वर्ण्यसुखोदयम्
45,49,bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ kṣetraṃ paramadurlabham mahāpuṇyaṃ tu sarveṣāṃ siddhidaṃ vai pitāmahe,भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां क्षेत्रं परमदुर्लभम् महापुण्यं तु सर्वेषां सिद्धिदं वै पितामहे
45,50,tasmād āsīt samutpannaṃ tīrtharājaṃ sanātanam vikhyātaṃ paramaṃ kṣetraṃ caturyuganiṣevitam,तस्माद् आसीत् समुत्पन्नं तीर्थराजं सनातनम् विख्यातं परमं क्षेत्रं चतुर्युगनिषेवितम्
45,51,sarveṣām eva devānām ṛṣīṇāṃ brahmacāriṇām daityadānavasiddhānāṃ gandharvoragarakṣasām,सर्वेषाम् एव देवानाम् ऋषीणां ब्रह्मचारिणाम् दैत्यदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
45,52,nāgavidyādharāṇāṃ ca sthāvarasya carasya ca uttamaḥ puruṣo yasmāt tasmāt sa puruṣottamaḥ,नागविद्याधराणां च स्थावरस्य चरस्य च उत्तमः पुरुषो यस्मात् तस्मात् स पुरुषोत्तमः
45,53,dakṣiṇasyodadhes tīre nyagrodho yatra tiṣṭhati daśayojanavistīrṇaṃ kṣetraṃ paramadurlabham,दक्षिणस्योदधेस् तीरे न्यग्रोधो यत्र तिष्ठति दशयोजनविस्तीर्णं क्षेत्रं परमदुर्लभम्
45,54,yas tu kalpe samutpanne mahadulkānibarhaṇe vināśaṃ naivam abhyeti svayaṃ tatraivam āsthitaḥ,यस् तु कल्पे समुत्पन्ने महदुल्कानिबर्हणे विनाशं नैवम् अभ्येति स्वयं तत्रैवम् आस्थितः
45,55,dṛṣṭamātre vaṭe tasmiṃś chāyām ākramya cāsakṛt brahmahatyāt pramucyeta pāpeṣv anyeṣu kā kathā,दृष्टमात्रे वटे तस्मिंश् छायाम् आक्रम्य चासकृत् ब्रह्महत्यात् प्रमुच्येत पापेष्व् अन्येषु का कथा
45,56,pradakṣiṇā kṛtā yais tu namaskāraś ca jantubhiḥ sarve vidhūtapāpmānas te gatāḥ keśavālayam,प्रदक्षिणा कृता यैस् तु नमस्कारश् च जन्तुभिः सर्वे विधूतपाप्मानस् ते गताः केशवालयम्
45,57,nyagrodhasyottare kiṃcid dakṣiṇe keśavasya tu prāsādas tatra tiṣṭhet tu padaṃ dharmamayaṃ hi tat,न्यग्रोधस्योत्तरे किंचिद् दक्षिणे केशवस्य तु प्रासादस् तत्र तिष्ठेत् तु पदं धर्ममयं हि तत्
45,58,pratimāṃ tatra vai dṛṣṭvā svayaṃ devena nirmitām anāyāsena vai yānti bhuvanaṃ me tato narāḥ,प्रतिमां तत्र वै दृष्ट्वा स्वयं देवेन निर्मिताम् अनायासेन वै यान्ति भुवनं मे ततो नराः
45,59,gacchamānāṃs tu tān prekṣya ekadā dharmarāṭ priye madantikam anuprāpya praṇamya śirasābravīt,गच्छमानांस् तु तान् प्रेक्ष्य एकदा धर्मराट् प्रिये मदन्तिकम् अनुप्राप्य प्रणम्य शिरसाब्रवीत्
45,60,namas te bhagavan deva lokanātha jagatpate kṣīrodavāsinaṃ devaṃ śeṣabhogānuśāyinam,नमस् ते भगवन् देव लोकनाथ जगत्पते क्षीरोदवासिनं देवं शेषभोगानुशायिनम्
45,61,varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ kartāram akṛtaṃ prabhum viśveśvaram ajaṃ viṣṇuṃ sarvajñam aparājitam,वरं वरेण्यं वरदं कर्तारम् अकृतं प्रभुम् विश्वेश्वरम् अजं विष्णुं सर्वज्ञम् अपराजितम्
45,62,nīlotpaladalaśyāmaṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam sarvajñaṃ nirguṇaṃ śāntaṃ jagaddhātāram avyayam,नीलोत्पलदलश्यामं पुण्डरीकनिभेक्षणम् सर्वज्ञं निर्गुणं शान्तं जगद्धातारम् अव्ययम्
45,63,sarvalokavidhātāraṃ sarvalokasukhāvaham purāṇaṃ puruṣaṃ vedyaṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam,सर्वलोकविधातारं सर्वलोकसुखावहम् पुराणं पुरुषं वेद्यं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्
45,64,parāvarāṇāṃ sraṣṭāraṃ lokanāthaṃ jagadgurum śrīvatsoraskasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam,परावराणां स्रष्टारं लोकनाथं जगद्गुरुम् श्रीवत्सोरस्कसंयुक्तं वनमालाविभूषितम्
45,65,pītavastraṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakragadādharam hārakeyūrasaṃyuktaṃ mukuṭāṅgadadhāriṇam,पीतवस्त्रं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम् हारकेयूरसंयुक्तं मुकुटाङ्गदधारिणम्
45,66,sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaṃ sarvendriyavivarjitam kūṭastham acalaṃ sūkṣmaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam,सर्वलक्षणसंपूर्णं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् कूटस्थम् अचलं सूक्ष्मं ज्योतीरूपं सनातनम्
45,67,bhāvābhāvavinirmuktaṃ vyāpinaṃ prakṛteḥ param namasyāmi jagannātham īśvaraṃ sukhadaṃ prabhum,भावाभावविनिर्मुक्तं व्यापिनं प्रकृतेः परम् नमस्यामि जगन्नाथम् ईश्वरं सुखदं प्रभुम्
45,68,ity evaṃ dharmarājas tu purā nyagrodhasaṃnidhau stutvā nānāvidhaiḥ stotraiḥ praṇāmam akarot tadā,इत्य् एवं धर्मराजस् तु पुरा न्यग्रोधसंनिधौ स्तुत्वा नानाविधैः स्तोत्रैः प्रणामम् अकरोत् तदा
45,69,taṃ dṛṣṭvā tu mahābhāge praṇataṃ prāñjalisthitam stotrasya kāraṇaṃ devi pṛṣṭavān aham antakam,तं दृष्ट्वा तु महाभागे प्रणतं प्राञ्जलिस्थितम् स्तोत्रस्य कारणं देवि पृष्टवान् अहम् अन्तकम्
45,70,vaivasvata mahābāho sarvadevottamo hy asi kimarthaṃ stutavān māṃ tvaṃ saṃkṣepāt tad bravīhi me,वैवस्वत महाबाहो सर्वदेवोत्तमो ह्य् असि किमर्थं स्तुतवान् मां त्वं संक्षेपात् तद् ब्रवीहि मे
45,71,asminn āyatane puṇye vikhyāte puruṣottame indranīlamayī śreṣṭhā pratimā sārvakāmikī,अस्मिन्न् आयतने पुण्ये विख्याते पुरुषोत्तमे इन्द्रनीलमयी श्रेष्ठा प्रतिमा सार्वकामिकी
45,72,tāṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣa bhāvenaikena śraddhayā śvetākhyaṃ bhavanaṃ yānti niṣkāmāś caiva mānavāḥ,तां दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्ष भावेनैकेन श्रद्धया श्वेताख्यं भवनं यान्ति निष्कामाश् चैव मानवाः
45,73,ataḥ kartuṃ na śaknomi vyāpāram arisūdana prasīda sumahādeva saṃhara pratimāṃ vibho,अतः कर्तुं न शक्नोमि व्यापारम् अरिसूदन प्रसीद सुमहादेव संहर प्रतिमां विभो
45,74,śrutvā vaivasvatasyaitad vākyam etad uvāca ha yama tāṃ gopayiṣyāmi sikatābhiḥ samantataḥ,श्रुत्वा वैवस्वतस्यैतद् वाक्यम् एतद् उवाच ह यम तां गोपयिष्यामि सिकताभिः समन्ततः
45,75,tataḥ sā pratimā devi vallibhir gopitā mayā yathā tatra na paśyanti manujāḥ svargakāṅkṣiṇaḥ,ततः सा प्रतिमा देवि वल्लिभिर् गोपिता मया यथा तत्र न पश्यन्ति मनुजाः स्वर्गकाङ्क्षिणः
45,76,pracchādya vallikair devi jātarūpaparicchadaiḥ yamaṃ prasthāpayām āsa svāṃ purīṃ dakṣiṇāṃ diśam,प्रच्छाद्य वल्लिकैर् देवि जातरूपपरिच्छदैः यमं प्रस्थापयाम् आस स्वां पुरीं दक्षिणां दिशम्
45,77,luptāyāṃ pratimāyāṃ tu indranīlasya bho dvijāḥ tasmin kṣetravare puṇye vikhyāte puruṣottame,लुप्तायां प्रतिमायां तु इन्द्रनीलस्य भो द्विजाः तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये विख्याते पुरुषोत्तमे
45,78,yo bhūtas tatra vṛttānto devadevo janārdanaḥ taṃ sarvaṃ kathayām āsa sa tasyai bhagavān purā,यो भूतस् तत्र वृत्तान्तो देवदेवो जनार्दनः तं सर्वं कथयाम् आस स तस्यै भगवान् पुरा
45,79,indradyumnasya gamanaṃ kṣetrasaṃdarśanaṃ tathā kṣetrasya varṇanaṃ caiva prāsādakaraṇaṃ tathā,इन्द्रद्युम्नस्य गमनं क्षेत्रसंदर्शनं तथा क्षेत्रस्य वर्णनं चैव प्रासादकरणं तथा
45,80,hayamedhasya yajanaṃ svapnadarśanam eva ca lavaṇasyodadhes tīre kāṣṭhasya darśanaṃ tathā,हयमेधस्य यजनं स्वप्नदर्शनम् एव च लवणस्योदधेस् तीरे काष्ठस्य दर्शनं तथा
45,81,darśanaṃ vāsudevasya śilpirājasya ca dvijāḥ nirmāṇaṃ pratimāyās tu yathāvarṇaṃ viśeṣataḥ,दर्शनं वासुदेवस्य शिल्पिराजस्य च द्विजाः निर्माणं प्रतिमायास् तु यथावर्णं विशेषतः
45,82,sthāpanaṃ caiva sarveṣāṃ prāsāde bhuvanottame yātrākāle ca viprendrāḥ kalpasaṃkīrtanaṃ tathā,स्थापनं चैव सर्वेषां प्रासादे भुवनोत्तमे यात्राकाले च विप्रेन्द्राः कल्पसंकीर्तनं तथा
45,83,mārkaṇḍeyasya caritaṃ sthāpanaṃ śaṃkarasya ca pañcatīrthasya māhātmyaṃ darśanaṃ śūlapāṇinaḥ,मार्कण्डेयस्य चरितं स्थापनं शंकरस्य च पञ्चतीर्थस्य माहात्म्यं दर्शनं शूलपाणिनः
45,84,vaṭasya darśanaṃ caiva vyuṣṭiṃ tasya ca bho dvijāḥ darśanaṃ baladevasya kṛṣṇasya ca viśeṣataḥ,वटस्य दर्शनं चैव व्युष्टिं तस्य च भो द्विजाः दर्शनं बलदेवस्य कृष्णस्य च विशेषतः
45,85,subhadrāyāś ca tatraiva māhātmyaṃ caiva sarvaśaḥ darśanaṃ narasiṃhasya vyuṣṭisaṃkīrtanaṃ tathā,सुभद्रायाश् च तत्रैव माहात्म्यं चैव सर्वशः दर्शनं नरसिंहस्य व्युष्टिसंकीर्तनं तथा
45,86,anantavāsudevasya darśanaṃ guṇakīrtanam śvetamādhavamāhātmyaṃ svargadvārasya darśanam,अनन्तवासुदेवस्य दर्शनं गुणकीर्तनम् श्वेतमाधवमाहात्म्यं स्वर्गद्वारस्य दर्शनम्
45,87,udadher darśanaṃ caiva snānaṃ tarpaṇam eva ca samudrasnānamāhātmyam indradyumnasya ca dvijāḥ,उदधेर् दर्शनं चैव स्नानं तर्पणम् एव च समुद्रस्नानमाहात्म्यम् इन्द्रद्युम्नस्य च द्विजाः
45,88,pañcatīrthaphalaṃ caiva mahājyeṣṭhaṃ tathaiva ca sthānaṃ kṛṣṇasya halinaḥ parvayātrāphalaṃ tathā,पञ्चतीर्थफलं चैव महाज्येष्ठं तथैव च स्थानं कृष्णस्य हलिनः पर्वयात्राफलं तथा
45,89,varṇanaṃ viṣṇulokasya kṣetrasya ca punaḥ punaḥ pūrvaṃ kathitavān sarvaṃ tasyai sa puruṣottamaḥ,वर्णनं विष्णुलोकस्य क्षेत्रस्य च पुनः पुनः पूर्वं कथितवान् सर्वं तस्यै स पुरुषोत्तमः
46,1,śrotum icchāmahe deva kathāśeṣaṃ mahīpateḥ tasmin kṣetravare gatvā kiṃ cakāra narādhipaḥ,श्रोतुम् इच्छामहे देव कथाशेषं महीपतेः तस्मिन् क्षेत्रवरे गत्वा किं चकार नराधिपः
46,2,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ kṣetrasaṃdarśanaṃ caiva kṛtyaṃ tasya ca bhūpateḥ,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः क्षेत्रसंदर्शनं चैव कृत्यं तस्य च भूपतेः
46,3,gatvā tatra mahīpālaḥ kṣetre trailokyaviśrute dadarśa ramaṇīyāni sthānāni saritas tathā,गत्वा तत्र महीपालः क्षेत्रे त्रैलोक्यविश्रुते ददर्श रमणीयानि स्थानानि सरितस् तथा
46,4,nadī tatra mahāpuṇyā vindhyapādavinirgatā svittropaleti vikhyātā sarvapāpaharā śivā,नदी तत्र महापुण्या विन्ध्यपादविनिर्गता स्वित्त्रोपलेति विख्याता सर्वपापहरा शिवा
46,5,gaṅgātulyā mahāsrotā dakṣiṇārṇavagāminī mahānadīti nāmnā sā puṇyatoyā saridvarā,गङ्गातुल्या महास्रोता दक्षिणार्णवगामिनी महानदीति नाम्ना सा पुण्यतोया सरिद्वरा
46,6,dakṣiṇasyodadher garbhaṃ gatāvartātiśobhitā ubhayos taṭayor yasyā grāmāś ca nagarāṇi ca,दक्षिणस्योदधेर् गर्भं गतावर्तातिशोभिता उभयोस् तटयोर् यस्या ग्रामाश् च नगराणि च
46,7,dṛśyante muniśārdūlāḥ susasyāḥ sumanoharāḥ hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā vastrālaṃkārabhūṣitāḥ,दृश्यन्ते मुनिशार्दूलाः सुसस्याः सुमनोहराः हृष्टपुष्टजनाकीर्णा वस्त्रालंकारभूषिताः
46,8,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrās tatra pṛthak pṛthak svadharmaniratāḥ śāntā dṛśyante śubhalakṣaṇāḥ,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रास् तत्र पृथक् पृथक् स्वधर्मनिरताः शान्ता दृश्यन्ते शुभलक्षणाः
46,9,tāmbūlapūrṇavadanā mālādāmavibhūṣitāḥ vedapūrṇamukhā viprāḥ saṣaḍaṅgapadakramāḥ,ताम्बूलपूर्णवदना मालादामविभूषिताः वेदपूर्णमुखा विप्राः सषडङ्गपदक्रमाः
46,10,agnihotraratāḥ kecit kecid aupāsanakriyāḥ sarvaśāstrārthakuśalā yajvāno bhūridakṣiṇāḥ,अग्निहोत्ररताः केचित् केचिद् औपासनक्रियाः सर्वशास्त्रार्थकुशला यज्वानो भूरिदक्षिणाः
46,11,catvāre rājamārgeṣu vaneṣūpavaneṣu ca sabhāmaṇḍalaharmyeṣu devatāyataneṣu ca,चत्वारे राजमार्गेषु वनेषूपवनेषु च सभामण्डलहर्म्येषु देवतायतनेषु च
46,12,itihāsapurāṇāni vedāḥ sāṅgāḥ sulakṣaṇāḥ kāvyaśāstrakathās tatra śrūyante ca mahājanaiḥ,इतिहासपुराणानि वेदाः साङ्गाः सुलक्षणाः काव्यशास्त्रकथास् तत्र श्रूयन्ते च महाजनैः
46,13,striyas taddeśavāsinyo rūpayauvanagarvitāḥ saṃpūrṇalakṣaṇopetā vistīrṇaśroṇimaṇḍalāḥ,स्त्रियस् तद्देशवासिन्यो रूपयौवनगर्विताः संपूर्णलक्षणोपेता विस्तीर्णश्रोणिमण्डलाः
46,14,saroruhamukhāḥ śyāmāḥ śaraccandranibhānanāḥ pīnonnatastanāḥ sarvāḥ samṛddhyā cārudarśanāḥ,सरोरुहमुखाः श्यामाः शरच्चन्द्रनिभाननाः पीनोन्नतस्तनाः सर्वाः समृद्ध्या चारुदर्शनाः
46,15,sauvarṇavalayākrāntā divyair vastrair alaṃkṛtāḥ kadalīgarbhasaṃkāśāḥ padmakiñjalkasaprabhāḥ,सौवर्णवलयाक्रान्ता दिव्यैर् वस्त्रैर् अलंकृताः कदलीगर्भसंकाशाः पद्मकिञ्जल्कसप्रभाः
46,16,bimbādharapuṭāḥ kāntāḥ karṇāntāyatalocanāḥ sumukhāś cārukeśāś ca hāvabhāvāvanāmitāḥ,बिम्बाधरपुटाः कान्ताः कर्णान्तायतलोचनाः सुमुखाश् चारुकेशाश् च हावभावावनामिताः
46,17,kāścit padmapalāśākṣyaḥ kāścid indīvarekṣaṇāḥ vidyudvispaṣṭadaśanās tanvaṅgyaś ca tathāparāḥ,काश्चित् पद्मपलाशाक्ष्यः काश्चिद् इन्दीवरेक्षणाः विद्युद्विस्पष्टदशनास् तन्वङ्ग्यश् च तथापराः
46,18,kuṭilālakasaṃyuktāḥ sīmantena virājitāḥ grīvābharaṇasaṃyuktā mālyadāmavibhūṣitāḥ,कुटिलालकसंयुक्ताः सीमन्तेन विराजिताः ग्रीवाभरणसंयुक्ता माल्यदामविभूषिताः
46,19,kuṇḍalai ratnasaṃyuktaiḥ karṇapūrair manoharaiḥ devayoṣitpratīkāśā dṛśyante śubhalakṣaṇāḥ,कुण्डलै रत्नसंयुक्तैः कर्णपूरैर् मनोहरैः देवयोषित्प्रतीकाशा दृश्यन्ते शुभलक्षणाः
46,20,divyagītavarair dhanyaiḥ krīḍamānā varāṅganāḥ vīṇāveṇumṛdaṅgaiś ca paṇavaiś caiva gomukhaiḥ,दिव्यगीतवरैर् धन्यैः क्रीडमाना वराङ्गनाः वीणावेणुमृदङ्गैश् च पणवैश् चैव गोमुखैः
46,21,śaṅkhadundubhinirghoṣair nānāvādyair manoharaiḥ krīḍantyas tāḥ sadā hṛṣṭā vilāsinyaḥ parasparam,शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर् नानावाद्यैर् मनोहरैः क्रीडन्त्यस् ताः सदा हृष्टा विलासिन्यः परस्परम्
46,22,evamādi tathānekagītavādyaviśāradāḥ divā rātrau samāyuktāḥ kāmonmattā varāṅganāḥ,एवमादि तथानेकगीतवाद्यविशारदाः दिवा रात्रौ समायुक्ताः कामोन्मत्ता वराङ्गनाः
46,23,bhikṣuvaikhānasaiḥ siddhaiḥ snātakair brahmacāribhiḥ mantrasiddhais tapaḥsiddhair yajñasiddhair niṣevitam,भिक्षुवैखानसैः सिद्धैः स्नातकैर् ब्रह्मचारिभिः मन्त्रसिद्धैस् तपःसिद्धैर् यज्ञसिद्धैर् निषेवितम्
46,24,ity evaṃ dadṛśe rājā kṣetraṃ paramaśobhanam atraivārādhayiṣyāmi bhagavantaṃ sanātanam,इत्य् एवं ददृशे राजा क्षेत्रं परमशोभनम् अत्रैवाराधयिष्यामि भगवन्तं सनातनम्
46,25,jagadguruṃ paraṃ devaṃ paraṃ pāraṃ paraṃ padam sarveśvareśvaraṃ viṣṇum anantam aparājitam,जगद्गुरुं परं देवं परं पारं परं पदम् सर्वेश्वरेश्वरं विष्णुम् अनन्तम् अपराजितम्
46,26,idaṃ tanmānasaṃ tīrthaṃ jñātaṃ me puruṣottamam kalpavṛkṣo mahākāyo nyagrodho yatra tiṣṭhati,इदं तन्मानसं तीर्थं ज्ञातं मे पुरुषोत्तमम् कल्पवृक्षो महाकायो न्यग्रोधो यत्र तिष्ठति
46,27,pratimā cendranīlākhyā svayaṃ devena gopitā na cātra dṛśyate cānyā pratimā vaiṣṇavī śubhā,प्रतिमा चेन्द्रनीलाख्या स्वयं देवेन गोपिता न चात्र दृश्यते चान्या प्रतिमा वैष्णवी शुभा
46,28,tathā yatnaṃ kariṣyāmi yathā devo jagatpatiḥ pratyakṣaṃ mama cābhyeti viṣṇuḥ satyaparākramaḥ,तथा यत्नं करिष्यामि यथा देवो जगत्पतिः प्रत्यक्षं मम चाभ्येति विष्णुः सत्यपराक्रमः
46,29,yajñair dānais tapobhiś ca homair dhyānais tathārcanaiḥ upavāsaiś ca vidhivac careyaṃ vratam uttamam,यज्ञैर् दानैस् तपोभिश् च होमैर् ध्यानैस् तथार्चनैः उपवासैश् च विधिवच् चरेयं व्रतम् उत्तमम्
46,30,ananyamanasā caiva tanmanā nānyamānasaḥ viṣṇvāyatanavinyāse prārambhaṃ ca karomy aham,अनन्यमनसा चैव तन्मना नान्यमानसः विष्ण्वायतनविन्यासे प्रारम्भं च करोम्य् अहम्
47,1,evaṃ sa pṛthivīpālaś cintayitvā dvijottamāḥ prāsādārthaṃ hares tatra prārambham akarot tadā,एवं स पृथिवीपालश् चिन्तयित्वा द्विजोत्तमाः प्रासादार्थं हरेस् तत्र प्रारम्भम् अकरोत् तदा
47,2,ānāyya gaṇakān sarvān ācāryāñ śāstrapāragān bhūmiṃ saṃśodhya yatnena rājā tu parayā mudā,आनाय्य गणकान् सर्वान् आचार्याञ् शास्त्रपारगान् भूमिं संशोध्य यत्नेन राजा तु परया मुदा
47,3,brāhmaṇair jñānasaṃpannair vedaśāstrārthapāragaiḥ amātyair mantribhiś caiva vāstuvidyāviśāradaiḥ,ब्राह्मणैर् ज्ञानसंपन्नैर् वेदशास्त्रार्थपारगैः अमात्यैर् मन्त्रिभिश् चैव वास्तुविद्याविशारदैः
47,4,taiḥ sārdhaṃ sa samālocya sumuhūrte śubhe dine sucandratārāsaṃyoge grahānukūlyasaṃyute,तैः सार्धं स समालोच्य सुमुहूर्ते शुभे दिने सुचन्द्रतारासंयोगे ग्रहानुकूल्यसंयुते
47,5,jayamaṅgalaśabdaiś ca nānāvādyair manoharaiḥ vedādhyayananirghoṣair gītaiḥ sumadhurasvaraiḥ,जयमङ्गलशब्दैश् च नानावाद्यैर् मनोहरैः वेदाध्ययननिर्घोषैर् गीतैः सुमधुरस्वरैः
47,6,puṣpalājākṣatair gandhaiḥ pūrṇakumbhaiḥ sadīpakaiḥ dadāv arghyaṃ tato rājā śraddhayā susamāhitaḥ,पुष्पलाजाक्षतैर् गन्धैः पूर्णकुम्भैः सदीपकैः ददाव् अर्घ्यं ततो राजा श्रद्धया सुसमाहितः
47,7,dattvaivam arghyaṃ vidhivad ānāyya sa mahīpatiḥ kaliṅgādhipatiṃ śūram utkalādhipatiṃ tathā kośalādhipatiṃ caiva tān uvāca tadā nṛpaḥ,दत्त्वैवम् अर्घ्यं विधिवद् आनाय्य स महीपतिः कलिङ्गाधिपतिं शूरम् उत्कलाधिपतिं तथा कोशलाधिपतिं चैव तान् उवाच तदा नृपः
47,8,gacchadhvaṃ sahitāḥ sarve śilārthe susamāhitāḥ gṛhītvā śilpimukhyāṃś ca śilākarmaviśāradān,गच्छध्वं सहिताः सर्वे शिलार्थे सुसमाहिताः गृहीत्वा शिल्पिमुख्यांश् च शिलाकर्मविशारदान्
47,9,vindhyācalaṃ suvistīrṇaṃ bahukandaraśobhitam nirūpya sarvasānūni cchedayitvā śilāḥ śubhāḥ saṃvāhyantāṃ ca śakaṭair naukābhir mā vilambatha,विन्ध्याचलं सुविस्तीर्णं बहुकन्दरशोभितम् निरूप्य सर्वसानूनि च्छेदयित्वा शिलाः शुभाः संवाह्यन्तां च शकटैर् नौकाभिर् मा विलम्बथ
47,10,evaṃ gantuṃ samādiśya tān nṛpān sa mahīpatiḥ punar evābravīd vākyaṃ sāmātyān sapurohitān,एवं गन्तुं समादिश्य तान् नृपान् स महीपतिः पुनर् एवाब्रवीद् वाक्यं सामात्यान् सपुरोहितान्
47,11,gacchantu dūtāḥ sarvatra mamājñāṃ pravadantu vai yatra tiṣṭhanti rājānaḥ pṛthivyāṃ tān suśīghragāḥ,गच्छन्तु दूताः सर्वत्र ममाज्ञां प्रवदन्तु वै यत्र तिष्ठन्ति राजानः पृथिव्यां तान् सुशीघ्रगाः
47,12,hastyaśvarathapādātaiḥ sāmātyaiḥ sapurohitaiḥ gacchata sahitāḥ sarva indradyumnasya śāsanāt,हस्त्यश्वरथपादातैः सामात्यैः सपुरोहितैः गच्छत सहिताः सर्व इन्द्रद्युम्नस्य शासनात्
47,13,evaṃ dūtāḥ samājñātā rājñā tena mahātmanā gatvā tadā nṛpān ūcur vacanaṃ tasya bhūpateḥ,एवं दूताः समाज्ञाता राज्ञा तेन महात्मना गत्वा तदा नृपान् ऊचुर् वचनं तस्य भूपतेः
47,14,śrutvā tu te tathā sarve dūtānāṃ vacanaṃ nṛpāḥ ājagmus tvaritāḥ sarve svasainyaiḥ parivāritāḥ,श्रुत्वा तु ते तथा सर्वे दूतानां वचनं नृपाः आजग्मुस् त्वरिताः सर्वे स्वसैन्यैः परिवारिताः
47,15,ye nṛpāḥ sarvadigbhāge ye ca dakṣiṇataḥ sthitāḥ paścimāyāṃ sthitā ye ca uttarāpathasaṃsthitāḥ,ये नृपाः सर्वदिग्भागे ये च दक्षिणतः स्थिताः पश्चिमायां स्थिता ये च उत्तरापथसंस्थिताः
47,16,pratyantavāsino ye 'pi ye ca saṃnidhivāsinaḥ pārvatīyāś ca ye kecit tathā dvīpanivāsinaḥ,प्रत्यन्तवासिनो ये ऽपि ये च संनिधिवासिनः पार्वतीयाश् च ये केचित् तथा द्वीपनिवासिनः
47,17,rathair nāgaiḥ padātaiś ca vājibhir dhanavistaraiḥ saṃprāptā bahuśo viprāḥ śrutvendradyumnaśāsanam,रथैर् नागैः पदातैश् च वाजिभिर् धनविस्तरैः संप्राप्ता बहुशो विप्राः श्रुत्वेन्द्रद्युम्नशासनम्
47,18,tān āgatān nṛpān dṛṣṭvā sāmātyān sapurohitān provāca rājā hṛṣṭātmā kāryam uddiśya sādaram,तान् आगतान् नृपान् दृष्ट्वा सामात्यान् सपुरोहितान् प्रोवाच राजा हृष्टात्मा कार्यम् उद्दिश्य सादरम्
47,19,śṛṇudhvaṃ nṛpaśārdūlā yathā kiṃcid bravīmy aham asmin kṣetravare puṇye bhuktimuktiprade śive,शृणुध्वं नृपशार्दूला यथा किंचिद् ब्रवीम्य् अहम् अस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये भुक्तिमुक्तिप्रदे शिवे
47,20,hayamedhaṃ mahāyajñaṃ prāsādaṃ caiva vaiṣṇavam kathaṃ śaknomy ahaṃ kartum iti cintākulaṃ manaḥ,हयमेधं महायज्ञं प्रासादं चैव वैष्णवम् कथं शक्नोम्य् अहं कर्तुम् इति चिन्ताकुलं मनः
47,21,bhavadbhiḥ susahāyais tu sarvam etat karomy aham yadi yūyaṃ sahāyā me bhavadhvaṃ nṛpasattamāḥ,भवद्भिः सुसहायैस् तु सर्वम् एतत् करोम्य् अहम् यदि यूयं सहाया मे भवध्वं नृपसत्तमाः
47,22,ity evaṃ vadamānasya rājarājasya dhīmataḥ sarve pramuditā hṛṣṭā bhūpās te tasya śāsanāt,इत्य् एवं वदमानस्य राजराजस्य धीमतः सर्वे प्रमुदिता हृष्टा भूपास् ते तस्य शासनात्
47,23,vavṛṣur dhanaratnaiś ca suvarṇamaṇimauktikaiḥ kambalājinaratnaiś ca rāṅkavāstaraṇaiḥ śubhaiḥ,ववृषुर् धनरत्नैश् च सुवर्णमणिमौक्तिकैः कम्बलाजिनरत्नैश् च राङ्कवास्तरणैः शुभैः
47,24,vajravaidūryamāṇikyaiḥ padmarāgendranīlakaiḥ gajair aśvair dhanaiś cānyai rathaiś caiva kareṇubhiḥ,वज्रवैदूर्यमाणिक्यैः पद्मरागेन्द्रनीलकैः गजैर् अश्वैर् धनैश् चान्यै रथैश् चैव करेणुभिः
47,25,asaṃkhyeyair bahuvidhair dravyair uccāvacais tathā śālivrīhiyavaiś caiva māṣamudgatilais tathā,असंख्येयैर् बहुविधैर् द्रव्यैर् उच्चावचैस् तथा शालिव्रीहियवैश् चैव माषमुद्गतिलैस् तथा
47,26,siddhārthacaṇakaiś caiva godhūmair masurādibhiḥ śyāmākair madhukaiś caiva nīvāraiḥ sakulatthakaiḥ,सिद्धार्थचणकैश् चैव गोधूमैर् मसुरादिभिः श्यामाकैर् मधुकैश् चैव नीवारैः सकुलत्थकैः
47,27,anyaiś ca vividhair dhānyair grāmyāraṇyaiḥ sahasraśaḥ bahudhānyasahasrāṇāṃ taṇḍulānāṃ ca rāśibhiḥ,अन्यैश् च विविधैर् धान्यैर् ग्राम्यारण्यैः सहस्रशः बहुधान्यसहस्राणां तण्डुलानां च राशिभिः
47,28,gavyasya haviṣaḥ kumbhaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ tathānyair vividhair dravyair bhakṣyabhojyānulepanaiḥ,गव्यस्य हविषः कुम्भैः शतशो ऽथ सहस्रशः तथान्यैर् विविधैर् द्रव्यैर् भक्ष्यभोज्यानुलेपनैः
47,29,rājānaḥ pūrayām āsur yat kiṃcid dravyasaṃbhavaiḥ tān dṛṣṭvā yajñasaṃbhārān sarvasaṃpatsamanvitān,राजानः पूरयाम् आसुर् यत् किंचिद् द्रव्यसंभवैः तान् दृष्ट्वा यज्ञसंभारान् सर्वसंपत्समन्वितान्
47,30,yajñakarmavido viprān vedavedāṅgapāragān śāstreṣu nipuṇān dakṣān kuśalān sarvakarmasu,यज्ञकर्मविदो विप्रान् वेदवेदाङ्गपारगान् शास्त्रेषु निपुणान् दक्षान् कुशलान् सर्वकर्मसु
47,31,ṛṣīṃś caiva maharṣīṃś ca devarṣīṃś caiva tāpasān brahmacārigṛhasthāṃś ca vānaprasthān yatīṃs tathā,ऋषींश् चैव महर्षींश् च देवर्षींश् चैव तापसान् ब्रह्मचारिगृहस्थांश् च वानप्रस्थान् यतींस् तथा
47,32,snātakān brāhmaṇāṃś cānyān agnihotre sadā sthitān ācāryopādhyāyavarān svādhyāyatapasānvitān,स्नातकान् ब्राह्मणांश् चान्यान् अग्निहोत्रे सदा स्थितान् आचार्योपाध्यायवरान् स्वाध्यायतपसान्वितान्
47,33,sadasyāñ śāstrakuśalāṃs tathānyān pāvakān bahūn dṛṣṭvā tān nṛpatiḥ śrīmān uvāca svaṃ purohitam,सदस्याञ् शास्त्रकुशलांस् तथान्यान् पावकान् बहून् दृष्ट्वा तान् नृपतिः श्रीमान् उवाच स्वं पुरोहितम्
47,34,tataḥ prayāntu vidvāṃso brāhmaṇā vedapāragāḥ vājimedhārthasiddhyarthaṃ deśaṃ paśyantu yajñiyam,ततः प्रयान्तु विद्वांसो ब्राह्मणा वेदपारगाः वाजिमेधार्थसिद्ध्यर्थं देशं पश्यन्तु यज्ञियम्
47,35,ity uktaḥ sa tathā cakre vacanaṃ tasya bhūpateḥ hṛṣṭaḥ sa mantribhiḥ sārdhaṃ tadā rājapurohitaḥ,इत्य् उक्तः स तथा चक्रे वचनं तस्य भूपतेः हृष्टः स मन्त्रिभिः सार्धं तदा राजपुरोहितः
47,36,tato yayau purodhāś ca prājñaḥ sthapatibhiḥ saha brāhmaṇān agrataḥ kṛtvā kuśalān yajñakarmaṇi,ततो ययौ पुरोधाश् च प्राज्ञः स्थपतिभिः सह ब्राह्मणान् अग्रतः कृत्वा कुशलान् यज्ञकर्मणि
47,37,taṃ deśaṃ dhīvaragrāmaṃ sapratoliviṭaṅkinam kārayām āsa vipro 'sau yajñavāṭaṃ yathāvidhi,तं देशं धीवरग्रामं सप्रतोलिविटङ्किनम् कारयाम् आस विप्रो ऽसौ यज्ञवाटं यथाविधि
47,38,prāsādaśatasaṃbādhaṃ maṇipravaraśobhitam indrasadmanibhaṃ ramyaṃ hemaratnavibhūṣitam,प्रासादशतसंबाधं मणिप्रवरशोभितम् इन्द्रसद्मनिभं रम्यं हेमरत्नविभूषितम्
47,39,stambhān kanakacitrāṃś ca toraṇāni bṛhanti ca yajñāyatanadeśeṣu dattvā śuddhaṃ ca kāñcanam,स्तम्भान् कनकचित्रांश् च तोरणानि बृहन्ति च यज्ञायतनदेशेषु दत्त्वा शुद्धं च काञ्चनम्
47,40,antaḥpurāṇi rājñāṃ ca nānādeśanivāsinām kārayām āsa dharmātmā tatra tatra yathāvidhi,अन्तःपुराणि राज्ञां च नानादेशनिवासिनाम् कारयाम् आस धर्मात्मा तत्र तत्र यथाविधि
47,41,brāhmaṇānāṃ ca vaiśyānāṃ nānādeśasamīyuṣām kārayām āsa vidhivac chālās tatrāpy anekaśaḥ,ब्राह्मणानां च वैश्यानां नानादेशसमीयुषाम् कारयाम् आस विधिवच् छालास् तत्राप्य् अनेकशः
47,42,priyārthaṃ tasya nṛpater āyayur nṛpasattamāḥ ratnāny anekāny ādāya striyaś cāyayur utsave,प्रियार्थं तस्य नृपतेर् आययुर् नृपसत्तमाः रत्नान्य् अनेकान्य् आदाय स्त्रियश् चाययुर् उत्सवे
47,43,teṣāṃ nirviśatāṃ sveṣu śibireṣu mahātmanām nadataḥ sāgarasyeva divispṛg abhavad dhvaniḥ,तेषां निर्विशतां स्वेषु शिबिरेषु महात्मनाम् नदतः सागरस्येव दिविस्पृग् अभवद् ध्वनिः
47,44,teṣām abhyāgatānāṃ ca sa rājā munisattamāḥ vyādideśāyatanāni śayyāś cāpy upacārataḥ,तेषाम् अभ्यागतानां च स राजा मुनिसत्तमाः व्यादिदेशायतनानि शय्याश् चाप्य् उपचारतः
47,45,bhojanāni vicitrāṇi śālīkṣuyavagorasaiḥ upetya nṛpatiśreṣṭho vyādideśa svayaṃ tadā,भोजनानि विचित्राणि शालीक्षुयवगोरसैः उपेत्य नृपतिश्रेष्ठो व्यादिदेश स्वयं तदा
47,46,tathā tasmin mahāyajñe bahavo brahmavādinaḥ ye ca dvijātipravarās tatrāsan dvijasattamāḥ,तथा तस्मिन् महायज्ञे बहवो ब्रह्मवादिनः ये च द्विजातिप्रवरास् तत्रासन् द्विजसत्तमाः
47,47,samājagmuḥ saśiṣyās tān pratijagrāha pārthivaḥ sarvāṃś ca tān anuyayau yāvad āvasathān iti,समाजग्मुः सशिष्यास् तान् प्रतिजग्राह पार्थिवः सर्वांश् च तान् अनुययौ यावद् आवसथान् इति
47,48,svayam eva mahātejā dambhaṃ tyaktvā nṛpottamaḥ tataḥ kṛtvā svaśilpaṃ ca śilpino 'nye ca ye tadā,स्वयम् एव महातेजा दम्भं त्यक्त्वा नृपोत्तमः ततः कृत्वा स्वशिल्पं च शिल्पिनो ऽन्ये च ये तदा
47,49,kṛtsnaṃ yajñavidhiṃ rājñe tadā tasmai nyavedayan tataḥ śrutvā nṛpaśreṣṭhaḥ kṛtaṃ sarvam atandritaḥ hṛṣṭaromābhavad rājā saha mantribhir acyutaḥ,कृत्स्नं यज्ञविधिं राज्ञे तदा तस्मै न्यवेदयन् ततः श्रुत्वा नृपश्रेष्ठः कृतं सर्वम् अतन्द्रितः हृष्टरोमाभवद् राजा सह मन्त्रिभिर् अच्युतः
47,50,tasmin yajñe pravṛtte tu vāgmino hetuvādibhiḥ hetuvādān bahūn āhuḥ parasparajigīṣavaḥ,तस्मिन् यज्ञे प्रवृत्ते तु वाग्मिनो हेतुवादिभिः हेतुवादान् बहून् आहुः परस्परजिगीषवः
47,51,devendrasyeva vihitaṃ rājasiṃhena bho dvijāḥ dadṛśus toraṇāny atra śātakumbhamayāni ca,देवेन्द्रस्येव विहितं राजसिंहेन भो द्विजाः ददृशुस् तोरणान्य् अत्र शातकुम्भमयानि च
47,52,śayyāsanavikārāṃś ca subahūn ratnasaṃcayān ghaṭapātrīkaṭāhāni kalaśān vardhamānakān,शय्यासनविकारांश् च सुबहून् रत्नसंचयान् घटपात्रीकटाहानि कलशान् वर्धमानकान्
47,53,nahi kaścid asauvarṇam apaśyad vasudhādhipaḥ yūpāṃś ca śāstrapaṭhitān dāravān hemabhūṣitān,नहि कश्चिद् असौवर्णम् अपश्यद् वसुधाधिपः यूपांश् च शास्त्रपठितान् दारवान् हेमभूषितान्
47,54,upakṣiptān yathākālaṃ vidhivad bhūrivarcasaḥ sthalajā jalajā ye ca paśavaḥ kecana dvijāḥ,उपक्षिप्तान् यथाकालं विधिवद् भूरिवर्चसः स्थलजा जलजा ये च पशवः केचन द्विजाः
47,55,sarvān eva samānītān apaśyaṃs tatra te nṛpāḥ gāś caiva mahiṣīś caiva tathā vṛddhastriyo 'pi ca,सर्वान् एव समानीतान् अपश्यंस् तत्र ते नृपाः गाश् चैव महिषीश् चैव तथा वृद्धस्त्रियो ऽपि च
47,56,audakāni ca sattvāni śvāpadāni vayāṃsi ca jarāyujāṇḍajātāni svedajāny udbhidāni ca,औदकानि च सत्त्वानि श्वापदानि वयांसि च जरायुजाण्डजातानि स्वेदजान्य् उद्भिदानि च
47,57,parvatāny upadhānyāni bhūtāni dadṛśuś ca te evaṃ pramuditaṃ sarvaṃ paśuto dhanadhānyataḥ,पर्वतान्य् उपधान्यानि भूतानि ददृशुश् च ते एवं प्रमुदितं सर्वं पशुतो धनधान्यतः
47,58,yajñavāṭaṃ nṛpā dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gatāḥ brāhmaṇānāṃ viśāṃ caiva bahumiṣṭānnam ṛddhimat,यज्ञवाटं नृपा दृष्ट्वा विस्मयं परमं गताः ब्राह्मणानां विशां चैव बहुमिष्टान्नम् ऋद्धिमत्
47,59,pūrṇe śatasahasre tu viprāṇāṃ tatra bhuñjatām dundubhir meghanirghoṣān muhurmuhur athākarot,पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां तत्र भुञ्जताम् दुन्दुभिर् मेघनिर्घोषान् मुहुर्मुहुर् अथाकरोत्
47,60,vinanādāsakṛc cāpi divase divase gate evaṃ sa vavṛdhe yajñas tasya rājñas tu dhīmataḥ,विननादासकृच् चापि दिवसे दिवसे गते एवं स ववृधे यज्ञस् तस्य राज्ञस् तु धीमतः
47,61,annasya subahūn viprā utsargān nirgatopamān dadhikulyāś ca dadṛśuḥ payasaś ca hradāṃs tathā,अन्नस्य सुबहून् विप्रा उत्सर्गान् निर्गतोपमान् दधिकुल्याश् च ददृशुः पयसश् च ह्रदांस् तथा
47,62,jambūdvīpo hi sakalo nānājanapadair yutaḥ dvijāś ca tatra dṛśyante rājñas tasya mahāmakhe,जम्बूद्वीपो हि सकलो नानाजनपदैर् युतः द्विजाश् च तत्र दृश्यन्ते राज्ञस् तस्य महामखे
47,63,tatra yāni sahasrāṇi puruṣāṇāṃ tatas tataḥ gṛhītvā bhājanaṃ jagmur bahūni dvijasattamāḥ,तत्र यानि सहस्राणि पुरुषाणां ततस् ततः गृहीत्वा भाजनं जग्मुर् बहूनि द्विजसत्तमाः
47,64,śrāviṇaś cāpi te sarve sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ paryaveṣayan dvijātīñ śataśo 'tha sahasraśaḥ,श्राविणश् चापि ते सर्वे सुमृष्टमणिकुण्डलाः पर्यवेषयन् द्विजातीञ् शतशो ऽथ सहस्रशः
47,65,vividhāny anupānāni puruṣā ye 'nuyāyinaḥ te vai nṛpopabhojyāni brāhmaṇebhyo daduḥ saha,विविधान्य् अनुपानानि पुरुषा ये ऽनुयायिनः ते वै नृपोपभोज्यानि ब्राह्मणेभ्यो ददुः सह
47,66,samāgatān vedavido rājñaś ca pṛthivīśvarān pūjāṃ cakre tadā teṣāṃ vidhivad bhūridakṣiṇaḥ,समागतान् वेदविदो राज्ञश् च पृथिवीश्वरान् पूजां चक्रे तदा तेषां विधिवद् भूरिदक्षिणः
47,67,digdeśād āgatān rājño mahāsaṃgrāmaśālinaḥ naṭanartakakādīṃś ca gītastutiviśāradān,दिग्देशाद् आगतान् राज्ञो महासंग्रामशालिनः नटनर्तककादींश् च गीतस्तुतिविशारदान्
47,68,patnyo manoramās tasya pīnonnatapayodharāḥ indīvarapalāśākṣyaḥ śaraccandranibhānanāḥ,पत्न्यो मनोरमास् तस्य पीनोन्नतपयोधराः इन्दीवरपलाशाक्ष्यः शरच्चन्द्रनिभाननाः
47,69,kulaśīlaguṇopetāḥ sahasraikaṃ śatādhikam evaṃ tadbhūpaparamapatnīgaṇasamanvitam,कुलशीलगुणोपेताः सहस्रैकं शताधिकम् एवं तद्भूपपरमपत्नीगणसमन्वितम्
47,70,ratnamālākulaṃ divyaṃ patākādhvajasevitam ratnahārayutaṃ ramyaṃ candrakāntisamaprabham,रत्नमालाकुलं दिव्यं पताकाध्वजसेवितम् रत्नहारयुतं रम्यं चन्द्रकान्तिसमप्रभम्
47,71,kariṇaḥ parvatākārān madasiktān mahābalān śataśaḥ koṭisaṃghātair dantibhir dantabhūṣaṇaiḥ,करिणः पर्वताकारान् मदसिक्तान् महाबलान् शतशः कोटिसंघातैर् दन्तिभिर् दन्तभूषणैः
47,72,vātavegajavair aśvaiḥ sindhujātaiḥ suśobhanaiḥ śvetāśvaiḥ śyāmakarṇaiś ca koṭyanekair javānvitaiḥ,वातवेगजवैर् अश्वैः सिन्धुजातैः सुशोभनैः श्वेताश्वैः श्यामकर्णैश् च कोट्यनेकैर् जवान्वितैः
47,73,saṃnaddhabaddhakakṣaiś ca nānāpraharaṇodyataiḥ asaṃkhyeyaiḥ padātaiś ca devaputropamais tathā,संनद्धबद्धकक्षैश् च नानाप्रहरणोद्यतैः असंख्येयैः पदातैश् च देवपुत्रोपमैस् तथा
47,74,ity evaṃ dadṛśe rājā yajñasaṃbhāravistaram mudaṃ lebhe tadā rājā saṃhṛṣṭo vākyam abravīt,इत्य् एवं ददृशे राजा यज्ञसंभारविस्तरम् मुदं लेभे तदा राजा संहृष्टो वाक्यम् अब्रवीत्
47,75,ānayadhvaṃ hayaśreṣṭhaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam cārayadhvaṃ pṛthivyāṃ vai rājaputrāḥ susaṃyatāḥ,आनयध्वं हयश्रेष्ठं सर्वलक्षणलक्षितम् चारयध्वं पृथिव्यां वै राजपुत्राः सुसंयताः
47,76,vidvadbhir dharmavidbhiś ca atra homo vidhīyatām kṛṣṇacchāgaṃ ca mahiṣaṃ kṛṣṇasāramṛgaṃ dvijān,विद्वद्भिर् धर्मविद्भिश् च अत्र होमो विधीयताम् कृष्णच्छागं च महिषं कृष्णसारमृगं द्विजान्
47,77,anaḍvāhaṃ ca gāś caiva sarvāṃś ca paśupālakān iṣṭayaś ca pravartantāṃ prāsādaṃ vaiṣṇavaṃ tataḥ,अनड्वाहं च गाश् चैव सर्वांश् च पशुपालकान् इष्टयश् च प्रवर्तन्तां प्रासादं वैष्णवं ततः
47,78,sarvam etac ca viprebhyo dīyatāṃ manasepsitam striyaś ca ratnakoṭyaś ca grāmāś ca nagarāṇi ca,सर्वम् एतच् च विप्रेभ्यो दीयतां मनसेप्सितम् स्त्रियश् च रत्नकोट्यश् च ग्रामाश् च नगराणि च
47,79,samyak samṛddhabhūmyaś ca viṣayāś caivam arthinām anyāni dravyajātāni manojñāni bahūni ca,सम्यक् समृद्धभूम्यश् च विषयाश् चैवम् अर्थिनाम् अन्यानि द्रव्यजातानि मनोज्ञानि बहूनि च
47,80,sarveṣāṃ yācamānānāṃ nāsti hy etan na bhāṣayet tāvat pravartatāṃ yajño yāvad devaḥ purā tv iha pratyakṣaṃ mama cābhyeti yajñasyāsya samīpataḥ,सर्वेषां याचमानानां नास्ति ह्य् एतन् न भाषयेत् तावत् प्रवर्ततां यज्ञो यावद् देवः पुरा त्व् इह प्रत्यक्षं मम चाभ्येति यज्ञस्यास्य समीपतः
47,81,evam uktvā tadā viprā rājasiṃho mahābhujaḥ dadau suvarṇasaṃghātaṃ koṭīnāṃ caiva bhūṣaṇam,एवम् उक्त्वा तदा विप्रा राजसिंहो महाभुजः ददौ सुवर्णसंघातं कोटीनां चैव भूषणम्
47,82,kareṇuśatasāhasraṃ vājino niyutāni ca arbudaṃ caiva vṛṣabhaṃ svarṇaśṛṅgīś ca dhenukāḥ,करेणुशतसाहस्रं वाजिनो नियुतानि च अर्बुदं चैव वृषभं स्वर्णशृङ्गीश् च धेनुकाः
47,83,surūpāḥ surabhīś caiva kāṃsyadohāḥ payasvinīḥ prāyacchat sa tu viprebhyo vedavidbhyo mudā yutaḥ,सुरूपाः सुरभीश् चैव कांस्यदोहाः पयस्विनीः प्रायच्छत् स तु विप्रेभ्यो वेदविद्भ्यो मुदा युतः
47,84,vāsāṃsi ca mahārhāṇi rāṅkavāstaraṇāni ca suśuklāni ca śubhrāṇi pravālamaṇim uttamam,वासांसि च महार्हाणि राङ्कवास्तरणानि च सुशुक्लानि च शुभ्राणि प्रवालमणिम् उत्तमम्
47,85,adadāt sa mahāyajñe ratnāni vividhāni ca,अददात् स महायज्ञे रत्नानि विविधानि च
47,86,vajravaidūryamāṇikyamuktikādyāni yāni ca alaṃkāravatīḥ śubhrāḥ kanyā rājīvalocanāḥ,वज्रवैदूर्यमाणिक्यमुक्तिकाद्यानि यानि च अलंकारवतीः शुभ्राः कन्या राजीवलोचनाः
47,87,śatāni pañca viprebhyo rājā hṛṣṭaḥ pradattavān striyaḥ pīnapayobhārāḥ kañcukaiḥ svastanāvṛtāḥ,शतानि पञ्च विप्रेभ्यो राजा हृष्टः प्रदत्तवान् स्त्रियः पीनपयोभाराः कञ्चुकैः स्वस्तनावृताः
47,88,madhyahīnāś ca suśroṇyaḥ padmapattrāyatekṣaṇāḥ hāvabhāvānvitagrīvā bahvyo valayabhūṣitāḥ,मध्यहीनाश् च सुश्रोण्यः पद्मपत्त्रायतेक्षणाः हावभावान्वितग्रीवा बह्व्यो वलयभूषिताः
47,89,pādanūpurasaṃyuktāḥ paṭṭadukūlavāsasaḥ ekaikaśo 'dadāt tasmin kāmyāś ca kāminīr bahūḥ,पादनूपुरसंयुक्ताः पट्टदुकूलवाससः एकैकशो ऽददात् तस्मिन् काम्याश् च कामिनीर् बहूः
47,90,arthibhyo brāhmaṇādibhyo hayamedhe dvijottamāḥ bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca saṃpūrṇaṃ nānāsaṃbhārasaṃyutam,अर्थिभ्यो ब्राह्मणादिभ्यो हयमेधे द्विजोत्तमाः भक्ष्यं भोज्यं च संपूर्णं नानासंभारसंयुतम्
47,91,khaṇḍakādyāny anekāni svinnapakvāṃś ca piṣṭakān annāny anyāni medhyāṃś ca ghṛtapūrāṃś ca khāṇḍavān,खण्डकाद्यान्य् अनेकानि स्विन्नपक्वांश् च पिष्टकान् अन्नान्य् अन्यानि मेध्यांश् च घृतपूरांश् च खाण्डवान्
47,92,madhurāṃs tarjitān pūpān annaṃ mṛṣṭaṃ supākikam prītyarthaṃ sarvasattvānāṃ dīyate 'nnaṃ punaḥ punaḥ,मधुरांस् तर्जितान् पूपान् अन्नं मृष्टं सुपाकिकम् प्रीत्यर्थं सर्वसत्त्वानां दीयते ऽन्नं पुनः पुनः
47,93,dattasya dīyamānasya dhanasyānto na vidyate evaṃ dṛṣṭvā mahāyajñaṃ devadaityāḥ savāraṇāḥ,दत्तस्य दीयमानस्य धनस्यान्तो न विद्यते एवं दृष्ट्वा महायज्ञं देवदैत्याः सवारणाः
47,94,gandharvāpsarasaḥ siddhā ṛṣayaś ca prajeśvarāḥ vismayaṃ paramaṃ yātā dṛṣṭvā kratuvaraṃ śubham,गन्धर्वाप्सरसः सिद्धा ऋषयश् च प्रजेश्वराः विस्मयं परमं याता दृष्ट्वा क्रतुवरं शुभम्
47,95,purodhā mantriṇo rājā hṛṣṭās tatraiva sarvaśaḥ na tatra malinaḥ kaścin na dīno na kṣudhānvitaḥ,पुरोधा मन्त्रिणो राजा हृष्टास् तत्रैव सर्वशः न तत्र मलिनः कश्चिन् न दीनो न क्षुधान्वितः
47,96,na vopasargo na glānir nādhayo vyādhayas tathā nākālamaraṇaṃ tatra na daṃśo na grahā viṣam,न वोपसर्गो न ग्लानिर् नाधयो व्याधयस् तथा नाकालमरणं तत्र न दंशो न ग्रहा विषम्
47,97,hṛṣṭapuṣṭajanāḥ sarve tasmin rājño mahotsave ye ca tatra tapaḥsiddhā munayaś cirajīvinaḥ,हृष्टपुष्टजनाः सर्वे तस्मिन् राज्ञो महोत्सवे ये च तत्र तपःसिद्धा मुनयश् चिरजीविनः
47,98,na jātaṃ tādṛśaṃ yajñaṃ dhanadhānyasamanvitam evaṃ sa rājā vidhivad vājimedhaṃ dvijottamāḥ kratuṃ samāpayām āsa prāsādaṃ vaiṣṇavaṃ tathā,न जातं तादृशं यज्ञं धनधान्यसमन्वितम् एवं स राजा विधिवद् वाजिमेधं द्विजोत्तमाः क्रतुं समापयाम् आस प्रासादं वैष्णवं तथा
48,1,brūhi no devadeveśa yat pṛcchāmaḥ purātanam yathā tāḥ pratimāḥ pūrvam indradyumnena nirmitāḥ,ब्रूहि नो देवदेवेश यत् पृच्छामः पुरातनम् यथा ताः प्रतिमाः पूर्वम् इन्द्रद्युम्नेन निर्मिताः
48,2,kena caiva prakāreṇa tuṣṭas tasmai sa mādhavaḥ tat sarvaṃ vada cāsmākaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,केन चैव प्रकारेण तुष्टस् तस्मै स माधवः तत् सर्वं वद चास्माकं परं कौतूहलं हि नः
48,3,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ purāṇaṃ vedasaṃmitam kathayāmi purā vṛttaṃ pratimānāṃ ca saṃbhavam,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः पुराणं वेदसंमितम् कथयामि पुरा वृत्तं प्रतिमानां च संभवम्
48,4,pravṛtte ca mahāyajñe prāsāde caiva nirmite cintā tasya babhūvātha pratimārtham aharniśam,प्रवृत्ते च महायज्ञे प्रासादे चैव निर्मिते चिन्ता तस्य बभूवाथ प्रतिमार्थम् अहर्निशम्
48,5,na vedmi kena deveśaṃ sarveśaṃ lokapāvanam sargasthityantakartāraṃ paśyāmi puruṣottamam,न वेद्मि केन देवेशं सर्वेशं लोकपावनम् सर्गस्थित्यन्तकर्तारं पश्यामि पुरुषोत्तमम्
48,6,cintāviṣṭas tv abhūd rājā śete rātrau divāpi na na bhuṅkte vividhān bhogān na ca snānaṃ prasādhanam,चिन्ताविष्टस् त्व् अभूद् राजा शेते रात्रौ दिवापि न न भुङ्क्ते विविधान् भोगान् न च स्नानं प्रसाधनम्
48,7,naiva vādyena gandhena gāyanair varṇakair api na gajair madayuktaiś ca na cānekair hayānvitaiḥ,नैव वाद्येन गन्धेन गायनैर् वर्णकैर् अपि न गजैर् मदयुक्तैश् च न चानेकैर् हयान्वितैः
48,8,nendranīlair mahānīlaiḥ padmarāgamayair na ca suvarṇarajatādyaiś ca vajrasphaṭikasaṃyutaiḥ,नेन्द्रनीलैर् महानीलैः पद्मरागमयैर् न च सुवर्णरजताद्यैश् च वज्रस्फटिकसंयुतैः
48,9,bahurāgārthakāmair vā na vanyair antarikṣagaiḥ babhūva tasya nṛpater manasas tuṣṭivardhanam,बहुरागार्थकामैर् वा न वन्यैर् अन्तरिक्षगैः बभूव तस्य नृपतेर् मनसस् तुष्टिवर्धनम्
48,10,śailamṛddārujāteṣu praśastaṃ kiṃ mahītale viṣṇupratimāyogyaṃ ca sarvalakṣaṇalakṣitam,शैलमृद्दारुजातेषु प्रशस्तं किं महीतले विष्णुप्रतिमायोग्यं च सर्वलक्षणलक्षितम्
48,11,etair eva trayāṇāṃ tu dayitaṃ syāt surārcitam sthāpite prītim abhyeti iti cintāparo 'bhavat,एतैर् एव त्रयाणां तु दयितं स्यात् सुरार्चितम् स्थापिते प्रीतिम् अभ्येति इति चिन्तापरो ऽभवत्
48,12,pañcarātravidhānena saṃpūjya puruṣottamam cintāviṣṭo mahīpālaḥ saṃstotum upacakrame,पञ्चरात्रविधानेन संपूज्य पुरुषोत्तमम् चिन्ताविष्टो महीपालः संस्तोतुम् उपचक्रमे
49,1,vāsudeva namas te 'stu namas te mokṣakāraṇa trāhi māṃ sarvalokeśa janmasaṃsārasāgarāt,वासुदेव नमस् ते ऽस्तु नमस् ते मोक्षकारण त्राहि मां सर्वलोकेश जन्मसंसारसागरात्
49,2,nirmalāmbarasaṃkāśa namas te puruṣottama saṃkarṣaṇa namas te 'stu trāhi māṃ dharaṇīdhara,निर्मलाम्बरसंकाश नमस् ते पुरुषोत्तम संकर्षण नमस् ते ऽस्तु त्राहि मां धरणीधर
49,3,namas te hemagarbhābha namas te makaradhvaja ratikānta namas te 'stu trāhi māṃ saṃvarāntaka,नमस् ते हेमगर्भाभ नमस् ते मकरध्वज रतिकान्त नमस् ते ऽस्तु त्राहि मां संवरान्तक
49,4,namas te 'ñjanasaṃkāśa namas te bhaktavatsala aniruddha namas te 'stu trāhi māṃ varado bhava,नमस् ते ऽञ्जनसंकाश नमस् ते भक्तवत्सल अनिरुद्ध नमस् ते ऽस्तु त्राहि मां वरदो भव
49,5,namas te vibudhāvāsa namas te vibudhapriya nārāyaṇa namas te 'stu trāhi māṃ śaraṇāgatam,नमस् ते विबुधावास नमस् ते विबुधप्रिय नारायण नमस् ते ऽस्तु त्राहि मां शरणागतम्
49,6,namas te balināṃ śreṣṭha namas te lāṅgalāyudha caturmukha jagaddhāma trāhi māṃ prapitāmaha,नमस् ते बलिनां श्रेष्ठ नमस् ते लाङ्गलायुध चतुर्मुख जगद्धाम त्राहि मां प्रपितामह
49,7,namas te nīlameghābha namas te tridaśārcita trāhi viṣṇo jagannātha magnaṃ māṃ bhavasāgare,नमस् ते नीलमेघाभ नमस् ते त्रिदशार्चित त्राहि विष्णो जगन्नाथ मग्नं मां भवसागरे
49,8,pralayānalasaṃkāśa namas te ditijāntaka narasiṃha mahāvīrya trāhi māṃ dīptalocana,प्रलयानलसंकाश नमस् ते दितिजान्तक नरसिंह महावीर्य त्राहि मां दीप्तलोचन
49,9,yathā rasātalād urvī tvayā daṃṣṭroddhṛtā purā tathā mahāvarāhas tvaṃ trāhi māṃ duḥkhasāgarāt,यथा रसातलाद् उर्वी त्वया दंष्ट्रोद्धृता पुरा तथा महावराहस् त्वं त्राहि मां दुःखसागरात्
49,10,tavaitā mūrtayaḥ kṛṣṇa varadāḥ saṃstutā mayā taveme baladevādyāḥ pṛthagrūpeṇa saṃsthitāḥ,तवैता मूर्तयः कृष्ण वरदाः संस्तुता मया तवेमे बलदेवाद्याः पृथग्रूपेण संस्थिताः
49,11,aṅgāni tava deveśa garutmādyās tathā prabho dikpālāḥ sāyudhāś caiva keśavādyās tathācyuta,अङ्गानि तव देवेश गरुत्माद्यास् तथा प्रभो दिक्पालाः सायुधाश् चैव केशवाद्यास् तथाच्युत
49,12,ye cānye tava deveśa bhedāḥ proktā manīṣibhiḥ te 'pi sarve jagannātha prasannāyatalocana,ये चान्ये तव देवेश भेदाः प्रोक्ता मनीषिभिः ते ऽपि सर्वे जगन्नाथ प्रसन्नायतलोचन
49,13,mayārcitāḥ stutāḥ sarve tathā yūyaṃ namaskṛtāḥ prayacchata varaṃ mahyaṃ dharmakāmārthamokṣadam,मयार्चिताः स्तुताः सर्वे तथा यूयं नमस्कृताः प्रयच्छत वरं मह्यं धर्मकामार्थमोक्षदम्
49,14,bhedās te kīrtitā ye tu hare saṃkarṣaṇādayaḥ tava pūjārthasaṃbhūtās tatas tvayi samāśritāḥ,भेदास् ते कीर्तिता ये तु हरे संकर्षणादयः तव पूजार्थसंभूतास् ततस् त्वयि समाश्रिताः
49,15,na bhedas tava deveśa vidyate paramārthataḥ vividhaṃ tava yad rūpam uktaṃ tad upacārataḥ,न भेदस् तव देवेश विद्यते परमार्थतः विविधं तव यद् रूपम् उक्तं तद् उपचारतः
49,16,advaitaṃ tvāṃ kathaṃ dvaitaṃ vaktuṃ śaknoti mānavaḥ ekas tvaṃ hi hare vyāpī citsvabhāvo nirañjanaḥ,अद्वैतं त्वां कथं द्वैतं वक्तुं शक्नोति मानवः एकस् त्वं हि हरे व्यापी चित्स्वभावो निरञ्जनः
49,17,paramaṃ tava yad rūpaṃ bhāvābhāvavivarjitam nirlepaṃ nirguṇaṃ śreṣṭhaṃ kūṭastham acalaṃ dhruvam,परमं तव यद् रूपं भावाभावविवर्जितम् निर्लेपं निर्गुणं श्रेष्ठं कूटस्थम् अचलं ध्रुवम्
49,18,sarvopādhivinirmuktaṃ sattāmātravyavasthitam tad devāś ca na jānanti kathaṃ jānāmy ahaṃ prabho,सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं सत्तामात्रव्यवस्थितम् तद् देवाश् च न जानन्ति कथं जानाम्य् अहं प्रभो
49,19,aparaṃ tava yad rūpaṃ pītavastraṃ caturbhujam śaṅkhacakragadāpāṇimukuṭāṅgadadhāriṇam,अपरं तव यद् रूपं पीतवस्त्रं चतुर्भुजम् शङ्खचक्रगदापाणिमुकुटाङ्गदधारिणम्
49,20,śrīvatsoraskasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam tad arcayanti vibudhā ye cānye tava saṃśrayāḥ,श्रीवत्सोरस्कसंयुक्तं वनमालाविभूषितम् तद् अर्चयन्ति विबुधा ये चान्ये तव संश्रयाः
49,21,devadeva suraśreṣṭha bhaktānām abhayaprada trāhi māṃ padmapattrākṣa magnaṃ viṣayasāgare,देवदेव सुरश्रेष्ठ भक्तानाम् अभयप्रद त्राहि मां पद्मपत्त्राक्ष मग्नं विषयसागरे
49,22,nānyaṃ paśyāmi lokeśa yasyāhaṃ śaraṇaṃ vraje tvām ṛte kamalākānta prasīda madhusūdana,नान्यं पश्यामि लोकेश यस्याहं शरणं व्रजे त्वाम् ऋते कमलाकान्त प्रसीद मधुसूदन
49,23,jarāvyādhiśatair yukto nānāduḥkhair nipīḍitaḥ harṣaśokānvito mūḍhaḥ karmapāśaiḥ suyantritaḥ,जराव्याधिशतैर् युक्तो नानादुःखैर् निपीडितः हर्षशोकान्वितो मूढः कर्मपाशैः सुयन्त्रितः
49,24,patito 'haṃ mahāraudre ghore saṃsārasāgare viṣamodakaduṣpāre rāgadveṣajhaṣākule,पतितो ऽहं महारौद्रे घोरे संसारसागरे विषमोदकदुष्पारे रागद्वेषझषाकुले
49,25,indriyāvartagambhīre tṛṣṇāśokormisaṃkule nirāśraye nirālambe niḥsāre 'tyantacañcale,इन्द्रियावर्तगम्भीरे तृष्णाशोकोर्मिसंकुले निराश्रये निरालम्बे निःसारे ऽत्यन्तचञ्चले
49,26,māyayā mohitas tatra bhramāmi suciraṃ prabho nānājātisahasreṣu jāyamānaḥ punaḥ punaḥ,मायया मोहितस् तत्र भ्रमामि सुचिरं प्रभो नानाजातिसहस्रेषु जायमानः पुनः पुनः
49,27,mayā janmāny anekāni sahasrāṇy ayutāni ca vividhāny anubhūtāni saṃsāre 'smiñ janārdana,मया जन्मान्य् अनेकानि सहस्राण्य् अयुतानि च विविधान्य् अनुभूतानि संसारे ऽस्मिञ् जनार्दन
49,28,vedāḥ sāṅgā mayādhītāḥ śāstrāṇi vividhāni ca itihāsapurāṇāni tathā śilpāny anekaśaḥ,वेदाः साङ्गा मयाधीताः शास्त्राणि विविधानि च इतिहासपुराणानि तथा शिल्पान्य् अनेकशः
49,29,asaṃtoṣāś ca saṃtoṣāḥ saṃcayāpacayā vyayāḥ mayā prāptā jagannātha kṣayavṛddhyakṣayetarāḥ,असंतोषाश् च संतोषाः संचयापचया व्ययाः मया प्राप्ता जगन्नाथ क्षयवृद्ध्यक्षयेतराः
49,30,bhāryārimitrabandhūnāṃ viyogāḥ saṃgamās tathā pitaro vividhā dṛṣṭā mātaraś ca tathā mayā,भार्यारिमित्रबन्धूनां वियोगाः संगमास् तथा पितरो विविधा दृष्टा मातरश् च तथा मया
49,31,duḥkhāni cānubhūtāni yāni saukhyāny anekaśaḥ prāptāś ca bāndhavāḥ putrā bhrātaro jñātayas tathā,दुःखानि चानुभूतानि यानि सौख्यान्य् अनेकशः प्राप्ताश् च बान्धवाः पुत्रा भ्रातरो ज्ञातयस् तथा
49,32,mayoṣitaṃ tathā strīṇāṃ koṣṭhe viṇmūtrapicchale garbhavāse mahāduḥkham anubhūtaṃ tathā prabho,मयोषितं तथा स्त्रीणां कोष्ठे विण्मूत्रपिच्छले गर्भवासे महादुःखम् अनुभूतं तथा प्रभो
49,33,duḥkhāni yāny anekāni bālyayauvanagocare vārdhake ca hṛṣīkeśa tāni prāptāni vai mayā,दुःखानि यान्य् अनेकानि बाल्ययौवनगोचरे वार्धके च हृषीकेश तानि प्राप्तानि वै मया
49,34,maraṇe yāni duḥkhāni yamamārge yamālaye mayā tāny anubhūtāni narake yātanās tathā,मरणे यानि दुःखानि यममार्गे यमालये मया तान्य् अनुभूतानि नरके यातनास् तथा
49,35,kṛmikīṭadrumāṇāṃ ca hastyaśvamṛgapakṣiṇām mahiṣoṣṭragavāṃ caiva tathānyeṣāṃ vanaukasām,कृमिकीटद्रुमाणां च हस्त्यश्वमृगपक्षिणाम् महिषोष्ट्रगवां चैव तथान्येषां वनौकसाम्
49,36,dvijātīnāṃ ca sarveṣāṃ śūdrāṇāṃ caiva yoniṣu dhanināṃ kṣatriyāṇāṃ ca daridrāṇāṃ tapasvinām,द्विजातीनां च सर्वेषां शूद्राणां चैव योनिषु धनिनां क्षत्रियाणां च दरिद्राणां तपस्विनाम्
49,37,nṛpāṇāṃ nṛpabhṛtyānāṃ tathānyeṣāṃ ca dehinām gṛheṣu teṣām utpanno deva cāhaṃ punaḥ punaḥ,नृपाणां नृपभृत्यानां तथान्येषां च देहिनाम् गृहेषु तेषाम् उत्पन्नो देव चाहं पुनः पुनः
49,38,gato 'smi dāsatāṃ nātha bhṛtyānāṃ bahuśo nṛṇām daridratvaṃ ceśvaratvaṃ svāmitvaṃ ca tathā gataḥ,गतो ऽस्मि दासतां नाथ भृत्यानां बहुशो नृणाम् दरिद्रत्वं चेश्वरत्वं स्वामित्वं च तथा गतः
49,39,hato mayā hatāś cānye ghātito ghātitās tathā dattaṃ mamānyair anyebhyo mayā dattam anekaśaḥ,हतो मया हताश् चान्ये घातितो घातितास् तथा दत्तं ममान्यैर् अन्येभ्यो मया दत्तम् अनेकशः
49,40,pitṛmātṛsuhṛdbhrātṛkalatrāṇāṃ kṛtena ca dhanināṃ śrotriyāṇāṃ ca daridrāṇāṃ tapasvinām,पितृमातृसुहृद्भ्रातृकलत्राणां कृतेन च धनिनां श्रोत्रियाणां च दरिद्राणां तपस्विनाम्
49,41,uktaṃ dainyaṃ ca vividhaṃ tyaktvā lajjāṃ janārdana devatiryaṅmanuṣyeṣu sthāvareṣu careṣu ca,उक्तं दैन्यं च विविधं त्यक्त्वा लज्जां जनार्दन देवतिर्यङ्मनुष्येषु स्थावरेषु चरेषु च
49,42,na vidyate tathā sthānaṃ yatrāhaṃ na gataḥ prabho kadā me narake vāsaḥ kadā svarge jagatpate,न विद्यते तथा स्थानं यत्राहं न गतः प्रभो कदा मे नरके वासः कदा स्वर्गे जगत्पते
49,43,kadā manuṣyalokeṣu kadā tiryaggateṣu ca jalayantre yathā cakre ghaṭī rajjunibandhanā,कदा मनुष्यलोकेषु कदा तिर्यग्गतेषु च जलयन्त्रे यथा चक्रे घटी रज्जुनिबन्धना
49,44,yāti cordhvam adhaś caiva kadā madhye ca tiṣṭhati tathā cāhaṃ suraśreṣṭha karmarajjusamāvṛtaḥ,याति चोर्ध्वम् अधश् चैव कदा मध्ये च तिष्ठति तथा चाहं सुरश्रेष्ठ कर्मरज्जुसमावृतः
49,45,adhaś cordhvaṃ tathā madhye bhraman gacchāmi yogataḥ evaṃ saṃsāracakre 'smin bhairave romaharṣaṇe,अधश् चोर्ध्वं तथा मध्ये भ्रमन् गच्छामि योगतः एवं संसारचक्रे ऽस्मिन् भैरवे रोमहर्षणे
49,46,bhramāmi suciraṃ kālaṃ nāntaṃ paśyāmi karhicit na jāne kiṃ karomy adya hare vyākulitendriyaḥ,भ्रमामि सुचिरं कालं नान्तं पश्यामि कर्हिचित् न जाने किं करोम्य् अद्य हरे व्याकुलितेन्द्रियः
49,47,śokatṛṣṇābhibhūto 'haṃ kāṃdiśīko vicetanaḥ idānīṃ tvām ahaṃ deva vihvalaḥ śaraṇaṃ gataḥ,शोकतृष्णाभिभूतो ऽहं कांदिशीको विचेतनः इदानीं त्वाम् अहं देव विह्वलः शरणं गतः
49,48,trāhi māṃ duḥkhitaṃ kṛṣṇa magnaṃ saṃsārasāgare kṛpāṃ kuru jagannātha bhaktaṃ māṃ yadi manyase,त्राहि मां दुःखितं कृष्ण मग्नं संसारसागरे कृपां कुरु जगन्नाथ भक्तं मां यदि मन्यसे
49,49,tvadṛte nāsti me bandhur yo 'sau cintāṃ kariṣyati deva tvāṃ nātham āsādya na bhayaṃ me 'sti kutracit,त्वदृते नास्ति मे बन्धुर् यो ऽसौ चिन्तां करिष्यति देव त्वां नाथम् आसाद्य न भयं मे ऽस्ति कुत्रचित्
49,50,jīvite maraṇe caiva yogakṣeme 'thavā prabho ye tu tvāṃ vidhivad deva nārcayanti narādhamāḥ,जीविते मरणे चैव योगक्षेमे ऽथवा प्रभो ये तु त्वां विधिवद् देव नार्चयन्ति नराधमाः
49,51,sugatis tu kathaṃ teṣāṃ bhavet saṃsārabandhanāt kiṃ teṣāṃ kulaśīlena vidyayā jīvitena ca,सुगतिस् तु कथं तेषां भवेत् संसारबन्धनात् किं तेषां कुलशीलेन विद्यया जीवितेन च
49,52,yeṣāṃ na jāyate bhaktir jagaddhātari keśave prakṛtiṃ tv āsurīṃ prāpya ye tvāṃ nindanti mohitāḥ,येषां न जायते भक्तिर् जगद्धातरि केशवे प्रकृतिं त्व् आसुरीं प्राप्य ये त्वां निन्दन्ति मोहिताः
49,53,patanti narake ghore jāyamānāḥ punaḥ punaḥ na teṣāṃ niṣkṛtis tasmād vidyate narakārṇavāt,पतन्ति नरके घोरे जायमानाः पुनः पुनः न तेषां निष्कृतिस् तस्माद् विद्यते नरकार्णवात्
49,54,ye dūṣayanti durvṛttās tvāṃ deva puruṣādhamāḥ yatra yatra bhavej janma mama karmanibandhanāt,ये दूषयन्ति दुर्वृत्तास् त्वां देव पुरुषाधमाः यत्र यत्र भवेज् जन्म मम कर्मनिबन्धनात्
49,55,tatra tatra hare bhaktis tvayi cāstu dṛḍhā sadā ārādhya tvāṃ surā daityā narāś cānye 'pi saṃyatāḥ,तत्र तत्र हरे भक्तिस् त्वयि चास्तु दृढा सदा आराध्य त्वां सुरा दैत्या नराश् चान्ये ऽपि संयताः
49,56,avāpuḥ paramāṃ siddhiṃ kas tvāṃ deva na pūjayet na śaknuvanti brahmādyāḥ stotuṃ tvāṃ tridaśā hare,अवापुः परमां सिद्धिं कस् त्वां देव न पूजयेत् न शक्नुवन्ति ब्रह्माद्याः स्तोतुं त्वां त्रिदशा हरे
49,57,kathaṃ mānuṣabuddhyāhaṃ staumi tvāṃ prakṛteḥ param tathā cājñānabhāvena saṃstuto 'si mayā prabho,कथं मानुषबुद्ध्याहं स्तौमि त्वां प्रकृतेः परम् तथा चाज्ञानभावेन संस्तुतो ऽसि मया प्रभो
49,58,tat kṣamasvāparādhaṃ me yadi te 'sti dayā mayi kṛtāparādhe 'pi hare kṣamāṃ kurvanti sādhavaḥ,तत् क्षमस्वापराधं मे यदि ते ऽस्ति दया मयि कृतापराधे ऽपि हरे क्षमां कुर्वन्ति साधवः
49,59,tasmāt prasīda deveśa bhaktasnehaṃ samāśritaḥ stuto 'si yan mayā deva bhaktibhāvena cetasā sāṅgaṃ bhavatu tat sarvaṃ vāsudeva namo 'stu te,तस्मात् प्रसीद देवेश भक्तस्नेहं समाश्रितः स्तुतो ऽसि यन् मया देव भक्तिभावेन चेतसा साङ्गं भवतु तत् सर्वं वासुदेव नमो ऽस्तु ते
49,60,itthaṃ stutas tadā tena prasanno garuḍadhvajaḥ dadau tasmai muniśreṣṭhāḥ sakalaṃ manasepsitam,इत्थं स्तुतस् तदा तेन प्रसन्नो गरुडध्वजः ददौ तस्मै मुनिश्रेष्ठाः सकलं मनसेप्सितम्
49,61,yaḥ saṃpūjya jagannāthaṃ pratyahaṃ stauti mānavaḥ stotreṇānena matimān sa mokṣaṃ labhate dhruvam,यः संपूज्य जगन्नाथं प्रत्यहं स्तौति मानवः स्तोत्रेणानेन मतिमान् स मोक्षं लभते ध्रुवम्
49,62,trisaṃdhyaṃ yo japed vidvān idaṃ stotravaraṃ śuciḥ dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca labhate naraḥ,त्रिसंध्यं यो जपेद् विद्वान् इदं स्तोत्रवरं शुचिः धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च लभते नरः
49,63,yaḥ paṭhec chṛṇuyād vāpi śrāvayed vā samāhitaḥ sa lokaṃ śāśvataṃ viṣṇor yāti nirdhūtakalmaṣaḥ,यः पठेच् छृणुयाद् वापि श्रावयेद् वा समाहितः स लोकं शाश्वतं विष्णोर् याति निर्धूतकल्मषः
49,64,dhanyaṃ pāpaharaṃ cedaṃ bhuktimuktipradaṃ śivam guhyaṃ sudurlabhaṃ puṇyaṃ na deyaṃ yasya kasyacit,धन्यं पापहरं चेदं भुक्तिमुक्तिप्रदं शिवम् गुह्यं सुदुर्लभं पुण्यं न देयं यस्य कस्यचित्
49,65,na nāstikāya mūrkhāya na kṛtaghnāya mānine na duṣṭamataye dadyān nābhaktāya kadācana,न नास्तिकाय मूर्खाय न कृतघ्नाय मानिने न दुष्टमतये दद्यान् नाभक्ताय कदाचन
49,66,dātavyaṃ bhaktiyuktāya guṇaśīlānvitāya ca viṣṇubhaktāya śāntāya śraddhānuṣṭhānaśāline,दातव्यं भक्तियुक्ताय गुणशीलान्विताय च विष्णुभक्ताय शान्ताय श्रद्धानुष्ठानशालिने
50,1,idaṃ samastāghavināśahetuḥ kāruṇyasaṃjñaṃ sukhamokṣadaṃ ca aśeṣavāñchāphaladaṃ variṣṭhaṃ stotraṃ mayoktaṃ puruṣottamasya BrP_49.67 ye taṃ susūkṣmaṃ vimalā murāriṃ dhyāyanti nityaṃ puruṣaṃ purāṇam te muktibhājaḥ praviśanti viṣṇuṃ mantrair yathājyaṃ hutam adhvarāgnau BrP_49.68 ekaḥ sa devo bhavaduḥkhahantā paraḥ pareṣāṃ na tato 'sti cānyat draṣṭā sa pātā sa tu nāśakartā viṣṇuḥ samastākhilasārabhūtaḥ BrP_49.69 kiṃ vidyayā kiṃ svaguṇaiś ca teṣāṃ yajñaiś ca dānaiś ca tapobhir ugraiḥ yeṣāṃ na bhaktir bhavatīha kṛṣṇe jagadgurau mokṣasukhaprade ca BrP_49.70 loke sa dhanyaḥ sa śuciḥ sa vidvān makhais tapobhiḥ sa guṇair variṣṭhaḥ jñātā sa dātā sa tu satyavaktā yasyāsti bhaktiḥ puruṣottamākhye BrP_49.71 stutvaivaṃ muniśārdūlāḥ praṇamya ca sanātanam vāsudevaṃ jagannāthaṃ sarvakāmaphalapradam,इदं समस्ताघविनाशहेतुः कारुण्यसंज्ञं सुखमोक्षदं च अशेषवाञ्छाफलदं वरिष्ठं स्तोत्रं मयोक्तं पुरुषोत्तमस्य ब्र्प्_४९.६७ ये तं सुसूक्ष्मं विमला मुरारिं ध्यायन्ति नित्यं पुरुषं पुराणम् ते मुक्तिभाजः प्रविशन्ति विष्णुं मन्त्रैर् यथाज्यं हुतम् अध्वराग्नौ ब्र्प्_४९.६८ एकः स देवो भवदुःखहन्ता परः परेषां न ततो ऽस्ति चान्यत् द्रष्टा स पाता स तु नाशकर्ता विष्णुः समस्ताखिलसारभूतः ब्र्प्_४९.६९ किं विद्यया किं स्वगुणैश् च तेषां यज्ञैश् च दानैश् च तपोभिर् उग्रैः येषां न भक्तिर् भवतीह कृष्णे जगद्गुरौ मोक्षसुखप्रदे च ब्र्प्_४९.७० लोके स धन्यः स शुचिः स विद्वान् मखैस् तपोभिः स गुणैर् वरिष्ठः ज्ञाता स दाता स तु सत्यवक्ता यस्यास्ति भक्तिः पुरुषोत्तमाख्ये ब्र्प्_४९.७१ स्तुत्वैवं मुनिशार्दूलाः प्रणम्य च सनातनम् वासुदेवं जगन्नाथं सर्वकामफलप्रदम्
50,2,cintāviṣṭo mahīpālaḥ kuśān āstīrya bhūtale vastraṃ ca tanmanā bhūtvā suṣvāpa dharaṇītale,चिन्ताविष्टो महीपालः कुशान् आस्तीर्य भूतले वस्त्रं च तन्मना भूत्वा सुष्वाप धरणीतले
50,3,kathaṃ pratyakṣam abhyeti devadevo janārdanaḥ mama cārtiharo devas tadāsāv iti cintayan,कथं प्रत्यक्षम् अभ्येति देवदेवो जनार्दनः मम चार्तिहरो देवस् तदासाव् इति चिन्तयन्
50,4,suptasya tasya nṛpater vāsudevo jagadguruḥ ātmānaṃ darśayām āsa śaṅkhacakragadābhṛtam,सुप्तस्य तस्य नृपतेर् वासुदेवो जगद्गुरुः आत्मानं दर्शयाम् आस शङ्खचक्रगदाभृतम्
50,5,sa dadarśa tu saprema devadevaṃ jagadgurum śaṅkhacakradharaṃ devaṃ gadācakrograpāṇinam,स ददर्श तु सप्रेम देवदेवं जगद्गुरुम् शङ्खचक्रधरं देवं गदाचक्रोग्रपाणिनम्
50,6,śārṅgabāṇadharaṃ devaṃ jvalattejotimaṇḍalam yugāntādityavarṇābhaṃ nīlavaidūryasaṃnibham,शार्ङ्गबाणधरं देवं ज्वलत्तेजोतिमण्डलम् युगान्तादित्यवर्णाभं नीलवैदूर्यसंनिभम्
50,7,suparṇāṃse tam āsīnaṃ ṣoḍaśārdhabhujaṃ śubham sa cāsmai prābravīd dhīrāḥ sādhu rājan mahāmate,सुपर्णांसे तम् आसीनं षोडशार्धभुजं शुभम् स चास्मै प्राब्रवीद् धीराः साधु राजन् महामते
50,8,kratunānena divyena tathā bhaktyā ca śraddhayā tuṣṭo 'smi te mahīpāla vṛthā kim anuśocasi,क्रतुनानेन दिव्येन तथा भक्त्या च श्रद्धया तुष्टो ऽस्मि ते महीपाल वृथा किम् अनुशोचसि
50,9,yad atra pratimā rājañ jagatpūjyā sanātanī yathā sā prāpyate bhūpa tadupāyaṃ bravīmi te,यद् अत्र प्रतिमा राजञ् जगत्पूज्या सनातनी यथा सा प्राप्यते भूप तदुपायं ब्रवीमि ते
50,10,gatāyām adya śarvaryāṃ nirmale bhāskarodite sāgarasya jalasyānte nānādrumavibhūṣite,गतायाम् अद्य शर्वर्यां निर्मले भास्करोदिते सागरस्य जलस्यान्ते नानाद्रुमविभूषिते
50,11,jalaṃ tathaiva velāyāṃ dṛśyate tatra vai mahat lavaṇasyodadhe rājaṃs taraṅgaiḥ samabhiplutam,जलं तथैव वेलायां दृश्यते तत्र वै महत् लवणस्योदधे राजंस् तरङ्गैः समभिप्लुतम्
50,12,kūlānte hi mahāvṛkṣaḥ sthitaḥ sthalajaleṣu ca velābhir hanyamānaś ca na cāsau kampate drumaḥ,कूलान्ते हि महावृक्षः स्थितः स्थलजलेषु च वेलाभिर् हन्यमानश् च न चासौ कम्पते द्रुमः
50,13,paraśum ādāya hastena ūrmer antas tato vraja ekākī viharan rājan sa tvaṃ paśyasi pādapam,परशुम् आदाय हस्तेन ऊर्मेर् अन्तस् ततो व्रज एकाकी विहरन् राजन् स त्वं पश्यसि पादपम्
50,14,īdṛk cihnaṃ samālokya chedaya tvam aśaṅkitaḥ chedyamānaṃ tu taṃ vṛkṣaṃ prātar adbhutadarśanam,ईदृक् चिह्नं समालोक्य छेदय त्वम् अशङ्कितः छेद्यमानं तु तं वृक्षं प्रातर् अद्भुतदर्शनम्
50,15,dṛṣṭvā tenaiva saṃcintya tato bhūpāla darśanāt kuru tāṃ pratimāṃ divyāṃ jahi cintāṃ vimohinīm,दृष्ट्वा तेनैव संचिन्त्य ततो भूपाल दर्शनात् कुरु तां प्रतिमां दिव्यां जहि चिन्तां विमोहिनीम्
50,16,evam uktvā mahābhāgo jagāmādarśanaṃ hariḥ sa cāpi svapnam ālokya paraṃ vismayam āgataḥ,एवम् उक्त्वा महाभागो जगामादर्शनं हरिः स चापि स्वप्नम् आलोक्य परं विस्मयम् आगतः
50,17,tāṃ niśāṃ sa samudvīkṣya sthitas tadgatamānasaḥ vyāharan vaiṣṇavān mantrān sūktaṃ caiva tadātmakam,तां निशां स समुद्वीक्ष्य स्थितस् तद्गतमानसः व्याहरन् वैष्णवान् मन्त्रान् सूक्तं चैव तदात्मकम्
50,18,pragatāyāṃ rajanyāṃ tu utthito nānyamānasaḥ sa snātvā sāgare samyag yathāvad vidhinā tataḥ,प्रगतायां रजन्यां तु उत्थितो नान्यमानसः स स्नात्वा सागरे सम्यग् यथावद् विधिना ततः
50,19,dattvā dānaṃ ca viprebhyo grāmāṃś ca nagarāṇi ca kṛtvā paurvāhṇikaṃ karma jagāma sa nṛpottamaḥ,दत्त्वा दानं च विप्रेभ्यो ग्रामांश् च नगराणि च कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म जगाम स नृपोत्तमः
50,20,na cāśvo na padātiś ca na gajo na ca sārathiḥ ekākī sa mahāvelāṃ praviveśa mahīpatiḥ,न चाश्वो न पदातिश् च न गजो न च सारथिः एकाकी स महावेलां प्रविवेश महीपतिः
50,21,taṃ dadarśa mahāvṛkṣaṃ tejasvantaṃ mahādrumam mahātigamahārohaṃ puṇyaṃ vipulam eva ca,तं ददर्श महावृक्षं तेजस्वन्तं महाद्रुमम् महातिगमहारोहं पुण्यं विपुलम् एव च
50,22,mahotsedhaṃ mahākāyaṃ prasuptaṃ ca jalāntike sāndramāñjiṣṭhavarṇābhaṃ nāmajātivivarjitam,महोत्सेधं महाकायं प्रसुप्तं च जलान्तिके सान्द्रमाञ्जिष्ठवर्णाभं नामजातिविवर्जितम्
50,23,naranāthas tadā viprā drumaṃ dṛṣṭvā mudānvitaḥ paraśunā śātayām āsa niśitena dṛḍhena ca,नरनाथस् तदा विप्रा द्रुमं दृष्ट्वा मुदान्वितः परशुना शातयाम् आस निशितेन दृढेन च
50,24,dvaidhīkartumanās tatra babhūvendrasakhaḥ sa ca nirīkṣyamāṇe kāṣṭhe tu babhūvādbhutadarśanam,द्वैधीकर्तुमनास् तत्र बभूवेन्द्रसखः स च निरीक्ष्यमाणे काष्ठे तु बभूवाद्भुतदर्शनम्
50,25,viśvakarmā ca viṣṇuś ca viprarūpadharāv ubhau ājagmatur mahābhāgau tadā tulyāgrajanmanau,विश्वकर्मा च विष्णुश् च विप्ररूपधराव् उभौ आजग्मतुर् महाभागौ तदा तुल्याग्रजन्मनौ
50,26,jvalamānau svatejobhir divyasraganulepanau atha tau taṃ samāgamya nṛpam indrasakhaṃ tadā,ज्वलमानौ स्वतेजोभिर् दिव्यस्रगनुलेपनौ अथ तौ तं समागम्य नृपम् इन्द्रसखं तदा
50,27,tāv ūcatur mahārāja kim atra tvaṃ kariṣyasi kimarthaṃ ca mahābāho śātitaś ca vanaspatiḥ,ताव् ऊचतुर् महाराज किम् अत्र त्वं करिष्यसि किमर्थं च महाबाहो शातितश् च वनस्पतिः
50,28,asahāyo mahādurge nirjane gahane vane mahāsindhutaṭe caiva kathaṃ vai śātito drumaḥ,असहायो महादुर्गे निर्जने गहने वने महासिन्धुतटे चैव कथं वै शातितो द्रुमः
50,29,tayoḥ śrutvā vaco viprāḥ sa tu rājā mudānvitaḥ babhāṣe vacanaṃ tābhyāṃ mṛdulaṃ madhuraṃ tathā,तयोः श्रुत्वा वचो विप्राः स तु राजा मुदान्वितः बभाषे वचनं ताभ्यां मृदुलं मधुरं तथा
50,30,dṛṣṭvā tau brāhmaṇau tatra candrasūryāv ivāgatau namaskṛtya jagannāthāv avāṅmukham avasthitaḥ,दृष्ट्वा तौ ब्राह्मणौ तत्र चन्द्रसूर्याव् इवागतौ नमस्कृत्य जगन्नाथाव् अवाङ्मुखम् अवस्थितः
50,31,devadevam anādyantam anantaṃ jagatāṃ patim ārādhayituṃ pratimāṃ karomīti matir mama,देवदेवम् अनाद्यन्तम् अनन्तं जगतां पतिम् आराधयितुं प्रतिमां करोमीति मतिर् मम
50,32,ahaṃ sa devadevena parameṇa mahātmanā svapnānte ca samuddiṣṭo bhavadbhyāṃ śrāvitaṃ mayā,अहं स देवदेवेन परमेण महात्मना स्वप्नान्ते च समुद्दिष्टो भवद्भ्यां श्रावितं मया
50,33,rājñas tu vacanaṃ śrutvā devendrapratimasya ca prahasya tasmai viśveśas tuṣṭo vacanam abravīt,राज्ञस् तु वचनं श्रुत्वा देवेन्द्रप्रतिमस्य च प्रहस्य तस्मै विश्वेशस् तुष्टो वचनम् अब्रवीत्
50,34,sādhu sādhu mahīpāla yad etan matam uttamam saṃsārasāgare ghore kadalīdalasaṃnibhe,साधु साधु महीपाल यद् एतन् मतम् उत्तमम् संसारसागरे घोरे कदलीदलसंनिभे
50,35,niḥsāre duḥkhabahule kāmakrodhasamākule indriyāvartakalile dustare romaharṣaṇe,निःसारे दुःखबहुले कामक्रोधसमाकुले इन्द्रियावर्तकलिले दुस्तरे रोमहर्षणे
50,36,nānāvyādhiśatāvarte jalabudbudasaṃnibhe yatas te matir utpannā viṣṇor ārādhanāya vai,नानाव्याधिशतावर्ते जलबुद्बुदसंनिभे यतस् ते मतिर् उत्पन्ना विष्णोर् आराधनाय वै
50,37,dhanyas tvaṃ nṛpaśārdūla guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ saprajā pṛthivī dhanyā saśailavanakānanā,धन्यस् त्वं नृपशार्दूल गुणैः सर्वैर् अलंकृतः सप्रजा पृथिवी धन्या सशैलवनकानना
50,38,sapuragrāmanagarā caturvarṇair alaṃkṛtā yatra tvaṃ nṛpaśārdūla prajāḥ pālayitā prabhuḥ,सपुरग्रामनगरा चतुर्वर्णैर् अलंकृता यत्र त्वं नृपशार्दूल प्रजाः पालयिता प्रभुः
50,39,ehy ehi sumahābhāga drume 'smin sukhaśītale āvābhyāṃ saha tiṣṭha tvaṃ kathābhir dharmasaṃśritaḥ,एह्य् एहि सुमहाभाग द्रुमे ऽस्मिन् सुखशीतले आवाभ्यां सह तिष्ठ त्वं कथाभिर् धर्मसंश्रितः
50,40,ayaṃ mama sahāyas tu āgataḥ śilpināṃ varaḥ viśvakarmasamaḥ sākṣān nipuṇaḥ sarvakarmasu mayoddiṣṭāṃ tu pratimāṃ karoty eṣa taṭaṃ tyaja,अयं मम सहायस् तु आगतः शिल्पिनां वरः विश्वकर्मसमः साक्षान् निपुणः सर्वकर्मसु मयोद्दिष्टां तु प्रतिमां करोत्य् एष तटं त्यज
50,41,śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya tadā rājā dvijanmanaḥ sāgarasya taṭaṃ tyaktvā gatvā tasya samīpataḥ,श्रुत्वैवं वचनं तस्य तदा राजा द्विजन्मनः सागरस्य तटं त्यक्त्वा गत्वा तस्य समीपतः
50,42,tasthau sa nṛpatiśreṣṭho vṛkṣacchāye suśītale tatas tasmai sa viśvātmā dadāv ājñāṃ dvijākṛtiḥ,तस्थौ स नृपतिश्रेष्ठो वृक्षच्छाये सुशीतले ततस् तस्मै स विश्वात्मा ददाव् आज्ञां द्विजाकृतिः
50,43,śilpimukhyāya viprendrāḥ kuruṣva pratimā iti kṛṣṇarūpaṃ paraṃ śāntaṃ padmapattrāyatekṣaṇam,शिल्पिमुख्याय विप्रेन्द्राः कुरुष्व प्रतिमा इति कृष्णरूपं परं शान्तं पद्मपत्त्रायतेक्षणम्
50,44,śrīvatsakaustubhadharaṃ śaṅkhacakragadādharam gaurāṅgaṃ kṣīravarṇābhaṃ dvitīyaṃ svastikāṅkitam,श्रीवत्सकौस्तुभधरं शङ्खचक्रगदाधरम् गौराङ्गं क्षीरवर्णाभं द्वितीयं स्वस्तिकाङ्कितम्
50,45,lāṅgalāstradharaṃ devam anantākhyaṃ mahābalam devadānavagandharvayakṣavidyādharoragaiḥ,लाङ्गलास्त्रधरं देवम् अनन्ताख्यं महाबलम् देवदानवगन्धर्वयक्षविद्याधरोरगैः
50,46,na vijñāto hi tasyāntas tenānanta iti smṛtaḥ bhaginīṃ vāsudevasya rukmavarṇāṃ suśobhanām,न विज्ञातो हि तस्यान्तस् तेनानन्त इति स्मृतः भगिनीं वासुदेवस्य रुक्मवर्णां सुशोभनाम्
50,47,tṛtīyāṃ vai subhadrāṃ ca sarvalakṣaṇalakṣitām,तृतीयां वै सुभद्रां च सर्वलक्षणलक्षिताम्
50,48,śrutvaitad vacanaṃ tasya viśvakarmā sukarmakṛt tatkṣaṇāt kārayām āsa pratimāḥ śubhalakṣaṇāḥ,श्रुत्वैतद् वचनं तस्य विश्वकर्मा सुकर्मकृत् तत्क्षणात् कारयाम् आस प्रतिमाः शुभलक्षणाः
50,49,prathamaṃ śuklavarṇābhaṃ śāradendusamaprabham āraktākṣaṃ mahākāyaṃ sphaṭāvikaṭamastakam,प्रथमं शुक्लवर्णाभं शारदेन्दुसमप्रभम् आरक्ताक्षं महाकायं स्फटाविकटमस्तकम्
50,50,nīlāmbaradharaṃ cograṃ balaṃ balamadoddhatam kuṇḍalaikadharaṃ divyaṃ gadāmuśaladhāriṇam,नीलाम्बरधरं चोग्रं बलं बलमदोद्धतम् कुण्डलैकधरं दिव्यं गदामुशलधारिणम्
50,51,dvitīyaṃ puṇḍarīkākṣaṃ nīlajīmūtasaṃnibham atasīpuṣpasaṃkāśaṃ padmapattrāyatekṣaṇam,द्वितीयं पुण्डरीकाक्षं नीलजीमूतसंनिभम् अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्त्रायतेक्षणम्
50,52,pītavāsasam atyugraṃ śubhaṃ śrīvatsalakṣaṇam cakrapūrṇakaraṃ divyaṃ sarvapāpaharaṃ harim,पीतवाससम् अत्युग्रं शुभं श्रीवत्सलक्षणम् चक्रपूर्णकरं दिव्यं सर्वपापहरं हरिम्
50,53,tṛtīyāṃ svarṇavarṇābhāṃ padmapattrāyatekṣaṇām vicitravastrasaṃchannāṃ hārakeyūrabhūṣitām,तृतीयां स्वर्णवर्णाभां पद्मपत्त्रायतेक्षणाम् विचित्रवस्त्रसंछन्नां हारकेयूरभूषिताम्
50,54,vicitrābharaṇopetāṃ ratnahārāvalambitām pīnonnatakucāṃ ramyāṃ viśvakarmā vinirmame,विचित्राभरणोपेतां रत्नहारावलम्बिताम् पीनोन्नतकुचां रम्यां विश्वकर्मा विनिर्ममे
50,55,sa tu rājādbhutaṃ dṛṣṭvā kṣaṇenaikena nirmitāḥ divyavastrayugacchannā nānāratnair alaṃkṛtāḥ,स तु राजाद्भुतं दृष्ट्वा क्षणेनैकेन निर्मिताः दिव्यवस्त्रयुगच्छन्ना नानारत्नैर् अलंकृताः
50,56,sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ pratimāḥ sumanoharāḥ vismayaṃ paramaṃ gatvā idaṃ vacanam abravīt,सर्वलक्षणसंपन्नाः प्रतिमाः सुमनोहराः विस्मयं परमं गत्वा इदं वचनम् अब्रवीत्
50,57,kiṃ devau samanuprāptau dvijarūpadharāv ubhau ubhau cādbhutakarmāṇau devavṛttāv amānuṣau,किं देवौ समनुप्राप्तौ द्विजरूपधराव् उभौ उभौ चाद्भुतकर्माणौ देववृत्ताव् अमानुषौ
50,58,devau vā mānuṣau vāpi yakṣavidyādharau yuvām kiṃ nu brahmahṛṣīkeśau kiṃ vasū kim utāśvinau,देवौ वा मानुषौ वापि यक्षविद्याधरौ युवाम् किं नु ब्रह्महृषीकेशौ किं वसू किम् उताश्विनौ
50,59,na vedmi satyasadbhāvau māyārūpeṇa saṃsthitau yuvāṃ gato 'smi śaraṇam ātmā tu me prakāśyatām,न वेद्मि सत्यसद्भावौ मायारूपेण संस्थितौ युवां गतो ऽस्मि शरणम् आत्मा तु मे प्रकाश्यताम्
51,1,nāhaṃ devo na yakṣo vā na daityo na ca devarāṭ na brahmā na ca rudro 'haṃ viddhi māṃ puruṣottamam,नाहं देवो न यक्षो वा न दैत्यो न च देवराट् न ब्रह्मा न च रुद्रो ऽहं विद्धि मां पुरुषोत्तमम्
51,2,artihā sarvalokānām anantabalapauruṣaḥ ārādhanīyo bhūtānām anto yasya na vidyate,अर्तिहा सर्वलोकानाम् अनन्तबलपौरुषः आराधनीयो भूतानाम् अन्तो यस्य न विद्यते
51,3,paṭhyate sarvaśāstreṣu vedānteṣu nigadyate yam āhur jñānagamyeti vāsudeveti yoginaḥ,पठ्यते सर्वशास्त्रेषु वेदान्तेषु निगद्यते यम् आहुर् ज्ञानगम्येति वासुदेवेति योगिनः
51,4,aham eva svayaṃ brahmā ahaṃ viṣṇuḥ śivo 'py aham indro 'haṃ devarājaś ca jagatsaṃyamano yamaḥ,अहम् एव स्वयं ब्रह्मा अहं विष्णुः शिवो ऽप्य् अहम् इन्द्रो ऽहं देवराजश् च जगत्संयमनो यमः
51,5,pṛthivyādīni bhūtāni tretāgnir hutabhuṅ nṛpa varuṇo 'pāṃ patiś cāhaṃ dharitrī ca mahīdharaḥ,पृथिव्यादीनि भूतानि त्रेताग्निर् हुतभुङ् नृप वरुणो ऽपां पतिश् चाहं धरित्री च महीधरः
51,6,yat kiṃcid vāṅmayaṃ loke jagat sthāvarajaṅgamam carācaraṃ ca yad viśvaṃ madanyan nāsti kiṃcana,यत् किंचिद् वाङ्मयं लोके जगत् स्थावरजङ्गमम् चराचरं च यद् विश्वं मदन्यन् नास्ति किंचन
51,7,prīto 'haṃ te nṛpaśreṣṭha varaṃ varaya suvrata yad iṣṭaṃ tat prayacchāmi hṛdi yat te vyavasthitam,प्रीतो ऽहं ते नृपश्रेष्ठ वरं वरय सुव्रत यद् इष्टं तत् प्रयच्छामि हृदि यत् ते व्यवस्थितम्
51,8,maddarśanam apuṇyānāṃ svapnānte 'pi na jāyate tvaṃ punar dṛḍhabhaktitvāt pratyakṣaṃ dṛṣṭavān asi,मद्दर्शनम् अपुण्यानां स्वप्नान्ते ऽपि न जायते त्वं पुनर् दृढभक्तित्वात् प्रत्यक्षं दृष्टवान् असि
51,9,śrutvaivaṃ vāsudevasya vacanaṃ tasya bho dvijāḥ romāñcitatanur bhūtvā idaṃ stotraṃ jagau nṛpaḥ,श्रुत्वैवं वासुदेवस्य वचनं तस्य भो द्विजाः रोमाञ्चिततनुर् भूत्वा इदं स्तोत्रं जगौ नृपः
51,10,śriyaḥ kānta namas te 'stu śrīpate pītavāsase śrīda śrīśa śrīnivāsa namas te śrīniketana,श्रियः कान्त नमस् ते ऽस्तु श्रीपते पीतवाससे श्रीद श्रीश श्रीनिवास नमस् ते श्रीनिकेतन
51,11,ādyaṃ puruṣam īśānaṃ sarveśaṃ sarvatomukham niṣkalaṃ paramaṃ devaṃ praṇato 'smi sanātanam,आद्यं पुरुषम् ईशानं सर्वेशं सर्वतोमुखम् निष्कलं परमं देवं प्रणतो ऽस्मि सनातनम्
51,12,śabdātītaṃ guṇātītaṃ bhāvābhāvavivarjitam nirlepaṃ nirguṇaṃ sūkṣmaṃ sarvajñaṃ sarvabhāvanam,शब्दातीतं गुणातीतं भावाभावविवर्जितम् निर्लेपं निर्गुणं सूक्ष्मं सर्वज्ञं सर्वभावनम्
51,13,prāvṛṇmeghapratīkāśaṃ gobrāhmaṇahite ratam sarveṣām eva goptāraṃ vyāpinaṃ sarvabhāvinam,प्रावृण्मेघप्रतीकाशं गोब्राह्मणहिते रतम् सर्वेषाम् एव गोप्तारं व्यापिनं सर्वभाविनम्
51,14,śaṅkhacakradharaṃ devaṃ gadāmuśaladhāriṇam namasye varadaṃ devaṃ nīlotpaladalacchavim,शङ्खचक्रधरं देवं गदामुशलधारिणम् नमस्ये वरदं देवं नीलोत्पलदलच्छविम्
51,15,nāgaparyaṅkaśayanaṃ kṣīrodārṇavaśāyinam namasye 'haṃ hṛṣīkeśaṃ sarvapāpaharaṃ harim,नागपर्यङ्कशयनं क्षीरोदार्णवशायिनम् नमस्ये ऽहं हृषीकेशं सर्वपापहरं हरिम्
51,16,punas tvāṃ devadeveśaṃ namasye varadaṃ vibhum sarvalokeśvaraṃ viṣṇuṃ mokṣakāraṇam avyayam,पुनस् त्वां देवदेवेशं नमस्ये वरदं विभुम् सर्वलोकेश्वरं विष्णुं मोक्षकारणम् अव्ययम्
51,17,evaṃ stutvā tu taṃ devaṃ praṇipatya kṛtāñjaliḥ uvāca praṇato bhūtvā nipatya dharaṇītale,एवं स्तुत्वा तु तं देवं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः उवाच प्रणतो भूत्वा निपत्य धरणीतले
51,18,prīto 'si yadi me nātha vṛṇomi varam uttamam devāsurāḥ sagandharvā yakṣarakṣomahoragāḥ,प्रीतो ऽसि यदि मे नाथ वृणोमि वरम् उत्तमम् देवासुराः सगन्धर्वा यक्षरक्षोमहोरगाः
51,19,siddhavidyādharāḥ sādhyāḥ kiṃnarā guhyakās tathā ṛṣayo ye mahābhāgā nānāśāstraviśāradāḥ,सिद्धविद्याधराः साध्याः किंनरा गुह्यकास् तथा ऋषयो ये महाभागा नानाशास्त्रविशारदाः
51,20,parivrāḍyogayuktāś ca vedatattvārthacintakāḥ mokṣamārgavido ye 'nye dhyāyanti paramaṃ padam,परिव्राड्योगयुक्ताश् च वेदतत्त्वार्थचिन्तकाः मोक्षमार्गविदो ये ऽन्ये ध्यायन्ति परमं पदम्
51,21,nirguṇaṃ nirmalaṃ śāntaṃ yat paśyanti manīṣinaḥ tat padaṃ gantum icchāmi tvatprasādāt sudurlabham,निर्गुणं निर्मलं शान्तं यत् पश्यन्ति मनीषिनः तत् पदं गन्तुम् इच्छामि त्वत्प्रसादात् सुदुर्लभम्
51,22,sarvaṃ bhavatu bhadraṃ te yatheṣṭaṃ sarvam āpnuhi bhaviṣyati yathākāmaṃ matprasādān na saṃśayaḥ,सर्वं भवतु भद्रं ते यथेष्टं सर्वम् आप्नुहि भविष्यति यथाकामं मत्प्रसादान् न संशयः
51,23,daśa varṣasahasrāṇi tathā nava śatāni ca avicchinnaṃ mahārājyaṃ kuru tvaṃ nṛpasattama,दश वर्षसहस्राणि तथा नव शतानि च अविच्छिन्नं महाराज्यं कुरु त्वं नृपसत्तम
51,24,prayāsyasi padaṃ divyaṃ durlabhaṃ yat surāsuraiḥ pūrṇamanorathaṃ śāntaṃ guhyam avyaktam avyayam,प्रयास्यसि पदं दिव्यं दुर्लभं यत् सुरासुरैः पूर्णमनोरथं शान्तं गुह्यम् अव्यक्तम् अव्ययम्
51,25,parāt parataraṃ sūkṣmaṃ nirlepaṃ niṣkalaṃ dhruvam cintāśokavinirmuktaṃ kriyākāraṇavarjitam,परात् परतरं सूक्ष्मं निर्लेपं निष्कलं ध्रुवम् चिन्ताशोकविनिर्मुक्तं क्रियाकारणवर्जितम्
51,26,tad ahaṃ darśayiṣyāmi jñeyākhyaṃ paramaṃ padam yaṃ prāpya paramānandaṃ prāpsyasi paramāṃ gatim,तद् अहं दर्शयिष्यामि ज्ञेयाख्यं परमं पदम् यं प्राप्य परमानन्दं प्राप्स्यसि परमां गतिम्
51,27,kīrtiś ca tava rājendra bhavaty atra mahītale yāvad ghanā nabho yāvad yāvac candrārkatārakam,कीर्तिश् च तव राजेन्द्र भवत्य् अत्र महीतले यावद् घना नभो यावद् यावच् चन्द्रार्कतारकम्
51,28,yāvat samudrāḥ saptaiva yāvan mervādiparvatāḥ tiṣṭhanti divi devāś ca tāvat sarvatra cāvyayā,यावत् समुद्राः सप्तैव यावन् मेर्वादिपर्वताः तिष्ठन्ति दिवि देवाश् च तावत् सर्वत्र चाव्यया
51,29,indradyumnasaro nāma tīrthaṃ yajñāṅgasaṃbhavam yatra snātvā sakṛl lokaḥ śakralokam avāpnuyāt,इन्द्रद्युम्नसरो नाम तीर्थं यज्ञाङ्गसंभवम् यत्र स्नात्वा सकृल् लोकः शक्रलोकम् अवाप्नुयात्
51,30,dāpayiṣyati yaḥ piṇḍāṃs taṭe 'smin sarasaḥ śubhe kulaikaviṃśam uddhṛtya śakralokaṃ gamiṣyati,दापयिष्यति यः पिण्डांस् तटे ऽस्मिन् सरसः शुभे कुलैकविंशम् उद्धृत्य शक्रलोकं गमिष्यति
51,31,pūjyamāno 'psarobhiś ca gandharvair gītanisvanaiḥ vimānena vaset tatra yāvad indrāś caturdaśa,पूज्यमानो ऽप्सरोभिश् च गन्धर्वैर् गीतनिस्वनैः विमानेन वसेत् तत्र यावद् इन्द्राश् चतुर्दश
51,32,saraso dakṣiṇe bhāge nairṛtyāṃ tu samāśrite nyagrodhas tiṣṭhate tatra tatsamīpe tu maṇḍapaḥ,सरसो दक्षिणे भागे नैरृत्यां तु समाश्रिते न्यग्रोधस् तिष्ठते तत्र तत्समीपे तु मण्डपः
51,33,ketakīvanasaṃchanno nānāpādapasaṃkulaḥ nārikelair asaṃkhyeyaiś campakair bakulāvṛtaiḥ,केतकीवनसंछन्नो नानापादपसंकुलः नारिकेलैर् असंख्येयैश् चम्पकैर् बकुलावृतैः
51,34,aśokaiḥ karṇikāraiś ca puṃnāgair nāgakesaraiḥ pāṭalāmrātasaralaiś candanair devadārubhiḥ,अशोकैः कर्णिकारैश् च पुंनागैर् नागकेसरैः पाटलाम्रातसरलैश् चन्दनैर् देवदारुभिः
51,35,nyagrodhāśvatthakhadiraiḥ pārijātaiḥ sahārjunaiḥ hintālaiś caiva tālaiś ca śiṃśapair badarais tathā,न्यग्रोधाश्वत्थखदिरैः पारिजातैः सहार्जुनैः हिन्तालैश् चैव तालैश् च शिंशपैर् बदरैस् तथा
51,36,karañjair lakucaiḥ plakṣaiḥ panasair bilvadhātukaiḥ anyair bahuvidhair vṛkṣaiḥ śobhitaḥ samalaṃkṛtaḥ,करञ्जैर् लकुचैः प्लक्षैः पनसैर् बिल्वधातुकैः अन्यैर् बहुविधैर् वृक्षैः शोभितः समलंकृतः
51,37,āṣāḍhasya site pakṣe pañcamyāṃ pitṛdaivate ṛkṣe neṣyanti nas tatra nītvā sapta dināni vai,आषाढस्य सिते पक्षे पञ्चम्यां पितृदैवते ऋक्षे नेष्यन्ति नस् तत्र नीत्वा सप्त दिनानि वै
51,38,maṇḍape sthāpayiṣyanti suveśyābhiḥ suśobhanaiḥ krīḍāviśeṣabahulair nṛtyagītamanoharaiḥ,मण्डपे स्थापयिष्यन्ति सुवेश्याभिः सुशोभनैः क्रीडाविशेषबहुलैर् नृत्यगीतमनोहरैः
51,39,cāmaraiḥ svarṇadaṇḍaiś ca vyajanai ratnabhūṣaṇaiḥ vījayantas tathāsmabhyaṃ sthāpayiṣyanti maṅgalāḥ,चामरैः स्वर्णदण्डैश् च व्यजनै रत्नभूषणैः वीजयन्तस् तथास्मभ्यं स्थापयिष्यन्ति मङ्गलाः
51,40,brahmacārī yatiś caiva snātakāś ca dvijottamāḥ vānaprasthā gṛhasthāś ca siddhāś cānye ca brāhmaṇāḥ,ब्रह्मचारी यतिश् चैव स्नातकाश् च द्विजोत्तमाः वानप्रस्था गृहस्थाश् च सिद्धाश् चान्ये च ब्राह्मणाः
51,41,nānāvarṇapadaiḥ stotrair ṛgyajuḥsāmanisvanaiḥ kariṣyanti stutiṃ rājan rāmakeśavayoḥ punaḥ,नानावर्णपदैः स्तोत्रैर् ऋग्यजुःसामनिस्वनैः करिष्यन्ति स्तुतिं राजन् रामकेशवयोः पुनः
51,42,tataḥ stutvā ca dṛṣṭvā ca saṃpraṇamya ca bhaktitaḥ naro varṣāyutaṃ divyaṃ śrīmaddharipure vaset,ततः स्तुत्वा च दृष्ट्वा च संप्रणम्य च भक्तितः नरो वर्षायुतं दिव्यं श्रीमद्धरिपुरे वसेत्
51,43,pūjyamāno 'psarobhiś ca gandharvair gītanisvanaiḥ harer anucaras tatra krīḍate keśavena vai,पूज्यमानो ऽप्सरोभिश् च गन्धर्वैर् गीतनिस्वनैः हरेर् अनुचरस् तत्र क्रीडते केशवेन वै
51,44,vimānenārkavarṇena ratnahāreṇa bhrājatā sarvakāmair mahābhogais tiṣṭhate bhuvanottame,विमानेनार्कवर्णेन रत्नहारेण भ्राजता सर्वकामैर् महाभोगैस् तिष्ठते भुवनोत्तमे
51,45,tapaḥkṣayādihāgatya manuṣyo brāhmaṇo bhavet koṭīdhanapatiḥ śrīmāṃś caturvedī bhaved dhruvam,तपःक्षयादिहागत्य मनुष्यो ब्राह्मणो भवेत् कोटीधनपतिः श्रीमांश् चतुर्वेदी भवेद् ध्रुवम्
51,46,evaṃ tasmai varaṃ dattvā kṛtvā ca samayaṃ hariḥ jagāmādarśanaṃ viprāḥ sahito viśvakarmaṇā,एवं तस्मै वरं दत्त्वा कृत्वा च समयं हरिः जगामादर्शनं विप्राः सहितो विश्वकर्मणा
51,47,sa tu rājā tadā hṛṣṭo romāñcitatanūruhaḥ kṛtakṛtyam ivātmānaṃ mene saṃdarśanād dhareḥ,स तु राजा तदा हृष्टो रोमाञ्चिततनूरुहः कृतकृत्यम् इवात्मानं मेने संदर्शनाद् धरेः
51,48,tataḥ kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ ca subhadrāṃ ca varapradām rathair vimānasaṃkāśair maṇikāñcanacitritaiḥ,ततः कृष्णं च रामं च सुभद्रां च वरप्रदाम् रथैर् विमानसंकाशैर् मणिकाञ्चनचित्रितैः
51,49,saṃvāhya tās tadā rājā mahāmaṅgalaniḥsvanaiḥ ānayām āsa matimān sāmātyaḥ sapurohitaḥ,संवाह्य तास् तदा राजा महामङ्गलनिःस्वनैः आनयाम् आस मतिमान् सामात्यः सपुरोहितः
51,50,nānāvāditranirghoṣair nānāvedasvanaiḥ śubhaiḥ saṃsthāpya ca śubhe deśe pavitre sumanohare,नानावादित्रनिर्घोषैर् नानावेदस्वनैः शुभैः संस्थाप्य च शुभे देशे पवित्रे सुमनोहरे
51,51,tataḥ śubhatithau kāle nakṣatre śubhalakṣaṇe pratiṣṭhāṃ kārayām āsa sumuhūrte dvijaiḥ saha,ततः शुभतिथौ काले नक्षत्रे शुभलक्षणे प्रतिष्ठां कारयाम् आस सुमुहूर्ते द्विजैः सह
51,52,yathoktena vidhānena vidhidṛṣṭena karmaṇā ācāryānumatenaiva sarvaṃ kṛtvā mahīpatiḥ,यथोक्तेन विधानेन विधिदृष्टेन कर्मणा आचार्यानुमतेनैव सर्वं कृत्वा महीपतिः
51,53,ācāryāya tadā dattvā dakṣiṇāṃ vidhivat prabhuḥ ṛtvigbhyaś ca vidhānena tathānyebhyo dhanaṃ dadau,आचार्याय तदा दत्त्वा दक्षिणां विधिवत् प्रभुः ऋत्विग्भ्यश् च विधानेन तथान्येभ्यो धनं ददौ
51,54,kṛtvā pratiṣṭhāṃ vidhivat prāsāde bhavanottame sthāpayām āsa tān sarvān vidhidṛṣṭena karmaṇā,कृत्वा प्रतिष्ठां विधिवत् प्रासादे भवनोत्तमे स्थापयाम् आस तान् सर्वान् विधिदृष्टेन कर्मणा
51,55,tataḥ saṃpūjya vidhinā nānāpuṣpaiḥ sugandhibhiḥ suvarṇamaṇimuktādyair nānāvastraiḥ suśobhanaiḥ,ततः संपूज्य विधिना नानापुष्पैः सुगन्धिभिः सुवर्णमणिमुक्ताद्यैर् नानावस्त्रैः सुशोभनैः
51,56,ratnaiś ca vividhair divyair āsanair grāmapattanaiḥ dadau cānyān sa viṣayān purāṇi nagarāṇi ca,रत्नैश् च विविधैर् दिव्यैर् आसनैर् ग्रामपत्तनैः ददौ चान्यान् स विषयान् पुराणि नगराणि च
51,57,evaṃ bahuvidhaṃ dattvā rājyaṃ kṛtvā yathocitam iṣṭvā ca vividhair yajñair dattvā dānāny anekaśaḥ,एवं बहुविधं दत्त्वा राज्यं कृत्वा यथोचितम् इष्ट्वा च विविधैर् यज्ञैर् दत्त्वा दानान्य् अनेकशः
51,58,kṛtakṛtyas tato rājā tyaktasarvaparigrahaḥ jagāma paramaṃ sthānaṃ tad viṣṇoḥ paramaṃ padam,कृतकृत्यस् ततो राजा त्यक्तसर्वपरिग्रहः जगाम परमं स्थानं तद् विष्णोः परमं पदम्
51,59,evaṃ mayā muniśreṣṭhāḥ kathito vo nṛpottamaḥ kṣetrasya caiva māhātmyaṃ kim anyac chrotum icchatha,एवं मया मुनिश्रेष्ठाः कथितो वो नृपोत्तमः क्षेत्रस्य चैव माहात्म्यं किम् अन्यच् छ्रोतुम् इच्छथ
51,60,śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ āścaryaṃ menire viprāḥ papracchuś ca punar mudā,श्रुत्वैवं वचनं तस्य ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः आश्चर्यं मेनिरे विप्राः पप्रच्छुश् च पुनर् मुदा
51,61,kasmin kāle suraśreṣṭha gantavyaṃ puruṣottamam vidhinā kena kartavyaṃ pañcatīrtham iti prabho,कस्मिन् काले सुरश्रेष्ठ गन्तव्यं पुरुषोत्तमम् विधिना केन कर्तव्यं पञ्चतीर्थम् इति प्रभो
51,62,ekaikasya ca tīrthasya snānadānasya yat phalam devatāprekṣaṇe caiva brūhi sarvaṃ pṛthak pṛthak,एकैकस्य च तीर्थस्य स्नानदानस्य यत् फलम् देवताप्रेक्षणे चैव ब्रूहि सर्वं पृथक् पृथक्
51,63,nirāhāraḥ kurukṣetre pādenaikena yas tapet jitendriyo jitakrodhaḥ saptasaṃvatsarāyutam,निराहारः कुरुक्षेत्रे पादेनैकेन यस् तपेत् जितेन्द्रियो जितक्रोधः सप्तसंवत्सरायुतम्
51,64,dṛṣṭvā sadā jyeṣṭhaśukladvādaśyāṃ puruṣottamam kṛtopavāsaḥ prāpnoti tato 'dhikataraṃ phalam,दृष्ट्वा सदा ज्येष्ठशुक्लद्वादश्यां पुरुषोत्तमम् कृतोपवासः प्राप्नोति ततो ऽधिकतरं फलम्
51,65,tasmāj jyeṣṭhe muniśreṣṭhāḥ prayatnena susaṃyataiḥ svargalokepsuviprādyair draṣṭavyaḥ puruṣottamaḥ,तस्माज् ज्येष्ठे मुनिश्रेष्ठाः प्रयत्नेन सुसंयतैः स्वर्गलोकेप्सुविप्राद्यैर् द्रष्टव्यः पुरुषोत्तमः
51,66,pañcatīrthaṃ tu vidhivat kṛtvā jyeṣṭhe narottamaḥ śuklapakṣasya dvādaśyāṃ paśyet taṃ puruṣottamam,पञ्चतीर्थं तु विधिवत् कृत्वा ज्येष्ठे नरोत्तमः शुक्लपक्षस्य द्वादश्यां पश्येत् तं पुरुषोत्तमम्
51,67,ye paśyanty avyayaṃ devaṃ dvādaśyāṃ puruṣottamam te viṣṇulokam āsādya na cyavante kadācana,ये पश्यन्त्य् अव्ययं देवं द्वादश्यां पुरुषोत्तमम् ते विष्णुलोकम् आसाद्य न च्यवन्ते कदाचन
51,68,tasmāj jyeṣṭhe prayatnena gantavyaṃ bho dvijottamāḥ kṛtvā tasmin pañcatīrthaṃ draṣṭavyaḥ puruṣottamaḥ,तस्माज् ज्येष्ठे प्रयत्नेन गन्तव्यं भो द्विजोत्तमाः कृत्वा तस्मिन् पञ्चतीर्थं द्रष्टव्यः पुरुषोत्तमः
51,69,sudūrastho 'pi yo bhaktyā kīrtayet puruṣottamam ahany ahani śuddhātmā so 'pi viṣṇupuraṃ vrajet,सुदूरस्थो ऽपि यो भक्त्या कीर्तयेत् पुरुषोत्तमम् अहन्य् अहनि शुद्धात्मा सो ऽपि विष्णुपुरं व्रजेत्
51,70,yātrāṃ karoti kṛṣṇasya śraddhayā yaḥ samāhitaḥ sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ,यात्रां करोति कृष्णस्य श्रद्धया यः समाहितः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन् नरः
51,71,cakraṃ dṛṣṭvā harer dūrāt prāsādopari saṃsthitam sahasā mucyate pāpān naro bhaktyā praṇamya tat,चक्रं दृष्ट्वा हरेर् दूरात् प्रासादोपरि संस्थितम् सहसा मुच्यते पापान् नरो भक्त्या प्रणम्य तत्
52,1,āsīt kalpe muniśreṣṭhāḥ saṃpravṛtte mahākṣaye naṣṭe 'rkacandre pavane naṣṭe sthāvarajaṅgame,आसीत् कल्पे मुनिश्रेष्ठाः संप्रवृत्ते महाक्षये नष्टे ऽर्कचन्द्रे पवने नष्टे स्थावरजङ्गमे
52,2,udite pralayāditye pracaṇḍe ghanagarjite vidyudutpātasaṃghātaiḥ saṃbhagne taruparvate,उदिते प्रलयादित्ये प्रचण्डे घनगर्जिते विद्युदुत्पातसंघातैः संभग्ने तरुपर्वते
52,3,loke ca saṃhṛte sarve mahadulkānibarhaṇe śuṣkeṣu sarvatoyeṣu saraḥsu ca saritsu ca,लोके च संहृते सर्वे महदुल्कानिबर्हणे शुष्केषु सर्वतोयेषु सरःसु च सरित्सु च
52,4,tataḥ saṃvartako vahnir vāyunā saha bho dvijāḥ lokaṃ tu prāviśat sarvam ādityair upaśobhitam,ततः संवर्तको वह्निर् वायुना सह भो द्विजाः लोकं तु प्राविशत् सर्वम् आदित्यैर् उपशोभितम्
52,5,paścāt sa pṛthivīṃ bhittvā praviśya ca rasātalam devadānavayakṣāṇāṃ bhayaṃ janayate mahat,पश्चात् स पृथिवीं भित्त्वा प्रविश्य च रसातलम् देवदानवयक्षाणां भयं जनयते महत्
52,6,nirdahan nāgalokaṃ ca yac ca kiṃcit kṣitāv iha adhastān muniśārdūlāḥ sarvaṃ nāśayate kṣaṇāt,निर्दहन् नागलोकं च यच् च किंचित् क्षिताव् इह अधस्तान् मुनिशार्दूलाः सर्वं नाशयते क्षणात्
52,7,tato yojanaviṃśānāṃ sahasrāṇi śatāni ca nirdahaty āśugo vāyuḥ sa ca saṃvartako 'nalaḥ,ततो योजनविंशानां सहस्राणि शतानि च निर्दहत्य् आशुगो वायुः स च संवर्तको ऽनलः
52,8,sadevāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam tato dahati saṃdīptaḥ sarvam eva jagat prabhuḥ,सदेवासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ततो दहति संदीप्तः सर्वम् एव जगत् प्रभुः
52,9,pradīpto 'sau mahāraudraḥ kalpāgnir iti saṃśrutaḥ mahājvālo mahārciṣmān saṃpradīptamahāsvanaḥ,प्रदीप्तो ऽसौ महारौद्रः कल्पाग्निर् इति संश्रुतः महाज्वालो महार्चिष्मान् संप्रदीप्तमहास्वनः
52,10,sūryakoṭipratīkāśo jvalann iva sa tejasā trailokyaṃ cādahat tūrṇaṃ sasurāsuramānuṣam,सूर्यकोटिप्रतीकाशो ज्वलन्न् इव स तेजसा त्रैलोक्यं चादहत् तूर्णं ससुरासुरमानुषम्
52,11,evaṃvidhe mahāghore mahāpralayadāruṇe ṛṣiḥ paramadharmātmā dhyānayogaparo 'bhavat,एवंविधे महाघोरे महाप्रलयदारुणे ऋषिः परमधर्मात्मा ध्यानयोगपरो ऽभवत्
52,12,ekaḥ saṃtiṣṭhate viprā mārkaṇḍeyeti viśrutaḥ mohapāśair nibaddho 'sau kṣuttṛṣṇākulitendriyāḥ,एकः संतिष्ठते विप्रा मार्कण्डेयेति विश्रुतः मोहपाशैर् निबद्धो ऽसौ क्षुत्तृष्णाकुलितेन्द्रियाः
52,13,sa dṛṣṭvā taṃ mahāvahniṃ śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukaḥ tṛṣṇārtaḥ praskhalan viprās tadāsau bhayavihvalaḥ,स दृष्ट्वा तं महावह्निं शुष्ककण्ठौष्ठतालुकः तृष्णार्तः प्रस्खलन् विप्रास् तदासौ भयविह्वलः
52,14,babhrāma pṛthivīṃ sarvāṃ kāṃdiśīko vicetanaḥ trātāraṃ nādhigacchan vai itaś cetaś ca dhāvati,बभ्राम पृथिवीं सर्वां कांदिशीको विचेतनः त्रातारं नाधिगच्छन् वै इतश् चेतश् च धावति
52,15,na lebhe ca tadā śarma yatra viśrāmyatā dvijāḥ karomi kiṃ na jānāmi yasyāhaṃ śaraṇaṃ vraje,न लेभे च तदा शर्म यत्र विश्राम्यता द्विजाः करोमि किं न जानामि यस्याहं शरणं व्रजे
52,16,kathaṃ paśyāmi taṃ devaṃ puruṣeśaṃ sanātanam iti saṃcintayan devam ekāgreṇa sanātanam,कथं पश्यामि तं देवं पुरुषेशं सनातनम् इति संचिन्तयन् देवम् एकाग्रेण सनातनम्
52,17,prāptavāṃs tat padaṃ divyaṃ mahāpralayakāraṇam puruṣeśam iti khyātaṃ vaṭarājaṃ sanātanam,प्राप्तवांस् तत् पदं दिव्यं महाप्रलयकारणम् पुरुषेशम् इति ख्यातं वटराजं सनातनम्
52,18,tvarāyukto muniś cāsau nyagrodhasyāntikaṃ yayau āsādya taṃ muniśreṣṭhās tasya mūle samāviśat,त्वरायुक्तो मुनिश् चासौ न्यग्रोधस्यान्तिकं ययौ आसाद्य तं मुनिश्रेष्ठास् तस्य मूले समाविशत्
52,19,na kālāgnibhayaṃ tatra na cāṅgārapravarṣaṇam na saṃvartāgamas tatra na ca vajrāśanis tathā,न कालाग्निभयं तत्र न चाङ्गारप्रवर्षणम् न संवर्तागमस् तत्र न च वज्राशनिस् तथा
53,1,tato gajakulaprakhyās taḍinmālāvibhūṣitāḥ samuttasthur mahāmeghā nabhasy adbhutadarśanāḥ,ततो गजकुलप्रख्यास् तडिन्मालाविभूषिताः समुत्तस्थुर् महामेघा नभस्य् अद्भुतदर्शनाः
53,2,kecin nīlotpalaśyāmāḥ kecit kumudasaṃnibhāḥ kecit kiñjalkasaṃkāśāḥ kecit pītāḥ payodharāḥ,केचिन् नीलोत्पलश्यामाः केचित् कुमुदसंनिभाः केचित् किञ्जल्कसंकाशाः केचित् पीताः पयोधराः
53,3,kecid dharitasaṃkāśāḥ kākāṇḍasaṃnibhās tathā kecit kamalapattrābhāḥ kecid dhiṅgulasaṃnibhāḥ,केचिद् धरितसंकाशाः काकाण्डसंनिभास् तथा केचित् कमलपत्त्राभाः केचिद् धिङ्गुलसंनिभाः
53,4,kecit puravarākārāḥ kecid girivaropamāḥ kecid añjanasaṃkāśāḥ kecin marakataprabhāḥ,केचित् पुरवराकाराः केचिद् गिरिवरोपमाः केचिद् अञ्जनसंकाशाः केचिन् मरकतप्रभाः
53,5,vidyunmālāpinaddhāṅgāḥ samuttasthur mahāghanāḥ ghorarūpā mahābhāgā ghorasvananināditāḥ,विद्युन्मालापिनद्धाङ्गाः समुत्तस्थुर् महाघनाः घोररूपा महाभागा घोरस्वननिनादिताः
53,6,tato jaladharāḥ sarve samāvṛṇvan nabhastalam tair iyaṃ pṛthivī sarvā saparvatavanākarā,ततो जलधराः सर्वे समावृण्वन् नभस्तलम् तैर् इयं पृथिवी सर्वा सपर्वतवनाकरा
53,7,āpūritā diśaḥ sarvāḥ salilaughapariplutāḥ tatas te jaladā ghorā vāriṇā munisattamāḥ,आपूरिता दिशः सर्वाः सलिलौघपरिप्लुताः ततस् ते जलदा घोरा वारिणा मुनिसत्तमाः
53,8,sarvataḥ plāvayām āsuś coditāḥ parameṣṭhinā varṣamāṇā mahātoyaṃ pūrayanto vasuṃdharām,सर्वतः प्लावयाम् आसुश् चोदिताः परमेष्ठिना वर्षमाणा महातोयं पूरयन्तो वसुंधराम्
53,9,sughoram aśivaṃ raudraṃ nāśayanti sma pāvakam tato dvādaśa varṣāṇi payodāḥ samupaplave,सुघोरम् अशिवं रौद्रं नाशयन्ति स्म पावकम् ततो द्वादश वर्षाणि पयोदाः समुपप्लवे
53,10,dhārābhiḥ pūrayanto vai codyamānā mahātmanā tataḥ samudrāḥ svāṃ velām atikrāmanti bho dvijāḥ,धाराभिः पूरयन्तो वै चोद्यमाना महात्मना ततः समुद्राः स्वां वेलाम् अतिक्रामन्ति भो द्विजाः
53,11,parvatāś ca vyaśīryanta mahī cāpsu nimajjati sarvataḥ sumahābhrāntās te payodā nabhastalam,पर्वताश् च व्यशीर्यन्त मही चाप्सु निमज्जति सर्वतः सुमहाभ्रान्तास् ते पयोदा नभस्तलम्
53,12,saṃveṣṭayitvā naśyanti vāyuvegasamāhatāḥ tatas taṃ mārutaṃ ghoraṃ sa viṣṇur munisattamāḥ,संवेष्टयित्वा नश्यन्ति वायुवेगसमाहताः ततस् तं मारुतं घोरं स विष्णुर् मुनिसत्तमाः
53,13,ādipadmālayo devaḥ pītvā svapiti bho dvijāḥ tasminn ekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame,आदिपद्मालयो देवः पीत्वा स्वपिति भो द्विजाः तस्मिन्न् एकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे
53,14,naṣṭe devāsuranare yakṣarākṣasavarjite tato muniḥ sa viśrānto dhyātvā ca puruṣottamam,नष्टे देवासुरनरे यक्षराक्षसवर्जिते ततो मुनिः स विश्रान्तो ध्यात्वा च पुरुषोत्तमम्
53,15,dadarśa cakṣur unmīlya jalapūrṇāṃ vasuṃdharām nāpaśyat taṃ vaṭaṃ norvīṃ na digādi na bhāskaram,ददर्श चक्षुर् उन्मील्य जलपूर्णां वसुंधराम् नापश्यत् तं वटं नोर्वीं न दिगादि न भास्करम्
53,16,na candrārkāgnipavanaṃ na devāsurapannagam tasminn ekārṇave ghore tamobhūte nirāśraye,न चन्द्रार्काग्निपवनं न देवासुरपन्नगम् तस्मिन्न् एकार्णवे घोरे तमोभूते निराश्रये
53,17,nimajjan sa tadā viprāḥ saṃtartum upacakrame babhrāmāsau muniś cārta itaś cetaś ca saṃplavan,निमज्जन् स तदा विप्राः संतर्तुम् उपचक्रमे बभ्रामासौ मुनिश् चार्त इतश् चेतश् च संप्लवन्
53,18,nimamajja tadā viprās trātāraṃ nādhigacchati evaṃ taṃ vihvalaṃ dṛṣṭvā kṛpayā puruṣottamaḥ provāca muniśārdūlās tadā dhyānena toṣitaḥ,निममज्ज तदा विप्रास् त्रातारं नाधिगच्छति एवं तं विह्वलं दृष्ट्वा कृपया पुरुषोत्तमः प्रोवाच मुनिशार्दूलास् तदा ध्यानेन तोषितः
53,19,vatsa śrānto 'si bālas tvaṃ bhaktatra mama suvrata āgacchāgaccha śīghraṃ tvaṃ mārkaṇḍeya mamāntikam,वत्स श्रान्तो ऽसि बालस् त्वं भक्तत्र मम सुव्रत आगच्छागच्छ शीघ्रं त्वं मार्कण्डेय ममान्तिकम्
53,20,mā tvayaiva ca bhetavyaṃ saṃprāpto 'si mamāgrataḥ mārkaṇḍeya mune dhīra bālas tvaṃ śramapīḍitaḥ,मा त्वयैव च भेतव्यं संप्राप्तो ऽसि ममाग्रतः मार्कण्डेय मुने धीर बालस् त्वं श्रमपीडितः
53,21,tasya tad vacanaṃ śrutvā muniḥ paramakopitaḥ uvāca sa tadā viprā vismitaś cābhavan muhuḥ,तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मुनिः परमकोपितः उवाच स तदा विप्रा विस्मितश् चाभवन् मुहुः
53,22,ko 'yaṃ nāmnā kīrtayati tapaḥ paribhavann iva bahuvarṣasahasrākhyaṃ dharṣayann iva me vapuḥ,को ऽयं नाम्ना कीर्तयति तपः परिभवन्न् इव बहुवर्षसहस्राख्यं धर्षयन्न् इव मे वपुः
53,23,na hy eṣa samudācāro deveṣv api samāhitaḥ māṃ brahmā sa ca deveśo dīrghāyur iti bhāṣate,न ह्य् एष समुदाचारो देवेष्व् अपि समाहितः मां ब्रह्मा स च देवेशो दीर्घायुर् इति भाषते
53,24,kas tapo ghoraśiraso mamādya tyaktajīvitaḥ mārkaṇḍeyeti coktvā manmṛtyuṃ gantum ihecchati,कस् तपो घोरशिरसो ममाद्य त्यक्तजीवितः मार्कण्डेयेति चोक्त्वा मन्मृत्युं गन्तुम् इहेच्छति
53,25,evam uktvā tadā viprāś cintāviṣṭo 'bhavan muniḥ kiṃ svapno 'yaṃ mayā dṛṣṭaḥ kiṃ vā moho 'yam āgataḥ,एवम् उक्त्वा तदा विप्राश् चिन्ताविष्टो ऽभवन् मुनिः किं स्वप्नो ऽयं मया दृष्टः किं वा मोहो ऽयम् आगतः
53,26,itthaṃ cintayatas tasya utpannā duḥkhahā matiḥ vrajāmi śaraṇaṃ devaṃ bhaktyāhaṃ puruṣottamam,इत्थं चिन्तयतस् तस्य उत्पन्ना दुःखहा मतिः व्रजामि शरणं देवं भक्त्याहं पुरुषोत्तमम्
53,27,sa gatvā śaraṇaṃ devaṃ munis tadgatamānasaḥ dadarśa taṃ vaṭaṃ bhūyo viśālaṃ salilopari,स गत्वा शरणं देवं मुनिस् तद्गतमानसः ददर्श तं वटं भूयो विशालं सलिलोपरि
53,28,śākhāyāṃ tasya sauvarṇaṃ vistīrṇāyāṃ mahādbhutam ruciraṃ divyaparyaṅkaṃ racitaṃ viśvakarmaṇā,शाखायां तस्य सौवर्णं विस्तीर्णायां महाद्भुतम् रुचिरं दिव्यपर्यङ्कं रचितं विश्वकर्मणा
53,29,vajravaidūryaracitaṃ maṇividrumaśobhitam padmarāgādibhir juṣṭaṃ ratnair anyair alaṃkṛtam,वज्रवैदूर्यरचितं मणिविद्रुमशोभितम् पद्मरागादिभिर् जुष्टं रत्नैर् अन्यैर् अलंकृतम्
53,30,nānāstaraṇasaṃvītaṃ nānāratnopaśobhitam nānāścaryasamāyuktaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam,नानास्तरणसंवीतं नानारत्नोपशोभितम् नानाश्चर्यसमायुक्तं प्रभामण्डलमण्डितम्
53,31,tasyopari sthitaṃ devaṃ kṛṣṇaṃ bālavapurdharam sūryakoṭipratīkāśaṃ dīpyamānaṃ suvarcasam,तस्योपरि स्थितं देवं कृष्णं बालवपुर्धरम् सूर्यकोटिप्रतीकाशं दीप्यमानं सुवर्चसम्
53,32,caturbhujaṃ sundarāṅgaṃ padmapattrāyatekṣaṇam śrīvatsavakṣasaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam,चतुर्भुजं सुन्दराङ्गं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् श्रीवत्सवक्षसं देवं शङ्खचक्रगदाधरम्
53,33,vanamālāvṛtoraskaṃ divyakuṇḍaladhāriṇam hārabhārārpitagrīvaṃ divyaratnavibhūṣitam,वनमालावृतोरस्कं दिव्यकुण्डलधारिणम् हारभारार्पितग्रीवं दिव्यरत्नविभूषितम्
53,34,dṛṣṭvā tadā munir devaṃ vismayotphullalocanaḥ romāñcitatanur devaṃ praṇipatyedam abravīt,दृष्ट्वा तदा मुनिर् देवं विस्मयोत्फुल्ललोचनः रोमाञ्चिततनुर् देवं प्रणिपत्येदम् अब्रवीत्
53,35,aho caikārṇave ghore vinaṣṭe sacarācare katham eko hy ayaṃ bālas tiṣṭhaty atra sunirbhayaḥ,अहो चैकार्णवे घोरे विनष्टे सचराचरे कथम् एको ह्य् अयं बालस् तिष्ठत्य् अत्र सुनिर्भयः
53,36,bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca jānann api mahāmuniḥ na bubodha tadā devaṃ māyayā tasya mohitaḥ yadā na bubudhe cainaṃ tadā khedād uvāca ha,भूतं भव्यं भविष्यं च जानन्न् अपि महामुनिः न बुबोध तदा देवं मायया तस्य मोहितः यदा न बुबुधे चैनं तदा खेदाद् उवाच ह
53,37,vṛthā me tapaso vīryaṃ vṛthā jñānaṃ vṛthā kriyā vṛthā me jīvitaṃ dīrghaṃ vṛthā mānuṣyam eva ca,वृथा मे तपसो वीर्यं वृथा ज्ञानं वृथा क्रिया वृथा मे जीवितं दीर्घं वृथा मानुष्यम् एव च
53,38,yo 'haṃ suptaṃ na jānāmi paryaṅke divyabālakam,यो ऽहं सुप्तं न जानामि पर्यङ्के दिव्यबालकम्
53,39,evaṃ saṃcintayan vipraḥ plavamāno vicetanaḥ trāṇārthaṃ vihvalaś cāsau nirvedaṃ gatavāṃs tadā,एवं संचिन्तयन् विप्रः प्लवमानो विचेतनः त्राणार्थं विह्वलश् चासौ निर्वेदं गतवांस् तदा
53,40,tato bālārkasaṃkāśaṃ svamahimnā vyavasthitam sarvatejomayaṃ viprā na śaśākābhivīkṣitum,ततो बालार्कसंकाशं स्वमहिम्ना व्यवस्थितम् सर्वतेजोमयं विप्रा न शशाकाभिवीक्षितुम्
53,41,dṛṣṭvā taṃ munim āyāntaṃ sa bālaḥ prahasann iva provāca muniśārdūlās tadā meghaughanisvanaḥ,दृष्ट्वा तं मुनिम् आयान्तं स बालः प्रहसन्न् इव प्रोवाच मुनिशार्दूलास् तदा मेघौघनिस्वनः
53,42,vatsa jānāmi śrāntaṃ tvāṃ trāṇārthaṃ mām upasthitam śarīraṃ viśa me kṣipraṃ viśrāmas te mayoditaḥ,वत्स जानामि श्रान्तं त्वां त्राणार्थं माम् उपस्थितम् शरीरं विश मे क्षिप्रं विश्रामस् ते मयोदितः
53,43,śrutvā sa vacanaṃ tasya kiṃcin novāca mohitaḥ viveśa vadanaṃ tasya vivṛtaṃ cāvaśo muniḥ,श्रुत्वा स वचनं तस्य किंचिन् नोवाच मोहितः विवेश वदनं तस्य विवृतं चावशो मुनिः
54,1,sa praviśyodare tasya bālasya munisattamaḥ dadarśa pṛthivīṃ kṛtsnāṃ nānājanapadair vṛtām,स प्रविश्योदरे तस्य बालस्य मुनिसत्तमः ददर्श पृथिवीं कृत्स्नां नानाजनपदैर् वृताम्
54,2,lavaṇekṣusurāsarpirdadhidugdhajalodadhīn dadarśa tān samudrāṃś ca jambu plakṣaṃ ca śālmalam,लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलोदधीन् ददर्श तान् समुद्रांश् च जम्बु प्लक्षं च शाल्मलम्
54,3,kuśaṃ krauñcaṃ ca śākaṃ ca puṣkaraṃ ca dadarśa saḥ bhāratādīni varṣāṇi tathā sarvāṃś ca parvatān,कुशं क्रौञ्चं च शाकं च पुष्करं च ददर्श सः भारतादीनि वर्षाणि तथा सर्वांश् च पर्वतान्
54,4,meruṃ ca sarvaratnāḍhyaṃ apaśyat kanakācalam nānāratnānvitaiḥ śṛṅgair bhūṣitaṃ bahukandaram,मेरुं च सर्वरत्नाढ्यं अपश्यत् कनकाचलम् नानारत्नान्वितैः शृङ्गैर् भूषितं बहुकन्दरम्
54,5,nānāmunijanākīrṇaṃ nānāvṛkṣavanākulam nānāsattvasamāyuktaṃ nānāścaryasamanvitam,नानामुनिजनाकीर्णं नानावृक्षवनाकुलम् नानासत्त्वसमायुक्तं नानाश्चर्यसमन्वितम्
54,6,vyāghraiḥ siṃhair varāhaiś ca cāmarair mahiṣair gajaiḥ mṛgaiḥ śākhāmṛgaiś cānyair bhūṣitaṃ sumanoharam,व्याघ्रैः सिंहैर् वराहैश् च चामरैर् महिषैर् गजैः मृगैः शाखामृगैश् चान्यैर् भूषितं सुमनोहरम्
54,7,śakrādyair vividhair devaiḥ siddhacāraṇapannagaiḥ muniyakṣāpsarobhiś ca vṛtaiś cānyaiḥ surālayaiḥ,शक्राद्यैर् विविधैर् देवैः सिद्धचारणपन्नगैः मुनियक्षाप्सरोभिश् च वृतैश् चान्यैः सुरालयैः
54,8,evaṃ sumeruṃ śrīmantam apaśyan munisattamaḥ paryaṭan sa tadā vipras tasya bālasya codare,एवं सुमेरुं श्रीमन्तम् अपश्यन् मुनिसत्तमः पर्यटन् स तदा विप्रस् तस्य बालस्य चोदरे
54,9,himavantaṃ hemakūṭaṃ niṣadhaṃ gandhamādanam śvetaṃ ca durdharaṃ nīlaṃ kailāsaṃ mandaraṃ girim,हिमवन्तं हेमकूटं निषधं गन्धमादनम् श्वेतं च दुर्धरं नीलं कैलासं मन्दरं गिरिम्
54,10,mahendraṃ malayaṃ vindhyaṃ pāriyātraṃ tathārbudam sahyaṃ ca śuktimantaṃ ca mainākaṃ vakraparvatam,महेन्द्रं मलयं विन्ध्यं पारियात्रं तथार्बुदम् सह्यं च शुक्तिमन्तं च मैनाकं वक्रपर्वतम्
54,11,etāś cānyāś ca bahavo yāvantaḥ pṛthivīdharāḥ tatas tāṃs tu muniśreṣṭhāḥ so 'paśyad ratnabhūṣitān,एताश् चान्याश् च बहवो यावन्तः पृथिवीधराः ततस् तांस् तु मुनिश्रेष्ठाः सो ऽपश्यद् रत्नभूषितान्
54,12,kurukṣetraṃ ca pāñcālān matsyān madrān sakekayān bāhlīkān śūrasenāṃś ca kāśmīrāṃs taṅgaṇān khasān,कुरुक्षेत्रं च पाञ्चालान् मत्स्यान् मद्रान् सकेकयान् बाह्लीकान् शूरसेनांश् च काश्मीरांस् तङ्गणान् खसान्
54,13,pārvatīyān kirātāṃś ca karṇaprāvaraṇān marūn antyajān antyajātīṃś ca so 'paśyat tasya codare,पार्वतीयान् किरातांश् च कर्णप्रावरणान् मरून् अन्त्यजान् अन्त्यजातींश् च सो ऽपश्यत् तस्य चोदरे
54,14,mṛgāñ śākhāmṛgān siṃhān varāhān sṛmarāñ śaśān gajāṃś cānyāṃs tathā sattvān so 'paśyat tasya codare,मृगाञ् शाखामृगान् सिंहान् वराहान् सृमराञ् शशान् गजांश् चान्यांस् तथा सत्त्वान् सो ऽपश्यत् तस्य चोदरे
54,15,pṛthivyāṃ yāni tīrthāni grāmāś ca nagarāṇi ca kṛṣigorakṣavāṇijyaṃ krayavikrayaṇaṃ tathā,पृथिव्यां यानि तीर्थानि ग्रामाश् च नगराणि च कृषिगोरक्षवाणिज्यं क्रयविक्रयणं तथा
54,16,śakrādīn vibudhāñ śreṣṭhāṃs tathānyāṃś ca divaukasaḥ gandharvāpsaraso yakṣān ṛṣīṃś caiva sanātanān,शक्रादीन् विबुधाञ् श्रेष्ठांस् तथान्यांश् च दिवौकसः गन्धर्वाप्सरसो यक्षान् ऋषींश् चैव सनातनान्
54,17,daityadānavasaṃghāṃś ca nāgāṃś ca munisattamāḥ siṃhikātanayāṃś caiva ye cānye suraśatravaḥ,दैत्यदानवसंघांश् च नागांश् च मुनिसत्तमाः सिंहिकातनयांश् चैव ये चान्ये सुरशत्रवः
54,18,yat kiṃcit tena loke 'smin dṛṣṭapūrvaṃ carācaram apaśyat sa tadā sarvaṃ tasya kukṣau dvijottamāḥ,यत् किंचित् तेन लोके ऽस्मिन् दृष्टपूर्वं चराचरम् अपश्यत् स तदा सर्वं तस्य कुक्षौ द्विजोत्तमाः
54,19,athavā kiṃ bahūktena kīrtitena punaḥ punaḥ brahmādistambaparyantaṃ yat kiṃcit sacarācaram,अथवा किं बहूक्तेन कीर्तितेन पुनः पुनः ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं यत् किंचित् सचराचरम्
54,20,bhūrlokaṃ ca bhuvarlokaṃ svarlokaṃ ca dvijottamāḥ mahar janas tapaḥ satyam atalaṃ vitalaṃ tathā,भूर्लोकं च भुवर्लोकं स्वर्लोकं च द्विजोत्तमाः महर् जनस् तपः सत्यम् अतलं वितलं तथा
54,21,pātālaṃ sutalaṃ caiva vitalaṃ ca rasātalam mahātalaṃ ca brahmāṇḍam apaśyat tasya codare,पातालं सुतलं चैव वितलं च रसातलम् महातलं च ब्रह्माण्डम् अपश्यत् तस्य चोदरे
54,22,avyāhatā gatis tasya tadābhūd dvijasattamāḥ prasādāt tasya devasya smṛtilopaś ca nābhavat,अव्याहता गतिस् तस्य तदाभूद् द्विजसत्तमाः प्रसादात् तस्य देवस्य स्मृतिलोपश् च नाभवत्
54,23,bhramamāṇas tadā kukṣau kṛtsnaṃ jagad idaṃ dvijāḥ nāntaṃ jagāma dehasya tasya viṣṇoḥ kadācana,भ्रममाणस् तदा कुक्षौ कृत्स्नं जगद् इदं द्विजाः नान्तं जगाम देहस्य तस्य विष्णोः कदाचन
54,24,yadāsau nāgataś cāntaṃ tasya dehasya bho dvijāḥ tadā taṃ varadaṃ devaṃ śaraṇaṃ gatavān muniḥ,यदासौ नागतश् चान्तं तस्य देहस्य भो द्विजाः तदा तं वरदं देवं शरणं गतवान् मुनिः
54,25,tato 'sau sahasā viprā vāyuvegena niḥsṛtaḥ mahātmano mukhāt tasya vivṛtāt puruṣasya saḥ,ततो ऽसौ सहसा विप्रा वायुवेगेन निःसृतः महात्मनो मुखात् तस्य विवृतात् पुरुषस्य सः
55,1,sa niṣkramyodarāt tasya bālasya munisattamāḥ punaś caikārṇavām urvīm apaśyaj janavarjitām,स निष्क्रम्योदरात् तस्य बालस्य मुनिसत्तमाः पुनश् चैकार्णवाम् उर्वीम् अपश्यज् जनवर्जिताम्
55,2,pūrvadṛṣṭaṃ ca taṃ devaṃ dadarśa śiśurūpiṇam śākhāyāṃ vaṭavṛkṣasya paryaṅkopari saṃsthitam,पूर्वदृष्टं च तं देवं ददर्श शिशुरूपिणम् शाखायां वटवृक्षस्य पर्यङ्कोपरि संस्थितम्
55,3,śrīvatsavakṣasaṃ devaṃ pītavastraṃ caturbhujam jagad ādāya tiṣṭhantaṃ padmapattrāyatekṣaṇam,श्रीवत्सवक्षसं देवं पीतवस्त्रं चतुर्भुजम् जगद् आदाय तिष्ठन्तं पद्मपत्त्रायतेक्षणम्
55,4,so 'pi taṃ munim āyāntaṃ plavamānam acetanam dṛṣṭvā mukhād viniṣkrāntaṃ provāca prahasann iva,सो ऽपि तं मुनिम् आयान्तं प्लवमानम् अचेतनम् दृष्ट्वा मुखाद् विनिष्क्रान्तं प्रोवाच प्रहसन्न् इव
55,5,kaccit tvayoṣitaṃ vatsa viśrāntaṃ ca mamodare bhramamāṇaś ca kiṃ tatra āścaryaṃ dṛṣṭavān asi,कच्चित् त्वयोषितं वत्स विश्रान्तं च ममोदरे भ्रममाणश् च किं तत्र आश्चर्यं दृष्टवान् असि
55,6,bhakto 'si me muniśreṣṭha śrānto 'si ca mamāśritaḥ tena tvām upakārāya saṃbhāṣe paśya mām iha,भक्तो ऽसि मे मुनिश्रेष्ठ श्रान्तो ऽसि च ममाश्रितः तेन त्वाम् उपकाराय संभाषे पश्य माम् इह
55,7,śrutvā sa vacanaṃ tasya saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ dadarśa taṃ suduṣprekṣaṃ ratnair divyair alaṃkṛtam,श्रुत्वा स वचनं तस्य संप्रहृष्टतनूरुहः ददर्श तं सुदुष्प्रेक्षं रत्नैर् दिव्यैर् अलंकृतम्
55,8,prasannā nirmalā dṛṣṭir muhūrtāt tasya bho dvijāḥ prasādāt tasya devasya prādurbhūtā punar navā,प्रसन्ना निर्मला दृष्टिर् मुहूर्तात् तस्य भो द्विजाः प्रसादात् तस्य देवस्य प्रादुर्भूता पुनर् नवा
55,9,raktāṅgulitalau pādau tatas tasya surārcitau praṇamya śirasā viprā harṣagadgadayā girā,रक्ताङ्गुलितलौ पादौ ततस् तस्य सुरार्चितौ प्रणम्य शिरसा विप्रा हर्षगद्गदया गिरा
55,10,kṛtāñjalis tadā hṛṣṭo vismitaś ca punaḥ punaḥ dṛṣṭvā taṃ paramātmānaṃ saṃstotum upacakrame,कृताञ्जलिस् तदा हृष्टो विस्मितश् च पुनः पुनः दृष्ट्वा तं परमात्मानं संस्तोतुम् उपचक्रमे
55,11,devadeva jagannātha māyābālavapurdhara trāhi māṃ cārupadmākṣa duḥkhitaṃ śaraṇāgatam,देवदेव जगन्नाथ मायाबालवपुर्धर त्राहि मां चारुपद्माक्ष दुःखितं शरणागतम्
55,12,saṃtapto 'smi suraśreṣṭha saṃvartākhyena vahninā aṅgāravarṣabhītaṃ ca trāhi māṃ puruṣottama,संतप्तो ऽस्मि सुरश्रेष्ठ संवर्ताख्येन वह्निना अङ्गारवर्षभीतं च त्राहि मां पुरुषोत्तम
55,13,śoṣitaś ca pracaṇḍena vāyunā jagadāyunā vihvalo 'haṃ tathā śrāntas trāhi māṃ puruṣottama,शोषितश् च प्रचण्डेन वायुना जगदायुना विह्वलो ऽहं तथा श्रान्तस् त्राहि मां पुरुषोत्तम
55,14,tāpitaś ca taśāmātyaiḥ pralayāvartakādibhiḥ na śāntim adhigacchāmi trāhi māṃ puruṣottama,तापितश् च तशामात्यैः प्रलयावर्तकादिभिः न शान्तिम् अधिगच्छामि त्राहि मां पुरुषोत्तम
55,15,tṛṣitaś ca kṣudhāviṣṭo duḥkhitaś ca jagatpate trātāraṃ nātra paśyāmi trāhi māṃ puruṣottama,तृषितश् च क्षुधाविष्टो दुःखितश् च जगत्पते त्रातारं नात्र पश्यामि त्राहि मां पुरुषोत्तम
55,16,asminn ekārṇave ghore vinaṣṭe sacarācare na cāntam adhigacchāmi trāhi māṃ puruṣottama,अस्मिन्न् एकार्णवे घोरे विनष्टे सचराचरे न चान्तम् अधिगच्छामि त्राहि मां पुरुषोत्तम
55,17,tavodare ca deveśa mayā dṛṣṭaṃ carācaram vismito 'haṃ viṣaṇṇaś ca trāhi māṃ puruṣottama,तवोदरे च देवेश मया दृष्टं चराचरम् विस्मितो ऽहं विषण्णश् च त्राहि मां पुरुषोत्तम
55,18,saṃsāre 'smin nirālambe prasīda puruṣottama prasīda vibudhaśreṣṭha prasīda vibudhapriya,संसारे ऽस्मिन् निरालम्बे प्रसीद पुरुषोत्तम प्रसीद विबुधश्रेष्ठ प्रसीद विबुधप्रिय
55,19,prasīda vibudhāṃ nātha prasīda vibudhālaya prasīda sarvalokeśa jagatkāraṇakāraṇa,प्रसीद विबुधां नाथ प्रसीद विबुधालय प्रसीद सर्वलोकेश जगत्कारणकारण
55,20,prasīda sarvakṛd deva prasīda mama bhūdhara prasīda salilāvāsa prasīda madhusūdana,प्रसीद सर्वकृद् देव प्रसीद मम भूधर प्रसीद सलिलावास प्रसीद मधुसूदन
55,21,prasīda kamalākānta prasīda tridaśeśvara prasīda kaṃsakeśīghna prasīdāriṣṭanāśana,प्रसीद कमलाकान्त प्रसीद त्रिदशेश्वर प्रसीद कंसकेशीघ्न प्रसीदारिष्टनाशन
55,22,prasīda kṛṣṇa daityaghna prasīda danujāntaka prasīda mathurāvāsa prasīda yadunandana,प्रसीद कृष्ण दैत्यघ्न प्रसीद दनुजान्तक प्रसीद मथुरावास प्रसीद यदुनन्दन
55,23,prasīda śakrāvaraja prasīda varadāvyaya tvaṃ mahī tvaṃ jalaṃ deva tvam agnis tvaṃ samīraṇaḥ,प्रसीद शक्रावरज प्रसीद वरदाव्यय त्वं मही त्वं जलं देव त्वम् अग्निस् त्वं समीरणः
55,24,tvaṃ nabhas tvaṃ manaś caiva tvam ahaṃkāra eva ca tvaṃ buddhiḥ prakṛtiś caiva sattvādyās tvaṃ jagatpate,त्वं नभस् त्वं मनश् चैव त्वम् अहंकार एव च त्वं बुद्धिः प्रकृतिश् चैव सत्त्वाद्यास् त्वं जगत्पते
55,25,puruṣas tvaṃ jagadvyāpī puruṣād api cottamaḥ tvam indriyāṇi sarvāṇi śabdādyā viṣayāḥ prabho,पुरुषस् त्वं जगद्व्यापी पुरुषाद् अपि चोत्तमः त्वम् इन्द्रियाणि सर्वाणि शब्दाद्या विषयाः प्रभो
55,26,tvaṃ dikpālāś ca dharmāś ca vedā yajñāḥ sadakṣiṇāḥ tvam indras tvaṃ śivo devas tvaṃ havis tvaṃ hutāśanaḥ,त्वं दिक्पालाश् च धर्माश् च वेदा यज्ञाः सदक्षिणाः त्वम् इन्द्रस् त्वं शिवो देवस् त्वं हविस् त्वं हुताशनः
55,27,tvaṃ yamaḥ pitṛrāṭ deva tvaṃ rakṣodhipatiḥ svayam varuṇas tvam apāṃ nātha tvaṃ vāyus tvaṃ dhaneśvaraḥ,त्वं यमः पितृराट् देव त्वं रक्षोधिपतिः स्वयम् वरुणस् त्वम् अपां नाथ त्वं वायुस् त्वं धनेश्वरः
55,28,tvam īśānas tvam anantas tvaṃ gaṇeśaś ca ṣaṇmukhaḥ vasavas tvaṃ tathā rudrās tvam ādityāś ca khecarāḥ,त्वम् ईशानस् त्वम् अनन्तस् त्वं गणेशश् च षण्मुखः वसवस् त्वं तथा रुद्रास् त्वम् आदित्याश् च खेचराः
55,29,dānavās tvaṃ tathā yakṣās tvaṃ daityāḥ samarudgaṇāḥ siddhāś cāpsaraso nāgā gandharvās tvaṃ sacāraṇāḥ,दानवास् त्वं तथा यक्षास् त्वं दैत्याः समरुद्गणाः सिद्धाश् चाप्सरसो नागा गन्धर्वास् त्वं सचारणाः
55,30,pitaro vālakhilyāś ca prajānāṃ patayo 'cyuta munayas tvam ṛṣigaṇās tvam aśvinau niśācarāḥ,पितरो वालखिल्याश् च प्रजानां पतयो ऽच्युत मुनयस् त्वम् ऋषिगणास् त्वम् अश्विनौ निशाचराः
55,31,anyāś ca jātayas tvaṃ hi yat kiṃcij jīvasaṃjñitam kiṃ cātra bahunoktena brahmādistambagocaram,अन्याश् च जातयस् त्वं हि यत् किंचिज् जीवसंज्ञितम् किं चात्र बहुनोक्तेन ब्रह्मादिस्तम्बगोचरम्
55,32,bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca tvaṃ jagat sacarācaram yat te rūpaṃ paraṃ deva kūṭastham acalaṃ dhruvam,भूतं भव्यं भविष्यं च त्वं जगत् सचराचरम् यत् ते रूपं परं देव कूटस्थम् अचलं ध्रुवम्
55,33,brahmādyās tan na jānanti katham anye 'lpamedhasaḥ deva śuddhasvabhāvo 'si nityas tvaṃ prakṛteḥ paraḥ,ब्रह्माद्यास् तन् न जानन्ति कथम् अन्ये ऽल्पमेधसः देव शुद्धस्वभावो ऽसि नित्यस् त्वं प्रकृतेः परः
55,34,avyaktaḥ śāśvato 'nantaḥ sarvavyāpī maheśvaraḥ tvam ākāśaḥ paraḥ śānto ajas tvaṃ vibhur avyayaḥ,अव्यक्तः शाश्वतो ऽनन्तः सर्वव्यापी महेश्वरः त्वम् आकाशः परः शान्तो अजस् त्वं विभुर् अव्ययः
55,35,evaṃ tvāṃ nirguṇaṃ stotuṃ kaḥ śaknoti nirañjanam stuto 'si yan mayā deva vikalenālpacetasā tat sarvaṃ devadeveśa kṣantum arhasi cāvyaya,एवं त्वां निर्गुणं स्तोतुं कः शक्नोति निरञ्जनम् स्तुतो ऽसि यन् मया देव विकलेनाल्पचेतसा तत् सर्वं देवदेवेश क्षन्तुम् अर्हसि चाव्यय
56,1,itthaṃ stutas tadā tena mārkaṇḍeyena bho dvijāḥ prītaḥ provāca bhagavān meghagambhīrayā girā,इत्थं स्तुतस् तदा तेन मार्कण्डेयेन भो द्विजाः प्रीतः प्रोवाच भगवान् मेघगम्भीरया गिरा
56,2,brūhi kāmaṃ muniśreṣṭha yat te manasi vartate dadāmi sarvaṃ viprarṣe matto yad abhivāñchasi,ब्रूहि कामं मुनिश्रेष्ठ यत् ते मनसि वर्तते ददामि सर्वं विप्रर्षे मत्तो यद् अभिवाञ्छसि
56,3,śrutvā sa vacanaṃ viprāḥ śiśos tasya mahātmanaḥ uvāca paramaprīto munis tadgatamānasaḥ,श्रुत्वा स वचनं विप्राः शिशोस् तस्य महात्मनः उवाच परमप्रीतो मुनिस् तद्गतमानसः
56,4,jñātum icchāmi deva tvāṃ māyāṃ vai tava cottamām tvatprasādāc ca deveśa smṛtir na parihīyate,ज्ञातुम् इच्छामि देव त्वां मायां वै तव चोत्तमाम् त्वत्प्रसादाच् च देवेश स्मृतिर् न परिहीयते
56,5,drutam antaḥ śarīreṇa satataṃ paryavartitam icchāmi puṇḍarīkākṣa jñātuṃ tvām aham avyayam,द्रुतम् अन्तः शरीरेण सततं पर्यवर्तितम् इच्छामि पुण्डरीकाक्ष ज्ञातुं त्वाम् अहम् अव्ययम्
56,6,iha bhūtvā śiśuḥ sākṣāt kiṃ bhavān avatiṣṭhate pītvā jagad idaṃ sarvam etad ākhyātum arhasi,इह भूत्वा शिशुः साक्षात् किं भवान् अवतिष्ठते पीत्वा जगद् इदं सर्वम् एतद् आख्यातुम् अर्हसि
56,7,kimarthaṃ ca jagat sarvaṃ śarīrasthaṃ tavānagha kiyantaṃ ca tvayā kālam iha stheyam ariṃdama,किमर्थं च जगत् सर्वं शरीरस्थं तवानघ कियन्तं च त्वया कालम् इह स्थेयम् अरिंदम
56,8,jñātum icchāmi deveśa brūhi sarvam aśeṣataḥ tvattaḥ kamalapattrākṣa vistareṇa yathātatham mahad etad acintyaṃ ca yad ahaṃ dṛṣṭavān prabho,ज्ञातुम् इच्छामि देवेश ब्रूहि सर्वम् अशेषतः त्वत्तः कमलपत्त्राक्ष विस्तरेण यथातथम् महद् एतद् अचिन्त्यं च यद् अहं दृष्टवान् प्रभो
56,9,ity uktaḥ sa tadā tena devadevo mahādyutiḥ sāntvayan sa tadā vākyam uvāca vadatāṃ varaḥ,इत्य् उक्तः स तदा तेन देवदेवो महाद्युतिः सान्त्वयन् स तदा वाक्यम् उवाच वदतां वरः
56,10,kāmaṃ devāś ca māṃ vipra nahi jānanti tattvataḥ tava prītyā pravakṣyāmi yathedaṃ visṛjāmy aham,कामं देवाश् च मां विप्र नहि जानन्ति तत्त्वतः तव प्रीत्या प्रवक्ष्यामि यथेदं विसृजाम्य् अहम्
56,11,pitṛbhakto 'si viprarṣe mām eva śaraṇaṃ gataḥ tato dṛṣṭo 'smi te sākṣād brahmacaryaṃ ca te mahat,पितृभक्तो ऽसि विप्रर्षे माम् एव शरणं गतः ततो दृष्टो ऽस्मि ते साक्षाद् ब्रह्मचर्यं च ते महत्
56,12,āpo nārā iti purā saṃjñākarma kṛtaṃ mayā tena nārāyaṇo 'smy ukto mama tās tv ayanaṃ sadā,आपो नारा इति पुरा संज्ञाकर्म कृतं मया तेन नारायणो ऽस्म्य् उक्तो मम तास् त्व् अयनं सदा
56,13,ahaṃ nārāyaṇo nāma prabhavaḥ śāśvato 'vyayaḥ vidhātā sarvabhūtānāṃ saṃhartā ca dvijottama,अहं नारायणो नाम प्रभवः शाश्वतो ऽव्ययः विधाता सर्वभूतानां संहर्ता च द्विजोत्तम
56,14,ahaṃ viṣṇur ahaṃ brahmā śakraś cāpi surādhipaḥ ahaṃ vaiśravaṇo rājā yamaḥ pretādhipas tathā,अहं विष्णुर् अहं ब्रह्मा शक्रश् चापि सुराधिपः अहं वैश्रवणो राजा यमः प्रेताधिपस् तथा
56,15,ahaṃ śivaś ca somaś ca kaśyapaś ca prajāpatiḥ ahaṃ dhātā vidhātā ca yajñaś cāhaṃ dvijottama,अहं शिवश् च सोमश् च कश्यपश् च प्रजापतिः अहं धाता विधाता च यज्ञश् चाहं द्विजोत्तम
56,16,agnir āsyaṃ kṣitiḥ pādau candrādityau ca locane dyaur mūrdhā khaṃ diśaḥ śrotre tathāpaḥ svedasaṃbhavāḥ,अग्निर् आस्यं क्षितिः पादौ चन्द्रादित्यौ च लोचने द्यौर् मूर्धा खं दिशः श्रोत्रे तथापः स्वेदसंभवाः
56,17,sadiśaṃ ca nabhaḥ kāyo vāyur manasi me sthitaḥ mayā kratuśatair iṣṭaṃ bahubhiś cāptadakṣiṇaiḥ,सदिशं च नभः कायो वायुर् मनसि मे स्थितः मया क्रतुशतैर् इष्टं बहुभिश् चाप्तदक्षिणैः
56,18,yajante vedaviduṣo māṃ devayajane sthitam pṛthivyāṃ kṣatriyendrāś ca pārthivāḥ svargakāṅkṣiṇaḥ,यजन्ते वेदविदुषो मां देवयजने स्थितम् पृथिव्यां क्षत्रियेन्द्राश् च पार्थिवाः स्वर्गकाङ्क्षिणः
56,19,yajante māṃ tathā vaiśyāḥ svargalokajigīṣavaḥ catuḥsamudraparyantāṃ merumandarabhūṣaṇām,यजन्ते मां तथा वैश्याः स्वर्गलोकजिगीषवः चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेरुमन्दरभूषणाम्
56,20,śeṣo bhūtvāham eko hi dhārayāmi vasuṃdharām vārāhaṃ rūpam āsthāya mameyaṃ jagatī purā,शेषो भूत्वाहम् एको हि धारयामि वसुंधराम् वाराहं रूपम् आस्थाय ममेयं जगती पुरा
56,21,majjamānā jale vipra vīryeṇāsmi samuddhṛtā agniś ca vāḍavo vipra bhūtvāhaṃ dvijasattama,मज्जमाना जले विप्र वीर्येणास्मि समुद्धृता अग्निश् च वाडवो विप्र भूत्वाहं द्विजसत्तम
56,22,pibāmy apaḥ samāviṣṭas tāś caiva visṛjāmy aham brahma vaktraṃ bhujau kṣatram ūrū me saṃśritā viśaḥ,पिबाम्य् अपः समाविष्टस् ताश् चैव विसृजाम्य् अहम् ब्रह्म वक्त्रं भुजौ क्षत्रम् ऊरू मे संश्रिता विशः
56,23,pādau śūdrā bhavantīme vikrameṇa krameṇa ca ṛgvedaḥ sāmavedaś ca yajurvedas tv atharvaṇaḥ,पादौ शूद्रा भवन्तीमे विक्रमेण क्रमेण च ऋग्वेदः सामवेदश् च यजुर्वेदस् त्व् अथर्वणः
56,24,mattaḥ prādurbhavanty ete mām eva praviśanti ca yatayaḥ śāntiparamā yatātmāno bubhutsavaḥ,मत्तः प्रादुर्भवन्त्य् एते माम् एव प्रविशन्ति च यतयः शान्तिपरमा यतात्मानो बुभुत्सवः
56,25,kāmakrodhadveṣamuktā niḥsaṅgā vītakalmaṣāḥ sattvasthā nirahaṃkārā nityam adhyātmakovidāḥ,कामक्रोधद्वेषमुक्ता निःसङ्गा वीतकल्मषाः सत्त्वस्था निरहंकारा नित्यम् अध्यात्मकोविदाः
56,26,mām eva satataṃ viprāś cintayanta upāsate ahaṃ saṃvartako jyotir ahaṃ saṃvartako 'nalaḥ,माम् एव सततं विप्राश् चिन्तयन्त उपासते अहं संवर्तको ज्योतिर् अहं संवर्तको ऽनलः
56,27,ahaṃ saṃvartakaḥ sūryas tv ahaṃ saṃvartako 'nilaḥ tārārūpāṇi dṛśyante yāny etāni nabhastale,अहं संवर्तकः सूर्यस् त्व् अहं संवर्तको ऽनिलः तारारूपाणि दृश्यन्ते यान्य् एतानि नभस्तले
56,28,mama vai romakūpāṇi viddhi tvaṃ dvijasattama ratnākarāḥ samudrāś ca sarva eva caturdiśaḥ,मम वै रोमकूपाणि विद्धि त्वं द्विजसत्तम रत्नाकराः समुद्राश् च सर्व एव चतुर्दिशः
56,29,vasanaṃ śayanaṃ caiva nilayaṃ caiva viddhi me kāmaḥ krodhaś ca harṣaś ca bhayaṃ mohas tathaiva ca,वसनं शयनं चैव निलयं चैव विद्धि मे कामः क्रोधश् च हर्षश् च भयं मोहस् तथैव च
56,30,mamaiva viddhi rūpāṇi sarvāṇy etāni sattama prāpnuvanti narā vipra yat kṛtvā karma śobhanam,ममैव विद्धि रूपाणि सर्वाण्य् एतानि सत्तम प्राप्नुवन्ति नरा विप्र यत् कृत्वा कर्म शोभनम्
56,31,satyaṃ dānaṃ tapaś cogram ahiṃsāṃ sarvajantuṣu madvidhānena vihitā mama dehavicāriṇaḥ,सत्यं दानं तपश् चोग्रम् अहिंसां सर्वजन्तुषु मद्विधानेन विहिता मम देहविचारिणः
56,32,mayābhibhūtavijñānāś ceṣṭayanti na kāmataḥ samyag vedam adhīyānā yajanto vividhair makhaiḥ,मयाभिभूतविज्ञानाश् चेष्टयन्ति न कामतः सम्यग् वेदम् अधीयाना यजन्तो विविधैर् मखैः
56,33,śāntātmāno jitakrodhāḥ prāpnuvanti dvijātayaḥ prāptuṃ śakyo na caivāhaṃ narair duṣkṛtakarmabhiḥ,शान्तात्मानो जितक्रोधाः प्राप्नुवन्ति द्विजातयः प्राप्तुं शक्यो न चैवाहं नरैर् दुष्कृतकर्मभिः
56,34,lobhābhibhūtaiḥ kṛpaṇair anāryair akṛtātmabhiḥ tan māṃ mahāphalaṃ viddhi narāṇāṃ bhāvitātmanām,लोभाभिभूतैः कृपणैर् अनार्यैर् अकृतात्मभिः तन् मां महाफलं विद्धि नराणां भावितात्मनाम्
56,35,suduṣprāpaṃ vimūḍhānāṃ māṃ kuyoganiṣeviṇām yadā yadā hi dharmasya glānir bhavati sattama,सुदुष्प्रापं विमूढानां मां कुयोगनिषेविणाम् यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर् भवति सत्तम
56,36,abhyutthānam adharmasya tadātmānaṃ sṛjāmy aham daityā hiṃsānuraktāś ca avadhyāḥ surasattamaiḥ,अभ्युत्थानम् अधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्य् अहम् दैत्या हिंसानुरक्ताश् च अवध्याः सुरसत्तमैः
56,37,rākṣasāś cāpi loke 'smin yadotpatsyanti dāruṇāḥ tadāhaṃ saṃprasūyāmi gṛheṣu puṇyakarmaṇām,राक्षसाश् चापि लोके ऽस्मिन् यदोत्पत्स्यन्ति दारुणाः तदाहं संप्रसूयामि गृहेषु पुण्यकर्मणाम्
56,38,praviṣṭo mānuṣaṃ dehaṃ sarvaṃ praśamayāmy aham sṛṣṭvā devamanuṣyāṃś ca gandharvoragarākṣasān,प्रविष्टो मानुषं देहं सर्वं प्रशमयाम्य् अहम् सृष्ट्वा देवमनुष्यांश् च गन्धर्वोरगराक्षसान्
56,39,sthāvarāṇi ca bhūtāni saṃharāmy ātmamāyayā karmakāle punar deham anucintya sṛjāmy aham,स्थावराणि च भूतानि संहराम्य् आत्ममायया कर्मकाले पुनर् देहम् अनुचिन्त्य सृजाम्य् अहम्
56,40,āviśya mānuṣaṃ dehaṃ maryādābandhakāraṇāt śvetaḥ kṛtayuge dharmaḥ śyāmas tretāyuge mama,आविश्य मानुषं देहं मर्यादाबन्धकारणात् श्वेतः कृतयुगे धर्मः श्यामस् त्रेतायुगे मम
56,41,rakto dvāparam āsādya kṛṣṇaḥ kaliyuge tathā trayo bhāgā hy adharmasya tasmin kāle bhavanti ca,रक्तो द्वापरम् आसाद्य कृष्णः कलियुगे तथा त्रयो भागा ह्य् अधर्मस्य तस्मिन् काले भवन्ति च
56,42,antakāle ca saṃprāpte kālo bhūtvātidāruṇaḥ trailokyaṃ nāśayāmy ekaḥ sarvaṃ sthāvarajaṅgamam,अन्तकाले च संप्राप्ते कालो भूत्वातिदारुणः त्रैलोक्यं नाशयाम्य् एकः सर्वं स्थावरजङ्गमम्
56,43,ahaṃ tridharmā viśvātmā sarvalokasukhāvahaḥ abhinnaḥ sarvago 'nanto hṛṣīkeśa urukramaḥ,अहं त्रिधर्मा विश्वात्मा सर्वलोकसुखावहः अभिन्नः सर्वगो ऽनन्तो हृषीकेश उरुक्रमः
56,44,kālacakraṃ nayāmy eko brahmarūpaṃ mamaiva tat śamanaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtakṛtodyamam,कालचक्रं नयाम्य् एको ब्रह्मरूपं ममैव तत् शमनं सर्वभूतानां सर्वभूतकृतोद्यमम्
56,45,evaṃ praṇihitaḥ samyaṅ mamātmā munisattama sarvabhūteṣu viprendra na ca māṃ vetti kaścana,एवं प्रणिहितः सम्यङ् ममात्मा मुनिसत्तम सर्वभूतेषु विप्रेन्द्र न च मां वेत्ति कश्चन
56,46,sarvaloke ca māṃ bhaktāḥ pūjayanti ca sarvaśaḥ yac ca kiṃcit tvayā prāptaṃ mayi kleśātmakaṃ dvija,सर्वलोके च मां भक्ताः पूजयन्ति च सर्वशः यच् च किंचित् त्वया प्राप्तं मयि क्लेशात्मकं द्विज
56,47,sukhodayāya tat sarvaṃ śreyase ca tavānagha yac ca kiṃcit tvayā loke dṛṣṭaṃ sthāvarajaṅgamam,सुखोदयाय तत् सर्वं श्रेयसे च तवानघ यच् च किंचित् त्वया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम्
56,48,vihitaḥ sarva evāsau mayātmā bhūtabhāvanaḥ ahaṃ nārāyaṇo nāma śaṅkhacakragadādharaḥ,विहितः सर्व एवासौ मयात्मा भूतभावनः अहं नारायणो नाम शङ्खचक्रगदाधरः
56,49,yāvad yugānāṃ viprarṣe sahasraṃ parivartate tāvat svapimi viśvātmā sarvaviśvāni mohayan,यावद् युगानां विप्रर्षे सहस्रं परिवर्तते तावत् स्वपिमि विश्वात्मा सर्वविश्वानि मोहयन्
56,50,evaṃ sarvam ahaṃ kālam ihāse munisattama aśiśuḥ śiśurūpeṇa yāvad brahmā na budhyate,एवं सर्वम् अहं कालम् इहासे मुनिसत्तम अशिशुः शिशुरूपेण यावद् ब्रह्मा न बुध्यते
56,51,mayā ca datto viprendra varas te brahmarūpiṇā asakṛt parituṣṭena viprarṣigaṇapūjita,मया च दत्तो विप्रेन्द्र वरस् ते ब्रह्मरूपिणा असकृत् परितुष्टेन विप्रर्षिगणपूजित
56,52,sarvam ekārṇavaṃ kṛtvā naṣṭe sthāvarajaṅgame nirgato 'si mayājñātas tatas te darśitaṃ jagat,सर्वम् एकार्णवं कृत्वा नष्टे स्थावरजङ्गमे निर्गतो ऽसि मयाज्ञातस् ततस् ते दर्शितं जगत्
56,53,abhyantaraṃ śarīrasya praviṣṭo 'si yadā mama dṛṣṭvā lokaṃ samastaṃ hi vismito nāvabudhyase,अभ्यन्तरं शरीरस्य प्रविष्टो ऽसि यदा मम दृष्ट्वा लोकं समस्तं हि विस्मितो नावबुध्यसे
56,54,tato 'si vaktrād viprarṣe drutaṃ niḥsārito mayā ākhyātas te mayā cātmā durjñeyo hi surāsuraiḥ,ततो ऽसि वक्त्राद् विप्रर्षे द्रुतं निःसारितो मया आख्यातस् ते मया चात्मा दुर्ज्ञेयो हि सुरासुरैः
56,55,yāvat sa bhagavān brahmā na budhyeta mahātapāḥ tāvat tvam iha viprarṣe viśrabdhaś cara vai sukham,यावत् स भगवान् ब्रह्मा न बुध्येत महातपाः तावत् त्वम् इह विप्रर्षे विश्रब्धश् चर वै सुखम्
56,56,tato vibuddhe tasmiṃs tu sarvalokapitāmahe eko bhūtāni srakṣyāmi śarīrāṇi dvijottama,ततो विबुद्धे तस्मिंस् तु सर्वलोकपितामहे एको भूतानि स्रक्ष्यामि शरीराणि द्विजोत्तम
56,57,ākāśaṃ pṛthivīṃ jyotir vāyuḥ salilam eva ca loke yac ca bhavet kiṃcid iha sthāvarajaṅgamam,आकाशं पृथिवीं ज्योतिर् वायुः सलिलम् एव च लोके यच् च भवेत् किंचिद् इह स्थावरजङ्गमम्
56,58,evam uktvā tadā viprāḥ punas taṃ prāha mādhavaḥ pūrṇe yugasahasre tu meghagambhīranisvanaḥ,एवम् उक्त्वा तदा विप्राः पुनस् तं प्राह माधवः पूर्णे युगसहस्रे तु मेघगम्भीरनिस्वनः
56,59,mune brūhi yadarthaṃ māṃ stutavān paramārthataḥ varaṃ vṛṇīṣva yac chreṣṭhaṃ dadāmi nacirād aham,मुने ब्रूहि यदर्थं मां स्तुतवान् परमार्थतः वरं वृणीष्व यच् छ्रेष्ठं ददामि नचिराद् अहम्
56,60,āyuṣmān asi devānāṃ madbhakto 'si dṛḍhavrataḥ tena tvam asi viprendra punar dīrghāyur āpnuhi,आयुष्मान् असि देवानां मद्भक्तो ऽसि दृढव्रतः तेन त्वम् असि विप्रेन्द्र पुनर् दीर्घायुर् आप्नुहि
56,61,śrutvā vāṇīṃ śubhāṃ tasya vilokya sa tadā punaḥ mūrdhnā nipatya sahasā praṇamya punar abravīt,श्रुत्वा वाणीं शुभां तस्य विलोक्य स तदा पुनः मूर्ध्ना निपत्य सहसा प्रणम्य पुनर् अब्रवीत्
56,62,dṛṣṭaṃ paraṃ hi deveśa tava rūpaṃ dvijottama moho 'yaṃ vigataḥ satyaṃ tvayi dṛṣṭe tu me hare,दृष्टं परं हि देवेश तव रूपं द्विजोत्तम मोहो ऽयं विगतः सत्यं त्वयि दृष्टे तु मे हरे
56,63,evam evam ahaṃ nātha iccheyaṃ tvatprasādataḥ lokānāṃ ca hitārthāya nānābhāvapraśāntaye,एवम् एवम् अहं नाथ इच्छेयं त्वत्प्रसादतः लोकानां च हितार्थाय नानाभावप्रशान्तये
56,64,śaivabhāgavatānāṃ ca vādārthapratiṣedhakam asmin kṣetravare puṇye nirmale puruṣottame,शैवभागवतानां च वादार्थप्रतिषेधकम् अस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये निर्मले पुरुषोत्तमे
56,65,śivasyāyatanaṃ deva karomi paramaṃ mahat pratiṣṭheya tathā tatra tava sthāne ca śaṃkaram,शिवस्यायतनं देव करोमि परमं महत् प्रतिष्ठेय तथा तत्र तव स्थाने च शंकरम्
56,66,tato jñāsyanti loke 'sminn ekamūrtī harīśvarau pratyuvāca jagannāthaḥ sa punas taṃ mahāmunim,ततो ज्ञास्यन्ति लोके ऽस्मिन्न् एकमूर्ती हरीश्वरौ प्रत्युवाच जगन्नाथः स पुनस् तं महामुनिम्
56,67,yad etat paramaṃ devaṃ kāraṇaṃ bhuvaneśvaram liṅgam ārādhanārthāya nānābhāvapraśāntaye,यद् एतत् परमं देवं कारणं भुवनेश्वरम् लिङ्गम् आराधनार्थाय नानाभावप्रशान्तये
56,68,mamādiṣṭena viprendra kuru śīghraṃ śivālayam tatprabhāvāc chivaloke tiṣṭha tvaṃ ca tathākṣayam,ममादिष्टेन विप्रेन्द्र कुरु शीघ्रं शिवालयम् तत्प्रभावाच् छिवलोके तिष्ठ त्वं च तथाक्षयम्
56,69,śive saṃsthāpite vipra mama saṃsthāpanaṃ bhavet nāvayor antaraṃ kiṃcid ekabhāvau dvidhā kṛtau,शिवे संस्थापिते विप्र मम संस्थापनं भवेत् नावयोर् अन्तरं किंचिद् एकभावौ द्विधा कृतौ
56,70,yo rudraḥ sa svayaṃ viṣṇur yo viṣṇuḥ sa maheśvaraḥ ubhayor antaraṃ nāsti pavanākāśayor iva,यो रुद्रः स स्वयं विष्णुर् यो विष्णुः स महेश्वरः उभयोर् अन्तरं नास्ति पवनाकाशयोर् इव
56,71,mohito nābhijānāti ya eva garuḍadhvajaḥ vṛṣadhvajaḥ sa eveti tripuraghnaṃ trilocanam,मोहितो नाभिजानाति य एव गरुडध्वजः वृषध्वजः स एवेति त्रिपुरघ्नं त्रिलोचनम्
56,72,tava nāmāṅkitaṃ tasmāt kuru vipra śivālayam uttare devadevasya kuru tīrthaṃ suśobhanam,तव नामाङ्कितं तस्मात् कुरु विप्र शिवालयम् उत्तरे देवदेवस्य कुरु तीर्थं सुशोभनम्
56,73,mārkaṇḍeyahrado nāma naralokeṣu viśrutaḥ bhaviṣyati dvijaśreṣṭha sarvapāpapraṇāśanaḥ,मार्कण्डेयह्रदो नाम नरलोकेषु विश्रुतः भविष्यति द्विजश्रेष्ठ सर्वपापप्रणाशनः
56,74,ity uktvā sa tadā devas tatraivāntaradhīyata mārkaṇḍeyaṃ muniśreṣṭhāḥ sarvavyāpī janārdanaḥ,इत्य् उक्त्वा स तदा देवस् तत्रैवान्तरधीयत मार्कण्डेयं मुनिश्रेष्ठाः सर्वव्यापी जनार्दनः
57,1,ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pañcatīrthavidhiṃ dvijāḥ yat phalaṃ snānadānena devatāprekṣaṇena ca,अतः परं प्रवक्ष्यामि पञ्चतीर्थविधिं द्विजाः यत् फलं स्नानदानेन देवताप्रेक्षणेन च
57,2,mārkaṇḍeyahradaṃ gatvā naraś codaṅmukhaḥ śuciḥ nimajjet tatra vārāṃs trīn imaṃ mantram udīrayet,मार्कण्डेयह्रदं गत्वा नरश् चोदङ्मुखः शुचिः निमज्जेत् तत्र वारांस् त्रीन् इमं मन्त्रम् उदीरयेत्
57,3,saṃsārasāgare magnaṃ pāpagrastam acetanam trāhi māṃ bhaganetraghna tripurāre namo 'stu te,संसारसागरे मग्नं पापग्रस्तम् अचेतनम् त्राहि मां भगनेत्रघ्न त्रिपुरारे नमो ऽस्तु ते
57,4,namaḥ śivāya śāntāya sarvapāpaharāya ca snānaṃ karomi deveśa mama naśyatu pātakam,नमः शिवाय शान्ताय सर्वपापहराय च स्नानं करोमि देवेश मम नश्यतु पातकम्
57,5,nābhimātre jale snātvā vidhivad devatā ṛṣīn tilodakena matimān pitṝṃś cānyāṃś ca tarpayet,नाभिमात्रे जले स्नात्वा विधिवद् देवता ऋषीन् तिलोदकेन मतिमान् पितॄंश् चान्यांश् च तर्पयेत्
57,6,snātvā tathaiva cācamya tato gacchec chivālayam praviśya devatāgāraṃ kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam,स्नात्वा तथैव चाचम्य ततो गच्छेच् छिवालयम् प्रविश्य देवतागारं कृत्वा तं त्रिः प्रदक्षिणम्
57,7,mūlamantreṇa saṃpūjya mārkaṇḍeyasya ceśvaram aghoreṇa ca bho viprāḥ praṇipatya prasādayet,मूलमन्त्रेण संपूज्य मार्कण्डेयस्य चेश्वरम् अघोरेण च भो विप्राः प्रणिपत्य प्रसादयेत्
57,8,trilocana namas te 'stu namas te śaśibhūṣaṇa trāhi māṃ tvaṃ virūpākṣa mahādeva namo 'stu te,त्रिलोचन नमस् ते ऽस्तु नमस् ते शशिभूषण त्राहि मां त्वं विरूपाक्ष महादेव नमो ऽस्तु ते
57,9,mārkaṇḍeyahrade tv evaṃ snātvā dṛṣṭvā ca śaṃkaram daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ,मार्कण्डेयह्रदे त्व् एवं स्नात्वा दृष्ट्वा च शंकरम् दशानाम् अश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः
57,10,pāpaiḥ sarvair vinirmuktaḥ śivalokaṃ sa gacchati tatra bhuktvā varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam,पापैः सर्वैर् विनिर्मुक्तः शिवलोकं स गच्छति तत्र भुक्त्वा वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम्
57,11,ihalokaṃ samāsādya bhaved vipro bahuśrutaḥ śāṃkaraṃ yogam āsādya tato mokṣam avāpnuyāt,इहलोकं समासाद्य भवेद् विप्रो बहुश्रुतः शांकरं योगम् आसाद्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
57,12,kalpavṛkṣaṃ tato gatvā kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam pūjayet parayā bhaktyā mantreṇānena taṃ vaṭam,कल्पवृक्षं ततो गत्वा कृत्वा तं त्रिः प्रदक्षिणम् पूजयेत् परया भक्त्या मन्त्रेणानेन तं वटम्
57,13,oṃ namo vyaktarūpāya mahāpralayakāriṇe mahadrasopaviṣṭāya nyagrodhāya namo 'stu te,ॐ नमो व्यक्तरूपाय महाप्रलयकारिणे महद्रसोपविष्टाय न्यग्रोधाय नमो ऽस्तु ते
57,14,amaras tvaṃ sadā kalpe hareś cāyatanaṃ vaṭa nyagrodha hara me pāpaṃ kalpavṛkṣa namo 'stu te,अमरस् त्वं सदा कल्पे हरेश् चायतनं वट न्यग्रोध हर मे पापं कल्पवृक्ष नमो ऽस्तु ते
57,15,bhaktyā pradakṣiṇaṃ kṛtvā natvā kalpavaṭaṃ naraḥ sahasā mucyate pāpāj jīrṇatvaca ivoragaḥ,भक्त्या प्रदक्षिणं कृत्वा नत्वा कल्पवटं नरः सहसा मुच्यते पापाज् जीर्णत्वच इवोरगः
57,16,chāyāṃ tasya samākramya kalpavṛkṣasya bho dvijāḥ brahmahatyāṃ naro jahyāt pāpeṣv anyeṣu kā kathā,छायां तस्य समाक्रम्य कल्पवृक्षस्य भो द्विजाः ब्रह्महत्यां नरो जह्यात् पापेष्व् अन्येषु का कथा
57,17,dṛṣṭvā kṛṣṇāṅgasaṃbhūtaṃ brahmatejomayaṃ param nyagrodhākṛtikaṃ viṣṇuṃ praṇipatya ca bho dvijāḥ,दृष्ट्वा कृष्णाङ्गसंभूतं ब्रह्मतेजोमयं परम् न्यग्रोधाकृतिकं विष्णुं प्रणिपत्य च भो द्विजाः
57,18,rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ prāpnoti cādhikam tathā svavaṃśam uddhṛtya viṣṇulokaṃ sa gacchati,राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति चाधिकम् तथा स्ववंशम् उद्धृत्य विष्णुलोकं स गच्छति
57,19,vainateyaṃ namaskṛtya kṛṣṇasya purataḥ sthitam sarvapāpavinirmuktas tato viṣṇupuraṃ vrajet,वैनतेयं नमस्कृत्य कृष्णस्य पुरतः स्थितम् सर्वपापविनिर्मुक्तस् ततो विष्णुपुरं व्रजेत्
57,20,dṛṣṭvā vaṭaṃ vainateyaṃ yaḥ paśyet puruṣottamam saṃkarṣaṇaṃ subhadrāṃ ca sa yāti paramāṃ gatim,दृष्ट्वा वटं वैनतेयं यः पश्येत् पुरुषोत्तमम् संकर्षणं सुभद्रां च स याति परमां गतिम्
57,21,praviśyāyatanaṃ viṣṇoḥ kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam saṃkarṣaṇaṃ svamantreṇa bhaktyāpūjya prasādayet,प्रविश्यायतनं विष्णोः कृत्वा तं त्रिः प्रदक्षिणम् संकर्षणं स्वमन्त्रेण भक्त्यापूज्य प्रसादयेत्
57,22,namas te haladhṛg rāma namas te muśalāyudha namas te revatīkānta namas te bhaktavatsala,नमस् ते हलधृग् राम नमस् ते मुशलायुध नमस् ते रेवतीकान्त नमस् ते भक्तवत्सल
57,23,namas te balināṃ śreṣṭha namas te dharaṇīdhara pralambāre namas te 'stu trāhi māṃ kṛṣṇapūrvaja,नमस् ते बलिनां श्रेष्ठ नमस् ते धरणीधर प्रलम्बारे नमस् ते ऽस्तु त्राहि मां कृष्णपूर्वज
57,24,evaṃ prasādya cānantam ajeyaṃ tridaśārcitam kailāsaśikharākāraṃ candrāt kāntatarānanam,एवं प्रसाद्य चानन्तम् अजेयं त्रिदशार्चितम् कैलासशिखराकारं चन्द्रात् कान्ततराननम्
57,25,nīlavastradharaṃ devaṃ phaṇāvikaṭamastakam mahābalaṃ haladharaṃ kuṇḍalaikavibhūṣitam,नीलवस्त्रधरं देवं फणाविकटमस्तकम् महाबलं हलधरं कुण्डलैकविभूषितम्
57,26,rauhiṇeyaṃ naro bhaktyā labhed abhimataṃ phalam sarvapāpair vinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati,रौहिणेयं नरो भक्त्या लभेद् अभिमतं फलम् सर्वपापैर् विनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
57,27,ābhūtasaṃplavaṃ yāvad bhuktvā tatra sukhaṃ naraḥ puṇyakṣayād ihāgatya pravare yogināṃ kule,आभूतसंप्लवं यावद् भुक्त्वा तत्र सुखं नरः पुण्यक्षयाद् इहागत्य प्रवरे योगिनां कुले
57,28,brāhmaṇapravaro bhūtvā sarvaśāstrārthapāragaḥ jñānaṃ tatra samāsādya muktiṃ prāpnoti durlabhām,ब्राह्मणप्रवरो भूत्वा सर्वशास्त्रार्थपारगः ज्ञानं तत्र समासाद्य मुक्तिं प्राप्नोति दुर्लभाम्
57,29,evam abhyarcya halinaṃ tataḥ kṛṣṇaṃ vicakṣaṇaḥ dvādaśākṣaramantreṇa pūjayet susamāhitaḥ,एवम् अभ्यर्च्य हलिनं ततः कृष्णं विचक्षणः द्वादशाक्षरमन्त्रेण पूजयेत् सुसमाहितः
57,30,dviṣaṭkavarṇamantreṇa bhaktyā ye puruṣottamam pūjayanti sadā dhīrās te mokṣaṃ prāpnuvanti vai,द्विषट्कवर्णमन्त्रेण भक्त्या ये पुरुषोत्तमम् पूजयन्ति सदा धीरास् ते मोक्षं प्राप्नुवन्ति वै
57,31,na tāṃ gatiṃ surā yānti yogino naiva somapāḥ yāṃ gatiṃ yānti bho viprā dvādaśākṣaratatparāḥ,न तां गतिं सुरा यान्ति योगिनो नैव सोमपाः यां गतिं यान्ति भो विप्रा द्वादशाक्षरतत्पराः
57,32,tasmāt tenaiva mantreṇa bhaktyā kṛṣṇaṃ jagadgurum saṃpūjya gandhapuṣpādyaiḥ praṇipatya prasādayet,तस्मात् तेनैव मन्त्रेण भक्त्या कृष्णं जगद्गुरुम् संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैः प्रणिपत्य प्रसादयेत्
57,33,jaya kṛṣṇa jagannātha jaya sarvāghanāśana jaya cāṇūrakeśighna jaya kaṃsaniṣūdana,जय कृष्ण जगन्नाथ जय सर्वाघनाशन जय चाणूरकेशिघ्न जय कंसनिषूदन
57,34,jaya padmapalāśākṣa jaya cakragadādhara jaya nīlāmbudaśyāma jaya sarvasukhaprada,जय पद्मपलाशाक्ष जय चक्रगदाधर जय नीलाम्बुदश्याम जय सर्वसुखप्रद
57,35,jaya deva jagatpūjya jaya saṃsāranāśana jaya lokapate nātha jaya vāñchāphalaprada,जय देव जगत्पूज्य जय संसारनाशन जय लोकपते नाथ जय वाञ्छाफलप्रद
57,36,saṃsārasāgare ghore niḥsāre duḥkhaphenile krodhagrāhākule raudre viṣayodakasaṃplave,संसारसागरे घोरे निःसारे दुःखफेनिले क्रोधग्राहाकुले रौद्रे विषयोदकसंप्लवे
57,37,nānārogormikalile mohāvartasudustare nimagno 'haṃ suraśreṣṭha trāhi māṃ puruṣottama,नानारोगोर्मिकलिले मोहावर्तसुदुस्तरे निमग्नो ऽहं सुरश्रेष्ठ त्राहि मां पुरुषोत्तम
57,38,evaṃ prasādya deveśaṃ varadaṃ bhaktavatsalam sarvapāpaharaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam,एवं प्रसाद्य देवेशं वरदं भक्तवत्सलम् सर्वपापहरं देवं सर्वकामफलप्रदम्
57,39,pīnāṃsaṃ dvibhujaṃ kṛṣṇaṃ padmapattrāyatekṣaṇam mahoraskaṃ mahābāhuṃ pītavastraṃ śubhānanam,पीनांसं द्विभुजं कृष्णं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् महोरस्कं महाबाहुं पीतवस्त्रं शुभाननम्
57,40,śaṅkhacakragadāpāṇiṃ mukuṭāṅgadabhūṣaṇam sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam,शङ्खचक्रगदापाणिं मुकुटाङ्गदभूषणम् सर्वलक्षणसंयुक्तं वनमालाविभूषितम्
57,41,dṛṣṭvā naro 'ñjaliṃ kṛtvā daṇḍavat praṇipatya ca aśvamedhasahasrāṇāṃ phalaṃ prāpnoti vai dvijāḥ,दृष्ट्वा नरो ऽञ्जलिं कृत्वा दण्डवत् प्रणिपत्य च अश्वमेधसहस्राणां फलं प्राप्नोति वै द्विजाः
57,42,yat phalaṃ sarvatīrtheṣu snāne dāne prakīrtitam naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca,यत् फलं सर्वतीर्थेषु स्नाने दाने प्रकीर्तितम् नरस् तत् फलम् आप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च
57,43,yat phalaṃ sarvaratnādyair iṣṭe bahusuvarṇake naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca,यत् फलं सर्वरत्नाद्यैर् इष्टे बहुसुवर्णके नरस् तत् फलम् आप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च
57,44,yat phalaṃ sarvavedeṣu sarvayajñeṣu yat phalam tat phalaṃ samavāpnoti naraḥ kṛṣṇaṃ praṇamya ca,यत् फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु यत् फलम् तत् फलं समवाप्नोति नरः कृष्णं प्रणम्य च
57,45,yat phalaṃ sarvadānena vratena niyamena ca naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca,यत् फलं सर्वदानेन व्रतेन नियमेन च नरस् तत् फलम् आप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च
57,46,tapobhir vividhair ugrair yat phalaṃ samudāhṛtam naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca,तपोभिर् विविधैर् उग्रैर् यत् फलं समुदाहृतम् नरस् तत् फलम् आप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च
57,47,yat phalaṃ brahmacaryeṇa samyak cīrṇena tatkṛtam naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca,यत् फलं ब्रह्मचर्येण सम्यक् चीर्णेन तत्कृतम् नरस् तत् फलम् आप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च
57,48,yat phalaṃ ca gṛhasthasya yathoktācāravartinaḥ naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca,यत् फलं च गृहस्थस्य यथोक्ताचारवर्तिनः नरस् तत् फलम् आप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च
57,49,yat phalaṃ vanavāsena vānaprasthasya kīrtitam naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca,यत् फलं वनवासेन वानप्रस्थस्य कीर्तितम् नरस् तत् फलम् आप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च
57,50,saṃnyāsena yathoktena yat phalaṃ samudāhṛtam naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca,संन्यासेन यथोक्तेन यत् फलं समुदाहृतम् नरस् तत् फलम् आप्नोति दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च
57,51,kiṃ cātra bahunoktena māhātmye tasya bho dvijāḥ dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ naro bhaktyā mokṣaṃ prāpnoti durlabham,किं चात्र बहुनोक्तेन माहात्म्ये तस्य भो द्विजाः दृष्ट्वा कृष्णं नरो भक्त्या मोक्षं प्राप्नोति दुर्लभम्
57,52,pāpair vimuktaḥ śuddhātmā kalpakoṭisamudbhavaiḥ śriyā paramayā yuktaḥ sarvaiḥ samudito guṇaiḥ,पापैर् विमुक्तः शुद्धात्मा कल्पकोटिसमुद्भवैः श्रिया परमया युक्तः सर्वैः समुदितो गुणैः
57,53,sarvakāmasamṛddhena vimānena suvarcasā trisaptakulam uddhṛtya naro viṣṇupuraṃ vrajet,सर्वकामसमृद्धेन विमानेन सुवर्चसा त्रिसप्तकुलम् उद्धृत्य नरो विष्णुपुरं व्रजेत्
57,54,tatra kalpaśataṃ yāvad bhuktvā bhogān manoramān gandharvāpsarasaiḥ sārdhaṃ yathā viṣṇuś caturbhujaḥ,तत्र कल्पशतं यावद् भुक्त्वा भोगान् मनोरमान् गन्धर्वाप्सरसैः सार्धं यथा विष्णुश् चतुर्भुजः
57,55,cyutas tasmād ihāyāto viprāṇāṃ pravare kule sarvajñaḥ sarvavedī ca jāyate gatamatsaraḥ,च्युतस् तस्माद् इहायातो विप्राणां प्रवरे कुले सर्वज्ञः सर्ववेदी च जायते गतमत्सरः
57,56,svadharmanirataḥ śānto dātā bhūtahite rataḥ āsādya vaiṣṇavaṃ jñānaṃ tato muktim avāpnuyāt,स्वधर्मनिरतः शान्तो दाता भूतहिते रतः आसाद्य वैष्णवं ज्ञानं ततो मुक्तिम् अवाप्नुयात्
57,57,tataḥ saṃpūjya mantreṇa subhadrāṃ bhaktavatsalām prasādayet tato viprāḥ praṇipatya kṛtāñjaliḥ,ततः संपूज्य मन्त्रेण सुभद्रां भक्तवत्सलाम् प्रसादयेत् ततो विप्राः प्रणिपत्य कृताञ्जलिः
57,58,namas te sarvage devi namas te śubhasaukhyade trāhi māṃ padmapattrākṣi kātyāyani namo 'stu te,नमस् ते सर्वगे देवि नमस् ते शुभसौख्यदे त्राहि मां पद्मपत्त्राक्षि कात्यायनि नमो ऽस्तु ते
57,59,evaṃ prasādya tāṃ devīṃ jagaddhātrīṃ jagaddhitām baladevasya bhaginīṃ subhadrāṃ varadāṃ śivām,एवं प्रसाद्य तां देवीं जगद्धात्रीं जगद्धिताम् बलदेवस्य भगिनीं सुभद्रां वरदां शिवाम्
57,60,kāmagena vimānena naro viṣṇupuraṃ vrajet ābhūtasaṃplavaṃ yāvat krīḍitvā tatra devavat,कामगेन विमानेन नरो विष्णुपुरं व्रजेत् आभूतसंप्लवं यावत् क्रीडित्वा तत्र देववत्
57,61,iha mānuṣatāṃ prāpto brāhmaṇo vedavid bhavet prāpya yogaṃ hares tatra mokṣaṃ ca labhate dhruvam,इह मानुषतां प्राप्तो ब्राह्मणो वेदविद् भवेत् प्राप्य योगं हरेस् तत्र मोक्षं च लभते ध्रुवम्
58,1,evaṃ dṛṣṭvā balaṃ kṛṣṇaṃ subhadrāṃ praṇipatya ca dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca labhate dhruvam,एवं दृष्ट्वा बलं कृष्णं सुभद्रां प्रणिपत्य च धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च लभते ध्रुवम्
58,2,niṣkramya devatāgārāt kṛtakṛtyo bhaven naraḥ praṇamyāyatanaṃ paścād vrajet tatra samāhitaḥ,निष्क्रम्य देवतागारात् कृतकृत्यो भवेन् नरः प्रणम्यायतनं पश्चाद् व्रजेत् तत्र समाहितः
58,3,indranīlamayo viṣṇur yatrāste vālukāvṛtaḥ antardhānagataṃ natvā tato viṣṇupuraṃ vrajet,इन्द्रनीलमयो विष्णुर् यत्रास्ते वालुकावृतः अन्तर्धानगतं नत्वा ततो विष्णुपुरं व्रजेत्
58,4,sarvadevamayo yo 'sau hatavān asurottamam sa āste tatra bho viprāḥ siṃhārdhakṛtavigrahaḥ,सर्वदेवमयो यो ऽसौ हतवान् असुरोत्तमम् स आस्ते तत्र भो विप्राः सिंहार्धकृतविग्रहः
58,5,bhaktyā dṛṣṭvā tu taṃ devaṃ praṇamya narakesarīm mucyate pātakair martyaḥ samastair nātra saṃśayaḥ,भक्त्या दृष्ट्वा तु तं देवं प्रणम्य नरकेसरीम् मुच्यते पातकैर् मर्त्यः समस्तैर् नात्र संशयः
58,6,narasiṃhasya ye bhaktā bhavanti bhuvi mānavāḥ na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiṃcit phalaṃ syād yad yad īpsitam,नरसिंहस्य ये भक्ता भवन्ति भुवि मानवाः न तेषां दुष्कृतं किंचित् फलं स्याद् यद् यद् ईप्सितम्
58,7,tasmāt sarvaprayatnena narasiṃhaṃ samāśrayet dharmārthakāmamokṣāṇāṃ phalaṃ yasmāt prayacchati,तस्मात् सर्वप्रयत्नेन नरसिंहं समाश्रयेत् धर्मार्थकाममोक्षाणां फलं यस्मात् प्रयच्छति
58,8,māhātmyaṃ narasiṃhasya sukhadaṃ bhuvi durlabham yathā kathayase deva tena no vismayo mahān,माहात्म्यं नरसिंहस्य सुखदं भुवि दुर्लभम् यथा कथयसे देव तेन नो विस्मयो महान्
58,9,prabhāvaṃ tasya devasya vistareṇa jagatpate śrotum icchāmahe brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,प्रभावं तस्य देवस्य विस्तरेण जगत्पते श्रोतुम् इच्छामहे ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः
58,10,yathā prasīded devo 'sau narasiṃho mahābalaḥ bhaktānām upakārāya brūhi deva namo 'stu te,यथा प्रसीदेद् देवो ऽसौ नरसिंहो महाबलः भक्तानाम् उपकाराय ब्रूहि देव नमो ऽस्तु ते
58,11,prasādān narasiṃhasya yā bhavanty atra siddhayaḥ brūhi tāḥ kuru cāsmākaṃ prasādaṃ prapitāmaha,प्रसादान् नरसिंहस्य या भवन्त्य् अत्र सिद्धयः ब्रूहि ताः कुरु चास्माकं प्रसादं प्रपितामह
58,12,śṛṇudhvaṃ tasya bho viprāḥ prabhāvaṃ gadato mama ajitasyāprameyasya bhuktimuktipradasya ca,शृणुध्वं तस्य भो विप्राः प्रभावं गदतो मम अजितस्याप्रमेयस्य भुक्तिमुक्तिप्रदस्य च
58,13,kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ samastāṃs tasya bho dvijāḥ siṃhārdhakṛtadehasya pravakṣyāmi samāsataḥ,कः शक्नोति गुणान् वक्तुं समस्तांस् तस्य भो द्विजाः सिंहार्धकृतदेहस्य प्रवक्ष्यामि समासतः
58,14,yāḥ kāścit siddhayaś cātra śrūyante daivamānuṣāḥ prasādāt tasya tāḥ sarvāḥ sidhyanti nātra saṃśayaḥ,याः काश्चित् सिद्धयश् चात्र श्रूयन्ते दैवमानुषाः प्रसादात् तस्य ताः सर्वाः सिध्यन्ति नात्र संशयः
58,15,svarge martye ca pātāle dikṣu toye pure nage prasādāt tasya devasya bhavaty avyāhatā gatiḥ,स्वर्गे मर्त्ये च पाताले दिक्षु तोये पुरे नगे प्रसादात् तस्य देवस्य भवत्य् अव्याहता गतिः
58,16,asādhyaṃ tasya devasya nāsty atra sacarācare narasiṃhasya bho viprāḥ sadā bhaktānukampinaḥ,असाध्यं तस्य देवस्य नास्त्य् अत्र सचराचरे नरसिंहस्य भो विप्राः सदा भक्तानुकम्पिनः
58,17,vidhānaṃ tasya vakṣyāmi bhaktānām upakārakam yena prasīdec caivāsau siṃhārdhakṛtavigrahaḥ,विधानं तस्य वक्ष्यामि भक्तानाम् उपकारकम् येन प्रसीदेच् चैवासौ सिंहार्धकृतविग्रहः
58,18,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ kalparājaṃ sanātanam narasiṃhasya tattvaṃ ca yan na jñātaṃ surāsuraiḥ,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः कल्पराजं सनातनम् नरसिंहस्य तत्त्वं च यन् न ज्ञातं सुरासुरैः
58,19,śākayāvakamūlais tu phalapiṇyākasaktukaiḥ payobhakṣeṇa viprendrā vartayet sādhakottamaḥ,शाकयावकमूलैस् तु फलपिण्याकसक्तुकैः पयोभक्षेण विप्रेन्द्रा वर्तयेत् साधकोत्तमः
58,20,kośakaupīnavāsāś ca dhyānayukto jitendriyaḥ araṇye vijane deśe parvate sindhusaṃgame,कोशकौपीनवासाश् च ध्यानयुक्तो जितेन्द्रियः अरण्ये विजने देशे पर्वते सिन्धुसंगमे
58,21,ūṣare siddhakṣetre ca narasiṃhāśrame tathā pratiṣṭhāpya svayaṃ vāpi pūjāṃ kṛtvā vidhānataḥ,ऊषरे सिद्धक्षेत्रे च नरसिंहाश्रमे तथा प्रतिष्ठाप्य स्वयं वापि पूजां कृत्वा विधानतः
58,22,dvādaśyāṃ śuklapakṣasya upoṣya munipuṃgavāḥ japel lakṣāṇi vai viṃśan manasā saṃyatendriyaḥ,द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य उपोष्य मुनिपुंगवाः जपेल् लक्षाणि वै विंशन् मनसा संयतेन्द्रियः
58,23,upapātakayuktaś ca mahāpātakasaṃyutaḥ mukto bhavet tato viprāḥ sādhako nātra saṃśayaḥ,उपपातकयुक्तश् च महापातकसंयुतः मुक्तो भवेत् ततो विप्राः साधको नात्र संशयः
58,24,kṛtvā pradakṣiṇaṃ tatra narasiṃhaṃ prapūjayet puṇyagandhādibhir dhūpaiḥ praṇamya śirasā prabhum,कृत्वा प्रदक्षिणं तत्र नरसिंहं प्रपूजयेत् पुण्यगन्धादिभिर् धूपैः प्रणम्य शिरसा प्रभुम्
58,25,karpūracandanāktāni jātīpuṣpāṇi mastake pradadyān narasiṃhasya tataḥ siddhiḥ prajāyate,कर्पूरचन्दनाक्तानि जातीपुष्पाणि मस्तके प्रदद्यान् नरसिंहस्य ततः सिद्धिः प्रजायते
58,26,bhagavān sarvakāryeṣu na kvacit pratihanyate tejaḥ soḍhuṃ na śaktāḥ syur brahmarudrādayaḥ surāḥ,भगवान् सर्वकार्येषु न क्वचित् प्रतिहन्यते तेजः सोढुं न शक्ताः स्युर् ब्रह्मरुद्रादयः सुराः
58,27,kiṃ punar dānavā loke siddhagandharvamānuṣāḥ vidyādharā yakṣagaṇāḥ sakiṃnaramahoragāḥ,किं पुनर् दानवा लोके सिद्धगन्धर्वमानुषाः विद्याधरा यक्षगणाः सकिंनरमहोरगाः
58,28,mantraṃ yān āsurān hantuṃ japanty eke 'nyasādhakāḥ te sarve pralayaṃ yānti dṛṣṭvādityāgnivarcasaḥ,मन्त्रं यान् आसुरान् हन्तुं जपन्त्य् एके ऽन्यसाधकाः ते सर्वे प्रलयं यान्ति दृष्ट्वादित्याग्निवर्चसः
58,29,sakṛjjaptaṃ tu kavacaṃ rakṣet sarvam upadravam dvirjaptaṃ kavacaṃ divyaṃ rakṣate devadānavāt,सकृज्जप्तं तु कवचं रक्षेत् सर्वम् उपद्रवम् द्विर्जप्तं कवचं दिव्यं रक्षते देवदानवात्
58,30,gandharvāḥ kiṃnarā yakṣā vidyādharamahoragāḥ bhūtāḥ piśācā rakṣāṃsi ye cānye paripanthinaḥ,गन्धर्वाः किंनरा यक्षा विद्याधरमहोरगाः भूताः पिशाचा रक्षांसि ये चान्ये परिपन्थिनः
58,31,trirjaptaṃ kavacaṃ divyam abhedyaṃ ca surāsuraiḥ dvādaśābhyantare caiva yojanānāṃ dvijottamāḥ,त्रिर्जप्तं कवचं दिव्यम् अभेद्यं च सुरासुरैः द्वादशाभ्यन्तरे चैव योजनानां द्विजोत्तमाः
58,32,rakṣate bhagavān devo narasiṃho mahābalaḥ tato gatvā biladvāram upoṣya rajanītrayam,रक्षते भगवान् देवो नरसिंहो महाबलः ततो गत्वा बिलद्वारम् उपोष्य रजनीत्रयम्
58,33,palāśakāṣṭhaiḥ prajvālya bhagavantaṃ hutāśanam palāśasamidhas tatra juhuyāt trimadhuplutāḥ,पलाशकाष्ठैः प्रज्वाल्य भगवन्तं हुताशनम् पलाशसमिधस् तत्र जुहुयात् त्रिमधुप्लुताः
58,34,dve śate dvijaśārdūlā vaṣaṭkāreṇa sādhakaḥ tato vivaradvāraṃ tu prakaṭaṃ jāyate kṣaṇāt,द्वे शते द्विजशार्दूला वषट्कारेण साधकः ततो विवरद्वारं तु प्रकटं जायते क्षणात्
58,35,tato viśet tu niḥśaṅkaṃ kavacī vivaraṃ budhaḥ gacchataḥ saṃkaṭaṃ tasya tamomohaś ca naśyati,ततो विशेत् तु निःशङ्कं कवची विवरं बुधः गच्छतः संकटं तस्य तमोमोहश् च नश्यति
58,36,rājamārgaḥ suvistīrṇo dṛśyate bhramarājitaḥ narasiṃhaṃ smaraṃs tatra pātālaṃ viśate dvijāḥ,राजमार्गः सुविस्तीर्णो दृश्यते भ्रमराजितः नरसिंहं स्मरंस् तत्र पातालं विशते द्विजाः
58,37,gatvā tatra japet tattvaṃ narasiṃhākhyam avyayam tataḥ strīṇāṃ sahasrāṇi vīṇāvādanakarmaṇām,गत्वा तत्र जपेत् तत्त्वं नरसिंहाख्यम् अव्ययम् ततः स्त्रीणां सहस्राणि वीणावादनकर्मणाम्
58,38,nirgacchanti puro viprāḥ svāgataṃ tā vadanti ca praveśayanti tā haste gṛhītvā sādhakeśvaram,निर्गच्छन्ति पुरो विप्राः स्वागतं ता वदन्ति च प्रवेशयन्ति ता हस्ते गृहीत्वा साधकेश्वरम्
58,39,tato rasāyanaṃ divyaṃ pāyayanti dvijottamāḥ pītamātre divyadeho jāyate sumahābalaḥ,ततो रसायनं दिव्यं पाययन्ति द्विजोत्तमाः पीतमात्रे दिव्यदेहो जायते सुमहाबलः
58,40,krīḍate saha kanyābhir yāvad ābhūtasaṃplavam bhinnadeho vāsudeve līyate nātra saṃśayaḥ,क्रीडते सह कन्याभिर् यावद् आभूतसंप्लवम् भिन्नदेहो वासुदेवे लीयते नात्र संशयः
58,41,yadā na rocate vāsas tasmān nirgacchate punaḥ paṭṭaṃ śūlaṃ ca khaḍgaṃ ca rocanāṃ ca maṇiṃ tathā,यदा न रोचते वासस् तस्मान् निर्गच्छते पुनः पट्टं शूलं च खड्गं च रोचनां च मणिं तथा
58,42,rasaṃ rasāyanaṃ caiva pādukāñjanam eva ca kṛṣṇājinaṃ muniśreṣṭhā guṭikāṃ ca manoharām,रसं रसायनं चैव पादुकाञ्जनम् एव च कृष्णाजिनं मुनिश्रेष्ठा गुटिकां च मनोहराम्
58,43,kamaṇḍaluṃ cākṣasūtraṃ yaṣṭiṃ saṃjīvanīṃ tathā siddhavidyāṃ ca śāstrāṇi gṛhītvā sādhakeśvaraḥ,कमण्डलुं चाक्षसूत्रं यष्टिं संजीवनीं तथा सिद्धविद्यां च शास्त्राणि गृहीत्वा साधकेश्वरः
58,44,jvaladvahnisphuliṅgormiveṣṭitaṃ triśikhaṃ hṛdi sakṛn nyastaṃ dahet sarvaṃ vṛjinaṃ janmakoṭijam,ज्वलद्वह्निस्फुलिङ्गोर्मिवेष्टितं त्रिशिखं हृदि सकृन् न्यस्तं दहेत् सर्वं वृजिनं जन्मकोटिजम्
58,45,viṣe nyastaṃ viṣaṃ hanyāt kuṣṭhaṃ hanyāt tanau sthitam svadehe bhrūṇahatyādi kṛtvā divyena śudhyati,विषे न्यस्तं विषं हन्यात् कुष्ठं हन्यात् तनौ स्थितम् स्वदेहे भ्रूणहत्यादि कृत्वा दिव्येन शुध्यति
58,46,mahāgrahagṛhīteṣu jvalamānaṃ vicintayet hṛdante vai tataḥ śīghraṃ naśyeyur dāruṇā grahāḥ,महाग्रहगृहीतेषु ज्वलमानं विचिन्तयेत् हृदन्ते वै ततः शीघ्रं नश्येयुर् दारुणा ग्रहाः
58,47,bālānāṃ kaṇṭhake baddhaṃ rakṣā bhavati nityaśaḥ gaṇḍapiṇḍakalūtānāṃ nāśanaṃ kurute dhruvam,बालानां कण्ठके बद्धं रक्षा भवति नित्यशः गण्डपिण्डकलूतानां नाशनं कुरुते ध्रुवम्
58,48,vyādhijāte samidbhiś ca ghṛtakṣīreṇa homayet trisaṃdhyaṃ māsam ekaṃ tu sarvarogān vināśayet,व्याधिजाते समिद्भिश् च घृतक्षीरेण होमयेत् त्रिसंध्यं मासम् एकं तु सर्वरोगान् विनाशयेत्
58,49,asādhyaṃ tu na paśyāmi trailokye sacarācare yāṃ yāṃ kāmayate siddhiṃ tāṃ tāṃ prāpnoti sa dhruvam,असाध्यं तु न पश्यामि त्रैलोक्ये सचराचरे यां यां कामयते सिद्धिं तां तां प्राप्नोति स ध्रुवम्
58,50,aṣṭottaraśataṃ tv eke pūjayitvā mṛgādhipam mṛttikāḥ sapta valmīke śmaśāne ca catuṣpathe,अष्टोत्तरशतं त्व् एके पूजयित्वा मृगाधिपम् मृत्तिकाः सप्त वल्मीके श्मशाने च चतुष्पथे
58,51,raktacandanasaṃmiśrā gavāṃ kṣīreṇa loḍayet siṃhasya pratimāṃ kṛtvā pramāṇena ṣaḍaṅgulām,रक्तचन्दनसंमिश्रा गवां क्षीरेण लोडयेत् सिंहस्य प्रतिमां कृत्वा प्रमाणेन षडङ्गुलाम्
58,52,limpet tathā bhūrjapattre rocanayā samālikhet narasiṃhasya kaṇṭhe tu baddhvā caiva hi mantravit,लिम्पेत् तथा भूर्जपत्त्रे रोचनया समालिखेत् नरसिंहस्य कण्ठे तु बद्ध्वा चैव हि मन्त्रवित्
58,53,japet saṃkhyāvihīnaṃ tu pūjayitvā jalāśaye yāvat saptāhamātraṃ tu japet saṃyamitendriyaḥ,जपेत् संख्याविहीनं तु पूजयित्वा जलाशये यावत् सप्ताहमात्रं तु जपेत् संयमितेन्द्रियः
58,54,jalākīrṇā muhūrtena jāyate sarvamedinī athavā śuṣkavṛkṣāgre narasiṃhaṃ tu pūjayet,जलाकीर्णा मुहूर्तेन जायते सर्वमेदिनी अथवा शुष्कवृक्षाग्रे नरसिंहं तु पूजयेत्
58,55,japtvā cāṣṭaśataṃ tattvaṃ varṣantaṃ vinivārayet tam evaṃ piñjake baddhvā bhrāmayet sādhakottamaḥ,जप्त्वा चाष्टशतं तत्त्वं वर्षन्तं विनिवारयेत् तम् एवं पिञ्जके बद्ध्वा भ्रामयेत् साधकोत्तमः
58,56,mahāvāto muhūrtena āgacchen nātra saṃśayaḥ punaś ca dhārayet kṣipraṃ saptasaptena vāriṇā,महावातो मुहूर्तेन आगच्छेन् नात्र संशयः पुनश् च धारयेत् क्षिप्रं सप्तसप्तेन वारिणा
58,57,atha tāṃ pratimāṃ dvāri nikhaned yasya sādhakaḥ gotrotsādo bhavet tasya uddhṛte caiva śāntidaḥ,अथ तां प्रतिमां द्वारि निखनेद् यस्य साधकः गोत्रोत्सादो भवेत् तस्य उद्धृते चैव शान्तिदः
58,58,tasmāt taṃ muniśārdūlā bhaktyā saṃpūjayet sadā mṛgarājaṃ mahāvīryaṃ sarvakāmaphalapradam,तस्मात् तं मुनिशार्दूला भक्त्या संपूजयेत् सदा मृगराजं महावीर्यं सर्वकामफलप्रदम्
58,59,vimuktaḥ sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāntyajātayaḥ,विमुक्तः सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्रान्त्यजातयः
58,60,saṃpūjya taṃ suraśreṣṭhaṃ bhaktyā siṃhavapurdharam mucyante cāśubhair duḥkhair janmakoṭisamudbhavaiḥ,संपूज्य तं सुरश्रेष्ठं भक्त्या सिंहवपुर्धरम् मुच्यन्ते चाशुभैर् दुःखैर् जन्मकोटिसमुद्भवैः
58,61,saṃpūjya taṃ suraśreṣṭhaṃ prāpnuvanty abhivāñchitam devatvam amareśatvaṃ gandharvatvaṃ ca bho dvijāḥ,संपूज्य तं सुरश्रेष्ठं प्राप्नुवन्त्य् अभिवाञ्छितम् देवत्वम् अमरेशत्वं गन्धर्वत्वं च भो द्विजाः
58,62,yakṣavidyādharatvaṃ ca tathānyac cābhivāñchitam dṛṣṭvā stutvā namaskṛtvā saṃpūjya narakesarīm,यक्षविद्याधरत्वं च तथान्यच् चाभिवाञ्छितम् दृष्ट्वा स्तुत्वा नमस्कृत्वा संपूज्य नरकेसरीम्
58,63,prāpnuvanti narā rājyaṃ svargaṃ mokṣaṃ ca durlabham narasiṃhaṃ naro dṛṣṭvā labhed abhimataṃ phalam,प्राप्नुवन्ति नरा राज्यं स्वर्गं मोक्षं च दुर्लभम् नरसिंहं नरो दृष्ट्वा लभेद् अभिमतं फलम्
58,64,nirmuktaḥ sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati sakṛd dṛṣṭvā tu taṃ devaṃ bhaktyā siṃhavapurdharam,निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति सकृद् दृष्ट्वा तु तं देवं भक्त्या सिंहवपुर्धरम्
58,65,mucyate cāśubhair duḥkhair janmakoṭisamudbhavaiḥ saṃgrāme saṃkaṭe durge coravyāghrādipīḍite,मुच्यते चाशुभैर् दुःखैर् जन्मकोटिसमुद्भवैः संग्रामे संकटे दुर्गे चोरव्याघ्रादिपीडिते
58,66,kāntāre prāṇasaṃdehe viṣavahnijaleṣu ca rājādibhyaḥ samudrebhyo graharogādipīḍite,कान्तारे प्राणसंदेहे विषवह्निजलेषु च राजादिभ्यः समुद्रेभ्यो ग्रहरोगादिपीडिते
58,67,smṛtvā taṃ puruṣaḥ sarvai rājagrāmair vimucyate sūryodaye yathā nāśaṃ tamo 'bhyeti mahattaram,स्मृत्वा तं पुरुषः सर्वै राजग्रामैर् विमुच्यते सूर्योदये यथा नाशं तमो ऽभ्येति महत्तरम्
58,68,tathā saṃdarśane tasya vināśaṃ yānty upadravāḥ guṭikāñjanapātālapāduke ca rasāyanam,तथा संदर्शने तस्य विनाशं यान्त्य् उपद्रवाः गुटिकाञ्जनपातालपादुके च रसायनम्
58,69,narasiṃhe prasanne tu prāpnoty anyāṃś ca vāñchitān yān yān kāmān abhidhyāyan bhajate narakesarīm,नरसिंहे प्रसन्ने तु प्राप्नोत्य् अन्यांश् च वाञ्छितान् यान् यान् कामान् अभिध्यायन् भजते नरकेसरीम्
58,70,tāṃs tān kāmān avāpnoti naro nāsty atra saṃśayaḥ dṛṣṭvā taṃ devadeveśaṃ bhaktyāpūjya praṇamya ca,तांस् तान् कामान् अवाप्नोति नरो नास्त्य् अत्र संशयः दृष्ट्वा तं देवदेवेशं भक्त्यापूज्य प्रणम्य च
58,71,daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ daśaguṇaṃ labhet pāpaiḥ sarvair vinirmukto guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ,दशानाम् अश्वमेधानां फलं दशगुणं लभेत् पापैः सर्वैर् विनिर्मुक्तो गुणैः सर्वैर् अलंकृतः
58,72,sarvakāmasamṛddhātmā jarāmaraṇavarjitaḥ sauvarṇena vimānena kiṅkiṇījālamālinā,सर्वकामसमृद्धात्मा जरामरणवर्जितः सौवर्णेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना
58,73,sarvakāmasamṛddhena kāmagena suvarcasā taruṇādityavarṇena muktāhārāvalambinā,सर्वकामसमृद्धेन कामगेन सुवर्चसा तरुणादित्यवर्णेन मुक्ताहारावलम्बिना
58,74,divyastrīśatayuktena divyagandharvanādinā kulaikaviṃśam uddhṛtya devavan muditaḥ sukhī,दिव्यस्त्रीशतयुक्तेन दिव्यगन्धर्वनादिना कुलैकविंशम् उद्धृत्य देववन् मुदितः सुखी
58,75,stūyamāno 'psarobhiś ca viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ bhuktvā tatra varān bhogān viṣṇuloke dvijottamāḥ,स्तूयमानो ऽप्सरोभिश् च विष्णुलोकं व्रजेन् नरः भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् विष्णुलोके द्विजोत्तमाः
58,76,gandharvair apsarair yuktaḥ kṛtvā rūpaṃ caturbhujam manohlādakaraṃ saukhyaṃ yāvad ābhūtasaṃplavam,गन्धर्वैर् अप्सरैर् युक्तः कृत्वा रूपं चतुर्भुजम् मनोह्लादकरं सौख्यं यावद् आभूतसंप्लवम्
58,77,puṇyakṣayād ihāyātaḥ pravare yogināṃ kule caturvedī bhaved vipro vedavedāṅgapāragaḥ vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt,पुण्यक्षयाद् इहायातः प्रवरे योगिनां कुले चतुर्वेदी भवेद् विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
59,1,anantākhyaṃ vāsudevaṃ dṛṣṭvā bhaktyā praṇamya ca sarvapāpavinirmukto naro yāti paraṃ padam,अनन्ताख्यं वासुदेवं दृष्ट्वा भक्त्या प्रणम्य च सर्वपापविनिर्मुक्तो नरो याति परं पदम्
59,2,mayā cārādhitaś cāsau śakreṇa tadanantaram vibhīṣaṇena rāmeṇa kas taṃ nārādhayet pumān,मया चाराधितश् चासौ शक्रेण तदनन्तरम् विभीषणेन रामेण कस् तं नाराधयेत् पुमान्
59,3,śvetagaṅgāṃ naraḥ snātvā yaḥ paśyec chvetamādhavam matsyākhyaṃ mādhavaṃ caiva śvetadvīpaṃ sa gacchati,श्वेतगङ्गां नरः स्नात्वा यः पश्येच् छ्वेतमाधवम् मत्स्याख्यं माधवं चैव श्वेतद्वीपं स गच्छति
59,4,śvetamādhavamāhātmyaṃ vaktum arhasy aśeṣataḥ vistareṇa jagannātha pratimāṃ tasya vai hareḥ,श्वेतमाधवमाहात्म्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः विस्तरेण जगन्नाथ प्रतिमां तस्य वै हरेः
59,5,tasmin kṣetravare puṇye vikhyāte jagatītale śvetākhyaṃ mādhavaṃ devaṃ kas taṃ sthāpitavān purā,तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये विख्याते जगतीतले श्वेताख्यं माधवं देवं कस् तं स्थापितवान् पुरा
59,6,abhūt kṛtayuge viprāḥ śveto nāma nṛpo balī matimān dharmavic chūraḥ satyasaṃdho dṛḍhavrataḥ,अभूत् कृतयुगे विप्राः श्वेतो नाम नृपो बली मतिमान् धर्मविच् छूरः सत्यसंधो दृढव्रतः
59,7,yasya rājye tu varṣāṇāṃ sahasraṃ daśa mānavāḥ bhavanty āyuṣmanto lokā bālas tasmin na sīdati,यस्य राज्ये तु वर्षाणां सहस्रं दश मानवाः भवन्त्य् आयुष्मन्तो लोका बालस् तस्मिन् न सीदति
59,8,vartamāne tadā rājye kiṃcit kāle gate dvijāḥ kapālagautamo nāma ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ,वर्तमाने तदा राज्ये किंचित् काले गते द्विजाः कपालगौतमो नाम ऋषिः परमधार्मिकः
59,9,suto 'syājātadantaś ca mṛtaḥ kālavaśād dvijāḥ tam ādāya ṛṣir dhīmān nṛpasyāntikam ānayat,सुतो ऽस्याजातदन्तश् च मृतः कालवशाद् द्विजाः तम् आदाय ऋषिर् धीमान् नृपस्यान्तिकम् आनयत्
59,10,dṛṣṭvaivaṃ nṛpatiḥ suptaṃ kumāraṃ gatacetasam pratijñām akarod viprā jīvanārthaṃ śiśos tadā,दृष्ट्वैवं नृपतिः सुप्तं कुमारं गतचेतसम् प्रतिज्ञाम् अकरोद् विप्रा जीवनार्थं शिशोस् तदा
59,11,yāvad bālam ahaṃ tv enaṃ yamasya sadane gatam nānaye saptarātreṇa citāṃ dīptāṃ samāruhe,यावद् बालम् अहं त्व् एनं यमस्य सदने गतम् नानये सप्तरात्रेण चितां दीप्तां समारुहे
59,12,evam uktvāsitaiḥ padmaiḥ śatair daśaśatādikaiḥ saṃpūjya ca mahādevaṃ rājā vidyāṃ punar japet,एवम् उक्त्वासितैः पद्मैः शतैर् दशशतादिकैः संपूज्य च महादेवं राजा विद्यां पुनर् जपेत्
59,13,atibhaktiṃ tu saṃcintya nṛpasya jagadīśvaraḥ sāṃnidhyam agamat tuṣṭo śmīty uvāca sahomayā,अतिभक्तिं तु संचिन्त्य नृपस्य जगदीश्वरः सांनिध्यम् अगमत् तुष्टो श्मीत्य् उवाच सहोमया
59,14,śrutvaivaṃ giram īśasya vilokya sahasā haram bhasmadigdhaṃ virūpākṣaṃ śaratkundenduvarcasam,श्रुत्वैवं गिरम् ईशस्य विलोक्य सहसा हरम् भस्मदिग्धं विरूपाक्षं शरत्कुन्देन्दुवर्चसम्
59,15,śārdūlacarmavasanaṃ śaśāṅkāṅkitamūrdhajam mahīṃ nipatya sahasā praṇamya sa tadābravīt,शार्दूलचर्मवसनं शशाङ्काङ्कितमूर्धजम् महीं निपत्य सहसा प्रणम्य स तदाब्रवीत्
59,16,kāruṇyaṃ yadi me dṛṣṭvā prasanno 'si prabho yadi kālasya vaśam āpanno bālako dvijaputrakaḥ,कारुण्यं यदि मे दृष्ट्वा प्रसन्नो ऽसि प्रभो यदि कालस्य वशम् आपन्नो बालको द्विजपुत्रकः
59,17,jīvatv eṣa punar bāla ity evaṃ vratam āhitam akasmāc ca mṛtaṃ bālaṃ niyamya bhagavan svayam yathoktāyuṣyasaṃyuktaṃ kṣemaṃ kuru maheśvara,जीवत्व् एष पुनर् बाल इत्य् एवं व्रतम् आहितम् अकस्माच् च मृतं बालं नियम्य भगवन् स्वयम् यथोक्तायुष्यसंयुक्तं क्षेमं कुरु महेश्वर
59,18,śvetasyaitad vacaḥ śrutvā mudaṃ prāpa haras tadā kālam ājñāpayām āsa sarvabhūtabhayaṃkaram,श्वेतस्यैतद् वचः श्रुत्वा मुदं प्राप हरस् तदा कालम् आज्ञापयाम् आस सर्वभूतभयंकरम्
59,19,niyamya kālaṃ durdharṣaṃ yamasyājñākaraṃ dvijāḥ bālaṃ saṃjīvayām āsa mṛtyor mukhagataṃ punaḥ,नियम्य कालं दुर्धर्षं यमस्याज्ञाकरं द्विजाः बालं संजीवयाम् आस मृत्योर् मुखगतं पुनः
59,20,kṛtvā kṣemaṃ jagat sarvaṃ muneḥ putraṃ sa taṃ dvijāḥ devyā sahomayā devas tatraivāntaradhīyata,कृत्वा क्षेमं जगत् सर्वं मुनेः पुत्रं स तं द्विजाः देव्या सहोमया देवस् तत्रैवान्तरधीयत
59,21,evaṃ saṃjīvayām āsa muneḥ putraṃ nṛpottamaḥ,एवं संजीवयाम् आस मुनेः पुत्रं नृपोत्तमः
59,22,devadeva jagannātha trailokyaprabhavāvyaya brūhi naḥ paramaṃ tathyaṃ śvetākhyasya ca sāṃpratam,देवदेव जगन्नाथ त्रैलोक्यप्रभवाव्यय ब्रूहि नः परमं तथ्यं श्वेताख्यस्य च सांप्रतम्
59,23,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ sarvasattvahitāvaham pravakṣyāmi yathātathyaṃ yat pṛcchatha mamānaghāḥ,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः सर्वसत्त्वहितावहम् प्रवक्ष्यामि यथातथ्यं यत् पृच्छथ ममानघाः
59,24,mādhavasya ca māhātmyaṃ sarvapāpapraṇāśanam yac chrutvābhimatān kāmān dhruvaṃ prāpnoti mānavaḥ,माधवस्य च माहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम् यच् छ्रुत्वाभिमतान् कामान् ध्रुवं प्राप्नोति मानवः
59,25,śrutavān ṛṣibhiḥ pūrvaṃ mādhavākhyasya bho dvijāḥ śṛṇudhvaṃ tāṃ kathāṃ divyāṃ bhayaśokārtināśinīm,श्रुतवान् ऋषिभिः पूर्वं माधवाख्यस्य भो द्विजाः शृणुध्वं तां कथां दिव्यां भयशोकार्तिनाशिनीम्
59,26,sa kṛtvā rājyam ekāgryaṃ varṣāṇāṃ ca sahasraśaḥ vicārya laukikān dharmān vaidikān niyamāṃs tathā,स कृत्वा राज्यम् एकाग्र्यं वर्षाणां च सहस्रशः विचार्य लौकिकान् धर्मान् वैदिकान् नियमांस् तथा
59,27,keśavārādhane viprā niścitaṃ vratam āsthitaḥ sa gatvā paramaṃ kṣetraṃ sāgaraṃ dakṣiṇāśrayam,केशवाराधने विप्रा निश्चितं व्रतम् आस्थितः स गत्वा परमं क्षेत्रं सागरं दक्षिणाश्रयम्
59,28,taṭe tasmiñ śubhe ramye deśe kṛṣṇasya cāntike śveto 'tha kārayām āsa prāsādaṃ śubhalakṣaṇam,तटे तस्मिञ् शुभे रम्ये देशे कृष्णस्य चान्तिके श्वेतो ऽथ कारयाम् आस प्रासादं शुभलक्षणम्
59,29,dhanvantaraśataṃ caikaṃ devadevasya dakṣiṇe tataḥ śvetena viprendrāḥ śvetaśailamayena ca,धन्वन्तरशतं चैकं देवदेवस्य दक्षिणे ततः श्वेतेन विप्रेन्द्राः श्वेतशैलमयेन च
59,30,kṛtaḥ sa bhagavāñ śveto mādhavaś candrasaṃnibhaḥ pratiṣṭhāṃ vidhivac cakre yathoddiṣṭāṃ svayaṃ tu saḥ,कृतः स भगवाञ् श्वेतो माधवश् चन्द्रसंनिभः प्रतिष्ठां विधिवच् चक्रे यथोद्दिष्टां स्वयं तु सः
59,31,dattvā dānaṃ dvijātibhyo dīnānāthatapasvinām athānantarato rājā mādhavasya ca saṃnidhau,दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यो दीनानाथतपस्विनाम् अथानन्तरतो राजा माधवस्य च संनिधौ
59,32,mahīṃ nipatya sahasā oṃkāraṃ dvādaśākṣaram japan sa maunam āsthāya māsam ekaṃ samādhinā,महीं निपत्य सहसा ओंकारं द्वादशाक्षरम् जपन् स मौनम् आस्थाय मासम् एकं समाधिना
59,33,nirāhāro mahābhāgaḥ samyag viṣṇupade sthitaḥ japānte sa tu deveśaṃ saṃstotum upacakrame,निराहारो महाभागः सम्यग् विष्णुपदे स्थितः जपान्ते स तु देवेशं संस्तोतुम् उपचक्रमे
59,34,oṃ namo vāsudevāya namaḥ saṃkarṣaṇāya ca pradyumnāyāniruddhāya namo nārāyaṇāya ca,ॐ नमो वासुदेवाय नमः संकर्षणाय च प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नमो नारायणाय च
59,35,namo 'stu bahurūpāya viśvarūpāya vedhase nirguṇāyāpratarkyāya śucaye śuklakarmaṇe,नमो ऽस्तु बहुरूपाय विश्वरूपाय वेधसे निर्गुणायाप्रतर्क्याय शुचये शुक्लकर्मणे
59,36,oṃ namaḥ padmanābhāya padmagarbhodbhavāya ca namo 'stu padmavarṇāya padmahastāya te namaḥ,ॐ नमः पद्मनाभाय पद्मगर्भोद्भवाय च नमो ऽस्तु पद्मवर्णाय पद्महस्ताय ते नमः
59,37,oṃ namaḥ puṣkarākṣāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe namaḥ sahasrapādāya sahasrabhujamanyave,ॐ नमः पुष्कराक्षाय सहस्राक्षाय मीढुषे नमः सहस्रपादाय सहस्रभुजमन्यवे
59,38,oṃ namo 'stu varāhāya varadāya sumedhase variṣṭhāya vareṇyāya śaraṇyāyācyutāya ca,ॐ नमो ऽस्तु वराहाय वरदाय सुमेधसे वरिष्ठाय वरेण्याय शरण्यायाच्युताय च
59,39,oṃ namo bālarūpāya bālapadmaprabhāya ca bālārkasomanetrāya muñjakeśāya dhīmate,ॐ नमो बालरूपाय बालपद्मप्रभाय च बालार्कसोमनेत्राय मुञ्जकेशाय धीमते
59,40,keśavāya namo nityaṃ namo nārāyaṇāya ca mādhavāya variṣṭhāya govindāya namo namaḥ,केशवाय नमो नित्यं नमो नारायणाय च माधवाय वरिष्ठाय गोविन्दाय नमो नमः
59,41,oṃ namo viṣṇave nityaṃ devāya vasuretase madhusūdanāya namaḥ śuddhāyāṃśudharāya ca,ॐ नमो विष्णवे नित्यं देवाय वसुरेतसे मधुसूदनाय नमः शुद्धायांशुधराय च
59,42,namo anantāya sūkṣmāya namaḥ śrīvatsadhāriṇe trivikramāya ca namo divyapītāmbarāya ca,नमो अनन्ताय सूक्ष्माय नमः श्रीवत्सधारिणे त्रिविक्रमाय च नमो दिव्यपीताम्बराय च
59,43,sṛṣṭikartre namas tubhyaṃ goptre dhātre namo namaḥ namo 'stu guṇabhūtāya nirguṇāya namo namaḥ,सृष्टिकर्त्रे नमस् तुभ्यं गोप्त्रे धात्रे नमो नमः नमो ऽस्तु गुणभूताय निर्गुणाय नमो नमः
59,44,namo vāmanarūpāya namo vāmanakarmaṇe namo vāmananetrāya namo vāmanavāhine,नमो वामनरूपाय नमो वामनकर्मणे नमो वामननेत्राय नमो वामनवाहिने
59,45,namo ramyāya pūjyāya namo 'stv avyaktarūpiṇe apratarkyāya śuddhāya namo bhayaharāya ca,नमो रम्याय पूज्याय नमो ऽस्त्व् अव्यक्तरूपिणे अप्रतर्क्याय शुद्धाय नमो भयहराय च
59,46,saṃsārārṇavapotāya praśāntāya svarūpiṇe śivāya saumyarūpāya rudrāyottāraṇāya ca,संसारार्णवपोताय प्रशान्ताय स्वरूपिणे शिवाय सौम्यरूपाय रुद्रायोत्तारणाय च
59,47,bhavabhaṅgakṛte caiva bhavabhogapradāya ca bhavasaṃghātarūpāya bhavasṛṣṭikṛte namaḥ,भवभङ्गकृते चैव भवभोगप्रदाय च भवसंघातरूपाय भवसृष्टिकृते नमः
59,48,oṃ namo divyarūpāya somāgniśvasitāya ca somasūryāṃśukeśāya gobrāhmaṇahitāya ca,ॐ नमो दिव्यरूपाय सोमाग्निश्वसिताय च सोमसूर्यांशुकेशाय गोब्राह्मणहिताय च
59,49,oṃ nama ṛksvarūpāya padakramasvarūpiṇe ṛkstutāya namas tubhyaṃ nama ṛksādhanāya ca,ॐ नम ऋक्स्वरूपाय पदक्रमस्वरूपिणे ऋक्स्तुताय नमस् तुभ्यं नम ऋक्साधनाय च
59,50,oṃ namo yajuṣāṃ dhātre yajūrūpadharāya ca yajuryājyāya juṣṭāya yajuṣāṃ pataye namaḥ,ॐ नमो यजुषां धात्रे यजूरूपधराय च यजुर्याज्याय जुष्टाय यजुषां पतये नमः
59,51,oṃ namaḥ śrīpate deva śrīdharāya varāya ca śriyaḥ kāntāya dāntāya yogicintyāya yogine,ॐ नमः श्रीपते देव श्रीधराय वराय च श्रियः कान्ताय दान्ताय योगिचिन्त्याय योगिने
59,52,oṃ namaḥ sāmarūpāya sāmadhvanivarāya ca oṃ namaḥ sāmasaumyāya sāmayogavide namaḥ,ॐ नमः सामरूपाय सामध्वनिवराय च ॐ नमः सामसौम्याय सामयोगविदे नमः
59,53,sāmne ca sāmagītāya oṃ namaḥ sāmadhāriṇe sāmayajñavide caiva namaḥ sāmakarāya ca,साम्ने च सामगीताय ॐ नमः सामधारिणे सामयज्ञविदे चैव नमः सामकराय च
59,54,namas tv atharvaśirase namo 'tharvasvarūpiṇe namo 'stv atharvapādāya namo 'tharvakarāya ca,नमस् त्व् अथर्वशिरसे नमो ऽथर्वस्वरूपिणे नमो ऽस्त्व् अथर्वपादाय नमो ऽथर्वकराय च
59,55,oṃ namo vajraśīrṣāya madhukaiṭabhaghātine mahodadhijalasthāya vedāharaṇakāriṇe,ॐ नमो वज्रशीर्षाय मधुकैटभघातिने महोदधिजलस्थाय वेदाहरणकारिणे
59,56,namo dīptasvarūpāya hṛṣīkeśāya vai namaḥ namo bhagavate tubhyaṃ vāsudevāya te namaḥ,नमो दीप्तस्वरूपाय हृषीकेशाय वै नमः नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय ते नमः
59,57,nārāyaṇa namas tubhyaṃ namo lokahitāya ca oṃ namo mohanāśāya bhavabhaṅgakarāya ca,नारायण नमस् तुभ्यं नमो लोकहिताय च ॐ नमो मोहनाशाय भवभङ्गकराय च
59,58,gatipradāya ca namo namo bandhaharāya ca trailokyatejasāṃ kartre namas tejaḥsvarūpiṇe,गतिप्रदाय च नमो नमो बन्धहराय च त्रैलोक्यतेजसां कर्त्रे नमस् तेजःस्वरूपिणे
59,59,yogīśvarāya śuddhāya rāmāyottaraṇāya ca sukhāya sukhanetrāya namaḥ sukṛtadhāriṇe,योगीश्वराय शुद्धाय रामायोत्तरणाय च सुखाय सुखनेत्राय नमः सुकृतधारिणे
59,60,vāsudevāya vandyāya vāmadevāya vai namaḥ dehināṃ dehakartre ca bhedabhaṅgakarāya ca,वासुदेवाय वन्द्याय वामदेवाय वै नमः देहिनां देहकर्त्रे च भेदभङ्गकराय च
59,61,devair vanditadehāya namas te divyamauline namo vāsanivāsāya vāsavyavaharāya ca,देवैर् वन्दितदेहाय नमस् ते दिव्यमौलिने नमो वासनिवासाय वासव्यवहराय च
59,62,oṃ namo vasukartre ca vasuvāsapradāya ca namo yajñasvarūpāya yajñeśāya ca yogine,ॐ नमो वसुकर्त्रे च वसुवासप्रदाय च नमो यज्ञस्वरूपाय यज्ञेशाय च योगिने
59,63,yatiyogakareśāya namo yajñāṅgadhāriṇe saṃkarṣaṇāya ca namaḥ pralambamathanāya ca,यतियोगकरेशाय नमो यज्ञाङ्गधारिणे संकर्षणाय च नमः प्रलम्बमथनाय च
59,64,meghaghoṣasvanottīrṇavegalāṅgaladhāriṇe namo 'stu jñānināṃ jñāna nārāyaṇaparāyaṇa,मेघघोषस्वनोत्तीर्णवेगलाङ्गलधारिणे नमो ऽस्तु ज्ञानिनां ज्ञान नारायणपरायण
59,65,na me 'sti tvām ṛte bandhur narakottāraṇe prabho atas tvāṃ sarvabhāvena praṇato natavatsala,न मे ऽस्ति त्वाम् ऋते बन्धुर् नरकोत्तारणे प्रभो अतस् त्वां सर्वभावेन प्रणतो नतवत्सल
59,66,malaṃ yat kāyajaṃ vāpi mānasaṃ caiva keśava na tasyānyo 'sti deveśa kṣālakas tvām ṛte 'cyuta,मलं यत् कायजं वापि मानसं चैव केशव न तस्यान्यो ऽस्ति देवेश क्षालकस् त्वाम् ऋते ऽच्युत
59,67,saṃsargāṇi samastāni vihāya tvām upasthitaḥ saṅgo me 'stu tvayā sārdham ātmalābhāya keśava,संसर्गाणि समस्तानि विहाय त्वाम् उपस्थितः सङ्गो मे ऽस्तु त्वया सार्धम् आत्मलाभाय केशव
59,68,kaṣṭam āpat suduṣpāraṃ saṃsāraṃ vedmi keśava tāpatrayaparikliṣṭas tena tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ,कष्टम् आपत् सुदुष्पारं संसारं वेद्मि केशव तापत्रयपरिक्लिष्टस् तेन त्वां शरणं गतः
59,69,eṣaṇābhir jagat sarvaṃ mohitaṃ māyayā tava ākarṣitaṃ ca lobhādyair atas tvām aham āśritaḥ,एषणाभिर् जगत् सर्वं मोहितं मायया तव आकर्षितं च लोभाद्यैर् अतस् त्वाम् अहम् आश्रितः
59,70,nāsti kiṃcit sukhaṃ viṣṇo saṃsārasthasya dehinaḥ yathā yathā hi yajñeśa tvayi cetaḥ pravartate,नास्ति किंचित् सुखं विष्णो संसारस्थस्य देहिनः यथा यथा हि यज्ञेश त्वयि चेतः प्रवर्तते
59,71,tathā phalavihīnaṃ tu sukham ātyantikaṃ labhet naṣṭo vivekaśūnyo 'smi dṛśyate jagad āturam,तथा फलविहीनं तु सुखम् आत्यन्तिकं लभेत् नष्टो विवेकशून्यो ऽस्मि दृश्यते जगद् आतुरम्
59,72,govinda trāhi saṃsārān mām uddhartuṃ tvam arhasi magnasya mohasalile niruttāre bhavārṇave uddhartā puṇḍarīkākṣa tvām ṛte 'nyo na vidyate,गोविन्द त्राहि संसारान् माम् उद्धर्तुं त्वम् अर्हसि मग्नस्य मोहसलिले निरुत्तारे भवार्णवे उद्धर्ता पुण्डरीकाक्ष त्वाम् ऋते ऽन्यो न विद्यते
59,73,itthaṃ stutas tatas tena rājñā śvetena bho dvijāḥ tasmin kṣetravare divye vikhyāte puruṣottame,इत्थं स्तुतस् ततस् तेन राज्ञा श्वेतेन भो द्विजाः तस्मिन् क्षेत्रवरे दिव्ये विख्याते पुरुषोत्तमे
59,74,bhaktiṃ tasya tu saṃcintya devadevo jagadguruḥ ājagāma nṛpasyāgre sarvair devair vṛto hariḥ,भक्तिं तस्य तु संचिन्त्य देवदेवो जगद्गुरुः आजगाम नृपस्याग्रे सर्वैर् देवैर् वृतो हरिः
59,75,nīlajīmūtasaṃkāśaḥ padmapattrāyatekṣaṇaḥ dadhat sudarśanaṃ dhīmān karāgre dīptamaṇḍalam,नीलजीमूतसंकाशः पद्मपत्त्रायतेक्षणः दधत् सुदर्शनं धीमान् कराग्रे दीप्तमण्डलम्
59,76,kṣīrodajalasaṃkāśo vimalaś candrasaṃnibhaḥ rarāja vāmahaste 'sya pāñcajanyo mahādyutiḥ,क्षीरोदजलसंकाशो विमलश् चन्द्रसंनिभः रराज वामहस्ते ऽस्य पाञ्चजन्यो महाद्युतिः
59,77,pakṣirājadhvajaḥ śrīmān gadāśārṅgāsidhṛk prabhuḥ uvāca sādhu bho rājan yasya te matir uttamā yad iṣṭaṃ vara bhadraṃ te prasanno 'smi tavānagha,पक्षिराजध्वजः श्रीमान् गदाशार्ङ्गासिधृक् प्रभुः उवाच साधु भो राजन् यस्य ते मतिर् उत्तमा यद् इष्टं वर भद्रं ते प्रसन्नो ऽस्मि तवानघ
59,78,śrutvaivaṃ devadevasya vākyaṃ tat paramāmṛtam praṇamya śirasovāca śvetas tadgatamānasaḥ,श्रुत्वैवं देवदेवस्य वाक्यं तत् परमामृतम् प्रणम्य शिरसोवाच श्वेतस् तद्गतमानसः
59,79,yady ahaṃ bhagavan bhaktaḥ prayaccha varam uttamam ābrahmabhavanād ūrdhvaṃ vaiṣṇavaṃ padam avyayam,यद्य् अहं भगवन् भक्तः प्रयच्छ वरम् उत्तमम् आब्रह्मभवनाद् ऊर्ध्वं वैष्णवं पदम् अव्ययम्
59,80,vimalaṃ virajaṃ śuddhaṃ saṃsārāsaṅgavarjitam tat padaṃ gantum icchāmi tvatprasādāj jagatpate,विमलं विरजं शुद्धं संसारासङ्गवर्जितम् तत् पदं गन्तुम् इच्छामि त्वत्प्रसादाज् जगत्पते
59,81,yat padaṃ vibudhāḥ sarve munayaḥ siddhayoginaḥ nābhigacchanti yad ramyaṃ paraṃ padam anāmayam,यत् पदं विबुधाः सर्वे मुनयः सिद्धयोगिनः नाभिगच्छन्ति यद् रम्यं परं पदम् अनामयम्
59,82,yāsyasi paramaṃ sthānaṃ rājyāmṛtam upāsya ca sarvāṃl lokān atikramya mama lokaṃ gamiṣyasi,यास्यसि परमं स्थानं राज्यामृतम् उपास्य च सर्वांल् लोकान् अतिक्रम्य मम लोकं गमिष्यसि
59,83,kīrtis tavātra rājendra trīṃl lokāṃś ca gamiṣyati sāṃnidhyaṃ mama caivātra sarvadaiva bhaviṣyati,कीर्तिस् तवात्र राजेन्द्र त्रींल् लोकांश् च गमिष्यति सांनिध्यं मम चैवात्र सर्वदैव भविष्यति
59,84,śvetagaṅgeti gāsyanti sarve te devadānavāḥ kuśāgreṇāpi rājendra śvetagāṅgeyam ambu ca,श्वेतगङ्गेति गास्यन्ति सर्वे ते देवदानवाः कुशाग्रेणापि राजेन्द्र श्वेतगाङ्गेयम् अम्बु च
59,85,spṛṣṭvā svargaṃ gamiṣyanti madbhaktā ye samāhitāḥ yas tv imāṃ pratimāṃ gacchen mādhavākhyāṃ śaśiprabhām,स्पृष्ट्वा स्वर्गं गमिष्यन्ति मद्भक्ता ये समाहिताः यस् त्व् इमां प्रतिमां गच्छेन् माधवाख्यां शशिप्रभाम्
59,86,śaṅkhagokṣīrasaṃkāśām aśeṣāghavināśinīm tāṃ praṇamya sakṛd bhaktyā puṇḍarīkanibhekṣaṇām,शङ्खगोक्षीरसंकाशाम् अशेषाघविनाशिनीम् तां प्रणम्य सकृद् भक्त्या पुण्डरीकनिभेक्षणाम्
59,87,vihāya sarvalokān vai mama loke mahīyate manvantarāṇi tatraiva devakanyābhir āvṛtaḥ,विहाय सर्वलोकान् वै मम लोके महीयते मन्वन्तराणि तत्रैव देवकन्याभिर् आवृतः
59,88,gīyamānaś ca madhuraṃ siddhagandharvasevitaḥ bhunakti vipulān bhogān yatheṣṭaṃ māmakaiḥ saha,गीयमानश् च मधुरं सिद्धगन्धर्वसेवितः भुनक्ति विपुलान् भोगान् यथेष्टं मामकैः सह
59,89,cyutas tasmād ihāgatya manuṣyo brāhmaṇo bhavet vedavedāṅgavic chrīmān bhogavāṃś cirajīvitaḥ,च्युतस् तस्माद् इहागत्य मनुष्यो ब्राह्मणो भवेत् वेदवेदाङ्गविच् छ्रीमान् भोगवांश् चिरजीवितः
59,90,gajāśvarathayānāḍhyo dhanadhānyāvṛtaḥ śuciḥ rūpavān bahubhāgyaś ca putrapautrasamanvitaḥ,गजाश्वरथयानाढ्यो धनधान्यावृतः शुचिः रूपवान् बहुभाग्यश् च पुत्रपौत्रसमन्वितः
59,91,puruṣottamaṃ punaḥ prāpya vaṭamūle 'tha sāgare tyaktvā dehaṃ hariṃ smṛtvā tataḥ śāntapadaṃ vrajet,पुरुषोत्तमं पुनः प्राप्य वटमूले ऽथ सागरे त्यक्त्वा देहं हरिं स्मृत्वा ततः शान्तपदं व्रजेत्
60,1,śvetamādhavam ālokya samīpe matsyamādhavam ekārṇavajale pūrvaṃ rohitaṃ rūpam āsthitam,श्वेतमाधवम् आलोक्य समीपे मत्स्यमाधवम् एकार्णवजले पूर्वं रोहितं रूपम् आस्थितम्
60,2,vedānāṃ haraṇārthāya rasātalatale sthitam cintayitvā kṣitiṃ samyak tasmin sthāne pratiṣṭhitam,वेदानां हरणार्थाय रसातलतले स्थितम् चिन्तयित्वा क्षितिं सम्यक् तस्मिन् स्थाने प्रतिष्ठितम्
60,3,ādyāvataraṇaṃ rūpaṃ mādhavaṃ matsyarūpiṇam praṇamya praṇato bhūtvā sarvaduḥkhād vimucyate,आद्यावतरणं रूपं माधवं मत्स्यरूपिणम् प्रणम्य प्रणतो भूत्वा सर्वदुःखाद् विमुच्यते
60,4,prayāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo hariḥ svayam kāle punar ihāyāto rājā syāt pṛthivītale,प्रयाति परमं स्थानं यत्र देवो हरिः स्वयम् काले पुनर् इहायातो राजा स्यात् पृथिवीतले
60,5,vatsamādhavam āsādya durādharṣo bhaven naraḥ dātā bhoktā bhaved yajvā vaiṣṇavaḥ satyasaṃgaraḥ,वत्समाधवम् आसाद्य दुराधर्षो भवेन् नरः दाता भोक्ता भवेद् यज्वा वैष्णवः सत्यसंगरः
60,6,yogaṃ prāpya hareḥ paścāt tato mokṣam avāpnuyāt matsyamādhavamāhātmyaṃ mayā saṃparikīrtitam yaṃ dṛṣṭvā muniśārdūlāḥ sarvān kāmān avāpnuyāt,योगं प्राप्य हरेः पश्चात् ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् मत्स्यमाधवमाहात्म्यं मया संपरिकीर्तितम् यं दृष्ट्वा मुनिशार्दूलाः सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्
60,7,bhagavañ śrotum icchāmo mārjanaṃ varuṇālaye kriyate snānadānādi tasyāśeṣaphalaṃ vada,भगवञ् श्रोतुम् इच्छामो मार्जनं वरुणालये क्रियते स्नानदानादि तस्याशेषफलं वद
60,8,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlā mārjanasya yathāvidhi bhaktyā tu tanmanā bhūtvā saṃprāpya puṇyam uttamam,शृणुध्वं मुनिशार्दूला मार्जनस्य यथाविधि भक्त्या तु तन्मना भूत्वा संप्राप्य पुण्यम् उत्तमम्
60,9,mārkaṇḍeyahrade snānaṃ pūrvakāle praśasyate caturdaśyāṃ viśeṣeṇa sarvapāpapraṇāśanam,मार्कण्डेयह्रदे स्नानं पूर्वकाले प्रशस्यते चतुर्दश्यां विशेषेण सर्वपापप्रणाशनम्
60,10,tadvat snānaṃ samudrasya sarvakālaṃ praśasyate paurṇamāsyāṃ viśeṣeṇa hayamedhaphalaṃ labhet,तद्वत् स्नानं समुद्रस्य सर्वकालं प्रशस्यते पौर्णमास्यां विशेषेण हयमेधफलं लभेत्
60,11,mārkaṇḍeyaṃ vaṭaṃ kṛṣṇaṃ rauhiṇeyaṃ mahodadhim indradyumnasaraś caiva pañcatīrthīvidhiḥ smṛtaḥ,मार्कण्डेयं वटं कृष्णं रौहिणेयं महोदधिम् इन्द्रद्युम्नसरश् चैव पञ्चतीर्थीविधिः स्मृतः
60,12,pūrṇimā jyeṣṭhamāsasya jyeṣṭhā ṛkṣaṃ yadā bhavet tadā gacched viśeṣeṇa tīrtharājaṃ paraṃ śubham,पूर्णिमा ज्येष्ठमासस्य ज्येष्ठा ऋक्षं यदा भवेत् तदा गच्छेद् विशेषेण तीर्थराजं परं शुभम्
60,13,kāyavāṅmānasaiḥ śuddhas tadbhāvo nānyamānasaḥ sarvadvaṃdvavinirmukto vītarāgo vimatsaraḥ,कायवाङ्मानसैः शुद्धस् तद्भावो नान्यमानसः सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्तो वीतरागो विमत्सरः
60,14,kalpavṛkṣavaṭaṃ ramyaṃ tatra snātvā janārdanam pradakṣiṇaṃ prakurvīta trivāraṃ susamāhitaḥ,कल्पवृक्षवटं रम्यं तत्र स्नात्वा जनार्दनम् प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत त्रिवारं सुसमाहितः
60,15,yaṃ dṛṣṭvā mucyate pāpāt saptajanmasamudbhavāt puṇyaṃ cāpnoti vipulaṃ gatim iṣṭāṃ ca bho dvijāḥ,यं दृष्ट्वा मुच्यते पापात् सप्तजन्मसमुद्भवात् पुण्यं चाप्नोति विपुलं गतिम् इष्टां च भो द्विजाः
60,16,tasya nāmāni vakṣyāmi pramāṇaṃ ca yuge yuge yathāsaṃkhyaṃ ca bho viprāḥ kṛtādiṣu yathākramam,तस्य नामानि वक्ष्यामि प्रमाणं च युगे युगे यथासंख्यं च भो विप्राः कृतादिषु यथाक्रमम्
60,17,vaṭaṃ vaṭeśvaraṃ kṛṣṇaṃ purāṇapuruṣaṃ dvijāḥ vaṭasyaitāni nāmāni kīrtitāni kṛtādiṣu,वटं वटेश्वरं कृष्णं पुराणपुरुषं द्विजाः वटस्यैतानि नामानि कीर्तितानि कृतादिषु
60,18,yojanaṃ pādahīnaṃ ca yojanārdhaṃ tadardhakam pramāṇaṃ kalpavṛkṣasya kṛtādau parikīrtitam,योजनं पादहीनं च योजनार्धं तदर्धकम् प्रमाणं कल्पवृक्षस्य कृतादौ परिकीर्तितम्
60,19,yathoktena tu mantreṇa namaskṛtvā tu taṃ vaṭam dakṣiṇābhimukho gacched dhanvantaraśatatrayam,यथोक्तेन तु मन्त्रेण नमस्कृत्वा तु तं वटम् दक्षिणाभिमुखो गच्छेद् धन्वन्तरशतत्रयम्
60,20,yatrāsau dṛśyate viṣṇuḥ svargadvāraṃ manoramam sāgarāmbhaḥsamākṛṣṭaṃ kāṣṭhaṃ sarvaguṇānvitam,यत्रासौ दृश्यते विष्णुः स्वर्गद्वारं मनोरमम् सागराम्भःसमाकृष्टं काष्ठं सर्वगुणान्वितम्
60,21,praṇipatya tatas taṃ bhoḥ paripūjya tataḥ punaḥ mucyate sarvarogādyais tathā pāpair grahādibhiḥ,प्रणिपत्य ततस् तं भोः परिपूज्य ततः पुनः मुच्यते सर्वरोगाद्यैस् तथा पापैर् ग्रहादिभिः
60,22,ugrasenaṃ purā dṛṣṭvā svargadvāreṇa sāgaram gatvācamya śucis tatra dhyātvā nārāyaṇaṃ param,उग्रसेनं पुरा दृष्ट्वा स्वर्गद्वारेण सागरम् गत्वाचम्य शुचिस् तत्र ध्यात्वा नारायणं परम्
60,23,nyased aṣṭākṣaraṃ mantraṃ paścād dhastaśarīrayoḥ oṃ namo nārāyaṇāyeti yaṃ vadanti manīṣiṇaḥ,न्यसेद् अष्टाक्षरं मन्त्रं पश्चाद् धस्तशरीरयोः ॐ नमो नारायणायेति यं वदन्ति मनीषिणः
60,24,kiṃ kāryaṃ bahubhir mantrair manovibhramakārakaiḥ oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ,किं कार्यं बहुभिर् मन्त्रैर् मनोविभ्रमकारकैः ॐ नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
60,25,āpo narasya sūnutvān nārā itīha kīrtitāḥ viṣṇos tās tv ayanaṃ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ,आपो नरस्य सूनुत्वान् नारा इतीह कीर्तिताः विष्णोस् तास् त्व् अयनं पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः
60,26,nārāyaṇaparā vedā nārāyaṇaparā dvijāḥ nārāyaṇaparā yajñā nārāyaṇaparāḥ kriyāḥ,नारायणपरा वेदा नारायणपरा द्विजाः नारायणपरा यज्ञा नारायणपराः क्रियाः
60,27,nārāyaṇaparā pṛthvī nārāyaṇaparaṃ jalam nārāyaṇaparo vahnir nārāyaṇaparaṃ nabhaḥ,नारायणपरा पृथ्वी नारायणपरं जलम् नारायणपरो वह्निर् नारायणपरं नभः
60,28,nārāyaṇaparo vāyur nārāyaṇaparaṃ manaḥ ahaṃkāraś ca buddhiś ca ubhe nārāyaṇātmake,नारायणपरो वायुर् नारायणपरं मनः अहंकारश् च बुद्धिश् च उभे नारायणात्मके
60,29,bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca yat kiṃcij jīvasaṃjñitam sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ caiva sarvaṃ nārāyaṇātmakam,भूतं भव्यं भविष्यं च यत् किंचिज् जीवसंज्ञितम् स्थूलं सूक्ष्मं परं चैव सर्वं नारायणात्मकम्
60,30,śabdādyā viṣayāḥ sarve śrotrādīnīndriyāṇi ca prakṛtiḥ puruṣaś caiva sarve nārāyaṇātmakāḥ,शब्दाद्या विषयाः सर्वे श्रोत्रादीनीन्द्रियाणि च प्रकृतिः पुरुषश् चैव सर्वे नारायणात्मकाः
60,31,jale sthale ca pātāle svargaloke 'mbare nage avaṣṭabhya idaṃ sarvam āste nārāyaṇaḥ prabhuḥ,जले स्थले च पाताले स्वर्गलोके ऽम्बरे नगे अवष्टभ्य इदं सर्वम् आस्ते नारायणः प्रभुः
60,32,kiṃ cātra bahunoktena jagad etac carācaram brahmādistambaparyantaṃ sarvaṃ nārāyaṇātmakam,किं चात्र बहुनोक्तेन जगद् एतच् चराचरम् ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं सर्वं नारायणात्मकम्
60,33,nārāyaṇāt paraṃ kiṃcin neha paśyāmi bho dvijāḥ tena vyāptam idaṃ sarvaṃ dṛśyādṛśyaṃ carācaram,नारायणात् परं किंचिन् नेह पश्यामि भो द्विजाः तेन व्याप्तम् इदं सर्वं दृश्यादृश्यं चराचरम्
60,34,āpo hy āyatanaṃ viṣṇoḥ sa ca evāmbhasāṃ patiḥ tasmād apsu smaren nityaṃ nārāyaṇam aghāpaham,आपो ह्य् आयतनं विष्णोः स च एवाम्भसां पतिः तस्माद् अप्सु स्मरेन् नित्यं नारायणम् अघापहम्
60,35,snānakāle viśeṣeṇa copasthāya jale śuciḥ smaren nārāyaṇaṃ dhyāyed dhaste kāye ca vinyaset,स्नानकाले विशेषेण चोपस्थाय जले शुचिः स्मरेन् नारायणं ध्यायेद् धस्ते काये च विन्यसेत्
60,36,oṃkāraṃ ca nakāraṃ ca aṅguṣṭhe hastayor nyaset śeṣair hastatalaṃ yāvat tarjanyādiṣu vinyaset,ओंकारं च नकारं च अङ्गुष्ठे हस्तयोर् न्यसेत् शेषैर् हस्ततलं यावत् तर्जन्यादिषु विन्यसेत्
60,37,oṃkāraṃ vāmapāde tu nakāraṃ dakṣiṇe nyaset mokāraṃ vāmakaṭyāṃ tu nākāraṃ dakṣiṇe nyaset,ओंकारं वामपादे तु नकारं दक्षिणे न्यसेत् मोकारं वामकट्यां तु नाकारं दक्षिणे न्यसेत्
60,38,rākāraṃ nābhideśe tu yakāraṃ vāmabāhuke ṇākāraṃ dakṣiṇe nyasya yakāraṃ mūrdhni vinyaset,राकारं नाभिदेशे तु यकारं वामबाहुके णाकारं दक्षिणे न्यस्य यकारं मूर्ध्नि विन्यसेत्
60,39,adhaś cordhvaṃ ca hṛdaye pārśvataḥ pṛṣṭhato 'grataḥ dhyātvā nārāyaṇaṃ paścād ārabhet kavacaṃ budhaḥ,अधश् चोर्ध्वं च हृदये पार्श्वतः पृष्ठतो ऽग्रतः ध्यात्वा नारायणं पश्चाद् आरभेत् कवचं बुधः
60,40,pūrve māṃ pātu govindo dakṣiṇe madhusūdanaḥ paścime śrīdharo devaḥ keśavas tu tathottare,पूर्वे मां पातु गोविन्दो दक्षिणे मधुसूदनः पश्चिमे श्रीधरो देवः केशवस् तु तथोत्तरे
60,41,pātu viṣṇus tathāgneye nairṛte mādhavo 'vyayaḥ vāyavye tu hṛṣīkeśas tatheśāne ca vāmanaḥ,पातु विष्णुस् तथाग्नेये नैरृते माधवो ऽव्ययः वायव्ये तु हृषीकेशस् तथेशाने च वामनः
60,42,bhūtale pātu vārāhas tathordhvaṃ ca trivikramaḥ kṛtvaivaṃ kavacaṃ paścād ātmānaṃ cintayet tataḥ,भूतले पातु वाराहस् तथोर्ध्वं च त्रिविक्रमः कृत्वैवं कवचं पश्चाद् आत्मानं चिन्तयेत् ततः
60,43,ahaṃ nārāyaṇo devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ evaṃ dhyātvā tadātmānam imaṃ mantram udīrayet,अहं नारायणो देवः शङ्खचक्रगदाधरः एवं ध्यात्वा तदात्मानम् इमं मन्त्रम् उदीरयेत्
60,44,tvam agnir dvipadāṃ nātha retodhāḥ kāmadīpanaḥ pradhānaḥ sarvabhūtānāṃ jīvānāṃ prabhur avyayaḥ,त्वम् अग्निर् द्विपदां नाथ रेतोधाः कामदीपनः प्रधानः सर्वभूतानां जीवानां प्रभुर् अव्ययः
60,45,amṛtasyāraṇis tvaṃ hi devayonir apāṃ pate vṛjinaṃ hara me sarvaṃ tīrtharāja namo 'stu te,अमृतस्यारणिस् त्वं हि देवयोनिर् अपां पते वृजिनं हर मे सर्वं तीर्थराज नमो ऽस्तु ते
60,46,evam uccārya vidhivat tataḥ snānaṃ samācaret anyathā bho dvijaśreṣṭhāḥ snānaṃ tatra na śasyate,एवम् उच्चार्य विधिवत् ततः स्नानं समाचरेत् अन्यथा भो द्विजश्रेष्ठाः स्नानं तत्र न शस्यते
60,47,kṛtvā tu vaidikair mantrair abhiṣekaṃ ca mārjanam antar jale japet paścāt trir āvṛttyāghamarṣaṇam,कृत्वा तु वैदिकैर् मन्त्रैर् अभिषेकं च मार्जनम् अन्तर् जले जपेत् पश्चात् त्रिर् आवृत्त्याघमर्षणम्
60,48,hayamedho yathā viprāḥ sarvapāpaharaḥ kratuḥ tathāghamarṣaṇaṃ cātra sūktaṃ sarvāghanāśanam,हयमेधो यथा विप्राः सर्वपापहरः क्रतुः तथाघमर्षणं चात्र सूक्तं सर्वाघनाशनम्
60,49,uttīrya vāsasī dhaute nirmale paridhāya vai prāṇān āyamya cācamya saṃdhyāṃ copāsya bhāskaram,उत्तीर्य वाससी धौते निर्मले परिधाय वै प्राणान् आयम्य चाचम्य संध्यां चोपास्य भास्करम्
60,50,upatiṣṭhet tataś cordhvaṃ kṣiptvā puṣpajalāñjalim upasthāyordhvabāhuś ca talliṅgair bhāskaraṃ tataḥ,उपतिष्ठेत् ततश् चोर्ध्वं क्षिप्त्वा पुष्पजलाञ्जलिम् उपस्थायोर्ध्वबाहुश् च तल्लिङ्गैर् भास्करं ततः
60,51,gāyatrīṃ pāvanīṃ devīṃ japed aṣṭottaraṃ śatam anyāṃś ca sauramantrāṃś ca japtvā tiṣṭhan samāhitaḥ,गायत्रीं पावनीं देवीं जपेद् अष्टोत्तरं शतम् अन्यांश् च सौरमन्त्रांश् च जप्त्वा तिष्ठन् समाहितः
60,52,kṛtvā pradakṣiṇaṃ sūryaṃ namaskṛtyopaviśya ca svādhyāyaṃ prāṅmukhaḥ kṛtvā tarpayed daivatāny ṛṣīn,कृत्वा प्रदक्षिणं सूर्यं नमस्कृत्योपविश्य च स्वाध्यायं प्राङ्मुखः कृत्वा तर्पयेद् दैवतान्य् ऋषीन्
60,53,manuṣyāṃś ca pitṝṃś cānyān nāmagotreṇa mantravit toyena tilamiśreṇa vidhivat susamāhitaḥ,मनुष्यांश् च पितॄंश् चान्यान् नामगोत्रेण मन्त्रवित् तोयेन तिलमिश्रेण विधिवत् सुसमाहितः
60,54,tarpaṇaṃ devatānāṃ ca pūrvaṃ kṛtvā samāhitaḥ adhikārī bhavet paścāt pitṝṇāṃ tarpaṇe dvijaḥ,तर्पणं देवतानां च पूर्वं कृत्वा समाहितः अधिकारी भवेत् पश्चात् पितॄणां तर्पणे द्विजः
60,55,śrāddhe havanakāle ca pāṇinaikena nirvapet tarpaṇe tūbhayaṃ kuryād eṣa eva vidhiḥ sadā,श्राद्धे हवनकाले च पाणिनैकेन निर्वपेत् तर्पणे तूभयं कुर्याद् एष एव विधिः सदा
60,56,anvārabdhena savyena pāṇinā dakṣiṇena tu tṛpyatām iti siñcet tu nāmagotreṇa vāgyataḥ,अन्वारब्धेन सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु तृप्यताम् इति सिञ्चेत् तु नामगोत्रेण वाग्यतः
60,57,kāyasthair yas tilair mohāt karoti pitṛtarpaṇam tarpitās tena pitaras tvaṅmāṃsarudhirāsthibhiḥ,कायस्थैर् यस् तिलैर् मोहात् करोति पितृतर्पणम् तर्पितास् तेन पितरस् त्वङ्मांसरुधिरास्थिभिः
60,58,aṅgasthair na tilaiḥ kuryād devatāpitṛtarpaṇam rudhiraṃ tad bhavet toyaṃ pradātā kilbiṣī bhavet,अङ्गस्थैर् न तिलैः कुर्याद् देवतापितृतर्पणम् रुधिरं तद् भवेत् तोयं प्रदाता किल्बिषी भवेत्
60,59,bhūmyāṃ yad dīyate toyaṃ dātā caiva jale sthitaḥ vṛthā tan muniśārdūlā nopatiṣṭhati kasyacit,भूम्यां यद् दीयते तोयं दाता चैव जले स्थितः वृथा तन् मुनिशार्दूला नोपतिष्ठति कस्यचित्
60,60,sthale sthitvā jale yas tu prayacched udakaṃ naraḥ pitṝṇāṃ nopatiṣṭheta salilaṃ tan nirarthakam,स्थले स्थित्वा जले यस् तु प्रयच्छेद् उदकं नरः पितॄणां नोपतिष्ठेत सलिलं तन् निरर्थकम्
60,61,udake nodakaṃ kuryāt pitṛbhyaś ca kadācana uttīrya tu śucau deśe kuryād udakatarpaṇam,उदके नोदकं कुर्यात् पितृभ्यश् च कदाचन उत्तीर्य तु शुचौ देशे कुर्याद् उदकतर्पणम्
60,62,nodakeṣu na pātreṣu na kruddho naikapāṇinā nopatiṣṭhati tat toyaṃ yad bhūmyāṃ na pradīyate,नोदकेषु न पात्रेषु न क्रुद्धो नैकपाणिना नोपतिष्ठति तत् तोयं यद् भूम्यां न प्रदीयते
60,63,pitṝṇām akṣayaṃ sthānaṃ mahī dattā mayā dvijāḥ tasmāt tatraiva dātavyaṃ pitṝṇāṃ prītim icchatā,पितॄणाम् अक्षयं स्थानं मही दत्ता मया द्विजाः तस्मात् तत्रैव दातव्यं पितॄणां प्रीतिम् इच्छता
60,64,bhūmipṛṣṭhe samutpannā bhūmyāṃ caiva ca saṃsthitāḥ bhūmyāṃ caiva layaṃ yātā bhūmau dadyāt tato jalam,भूमिपृष्ठे समुत्पन्ना भूम्यां चैव च संस्थिताः भूम्यां चैव लयं याता भूमौ दद्यात् ततो जलम्
60,65,āstīrya ca kuśān sāgrāṃs tān āvāhya svamantrataḥ prācīnāgreṣu vai devān yāmyāgreṣu tathā pitṝn,आस्तीर्य च कुशान् साग्रांस् तान् आवाह्य स्वमन्त्रतः प्राचीनाग्रेषु वै देवान् याम्याग्रेषु तथा पितॄन्
61,1,devān pitṝṃs tathā cānyān saṃtarpyācamya vāgyataḥ hastamātraṃ catuṣkoṇaṃ caturdvāraṃ suśobhanam,देवान् पितॄंस् तथा चान्यान् संतर्प्याचम्य वाग्यतः हस्तमात्रं चतुष्कोणं चतुर्द्वारं सुशोभनम्
61,2,puraṃ vilikhya bho viprās tīre tasya mahodadheḥ madhye tatra likhet padmam aṣṭapattraṃ sakarṇikam,पुरं विलिख्य भो विप्रास् तीरे तस्य महोदधेः मध्ये तत्र लिखेत् पद्मम् अष्टपत्त्रं सकर्णिकम्
61,3,evaṃ maṇḍalam ālikhya pūjayet tatra bho dvijāḥ aṣṭākṣaravidhānena nārāyaṇam ajaṃ vibhum,एवं मण्डलम् आलिख्य पूजयेत् तत्र भो द्विजाः अष्टाक्षरविधानेन नारायणम् अजं विभुम्
61,4,ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kāyaśodhanam uttamam akāraṃ hṛdaye dhyātvā cakrarekhāsamanvitam,अतः परं प्रवक्ष्यामि कायशोधनम् उत्तमम् अकारं हृदये ध्यात्वा चक्ररेखासमन्वितम्
61,5,jvalantaṃ triśikhaṃ caiva dahantaṃ pāpanāśanam candramaṇḍalamadhyasthaṃ rākāraṃ mūrdhni cintayet,ज्वलन्तं त्रिशिखं चैव दहन्तं पापनाशनम् चन्द्रमण्डलमध्यस्थं राकारं मूर्ध्नि चिन्तयेत्
61,6,śuklavarṇaṃ pravarṣantam amṛtaṃ plāvayan mahīm evaṃ nirdhūtapāpas tu divyadehas tato bhavet,शुक्लवर्णं प्रवर्षन्तम् अमृतं प्लावयन् महीम् एवं निर्धूतपापस् तु दिव्यदेहस् ततो भवेत्
61,7,aṣṭākṣaraṃ tato mantraṃ nyased evātmano budhaḥ vāmapādaṃ samārabhya kramaśaś caiva vinyaset,अष्टाक्षरं ततो मन्त्रं न्यसेद् एवात्मनो बुधः वामपादं समारभ्य क्रमशश् चैव विन्यसेत्
61,8,pañcāṅgaṃ vaiṣṇavaṃ caiva caturvyūhaṃ tathaiva ca karaśuddhiṃ prakurvīta mūlamantreṇa sādhakaḥ,पञ्चाङ्गं वैष्णवं चैव चतुर्व्यूहं तथैव च करशुद्धिं प्रकुर्वीत मूलमन्त्रेण साधकः
61,9,ekaikaṃ caiva varṇaṃ tu aṅgulīṣu pṛthak pṛthak oṃkāraṃ pṛthivīṃ śuklāṃ vāmapāde tu vinyaset,एकैकं चैव वर्णं तु अङ्गुलीषु पृथक् पृथक् ओंकारं पृथिवीं शुक्लां वामपादे तु विन्यसेत्
61,10,nakāraḥ śāṃbhavaḥ śyāmo dakṣiṇe tu vyavasthitaḥ mokāraṃ kālam evāhur vāmakaṭyāṃ nidhāpayet,नकारः शांभवः श्यामो दक्षिणे तु व्यवस्थितः मोकारं कालम् एवाहुर् वामकट्यां निधापयेत्
61,11,nākāraḥ sarvabījaṃ tu dakṣiṇasyāṃ vyavasthitaḥ rākāras teja ity āhur nābhideśe vyavasthitaḥ,नाकारः सर्वबीजं तु दक्षिणस्यां व्यवस्थितः राकारस् तेज इत्य् आहुर् नाभिदेशे व्यवस्थितः
61,12,vāyavyo 'yaṃ yakāras tu vāmaskandhe samāśritaḥ ṇākāraḥ sarvago jñeyo dakṣiṇāṃse vyavasthitaḥ yakāro 'yaṃ śirasthaś ca yatra lokāḥ pratiṣṭhitāḥ,वायव्यो ऽयं यकारस् तु वामस्कन्धे समाश्रितः णाकारः सर्वगो ज्ञेयो दक्षिणांसे व्यवस्थितः यकारो ऽयं शिरस्थश् च यत्र लोकाः प्रतिष्ठिताः
61,14,oṃ viṣṇave namaḥ śiraḥ oṃ jvalanāya namaḥ śikhā oṃ viṣṇave namaḥ kavacam oṃ viṣṇave namaḥ sphuraṇaṃ diśobandhāya oṃ huṃphaḍastram oṃ śirasi śuklo vāsudeva iti oṃ āṃ lalāṭe raktaḥ saṃkarṣaṇo garutmān vahnis teja āditya iti oṃ āṃ grīvāyāṃ pītaḥ pradyumno vāyumegha iti oṃ āṃ hṛdaye kṛṣṇo 'niruddhaḥ sarvaśaktisamanvita iti evaṃ caturvyūham ātmānaṃ kṛtvā tataḥ karma samācaret (BrP_61.13) mamāgre 'vasthito viṣṇuḥ pṛṣṭhataś cāpi keśavaḥ govindo dakṣiṇe pārśve vāme tu madhusūdanaḥ,ॐ विष्णवे नमः शिरः ॐ ज्वलनाय नमः शिखा ॐ विष्णवे नमः कवचम् ॐ विष्णवे नमः स्फुरणं दिशोबन्धाय ॐ हुंफडस्त्रम् ॐ शिरसि शुक्लो वासुदेव इति ॐ आं ललाटे रक्तः संकर्षणो गरुत्मान् वह्निस् तेज आदित्य इति ॐ आं ग्रीवायां पीतः प्रद्युम्नो वायुमेघ इति ॐ आं हृदये कृष्णो ऽनिरुद्धः सर्वशक्तिसमन्वित इति एवं चतुर्व्यूहम् आत्मानं कृत्वा ततः कर्म समाचरेत् (ब्र्प्_६१.१३) ममाग्रे ऽवस्थितो विष्णुः पृष्ठतश् चापि केशवः गोविन्दो दक्षिणे पार्श्वे वामे तु मधुसूदनः
61,15,upariṣṭāt tu vaikuṇṭho vārāhaḥ pṛthivītale avāntaradiśo yās tu tāsu sarvāsu mādhavaḥ,उपरिष्टात् तु वैकुण्ठो वाराहः पृथिवीतले अवान्तरदिशो यास् तु तासु सर्वासु माधवः
61,16,gacchatas tiṣṭhato vāpi jāgrataḥ svapato 'pi vā narasiṃhakṛtā guptir vāsudevamayo hy aham,गच्छतस् तिष्ठतो वापि जाग्रतः स्वपतो ऽपि वा नरसिंहकृता गुप्तिर् वासुदेवमयो ह्य् अहम्
61,17,evaṃ viṣṇumayo bhūtvā tataḥ karma samārabhet yathā dehe tathā deve sarvatattvāni yojayet,एवं विष्णुमयो भूत्वा ततः कर्म समारभेत् यथा देहे तथा देवे सर्वतत्त्वानि योजयेत्
61,18,tataś caiva prakurvīta prokṣaṇaṃ praṇavena tu phaṭkārāntaṃ samuddiṣṭaṃ sarvavighnaharaṃ śubham,ततश् चैव प्रकुर्वीत प्रोक्षणं प्रणवेन तु फट्कारान्तं समुद्दिष्टं सर्वविघ्नहरं शुभम्
61,19,tatrārkacandravahnīnāṃ maṇḍalāni vicintayet padmamadhye nyased viṣṇuṃ pavanasyāmbarasya ca,तत्रार्कचन्द्रवह्नीनां मण्डलानि विचिन्तयेत् पद्ममध्ये न्यसेद् विष्णुं पवनस्याम्बरस्य च
61,20,tato vicintya hṛdaya oṃkāraṃ jyotīrūpiṇam karṇikāyāṃ samāsīnaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam,ततो विचिन्त्य हृदय ओंकारं ज्योतीरूपिणम् कर्णिकायां समासीनं ज्योतीरूपं सनातनम्
61,21,aṣṭākṣaraṃ tato mantraṃ vinyasec ca yathākramam tena vyastasamastena pūjanaṃ paramaṃ smṛtam,अष्टाक्षरं ततो मन्त्रं विन्यसेच् च यथाक्रमम् तेन व्यस्तसमस्तेन पूजनं परमं स्मृतम्
61,22,dvādaśākṣaramantreṇa yajed devaṃ sanātanam tato 'vadhārya hṛdaye karṇikāyāṃ bahir nyaset,द्वादशाक्षरमन्त्रेण यजेद् देवं सनातनम् ततो ऽवधार्य हृदये कर्णिकायां बहिर् न्यसेत्
61,23,caturbhujaṃ mahāsattvaṃ sūryakoṭisamaprabham cintayitvā mahāyogaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam tataś cāvāhayen mantraṃ krameṇācintya mānase,चतुर्भुजं महासत्त्वं सूर्यकोटिसमप्रभम् चिन्तयित्वा महायोगं ज्योतीरूपं सनातनम् ततश् चावाहयेन् मन्त्रं क्रमेणाचिन्त्य मानसे
61,25,āvāhanamantraḥ: mīnarūpo varāhaś ca narasiṃho 'tha vāmanaḥ āyātu devo varado mama nārāyaṇo 'grataḥ (BrP_61.24) oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.24) sthāpanamantraḥ: karṇikāyāṃ supīṭhe 'tra padmakalpitam āsanam sarvasattvahitārthāya tiṣṭha tvaṃ madhusūdana,आवाहनमन्त्रः: मीनरूपो वराहश् च नरसिंहो ऽथ वामनः आयातु देवो वरदो मम नारायणो ऽग्रतः (ब्र्प्_६१.२४) ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.२४) स्थापनमन्त्रः: कर्णिकायां सुपीठे ऽत्र पद्मकल्पितम् आसनम् सर्वसत्त्वहितार्थाय तिष्ठ त्वं मधुसूदन
61,27,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.25) arghamantraḥ: oṃ trailokyapatīnāṃ pataye devadevāya hṛṣīkeśāya viṣṇave namaḥ oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.26) pādyamantraḥ: oṃ pādyaṃ pādayor deva padmanābha sanātana viṣṇo kamalapattrākṣa gṛhāṇa madhusūdana,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.२५) अर्घमन्त्रः: ॐ त्रैलोक्यपतीनां पतये देवदेवाय हृषीकेशाय विष्णवे नमः ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.२६) पाद्यमन्त्रः: ॐ पाद्यं पादयोर् देव पद्मनाभ सनातन विष्णो कमलपत्त्राक्ष गृहाण मधुसूदन
61,28,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.27) madhuparkamantraḥ: madhuparkaṃ mahādeva brahmādyaiḥ kalpitaṃ tava mayā niveditaṃ bhaktyā gṛhāṇa puruṣottama,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.२७) मधुपर्कमन्त्रः: मधुपर्कं महादेव ब्रह्माद्यैः कल्पितं तव मया निवेदितं भक्त्या गृहाण पुरुषोत्तम
61,29,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.28) mandākinyāḥ sitaṃ vāri sarvapāpaharaṃ śivam gṛhāṇācamanīyaṃ tvaṃ mayā bhaktyā niveditam,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.२८) मन्दाकिन्याः सितं वारि सर्वपापहरं शिवम् गृहाणाचमनीयं त्वं मया भक्त्या निवेदितम्
61,30,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.29) tvam āpaḥ pṛthivī caiva jyotis tvaṃ vāyur eva ca lokeśa vṛttimātreṇa vāriṇā snāpayāmy aham,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.२९) त्वम् आपः पृथिवी चैव ज्योतिस् त्वं वायुर् एव च लोकेश वृत्तिमात्रेण वारिणा स्नापयाम्य् अहम्
61,31,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.30) devatattvasamāyukta yajñavarṇasamanvita svarṇavarṇaprabhe deva vāsasī tava keśava,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.३०) देवतत्त्वसमायुक्त यज्ञवर्णसमन्वित स्वर्णवर्णप्रभे देव वाससी तव केशव
61,32,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.31) śarīraṃ te na jānāmi ceṣṭāṃ caiva ca keśava mayā nivedito gandhaḥ pratigṛhya vilipyatām,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.३१) शरीरं ते न जानामि चेष्टां चैव च केशव मया निवेदितो गन्धः प्रतिगृह्य विलिप्यताम्
61,33,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.32) ṛgyajuḥsāmamantreṇa trivṛtaṃ padmayoninā sāvitrīgranthisaṃyuktam upavītaṃ tavārpaye,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.३२) ऋग्यजुःसाममन्त्रेण त्रिवृतं पद्मयोनिना सावित्रीग्रन्थिसंयुक्तम् उपवीतं तवार्पये
61,34,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.33) divyaratnasamāyukta vahnibhānusamaprabha gātrāṇi tava śobhantu sālaṃkārāṇi mādhava,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.३३) दिव्यरत्नसमायुक्त वह्निभानुसमप्रभ गात्राणि तव शोभन्तु सालंकाराणि माधव
61,36,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.34) oṃ nama iti pratyakṣaraṃ samastena mūlamantreṇa vā pūjayet 61.35 vanaspatiraso divyo gandhāḍhyaḥ surabhiś ca te mayā nivedito bhaktyā dhūpo 'yaṃ pratigṛhyatām,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.३४) ॐ नम इति प्रत्यक्षरं समस्तेन मूलमन्त्रेण वा पूजयेत् ६१.३५ वनस्पतिरसो दिव्यो गन्धाढ्यः सुरभिश् च ते मया निवेदितो भक्त्या धूपो ऽयं प्रतिगृह्यताम्
61,37,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.36) sūryacandrasamo jyotir vidyudagnyos tathaiva ca tvam eva jyotiṣāṃ deva dīpo 'yaṃ pratigṛhyatām,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.३६) सूर्यचन्द्रसमो ज्योतिर् विद्युदग्न्योस् तथैव च त्वम् एव ज्योतिषां देव दीपो ऽयं प्रतिगृह्यताम्
61,38,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.37) annaṃ caturvidhaṃ caiva rasaiḥ ṣaḍbhiḥ samanvitam mayā niveditaṃ bhaktyā naivedyaṃ tava keśava,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.३७) अन्नं चतुर्विधं चैव रसैः षड्भिः समन्वितम् मया निवेदितं भक्त्या नैवेद्यं तव केशव
61,39,oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ (BrP_61.38) pūrve dale vāsudevaṃ yāmye saṃkarṣaṇaṃ nyaset pradyumnaṃ paścime kuryād aniruddhaṃ tathottare,ॐ नमो नारायणाय नमः (ब्र्प्_६१.३८) पूर्वे दले वासुदेवं याम्ये संकर्षणं न्यसेत् प्रद्युम्नं पश्चिमे कुर्याद् अनिरुद्धं तथोत्तरे
61,40,vārāhaṃ ca tathāgneye narasiṃhaṃ ca nairṛte vāyavye mādhavaṃ caiva tathaiśāne trivikramam,वाराहं च तथाग्नेये नरसिंहं च नैरृते वायव्ये माधवं चैव तथैशाने त्रिविक्रमम्
61,41,tathāṣṭākṣaradevasya garuḍaṃ purato nyaset vāmapārśve tathā cakraṃ śaṅkhaṃ dakṣiṇato nyaset,तथाष्टाक्षरदेवस्य गरुडं पुरतो न्यसेत् वामपार्श्वे तथा चक्रं शङ्खं दक्षिणतो न्यसेत्
61,42,tathā mahāgadāṃ caiva nyased devasya dakṣiṇe tataḥ śārṅgaṃ dhanur vidvān nyased devasya vāmataḥ,तथा महागदां चैव न्यसेद् देवस्य दक्षिणे ततः शार्ङ्गं धनुर् विद्वान् न्यसेद् देवस्य वामतः
61,43,dakṣiṇeneṣudhī divye khaḍgaṃ vāme ca vinyaset śriyaṃ dakṣiṇataḥ sthāpya puṣṭim uttarato nyaset,दक्षिणेनेषुधी दिव्ये खड्गं वामे च विन्यसेत् श्रियं दक्षिणतः स्थाप्य पुष्टिम् उत्तरतो न्यसेत्
61,44,vanamālāṃ ca puratas tataḥ śrīvatsakaustubhau vinyased dhṛdayādīni pūrvādiṣu caturdiśam,वनमालां च पुरतस् ततः श्रीवत्सकौस्तुभौ विन्यसेद् धृदयादीनि पूर्वादिषु चतुर्दिशम्
61,45,tato 'straṃ devadevasya koṇe caiva tu vinyaset indram agniṃ yamaṃ caiva nairṛtaṃ varuṇaṃ tathā,ततो ऽस्त्रं देवदेवस्य कोणे चैव तु विन्यसेत् इन्द्रम् अग्निं यमं चैव नैरृतं वरुणं तथा
61,46,vāyuṃ dhanadam īśānam anantaṃ brahmaṇā saha pūjayet tāntrikair mantrair adhaś cordhvaṃ tathaiva ca,वायुं धनदम् ईशानम् अनन्तं ब्रह्मणा सह पूजयेत् तान्त्रिकैर् मन्त्रैर् अधश् चोर्ध्वं तथैव च
61,47,evaṃ saṃpūjya deveśaṃ maṇḍalasthaṃ janārdanam labhed abhimatān kāmān naro nāsty atra saṃśayaḥ,एवं संपूज्य देवेशं मण्डलस्थं जनार्दनम् लभेद् अभिमतान् कामान् नरो नास्त्य् अत्र संशयः
61,48,anenaiva vidhānena maṇḍalasthaṃ janārdanam pūjitaṃ yaḥ saṃpaśyeta sa viśed viṣṇum avyayam,अनेनैव विधानेन मण्डलस्थं जनार्दनम् पूजितं यः संपश्येत स विशेद् विष्णुम् अव्ययम्
61,49,sakṛd apy arcito yena vidhinānena keśavaḥ janmamṛtyujarāṃ tīrtvā sa viṣṇoḥ padam āpnuyāt,सकृद् अप्य् अर्चितो येन विधिनानेन केशवः जन्ममृत्युजरां तीर्त्वा स विष्णोः पदम् आप्नुयात्
61,50,yaḥ smaret satataṃ bhaktyā nārāyaṇam atandritaḥ anvahaṃ tasya vāsāya śvetadvīpaḥ prakalpitaḥ,यः स्मरेत् सततं भक्त्या नारायणम् अतन्द्रितः अन्वहं तस्य वासाय श्वेतद्वीपः प्रकल्पितः
61,51,oṃkārādisamāyuktaṃ namaḥkārāntadīpitam tannāma sarvatattvānāṃ mantra ity abhidhīyate,ओंकारादिसमायुक्तं नमःकारान्तदीपितम् तन्नाम सर्वतत्त्वानां मन्त्र इत्य् अभिधीयते
61,52,anenaiva vidhānena gandhapuṣpaṃ nivedayet ekaikasya prakurvīta yathoddiṣṭaṃ krameṇa tu,अनेनैव विधानेन गन्धपुष्पं निवेदयेत् एकैकस्य प्रकुर्वीत यथोद्दिष्टं क्रमेण तु
61,53,mudrās tato nibadhnīyād yathoktakramacoditāḥ japaṃ caiva prakurvīta mūlamantreṇa mantravit,मुद्रास् ततो निबध्नीयाद् यथोक्तक्रमचोदिताः जपं चैव प्रकुर्वीत मूलमन्त्रेण मन्त्रवित्
61,54,aṣṭāviṃśatim aṣṭau vā śatam aṣṭottaraṃ tathā kāmeṣu ca yathāproktaṃ yathāśakti samāhitaḥ,अष्टाविंशतिम् अष्टौ वा शतम् अष्टोत्तरं तथा कामेषु च यथाप्रोक्तं यथाशक्ति समाहितः
61,55,padmaṃ śaṅkhaś ca śrīvatso gadā garuḍa eva ca cakraṃ khaḍgaś ca śārṅgaṃ ca aṣṭau mudrāḥ prakīrtitāḥ,पद्मं शङ्खश् च श्रीवत्सो गदा गरुड एव च चक्रं खड्गश् च शार्ङ्गं च अष्टौ मुद्राः प्रकीर्तिताः
61,56,gaccha gaccha paraṃ sthānaṃ purāṇapuruṣottama yatra brahmādayo devā vindanti paramaṃ padam,गच्छ गच्छ परं स्थानं पुराणपुरुषोत्तम यत्र ब्रह्मादयो देवा विन्दन्ति परमं पदम्
61,57,arcanaṃ ye na jānanti harer mantrair yathoditam te tatra mūlamantreṇa pūjayantv acyutaṃ sadā,अर्चनं ये न जानन्ति हरेर् मन्त्रैर् यथोदितम् ते तत्र मूलमन्त्रेण पूजयन्त्व् अच्युतं सदा
62,1,evaṃ saṃpūjya vidhivad bhaktyā taṃ puruṣottamam praṇamya śirasā paścāt sāgaraṃ ca prasādayet,एवं संपूज्य विधिवद् भक्त्या तं पुरुषोत्तमम् प्रणम्य शिरसा पश्चात् सागरं च प्रसादयेत्
62,2,prāṇas tvaṃ sarvabhūtānāṃ yoniś ca saritāṃ pate tīrtharāja namas te 'stu trāhi mām acyutapriya,प्राणस् त्वं सर्वभूतानां योनिश् च सरितां पते तीर्थराज नमस् ते ऽस्तु त्राहि माम् अच्युतप्रिय
62,3,snātvaivaṃ sāgare samyak tasmin kṣetravare dvijāḥ tīre cābhyarcya vidhivan nārāyaṇam anāmayam,स्नात्वैवं सागरे सम्यक् तस्मिन् क्षेत्रवरे द्विजाः तीरे चाभ्यर्च्य विधिवन् नारायणम् अनामयम्
62,4,rāmaṃ kṛṣṇaṃ subhadrāṃ ca praṇipatya ca sāgaram śatānām aśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ,रामं कृष्णं सुभद्रां च प्रणिपत्य च सागरम् शतानाम् अश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः
62,5,sarvapāpavinirmuktaḥ sarvaduḥkhavivarjitaḥ vṛndāraka iva śrīmān rūpayauvanagarvitaḥ,सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वदुःखविवर्जितः वृन्दारक इव श्रीमान् रूपयौवनगर्वितः
62,6,vimānenārkavarṇena divyagandharvanādinā kulaikaviṃśam uddhṛtya viṣṇulokaṃ sa gacchati,विमानेनार्कवर्णेन दिव्यगन्धर्वनादिना कुलैकविंशम् उद्धृत्य विष्णुलोकं स गच्छति
62,7,bhuktvā tatra varān bhogān krīḍitvā cāpsaraiḥ saha manvantaraśataṃ sāgraṃ jarāmṛtyuvivarjitaḥ,भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् क्रीडित्वा चाप्सरैः सह मन्वन्तरशतं साग्रं जरामृत्युविवर्जितः
62,8,puṇyakṣayād ihāyātaḥ kule sarvaguṇānvite rūpavān subhagaḥ śrīmān satyavādī jitendriyaḥ,पुण्यक्षयाद् इहायातः कुले सर्वगुणान्विते रूपवान् सुभगः श्रीमान् सत्यवादी जितेन्द्रियः
62,9,vedaśāstrārthavid vipro bhaved yajvā tu vaiṣṇavaḥ yogaṃ ca vaiṣṇavaṃ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt,वेदशास्त्रार्थविद् विप्रो भवेद् यज्वा तु वैष्णवः योगं च वैष्णवं प्राप्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
62,10,grahoparāge saṃkrāntyām ayane viṣuve tathā yugādiṣu ṣaḍaśītyāṃ vyatīpāte dinakṣaye,ग्रहोपरागे संक्रान्त्याम् अयने विषुवे तथा युगादिषु षडशीत्यां व्यतीपाते दिनक्षये
62,11,āṣāḍhyāṃ caiva kārttikyāṃ māghyāṃ vānye śubhe tithau ye tatra dānaṃ viprebhyaḥ prayacchanti sumedhasaḥ,आषाढ्यां चैव कार्त्तिक्यां माघ्यां वान्ये शुभे तिथौ ये तत्र दानं विप्रेभ्यः प्रयच्छन्ति सुमेधसः
62,12,phalaṃ sahasraguṇitam anyatīrthāl labhanti te pitṝṇāṃ ye prayacchanti piṇḍaṃ tatra vidhānataḥ,फलं सहस्रगुणितम् अन्यतीर्थाल् लभन्ति ते पितॄणां ये प्रयच्छन्ति पिण्डं तत्र विधानतः
62,13,akṣayāṃ pitaras teṣāṃ tṛptiṃ saṃprāpnuvanti vai evaṃ snānaphalaṃ samyak sāgarasya mayoditam,अक्षयां पितरस् तेषां तृप्तिं संप्राप्नुवन्ति वै एवं स्नानफलं सम्यक् सागरस्य मयोदितम्
62,14,dānasya ca phalaṃ viprāḥ piṇḍadānasya caiva hi dharmārthamokṣaphaladam āyuṣkīrtiyaśaskaram,दानस्य च फलं विप्राः पिण्डदानस्य चैव हि धर्मार्थमोक्षफलदम् आयुष्कीर्तियशस्करम्
62,15,bhuktimuktiphalaṃ nṝṇāṃ dhanyaṃ duḥsvapnanāśanam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvakāmaphalapradam,भुक्तिमुक्तिफलं नॄणां धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् सर्वपापहरं पुण्यं सर्वकामफलप्रदम्
62,16,nāstikāya na vaktavyaṃ purāṇaṃ ca dvijottamāḥ tāvad garjanti tīrthāni māhātmyaiḥ svaiḥ pṛthak pṛthak,नास्तिकाय न वक्तव्यं पुराणं च द्विजोत्तमाः तावद् गर्जन्ति तीर्थानि माहात्म्यैः स्वैः पृथक् पृथक्
62,17,yāvan na tīrtharājasya māhātmyaṃ varṇyate dvijāḥ puṣkarādīni tīrthāni prayacchanti svakaṃ phalam,यावन् न तीर्थराजस्य माहात्म्यं वर्ण्यते द्विजाः पुष्करादीनि तीर्थानि प्रयच्छन्ति स्वकं फलम्
62,18,tīrtharājas tu sa punaḥ sarvatīrthaphalapradaḥ bhūtale yāni tīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca,तीर्थराजस् तु स पुनः सर्वतीर्थफलप्रदः भूतले यानि तीर्थानि सरितश् च सरांसि च
62,19,viśanti sāgare tāni tenāsau śreṣṭhatāṃ gataḥ rājā samastatīrthānāṃ sāgaraḥ saritāṃ patiḥ,विशन्ति सागरे तानि तेनासौ श्रेष्ठतां गतः राजा समस्ततीर्थानां सागरः सरितां पतिः
62,20,tasmāt samastatīrthebhyaḥ śreṣṭho 'sau sarvakāmadaḥ tamo nāśaṃ yathābhyeti bhāskare 'bhyudite dvijāḥ,तस्मात् समस्ततीर्थेभ्यः श्रेष्ठो ऽसौ सर्वकामदः तमो नाशं यथाभ्येति भास्करे ऽभ्युदिते द्विजाः
62,21,snānena tīrtharājasya tathā pāpasya saṃkṣayaḥ tīrtharājasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati,स्नानेन तीर्थराजस्य तथा पापस्य संक्षयः तीर्थराजसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
62,22,adhiṣṭhānaṃ yadā yatra prabhor nārāyaṇasya vai kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ tīrtharājasya bho dvijāḥ,अधिष्ठानं यदा यत्र प्रभोर् नारायणस्य वै कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तीर्थराजस्य भो द्विजाः
62,23,koṭyo navanavatyas tu yatra tīrthāni santi vai tasmāt snānaṃ ca dānaṃ ca homaṃ japyaṃ surārcanam yat kiṃcit kriyate tatra cākṣayaṃ kriyate dvijāḥ,कोट्यो नवनवत्यस् तु यत्र तीर्थानि सन्ति वै तस्मात् स्नानं च दानं च होमं जप्यं सुरार्चनम् यत् किंचित् क्रियते तत्र चाक्षयं क्रियते द्विजाः
63,1,tato gacched dvijaśreṣṭhās tīrthaṃ yajñāṅgasaṃbhavam indradyumnasaro nāma yatrāste pāvanaṃ śubham,ततो गच्छेद् द्विजश्रेष्ठास् तीर्थं यज्ञाङ्गसंभवम् इन्द्रद्युम्नसरो नाम यत्रास्ते पावनं शुभम्
63,2,gatvā tatra śucir dhīmān ācamya manasā harim dhyātvopasthāya ca jalam imaṃ mantram udīrayet,गत्वा तत्र शुचिर् धीमान् आचम्य मनसा हरिम् ध्यात्वोपस्थाय च जलम् इमं मन्त्रम् उदीरयेत्
63,3,aśvamedhāṅgasaṃbhūta tīrtha sarvāghanāśana snānaṃ tvayi karomy adya pāpaṃ hara namo 'stu te,अश्वमेधाङ्गसंभूत तीर्थ सर्वाघनाशन स्नानं त्वयि करोम्य् अद्य पापं हर नमो ऽस्तु ते
63,4,evam uccārya vidhivat snātvā devān ṛṣīn pitṝn tilodakena cānyāṃś ca saṃtarpyācamya vāgyataḥ,एवम् उच्चार्य विधिवत् स्नात्वा देवान् ऋषीन् पितॄन् तिलोदकेन चान्यांश् च संतर्प्याचम्य वाग्यतः
63,5,dattvā pitṝṇāṃ piṇḍāṃś ca saṃpūjya puruṣottamam daśāśvamedhikaṃ samyak phalaṃ prāpnoti mānavaḥ,दत्त्वा पितॄणां पिण्डांश् च संपूज्य पुरुषोत्तमम् दशाश्वमेधिकं सम्यक् फलं प्राप्नोति मानवः
63,6,saptāvarān sapta parān vaṃśān uddhṛtya devavat kāmagena vimānena viṣṇulokaṃ sa gacchati,सप्तावरान् सप्त परान् वंशान् उद्धृत्य देववत् कामगेन विमानेन विष्णुलोकं स गच्छति
63,7,bhuktvā tatra sukhān bhogān yāvac candrārkatārakam cyutas tasmād ihāyāto mokṣaṃ ca labhate dhruvam,भुक्त्वा तत्र सुखान् भोगान् यावच् चन्द्रार्कतारकम् च्युतस् तस्माद् इहायातो मोक्षं च लभते ध्रुवम्
63,8,evaṃ kṛtvā pañcatīrthīm ekādaśyām upoṣitaḥ jyeṣṭhaśuklapañcadaśyāṃ yaḥ paśyet puruṣottamam,एवं कृत्वा पञ्चतीर्थीम् एकादश्याम् उपोषितः ज्येष्ठशुक्लपञ्चदश्यां यः पश्येत् पुरुषोत्तमम्
63,9,sa pūrvoktaṃ phalaṃ prāpya krīḍitvā vācyutālaye prayāti paramaṃ sthānaṃ yasmān nāvartate punaḥ,स पूर्वोक्तं फलं प्राप्य क्रीडित्वा वाच्युतालये प्रयाति परमं स्थानं यस्मान् नावर्तते पुनः
63,10,māsān anyān parityajya māghādīn prapitāmaha praśaṃsasi kathaṃ jyeṣṭhaṃ brūhi tatkāraṇaṃ prabho,मासान् अन्यान् परित्यज्य माघादीन् प्रपितामह प्रशंससि कथं ज्येष्ठं ब्रूहि तत्कारणं प्रभो
63,11,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ jyeṣṭhaṃ māsaṃ yathā tebhyaḥ praśaṃsāmi punaḥ punaḥ,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः ज्येष्ठं मासं यथा तेभ्यः प्रशंसामि पुनः पुनः
63,12,pṛthivyāṃ yāni tīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca puṣkariṇyas taḍāgāni vāpyaḥ kūpās tathā hradāḥ,पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितश् च सरांसि च पुष्करिण्यस् तडागानि वाप्यः कूपास् तथा ह्रदाः
63,13,nānānadyaḥ samudrāś ca saptāhaṃ puruṣottame jyeṣṭhaśukladaśamyādi pratyakṣaṃ yānti sarvadā,नानानद्यः समुद्राश् च सप्ताहं पुरुषोत्तमे ज्येष्ठशुक्लदशम्यादि प्रत्यक्षं यान्ति सर्वदा
63,14,snānadānādikaṃ tasmād devatāprekṣaṇaṃ dvijāḥ yat kiṃcit kriyate tatra tasmin kāle 'kṣayaṃ bhavet,स्नानदानादिकं तस्माद् देवताप्रेक्षणं द्विजाः यत् किंचित् क्रियते तत्र तस्मिन् काले ऽक्षयं भवेत्
63,15,śuklapakṣasya daśamī jyeṣṭhe māsi dvijottamāḥ harate daśa pāpāni tasmād daśaharā smṛtā,शुक्लपक्षस्य दशमी ज्येष्ठे मासि द्विजोत्तमाः हरते दश पापानि तस्माद् दशहरा स्मृता
63,16,yas tasyāṃ halinaṃ kṛṣṇaṃ paśyed bhadrāṃ susaṃyataḥ sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ,यस् तस्यां हलिनं कृष्णं पश्येद् भद्रां सुसंयतः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन् नरः
63,17,uttare dakṣiṇe viprās tv ayane puruṣottamam dṛṣṭvā rāmaṃ subhadrāṃ ca viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ,उत्तरे दक्षिणे विप्रास् त्व् अयने पुरुषोत्तमम् दृष्ट्वा रामं सुभद्रां च विष्णुलोकं व्रजेन् नरः
63,18,naro dolāgataṃ dṛṣṭvā govindaṃ puruṣottamam phālgunyāṃ prayato bhūtvā govindasya puraṃ vrajet,नरो दोलागतं दृष्ट्वा गोविन्दं पुरुषोत्तमम् फाल्गुन्यां प्रयतो भूत्वा गोविन्दस्य पुरं व्रजेत्
63,19,viṣuvaddivase prāpte pañcatīrthīṃ vidhānataḥ kṛtvā saṃkarṣaṇaṃ kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā bhadrāṃ ca bho dvijāḥ,विषुवद्दिवसे प्राप्ते पञ्चतीर्थीं विधानतः कृत्वा संकर्षणं कृष्णं दृष्ट्वा भद्रां च भो द्विजाः
63,20,naraḥ samastayajñānāṃ phalaṃ prāpnoti durlabham vimuktaḥ sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ ca gacchati,नरः समस्तयज्ञानां फलं प्राप्नोति दुर्लभम् विमुक्तः सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं च गच्छति
63,21,yaḥ paśyati tṛtīyāyāṃ kṛṣṇaṃ candanarūṣitam vaiśākhasyāsite pakṣe sa yāty acyutamandiram,यः पश्यति तृतीयायां कृष्णं चन्दनरूषितम् वैशाखस्यासिते पक्षे स यात्य् अच्युतमन्दिरम्
63,22,jyaiṣṭhyāṃ jyeṣṭharkṣayuktāyāṃ yaḥ paśyet puruṣottamam kulaikaviṃśam uddhṛtya viṣṇulokaṃ sa gacchati,ज्यैष्ठ्यां ज्येष्ठर्क्षयुक्तायां यः पश्येत् पुरुषोत्तमम् कुलैकविंशम् उद्धृत्य विष्णुलोकं स गच्छति
64,1,yadā bhaven mahājyaiṣṭhī rāśinakṣatrayogataḥ prayatnena tadā martyair gantavyaṃ puruṣottamam,यदा भवेन् महाज्यैष्ठी राशिनक्षत्रयोगतः प्रयत्नेन तदा मर्त्यैर् गन्तव्यं पुरुषोत्तमम्
64,2,kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā mahājyaiṣṭhyāṃ rāmaṃ bhadrāṃ ca bho dvijāḥ naro dvādaśayātrāyāḥ phalaṃ prāpnoti cādhikam,कृष्णं दृष्ट्वा महाज्यैष्ठ्यां रामं भद्रां च भो द्विजाः नरो द्वादशयात्रायाः फलं प्राप्नोति चाधिकम्
64,3,prayāge ca kurukṣetre naimiṣe puṣkare gaye gaṅgādvāre kuśāvarte gaṅgāsāgarasaṃgame,प्रयागे च कुरुक्षेत्रे नैमिषे पुष्करे गये गङ्गाद्वारे कुशावर्ते गङ्गासागरसंगमे
64,4,kokāmukhe śūkare ca mathurāyāṃ marusthale śālagrāme vāyutīrthe mandare sindhusāgare,कोकामुखे शूकरे च मथुरायां मरुस्थले शालग्रामे वायुतीर्थे मन्दरे सिन्धुसागरे
64,5,piṇḍārake citrakūṭe prabhāse kanakhale dvijāḥ śaṅkhoddhāre dvārakāyāṃ tathā badarikāśrame,पिण्डारके चित्रकूटे प्रभासे कनखले द्विजाः शङ्खोद्धारे द्वारकायां तथा बदरिकाश्रमे
64,6,lohakuṇḍe cāśvatīrthe sarvapāpapramocane kāmālaye koṭitīrthe tathā cāmarakaṇṭake,लोहकुण्डे चाश्वतीर्थे सर्वपापप्रमोचने कामालये कोटितीर्थे तथा चामरकण्टके
64,7,lohārgale jambumārge somatīrthe pṛthūdake utpalāvartake caiva pṛthutuṅge sukubjake,लोहार्गले जम्बुमार्गे सोमतीर्थे पृथूदके उत्पलावर्तके चैव पृथुतुङ्गे सुकुब्जके
64,8,ekāmrake ca kedāre kāśyāṃ ca viraje dvijāḥ kālañjare ca gokarṇe śrīśaile gandhamādane,एकाम्रके च केदारे काश्यां च विरजे द्विजाः कालञ्जरे च गोकर्णे श्रीशैले गन्धमादने
64,9,mahendre malaye vindhye pāriyātre himālaye sahye ca śuktimante ca gomante cārbude tathā,महेन्द्रे मलये विन्ध्ये पारियात्रे हिमालये सह्ये च शुक्तिमन्ते च गोमन्ते चार्बुदे तथा
64,10,gaṅgāyāṃ sarvatīrtheṣu yāmuneṣu ca bho dvijāḥ sārasvateṣu gomatyāṃ brahmaputreṣu saptasu,गङ्गायां सर्वतीर्थेषु यामुनेषु च भो द्विजाः सारस्वतेषु गोमत्यां ब्रह्मपुत्रेषु सप्तसु
64,11,godāvarī bhīmarathī tuṅgabhadrā ca narmadā tāpī payouṣṇī kāverī śiprā carmaṇvatī dvijāḥ,गोदावरी भीमरथी तुङ्गभद्रा च नर्मदा तापी पयोउष्णी कावेरी शिप्रा चर्मण्वती द्विजाः
64,12,vitastā candrabhāgā ca śatadrur bāhudā tathā ṛṣikulyā kumārī ca vipāśā ca dṛṣadvatī,वितस्ता चन्द्रभागा च शतद्रुर् बाहुदा तथा ऋषिकुल्या कुमारी च विपाशा च दृषद्वती
64,13,śarayūr nākagaṅgā ca gaṇḍakī ca mahānadī kauśikī karatoyā ca trisrotā madhuvāhinī,शरयूर् नाकगङ्गा च गण्डकी च महानदी कौशिकी करतोया च त्रिस्रोता मधुवाहिनी
64,14,mahānadī vaitaraṇī yāś cānyā nānukīrtitāḥ athavā kiṃ bahūktena bhāṣitena dvijottamāḥ,महानदी वैतरणी याश् चान्या नानुकीर्तिताः अथवा किं बहूक्तेन भाषितेन द्विजोत्तमाः
64,15,pṛthivyāṃ sarvatīrtheṣu sarveṣv āyataneṣu ca sāgareṣu ca śaileṣu nadīṣu ca saraḥsu ca,पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु सर्वेष्व् आयतनेषु च सागरेषु च शैलेषु नदीषु च सरःसु च
64,16,yat phalaṃ snānadānena rāhugraste divākare tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mahājyaiṣṭhyāṃ labhen naraḥ,यत् फलं स्नानदानेन राहुग्रस्ते दिवाकरे तत् फलं कृष्णम् आलोक्य महाज्यैष्ठ्यां लभेन् नरः
64,17,tasmāt sarvaprayatnena gantavyaṃ puruṣottame mahājyaiṣṭhyāṃ muniśreṣṭhā sarvakāmaphalepsubhiḥ,तस्मात् सर्वप्रयत्नेन गन्तव्यं पुरुषोत्तमे महाज्यैष्ठ्यां मुनिश्रेष्ठा सर्वकामफलेप्सुभिः
64,18,dṛṣṭvā rāmaṃ mahājyeṣṭhaṃ kṛṣṇaṃ subhadrayā saha viṣṇulokaṃ naro yāti samuddhṛtya samaṃ kulam,दृष्ट्वा रामं महाज्येष्ठं कृष्णं सुभद्रया सह विष्णुलोकं नरो याति समुद्धृत्य समं कुलम्
64,19,bhuktvā tatra varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam puṇyakṣayād ihāgatya caturvedī dvijo bhavet,भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम् पुण्यक्षयाद् इहागत्य चतुर्वेदी द्विजो भवेत्
64,20,svadharmanirataḥ śāntaḥ kṛṣṇabhakto jitendriyaḥ vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt,स्वधर्मनिरतः शान्तः कृष्णभक्तो जितेन्द्रियः वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
65,1,kasmin kāle bhavet snānaṃ kṛṣṇasya kamalodbhava vidhinā kena tad brūhi tato vidhividāṃ vara,कस्मिन् काले भवेत् स्नानं कृष्णस्य कमलोद्भव विधिना केन तद् ब्रूहि ततो विधिविदां वर
65,2,śṛṇudhvaṃ munayaḥ snānaṃ kṛṣṇasya vadato mama rāmasya ca subhadrāyāḥ puṇyaṃ sarvāghanāśanam,शृणुध्वं मुनयः स्नानं कृष्णस्य वदतो मम रामस्य च सुभद्रायाः पुण्यं सर्वाघनाशनम्
65,3,māsi jyeṣṭhe ca saṃprāpte nakṣatre candradaivate paurṇamāsyāṃ tadā snānaṃ sarvakālaṃ harer dvijāḥ,मासि ज्येष्ठे च संप्राप्ते नक्षत्रे चन्द्रदैवते पौर्णमास्यां तदा स्नानं सर्वकालं हरेर् द्विजाः
65,4,sarvatīrthamayaḥ kūpas tatrāste nirmalaḥ śuciḥ tadā bhogavatī tatra pratyakṣā bhavati dvijāḥ,सर्वतीर्थमयः कूपस् तत्रास्ते निर्मलः शुचिः तदा भोगवती तत्र प्रत्यक्षा भवति द्विजाः
65,5,tasmāj jyaiṣṭhyāṃ samuddhṛtya haimāḍhyaiḥ kalaśair jalam kṛṣṇarāmābhiṣekārthaṃ subhadrāyāś ca bho dvijāḥ,तस्माज् ज्यैष्ठ्यां समुद्धृत्य हैमाढ्यैः कलशैर् जलम् कृष्णरामाभिषेकार्थं सुभद्रायाश् च भो द्विजाः
65,6,kṛtvā suśobhanaṃ mañcaṃ patākābhir alaṃkṛtam sudṛḍhaṃ sukhasaṃcāraṃ vastraiḥ puṣpair alaṃkṛtam,कृत्वा सुशोभनं मञ्चं पताकाभिर् अलंकृतम् सुदृढं सुखसंचारं वस्त्रैः पुष्पैर् अलंकृतम्
65,7,vistīrṇaṃ dhūpitaṃ dhūpaiḥ snānārthaṃ rāmakṛṣṇayoḥ sitavastraparicchannaṃ muktāhārāvalambitam,विस्तीर्णं धूपितं धूपैः स्नानार्थं रामकृष्णयोः सितवस्त्रपरिच्छन्नं मुक्ताहारावलम्बितम्
65,8,tatra nānāvidhair vādyaiḥ kṛṣṇaṃ nīlāmbaraṃ dvijāḥ madhye subhadrāṃ cāsthāpya jayamaṅgalanisvanaiḥ,तत्र नानाविधैर् वाद्यैः कृष्णं नीलाम्बरं द्विजाः मध्ये सुभद्रां चास्थाप्य जयमङ्गलनिस्वनैः
65,9,brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śūdraiś cānyaiś ca jātibhiḥ anekaśatasāhasrair vṛtaṃ strīpuruṣair dvijāḥ,ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः शूद्रैश् चान्यैश् च जातिभिः अनेकशतसाहस्रैर् वृतं स्त्रीपुरुषैर् द्विजाः
65,10,gṛhasthāḥ snātakāś caiva yatayo brahmacāriṇaḥ snāpayanti tadā kṛṣṇaṃ mañcasthaṃ sahalāyudham,गृहस्थाः स्नातकाश् चैव यतयो ब्रह्मचारिणः स्नापयन्ति तदा कृष्णं मञ्चस्थं सहलायुधम्
65,11,tathā samastatīrthāni pūrvoktāni dvijottamāḥ svodakaiḥ puṣpamiśraiś ca snāpayanti pṛthak pṛthak,तथा समस्ततीर्थानि पूर्वोक्तानि द्विजोत्तमाः स्वोदकैः पुष्पमिश्रैश् च स्नापयन्ति पृथक् पृथक्
65,12,paścāt paṭahaśaṅkhādyair bherīmurajanisvanaiḥ kāhalais tālaśabdaiś ca mṛdaṅgair jharjharais tathā,पश्चात् पटहशङ्खाद्यैर् भेरीमुरजनिस्वनैः काहलैस् तालशब्दैश् च मृदङ्गैर् झर्झरैस् तथा
65,13,anyaiś ca vividhair vādyair ghaṇṭāsvanavibhūṣitaiḥ strīṇāṃ maṅgalaśabdaiś ca stutiśabdair manoharaiḥ,अन्यैश् च विविधैर् वाद्यैर् घण्टास्वनविभूषितैः स्त्रीणां मङ्गलशब्दैश् च स्तुतिशब्दैर् मनोहरैः
65,14,jayaśabdais tathā stotrair vīṇāveṇunināditaiḥ śrūyate sumahāñ śabdaḥ sāgarasyeva garjataḥ,जयशब्दैस् तथा स्तोत्रैर् वीणावेणुनिनादितैः श्रूयते सुमहाञ् शब्दः सागरस्येव गर्जतः
65,15,munīnāṃ vedaśabdena mantraśabdais tathāparaiḥ nānāstotraravaiḥ puṇyaiḥ sāmaśabdopabṛṃhitaiḥ,मुनीनां वेदशब्देन मन्त्रशब्दैस् तथापरैः नानास्तोत्ररवैः पुण्यैः सामशब्दोपबृंहितैः
65,16,yatibhiḥ snātakaiś caiva gṛhasthair brahmacāribhiḥ snānakāle suraśreṣṭha stuvanti parayā mudā,यतिभिः स्नातकैश् चैव गृहस्थैर् ब्रह्मचारिभिः स्नानकाले सुरश्रेष्ठ स्तुवन्ति परया मुदा
65,17,śyāmair veśyājanaiś caiva kucabhārāvanāmibhiḥ pītaraktāmbarābhiś ca mālyadāmāvanāmibhiḥ,श्यामैर् वेश्याजनैश् चैव कुचभारावनामिभिः पीतरक्ताम्बराभिश् च माल्यदामावनामिभिः
65,18,saratnakuṇḍalair divyaiḥ suvarṇastabakānvitaiḥ cāmarai ratnadaṇḍaiś ca vījyete rāmakeśavau,सरत्नकुण्डलैर् दिव्यैः सुवर्णस्तबकान्वितैः चामरै रत्नदण्डैश् च वीज्येते रामकेशवौ
65,19,yakṣavidyādharaiḥ siddhaiḥ kiṃnaraiś cāpsarogaṇaiḥ parivāryāmbaragatair devagandharvacāraṇaiḥ,यक्षविद्याधरैः सिद्धैः किंनरैश् चाप्सरोगणैः परिवार्याम्बरगतैर् देवगन्धर्वचारणैः
65,20,ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve marudgaṇāḥ lokapālās tathā cānye stuvanti puruṣottamam,आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः लोकपालास् तथा चान्ये स्तुवन्ति पुरुषोत्तमम्
65,21,namas te devadeveśa purāṇa puruṣottama sargasthityantakṛd deva lokanātha jagatpate,नमस् ते देवदेवेश पुराण पुरुषोत्तम सर्गस्थित्यन्तकृद् देव लोकनाथ जगत्पते
65,22,trailokyadhāriṇaṃ devaṃ brahmaṇyaṃ mokṣakāraṇam taṃ namasyāmahe bhaktyā sarvakāmaphalapradam,त्रैलोक्यधारिणं देवं ब्रह्मण्यं मोक्षकारणम् तं नमस्यामहे भक्त्या सर्वकामफलप्रदम्
65,23,stutvaivaṃ vibudhāḥ kṛṣṇaṃ rāmaṃ caiva mahābalam subhadrāṃ ca muniśreṣṭhās tadākāśe vyavasthitāḥ,स्तुत्वैवं विबुधाः कृष्णं रामं चैव महाबलम् सुभद्रां च मुनिश्रेष्ठास् तदाकाशे व्यवस्थिताः
65,24,gāyanti devagandharvā nṛtyanty apsarasas tathā devatūryāṇy avādyanta vātā vānti suśītalāḥ,गायन्ति देवगन्धर्वा नृत्यन्त्य् अप्सरसस् तथा देवतूर्याण्य् अवाद्यन्त वाता वान्ति सुशीतलाः
65,25,puṣpamiśraṃ tadā meghā varṣanty ākāśagocarāḥ jayaśabdaṃ ca kurvanti munayaḥ siddhacāraṇāḥ,पुष्पमिश्रं तदा मेघा वर्षन्त्य् आकाशगोचराः जयशब्दं च कुर्वन्ति मुनयः सिद्धचारणाः
65,26,śakrādyā vibudhāḥ sarva ṛṣayaḥ pitaras tathā prajānāṃ patayo nāgā ye cānye svargavāsinaḥ,शक्राद्या विबुधाः सर्व ऋषयः पितरस् तथा प्रजानां पतयो नागा ये चान्ये स्वर्गवासिनः
65,27,tato maṅgalasaṃbhārair vidhimantrapuraskṛtam ābhiṣecanikaṃ dravyaṃ gṛhītvā devatāgaṇāḥ,ततो मङ्गलसंभारैर् विधिमन्त्रपुरस्कृतम् आभिषेचनिकं द्रव्यं गृहीत्वा देवतागणाः
65,28,indro viṣṇur mahāvīryaḥ sūryācandramasau tathā dhātā caiva vidhātā ca tathā caivānilānalau,इन्द्रो विष्णुर् महावीर्यः सूर्याचन्द्रमसौ तथा धाता चैव विधाता च तथा चैवानिलानलौ
65,29,pūṣā bhago 'ryamā tvaṣṭā aṃśunaiva vivasvatā patnībhyāṃ sahito dhīmān mitreṇa varuṇena ca,पूषा भगो ऽर्यमा त्वष्टा अंशुनैव विवस्वता पत्नीभ्यां सहितो धीमान् मित्रेण वरुणेन च
65,30,rudrair vasubhir ādityair aśvibhyāṃ ca vṛtaḥ prabhuḥ viśvair devair marudbhiś ca sādhyaiś ca pitṛbhiḥ saha,रुद्रैर् वसुभिर् आदित्यैर् अश्विभ्यां च वृतः प्रभुः विश्वैर् देवैर् मरुद्भिश् च साध्यैश् च पितृभिः सह
65,31,gandharvair apsarobhiś ca yakṣarākṣasapannagaiḥ devarṣibhir asaṃkhyeyais tathā brahmarṣibhir varaiḥ,गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च यक्षराक्षसपन्नगैः देवर्षिभिर् असंख्येयैस् तथा ब्रह्मर्षिभिर् वरैः
65,32,vaikhānasair vālakhilyair vāyvāhārair marīcipaiḥ bhṛgubhiś cāṅgirobhiś ca sarvavidyāsuniṣṭhitaiḥ,वैखानसैर् वालखिल्यैर् वाय्वाहारैर् मरीचिपैः भृगुभिश् चाङ्गिरोभिश् च सर्वविद्यासुनिष्ठितैः
65,33,sarvavidyādharaiḥ puṇyair yogasiddhibhir āvṛtaḥ pitāmahaḥ pulastyaś ca pulahaś ca mahātapāḥ,सर्वविद्याधरैः पुण्यैर् योगसिद्धिभिर् आवृतः पितामहः पुलस्त्यश् च पुलहश् च महातपाः
65,34,aṅgirāḥ kaśyapo 'triś ca marīcir bhṛgur eva ca kratur haraḥ pracetāś ca manur dakṣas tathaiva ca,अङ्गिराः कश्यपो ऽत्रिश् च मरीचिर् भृगुर् एव च क्रतुर् हरः प्रचेताश् च मनुर् दक्षस् तथैव च
65,35,ṛtavaś ca grahāś caiva jyotīṃṣi ca dvijottamāḥ mūrtimatyaś ca sarito devāś caiva sanātanāḥ,ऋतवश् च ग्रहाश् चैव ज्योतींषि च द्विजोत्तमाः मूर्तिमत्यश् च सरितो देवाश् चैव सनातनाः
65,36,samudrāś ca hradāś caiva tīrthāni vividhāni ca pṛthivī dyaur diśaś caiva pādapāś ca dvijottamāḥ,समुद्राश् च ह्रदाश् चैव तीर्थानि विविधानि च पृथिवी द्यौर् दिशश् चैव पादपाश् च द्विजोत्तमाः
65,37,aditir devamātā ca hrīḥ śrīḥ svāhā sarasvatī umā śacī sinīvālī tathā cānumatiḥ kuhūḥ,अदितिर् देवमाता च ह्रीः श्रीः स्वाहा सरस्वती उमा शची सिनीवाली तथा चानुमतिः कुहूः
65,38,rākā ca dhiṣaṇā caiva patnyaś cānyā divaukasām himavāṃś caiva vindhyaś ca meruś cānekaśṛṅgavān,राका च धिषणा चैव पत्न्यश् चान्या दिवौकसाम् हिमवांश् चैव विन्ध्यश् च मेरुश् चानेकशृङ्गवान्
65,39,airāvataḥ sānucaraḥ kalākāṣṭhās tathaiva ca māsārdhaṃ māsa-ṛtavas tathā rātryahanī samāḥ,ऐरावतः सानुचरः कलाकाष्ठास् तथैव च मासार्धं मास-ऋतवस् तथा रात्र्यहनी समाः
65,40,uccaiḥśravā hayaśreṣṭho nāgarājaś ca vāmanaḥ aruṇo garuḍaś caiva vṛkṣāś cauṣadhibhiḥ saha,उच्चैःश्रवा हयश्रेष्ठो नागराजश् च वामनः अरुणो गरुडश् चैव वृक्षाश् चौषधिभिः सह
65,41,dharmaś ca bhagavān devaḥ samājagmur hi saṃgatāḥ kālo yamaś ca mṛtyuś ca yamasyānucarāś ca ye,धर्मश् च भगवान् देवः समाजग्मुर् हि संगताः कालो यमश् च मृत्युश् च यमस्यानुचराश् च ये
65,42,bahulatvāc ca noktā ye vividhā devatāgaṇāḥ te devasyābhiṣekārthaṃ samāyānti tatas tataḥ,बहुलत्वाच् च नोक्ता ये विविधा देवतागणाः ते देवस्याभिषेकार्थं समायान्ति ततस् ततः
65,43,gṛhītvā te tadā viprāḥ sarve devā divaukasaḥ ābhiṣecanikaṃ dravyaṃ maṅgalāni ca sarvaśaḥ,गृहीत्वा ते तदा विप्राः सर्वे देवा दिवौकसः आभिषेचनिकं द्रव्यं मङ्गलानि च सर्वशः
65,44,divyasaṃbhārasaṃyuktaiḥ kalaśaiḥ kāñcanair dvijāḥ sārasvatībhiḥ puṇyābhir divyatoyābhir eva ca,दिव्यसंभारसंयुक्तैः कलशैः काञ्चनैर् द्विजाः सारस्वतीभिः पुण्याभिर् दिव्यतोयाभिर् एव च
65,45,toyenākāśagaṅgāyāḥ kṛṣṇaṃ rāmeṇa saṃgatam sapuṣpaiḥ kāñcanaiḥ kumbhaiḥ snāpayanty avanisthitāḥ,तोयेनाकाशगङ्गायाः कृष्णं रामेण संगतम् सपुष्पैः काञ्चनैः कुम्भैः स्नापयन्त्य् अवनिस्थिताः
65,46,saṃcaranti vimānāni devānām ambare tathā uccāvacāni divyāni kāmagāni sthirāṇi ca,संचरन्ति विमानानि देवानाम् अम्बरे तथा उच्चावचानि दिव्यानि कामगानि स्थिराणि च
65,47,divyaratnavicitrāṇi sevitāny apsarogaṇaiḥ gītair vādyaiḥ patākābhiḥ śobhitāni samantataḥ,दिव्यरत्नविचित्राणि सेवितान्य् अप्सरोगणैः गीतैर् वाद्यैः पताकाभिः शोभितानि समन्ततः
65,48,evaṃ tadā muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇaṃ rāmeṇa saṃgatam snāpayitvā subhadrāṃ ca saṃstuvanti mudānvitāḥ,एवं तदा मुनिश्रेष्ठाः कृष्णं रामेण संगतम् स्नापयित्वा सुभद्रां च संस्तुवन्ति मुदान्विताः
65,50,jaya jaya lokapāla bhaktarakṣaka jaya jaya praṇatavatsala jaya jaya bhūtacaraṇa jaya jayādideva bahukāraṇa jaya jaya vāsudeva jaya jayāsurasaṃharaṇa jaya jaya divyamīna jaya jaya tridaśavara jaya jaya jaladhiśayana brp_65.49 1 jaya jaya yogivara jaya jaya sūryanetra jaya jaya devarāja jaya jaya kaiṭabhāre jaya jaya vedavara jaya jaya kūrmarūpa jaya jaya yajñavara jaya jaya kamalanābha jaya jaya śailacara brp_65.49 2 jaya jaya yogaśāyiñ jaya jaya vegadhara jaya jaya viśvamūrte jaya jaya cakradhara jaya jaya bhūtanātha jaya jaya dharaṇīdhara jaya jaya śeṣaśāyiñ jaya jaya pītavāso jaya jaya somakānta brp_65.49 3 jaya jaya yogavāsa jaya jaya dahanavaktra jaya jaya dharmavāsa jaya jaya guṇanidhāna jaya jaya śrīnivāsa jaya jaya garuḍagamana jaya jaya sukhanivāsa jaya jaya dharmaketo jaya jaya mahīnivāsa brp_65.49 4 jaya jaya gahanacaritra jaya jaya yogigamya jaya jaya makhanivāsa jaya jaya vedavedya jaya śāntikara jaya jaya yogicintya jaya jaya puṣṭikara jaya jaya jñānamūrte jaya jaya kamalākara brp_65.49 5 jaya jaya bhāvavedya jaya jaya muktikara jaya jaya vimaladeha jaya jaya sattvanilaya jaya jaya guṇasamṛddha jaya jaya yajñakara jaya jaya guṇavihīna jaya jaya mokṣakara jaya jaya bhūśaraṇya brp_65.49 6 jaya jaya kāntiyuta jaya jaya lokaśaraṇa jaya jaya lakṣmīyuta jaya jaya paṅkajākṣa jaya jaya sṛṣṭikara jaya jaya yogayuta jaya jayātasīkusumaśyāmadeha jaya jaya samudrāviṣṭadeha jaya jaya lakṣmīpaṅkajaṣaṭcaraṇa brp_65.49 7 jaya jaya bhaktavaśa jaya jaya lokakānta jaya jaya paramaśānta jaya jaya paramasāra jaya jaya cakradhara jaya jaya bhogiyuta jaya jaya nīlāmbara jaya jaya śāntikara jaya jaya mokṣakara jaya jaya kaluṣahara brp_65.49 8 jaya kṛṣṇa jagannātha jaya saṃkarṣaṇānuja jaya padmapalāśākṣa jaya vāñchāphalaprada,जय जय लोकपाल भक्तरक्षक जय जय प्रणतवत्सल जय जय भूतचरण जय जयादिदेव बहुकारण जय जय वासुदेव जय जयासुरसंहरण जय जय दिव्यमीन जय जय त्रिदशवर जय जय जलधिशयन ब्र्प्_६५.४९ १ जय जय योगिवर जय जय सूर्यनेत्र जय जय देवराज जय जय कैटभारे जय जय वेदवर जय जय कूर्मरूप जय जय यज्ञवर जय जय कमलनाभ जय जय शैलचर ब्र्प्_६५.४९ २ जय जय योगशायिञ् जय जय वेगधर जय जय विश्वमूर्ते जय जय चक्रधर जय जय भूतनाथ जय जय धरणीधर जय जय शेषशायिञ् जय जय पीतवासो जय जय सोमकान्त ब्र्प्_६५.४९ ३ जय जय योगवास जय जय दहनवक्त्र जय जय धर्मवास जय जय गुणनिधान जय जय श्रीनिवास जय जय गरुडगमन जय जय सुखनिवास जय जय धर्मकेतो जय जय महीनिवास ब्र्प्_६५.४९ ४ जय जय गहनचरित्र जय जय योगिगम्य जय जय मखनिवास जय जय वेदवेद्य जय शान्तिकर जय जय योगिचिन्त्य जय जय पुष्टिकर जय जय ज्ञानमूर्ते जय जय कमलाकर ब्र्प्_६५.४९ ५ जय जय भाववेद्य जय जय मुक्तिकर जय जय विमलदेह जय जय सत्त्वनिलय जय जय गुणसमृद्ध जय जय यज्ञकर जय जय गुणविहीन जय जय मोक्षकर जय जय भूशरण्य ब्र्प्_६५.४९ ६ जय जय कान्तियुत जय जय लोकशरण जय जय लक्ष्मीयुत जय जय पङ्कजाक्ष जय जय सृष्टिकर जय जय योगयुत जय जयातसीकुसुमश्यामदेह जय जय समुद्राविष्टदेह जय जय लक्ष्मीपङ्कजषट्चरण ब्र्प्_६५.४९ ७ जय जय भक्तवश जय जय लोककान्त जय जय परमशान्त जय जय परमसार जय जय चक्रधर जय जय भोगियुत जय जय नीलाम्बर जय जय शान्तिकर जय जय मोक्षकर जय जय कलुषहर ब्र्प्_६५.४९ ८ जय कृष्ण जगन्नाथ जय संकर्षणानुज जय पद्मपलाशाक्ष जय वाञ्छाफलप्रद
65,51,jaya mālāvṛtoraska jaya cakragadādhara jaya padmālayākānta jaya viṣṇo namo 'stu te,जय मालावृतोरस्क जय चक्रगदाधर जय पद्मालयाकान्त जय विष्णो नमो ऽस्तु ते
65,52,evaṃ stutvā tadā devāḥ śakrādyā hṛṣṭamānasāḥ siddhacāraṇasaṃghāś ca ye cānye svargavāsinaḥ,एवं स्तुत्वा तदा देवाः शक्राद्या हृष्टमानसाः सिद्धचारणसंघाश् च ये चान्ये स्वर्गवासिनः
65,53,munayo vālakhilyāś ca kṛṣṇaṃ rāmeṇa saṃgatam subhadrāṃ ca muniśreṣṭhāḥ praṇipatyāmbare sthitāḥ,मुनयो वालखिल्याश् च कृष्णं रामेण संगतम् सुभद्रां च मुनिश्रेष्ठाः प्रणिपत्याम्बरे स्थिताः
65,54,dṛṣṭvā stutvā namaskṛtvā tadā te tridivaukasaḥ kṛṣṇaṃ rāmaṃ subhadrāṃ ca yānti svaṃ svaṃ niveśanam,दृष्ट्वा स्तुत्वा नमस्कृत्वा तदा ते त्रिदिवौकसः कृष्णं रामं सुभद्रां च यान्ति स्वं स्वं निवेशनम्
65,55,saṃcaranti vimānāni devānām ambare tadā uccāvacāni divyāni kāmagāni sthirāṇi ca,संचरन्ति विमानानि देवानाम् अम्बरे तदा उच्चावचानि दिव्यानि कामगानि स्थिराणि च
65,56,divyaratnavicitrāṇi sevitāny apsarogaṇaiḥ gītair vādyaiḥ patākābhiḥ śobhitāni samantataḥ,दिव्यरत्नविचित्राणि सेवितान्य् अप्सरोगणैः गीतैर् वाद्यैः पताकाभिः शोभितानि समन्ततः
65,57,tasmin kāle tu ye martyāḥ paśyanti puruṣottamam balabhadraṃ subhadrāṃ ca te yānti padam avyayam,तस्मिन् काले तु ये मर्त्याः पश्यन्ति पुरुषोत्तमम् बलभद्रं सुभद्रां च ते यान्ति पदम् अव्ययम्
65,58,subhadrārāmasahitaṃ mañcasthaṃ puruṣottamam dṛṣṭvā nirāmayaṃ sthānaṃ yānti nāsty atra saṃśayaḥ,सुभद्रारामसहितं मञ्चस्थं पुरुषोत्तमम् दृष्ट्वा निरामयं स्थानं यान्ति नास्त्य् अत्र संशयः
65,59,kapilāśatadānena yat phalaṃ puṣkare smṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ sahalāyudham subhadrāṃ ca muniśreṣṭhāḥ prāpnoti śubhakṛn naraḥ,कपिलाशतदानेन यत् फलं पुष्करे स्मृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं सहलायुधम् सुभद्रां च मुनिश्रेष्ठाः प्राप्नोति शुभकृन् नरः
65,60,kanyāśatapradānena yat phalaṃ samudāhṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,कन्याशतप्रदानेन यत् फलं समुदाहृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,61,suvarṇaśataniṣkāṇāṃ dānena yat phalaṃ smṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,सुवर्णशतनिष्काणां दानेन यत् फलं स्मृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,62,gosahasrapradānena yat phalaṃ parikīrtitam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,गोसहस्रप्रदानेन यत् फलं परिकीर्तितम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,63,bhūmidānena vidhivad yat phalaṃ samudāhṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,भूमिदानेन विधिवद् यत् फलं समुदाहृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,64,yat phalaṃ cānnadānena arghātithyena kīrtitam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,यत् फलं चान्नदानेन अर्घातिथ्येन कीर्तितम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,65,vṛṣotsargeṇa vidhivad yat phalaṃ samudāhṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,वृषोत्सर्गेण विधिवद् यत् फलं समुदाहृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,66,yat phalaṃ toyadānena grīṣme vānyatra kīrtitam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,यत् फलं तोयदानेन ग्रीष्मे वान्यत्र कीर्तितम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,67,tiladhenupradānena yat phalaṃ saṃprakīrtitam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,तिलधेनुप्रदानेन यत् फलं संप्रकीर्तितम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,68,gajāśvarathadānena yat phalaṃ samudāhṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,गजाश्वरथदानेन यत् फलं समुदाहृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,69,suvarṇaśṛṅgīdānena yat phalaṃ samudāhṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,सुवर्णशृङ्गीदानेन यत् फलं समुदाहृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,70,jaladhenupradānena yat phalaṃ samudāhṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,जलधेनुप्रदानेन यत् फलं समुदाहृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,71,dānena ghṛtadhenvāś ca phalaṃ yat samudāhṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,दानेन घृतधेन्वाश् च फलं यत् समुदाहृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,72,cāndrāyaṇena cīrṇena yat phalaṃ samudāhṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,चान्द्रायणेन चीर्णेन यत् फलं समुदाहृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,73,māsopavāsair vidhivad yat phalaṃ samudāhṛtam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ,मासोपवासैर् विधिवद् यत् फलं समुदाहृतम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं लभते नरः
65,74,atha kiṃ bahunoktena bhāṣitena punaḥ punaḥ tasya devasya māhātmyaṃ mañcasthasya dvijottamāḥ,अथ किं बहुनोक्तेन भाषितेन पुनः पुनः तस्य देवस्य माहात्म्यं मञ्चस्थस्य द्विजोत्तमाः
65,75,yat phalaṃ sarvatīrtheṣu vratair dānaiś ca kīrtitam tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ sahalāyudham,यत् फलं सर्वतीर्थेषु व्रतैर् दानैश् च कीर्तितम् तत् फलं कृष्णम् आलोक्य मञ्चस्थं सहलायुधम्
65,76,subhadrāṃ ca muniśreṣṭhāḥ prāpnoti śubhakṛn naraḥ tasmān naro 'thavā nārī paśyet taṃ puruṣottamam,सुभद्रां च मुनिश्रेष्ठाः प्राप्नोति शुभकृन् नरः तस्मान् नरो ऽथवा नारी पश्येत् तं पुरुषोत्तमम्
65,77,tataḥ samastatīrthānāṃ labhet snānādikaṃ phalam snānaśeṣeṇa kṛṣṇasya toyenātmābhiṣicyate,ततः समस्ततीर्थानां लभेत् स्नानादिकं फलम् स्नानशेषेण कृष्णस्य तोयेनात्माभिषिच्यते
65,78,vandhyā mṛtaprajā yā tu durbhagā grahapīḍitā rākṣasādyair gṛhītā vā tathā rogaiś ca saṃhatāḥ,वन्ध्या मृतप्रजा या तु दुर्भगा ग्रहपीडिता राक्षसाद्यैर् गृहीता वा तथा रोगैश् च संहताः
65,79,sadyas tāḥ snānaśeṣeṇa udakenābhiṣecitāḥ prāpnuvantīpsitān kāmān yān yān vāñchanti cepsitān,सद्यस् ताः स्नानशेषेण उदकेनाभिषेचिताः प्राप्नुवन्तीप्सितान् कामान् यान् यान् वाञ्छन्ति चेप्सितान्
65,80,putrārthinī labhet putrān saubhāgyaṃ ca sukhārthinī rogārtā mucyate rogād dhanaṃ ca dhanakāṅkṣiṇī,पुत्रार्थिनी लभेत् पुत्रान् सौभाग्यं च सुखार्थिनी रोगार्ता मुच्यते रोगाद् धनं च धनकाङ्क्षिणी
65,81,puṇyāni yāni toyāni tiṣṭhanti dharaṇītale tāni snānāvaśeṣasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm,पुण्यानि यानि तोयानि तिष्ठन्ति धरणीतले तानि स्नानावशेषस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
65,82,tasmāt snānāvaśeṣaṃ yat kṛṣṇasya salilaṃ dvijāḥ tenābhiṣiñced gātrāṇi sarvakāmapradaṃ hi tat,तस्मात् स्नानावशेषं यत् कृष्णस्य सलिलं द्विजाः तेनाभिषिञ्चेद् गात्राणि सर्वकामप्रदं हि तत्
65,83,snātaṃ paśyanti ye kṛṣṇaṃ vrajantaṃ dakṣiṇāmukham brahmahatyādibhiḥ pāpair mucyante te na saṃśayaḥ,स्नातं पश्यन्ति ये कृष्णं व्रजन्तं दक्षिणामुखम् ब्रह्महत्यादिभिः पापैर् मुच्यन्ते ते न संशयः
65,84,śāstreṣu yat phalaṃ proktaṃ pṛthiv-yas tripradakṣiṇaiḥ dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ vrajantaṃ dakṣiṇāmukham,शास्त्रेषु यत् फलं प्रोक्तं पृथिव्-यस् त्रिप्रदक्षिणैः दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं व्रजन्तं दक्षिणामुखम्
65,85,tīrthayātrāphalaṃ yat tu pṛthivyāṃ samudāhṛtam dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,तीर्थयात्राफलं यत् तु पृथिव्यां समुदाहृतम् दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,86,badaryāṃ yat phalaṃ proktaṃ dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ naram dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,बदर्यां यत् फलं प्रोक्तं दृष्ट्वा नारायणं नरम् दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,87,gaṅgādvāre kurukṣetre snānadānena yat phalam dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,गङ्गाद्वारे कुरुक्षेत्रे स्नानदानेन यत् फलम् दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,88,prayāge ca mahāmāghyāṃ yat phalaṃ samudāhṛtam dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,प्रयागे च महामाघ्यां यत् फलं समुदाहृतम् दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,89,śālagrāme mahācaitryāṃ snānadānena yat phalam dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,शालग्रामे महाचैत्र्यां स्नानदानेन यत् फलम् दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,90,mahābhidhānakārttikyāṃ puṣkare yat phalaṃ smṛtam dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,महाभिधानकार्त्तिक्यां पुष्करे यत् फलं स्मृतम् दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,91,yat phalaṃ snānadānena gaṅgāsāgarasaṃgame dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,यत् फलं स्नानदानेन गङ्गासागरसंगमे दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,92,graste sūrye kurukṣetre snānadānena yat phalam dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,ग्रस्ते सूर्ये कुरुक्षेत्रे स्नानदानेन यत् फलम् दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,93,gaṅgāyāṃ sarvatīrtheṣu yāmuneṣu ca bho dvijāḥ sārasvateṣu tīrtheṣu tathānyeṣu saraḥsu ca,गङ्गायां सर्वतीर्थेषु यामुनेषु च भो द्विजाः सारस्वतेषु तीर्थेषु तथान्येषु सरःसु च
65,94,yat phalaṃ snānadānena vidhivat samudāhṛtam dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,यत् फलं स्नानदानेन विधिवत् समुदाहृतम् दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,95,puṣkare cātha tīrtheṣu gaye cāmarakaṇṭake naimiṣādiṣu tīrtheṣu kṣetreṣv āyataneṣu ca,पुष्करे चाथ तीर्थेषु गये चामरकण्टके नैमिषादिषु तीर्थेषु क्षेत्रेष्व् आयतनेषु च
65,96,yat phalaṃ snānadānena rāhugraste divākare dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham,यत् फलं स्नानदानेन राहुग्रस्ते दिवाकरे दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं दक्षिणामुखम्
65,97,atha kiṃ punar uktena bhāṣitena punaḥ punaḥ yat kiṃcit kathitaṃ cātra phalaṃ puṇyasya karmaṇaḥ,अथ किं पुनर् उक्तेन भाषितेन पुनः पुनः यत् किंचित् कथितं चात्र फलं पुण्यस्य कर्मणः
65,98,vedaśāstre purāṇe ca bhārate ca dvijottamāḥ dharmaśāstreṣu sarveṣu tathānyatra manīṣibhiḥ,वेदशास्त्रे पुराणे च भारते च द्विजोत्तमाः धर्मशास्त्रेषु सर्वेषु तथान्यत्र मनीषिभिः
65,99,dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ sahalāyudham sakalaṃ bhadrayā sārdhaṃ vrajantaṃ dakṣiṇāmukham,दृष्ट्वा नरो लभेत् कृष्णं तत् फलं सहलायुधम् सकलं भद्रया सार्धं व्रजन्तं दक्षिणामुखम्
66,1,guḍivāmaṇḍapaṃ yāntaṃ ye paśyanti rathe sthitam kṛṣṇaṃ balaṃ subhadrāṃ ca te yānti bhavanaṃ hareḥ,गुडिवामण्डपं यान्तं ये पश्यन्ति रथे स्थितम् कृष्णं बलं सुभद्रां च ते यान्ति भवनं हरेः
66,2,ye paśyanti tadā kṛṣṇaṃ saptāhaṃ maṇḍape sthitam halinaṃ ca subhadrāṃ ca viṣṇulokaṃ vrajanti te,ये पश्यन्ति तदा कृष्णं सप्ताहं मण्डपे स्थितम् हलिनं च सुभद्रां च विष्णुलोकं व्रजन्ति ते
66,3,kena sā nirmitā yātrā dakṣiṇasyāṃ jagatpate yātrāphalaṃ ca kiṃ tatra prāpyate brūhi mānavaiḥ,केन सा निर्मिता यात्रा दक्षिणस्यां जगत्पते यात्राफलं च किं तत्र प्राप्यते ब्रूहि मानवैः
66,4,kimarthaṃ sarasas tīre rājñas tasya jagatpate pavitre vijane deśe gatvā tatra ca maṇḍape,किमर्थं सरसस् तीरे राज्ञस् तस्य जगत्पते पवित्रे विजने देशे गत्वा तत्र च मण्डपे
66,5,kṛṣṇaḥ saṃkarṣaṇaś caiva subhadrā ca rathena te svasthānaṃ saṃparityajya saptarātraṃ vasanti vai,कृष्णः संकर्षणश् चैव सुभद्रा च रथेन ते स्वस्थानं संपरित्यज्य सप्तरात्रं वसन्ति वै
66,6,indradyumnena bho viprāḥ purā vai prārthito hariḥ saptāhaṃ sarasas tīre mama yātrā bhavatv iti,इन्द्रद्युम्नेन भो विप्राः पुरा वै प्रार्थितो हरिः सप्ताहं सरसस् तीरे मम यात्रा भवत्व् इति
66,7,guḍivā nāma deveśa bhuktimuktiphalapradā tasmai kila varaṃ cāsau dadau sa puruṣottamaḥ,गुडिवा नाम देवेश भुक्तिमुक्तिफलप्रदा तस्मै किल वरं चासौ ददौ स पुरुषोत्तमः
66,8,saptāhaṃ sarasas tīre tava rājan bhaviṣyati guḍivā nāma yātrā me sarvakāmaphalapradā,सप्ताहं सरसस् तीरे तव राजन् भविष्यति गुडिवा नाम यात्रा मे सर्वकामफलप्रदा
66,9,ye māṃ tatrārcayiṣyanti śraddhayā maṇḍape sthitam saṃkarṣaṇaṃ subhadrāṃ ca vidhivat susamāhitāḥ,ये मां तत्रार्चयिष्यन्ति श्रद्धया मण्डपे स्थितम् संकर्षणं सुभद्रां च विधिवत् सुसमाहिताः
66,10,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāś ca vai nṛpa puṣpair gandhais tathā dhūpair dīpair naivedyakair varaiḥ,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्राश् च वै नृप पुष्पैर् गन्धैस् तथा धूपैर् दीपैर् नैवेद्यकैर् वरैः
66,11,upahārair bahuvidhaiḥ praṇipātaiḥ pradakṣiṇaiḥ jayaśabdais tathā stotrair gītair vādyair manoharaiḥ,उपहारैर् बहुविधैः प्रणिपातैः प्रदक्षिणैः जयशब्दैस् तथा स्तोत्रैर् गीतैर् वाद्यैर् मनोहरैः
66,12,na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcit phalaṃ yasya yad īpsitam bhaviṣyati nṛpaśreṣṭha matprasādād asaṃśayam,न तेषां दुर्लभं किंचित् फलं यस्य यद् ईप्सितम् भविष्यति नृपश्रेष्ठ मत्प्रसादाद् असंशयम्
66,13,evam uktvā tu taṃ devas tatraivāntaradhīyata sa tu rājavaraḥ śrīmān kṛtakṛtyo 'bhavat tadā,एवम् उक्त्वा तु तं देवस् तत्रैवान्तरधीयत स तु राजवरः श्रीमान् कृतकृत्यो ऽभवत् तदा
66,14,tasmāt sarvaprayatnena guḍivāyāṃ dvijottamāḥ sarvakāmapradaṃ devaṃ paśyet taṃ puruṣottamam,तस्मात् सर्वप्रयत्नेन गुडिवायां द्विजोत्तमाः सर्वकामप्रदं देवं पश्येत् तं पुरुषोत्तमम्
66,15,aputro labhate putrān nirdhano labhate dhanam rogāc ca mucyate rogī kanyā prāpnoti satpatim,अपुत्रो लभते पुत्रान् निर्धनो लभते धनम् रोगाच् च मुच्यते रोगी कन्या प्राप्नोति सत्पतिम्
66,16,āyuḥ kīrtiṃ yaśo medhāṃ balaṃ vidyāṃ dhṛtiṃ paśūn naraḥ saṃtatim āpnoti rūpayauvanasaṃpadam,आयुः कीर्तिं यशो मेधां बलं विद्यां धृतिं पशून् नरः संततिम् आप्नोति रूपयौवनसंपदम्
66,17,yān yān samīhate bhogān dṛṣṭvā taṃ puruṣottamam naro vāpy athavā nārī tāṃs tān prāpnoty asaṃśayam,यान् यान् समीहते भोगान् दृष्ट्वा तं पुरुषोत्तमम् नरो वाप्य् अथवा नारी तांस् तान् प्राप्नोत्य् असंशयम्
66,18,yātrāṃ kṛtvā guḍivākhyāṃ vidhivat susamāhitaḥ āṣāḍhasya site pakṣe naro yoṣid athāpi vā,यात्रां कृत्वा गुडिवाख्यां विधिवत् सुसमाहितः आषाढस्य सिते पक्षे नरो योषिद् अथापि वा
66,19,dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ ca subhadrāṃ ca dvijottamāḥ daśapañcāśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti cādhikam,दृष्ट्वा कृष्णं च रामं च सुभद्रां च द्विजोत्तमाः दशपञ्चाश्वमेधानां फलं प्राप्नोति चाधिकम्
66,20,saptāvarān sapta parān vaṃśān uddhṛtya cātmanaḥ kāmagena vimānena sarvaratnair alaṃkṛtaḥ,सप्तावरान् सप्त परान् वंशान् उद्धृत्य चात्मनः कामगेन विमानेन सर्वरत्नैर् अलंकृतः
66,21,gandharvair apsarobhiś ca sevyamāno yathottaraiḥ rūpavān subhagaḥ śūro naro viṣṇupuraṃ vrajet,गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च सेव्यमानो यथोत्तरैः रूपवान् सुभगः शूरो नरो विष्णुपुरं व्रजेत्
66,22,tatra bhuktvā varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam sarvakāmasamṛddhātmā jarāmaraṇavarjitaḥ,तत्र भुक्त्वा वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम् सर्वकामसमृद्धात्मा जरामरणवर्जितः
66,23,puṇyakṣayād ihāgatya caturvedī dvijo bhavet vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt,पुण्यक्षयाद् इहागत्य चतुर्वेदी द्विजो भवेत् वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
67,1,ekaikasyās tu yātrāyāḥ phalaṃ brūhi pṛthak pṛthak yat prāpnoti naraḥ kṛtvā nārī vā tatra saṃyatā,एकैकस्यास् तु यात्रायाः फलं ब्रूहि पृथक् पृथक् यत् प्राप्नोति नरः कृत्वा नारी वा तत्र संयता
67,2,pratiyātrāphalaṃ viprāḥ śṛṇudhvaṃ gadato mama yat prāpnoti naraḥ kṛtvā tasmin kṣetre susaṃyataḥ,प्रतियात्राफलं विप्राः शृणुध्वं गदतो मम यत् प्राप्नोति नरः कृत्वा तस्मिन् क्षेत्रे सुसंयतः
67,3,guḍivāyāṃ tathotthāne phālgunyāṃ viṣuve tathā yātrāṃ kṛtvā vidhānena dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca,गुडिवायां तथोत्थाने फाल्गुन्यां विषुवे तथा यात्रां कृत्वा विधानेन दृष्ट्वा कृष्णं प्रणम्य च
67,4,saṃkarṣaṇaṃ subhadrāṃ ca labhet sarvatra vai phalam naro gacched viṣṇuloke yāvad indrāś caturdaśa,संकर्षणं सुभद्रां च लभेत् सर्वत्र वै फलम् नरो गच्छेद् विष्णुलोके यावद् इन्द्राश् चतुर्दश
67,5,yāvad yātrāṃ jyeṣṭhamāse karoti vidhivan naraḥ tāvat kalpaṃ viṣṇuloke sukhaṃ bhuṅkte na saṃśayaḥ,यावद् यात्रां ज्येष्ठमासे करोति विधिवन् नरः तावत् कल्पं विष्णुलोके सुखं भुङ्क्ते न संशयः
67,6,tasmin kṣetravare puṇye ramye śrīpuruṣottame bhuktimuktiprade nṝṇāṃ sarvasattvasukhāvahe,तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये रम्ये श्रीपुरुषोत्तमे भुक्तिमुक्तिप्रदे नॄणां सर्वसत्त्वसुखावहे
67,7,jyeṣṭhe yātrāṃ naraḥ kṛtvā nārī vā saṃyatendriyaḥ yathoktena vidhānena daśa dve ca samāhitaḥ,ज्येष्ठे यात्रां नरः कृत्वा नारी वा संयतेन्द्रियः यथोक्तेन विधानेन दश द्वे च समाहितः
67,8,pratiṣṭhāṃ kurute yas tu śāṭhyadambhavivarjitaḥ sa bhuktvā vividhān bhogān mokṣaṃ cānte labhed dhruvam,प्रतिष्ठां कुरुते यस् तु शाठ्यदम्भविवर्जितः स भुक्त्वा विविधान् भोगान् मोक्षं चान्ते लभेद् ध्रुवम्
67,9,śrotum icchāmahe deva pratiṣṭhāṃ vadatas tava vidhānaṃ cārcanaṃ dānaṃ phalaṃ tatra jagatpateḥ,श्रोतुम् इच्छामहे देव प्रतिष्ठां वदतस् तव विधानं चार्चनं दानं फलं तत्र जगत्पतेः
67,10,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pratiṣṭhāṃ vidhicoditām yāṃ kṛtvā tu naro bhaktyā nārī vā labhate phalam,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रतिष्ठां विधिचोदिताम् यां कृत्वा तु नरो भक्त्या नारी वा लभते फलम्
67,11,yātrā dvādaśa saṃpūrṇā yadā syāt tu dvijottamāḥ tadā kurvīta vidhivat pratiṣṭhāṃ pāpanāśinīm,यात्रा द्वादश संपूर्णा यदा स्यात् तु द्विजोत्तमाः तदा कुर्वीत विधिवत् प्रतिष्ठां पापनाशिनीम्
67,12,jyeṣṭhe māsi site pakṣe tv ekādaśyāṃ samāhitaḥ gatvā jalāśayaṃ puṇyam ācamya prayataḥ śuciḥ,ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे त्व् एकादश्यां समाहितः गत्वा जलाशयं पुण्यम् आचम्य प्रयतः शुचिः
67,13,āvāhya sarvatīrthāni dhyātvā nārāyaṇaṃ tathā tataḥ snānaṃ prakurvīta vidhivat susamāhitaḥ,आवाह्य सर्वतीर्थानि ध्यात्वा नारायणं तथा ततः स्नानं प्रकुर्वीत विधिवत् सुसमाहितः
67,14,yasya yo vidhir uddiṣṭa ṛṣibhiḥ snānakarmaṇi tenaiva tu vidhānena snānaṃ tasya vidhīyate,यस्य यो विधिर् उद्दिष्ट ऋषिभिः स्नानकर्मणि तेनैव तु विधानेन स्नानं तस्य विधीयते
67,15,snātvā samyag vidhānena tato devān ṛṣīn pitṝn saṃtarpayet tathānyāṃś ca nāmagotravidhānavit,स्नात्वा सम्यग् विधानेन ततो देवान् ऋषीन् पितॄन् संतर्पयेत् तथान्यांश् च नामगोत्रविधानवित्
67,16,uttīrya vāsasī dhaute nirmale paridhāya vai upaspṛśya vidhānena bhāskarābhimukhas tataḥ,उत्तीर्य वाससी धौते निर्मले परिधाय वै उपस्पृश्य विधानेन भास्कराभिमुखस् ततः
67,17,gāyatrīṃ pāvanīṃ devīṃ manasā vedamātaram sarvapāpaharāṃ puṇyāṃ japed aṣṭottaraṃ śatam,गायत्रीं पावनीं देवीं मनसा वेदमातरम् सर्वपापहरां पुण्यां जपेद् अष्टोत्तरं शतम्
67,18,puṇyāṃś ca sauramantrāṃś ca śraddhayā susamāhitaḥ triḥ pradakṣiṇam āvṛtya bhāskaraṃ praṇamet tataḥ,पुण्यांश् च सौरमन्त्रांश् च श्रद्धया सुसमाहितः त्रिः प्रदक्षिणम् आवृत्य भास्करं प्रणमेत् ततः
67,19,vedoktaṃ triṣu varṇeṣu snānaṃ jāpyam udāhṛtam strīśūdrayoḥ snānajāpyaṃ vedoktavidhivarjitam,वेदोक्तं त्रिषु वर्णेषु स्नानं जाप्यम् उदाहृतम् स्त्रीशूद्रयोः स्नानजाप्यं वेदोक्तविधिवर्जितम्
67,20,tato gacched gṛhaṃ maunī pūjayet puruṣottamam prakṣālya hastau pādau ca upaspṛśya yathāvidhi,ततो गच्छेद् गृहं मौनी पूजयेत् पुरुषोत्तमम् प्रक्षाल्य हस्तौ पादौ च उपस्पृश्य यथाविधि
67,21,ghṛtena snāpayed devaṃ kṣīreṇa tadanantaram madhugandhodakenaiva tīrthacandanavāriṇā,घृतेन स्नापयेद् देवं क्षीरेण तदनन्तरम् मधुगन्धोदकेनैव तीर्थचन्दनवारिणा
67,22,tato vastrayugaṃ śreṣṭhaṃ bhaktyā taṃ paridhāpayet candanāgarukarpūraiḥ kuṅkumena vilepayet,ततो वस्त्रयुगं श्रेष्ठं भक्त्या तं परिधापयेत् चन्दनागरुकर्पूरैः कुङ्कुमेन विलेपयेत्
67,23,pūjayet parayā bhaktyā padmaiś ca puruṣottamam anyaiś ca vaiṣṇavaiḥ puṣpair arcayen mallikādibhiḥ,पूजयेत् परया भक्त्या पद्मैश् च पुरुषोत्तमम् अन्यैश् च वैष्णवैः पुष्पैर् अर्चयेन् मल्लिकादिभिः
67,24,saṃpūjyaivaṃ jagannāthaṃ bhuktimuktipradaṃ harim dhūpaṃ cāgurusaṃyuktaṃ dahed devasya cāgrataḥ,संपूज्यैवं जगन्नाथं भुक्तिमुक्तिप्रदं हरिम् धूपं चागुरुसंयुक्तं दहेद् देवस्य चाग्रतः
67,25,guggulaṃ ca muniśreṣṭhā dahed gandhasamanvitam dīpaṃ prajvālayed bhaktyā yathāśaktyā ghṛtena vai,गुग्गुलं च मुनिश्रेष्ठा दहेद् गन्धसमन्वितम् दीपं प्रज्वालयेद् भक्त्या यथाशक्त्या घृतेन वै
67,26,anyāṃś ca dīpakān dadyād dvādaśaiva samāhitaḥ ghṛtena ca muniśreṣṭhās tilatailena vā punaḥ,अन्यांश् च दीपकान् दद्याद् द्वादशैव समाहितः घृतेन च मुनिश्रेष्ठास् तिलतैलेन वा पुनः
67,27,naivedye pāyasāpūpaśaṣkulīvaṭakaṃ tathā modakaṃ phāṇitaṃ vālpaṃ phalāni ca nivedayet,नैवेद्ये पायसापूपशष्कुलीवटकं तथा मोदकं फाणितं वाल्पं फलानि च निवेदयेत्
67,28,evaṃ pañcopacāreṇa saṃpūjya puruṣottamam namaḥ puruṣottamāyeti japed aṣṭottaraṃ śatam,एवं पञ्चोपचारेण संपूज्य पुरुषोत्तमम् नमः पुरुषोत्तमायेति जपेद् अष्टोत्तरं शतम्
67,29,tataḥ prasādayed devaṃ bhaktyā taṃ puruṣottamam namas te sarvalokeśa bhaktānām abhayaprada,ततः प्रसादयेद् देवं भक्त्या तं पुरुषोत्तमम् नमस् ते सर्वलोकेश भक्तानाम् अभयप्रद
67,30,saṃsārasāgare magnaṃ trāhi māṃ puruṣottama yās te mayā kṛtā yātrā dvādaśaiva jagatpate,संसारसागरे मग्नं त्राहि मां पुरुषोत्तम यास् ते मया कृता यात्रा द्वादशैव जगत्पते
67,31,prasādāt tava govinda saṃpūrṇās tā bhavantu me evaṃ prasādya taṃ devaṃ daṇḍavat praṇipatya ca,प्रसादात् तव गोविन्द संपूर्णास् ता भवन्तु मे एवं प्रसाद्य तं देवं दण्डवत् प्रणिपत्य च
67,32,tato 'rcayed guruṃ bhaktyā puṣpavastrānulepanaiḥ nānayor antaraṃ yasmād vidyate munisattamāḥ,ततो ऽर्चयेद् गुरुं भक्त्या पुष्पवस्त्रानुलेपनैः नानयोर् अन्तरं यस्माद् विद्यते मुनिसत्तमाः
67,33,devasyopari kurvīta śraddhayā susamāhitaḥ nānāpuṣpair muniśreṣṭhā vicitraṃ puṣpamaṇḍapam,देवस्योपरि कुर्वीत श्रद्धया सुसमाहितः नानापुष्पैर् मुनिश्रेष्ठा विचित्रं पुष्पमण्डपम्
67,34,kṛtvāvadhāraṇaṃ paścāj jāgaraṃ kārayen niśi kathāṃ ca vāsudevasya gītikāṃ cāpi kārayet,कृत्वावधारणं पश्चाज् जागरं कारयेन् निशि कथां च वासुदेवस्य गीतिकां चापि कारयेत्
67,35,dhyāyan paṭhan stuvan devaṃ praṇayed rajanīṃ budhaḥ tataḥ prabhāte vimale dvādaśyāṃ dvādaśaiva tu,ध्यायन् पठन् स्तुवन् देवं प्रणयेद् रजनीं बुधः ततः प्रभाते विमले द्वादश्यां द्वादशैव तु
67,36,nimantrayed vratasnātān brāhmaṇān vedapāragān itihāsapurāṇajñāñ śrotriyān saṃyatendriyān,निमन्त्रयेद् व्रतस्नातान् ब्राह्मणान् वेदपारगान् इतिहासपुराणज्ञाञ् श्रोत्रियान् संयतेन्द्रियान्
67,37,snātvā samyag vidhānena dhautavāsā jitendriyaḥ snāpayet pūrvavat tatra pūjayet puruṣottamam,स्नात्वा सम्यग् विधानेन धौतवासा जितेन्द्रियः स्नापयेत् पूर्ववत् तत्र पूजयेत् पुरुषोत्तमम्
67,38,gandhaiḥ puṣpair upahārair naivedyair dīpakais tathā upacārair bahuvidhaiḥ praṇipātaiḥ pradakṣiṇaiḥ,गन्धैः पुष्पैर् उपहारैर् नैवेद्यैर् दीपकैस् तथा उपचारैर् बहुविधैः प्रणिपातैः प्रदक्षिणैः
67,39,jāpyaiḥ stutinamaskārair gītavādyair manoharaiḥ saṃpūjyaivaṃ jagannāthaṃ brāhmaṇān pūjayet tataḥ,जाप्यैः स्तुतिनमस्कारैर् गीतवाद्यैर् मनोहरैः संपूज्यैवं जगन्नाथं ब्राह्मणान् पूजयेत् ततः
67,40,dvādaśaiva tu gās tebhyo dattvā kanakam eva ca chattropānadyugaṃ caiva śraddhābhaktisamanvitaḥ,द्वादशैव तु गास् तेभ्यो दत्त्वा कनकम् एव च छत्त्रोपानद्युगं चैव श्रद्धाभक्तिसमन्वितः
67,41,bhaktyā tu sadhanaṃ tebhyo dadyād vastrādikaṃ dvijāḥ sadbhāvena tu govindas toṣyate pūjito yataḥ,भक्त्या तु सधनं तेभ्यो दद्याद् वस्त्रादिकं द्विजाः सद्भावेन तु गोविन्दस् तोष्यते पूजितो यतः
67,42,ācāryāya tato dadyād govastraṃ kanakaṃ tathā chattropānadyugaṃ cānyat kāṃsyapātraṃ ca bhaktitaḥ,आचार्याय ततो दद्याद् गोवस्त्रं कनकं तथा छत्त्रोपानद्युगं चान्यत् कांस्यपात्रं च भक्तितः
67,43,tatas tān bhojayed viprān bhojyaṃ pāyasapūrvakam pakvānnaṃ bhakṣyabhojyaṃ ca guḍasarpiḥsamanvitam,ततस् तान् भोजयेद् विप्रान् भोज्यं पायसपूर्वकम् पक्वान्नं भक्ष्यभोज्यं च गुडसर्पिःसमन्वितम्
67,44,tatas tān annatṛptāṃś ca brāhmaṇān svasthamānasān dvādaśaivodakumbhāṃś ca dadyāt tebhyaḥ samodakān,ततस् तान् अन्नतृप्तांश् च ब्राह्मणान् स्वस्थमानसान् द्वादशैवोदकुम्भांश् च दद्यात् तेभ्यः समोदकान्
67,45,dakṣiṇāṃ ca yathāśaktyā dadyāt tebhyo vimatsaraḥ kumbhaṃ ca dakṣiṇāṃ caiva ācāryāya nivedayet,दक्षिणां च यथाशक्त्या दद्यात् तेभ्यो विमत्सरः कुम्भं च दक्षिणां चैव आचार्याय निवेदयेत्
67,46,evaṃ saṃpūjya tān viprān guruṃ jñānapradāyakam pūjayet parayā bhaktyā viṣṇutulyaṃ dvijottamāḥ,एवं संपूज्य तान् विप्रान् गुरुं ज्ञानप्रदायकम् पूजयेत् परया भक्त्या विष्णुतुल्यं द्विजोत्तमाः
67,47,suvarṇavastragodhānyair dravyaiś cānyair varair budhaḥ saṃpūjya taṃ namaskṛtya imaṃ mantram udīrayet,सुवर्णवस्त्रगोधान्यैर् द्रव्यैश् चान्यैर् वरैर् बुधः संपूज्य तं नमस्कृत्य इमं मन्त्रम् उदीरयेत्
67,48,sarvavyāpī jagannāthaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ anādinidhano devaḥ prīyatāṃ puruṣottamaḥ,सर्वव्यापी जगन्नाथः शङ्खचक्रगदाधरः अनादिनिधनो देवः प्रीयतां पुरुषोत्तमः
67,49,ity uccārya tato viprāṃs triḥ kṛtvā ca pradakṣiṇām praṇamya śirasā bhaktyā ācāryaṃ tu visarjayet,इत्य् उच्चार्य ततो विप्रांस् त्रिः कृत्वा च प्रदक्षिणाम् प्रणम्य शिरसा भक्त्या आचार्यं तु विसर्जयेत्
67,50,tatas tān brāhmaṇān bhaktyā cāsīmāntam anuvrajet anuvrajya tu tān sarvān namaskṛtya nivartayet,ततस् तान् ब्राह्मणान् भक्त्या चासीमान्तम् अनुव्रजेत् अनुव्रज्य तु तान् सर्वान् नमस्कृत्य निवर्तयेत्
67,51,bāndhavaiḥ svajanair yuktas tato bhuñjīta vāgyataḥ anyaiś copāsakair dīnair bhikṣukaiś cānnakāṅkṣibhiḥ,बान्धवैः स्वजनैर् युक्तस् ततो भुञ्जीत वाग्यतः अन्यैश् चोपासकैर् दीनैर् भिक्षुकैश् चान्नकाङ्क्षिभिः
67,52,evaṃ kṛtvā naraḥ samyaṅ nārī vā labhate phalam aśvamedhasahasrāṇāṃ rājasūyaśatasya ca,एवं कृत्वा नरः सम्यङ् नारी वा लभते फलम् अश्वमेधसहस्राणां राजसूयशतस्य च
67,53,atītaṃ śatam ādāya puruṣāṇāṃ narottamāḥ bhaviṣyaṃ ca śataṃ viprāḥ svargatyā divyarūpadhṛk,अतीतं शतम् आदाय पुरुषाणां नरोत्तमाः भविष्यं च शतं विप्राः स्वर्गत्या दिव्यरूपधृक्
67,54,sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvālaṃkārabhūṣitaḥ sarvakāmasamṛddhātmā devavad vigatajvaraḥ,सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषितः सर्वकामसमृद्धात्मा देववद् विगतज्वरः
67,55,rūpayauvanasaṃpanno guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ stūyamāno 'psarobhiś ca gandharvaiḥ samalaṃkṛtaḥ,रूपयौवनसंपन्नो गुणैः सर्वैर् अलंकृतः स्तूयमानो ऽप्सरोभिश् च गन्धर्वैः समलंकृतः
67,56,vimānenārkavarṇena kāmagena sthireṇa ca patākādhvajayuktena sarvaratnair alaṃkṛtaḥ,विमानेनार्कवर्णेन कामगेन स्थिरेण च पताकाध्वजयुक्तेन सर्वरत्नैर् अलंकृतः
67,57,udyotayan diśaḥ sarvā ākāśe vigataklamaḥ yuvā mahābalo dhīmān viṣṇulokaṃ sa gacchati,उद्योतयन् दिशः सर्वा आकाशे विगतक्लमः युवा महाबलो धीमान् विष्णुलोकं स गच्छति
67,58,tatra kalpaśataṃ yāvad bhuṅkte bhogān yathepsitān siddhāpsarobhir gandharvaiḥ suravidyādharoragaiḥ,तत्र कल्पशतं यावद् भुङ्क्ते भोगान् यथेप्सितान् सिद्धाप्सरोभिर् गन्धर्वैः सुरविद्याधरोरगैः
67,59,stūyamāno munivarais tiṣṭhate vigatajvaraḥ yathā devo jagannāthaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ,स्तूयमानो मुनिवरैस् तिष्ठते विगतज्वरः यथा देवो जगन्नाथः शङ्खचक्रगदाधरः
67,60,tathāsau mudito viprāḥ kṛtvā rūpaṃ caturbhujam bhuktvā tatra varān bhogān krīḍāṃ kṛtvā suraiḥ saha,तथासौ मुदितो विप्राः कृत्वा रूपं चतुर्भुजम् भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् क्रीडां कृत्वा सुरैः सह
67,61,tadante brahmasadanam āyāti sarvakāmadam siddhavidyādharaiś cāpi śobhitaṃ surakiṃnaraiḥ,तदन्ते ब्रह्मसदनम् आयाति सर्वकामदम् सिद्धविद्याधरैश् चापि शोभितं सुरकिंनरैः
67,62,kālaṃ navatikalpaṃ tu tatra bhuktvā sukhaṃ naraḥ tasmād āyāti viprendrāḥ sarvakāmaphalapradam,कालं नवतिकल्पं तु तत्र भुक्त्वा सुखं नरः तस्माद् आयाति विप्रेन्द्राः सर्वकामफलप्रदम्
67,63,rudralokaṃ suragaṇaiḥ sevitaṃ sukhamokṣadam anekaśatasāhasrair vimānaiḥ samalaṃkṛtam,रुद्रलोकं सुरगणैः सेवितं सुखमोक्षदम् अनेकशतसाहस्रैर् विमानैः समलंकृतम्
67,64,siddhavidyādharair yakṣair bhūṣitaṃ daityadānavaiḥ aśītikalpakālaṃ tu tatra bhuktvā sukhaṃ naraḥ,सिद्धविद्याधरैर् यक्षैर् भूषितं दैत्यदानवैः अशीतिकल्पकालं तु तत्र भुक्त्वा सुखं नरः
67,65,tadante yāti golokaṃ sarvabhogasamanvitam surasiddhāpsarobhiś ca śobhitaṃ sumanoharam,तदन्ते याति गोलोकं सर्वभोगसमन्वितम् सुरसिद्धाप्सरोभिश् च शोभितं सुमनोहरम्
67,66,tatra saptatikalpāṃs tu bhuktvā bhogam anuttamam durlabhaṃ triṣu lokeṣu svasthacitto yathāmaraḥ,तत्र सप्ततिकल्पांस् तु भुक्त्वा भोगम् अनुत्तमम् दुर्लभं त्रिषु लोकेषु स्वस्थचित्तो यथामरः
67,67,tasmād āgacchate lokaṃ prājāpatyam anuttamam gandharvāpsarasaiḥ siddhair munividyādharair vṛtaḥ,तस्माद् आगच्छते लोकं प्राजापत्यम् अनुत्तमम् गन्धर्वाप्सरसैः सिद्धैर् मुनिविद्याधरैर् वृतः
67,68,ṣaṣṭikalpān sukhaṃ tatra bhuktvā nānāvidhaṃ mudā tadante śakrabhavanaṃ nānāścaryasamanvitam,षष्टिकल्पान् सुखं तत्र भुक्त्वा नानाविधं मुदा तदन्ते शक्रभवनं नानाश्चर्यसमन्वितम्
67,69,gandharvaiḥ kiṃnaraiḥ siddhaiḥ suravidyādharoragaiḥ guhyakāpsarasaiḥ sādhyair vṛtaiś cānyaiḥ surottamaiḥ,गन्धर्वैः किंनरैः सिद्धैः सुरविद्याधरोरगैः गुह्यकाप्सरसैः साध्यैर् वृतैश् चान्यैः सुरोत्तमैः
67,70,āgatya tatra pañcāśat kalpān bhuktvā sukhaṃ naraḥ suralokaṃ tato gatvā vimānaiḥ samalaṃkṛtaḥ,आगत्य तत्र पञ्चाशत् कल्पान् भुक्त्वा सुखं नरः सुरलोकं ततो गत्वा विमानैः समलंकृतः
67,71,catvāriṃśat tu kalpāṃs tu bhuktvā bhogān sudurlabhān āgacchate tato lokaṃ nakṣatrākhyaṃ sudurlabham,चत्वारिंशत् तु कल्पांस् तु भुक्त्वा भोगान् सुदुर्लभान् आगच्छते ततो लोकं नक्षत्राख्यं सुदुर्लभम्
67,72,tato bhogān varān bhuṅkte triṃśat kalpān yathepsitān tasmād āgacchate lokaṃ śaśāṅkasya dvijottamāḥ,ततो भोगान् वरान् भुङ्क्ते त्रिंशत् कल्पान् यथेप्सितान् तस्माद् आगच्छते लोकं शशाङ्कस्य द्विजोत्तमाः
67,73,yatrāsau tiṣṭhate somaḥ sarvair devair alaṃkṛtaḥ tatra viṃśatikalpāṃs tu bhuktvā bhogaṃ sudurlabham,यत्रासौ तिष्ठते सोमः सर्वैर् देवैर् अलंकृतः तत्र विंशतिकल्पांस् तु भुक्त्वा भोगं सुदुर्लभम्
67,74,ādityasya tato lokam āyāti surapūjitam nānāścaryamayaṃ puṇyaṃ gandharvāpsaraḥsevitam,आदित्यस्य ततो लोकम् आयाति सुरपूजितम् नानाश्चर्यमयं पुण्यं गन्धर्वाप्सरःसेवितम्
67,75,tatra bhuktvā śubhān bhogān daśa kalpān dvijottamāḥ tasmād āyāti bhuvanaṃ gandharvāṇāṃ sudurlabham,तत्र भुक्त्वा शुभान् भोगान् दश कल्पान् द्विजोत्तमाः तस्माद् आयाति भुवनं गन्धर्वाणां सुदुर्लभम्
67,76,tatra bhogān samastāṃś ca kalpam ekaṃ yathāsukham bhuktvā cāyāti medinyāṃ rājā bhavati dhārmikaḥ,तत्र भोगान् समस्तांश् च कल्पम् एकं यथासुखम् भुक्त्वा चायाति मेदिन्यां राजा भवति धार्मिकः
67,77,cakravartī mahāvīryo guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ kṛtvā rājyaṃ svadharmeṇa yajñair iṣṭvā sudakṣiṇaiḥ,चक्रवर्ती महावीर्यो गुणैः सर्वैर् अलंकृतः कृत्वा राज्यं स्वधर्मेण यज्ञैर् इष्ट्वा सुदक्षिणैः
67,78,tadante yogināṃ lokaṃ gatvā mokṣapradaṃ śivam tatra bhuktvā varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam,तदन्ते योगिनां लोकं गत्वा मोक्षप्रदं शिवम् तत्र भुक्त्वा वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम्
67,79,tasmād āgacchate cātra jāyate yogināṃ kule pravare vaiṣṇave viprā durlabhe sādhusaṃmate,तस्माद् आगच्छते चात्र जायते योगिनां कुले प्रवरे वैष्णवे विप्रा दुर्लभे साधुसंमते
67,80,caturvedī vipravaro yajñair iṣṭvāptadakṣiṇaiḥ vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt,चतुर्वेदी विप्रवरो यज्ञैर् इष्ट्वाप्तदक्षिणैः वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
67,81,evaṃ yātrāphalaṃ viprā mayā samyag udāhṛtam bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ kim anyac chrotum icchatha,एवं यात्राफलं विप्रा मया सम्यग् उदाहृतम् भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां किम् अन्यच् छ्रोतुम् इच्छथ
68,1,śrotum icchāmahe deva viṣṇulokam anāmayam lokānandakaraṃ kāntaṃ sarvāścaryasamanvitam,श्रोतुम् इच्छामहे देव विष्णुलोकम् अनामयम् लोकानन्दकरं कान्तं सर्वाश्चर्यसमन्वितम्
68,2,pramāṇaṃ tasya lokasya bhogaṃ kāntiṃ balaṃ prabho karmaṇā kena gacchanti tatra dharmaparāyaṇāḥ,प्रमाणं तस्य लोकस्य भोगं कान्तिं बलं प्रभो कर्मणा केन गच्छन्ति तत्र धर्मपरायणाः
68,3,darśanāt sparśanād vāpi tīrthasnānādināpi vā vistarād brūhi tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,दर्शनात् स्पर्शनाद् वापि तीर्थस्नानादिनापि वा विस्तराद् ब्रूहि तत्त्वेन परं कौतूहलं हि नः
68,4,śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve yat paraṃ paramaṃ padam bhaktānām īhitaṃ dhanyaṃ puṇyaṃ saṃsāranāśanam,शृणुध्वं मुनयः सर्वे यत् परं परमं पदम् भक्तानाम् ईहितं धन्यं पुण्यं संसारनाशनम्
68,5,pravaraṃ sarvalokānāṃ viṣṇvākhyaṃ vadato mama sarvāścaryamayaṃ puṇyaṃ sthānaṃ trailokyapūjitam,प्रवरं सर्वलोकानां विष्ण्वाख्यं वदतो मम सर्वाश्चर्यमयं पुण्यं स्थानं त्रैलोक्यपूजितम्
68,6,aśokaiḥ pārijātaiś ca mandāraiś campakadrumaiḥ mālatīmallikākundair bakulair nāgakesaraiḥ,अशोकैः पारिजातैश् च मन्दारैश् चम्पकद्रुमैः मालतीमल्लिकाकुन्दैर् बकुलैर् नागकेसरैः
68,7,puṃnāgair atimuktaiś ca priyaṅgutagarārjunaiḥ pāṭalācūtakhadiraiḥ karṇikāravanojjvalaiḥ,पुंनागैर् अतिमुक्तैश् च प्रियङ्गुतगरार्जुनैः पाटलाचूतखदिरैः कर्णिकारवनोज्ज्वलैः
68,8,nāraṅgaiḥ panasair lodhrair nimbadāḍimasarjakaiḥ drākṣālakucakharjūrair madhukendraphalair drumaiḥ,नारङ्गैः पनसैर् लोध्रैर् निम्बदाडिमसर्जकैः द्राक्षालकुचखर्जूरैर् मधुकेन्द्रफलैर् द्रुमैः
68,9,kapitthair nārikeraiś ca tālaiḥ śrīphalasaṃbhavaiḥ kalpavṛkṣair asaṃkhyaiś ca vanyair anyaiḥ suśobhanaiḥ,कपित्थैर् नारिकेरैश् च तालैः श्रीफलसंभवैः कल्पवृक्षैर् असंख्यैश् च वन्यैर् अन्यैः सुशोभनैः
68,10,saralaiś candanair nīpair devadāruśubhāñjanaiḥ jātīlavaṅgakaṅkolaiḥ karpūrāmodavāsibhiḥ,सरलैश् चन्दनैर् नीपैर् देवदारुशुभाञ्जनैः जातीलवङ्गकङ्कोलैः कर्पूरामोदवासिभिः
68,11,tāmbūlapattranicayais tathā pūgīphaladrumaiḥ anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ sarvartuphalaśobhitaiḥ,ताम्बूलपत्त्रनिचयैस् तथा पूगीफलद्रुमैः अन्यैश् च विविधैर् वृक्षैः सर्वर्तुफलशोभितैः
68,12,puṣpair nānāvidhaiś caiva latāgucchasamudbhavaiḥ nānājalāśayaiḥ puṇyair nānāpakṣirutair varaiḥ,पुष्पैर् नानाविधैश् चैव लतागुच्छसमुद्भवैः नानाजलाशयैः पुण्यैर् नानापक्षिरुतैर् वरैः
68,13,dīrghikāśatasaṃghātais toyapūrṇair manoharaiḥ kumudaiḥ śatapattraiś ca puṣpaiḥ kokanadair varaiḥ,दीर्घिकाशतसंघातैस् तोयपूर्णैर् मनोहरैः कुमुदैः शतपत्त्रैश् च पुष्पैः कोकनदैर् वरैः
68,14,raktanīlotpalaiḥ kāntaiḥ kahlāraiś ca sugandhibhiḥ anyaiś ca jalajaiḥ puṣpair nānāvarṇaiḥ suśobhanaiḥ,रक्तनीलोत्पलैः कान्तैः कह्लारैश् च सुगन्धिभिः अन्यैश् च जलजैः पुष्पैर् नानावर्णैः सुशोभनैः
68,15,haṃsakāraṇḍavākīrṇaiś cakravākopaśobhitaiḥ koyaṣṭikaiś ca dātyūhaiḥ kāraṇḍavaravākulaiḥ,हंसकारण्डवाकीर्णैश् चक्रवाकोपशोभितैः कोयष्टिकैश् च दात्यूहैः कारण्डवरवाकुलैः
68,16,cātakaiḥ priyaputraiś ca jīvaṃjīvakajātibhiḥ anyair divyair jalacarair vihāramadhurasvanaiḥ,चातकैः प्रियपुत्रैश् च जीवंजीवकजातिभिः अन्यैर् दिव्यैर् जलचरैर् विहारमधुरस्वनैः
68,17,evaṃ nānāvidhair divyair nānāścaryasamanvitaiḥ vṛkṣair jalāśayaiḥ puṇyair bhūṣitaṃ sumanoharaiḥ,एवं नानाविधैर् दिव्यैर् नानाश्चर्यसमन्वितैः वृक्षैर् जलाशयैः पुण्यैर् भूषितं सुमनोहरैः
68,18,tatra divyair vimānaiś ca nānāratnavibhūṣitaiḥ kāmagaiḥ kāñcanaiḥ śubhrair divyagandharvanāditaiḥ,तत्र दिव्यैर् विमानैश् च नानारत्नविभूषितैः कामगैः काञ्चनैः शुभ्रैर् दिव्यगन्धर्वनादितैः
68,19,taruṇādityasaṃkāśair apsarobhir alaṃkṛtaiḥ hemaśayyāsanayutair nānābhogasamanvitaiḥ,तरुणादित्यसंकाशैर् अप्सरोभिर् अलंकृतैः हेमशय्यासनयुतैर् नानाभोगसमन्वितैः
68,20,khecaraiḥ sapatākaiś ca muktāhārāvalambibhiḥ nānāvarṇair asaṃkhyātair jātarūpaparicchadaiḥ,खेचरैः सपताकैश् च मुक्ताहारावलम्बिभिः नानावर्णैर् असंख्यातैर् जातरूपपरिच्छदैः
68,21,nānākusumagandhāḍhyaiś candanāgurubhūṣitaiḥ sukhapracārabahulair nānāvāditraniḥsvanaiḥ,नानाकुसुमगन्धाढ्यैश् चन्दनागुरुभूषितैः सुखप्रचारबहुलैर् नानावादित्रनिःस्वनैः
68,22,manomārutatulyaiś ca kiṅkiṇīstabakākulaiḥ viharanti pure tasmin vaiṣṇave lokapūjite,मनोमारुततुल्यैश् च किङ्किणीस्तबकाकुलैः विहरन्ति पुरे तस्मिन् वैष्णवे लोकपूजिते
68,23,nānāṅganābhiḥ satataṃ gandharvāpsarasādibhiḥ candrānanābhiḥ kāntābhir yoṣidbhiḥ sumanoharaiḥ,नानाङ्गनाभिः सततं गन्धर्वाप्सरसादिभिः चन्द्राननाभिः कान्ताभिर् योषिद्भिः सुमनोहरैः
68,24,pīnonnatakucāgrābhiḥ sumadhyābhiḥ samantataḥ śyāmāvadātavarṇābhir mattamātaṅgagāmibhiḥ,पीनोन्नतकुचाग्राभिः सुमध्याभिः समन्ततः श्यामावदातवर्णाभिर् मत्तमातङ्गगामिभिः
68,25,parivārya naraśreṣṭhaṃ vījayanti sma tāḥ striyaḥ cāmarai rukmadaṇḍaiś ca nānāratnavibhūṣitaiḥ,परिवार्य नरश्रेष्ठं वीजयन्ति स्म ताः स्त्रियः चामरै रुक्मदण्डैश् च नानारत्नविभूषितैः
68,26,gītanṛtyais tathā vādyair modamānair madālasaiḥ yakṣavidyādharaiḥ siddhair gandharvair apsarogaṇaiḥ,गीतनृत्यैस् तथा वाद्यैर् मोदमानैर् मदालसैः यक्षविद्याधरैः सिद्धैर् गन्धर्वैर् अप्सरोगणैः
68,27,surasaṃghaiś ca ṛṣibhiḥ śuśubhe bhuvanottamam tatra prāpya mahābhogān prāpnuvanti manīṣiṇaḥ,सुरसंघैश् च ऋषिभिः शुशुभे भुवनोत्तमम् तत्र प्राप्य महाभोगान् प्राप्नुवन्ति मनीषिणः
68,28,vaṭarājasamīpe tu dakṣiṇasyodadhes taṭe dṛṣṭo yair bhagavān kṛṣṇaḥ puṣkarākṣo jagatpatiḥ,वटराजसमीपे तु दक्षिणस्योदधेस् तटे दृष्टो यैर् भगवान् कृष्णः पुष्कराक्षो जगत्पतिः
68,29,krīḍanty apsarasaiḥ sārdhaṃ yāvad dyauś candratārakam prataptahemasaṃkāśā jarāmaraṇavarjitāḥ,क्रीडन्त्य् अप्सरसैः सार्धं यावद् द्यौश् चन्द्रतारकम् प्रतप्तहेमसंकाशा जरामरणवर्जिताः
68,30,sarvaduḥkhavihīnāś ca tṛṣṇāglānivivarjitāḥ caturbhujā mahāvīryā vanamālāvibhūṣitāḥ,सर्वदुःखविहीनाश् च तृष्णाग्लानिविवर्जिताः चतुर्भुजा महावीर्या वनमालाविभूषिताः
68,31,śrīvatsalāñchanair yuktāḥ śaṅkhacakragadādharāḥ kecin nīlotpalaśyāmāḥ kecit kāñcanasaṃnibhāḥ,श्रीवत्सलाञ्छनैर् युक्ताः शङ्खचक्रगदाधराः केचिन् नीलोत्पलश्यामाः केचित् काञ्चनसंनिभाः
68,32,kecin marakataprakhyāḥ kecid vaidūryasaṃnibhāḥ śyāmavarṇāḥ kuṇḍalinas tathānye vajrasaṃnibhāḥ,केचिन् मरकतप्रख्याः केचिद् वैदूर्यसंनिभाः श्यामवर्णाः कुण्डलिनस् तथान्ये वज्रसंनिभाः
68,33,na tādṛk sarvadevānāṃ bhānti lokā dvijottamāḥ yādṛg bhāti harer lokaḥ sarvāścaryasamanvitaḥ,न तादृक् सर्वदेवानां भान्ति लोका द्विजोत्तमाः यादृग् भाति हरेर् लोकः सर्वाश्चर्यसमन्वितः
68,34,na tatra punarāvṛttir gamanāj jāyate dvijāḥ prabhāvāt tasya devasya yāvad ābhūtasaṃplavam,न तत्र पुनरावृत्तिर् गमनाज् जायते द्विजाः प्रभावात् तस्य देवस्य यावद् आभूतसंप्लवम्
68,35,vicaranti pure divye rūpayauvanagarvitāḥ kṛṣṇaṃ rāmaṃ subhadrāṃ ca paśyanti puruṣottame,विचरन्ति पुरे दिव्ये रूपयौवनगर्विताः कृष्णं रामं सुभद्रां च पश्यन्ति पुरुषोत्तमे
68,36,prataptahemasaṃkāśaṃ taruṇādityasaṃnibham puramadhye harer bhāti mandiraṃ ratnabhūṣitam,प्रतप्तहेमसंकाशं तरुणादित्यसंनिभम् पुरमध्ये हरेर् भाति मन्दिरं रत्नभूषितम्
68,37,anekaśatasāhasraiḥ patākaiḥ samalaṃkṛtam yojanāyutavistīrṇaṃ hemaprākāraveṣṭitam,अनेकशतसाहस्रैः पताकैः समलंकृतम् योजनायुतविस्तीर्णं हेमप्राकारवेष्टितम्
68,38,nānāvarṇair dhvajaiś citraiḥ kalpitaiḥ sumanoharaiḥ vibhāti śārado yadvan nakṣatraiḥ saha candramāḥ,नानावर्णैर् ध्वजैश् चित्रैः कल्पितैः सुमनोहरैः विभाति शारदो यद्वन् नक्षत्रैः सह चन्द्रमाः
68,39,caturdvāraṃ suvistīrṇaṃ kañcukibhiḥ surakṣitam purasaptakasaṃyuktaṃ mahotsekaṃ manoharam,चतुर्द्वारं सुविस्तीर्णं कञ्चुकिभिः सुरक्षितम् पुरसप्तकसंयुक्तं महोत्सेकं मनोहरम्
68,40,prathamaṃ kāñcanaṃ tatra dvitīyaṃ marakatair yutam indranīlaṃ tṛtīyaṃ tu mahānīlaṃ tataḥ param,प्रथमं काञ्चनं तत्र द्वितीयं मरकतैर् युतम् इन्द्रनीलं तृतीयं तु महानीलं ततः परम्
68,41,puraṃ tu pañcamaṃ dīptaṃ padmarāgamayaṃ puram ṣaṣṭhaṃ vajramayaṃ viprā vaidūryaṃ saptamaṃ puram,पुरं तु पञ्चमं दीप्तं पद्मरागमयं पुरम् षष्ठं वज्रमयं विप्रा वैदूर्यं सप्तमं पुरम्
68,42,nānāratnamayair hemapravālāṅkurabhūṣitaiḥ stambhair adbhutasaṃkāśair bhāti tad bhavanaṃ mahat,नानारत्नमयैर् हेमप्रवालाङ्कुरभूषितैः स्तम्भैर् अद्भुतसंकाशैर् भाति तद् भवनं महत्
68,43,dṛśyante tatra siddhāś ca bhāsayanti diśo daśa paurṇamāsyāṃ sanakṣatro yathā bhāti niśākaraḥ,दृश्यन्ते तत्र सिद्धाश् च भासयन्ति दिशो दश पौर्णमास्यां सनक्षत्रो यथा भाति निशाकरः
68,44,ārūḍhas tatra bhagavān salakṣmīko janārdanaḥ pītāmbaradharaḥ śyāmaḥ śrīvatsalakṣmasaṃyutaḥ,आरूढस् तत्र भगवान् सलक्ष्मीको जनार्दनः पीताम्बरधरः श्यामः श्रीवत्सलक्ष्मसंयुतः
68,45,jvalat sudarśanaṃ cakraṃ ghoraṃ sarvāstranāyakam dadhāra dakṣiṇe haste sarvatejomayaṃ hariḥ,ज्वलत् सुदर्शनं चक्रं घोरं सर्वास्त्रनायकम् दधार दक्षिणे हस्ते सर्वतेजोमयं हरिः
68,46,kundendurajataprakhyaṃ hāragokṣīrasaṃnibham ādāya taṃ muniśreṣṭhāḥ savyahastena keśavaḥ,कुन्देन्दुरजतप्रख्यं हारगोक्षीरसंनिभम् आदाय तं मुनिश्रेष्ठाः सव्यहस्तेन केशवः
68,47,yasya śabdena sakalaṃ saṃkṣobhaṃ jāyate jagat viśrutaṃ pāñcajanyeti sahasrāvartabhūṣitam,यस्य शब्देन सकलं संक्षोभं जायते जगत् विश्रुतं पाञ्चजन्येति सहस्रावर्तभूषितम्
68,48,duṣkṛtāntakarīṃ raudrāṃ daityadānavanāśinīm jvaladvahniśikhākārāṃ duḥsahāṃ tridaśair api,दुष्कृतान्तकरीं रौद्रां दैत्यदानवनाशिनीम् ज्वलद्वह्निशिखाकारां दुःसहां त्रिदशैर् अपि
68,49,kaumodakīṃ gadāṃ cāsau dhṛtavān dakṣiṇe kare vāme visphurati hy asya śārṅgaṃ sūryasamaprabham,कौमोदकीं गदां चासौ धृतवान् दक्षिणे करे वामे विस्फुरति ह्य् अस्य शार्ङ्गं सूर्यसमप्रभम्
68,50,śarair ādityasaṃkāśair jvālāmālākulair varaiḥ yo 'sau saṃharate devas trailokyaṃ sacarācaram,शरैर् आदित्यसंकाशैर् ज्वालामालाकुलैर् वरैः यो ऽसौ संहरते देवस् त्रैलोक्यं सचराचरम्
68,51,sarvānandakaraḥ śrīmān sarvaśāstraviśāradaḥ sarvalokagurur devaḥ sarvair devair namaskṛtaḥ,सर्वानन्दकरः श्रीमान् सर्वशास्त्रविशारदः सर्वलोकगुरुर् देवः सर्वैर् देवैर् नमस्कृतः
68,52,sahasramūrdhā deveśaḥ sahasracaraṇekṣaṇaḥ sahasrākhyaḥ sahasrāṅgaḥ sahasrabhujavān prabhuḥ,सहस्रमूर्धा देवेशः सहस्रचरणेक्षणः सहस्राख्यः सहस्राङ्गः सहस्रभुजवान् प्रभुः
68,53,siṃhāsanagato devaḥ padmapattrāyatekṣaṇaḥ vidyudvispaṣṭasaṃkāśo jagannātho jagadguruḥ,सिंहासनगतो देवः पद्मपत्त्रायतेक्षणः विद्युद्विस्पष्टसंकाशो जगन्नाथो जगद्गुरुः
68,54,parītaḥ surasiddhaiś ca gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ yakṣavidyādharair nāgair munisiddhaiḥ sacāraṇaiḥ,परीतः सुरसिद्धैश् च गन्धर्वाप्सरसां गणैः यक्षविद्याधरैर् नागैर् मुनिसिद्धैः सचारणैः
68,55,suparṇair dānavair daityai rākṣasair guhyakiṃnaraiḥ anyair devagaṇair divyaiḥ stūyamāno virājate,सुपर्णैर् दानवैर् दैत्यै राक्षसैर् गुह्यकिंनरैः अन्यैर् देवगणैर् दिव्यैः स्तूयमानो विराजते
68,56,tatrasthā satataṃ kīrtiḥ prajñā medhā sarasvatī buddhir matis tathā kṣāntiḥ siddhimūrtis tathā dyutiḥ,तत्रस्था सततं कीर्तिः प्रज्ञा मेधा सरस्वती बुद्धिर् मतिस् तथा क्षान्तिः सिद्धिमूर्तिस् तथा द्युतिः
68,57,gāyatrī caiva sāvitrī maṅgalā sarvamaṅgalā prabhā matis tathā kāntis tatra nārāyaṇī sthitā,गायत्री चैव सावित्री मङ्गला सर्वमङ्गला प्रभा मतिस् तथा कान्तिस् तत्र नारायणी स्थिता
68,58,śraddhā ca kauśikī devī vidyut saudāminī tathā nidrā rātris tathā māyā tathānyāmarayoṣitaḥ,श्रद्धा च कौशिकी देवी विद्युत् सौदामिनी तथा निद्रा रात्रिस् तथा माया तथान्यामरयोषितः
68,59,vāsudevasya sarvās tā bhavane saṃpratiṣṭhitāḥ atha kiṃ bahunoktena sarvaṃ tatra pratiṣṭhitam,वासुदेवस्य सर्वास् ता भवने संप्रतिष्ठिताः अथ किं बहुनोक्तेन सर्वं तत्र प्रतिष्ठितम्
68,60,ghṛtācī menakā rambhā sahajanyā tilottamā urvaśī caiva nimlocā tathānyā vāmanā parā,घृताची मेनका रम्भा सहजन्या तिलोत्तमा उर्वशी चैव निम्लोचा तथान्या वामना परा
68,61,mandodarī ca subhagā viśvācī vipulānanā bhadrāṅgī citrasenā ca pramlocā sumanoharā,मन्दोदरी च सुभगा विश्वाची विपुलानना भद्राङ्गी चित्रसेना च प्रम्लोचा सुमनोहरा
68,62,munisaṃmohinī rāmā candramadhyā śubhānanā sukeśī nīlakeśā ca tathā manmathadīpinī,मुनिसंमोहिनी रामा चन्द्रमध्या शुभानना सुकेशी नीलकेशा च तथा मन्मथदीपिनी
68,63,alambuṣā miśrakeśī tathānyā muñjikasthalā kratusthalā varāṅgī ca pūrvacittis tathā parā,अलम्बुषा मिश्रकेशी तथान्या मुञ्जिकस्थला क्रतुस्थला वराङ्गी च पूर्वचित्तिस् तथा परा
68,64,parāvatī mahārūpā śaśilekhā śubhānanā haṃsalīlānugāminyo mattavāraṇagāminī,परावती महारूपा शशिलेखा शुभानना हंसलीलानुगामिन्यो मत्तवारणगामिनी
68,65,bimbauṣṭhī navagarbhā ca vikhyātāḥ surayoṣitaḥ etāś cānyā apsaraso rūpayauvanagarvitāḥ,बिम्बौष्ठी नवगर्भा च विख्याताः सुरयोषितः एताश् चान्या अप्सरसो रूपयौवनगर्विताः
68,66,sumadhyāś cāruvadanāḥ sarvālaṃkārabhūṣitāḥ gītamādhuryasaṃyuktāḥ sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ,सुमध्याश् चारुवदनाः सर्वालंकारभूषिताः गीतमाधुर्यसंयुक्ताः सर्वलक्षणसंयुताः
68,67,gītavādye ca kuśalāḥ suragandharvayoṣitaḥ nṛtyanty anudinaṃ tatra yatrāsau puruṣottamaḥ,गीतवाद्ये च कुशलाः सुरगन्धर्वयोषितः नृत्यन्त्य् अनुदिनं तत्र यत्रासौ पुरुषोत्तमः
68,68,na tatra rogo no glānir na mṛtyur na himātapau na kṣut pipāsā na jarā na vairūpyaṃ na cāsukham,न तत्र रोगो नो ग्लानिर् न मृत्युर् न हिमातपौ न क्षुत् पिपासा न जरा न वैरूप्यं न चासुखम्
68,69,paramānandajananaṃ sarvakāmaphalapradam viṣṇulokāt paraṃ lokaṃ nātra paśyāmi bho dvijāḥ,परमानन्दजननं सर्वकामफलप्रदम् विष्णुलोकात् परं लोकं नात्र पश्यामि भो द्विजाः
68,70,ye lokāḥ svargaloke tu śrūyante puṇyakarmaṇām viṣṇulokasya te viprāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm,ये लोकाः स्वर्गलोके तु श्रूयन्ते पुण्यकर्मणाम् विष्णुलोकस्य ते विप्राः कलां नार्हन्ति षोडशीम्
68,71,evaṃ hareḥ purasthānaṃ sarvabhogaguṇānvitam sarvasaukhyakaraṃ puṇyaṃ sarvāścaryamayaṃ dvijāḥ,एवं हरेः पुरस्थानं सर्वभोगगुणान्वितम् सर्वसौख्यकरं पुण्यं सर्वाश्चर्यमयं द्विजाः
68,72,na tatra nāstikā yānti puruṣā viṣayātmakāḥ na kṛtaghnā na piśunā no stenā nājitendriyāḥ,न तत्र नास्तिका यान्ति पुरुषा विषयात्मकाः न कृतघ्ना न पिशुना नो स्तेना नाजितेन्द्रियाः
68,73,ye 'rcayanti sadā bhaktyā vāsudevaṃ jagadgurum te tatra vaiṣṇavā yānti viṣṇulokaṃ na saṃśayaḥ,ये ऽर्चयन्ति सदा भक्त्या वासुदेवं जगद्गुरुम् ते तत्र वैष्णवा यान्ति विष्णुलोकं न संशयः
68,74,dakṣiṇasyodadhes tīre kṣetre paramadurlabhe dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ ca subhadrāṃ ca dvijottamāḥ,दक्षिणस्योदधेस् तीरे क्षेत्रे परमदुर्लभे दृष्ट्वा कृष्णं च रामं च सुभद्रां च द्विजोत्तमाः
68,75,kalpavṛkṣasamīpe tu ye tyajanti kalevaram te tatra manujā yānti mṛtā ye puruṣottame,कल्पवृक्षसमीपे तु ये त्यजन्ति कलेवरम् ते तत्र मनुजा यान्ति मृता ये पुरुषोत्तमे
68,76,vaṭasāgarayor madhye yaḥ smaret puruṣottamam te 'pi tatra narā yānti ye mṛtāḥ puruṣottame,वटसागरयोर् मध्ये यः स्मरेत् पुरुषोत्तमम् ते ऽपि तत्र नरा यान्ति ये मृताः पुरुषोत्तमे
68,77,te 'pi tatra paraṃ sthānaṃ yānti nāsty atra saṃśayaḥ evaṃ mayā muniśreṣṭhā viṣṇulokaḥ sanātanaḥ sarvānandakaraḥ prokto bhuktimuktiphalapradaḥ,ते ऽपि तत्र परं स्थानं यान्ति नास्त्य् अत्र संशयः एवं मया मुनिश्रेष्ठा विष्णुलोकः सनातनः सर्वानन्दकरः प्रोक्तो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
69,1,bahvāścaryas tvayā prokto viṣṇuloko jagatpate nityānandakaraḥ śrīmān bhuktimuktiphalapradaḥ,बह्वाश्चर्यस् त्वया प्रोक्तो विष्णुलोको जगत्पते नित्यानन्दकरः श्रीमान् भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
69,2,kṣetraṃ ca durlabhaṃ loke kīrtitaṃ puruṣottamam tyaktvā yatra naro dehaṃ yāti sālokyatāṃ hareḥ,क्षेत्रं च दुर्लभं लोके कीर्तितं पुरुषोत्तमम् त्यक्त्वा यत्र नरो देहं याति सालोक्यतां हरेः
69,3,samyak kṣetrasya māhātmyaṃ tvayā samyak prakīrtitam yatra svadehasaṃtyāgād viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ,सम्यक् क्षेत्रस्य माहात्म्यं त्वया सम्यक् प्रकीर्तितम् यत्र स्वदेहसंत्यागाद् विष्णुलोकं व्रजेन् नरः
69,4,aho mokṣasya mārgo 'yaṃ dehatyāgas tvayoditaḥ narāṇām upakārāya puruṣākhye na saṃśayaḥ,अहो मोक्षस्य मार्गो ऽयं देहत्यागस् त्वयोदितः नराणाम् उपकाराय पुरुषाख्ये न संशयः
69,5,anāyāsena deveśa dehaṃ tyaktvā narottamāḥ tasmin kṣetre paraṃ viṣṇoḥ padaṃ yānti nirāmayam,अनायासेन देवेश देहं त्यक्त्वा नरोत्तमाः तस्मिन् क्षेत्रे परं विष्णोः पदं यान्ति निरामयम्
69,6,śrutvā kṣetrasya māhātmyaṃ vismayo no mahān abhūt prayāgapuṣkarādīni kṣetrāṇy āyatanāni ca,श्रुत्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं विस्मयो नो महान् अभूत् प्रयागपुष्करादीनि क्षेत्राण्य् आयतनानि च
69,7,pṛthivyāṃ sarvatīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca na tathā tāni sarvāṇi praśaṃsasi surottama,पृथिव्यां सर्वतीर्थानि सरितश् च सरांसि च न तथा तानि सर्वाणि प्रशंससि सुरोत्तम
69,8,yathā praśaṃsasi kṣetraṃ puruṣākhyaṃ punaḥ punaḥ jñāto 'smābhir abhiprāyas tavedānīṃ pitāmaha,यथा प्रशंससि क्षेत्रं पुरुषाख्यं पुनः पुनः ज्ञातो ऽस्माभिर् अभिप्रायस् तवेदानीं पितामह
69,9,yena praśaṃsasi kṣetraṃ muktidaṃ puruṣottamam puruṣākhyasamaṃ nūnaṃ kṣetraṃ nāsti mahītale tena tvaṃ vibudhaśreṣṭha praśaṃsasi punaḥ punaḥ,येन प्रशंससि क्षेत्रं मुक्तिदं पुरुषोत्तमम् पुरुषाख्यसमं नूनं क्षेत्रं नास्ति महीतले तेन त्वं विबुधश्रेष्ठ प्रशंससि पुनः पुनः
69,10,satyaṃ satyaṃ muniśreṣṭhā bhavadbhiḥ samudāhṛtam puruṣākhyasamaṃ kṣetraṃ nāsty atra pṛthivītale,सत्यं सत्यं मुनिश्रेष्ठा भवद्भिः समुदाहृतम् पुरुषाख्यसमं क्षेत्रं नास्त्य् अत्र पृथिवीतले
69,11,santi yāni tu tīrthāni puṇyāny āyatanāni ca tāni śrīpuruṣākhyasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm,सन्ति यानि तु तीर्थानि पुण्यान्य् आयतनानि च तानि श्रीपुरुषाख्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
69,12,yathā sarveśvaro viṣṇuḥ sarvalokottamottamaḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,यथा सर्वेश्वरो विष्णुः सर्वलोकोत्तमोत्तमः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,13,ādityānāṃ yathā viṣṇuḥ śreṣṭhatve samudāhṛtaḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,आदित्यानां यथा विष्णुः श्रेष्ठत्वे समुदाहृतः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,14,nakṣatrāṇāṃ yathā somaḥ sarasāṃ sāgaro yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,नक्षत्राणां यथा सोमः सरसां सागरो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,15,vasūnāṃ pāvako yadvad rudrāṇāṃ śaṃkaro yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,वसूनां पावको यद्वद् रुद्राणां शंकरो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,16,varṇānāṃ brāhmaṇo yadvad vainateyaś ca pakṣiṇām tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,वर्णानां ब्राह्मणो यद्वद् वैनतेयश् च पक्षिणाम् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,17,śikhariṇāṃ yathā meruḥ parvatānāṃ himālayaḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,शिखरिणां यथा मेरुः पर्वतानां हिमालयः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,18,pramadānāṃ yathā lakṣmīḥ saritāṃ jāhnavī yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,प्रमदानां यथा लक्ष्मीः सरितां जाह्नवी यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,19,airāvato gajendrāṇāṃ maharṣīṇāṃ bhṛgur yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,ऐरावतो गजेन्द्राणां महर्षीणां भृगुर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,20,senānīnāṃ yathā skandaḥ siddhānāṃ kapilo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,सेनानीनां यथा स्कन्दः सिद्धानां कपिलो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,21,uccaiḥśravā yathāśvānāṃ kavīnām uśanā kaviḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,उच्चैःश्रवा यथाश्वानां कवीनाम् उशना कविः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,22,munīnāṃ ca yathā vyāsaḥ kubero yakṣarakṣasām tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,मुनीनां च यथा व्यासः कुबेरो यक्षरक्षसाम् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,23,indriyāṇāṃ mano yadvad bhūtānām avanī yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,इन्द्रियाणां मनो यद्वद् भूतानाम् अवनी यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,24,aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ pavanaḥ plavatāṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवनः प्लवतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,25,bhūṣaṇānāṃ tu sarveṣāṃ yathā cūḍāmaṇir dvijāḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,भूषणानां तु सर्वेषां यथा चूडामणिर् द्विजाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,26,gandharvāṇāṃ citrarathaḥ śastrāṇāṃ kuliśo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,गन्धर्वाणां चित्ररथः शस्त्राणां कुलिशो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,27,akāraḥ sarvavarṇānāṃ gāyatrī chandasāṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,अकारः सर्ववर्णानां गायत्री छन्दसां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,28,sarvāṅgebhyo yathā śreṣṭham uttamāṅgaṃ dvijottamāḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,सर्वाङ्गेभ्यो यथा श्रेष्ठम् उत्तमाङ्गं द्विजोत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,29,arundhatī yathā strīṇāṃ satīnāṃ śreṣṭhatāṃ gatā tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam,अरुन्धती यथा स्त्रीणां सतीनां श्रेष्ठतां गता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
69,30,yathā samastavidyānāṃ mokṣavidyā parā smṛtā tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam,यथा समस्तविद्यानां मोक्षविद्या परा स्मृता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
69,31,manuṣyāṇāṃ yathā rājā dhenūnām api kāmadhuk tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,मनुष्याणां यथा राजा धेनूनाम् अपि कामधुक् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,32,suvarṇaṃ sarvaratnānāṃ sarpāṇāṃ vāsukir yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,सुवर्णं सर्वरत्नानां सर्पाणां वासुकिर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,33,prahlādaḥ sarvadaityānāṃ rāmaḥ śastrabhṛtāṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,प्रह्लादः सर्वदैत्यानां रामः शस्त्रभृतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,34,jhaṣāṇāṃ makaro yadvan mṛgāṇāṃ mṛgarāḍ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,झषाणां मकरो यद्वन् मृगाणां मृगराड् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,35,samudrāṇāṃ yathā śreṣṭhaḥ kṣīrodaḥ saritāṃ patiḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,समुद्राणां यथा श्रेष्ठः क्षीरोदः सरितां पतिः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,36,varuṇo yādasāṃ yadvad yamaḥ saṃyamināṃ yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,वरुणो यादसां यद्वद् यमः संयमिनां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,37,devarṣīṇāṃ yathā śreṣṭho nārado munisattamāḥ tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,देवर्षीणां यथा श्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,38,dhātūnāṃ kāñcanaṃ yadvat pavitrāṇāṃ ca dakṣiṇā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,धातूनां काञ्चनं यद्वत् पवित्राणां च दक्षिणा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,39,prajāpatir yathā dakṣa ṛṣīṇāṃ kaśyapo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,प्रजापतिर् यथा दक्ष ऋषीणां कश्यपो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,40,grahāṇāṃ bhāskaro yadvan mantrāṇāṃ praṇavo yathā tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam,ग्रहाणां भास्करो यद्वन् मन्त्राणां प्रणवो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
69,41,aśvamedhas tu yajñānāṃ yathā śreṣṭhaḥ prakīrtitaḥ tathā samastatīrthānāṃ kṣetraṃ ca tad dvijottamāḥ,अश्वमेधस् तु यज्ञानां यथा श्रेष्ठः प्रकीर्तितः तथा समस्ततीर्थानां क्षेत्रं च तद् द्विजोत्तमाः
69,42,oṣadhīnāṃ yathā dhānyaṃ tṛṇeṣu tṛṇarāḍ yathā tathā samastatīrthānām uttamaṃ puruṣottamam,ओषधीनां यथा धान्यं तृणेषु तृणराड् यथा तथा समस्ततीर्थानाम् उत्तमं पुरुषोत्तमम्
69,43,yathā samastatīrthānāṃ dharmaḥ saṃsāratārakaḥ tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam,यथा समस्ततीर्थानां धर्मः संसारतारकः तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
70,1,sarveṣāṃ caiva tīrthānāṃ kṣetrāṇāṃ ca dvijottamāḥ japahomavratānāṃ ca tapodānaphalāni ca,सर्वेषां चैव तीर्थानां क्षेत्राणां च द्विजोत्तमाः जपहोमव्रतानां च तपोदानफलानि च
70,2,na tat paśyāmi bho viprā yat tena sadṛśaṃ bhuvi kiṃ cātra bahunoktena bhāṣitena punaḥ punaḥ,न तत् पश्यामि भो विप्रा यत् तेन सदृशं भुवि किं चात्र बहुनोक्तेन भाषितेन पुनः पुनः
70,3,satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ kṣetraṃ tat paramaṃ mahat puruṣākhyaṃ sakṛd dṛṣṭvā sāgarāmbhaḥsamāplutam,सत्यं सत्यं पुनः सत्यं क्षेत्रं तत् परमं महत् पुरुषाख्यं सकृद् दृष्ट्वा सागराम्भःसमाप्लुतम्
70,4,brahmavidyāṃ sakṛj jñātvā garbhavāso na vidyate hareḥ saṃnihite sthāna uttame puruṣottame,ब्रह्मविद्यां सकृज् ज्ञात्वा गर्भवासो न विद्यते हरेः संनिहिते स्थान उत्तमे पुरुषोत्तमे
70,5,saṃvatsaram upāsīta māsamātram athāpi vā tena japtaṃ hutaṃ tena tena taptaṃ tapo mahat,संवत्सरम् उपासीत मासमात्रम् अथापि वा तेन जप्तं हुतं तेन तेन तप्तं तपो महत्
70,6,sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra yogeśvaro hariḥ bhuktvā bhogān vicitrāṃś ca devayoṣitsamanvitaḥ,स याति परमं स्थानं यत्र योगेश्वरो हरिः भुक्त्वा भोगान् विचित्रांश् च देवयोषित्समन्वितः
70,7,kalpānte punar āgatya martyaloke narottamaḥ jāyate yogināṃ viprā jñānajñeyodyato gṛhe,कल्पान्ते पुनर् आगत्य मर्त्यलोके नरोत्तमः जायते योगिनां विप्रा ज्ञानज्ञेयोद्यतो गृहे
70,8,saṃprāpya vaiṣṇavaṃ yogaṃ hareḥ svacchandatāṃ vrajet kalpavṛkṣasya rāmasya kṛṣṇasya bhadrayā saha,संप्राप्य वैष्णवं योगं हरेः स्वच्छन्दतां व्रजेत् कल्पवृक्षस्य रामस्य कृष्णस्य भद्रया सह
70,9,mārkaṇḍeyendradyumnasya māhātmyaṃ mādhavasya ca svargadvārasya māhātmyaṃ sāgarasya vidhiḥ kramāt,मार्कण्डेयेन्द्रद्युम्नस्य माहात्म्यं माधवस्य च स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं सागरस्य विधिः क्रमात्
70,10,mārjanasya yathākāle bhāgīrathyāḥ samāgamam sarvam etan mayā khyātaṃ yat paraṃ śrotum icchatha,मार्जनस्य यथाकाले भागीरथ्याः समागमम् सर्वम् एतन् मया ख्यातं यत् परं श्रोतुम् इच्छथ
70,11,indradyumnasya māhātmyam etac ca kathitaṃ mayā sarvāścaryaṃ samākhyātaṃ rahasyaṃ puruṣottamam purāṇaṃ paramaṃ guhyaṃ dhanyaṃ saṃsāramocanam,इन्द्रद्युम्नस्य माहात्म्यम् एतच् च कथितं मया सर्वाश्चर्यं समाख्यातं रहस्यं पुरुषोत्तमम् पुराणं परमं गुह्यं धन्यं संसारमोचनम्
70,12,nahi nas tṛptir astīha śṛṇvatāṃ tīrthavistaram punar eva paraṃ guhyaṃ vaktum arhasy aśeṣataḥ paraṃ tīrthasya māhātmyaṃ sarvatīrthottamottamam,नहि नस् तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतां तीर्थविस्तरम् पुनर् एव परं गुह्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः परं तीर्थस्य माहात्म्यं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम्
70,13,imam eva purā praśnaṃ pṛṣṭo 'smi dvijasattamāḥ nāradena prayatnena tadā taṃ proktavān aham,इमम् एव पुरा प्रश्नं पृष्टो ऽस्मि द्विजसत्तमाः नारदेन प्रयत्नेन तदा तं प्रोक्तवान् अहम्
70,14,tapaso yajñadānānāṃ tīrthānāṃ pāvanaṃ smṛtam sarvaṃ śrutaṃ mayā tvatto jagadyone jagatpate,तपसो यज्ञदानानां तीर्थानां पावनं स्मृतम् सर्वं श्रुतं मया त्वत्तो जगद्योने जगत्पते
70,15,kiyanti santi tīrthāni svargamartyarasātale sarveṣām eva tīrthānāṃ sarvadā kiṃ viśiṣyate,कियन्ति सन्ति तीर्थानि स्वर्गमर्त्यरसातले सर्वेषाम् एव तीर्थानां सर्वदा किं विशिष्यते
70,16,caturvidhāni tīrthāni svarge martye rasātale daivāni muniśārdūla āsurāṇy āruṣāṇi ca,चतुर्विधानि तीर्थानि स्वर्गे मर्त्ये रसातले दैवानि मुनिशार्दूल आसुराण्य् आरुषाणि च
70,17,mānuṣāṇi trilokeṣu vikhyātāni surādibhiḥ mānuṣebhyaś ca tīrthebhya ārṣaṃ tīrtham anuttamam,मानुषाणि त्रिलोकेषु विख्यातानि सुरादिभिः मानुषेभ्यश् च तीर्थेभ्य आर्षं तीर्थम् अनुत्तमम्
70,18,ārṣebhyaś caiva tīrthebhya āsuraṃ bahupuṇyadam āsurebhyas tathā puṇyaṃ daivaṃ tat sārvakāmikam,आर्षेभ्यश् चैव तीर्थेभ्य आसुरं बहुपुण्यदम् आसुरेभ्यस् तथा पुण्यं दैवं तत् सार्वकामिकम्
70,19,brahmaviṣṇuśivaiś caiva nirmitaṃ daivam ucyate tribhyo yad ekaṃ jāyeta tasmān nātaḥ paraṃ viduḥ,ब्रह्मविष्णुशिवैश् चैव निर्मितं दैवम् उच्यते त्रिभ्यो यद् एकं जायेत तस्मान् नातः परं विदुः
70,20,trayāṇām api lokānāṃ tīrthaṃ medhyam udāhṛtam tatrāpi jāmbavaṃ dvīpaṃ tīrthaṃ bahuguṇodayam,त्रयाणाम् अपि लोकानां तीर्थं मेध्यम् उदाहृतम् तत्रापि जाम्बवं द्वीपं तीर्थं बहुगुणोदयम्
70,21,jāmbave bhārataṃ varṣaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam karmabhūmir yataḥ putra tasmāt tīrthaṃ tad ucyate,जाम्बवे भारतं वर्षं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् कर्मभूमिर् यतः पुत्र तस्मात् तीर्थं तद् उच्यते
70,22,tatraiva yāni tīrthāni yāny uktāni mayā tava himavadvindhyayor madhye ṣaṇnadyo devasaṃbhavāḥ,तत्रैव यानि तीर्थानि यान्य् उक्तानि मया तव हिमवद्विन्ध्ययोर् मध्ये षण्नद्यो देवसंभवाः
70,23,tathaiva devajā brahman dakṣiṇārṇavavindhyayoḥ etā dvādaśa nadyas tu prādhānyena prakīrtitāḥ,तथैव देवजा ब्रह्मन् दक्षिणार्णवविन्ध्ययोः एता द्वादश नद्यस् तु प्राधान्येन प्रकीर्तिताः
70,24,abhisaṃpūjitaṃ yasmād bhārataṃ bahupuṇyadam karmabhūmir ato devair varṣaṃ tasmāt prakīrtitam,अभिसंपूजितं यस्माद् भारतं बहुपुण्यदम् कर्मभूमिर् अतो देवैर् वर्षं तस्मात् प्रकीर्तितम्
70,25,ārṣāṇi caiva tīrthāni devajāni kvacit kvacit āsurair āvṛtāny āsaṃs tad evāsuram ucyate,आर्षाणि चैव तीर्थानि देवजानि क्वचित् क्वचित् आसुरैर् आवृतान्य् आसंस् तद् एवासुरम् उच्यते
70,26,daiveṣv eva pradeśeṣu tapas taptvā maharṣayaḥ daivaprabhāvāt tapasa ārṣāṇy api ca tāny api,दैवेष्व् एव प्रदेशेषु तपस् तप्त्वा महर्षयः दैवप्रभावात् तपस आर्षाण्य् अपि च तान्य् अपि
70,27,ātmanaḥ śreyase muktyai pūjāyai bhūtaye 'thavā ātmanaḥ phalabhūtyarthaṃ yaśaso 'vāptaye punaḥ,आत्मनः श्रेयसे मुक्त्यै पूजायै भूतये ऽथवा आत्मनः फलभूत्यर्थं यशसो ऽवाप्तये पुनः
70,28,mānuṣaiḥ kāritāny āhur mānuṣāṇīti nārada evaṃ caturvidho bhedas tīrthānāṃ munisattama,मानुषैः कारितान्य् आहुर् मानुषाणीति नारद एवं चतुर्विधो भेदस् तीर्थानां मुनिसत्तम
70,29,bhedaṃ na kaścij jānāti śrotuṃ yukto 'si nārada bahavaḥ paṇḍitaṃmanyāḥ śṛṇvanti kathayanti ca sukṛtī ko 'pi jānāti vaktuṃ śrotuṃ nijair guṇaiḥ,भेदं न कश्चिज् जानाति श्रोतुं युक्तो ऽसि नारद बहवः पण्डितंमन्याः शृण्वन्ति कथयन्ति च सुकृती को ऽपि जानाति वक्तुं श्रोतुं निजैर् गुणैः
70,30,teṣāṃ svarūpaṃ bhedaṃ ca śrotum icchāmi tattvataḥ yac chrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ,तेषां स्वरूपं भेदं च श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः यच् छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
70,31,brahman kṛtayugādau tu upāyo 'nyo na vidyate tīrthasevāṃ vinā svalpāyāsenābhīṣṭadāyinīm,ब्रह्मन् कृतयुगादौ तु उपायो ऽन्यो न विद्यते तीर्थसेवां विना स्वल्पायासेनाभीष्टदायिनीम्
70,32,na tvayā sadṛśo dhātar vaktā jñātāthavā kvacit tvaṃ nābhikamale viṣṇoḥ saṃjāto 'khilapūrvajaḥ,न त्वया सदृशो धातर् वक्ता ज्ञाताथवा क्वचित् त्वं नाभिकमले विष्णोः संजातो ऽखिलपूर्वजः
70,33,godāvarī bhīmarathī tuṅgabhadrā ca veṇikā tāpī payouṣṇī vindhyasya dakṣiṇe tu prakīrtitāḥ,गोदावरी भीमरथी तुङ्गभद्रा च वेणिका तापी पयोउष्णी विन्ध्यस्य दक्षिणे तु प्रकीर्तिताः
70,34,bhāgīrathī narmadā tu yamunā ca sarasvatī viśokā ca vitastā ca himavatparvatāśritāḥ,भागीरथी नर्मदा तु यमुना च सरस्वती विशोका च वितस्ता च हिमवत्पर्वताश्रिताः
70,35,etā nadyaḥ puṇyatamā devatīrthāny udāhṛtāḥ gayaḥ kollāsuro vṛtras tripuro hy andhakas tathā,एता नद्यः पुण्यतमा देवतीर्थान्य् उदाहृताः गयः कोल्लासुरो वृत्रस् त्रिपुरो ह्य् अन्धकस् तथा
70,36,hayamūrdhā ca lavaṇo namuciḥ śṛṅgakas tathā yamaḥ pātālaketuś ca mayaḥ puṣkara eva ca,हयमूर्धा च लवणो नमुचिः शृङ्गकस् तथा यमः पातालकेतुश् च मयः पुष्कर एव च
70,37,etair āvṛtatīrthāni āsurāṇi śubhāni ca prabhāso bhārgavo 'gastir naranārāyaṇau tathā,एतैर् आवृततीर्थानि आसुराणि शुभानि च प्रभासो भार्गवो ऽगस्तिर् नरनारायणौ तथा
70,38,vasiṣṭhaś ca bharadvājo gotamaḥ kaśyapo manuḥ ityādimunijuṣṭāni ṛṣitīrthāni nārada,वसिष्ठश् च भरद्वाजो गोतमः कश्यपो मनुः इत्यादिमुनिजुष्टानि ऋषितीर्थानि नारद
70,39,ambarīṣo hariścandro māndhātā manur eva ca kuruḥ kanakhalaś caiva bhadrāśvaḥ sagaras tathā,अम्बरीषो हरिश्चन्द्रो मान्धाता मनुर् एव च कुरुः कनखलश् चैव भद्राश्वः सगरस् तथा
70,40,aśvayūpo nāciketā vṛṣākapir ariṃdamaḥ ityādimānuṣair vipra nirmitāni śubhāni ca,अश्वयूपो नाचिकेता वृषाकपिर् अरिंदमः इत्यादिमानुषैर् विप्र निर्मितानि शुभानि च
70,41,yaśasaḥ phalabhūtyarthaṃ nirmitānīha nārada svatoudbhūtāni daivāni yatra kvāpi jagattraye puṇyatīrthāni tāny āhus tīrthabhedo mayoditaḥ,यशसः फलभूत्यर्थं निर्मितानीह नारद स्वतोउद्भूतानि दैवानि यत्र क्वापि जगत्त्रये पुण्यतीर्थानि तान्य् आहुस् तीर्थभेदो मयोदितः
71,1,tridaivatyaṃ tu yat tīrthaṃ sarvebhyo hy uktam uttamam tasya svarūpabhedaṃ ca vistareṇa bravītu me,त्रिदैवत्यं तु यत् तीर्थं सर्वेभ्यो ह्य् उक्तम् उत्तमम् तस्य स्वरूपभेदं च विस्तरेण ब्रवीतु मे
71,2,tāvad anyāni tīrthāni tāvat tāḥ puṇyabhūmayaḥ tāvad yajñādayo yāvat tridaivatyaṃ na dṛśyate,तावद् अन्यानि तीर्थानि तावत् ताः पुण्यभूमयः तावद् यज्ञादयो यावत् त्रिदैवत्यं न दृश्यते
71,3,gaṅgeyaṃ saritāṃ śreṣṭhā sarvakāmapradāyinī tridaivatyā muniśreṣṭha tadutpattim ataḥ śṛṇu,गङ्गेयं सरितां श्रेष्ठा सर्वकामप्रदायिनी त्रिदैवत्या मुनिश्रेष्ठ तदुत्पत्तिम् अतः शृणु
71,4,varṣāṇām ayutāt pūrvaṃ devakārya upasthite tārako balavān āsīn madvarād atigarvitaḥ,वर्षाणाम् अयुतात् पूर्वं देवकार्य उपस्थिते तारको बलवान् आसीन् मद्वराद् अतिगर्वितः
71,5,devānāṃ paramaiśvaryaṃ hṛtaṃ tena balīyasā tatas te śaraṇaṃ jagmur devāḥ sendrapurogamāḥ,देवानां परमैश्वर्यं हृतं तेन बलीयसा ततस् ते शरणं जग्मुर् देवाः सेन्द्रपुरोगमाः
71,6,kṣīrodaśāyinaṃ devaṃ jagatāṃ prapitāmaham kṛtāñjalipuṭā devā viṣṇum ūcur ananyagāḥ,क्षीरोदशायिनं देवं जगतां प्रपितामहम् कृताञ्जलिपुटा देवा विष्णुम् ऊचुर् अनन्यगाः
71,7,tvaṃ trātā jagatāṃ nātha devānāṃ kīrtivardhana sarveśvara jagadyone trayīmūrte namo 'stu te,त्वं त्राता जगतां नाथ देवानां कीर्तिवर्धन सर्वेश्वर जगद्योने त्रयीमूर्ते नमो ऽस्तु ते
71,8,lokasraṣṭāsurān hantā tvam eva jagatāṃ patiḥ sthityutpattivināśānāṃ kāraṇaṃ tvaṃ jaganmaya,लोकस्रष्टासुरान् हन्ता त्वम् एव जगतां पतिः स्थित्युत्पत्तिविनाशानां कारणं त्वं जगन्मय
71,11,trātā na kopy asti jagattraye 'pi śarīriṇāṃ sarvavipadgatānām tvayā vinā vārijapattranetra tāpatrayāṇāṃ śaraṇaṃ na cānyat BrP_71.9 pitā ca mātā jagato 'khilasya tvam eva sevāsulabho 'si viṣṇo prasīda pāhīśa mahābhayebhyo śmadārtihantā vada kas tvadanyaḥ BrP_71.10 ādikartā varāhas tvaṃ matsyaḥ kūrmas tathaiva ca ityādirūpabhedair no rakṣase bhaya āgate,त्राता न कोप्य् अस्ति जगत्त्रये ऽपि शरीरिणां सर्वविपद्गतानाम् त्वया विना वारिजपत्त्रनेत्र तापत्रयाणां शरणं न चान्यत् ब्र्प्_७१.९ पिता च माता जगतो ऽखिलस्य त्वम् एव सेवासुलभो ऽसि विष्णो प्रसीद पाहीश महाभयेभ्यो श्मदार्तिहन्ता वद कस् त्वदन्यः ब्र्प्_७१.१० आदिकर्ता वराहस् त्वं मत्स्यः कूर्मस् तथैव च इत्यादिरूपभेदैर् नो रक्षसे भय आगते
71,12,hṛtasvāmyān suragaṇān hṛtadārān gatāpadaḥ kasmān na rakṣase deva ananyaśaraṇān hare,हृतस्वाम्यान् सुरगणान् हृतदारान् गतापदः कस्मान् न रक्षसे देव अनन्यशरणान् हरे
71,13,tataḥ provāca bhagavāñ śeṣaśāyī jagatpatiḥ kasmāc ca bhayam āpannaṃ tad bruvantu gatajvarāḥ tataḥ śriyaḥ patiṃ prāhus taṃ tārakavadhaṃ prati,ततः प्रोवाच भगवाञ् शेषशायी जगत्पतिः कस्माच् च भयम् आपन्नं तद् ब्रुवन्तु गतज्वराः ततः श्रियः पतिं प्राहुस् तं तारकवधं प्रति
71,14,tārakād bhayam āpannaṃ bhīṣaṇaṃ romaharṣaṇam na yuddhais tapasā śāpair hantuṃ naiva kṣamā vayam,तारकाद् भयम् आपन्नं भीषणं रोमहर्षणम् न युद्धैस् तपसा शापैर् हन्तुं नैव क्षमा वयम्
71,15,arvāgdaśāhād yo bālas tasmān mṛtyum avāpsyati tasmād deva na cānyebhyas tatra nītir vidhīyatām,अर्वाग्दशाहाद् यो बालस् तस्मान् मृत्युम् अवाप्स्यति तस्माद् देव न चान्येभ्यस् तत्र नीतिर् विधीयताम्
71,16,punar nārāyaṇaḥ prāha nāhaṃ balotkaṭaḥ surāḥ na matto madapatyāc ca na devebhyo vadho bhavet,पुनर् नारायणः प्राह नाहं बलोत्कटः सुराः न मत्तो मदपत्याच् च न देवेभ्यो वधो भवेत्
71,17,īśvarād yadi jāyeta apatyaṃ bahuśaktikam tasmād vadham avāpnoti tārako lokadāruṇaḥ,ईश्वराद् यदि जायेत अपत्यं बहुशक्तिकम् तस्माद् वधम् अवाप्नोति तारको लोकदारुणः
71,18,tad gacchāmaḥ surāḥ sarve yatitum ṛṣibhiḥ saha bhāryārthaṃ prathamo yatnaḥ kartavyaḥ prabhaviṣṇubhiḥ,तद् गच्छामः सुराः सर्वे यतितुम् ऋषिभिः सह भार्यार्थं प्रथमो यत्नः कर्तव्यः प्रभविष्णुभिः
71,19,tathety uktvā suragaṇā jagmus te ca nagottamam himavantaṃ ratnamayaṃ menāṃ ca himavatpriyām,तथेत्य् उक्त्वा सुरगणा जग्मुस् ते च नगोत्तमम् हिमवन्तं रत्नमयं मेनां च हिमवत्प्रियाम्
71,20,idam ūcuḥ sarva eva sabhāryaṃ tuhinaṃ girim,इदम् ऊचुः सर्व एव सभार्यं तुहिनं गिरिम्
71,21,dākṣāyaṇī lokamātā yā śaktiḥ saṃsthitā girau buddhiḥ prajñā dhṛtir medhā lajjā puṣṭiḥ sarasvatī,दाक्षायणी लोकमाता या शक्तिः संस्थिता गिरौ बुद्धिः प्रज्ञा धृतिर् मेधा लज्जा पुष्टिः सरस्वती
71,22,evaṃ tv anekadhā loke yā sthitā lokapāvanī devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ yuvayor garbham āviśat,एवं त्व् अनेकधा लोके या स्थिता लोकपावनी देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं युवयोर् गर्भम् आविशत्
71,23,samutpannā jaganmātā śaṃbhoḥ patnī bhaviṣyati asmākaṃ bhavatāṃ cāpi pālanī ca bhaviṣyati,समुत्पन्ना जगन्माता शंभोः पत्नी भविष्यति अस्माकं भवतां चापि पालनी च भविष्यति
71,24,himavān api tad vākyaṃ surāṇām abhinandya ca menā cāpi mahotsāhā astv ity evaṃ vaco 'bravīt,हिमवान् अपि तद् वाक्यं सुराणाम् अभिनन्द्य च मेना चापि महोत्साहा अस्त्व् इत्य् एवं वचो ऽब्रवीत्
71,25,tadotpannā jagaddhātrī gaurī himavato gṛhe śivadhyānaratā nityaṃ tanniṣṭhā tanmanogatā,तदोत्पन्ना जगद्धात्री गौरी हिमवतो गृहे शिवध्यानरता नित्यं तन्निष्ठा तन्मनोगता
71,26,tāṃ vai procuḥ suragaṇā īśārthe tapa āviśa tathā himavataḥ pṛṣṭhe gaurī tepe tapo mahat,तां वै प्रोचुः सुरगणा ईशार्थे तप आविश तथा हिमवतः पृष्ठे गौरी तेपे तपो महत्
71,27,punaḥ saṃmantrayām āsur īśo dhyāyati tāṃ śivām ātmānaṃ vā tathānyad vā na jānīmaḥ kathaṃ bhavaḥ,पुनः संमन्त्रयाम् आसुर् ईशो ध्यायति तां शिवाम् आत्मानं वा तथान्यद् वा न जानीमः कथं भवः
71,28,menakāyāḥ sutāyāṃ tu cittaṃ dadhyāt sureśvaraḥ tatra nītir vidhātavyā tataḥ śraiṣṭhyam avāpsyatha tataḥ prāha mahābuddhir vācaspatir udāradhīḥ,मेनकायाः सुतायां तु चित्तं दध्यात् सुरेश्वरः तत्र नीतिर् विधातव्या ततः श्रैष्ठ्यम् अवाप्स्यथ ततः प्राह महाबुद्धिर् वाचस्पतिर् उदारधीः
71,29,yas tv ayaṃ madano dhīmān kandarpaḥ puṣpacāpadhṛk sa vidhyatu śivaṃ śāntaṃ bāṇaiḥ puṣpamayaiḥ śubhaiḥ,यस् त्व् अयं मदनो धीमान् कन्दर्पः पुष्पचापधृक् स विध्यतु शिवं शान्तं बाणैः पुष्पमयैः शुभैः
71,30,tena viddhas trinetro 'pi īśāyāṃ buddhim ādadhet pariṇeṣyaty asau nūnaṃ tadā tāṃ girijāṃ haraḥ,तेन विद्धस् त्रिनेत्रो ऽपि ईशायां बुद्धिम् आदधेत् परिणेष्यत्य् असौ नूनं तदा तां गिरिजां हरः
71,31,jayinaḥ pañcabāṇasya na bāṇāḥ kvāpi kuṇṭhitāḥ tathoḍhāyāṃ jagaddhātryāṃ śaṃbhoḥ putro bhaviṣyati,जयिनः पञ्चबाणस्य न बाणाः क्वापि कुण्ठिताः तथोढायां जगद्धात्र्यां शंभोः पुत्रो भविष्यति
71,32,jātaḥ putras trinetrasya tārakaṃ sa haniṣyati vasantaṃ ca sahāyārthaṃ śobhiṣṭhaṃ kusumākaram,जातः पुत्रस् त्रिनेत्रस्य तारकं स हनिष्यति वसन्तं च सहायार्थं शोभिष्ठं कुसुमाकरम्
71,33,āhlādanaṃ ca manasā kāmāyainaṃ prayacchatha,आह्लादनं च मनसा कामायैनं प्रयच्छथ
71,34,tathety uktvā suragaṇā madanaṃ kusumākaram preṣayām āsur avyagrāḥ śivāntikam ariṃdamāḥ,तथेत्य् उक्त्वा सुरगणा मदनं कुसुमाकरम् प्रेषयाम् आसुर् अव्यग्राः शिवान्तिकम् अरिंदमाः
71,35,sa jagāma tvarā kāmo dhṛtacāpo samādhavaḥ ratyā ca sahitaḥ kāmaḥ kartuṃ karma suduṣkaram,स जगाम त्वरा कामो धृतचापो समाधवः रत्या च सहितः कामः कर्तुं कर्म सुदुष्करम्
71,36,gṛhītvā saśaraṃ cāpam idaṃ tasya mano 'bhavat mayā vedhyas tv avedhyo vai śaṃbhur lokaguruḥ prabhuḥ,गृहीत्वा सशरं चापम् इदं तस्य मनो ऽभवत् मया वेध्यस् त्व् अवेध्यो वै शंभुर् लोकगुरुः प्रभुः
71,37,trailokyajayino bāṇāḥ śaṃbhau me kiṃ dṛḍhā na vā tenāsau cāgninetreṇa bhasmaśeṣas tadā kṛtaḥ,त्रैलोक्यजयिनो बाणाः शंभौ मे किं दृढा न वा तेनासौ चाग्निनेत्रेण भस्मशेषस् तदा कृतः
71,38,tad eva karma sudṛḍham īkṣituṃ surasattamāḥ ājagmus tatra yad vṛttaṃ śṛṇu vismayakārakam,तद् एव कर्म सुदृढम् ईक्षितुं सुरसत्तमाः आजग्मुस् तत्र यद् वृत्तं शृणु विस्मयकारकम्
71,39,śaṃbhuṃ dṛṣṭvā suragaṇā yāvat paśyanti manmatham tāvac ca bhasmasādbhūtaṃ kāmaṃ dṛṣṭvā bhayāturāḥ tuṣṭuvus tridaśeśānaṃ kṛtāñjalipuṭāḥ surāḥ,शंभुं दृष्ट्वा सुरगणा यावत् पश्यन्ति मन्मथम् तावच् च भस्मसाद्भूतं कामं दृष्ट्वा भयातुराः तुष्टुवुस् त्रिदशेशानं कृताञ्जलिपुटाः सुराः
71,40,tārakād bhayam āpannaṃ kuru patnīṃ gireḥ sutām,तारकाद् भयम् आपन्नं कुरु पत्नीं गिरेः सुताम्
71,41,viddhacitto haro 'py āśu mene vākyaṃ suroditam arundhatīṃ vasiṣṭhaṃ ca māṃ tu cakradharaṃ tathā,विद्धचित्तो हरो ऽप्य् आशु मेने वाक्यं सुरोदितम् अरुन्धतीं वसिष्ठं च मां तु चक्रधरं तथा
71,42,preṣayām āsur amarā vivāhāya parasparam saṃbandho 'pi tathāpy āsīd dhimavallokanāthayoḥ,प्रेषयाम् आसुर् अमरा विवाहाय परस्परम् संबन्धो ऽपि तथाप्य् आसीद् धिमवल्लोकनाथयोः
72,1,himavatparvate śreṣṭhe nānāratnavicitrite nānāvṛkṣalatākīrṇe nānādvijaniṣevite,हिमवत्पर्वते श्रेष्ठे नानारत्नविचित्रिते नानावृक्षलताकीर्णे नानाद्विजनिषेविते
72,2,nadīnadasaraḥkūpataḍāgādibhir āvṛte devagandharvayakṣādisiddhacāraṇasevite,नदीनदसरःकूपतडागादिभिर् आवृते देवगन्धर्वयक्षादिसिद्धचारणसेविते
72,3,śubhamārutasaṃpanne harṣotkarṣaikakāraṇe merumandarakailāsamainākādinagair vṛte,शुभमारुतसंपन्ने हर्षोत्कर्षैककारणे मेरुमन्दरकैलासमैनाकादिनगैर् वृते
72,4,vasiṣṭhāgastyapaulastyalomaśādibhir āvṛte mahotsave vartamāne vivāhaḥ samajāyata,वसिष्ठागस्त्यपौलस्त्यलोमशादिभिर् आवृते महोत्सवे वर्तमाने विवाहः समजायत
72,5,tatra vedī ratnamayī śobhitā svarṇabhūṣitā vajramāṇikyavaidūryatanmayastambhaśobhitā,तत्र वेदी रत्नमयी शोभिता स्वर्णभूषिता वज्रमाणिक्यवैदूर्यतन्मयस्तम्भशोभिता
72,6,jayālakṣmīśubhākṣāntikīrtipuṣṭyādisaṃvṛtā merumandarakailāsaraivataiḥ pariśobhitaiḥ,जयालक्ष्मीशुभाक्षान्तिकीर्तिपुष्ट्यादिसंवृता मेरुमन्दरकैलासरैवतैः परिशोभितैः
72,7,pūjito lokanāthena viṣṇunā prabhaviṣṇunā mainākaḥ parvataśreṣṭho reje 'tīva hiraṇmayaḥ,पूजितो लोकनाथेन विष्णुना प्रभविष्णुना मैनाकः पर्वतश्रेष्ठो रेजे ऽतीव हिरण्मयः
72,8,ṛṣayo lokapālāś ca ādityāḥ samarudgaṇāḥ vivāhe vedikāṃ cakrur devadevasya śūlinaḥ,ऋषयो लोकपालाश् च आदित्याः समरुद्गणाः विवाहे वेदिकां चक्रुर् देवदेवस्य शूलिनः
72,9,viśvakarmā svayaṃ tvaṣṭā vedīṃ cakre satoraṇām surabhī nandinī nandā sunandā kāmadohinī,विश्वकर्मा स्वयं त्वष्टा वेदीं चक्रे सतोरणाम् सुरभी नन्दिनी नन्दा सुनन्दा कामदोहिनी
72,10,ābhis tu śobhiteśānyā vivāhaḥ samajāyata samudrāḥ sarito nāgā oṣadhyo lokamātaraḥ,आभिस् तु शोभितेशान्या विवाहः समजायत समुद्राः सरितो नागा ओषध्यो लोकमातरः
72,11,savanaspatibījāś ca sarve tatra samāyayuḥ bhuvaḥ karma ilā cakre oṣadhyas tv annakarma ca,सवनस्पतिबीजाश् च सर्वे तत्र समाययुः भुवः कर्म इला चक्रे ओषध्यस् त्व् अन्नकर्म च
72,12,varuṇaḥ pānakarmāṇi dānakarma dhanādhipaḥ agniś cakāra tatrānnaṃ yac ceṣṭaṃ lokanāthayoḥ,वरुणः पानकर्माणि दानकर्म धनाधिपः अग्निश् चकार तत्रान्नं यच् चेष्टं लोकनाथयोः
72,13,tatra tatra pṛthak pūjāṃ cakre viṣṇuḥ sanātanaḥ vedāś ca sarahasyā vai gāyanti ca hasanti ca,तत्र तत्र पृथक् पूजां चक्रे विष्णुः सनातनः वेदाश् च सरहस्या वै गायन्ति च हसन्ति च
72,14,nṛtyanty apsarasaḥ sarvā jagur gandharvakiṃnarāḥ lājādhṛk cāpi maināko babhūva munisattama,नृत्यन्त्य् अप्सरसः सर्वा जगुर् गन्धर्वकिंनराः लाजाधृक् चापि मैनाको बभूव मुनिसत्तम
72,15,puṇyāhavācanaṃ vṛttam antarveśmani nārada vedikāyām upāviṣṭau daṃpatī surasattamau,पुण्याहवाचनं वृत्तम् अन्तर्वेश्मनि नारद वेदिकायाम् उपाविष्टौ दंपती सुरसत्तमौ
72,16,pratiṣṭhāpyāgniṃ vidhivad aśmānaṃ cāpi putraka hutvā lājāṃś ca vidhivat pradakṣiṇam athākarot,प्रतिष्ठाप्याग्निं विधिवद् अश्मानं चापि पुत्रक हुत्वा लाजांश् च विधिवत् प्रदक्षिणम् अथाकरोत्
72,17,aśmanaḥ sparśahetoś ca devyaṅguṣṭhaṃ kare 'spṛśat viṣṇunā preritaḥ śaṃbhur dakṣiṇasya padasya ca,अश्मनः स्पर्शहेतोश् च देव्यङ्गुष्ठं करे ऽस्पृशत् विष्णुना प्रेरितः शंभुर् दक्षिणस्य पदस्य च
72,18,tām adarśam ahaṃ tatra homaṃ kurvan harāntike dṛṣṭe 'ṅguṣṭhe duṣṭabuddhyā vīryaṃ susrāva me tadā,ताम् अदर्शम् अहं तत्र होमं कुर्वन् हरान्तिके दृष्टे ऽङ्गुष्ठे दुष्टबुद्ध्या वीर्यं सुस्राव मे तदा
72,19,lajjayā kaluṣībhūtaḥ skannaṃ vīryam acūrṇayam madvīryāc cūrṇitāt sūkṣmād vālakhilyās tu jajñire,लज्जया कलुषीभूतः स्कन्नं वीर्यम् अचूर्णयम् मद्वीर्याच् चूर्णितात् सूक्ष्माद् वालखिल्यास् तु जज्ञिरे
72,20,tato mahān abhūt tatra hāhākāraḥ suroditaḥ lajjayā paribhūto 'haṃ nirgatas tu tadāsanāt,ततो महान् अभूत् तत्र हाहाकारः सुरोदितः लज्जया परिभूतो ऽहं निर्गतस् तु तदासनात्
72,21,paśyatsu devasaṃgheṣu tūṣṇīṃbhūteṣu nārada gacchantaṃ māṃ mahādevo dṛṣṭvā nandinam abravīt,पश्यत्सु देवसंघेषु तूष्णींभूतेषु नारद गच्छन्तं मां महादेवो दृष्ट्वा नन्दिनम् अब्रवीत्
72,22,brahmāṇam āhvayasveha gatapāpaṃ karomy aham kṛtāparādhe 'pi jane santaḥ sakṛpamānasāḥ mohayanty api vidvāṃsaṃ viṣayāṇām iyaṃ sthitiḥ,ब्रह्माणम् आह्वयस्वेह गतपापं करोम्य् अहम् कृतापराधे ऽपि जने सन्तः सकृपमानसाः मोहयन्त्य् अपि विद्वांसं विषयाणाम् इयं स्थितिः
72,23,evam uktvā sa bhagavān umayā sahitaḥ śivaḥ mamānukampayā caiva lokānāṃ hitakāmyayā,एवम् उक्त्वा स भगवान् उमया सहितः शिवः ममानुकम्पया चैव लोकानां हितकाम्यया
72,24,etac cakāra lokeśaḥ śṛṇu nārada yatnataḥ pāpināṃ pāpamokṣāya bhūmir āpo bhaviṣyati,एतच् चकार लोकेशः शृणु नारद यत्नतः पापिनां पापमोक्षाय भूमिर् आपो भविष्यति
72,25,tayoś ca sārasarvasvam āhariṣyāmi pāvanam evaṃ niścitya bhagavāṃs tayoḥ sāraṃ samāharat,तयोश् च सारसर्वस्वम् आहरिष्यामि पावनम् एवं निश्चित्य भगवांस् तयोः सारं समाहरत्
72,26,bhūmiṃ kamaṇḍaluṃ kṛtvā tatrāpaḥ saṃniveśya ca pāvamānyādibhiḥ sūktair abhimantrya ca yatnataḥ,भूमिं कमण्डलुं कृत्वा तत्रापः संनिवेश्य च पावमान्यादिभिः सूक्तैर् अभिमन्त्र्य च यत्नतः
72,27,trijagatpāvanīṃ śaktiṃ tatra sasmāra pāpahā mām uvāca sa lokeśo gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum,त्रिजगत्पावनीं शक्तिं तत्र सस्मार पापहा माम् उवाच स लोकेशो गृहाणेमं कमण्डलुम्
72,28,āpo vai mātaro devyo bhūmir mātā tathāparā sthityutpattivināśānāṃ hetutvam ubhayoḥ sthitam,आपो वै मातरो देव्यो भूमिर् माता तथापरा स्थित्युत्पत्तिविनाशानां हेतुत्वम् उभयोः स्थितम्
72,29,atra pratiṣṭhito dharmo hy atra yajñaḥ sanātanaḥ atra bhuktiś ca muktiś ca sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā,अत्र प्रतिष्ठितो धर्मो ह्य् अत्र यज्ञः सनातनः अत्र भुक्तिश् च मुक्तिश् च स्थावरं जङ्गमं तथा
72,30,smaraṇān mānasaṃ pāpaṃ vacanād vācikaṃ tathā snānapānābhiṣekāc ca praṇaśyaty api kāyikam,स्मरणान् मानसं पापं वचनाद् वाचिकं तथा स्नानपानाभिषेकाच् च प्रणश्यत्य् अपि कायिकम्
72,31,etad evāmṛtaṃ loke naitasmāt pāvanaṃ param mayābhimantritaṃ brahman gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum,एतद् एवामृतं लोके नैतस्मात् पावनं परम् मयाभिमन्त्रितं ब्रह्मन् गृहाणेमं कमण्डलुम्
72,32,atratyaṃ vāri yaḥ kaścit smared api paṭhed api sa sarvakāmān āpnoti gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum,अत्रत्यं वारि यः कश्चित् स्मरेद् अपि पठेद् अपि स सर्वकामान् आप्नोति गृहाणेमं कमण्डलुम्
72,33,bhūtebhyaś cāpi pañcabhya āpo bhūtaṃ mahoditam tāsām utkṛṣṭam etasmād gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum,भूतेभ्यश् चापि पञ्चभ्य आपो भूतं महोदितम् तासाम् उत्कृष्टम् एतस्माद् गृहाणेमं कमण्डलुम्
72,34,atra yad vāri śobhiṣṭhaṃ puṇyaṃ pāvanam eva ca spṛṣṭvā smṛtvā ca dṛṣṭvā ca brahman pāpād vimokṣyase,अत्र यद् वारि शोभिष्ठं पुण्यं पावनम् एव च स्पृष्ट्वा स्मृत्वा च दृष्ट्वा च ब्रह्मन् पापाद् विमोक्ष्यसे
72,35,evam uktvā mahādevaḥ prādān mama kamaṇḍalum tataḥ suragaṇāḥ sarve bhaktyā procuḥ sureśvaram āhlādaś ca mahāṃs tatra jayaśabdo vyavartata,एवम् उक्त्वा महादेवः प्रादान् मम कमण्डलुम् ततः सुरगणाः सर्वे भक्त्या प्रोचुः सुरेश्वरम् आह्लादश् च महांस् तत्र जयशब्दो व्यवर्तत
73,1,devotsave mātur ajaḥ padāgraṃ samīkṣya pāpāt patitatvam āpa prādāt kṛpāluḥ smaraṇāt pavitrāṃ gaṅgāṃ pitā puṇyakamaṇḍalusthām BrP_72.38 kamaṇḍalusthitā devī tava puṇyavivardhinī yathā martyaṃ gatā nātha tan me vistarato vada,देवोत्सवे मातुर् अजः पदाग्रं समीक्ष्य पापात् पतितत्वम् आप प्रादात् कृपालुः स्मरणात् पवित्रां गङ्गां पिता पुण्यकमण्डलुस्थाम् ब्र्प्_७२.३८ कमण्डलुस्थिता देवी तव पुण्यविवर्धिनी यथा मर्त्यं गता नाथ तन् मे विस्तरतो वद
73,2,balir nāma mahādaityo devārir aparājitaḥ dharmeṇa yaśasā caiva prajāsaṃrakṣaṇena ca,बलिर् नाम महादैत्यो देवारिर् अपराजितः धर्मेण यशसा चैव प्रजासंरक्षणेन च
73,3,gurubhaktyā ca satyena vīryeṇa ca balena ca tyāgena kṣamayā caiva trailokye nopamīyate,गुरुभक्त्या च सत्येन वीर्येण च बलेन च त्यागेन क्षमया चैव त्रैलोक्ये नोपमीयते
73,4,tasyarddhim unnatāṃ dṛṣṭvā devāś cintāparāyaṇāḥ mithaḥ samūcur amarā jeṣyāmo vai kathaṃ balim,तस्यर्द्धिम् उन्नतां दृष्ट्वा देवाश् चिन्तापरायणाः मिथः समूचुर् अमरा जेष्यामो वै कथं बलिम्
73,5,tasmiñ śāsati rājyaṃ tu trailokyaṃ hatakaṇṭakam nārayo vyādhayo vāpi nādhayo vā kathaṃcana,तस्मिञ् शासति राज्यं तु त्रैलोक्यं हतकण्टकम् नारयो व्याधयो वापि नाधयो वा कथंचन
73,6,anāvṛṣṭir adharmo vā nāstiśabdo na durjanaḥ svapne 'pi naiva dṛśyeta balau rājyaṃ praśāsati,अनावृष्टिर् अधर्मो वा नास्तिशब्दो न दुर्जनः स्वप्ने ऽपि नैव दृश्येत बलौ राज्यं प्रशासति
73,7,tasyonnatiśarair bhagnāḥ kīrtikhaḍgadvidhākṛtāḥ tasyājñāśaktibhinnāṅgā devāḥ śarma na lebhire,तस्योन्नतिशरैर् भग्नाः कीर्तिखड्गद्विधाकृताः तस्याज्ञाशक्तिभिन्नाङ्गा देवाः शर्म न लेभिरे
73,8,tataḥ saṃmantrayām āsuḥ kṛtvā mātsaryam agrataḥ tadyaśognipradīptāṅgā viṣṇuṃ jagmuḥ suvihvalāḥ,ततः संमन्त्रयाम् आसुः कृत्वा मात्सर्यम् अग्रतः तद्यशोग्निप्रदीप्ताङ्गा विष्णुं जग्मुः सुविह्वलाः
73,9,ārtāḥ sma gatasattvāḥ sma śaṅkhacakragadādhara asmadarthe bhavān nityam āyudhāni bibharti ca,आर्ताः स्म गतसत्त्वाः स्म शङ्खचक्रगदाधर अस्मदर्थे भवान् नित्यम् आयुधानि बिभर्ति च
73,10,tvayi nāthe jagannātha asmākaṃ duḥkham īdṛśam tvāṃ tu praṇamatī vāṇī kathaṃ daityaṃ namasyati,त्वयि नाथे जगन्नाथ अस्माकं दुःखम् ईदृशम् त्वां तु प्रणमती वाणी कथं दैत्यं नमस्यति
73,11,manasā karmaṇā vācā tvām eva śaraṇaṃ gatāḥ tvadaṅghriśaraṇāḥ santaḥ kathaṃ daityaṃ namemahi,मनसा कर्मणा वाचा त्वाम् एव शरणं गताः त्वदङ्घ्रिशरणाः सन्तः कथं दैत्यं नमेमहि
73,12,yajāmas tvāṃ mahāyajñair vadāmo vāgbhir acyuta tvadekaśaraṇāḥ santaḥ kathaṃ daityaṃ namemahi,यजामस् त्वां महायज्ञैर् वदामो वाग्भिर् अच्युत त्वदेकशरणाः सन्तः कथं दैत्यं नमेमहि
73,13,tvadvīryam āśritā nityaṃ devāḥ sendrapurogamāḥ tvayā dattaṃ padaṃ prāpya kathaṃ daityaṃ namemahi,त्वद्वीर्यम् आश्रिता नित्यं देवाः सेन्द्रपुरोगमाः त्वया दत्तं पदं प्राप्य कथं दैत्यं नमेमहि
73,14,sraṣṭā tvaṃ brahmamūrtyā tu viṣṇur bhūtvā tu rakṣasi saṃhartā rudraśaktyā tvaṃ kathaṃ daityaṃ namemahi,स्रष्टा त्वं ब्रह्ममूर्त्या तु विष्णुर् भूत्वा तु रक्षसि संहर्ता रुद्रशक्त्या त्वं कथं दैत्यं नमेमहि
73,15,aiśvaryaṃ kāraṇaṃ loke vinaiśvaryaṃ tu kiṃ phalam hataiśvaryāḥ sureśāna kathaṃ daityaṃ namemahi,ऐश्वर्यं कारणं लोके विनैश्वर्यं तु किं फलम् हतैश्वर्याः सुरेशान कथं दैत्यं नमेमहि
73,16,anādis tvaṃ jagaddhātar anantas tvaṃ jagadguruḥ antavantam amuṃ śatruṃ kathaṃ daityaṃ namemahi,अनादिस् त्वं जगद्धातर् अनन्तस् त्वं जगद्गुरुः अन्तवन्तम् अमुं शत्रुं कथं दैत्यं नमेमहि
73,17,tavaiśvaryeṇa puṣṭāṅgā jitvā trailokyam ojasā sthirāḥ syāmaḥ sureśāna kathaṃ daityaṃ namemahi,तवैश्वर्येण पुष्टाङ्गा जित्वा त्रैलोक्यम् ओजसा स्थिराः स्यामः सुरेशान कथं दैत्यं नमेमहि
73,18,ity etad eva vacanaṃ śrutvā daiteyasūdanaḥ uvāca sarvān amarān devānāṃ kāryasiddhaye,इत्य् एतद् एव वचनं श्रुत्वा दैतेयसूदनः उवाच सर्वान् अमरान् देवानां कार्यसिद्धये
73,19,madbhakto 'sau balir daityo hy avadhyo 'sau surāsuraiḥ yathā bhavanto matpoṣyās tathā poṣyo balir mama,मद्भक्तो ऽसौ बलिर् दैत्यो ह्य् अवध्यो ऽसौ सुरासुरैः यथा भवन्तो मत्पोष्यास् तथा पोष्यो बलिर् मम
73,20,vinā tu saṃgaraṃ devā hatvā rājyaṃ triviṣṭape baliṃ nibadhya mantroktyā rājyaṃ vaḥ pradadāmy aham,विना तु संगरं देवा हत्वा राज्यं त्रिविष्टपे बलिं निबध्य मन्त्रोक्त्या राज्यं वः प्रददाम्य् अहम्
73,21,tathety uktvā suragaṇāḥ saṃjagmur divam eva hi bhagavān api deveśo hy adityā garbham āviśat,तथेत्य् उक्त्वा सुरगणाः संजग्मुर् दिवम् एव हि भगवान् अपि देवेशो ह्य् अदित्या गर्भम् आविशत्
73,22,tasminn utpadyamāne tu utsavāś ca babhūvire jāto 'sau vāmano brahman yajñeśo yajñapūruṣaḥ,तस्मिन्न् उत्पद्यमाने तु उत्सवाश् च बभूविरे जातो ऽसौ वामनो ब्रह्मन् यज्ञेशो यज्ञपूरुषः
73,23,etasminn antare brahman hayamedhāya dīkṣitaḥ balir balavatāṃ śreṣṭha ṛṣimukhyaiḥ samāhitaḥ,एतस्मिन्न् अन्तरे ब्रह्मन् हयमेधाय दीक्षितः बलिर् बलवतां श्रेष्ठ ऋषिमुख्यैः समाहितः
73,24,purodhasā ca śukreṇa vedavedāṅgavedinā makhe tasmin vartamāne yajamāne balau tathā,पुरोधसा च शुक्रेण वेदवेदाङ्गवेदिना मखे तस्मिन् वर्तमाने यजमाने बलौ तथा
73,25,ārtvijya ṛṣimukhye tu śukre tatra purodhasi havirbhāgārtham āsannadevagandharvapannage,आर्त्विज्य ऋषिमुख्ये तु शुक्रे तत्र पुरोधसि हविर्भागार्थम् आसन्नदेवगन्धर्वपन्नगे
73,26,dīyatāṃ bhujyatāṃ pūjā kriyatāṃ ca pṛthak pṛthak paripūrṇaṃ punaḥ pūrṇam evaṃ vākye pravartati,दीयतां भुज्यतां पूजा क्रियतां च पृथक् पृथक् परिपूर्णं पुनः पूर्णम् एवं वाक्ये प्रवर्तति
73,27,śanais taddeśam abhyāgād vāmanaḥ sāmagāyanaḥ yajñavāṭam anuprāpto vāmanaś citrakuṇḍalaḥ,शनैस् तद्देशम् अभ्यागाद् वामनः सामगायनः यज्ञवाटम् अनुप्राप्तो वामनश् चित्रकुण्डलः
73,28,praśaṃsamānas taṃ yajñaṃ vāmanaṃ prekṣya bhārgavaḥ brahmarūpadharaṃ devaṃ vāmanaṃ daityasūdanam,प्रशंसमानस् तं यज्ञं वामनं प्रेक्ष्य भार्गवः ब्रह्मरूपधरं देवं वामनं दैत्यसूदनम्
73,29,dātāraṃ yajñatapasāṃ phalaṃ hantāraṃ rakṣasām jñātvā tvarann athovāca rājānaṃ bhūritejasam,दातारं यज्ञतपसां फलं हन्तारं रक्षसाम् ज्ञात्वा त्वरन्न् अथोवाच राजानं भूरितेजसम्
73,30,jetāraṃ kṣatradharmeṇa dātāraṃ bhaktito dhanam baliṃ balavatāṃ śreṣṭhaṃ sabhāryaṃ dīkṣitaṃ makhe,जेतारं क्षत्रधर्मेण दातारं भक्तितो धनम् बलिं बलवतां श्रेष्ठं सभार्यं दीक्षितं मखे
73,31,dhyāyantaṃ yajñapuruṣam utsṛjantaṃ haviḥ pṛthak tam āha bhṛguśārdūlaḥ śukraḥ paramabuddhimān,ध्यायन्तं यज्ञपुरुषम् उत्सृजन्तं हविः पृथक् तम् आह भृगुशार्दूलः शुक्रः परमबुद्धिमान्
73,32,yo 'sau tava makhaṃ prāpto brāhmaṇo vāmanākṛtiḥ nāsau vipro bale satyaṃ yajñeśo yajñavāhanaḥ,यो ऽसौ तव मखं प्राप्तो ब्राह्मणो वामनाकृतिः नासौ विप्रो बले सत्यं यज्ञेशो यज्ञवाहनः
73,33,śiśus tvāṃ yācituṃ prāpto nūnaṃ devahitāya hi mayā ca saha saṃmantrya paścād deyaṃ tvayā prabho,शिशुस् त्वां याचितुं प्राप्तो नूनं देवहिताय हि मया च सह संमन्त्र्य पश्चाद् देयं त्वया प्रभो
73,34,balis tu bhārgavaṃ prāha purodhasam ariṃdamaḥ,बलिस् तु भार्गवं प्राह पुरोधसम् अरिंदमः
73,35,dhanyo 'haṃ mama yajñeśo gṛham āyāti mūrtimān āgatya yācate kiṃcit kiṃ mantryam avaśiṣyate,धन्यो ऽहं मम यज्ञेशो गृहम् आयाति मूर्तिमान् आगत्य याचते किंचित् किं मन्त्र्यम् अवशिष्यते
73,36,evam uktvā sabhāryo 'sau śukreṇa ca purodhasā jagāma yatra viprendro vāmano 'ditinandanaḥ,एवम् उक्त्वा सभार्यो ऽसौ शुक्रेण च पुरोधसा जगाम यत्र विप्रेन्द्रो वामनो ऽदितिनन्दनः
73,37,kṛtāñjalipuṭo bhūtvā kenārthitvaṃ tad ucyatām vāmano 'pi tadā prāha padatrayamitāṃ bhuvam,कृताञ्जलिपुटो भूत्वा केनार्थित्वं तद् उच्यताम् वामनो ऽपि तदा प्राह पदत्रयमितां भुवम्
73,38,dehi rājendra nānyena kāryam asti dhanena kim tathety uktvā tu kalaśān nānāratnavibhūṣitāt,देहि राजेन्द्र नान्येन कार्यम् अस्ति धनेन किम् तथेत्य् उक्त्वा तु कलशान् नानारत्नविभूषितात्
73,39,vāridhārāṃ puraskṛtya vāmanāya bhuvaṃ dadau paśyatsu ṛṣimukhyeṣu śukre caiva purodhasi,वारिधारां पुरस्कृत्य वामनाय भुवं ददौ पश्यत्सु ऋषिमुख्येषु शुक्रे चैव पुरोधसि
73,40,paśyatsu lokanātheṣu vāmanāya bhuvaṃ dadau paśyatsu daityasaṃgheṣu jayaśabde pravartati,पश्यत्सु लोकनाथेषु वामनाय भुवं ददौ पश्यत्सु दैत्यसंघेषु जयशब्दे प्रवर्तति
73,41,śanais tu vāmanaḥ prāha svasti rājan sukhī bhava dehi me saṃmitāṃ bhūmiṃ tripadām āśu gamyate,शनैस् तु वामनः प्राह स्वस्ति राजन् सुखी भव देहि मे संमितां भूमिं त्रिपदाम् आशु गम्यते
73,42,tathety uvāca daityeśo yāvat paśyati vāmanam yajñeśo yajñapuruṣaś candrādityau stanāntare,तथेत्य् उवाच दैत्येशो यावत् पश्यति वामनम् यज्ञेशो यज्ञपुरुषश् चन्द्रादित्यौ स्तनान्तरे
73,43,yathā syātāṃ surā mūrdhni vavṛdhe vikramākṛtiḥ anantaś cācyuto devo vikrānto vikramākṛtiḥ taṃ dṛṣṭvā daityarāṭ prāha sabhāryo vinayānvitaḥ,यथा स्यातां सुरा मूर्ध्नि ववृधे विक्रमाकृतिः अनन्तश् चाच्युतो देवो विक्रान्तो विक्रमाकृतिः तं दृष्ट्वा दैत्यराट् प्राह सभार्यो विनयान्वितः
73,44,kramasva viṣṇo lokeśa yāvacchaktyā jaganmaya jitaṃ mayā sureśāna sarvabhāvena viśvakṛt,क्रमस्व विष्णो लोकेश यावच्छक्त्या जगन्मय जितं मया सुरेशान सर्वभावेन विश्वकृत्
73,45,tadvākyasamakālaṃ tu viṣṇuḥ prāha mahākratuḥ,तद्वाक्यसमकालं तु विष्णुः प्राह महाक्रतुः
73,46,daityeśvara mahābāho kramiṣye paśya daityarāṭ,दैत्येश्वर महाबाहो क्रमिष्ये पश्य दैत्यराट्
73,47,evaṃ vadantaṃ sa prāha krama viṣṇo punaḥ punaḥ,एवं वदन्तं स प्राह क्रम विष्णो पुनः पुनः
73,48,kūrmapṛṣṭhe padaṃ nyasya baliyajñe padaṃ nyasat dvitīyaṃ tu padaṃ prāpa brahmalokaṃ sanātanam,कूर्मपृष्ठे पदं न्यस्य बलियज्ञे पदं न्यसत् द्वितीयं तु पदं प्राप ब्रह्मलोकं सनातनम्
73,49,tṛtīyasya padasyātra sthānaṃ nāsty asureśvara kva kramiṣye bhuvaṃ dehi baliṃ taṃ harir abravīt vihasya balir apy āha sabhāryaḥ sa kṛtāñjaliḥ,तृतीयस्य पदस्यात्र स्थानं नास्त्य् असुरेश्वर क्व क्रमिष्ये भुवं देहि बलिं तं हरिर् अब्रवीत् विहस्य बलिर् अप्य् आह सभार्यः स कृताञ्जलिः
73,50,tvayā sṛṣṭaṃ jagat sarvaṃ na sraṣṭāhaṃ sureśvara tvaddoṣād alpam abhavat kiṃ karomi jaganmaya,त्वया सृष्टं जगत् सर्वं न स्रष्टाहं सुरेश्वर त्वद्दोषाद् अल्पम् अभवत् किं करोमि जगन्मय
73,51,tathāpi nānṛtapūrvaṃ kadācid vacmi keśava satyavākyaṃ ca māṃ kurvan matpṛṣṭhe hi padaṃ nyasa,तथापि नानृतपूर्वं कदाचिद् वच्मि केशव सत्यवाक्यं च मां कुर्वन् मत्पृष्ठे हि पदं न्यस
73,52,tataḥ prasanno bhagavāṃs trayīmūrtiḥ surārcitaḥ,ततः प्रसन्नो भगवांस् त्रयीमूर्तिः सुरार्चितः
73,53,varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te bhaktyā prīto 'smi daityarāṭ,वरं वृणीष्व भद्रं ते भक्त्या प्रीतो ऽस्मि दैत्यराट्
73,54,sa tu prāha jagannāthaṃ na yāce tvāṃ trivikramam sa tu prādāt svayaṃ viṣṇuḥ prītaḥ san manasepsitam,स तु प्राह जगन्नाथं न याचे त्वां त्रिविक्रमम् स तु प्रादात् स्वयं विष्णुः प्रीतः सन् मनसेप्सितम्
73,55,rasātalapatitvaṃ ca bhāvi cendrapadaṃ punaḥ ātmādhipatyaṃ ca harir avināśi yaśo vibhuḥ,रसातलपतित्वं च भावि चेन्द्रपदं पुनः आत्माधिपत्यं च हरिर् अविनाशि यशो विभुः
73,56,evaṃ dattvā baleḥ sarvaṃ sasutaṃ bhāryayānvitam rasātale hariḥ sthāpya baliṃ tv amaravairiṇam,एवं दत्त्वा बलेः सर्वं ससुतं भार्ययान्वितम् रसातले हरिः स्थाप्य बलिं त्व् अमरवैरिणम्
73,57,śatakratos tathā prādāt surarājyaṃ yathābhavam etasminn antare tatra padaṃ prāgāt surārcitam,शतक्रतोस् तथा प्रादात् सुरराज्यं यथाभवम् एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र पदं प्रागात् सुरार्चितम्
73,58,dvitīyaṃ tat padaṃ viṣṇoḥ pitur mama mahāmate yat padaṃ samanuprāptaṃ gṛhaṃ dṛṣṭvāpy acintayam,द्वितीयं तत् पदं विष्णोः पितुर् मम महामते यत् पदं समनुप्राप्तं गृहं दृष्ट्वाप्य् अचिन्तयम्
73,59,kiṃ kṛtyaṃ yac chubhaṃ me syāt pade viṣṇoḥ samāgate sarvasvaṃ ca samālokya śreṣṭho me syāt kamaṇḍaluḥ,किं कृत्यं यच् छुभं मे स्यात् पदे विष्णोः समागते सर्वस्वं च समालोक्य श्रेष्ठो मे स्यात् कमण्डलुः
73,60,tad vāri yat puṇyatamaṃ dattaṃ ca tripurāriṇā varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ varaṃ śāntikaraṃ param,तद् वारि यत् पुण्यतमं दत्तं च त्रिपुरारिणा वरं वरेण्यं वरदं वरं शान्तिकरं परम्
73,61,śubhaṃ ca śubhadaṃ nityaṃ bhuktimuktipradāyakam mātṛsvarūpaṃ lokānām amṛtaṃ bheṣajaṃ śuci,शुभं च शुभदं नित्यं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् मातृस्वरूपं लोकानाम् अमृतं भेषजं शुचि
73,62,pavitraṃ pāvanaṃ pūjyaṃ jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaṃ guṇānvitam smaraṇād eva lokānāṃ pāvanaṃ kiṃ nu darśanāt,पवित्रं पावनं पूज्यं ज्येष्ठं श्रेष्ठं गुणान्वितम् स्मरणाद् एव लोकानां पावनं किं नु दर्शनात्
73,63,tādṛg vāri śucir bhūtvā kalpaye 'rghāya me pituḥ iti saṃcintya tad vāri gṛhītvārghāya kalpitam,तादृग् वारि शुचिर् भूत्वा कल्पये ऽर्घाय मे पितुः इति संचिन्त्य तद् वारि गृहीत्वार्घाय कल्पितम्
73,64,viṣṇoḥ pāde tu patitam arghavāri sumantritam tad vāri patitaṃ merau caturdhā vyagamad bhuvam,विष्णोः पादे तु पतितम् अर्घवारि सुमन्त्रितम् तद् वारि पतितं मेरौ चतुर्धा व्यगमद् भुवम्
73,65,pūrve tu dakṣiṇe caiva paścime cottare tathā dakṣiṇe yat tu patitaṃ jaṭābhiḥ śaṃkaro mune,पूर्वे तु दक्षिणे चैव पश्चिमे चोत्तरे तथा दक्षिणे यत् तु पतितं जटाभिः शंकरो मुने
73,66,jagrāha paścime yat tu punaḥ prāyāt kamaṇḍalum uttare patitaṃ yat tu viṣṇur jagrāha taj jalam,जग्राह पश्चिमे यत् तु पुनः प्रायात् कमण्डलुम् उत्तरे पतितं यत् तु विष्णुर् जग्राह तज् जलम्
73,67,pūrvasminn ṛṣayo devā pitaro lokapālakāḥ jagṛhuḥ śubhadaṃ vāri tasmāc chreṣṭhaṃ tad ucyate,पूर्वस्मिन्न् ऋषयो देवा पितरो लोकपालकाः जगृहुः शुभदं वारि तस्माच् छ्रेष्ठं तद् उच्यते
73,68,yā dakṣiṇāṃ diśaṃ prāptā āpo vai lokamātaraḥ viṣṇupādaprasūtās tā brahmaṇyā lokamātaraḥ,या दक्षिणां दिशं प्राप्ता आपो वै लोकमातरः विष्णुपादप्रसूतास् ता ब्रह्मण्या लोकमातरः
73,69,maheśvarajaṭāsaṃsthāḥ parvajātaśubhodayāḥ tāsāṃ prabhāvasmaraṇāt sarvakāmān avāpnuyāt,महेश्वरजटासंस्थाः पर्वजातशुभोदयाः तासां प्रभावस्मरणात् सर्वकामान् अवाप्नुयात्
74,1,kamaṇḍalusthitā devī maheśvarajaṭāgatā śrutā deva yathā martyam āgatā tad bravītu me,कमण्डलुस्थिता देवी महेश्वरजटागता श्रुता देव यथा मर्त्यम् आगता तद् ब्रवीतु मे
74,2,maheśvarajaṭāsthā yā āpo devyo mahāmate tāsāṃ ca dvividho bheda āhartur dvayakāraṇāt,महेश्वरजटास्था या आपो देव्यो महामते तासां च द्विविधो भेद आहर्तुर् द्वयकारणात्
74,3,ekāṃśo brāhmaṇenātra vratadānasamādhinā gotamena śivaṃ pūjya āhṛto lokaviśrutaḥ,एकांशो ब्राह्मणेनात्र व्रतदानसमाधिना गोतमेन शिवं पूज्य आहृतो लोकविश्रुतः
74,4,aparas tu mahāprājña kṣatriyeṇa balīyasā ārādhya śaṃkaraṃ devaṃ tapobhir niyamais tathā,अपरस् तु महाप्राज्ञ क्षत्रियेण बलीयसा आराध्य शंकरं देवं तपोभिर् नियमैस् तथा
74,5,bhagīrathena bhūpena āhṛto 'ṃśo 'paras tathā evaṃ dvairūpyam abhavad gaṅgāyā munisattama,भगीरथेन भूपेन आहृतो ऽंशो ऽपरस् तथा एवं द्वैरूप्यम् अभवद् गङ्गाया मुनिसत्तम
74,6,maheśvarajaṭāsthā yā hetunā kena gautamaḥ āhartā kṣatriyeṇāpi āhṛtā kena tad vada,महेश्वरजटास्था या हेतुना केन गौतमः आहर्ता क्षत्रियेणापि आहृता केन तद् वद
74,7,yathānītā purā vatsa brāhmaṇenetareṇa vā tat sarvaṃ vistareṇāhaṃ vadiṣye prītaye tava,यथानीता पुरा वत्स ब्राह्मणेनेतरेण वा तत् सर्वं विस्तरेणाहं वदिष्ये प्रीतये तव
74,8,yasmin kāle sureśasya umā patny abhavat priyā tasminn evābhavad gaṅgā priyā śaṃbhor mahāmate,यस्मिन् काले सुरेशस्य उमा पत्न्य् अभवत् प्रिया तस्मिन्न् एवाभवद् गङ्गा प्रिया शंभोर् महामते
74,9,mama doṣāpanodāya cintayānaḥ śivas tadā umayā sahitaḥ śrīmān devīṃ prekṣya viśeṣataḥ,मम दोषापनोदाय चिन्तयानः शिवस् तदा उमया सहितः श्रीमान् देवीं प्रेक्ष्य विशेषतः
74,10,rasavṛttau sthito yasmān nirmame rasam uttamam rasikatvāt priyatvāc ca straiṇatvāt pāvanatvataḥ,रसवृत्तौ स्थितो यस्मान् निर्ममे रसम् उत्तमम् रसिकत्वात् प्रियत्वाच् च स्त्रैणत्वात् पावनत्वतः
74,12,sarvābhyo hy adhikaprītir gaṅgābhūd dvijasattama saivodbhūtā jaṭāmārgāt kasmiṃścit kāraṇāntare sa tu saṃgopayām āsa gaṅgāṃ śaṃbhur jaṭāgatām,सर्वाभ्यो ह्य् अधिकप्रीतिर् गङ्गाभूद् द्विजसत्तम सैवोद्भूता जटामार्गात् कस्मिंश्चित् कारणान्तरे स तु संगोपयाम् आस गङ्गां शंभुर् जटागताम्
74,13,śirasā ca dhṛtāṃ jñātvā na śaśāka umā tadā soḍhuṃ brahmañ jaṭājūṭe sthitāṃ dṛṣṭvā punaḥ punaḥ,शिरसा च धृतां ज्ञात्वा न शशाक उमा तदा सोढुं ब्रह्मञ् जटाजूटे स्थितां दृष्ट्वा पुनः पुनः
74,14,amarṣeṇa bhavaṃ gorī prerayasvety abhāṣata naivāsau prairayac chaṃbhū rasiko rasam uttamam,अमर्षेण भवं गोरी प्रेरयस्वेत्य् अभाषत नैवासौ प्रैरयच् छंभू रसिको रसम् उत्तमम्
74,15,jaṭāsv eva tadā devīṃ gopāyantaṃ vimṛśya sā vināyakaṃ jayāṃ skandaṃ raho vacanam abravīt,जटास्व् एव तदा देवीं गोपायन्तं विमृश्य सा विनायकं जयां स्कन्दं रहो वचनम् अब्रवीत्
74,16,naivāyaṃ tridaśeśāno gaṅgāṃ tyajati kāmukaḥ sāpi priyā śivasyādya kathaṃ tyajati tāṃ priyām,नैवायं त्रिदशेशानो गङ्गां त्यजति कामुकः सापि प्रिया शिवस्याद्य कथं त्यजति तां प्रियाम्
74,17,evaṃ vimṛśya bahuśo gaurī cāha vināyakam,एवं विमृश्य बहुशो गौरी चाह विनायकम्
74,18,na devair nāsurair yakṣair na siddhair bhavatāpi ca na rājabhir athānyair vā na gaṅgāṃ tyajati prabhuḥ,न देवैर् नासुरैर् यक्षैर् न सिद्धैर् भवतापि च न राजभिर् अथान्यैर् वा न गङ्गां त्यजति प्रभुः
74,19,punas tapsyāmi vā gatvā himavantaṃ nagottamam athavā brāhmaṇaiḥ puṇyais tapobhir hatakalmaṣaiḥ,पुनस् तप्स्यामि वा गत्वा हिमवन्तं नगोत्तमम् अथवा ब्राह्मणैः पुण्यैस् तपोभिर् हतकल्मषैः
74,20,tair vā jaṭāsthitā gaṅgā prārthitā bhuvam āpnuyāt,तैर् वा जटास्थिता गङ्गा प्रार्थिता भुवम् आप्नुयात्
74,21,etac chrutvā mātṛvākyaṃ mātaraṃ prāha vighnarāṭ bhrātrā skandena jayayā saṃmantryeha ca yujyate,एतच् छ्रुत्वा मातृवाक्यं मातरं प्राह विघ्नराट् भ्रात्रा स्कन्देन जयया संमन्त्र्येह च युज्यते
74,22,tat kurmo mastakād gaṅgāṃ yathā tyajati me pitā etasminn antare brahmann anāvṛṣṭir ajāyata,तत् कुर्मो मस्तकाद् गङ्गां यथा त्यजति मे पिता एतस्मिन्न् अन्तरे ब्रह्मन्न् अनावृष्टिर् अजायत
74,23,dvir dvādaśa samā martye sarvaprāṇibhayāvahā tato vinaṣṭam abhavaj jagat sthāvarajaṅgamam,द्विर् द्वादश समा मर्त्ये सर्वप्राणिभयावहा ततो विनष्टम् अभवज् जगत् स्थावरजङ्गमम्
74,24,vinā tu gautamaṃ puṇyam āśramaṃ sarvakāmadam sraṣṭukāmaḥ purā putra sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā,विना तु गौतमं पुण्यम् आश्रमं सर्वकामदम् स्रष्टुकामः पुरा पुत्र स्थावरं जङ्गमं तथा
74,25,kṛto yajño mayā pūrvaṃ sa devayajano giriḥ mannāmā tatra vikhyātas tato brahmagiriḥ sadā,कृतो यज्ञो मया पूर्वं स देवयजनो गिरिः मन्नामा तत्र विख्यातस् ततो ब्रह्मगिरिः सदा
74,26,tam āśritya nagaśreṣṭhaṃ sarvadāste sa gautamaḥ tasyāśrame mahāpuṇye śreṣṭhe brahmagirau śubhe,तम् आश्रित्य नगश्रेष्ठं सर्वदास्ते स गौतमः तस्याश्रमे महापुण्ये श्रेष्ठे ब्रह्मगिरौ शुभे
74,27,ādhayo vyādhayo vāpi durbhikṣaṃ vāpy avarṣaṇam bhayaśokau ca dāridryaṃ na śrūyante kadācana,आधयो व्याधयो वापि दुर्भिक्षं वाप्य् अवर्षणम् भयशोकौ च दारिद्र्यं न श्रूयन्ते कदाचन
74,28,tadāśramaṃ vinānyatra havyaṃ vā kavyam eva ca nāsti putra tathā dātā hotā yaṣṭā tathaiva ca,तदाश्रमं विनान्यत्र हव्यं वा कव्यम् एव च नास्ति पुत्र तथा दाता होता यष्टा तथैव च
74,29,yadaiva gautamo vipro dadāti ca juhoti ca tadaivāpy ayanaṃ svarge surāṇām api nānyataḥ,यदैव गौतमो विप्रो ददाति च जुहोति च तदैवाप्य् अयनं स्वर्गे सुराणाम् अपि नान्यतः
74,30,devaloke 'pi martye vā śrūyate gautamo muniḥ hotā dātā ca bhoktā ca sa eveti janā viduḥ,देवलोके ऽपि मर्त्ये वा श्रूयते गौतमो मुनिः होता दाता च भोक्ता च स एवेति जना विदुः
74,31,tac chrutvā munayaḥ sarve nānāśramanivāsinaḥ gautamāśramam āpṛcchann āgacchantas tapodhanāḥ,तच् छ्रुत्वा मुनयः सर्वे नानाश्रमनिवासिनः गौतमाश्रमम् आपृच्छन्न् आगच्छन्तस् तपोधनाः
74,32,teṣāṃ munīnāṃ sarveṣām āgatānāṃ sa gautamaḥ śiṣyavat putravad bhaktyā pitṛvat poṣako 'bhavat,तेषां मुनीनां सर्वेषाम् आगतानां स गौतमः शिष्यवत् पुत्रवद् भक्त्या पितृवत् पोषको ऽभवत्
74,33,yasya yathepsitaṃ kāmaṃ yathāyogyaṃ yathākramam yathānurūpaṃ sarveṣāṃ śuśrūṣām akaron muniḥ,यस्य यथेप्सितं कामं यथायोग्यं यथाक्रमम् यथानुरूपं सर्वेषां शुश्रूषाम् अकरोन् मुनिः
74,34,ājñayā gautamasyāsann oṣadhyo lokamātaraḥ ārādhitāḥ punas tena brahmaviṣṇumaheśvarāḥ,आज्ञया गौतमस्यासन्न् ओषध्यो लोकमातरः आराधिताः पुनस् तेन ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
74,35,jāyante ca tadauṣadhyo lūyante ca tadaiva hi saṃpatsyante tadopyante gautamasya tapobalāt,जायन्ते च तदौषध्यो लूयन्ते च तदैव हि संपत्स्यन्ते तदोप्यन्ते गौतमस्य तपोबलात्
74,36,sarvāḥ samṛddhayas tasya saṃsidhyante manogatāḥ pratyahaṃ vakti vinayād gautamas tv āgatān munīn,सर्वाः समृद्धयस् तस्य संसिध्यन्ते मनोगताः प्रत्यहं वक्ति विनयाद् गौतमस् त्व् आगतान् मुनीन्
74,37,putravac chiṣyavac caiva preṣyavat karavāṇi kim pitṛvat poṣayām āsa saṃvatsaragaṇān bahūn,पुत्रवच् छिष्यवच् चैव प्रेष्यवत् करवाणि किम् पितृवत् पोषयाम् आस संवत्सरगणान् बहून्
74,38,evaṃ vasatsu muniṣu trailokye khyātir āśrayāt tato vināyakaḥ prāha mātaraṃ bhrātaraṃ jayām,एवं वसत्सु मुनिषु त्रैलोक्ये ख्यातिर् आश्रयात् ततो विनायकः प्राह मातरं भ्रातरं जयाम्
74,39,devānāṃ sadane mātar gīyate gautamo dvijaḥ yan na sādhyaṃ suragaṇair gautamaḥ kṛtavān iti,देवानां सदने मातर् गीयते गौतमो द्विजः यन् न साध्यं सुरगणैर् गौतमः कृतवान् इति
74,40,evaṃ śrutaṃ mayā devi brāhmaṇasya tapobalam sa vipraś cālayed enāṃ mātar gaṅgāṃ jaṭāgatām,एवं श्रुतं मया देवि ब्राह्मणस्य तपोबलम् स विप्रश् चालयेद् एनां मातर् गङ्गां जटागताम्
74,41,tapasā vānyato vāpi pūjayitvā trilocanam sa eva cyāvayed enāṃ jaṭāsthāṃ me pitṛpriyām,तपसा वान्यतो वापि पूजयित्वा त्रिलोचनम् स एव च्यावयेद् एनां जटास्थां मे पितृप्रियाम्
74,42,tatra nītir vidhātavyā tāṃ vipro yācayed yathā tatprabhāvāt saricchreṣṭhā śiraso 'vataraty api,तत्र नीतिर् विधातव्या तां विप्रो याचयेद् यथा तत्प्रभावात् सरिच्छ्रेष्ठा शिरसो ऽवतरत्य् अपि
74,43,ity uktvā mātaraṃ bhrātrā jayayā saha vighnarāṭ jagāma gautamo yatra brahmasūtradharaḥ kṛśaḥ,इत्य् उक्त्वा मातरं भ्रात्रा जयया सह विघ्नराट् जगाम गौतमो यत्र ब्रह्मसूत्रधरः कृशः
74,44,vasan katipayāhaḥsu gautamāśramamaṇḍale uvāca brāhmaṇān sarvāṃs tatra tatra ca vighnarāṭ,वसन् कतिपयाहःसु गौतमाश्रममण्डले उवाच ब्राह्मणान् सर्वांस् तत्र तत्र च विघ्नराट्
74,45,gacchāmaḥ svam adhiṣṭhānam āśramāṇi śucīni ca puṣṭāḥ sma gautamānnena pṛcchāmo gautamaṃ munim,गच्छामः स्वम् अधिष्ठानम् आश्रमाणि शुचीनि च पुष्टाः स्म गौतमान्नेन पृच्छामो गौतमं मुनिम्
74,46,iti saṃmantrya pṛcchanti munayo munisattamāḥ sa tān nivārayām āsa snehabuddhyā munīn pṛthak,इति संमन्त्र्य पृच्छन्ति मुनयो मुनिसत्तमाः स तान् निवारयाम् आस स्नेहबुद्ध्या मुनीन् पृथक्
74,47,kṛtāñjaliḥ savinayam āsadhvam iha caiva hi yuṣmaccaraṇaśuśrūṣāṃ karomi munipuṃgavāḥ,कृताञ्जलिः सविनयम् आसध्वम् इह चैव हि युष्मच्चरणशुश्रूषां करोमि मुनिपुंगवाः
74,48,śuśrūṣau putravan nityaṃ mayi tiṣṭhati nocitam bhavatāṃ bhūmidevānām āśramāntarasevanam,शुश्रूषौ पुत्रवन् नित्यं मयि तिष्ठति नोचितम् भवतां भूमिदेवानाम् आश्रमान्तरसेवनम्
74,49,idam evāśramaṃ puṇyaṃ sarveṣām iti me matiḥ alam anyena munaya āśrameṇa gatena vā,इदम् एवाश्रमं पुण्यं सर्वेषाम् इति मे मतिः अलम् अन्येन मुनय आश्रमेण गतेन वा
74,50,iti śrutvā muner vākyaṃ vighnakṛtyam anusmaran uvāca prāñjalir bhūtvā brāhmaṇān sa gaṇādhipaḥ,इति श्रुत्वा मुनेर् वाक्यं विघ्नकृत्यम् अनुस्मरन् उवाच प्राञ्जलिर् भूत्वा ब्राह्मणान् स गणाधिपः
74,51,annakrītā vayaṃ kiṃ no nivārayata gautamaḥ sāmnā naiva vayaṃ śaktā gantuṃ svaṃ svaṃ niveśanam,अन्नक्रीता वयं किं नो निवारयत गौतमः साम्ना नैव वयं शक्ता गन्तुं स्वं स्वं निवेशनम्
74,52,nāyam arhati daṇḍaṃ vā upakārī dvijottamaḥ tasmād buddhyā vyavasyāmi tat sarvair anumanyatām,नायम् अर्हति दण्डं वा उपकारी द्विजोत्तमः तस्माद् बुद्ध्या व्यवस्यामि तत् सर्वैर् अनुमन्यताम्
74,53,tataḥ sarve dvijaśreṣṭhāḥ kriyatām ity anubruvan etasya tūpakārāya lokānāṃ hitakāmyayā,ततः सर्वे द्विजश्रेष्ठाः क्रियताम् इत्य् अनुब्रुवन् एतस्य तूपकाराय लोकानां हितकाम्यया
74,54,brāhmaṇānāṃ ca sarveṣāṃ śreyo yat syāt tathā kuru brāhmaṇānāṃ vacaḥ śrutvā mene vākyaṃ gaṇādhipaḥ,ब्राह्मणानां च सर्वेषां श्रेयो यत् स्यात् तथा कुरु ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा मेने वाक्यं गणाधिपः
74,55,kriyate guṇarūpaṃ yad gautamasya viśeṣataḥ,क्रियते गुणरूपं यद् गौतमस्य विशेषतः
74,56,anumānya dvijān sarvān punaḥ punar udāradhīḥ svayaṃ ca brāhmaṇo bhūtvā praṇamya brāhmaṇān punaḥ mātur mate sthito vidvāñ jayāṃ prāha gaṇeśvaraḥ,अनुमान्य द्विजान् सर्वान् पुनः पुनर् उदारधीः स्वयं च ब्राह्मणो भूत्वा प्रणम्य ब्राह्मणान् पुनः मातुर् मते स्थितो विद्वाञ् जयां प्राह गणेश्वरः
74,57,yathā nānyo vijānīte tathā kuru śubhānane gorūpadhāriṇī gaccha gautamo yatra tiṣṭhati,यथा नान्यो विजानीते तथा कुरु शुभानने गोरूपधारिणी गच्छ गौतमो यत्र तिष्ठति
74,58,śālīn khāda vināśyātha vikāraṃ kuru bhāmini kṛte prahāre huṃkāre prekṣite cāpi kiṃcana pata dīnaṃ svanaṃ kṛtvā na mriyasva na jīva ca,शालीन् खाद विनाश्याथ विकारं कुरु भामिनि कृते प्रहारे हुंकारे प्रेक्षिते चापि किंचन पत दीनं स्वनं कृत्वा न म्रियस्व न जीव च
74,59,tathā cakāra vijayā vighneśvaramate sthitā yatrāsīd gautamo vipro jayā gorūpadhāriṇī,तथा चकार विजया विघ्नेश्वरमते स्थिता यत्रासीद् गौतमो विप्रो जया गोरूपधारिणी
74,60,jagāma śālīn khādantī tāṃ dadarśa sa gautamaḥ gāṃ dṛṣṭvā vikṛtāṃ vipras tāṃ tṛṇena nyavārayat,जगाम शालीन् खादन्ती तां ददर्श स गौतमः गां दृष्ट्वा विकृतां विप्रस् तां तृणेन न्यवारयत्
74,61,nivāryamāṇā sā tena svanaṃ kṛtvā papāta gauḥ tasyāṃ tu patitāyāṃ ca hāhākāro mahān abhūt,निवार्यमाणा सा तेन स्वनं कृत्वा पपात गौः तस्यां तु पतितायां च हाहाकारो महान् अभूत्
74,62,svanaṃ śrutvā ca dṛṣṭvā ca gautamasya viceṣṭitam vyathitā brāhmaṇāḥ prāhur vighnarājapuraskṛtāḥ,स्वनं श्रुत्वा च दृष्ट्वा च गौतमस्य विचेष्टितम् व्यथिता ब्राह्मणाः प्राहुर् विघ्नराजपुरस्कृताः
74,63,ito gacchāmahe sarve na sthātavyaṃ tavāśrame putravat poṣitāḥ sarve pṛṣṭo 'si munipuṃgava,इतो गच्छामहे सर्वे न स्थातव्यं तवाश्रमे पुत्रवत् पोषिताः सर्वे पृष्टो ऽसि मुनिपुंगव
74,64,iti śrutvā munir vākyaṃ viprāṇāṃ gacchatāṃ tadā vajrāhata ivāsīt sa viprāṇāṃ purato 'patat,इति श्रुत्वा मुनिर् वाक्यं विप्राणां गच्छतां तदा वज्राहत इवासीत् स विप्राणां पुरतो ऽपतत्
74,65,tam ūcur brāhmaṇāḥ sarve paśyemāṃ patitāṃ bhuvi rudrāṇāṃ mātaraṃ devīṃ jagatāṃ pāvanīṃ priyām,तम् ऊचुर् ब्राह्मणाः सर्वे पश्येमां पतितां भुवि रुद्राणां मातरं देवीं जगतां पावनीं प्रियाम्
74,66,tīrthadevasvarūpiṇyām asyāṃ gavi vidher balāt patitāyāṃ muniśreṣṭha gantavyam avaśiṣyate,तीर्थदेवस्वरूपिण्याम् अस्यां गवि विधेर् बलात् पतितायां मुनिश्रेष्ठ गन्तव्यम् अवशिष्यते
74,67,cīrṇaṃ vrataṃ kṣayaṃ yāti yathā vāsas tvadāśrame vayaṃ nānyadhanā brahman kevalaṃ tu tapodhanāḥ,चीर्णं व्रतं क्षयं याति यथा वासस् त्वदाश्रमे वयं नान्यधना ब्रह्मन् केवलं तु तपोधनाः
74,68,viprāṇāṃ purataḥ sthitvā vinītaḥ prāha gautamaḥ,विप्राणां पुरतः स्थित्वा विनीतः प्राह गौतमः
74,69,bhavanta eva śaraṇaṃ pūtaṃ māṃ kartum arhatha,भवन्त एव शरणं पूतं मां कर्तुम् अर्हथ
74,70,tataḥ provāca bhagavān vighnarāḍ brāhmaṇair vṛtaḥ,ततः प्रोवाच भगवान् विघ्नराड् ब्राह्मणैर् वृतः
74,71,naiveyaṃ mriyate tatra naiva jīvati tatra kim vadāmo 'smin susaṃdigdhe niṣkṛtiṃ gatim eva vā,नैवेयं म्रियते तत्र नैव जीवति तत्र किम् वदामो ऽस्मिन् सुसंदिग्धे निष्कृतिं गतिम् एव वा
74,72,katham utthāsyatīyaṃ gaur atha cāsmiṃś ca niṣkṛtim vaktum arhatha tat sarvaṃ kariṣye 'ham asaṃśayam,कथम् उत्थास्यतीयं गौर् अथ चास्मिंश् च निष्कृतिम् वक्तुम् अर्हथ तत् सर्वं करिष्ये ऽहम् असंशयम्
74,73,sarveṣāṃ ca matenāyaṃ vadiṣyati ca buddhimān etad vākyam athāsmākaṃ pramāṇaṃ tava gautama,सर्वेषां च मतेनायं वदिष्यति च बुद्धिमान् एतद् वाक्यम् अथास्माकं प्रमाणं तव गौतम
74,74,brāhmaṇaiḥ preryamāṇo 'sau gautamena balīyasā vighnakṛd brahmavapuṣā prāha sarvān idaṃ vacaḥ,ब्राह्मणैः प्रेर्यमाणो ऽसौ गौतमेन बलीयसा विघ्नकृद् ब्रह्मवपुषा प्राह सर्वान् इदं वचः
74,75,sarveṣāṃ ca matenāhaṃ vadiṣyāmi yathārthavat anumanyantu munayo madvākyaṃ gautamo 'pi ca,सर्वेषां च मतेनाहं वदिष्यामि यथार्थवत् अनुमन्यन्तु मुनयो मद्वाक्यं गौतमो ऽपि च
74,76,maheśvarajaṭājūṭe brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ kamaṇḍalusthitaṃ vāri tiṣṭhatīti hi śuśruma,महेश्वरजटाजूटे ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः कमण्डलुस्थितं वारि तिष्ठतीति हि शुश्रुम
74,77,tad ānayasva tarasā tapasā niyamena ca tenābhiṣiñca gām etāṃ bhagavan bhuvam āśritām tato vatsyāmahe sarve pūrvavat tava veśmani,तद् आनयस्व तरसा तपसा नियमेन च तेनाभिषिञ्च गाम् एतां भगवन् भुवम् आश्रिताम् ततो वत्स्यामहे सर्वे पूर्ववत् तव वेश्मनि
74,78,ity uktavati viprendre brāhmaṇānāṃ ca saṃsadi tatrāpatat puṣpavṛṣṭir jayaśabdo vyavardhata tataḥ kṛtāñjalir namro gautamo vākyam abravīt,इत्य् उक्तवति विप्रेन्द्रे ब्राह्मणानां च संसदि तत्रापतत् पुष्पवृष्टिर् जयशब्दो व्यवर्धत ततः कृताञ्जलिर् नम्रो गौतमो वाक्यम् अब्रवीत्
74,79,tapasāgniprasādena devabrahmaprasādataḥ bhavatāṃ ca prasādena matsaṃkalpo 'nusidhyatām,तपसाग्निप्रसादेन देवब्रह्मप्रसादतः भवतां च प्रसादेन मत्संकल्पो ऽनुसिध्यताम्
74,80,evam astv iti taṃ viprā āpṛcchan munipuṃgavam svāni sthānāni te jagmuḥ samṛddhāny annavāribhiḥ,एवम् अस्त्व् इति तं विप्रा आपृच्छन् मुनिपुंगवम् स्वानि स्थानानि ते जग्मुः समृद्धान्य् अन्नवारिभिः
74,81,yāteṣu teṣu vipreṣu bhrātrā saha gaṇeśvaraḥ jayayā saha suprītaḥ kṛtakṛtyo nyavartata,यातेषु तेषु विप्रेषु भ्रात्रा सह गणेश्वरः जयया सह सुप्रीतः कृतकृत्यो न्यवर्तत
74,82,gateṣu brahmavṛndeṣu gaṇeśe ca gate tathā gautamo 'pi muniśreṣṭhas tapasā hatakalmaṣaḥ,गतेषु ब्रह्मवृन्देषु गणेशे च गते तथा गौतमो ऽपि मुनिश्रेष्ठस् तपसा हतकल्मषः
74,83,dhyāyaṃs tadarthaṃ sa muniḥ kim idaṃ mama saṃsthitam ity evaṃ bahuśo dhyāyañ jñānena jñātavān dvija,ध्यायंस् तदर्थं स मुनिः किम् इदं मम संस्थितम् इत्य् एवं बहुशो ध्यायञ् ज्ञानेन ज्ञातवान् द्विज
74,84,niścitya devakāryārtham ātmanaḥ kilbiṣāṃ gatim lokānām upakāraṃ ca śaṃbhoḥ prīṇanam eva ca,निश्चित्य देवकार्यार्थम् आत्मनः किल्बिषां गतिम् लोकानाम् उपकारं च शंभोः प्रीणनम् एव च
74,85,umāyāḥ prīṇanaṃ cāpi gaṅgānayanam eva ca sarvaṃ śreyaskaraṃ manye mayi naiva ca kilbiṣam,उमायाः प्रीणनं चापि गङ्गानयनम् एव च सर्वं श्रेयस्करं मन्ये मयि नैव च किल्बिषम्
74,86,ity evaṃ manasā dhyāyan suprīto 'bhūd dvijottamaḥ ārādhya jagatām īśaṃ trinetraṃ vṛṣabhadhvajam,इत्य् एवं मनसा ध्यायन् सुप्रीतो ऽभूद् द्विजोत्तमः आराध्य जगताम् ईशं त्रिनेत्रं वृषभध्वजम्
74,87,ānayiṣye saricchreṣṭhāṃ prītā 'stu girijā mama sapatnī jagadambāyā maheśvarajaṭāsthitā,आनयिष्ये सरिच्छ्रेष्ठां प्रीता ऽस्तु गिरिजा मम सपत्नी जगदम्बाया महेश्वरजटास्थिता
75,1,evaṃ hi saṃkalpya munipravīraḥ sa gautamo brahmagirer jagāma kailāsam ādhiṣṭhitam ugradhanvanā surārcitaṃ priyayā brahmavṛndaiḥ BrP_74.88 kailāsaśikharaṃ gatvā gautamo bhagavān ṛṣiḥ kiṃ cakāra tapo vāpi kāṃ cakre stutim uttamām,एवं हि संकल्प्य मुनिप्रवीरः स गौतमो ब्रह्मगिरेर् जगाम कैलासम् आधिष्ठितम् उग्रधन्वना सुरार्चितं प्रियया ब्रह्मवृन्दैः ब्र्प्_७४.८८ कैलासशिखरं गत्वा गौतमो भगवान् ऋषिः किं चकार तपो वापि कां चक्रे स्तुतिम् उत्तमाम्
75,2,giriṃ gatvā tato vatsa vācaṃ saṃyamya gautamaḥ āstīrya sa kuśān prājñaḥ kailāse parvatottame,गिरिं गत्वा ततो वत्स वाचं संयम्य गौतमः आस्तीर्य स कुशान् प्राज्ञः कैलासे पर्वतोत्तमे
75,3,upaviśya śucir bhūtvā stotraṃ cedaṃ tato jagau apatat puṣpavṛṣṭiś ca stūyamāne maheśvare,उपविश्य शुचिर् भूत्वा स्तोत्रं चेदं ततो जगौ अपतत् पुष्पवृष्टिश् च स्तूयमाने महेश्वरे
75,25,bhogārthināṃ bhogam abhīpsitaṃ ca dātuṃ mahānty aṣṭavapūṃṣi dhatte somo janānāṃ guṇavanti nityaṃ devaṃ mahādevam iti stuvanti BrP_75.4 kartuṃ svakīyair viṣayaiḥ sukhāni bhartuṃ samastaṃ sacarācaraṃ ca saṃpattaye hy asya vivṛddhaye ca mahīmayaṃ rūpam itīśvarasya BrP_75.5 sṛṣṭeḥ sthiteḥ saṃharaṇāya bhūmer ādhāram ādhātum apāṃ svarūpam bheje śivaḥ śāntatanur janānāṃ sukhāya dharmāya jagat pratiṣṭhitam BrP_75.6 kālavyavasthām amṛtasravaṃ ca jīvasthitiṃ sṛṣṭim atho vināśanam mudaṃ prajānāṃ sukham unnatiṃ ca cakre 'rkacandrāgnimayaṃ śarīram BrP_75.7 vṛddhiṃ gatiṃ śaktim athākṣarāṇi jīvavyavasthāṃ mudam apy anekām sraṣṭuṃ kṛtaṃ vāyur itīśarūpaṃ tvaṃ vetsi nūnaṃ bhagavan bhavantam BrP_75.8 bhedair vinā naiva kṛtir na dharmo nātmīyam anyan na diśo 'ntarikṣam dyāvāpṛthivyau na ca bhuktimuktī tasmād idaṃ vyomavapus taveśa BrP_75.9 dharmaṃ vyavasthāpayituṃ vyavasya ṛksāmaśāstrāṇi yajuś ca śākhāḥ loke ca gāthāḥ smṛtayaḥ purāṇam ityādiśabdātmakatām upaiti BrP_75.10 yaṣṭā kratur yāny api sādhanāni ṛtvikpradeśaṃ phaladeśakālāḥ tvam eva śaṃbho paramārthatattvaṃ vadanti yajñāṅgamayaṃ vapus te BrP_75.11 kartā pradātā pratibhūḥ pradānaṃ sarvajñasākṣī puruṣaḥ paraś ca pratyātmabhūtaḥ paramārtharūpas tvam eva sarvaṃ kim u vāgvilāsaiḥ BrP_75.12 na vedaśāstrair gurubhiḥ pradiṣṭo na nāsi buddhyādibhir apradhṛṣyaḥ ajo 'prameyaḥ śivaśabdavācyas tvam asti satyaṃ bhagavan namas te BrP_75.13 ātmaikatāṃ svaprakṛtiṃ kadācid aikṣac chivaḥ saṃpad iyaṃ mameti pṛthak tadaivābhavad apratarkya acintyaprabhāvo bahuviśvamūrtiḥ BrP_75.14 bhāve 'bhivṛddhā ca bhave bhave ca svakāraṇaṃ kāraṇam āsthitā ca nityā śivā sarvasulakṣaṇā vā vilakṣaṇā viśvakarasya śaktiḥ BrP_75.15 utpādanaṃ saṃsthitir annavṛddhi layāḥ satāṃ yatra sanātanās te ekaiva mūrtir na samasti kiṃcid asādhyam asyā dayitā harasya BrP_75.16 yadartham annāni dhanāni jīvā yacchanti kurvanti tapāṃsi dharmān sāpīyam ambā jagato janitrī priyā tu somasya mahāsukīrtiḥ BrP_75.17 yad īkṣitaṃ kāṅkṣati vāsavo 'pi yannāmato maṅgalam āpnuyāc ca yā vyāpya viśvaṃ vimalīkaroti somā sadā somasamānarūpā BrP_75.18 brahmādijīvasya carācarasya buddhyakṣicaitanyamanaḥsukhāni yasyāḥ prasādāt phalavanti nityaṃ vāgīśvarī lokaguroḥ suramyā BrP_75.19 caturmukhasyāpi mano malīnaṃ kim anyajantor iti cintya mātā gaṅgāvatāraṃ vividhair upāyaiḥ sarvaṃ jagat pāvayituṃ cakāra BrP_75.20 śrutīḥ samālakṣya haraprabhutvaṃ viśvasya lokaḥ sakalaiḥ pramāṇaiḥ kṛtvā ca dharmān bubhuje ca bhogān vibhūtir eṣā tu sadāśivasya BrP_75.21 kāryakriyākārakasādhanānāṃ vedoditānām atha laukikānām yat sādhyam utkṛṣṭatamaṃ priyaṃ ca proktā ca sā siddhir anādikartuḥ BrP_75.22 dhyātvā varaṃ brahma paraṃ pradhānaṃ yat sārabhūtaṃ yad upāsitavyam yat prāpya muktā na punar bhavanti sadyogino muktir umāpatiḥ saḥ BrP_75.23 yathā yathā śaṃbhur ameyamāyā rūpāṇi dhatte jagato hitāya tadyogayogyāni tathaiva dhatse pativratātvaṃ tvayi mātar evam BrP_75.24 ity evaṃ stuvatas tasya purastād vṛṣabhadhvajaḥ umayā sahitaḥ śrīmān gaṇeśādigaṇair vṛtaḥ,भोगार्थिनां भोगम् अभीप्सितं च दातुं महान्त्य् अष्टवपूंषि धत्ते सोमो जनानां गुणवन्ति नित्यं देवं महादेवम् इति स्तुवन्ति ब्र्प्_७५.४ कर्तुं स्वकीयैर् विषयैः सुखानि भर्तुं समस्तं सचराचरं च संपत्तये ह्य् अस्य विवृद्धये च महीमयं रूपम् इतीश्वरस्य ब्र्प्_७५.५ सृष्टेः स्थितेः संहरणाय भूमेर् आधारम् आधातुम् अपां स्वरूपम् भेजे शिवः शान्ततनुर् जनानां सुखाय धर्माय जगत् प्रतिष्ठितम् ब्र्प्_७५.६ कालव्यवस्थाम् अमृतस्रवं च जीवस्थितिं सृष्टिम् अथो विनाशनम् मुदं प्रजानां सुखम् उन्नतिं च चक्रे ऽर्कचन्द्राग्निमयं शरीरम् ब्र्प्_७५.७ वृद्धिं गतिं शक्तिम् अथाक्षराणि जीवव्यवस्थां मुदम् अप्य् अनेकाम् स्रष्टुं कृतं वायुर् इतीशरूपं त्वं वेत्सि नूनं भगवन् भवन्तम् ब्र्प्_७५.८ भेदैर् विना नैव कृतिर् न धर्मो नात्मीयम् अन्यन् न दिशो ऽन्तरिक्षम् द्यावापृथिव्यौ न च भुक्तिमुक्ती तस्माद् इदं व्योमवपुस् तवेश ब्र्प्_७५.९ धर्मं व्यवस्थापयितुं व्यवस्य ऋक्सामशास्त्राणि यजुश् च शाखाः लोके च गाथाः स्मृतयः पुराणम् इत्यादिशब्दात्मकताम् उपैति ब्र्प्_७५.१० यष्टा क्रतुर् यान्य् अपि साधनानि ऋत्विक्प्रदेशं फलदेशकालाः त्वम् एव शंभो परमार्थतत्त्वं वदन्ति यज्ञाङ्गमयं वपुस् ते ब्र्प्_७५.११ कर्ता प्रदाता प्रतिभूः प्रदानं सर्वज्ञसाक्षी पुरुषः परश् च प्रत्यात्मभूतः परमार्थरूपस् त्वम् एव सर्वं किम् उ वाग्विलासैः ब्र्प्_७५.१२ न वेदशास्त्रैर् गुरुभिः प्रदिष्टो न नासि बुद्ध्यादिभिर् अप्रधृष्यः अजो ऽप्रमेयः शिवशब्दवाच्यस् त्वम् अस्ति सत्यं भगवन् नमस् ते ब्र्प्_७५.१३ आत्मैकतां स्वप्रकृतिं कदाचिद् ऐक्षच् छिवः संपद् इयं ममेति पृथक् तदैवाभवद् अप्रतर्क्य अचिन्त्यप्रभावो बहुविश्वमूर्तिः ब्र्प्_७५.१४ भावे ऽभिवृद्धा च भवे भवे च स्वकारणं कारणम् आस्थिता च नित्या शिवा सर्वसुलक्षणा वा विलक्षणा विश्वकरस्य शक्तिः ब्र्प्_७५.१५ उत्पादनं संस्थितिर् अन्नवृद्धि लयाः सतां यत्र सनातनास् ते एकैव मूर्तिर् न समस्ति किंचिद् असाध्यम् अस्या दयिता हरस्य ब्र्प्_७५.१६ यदर्थम् अन्नानि धनानि जीवा यच्छन्ति कुर्वन्ति तपांसि धर्मान् सापीयम् अम्बा जगतो जनित्री प्रिया तु सोमस्य महासुकीर्तिः ब्र्प्_७५.१७ यद् ईक्षितं काङ्क्षति वासवो ऽपि यन्नामतो मङ्गलम् आप्नुयाच् च या व्याप्य विश्वं विमलीकरोति सोमा सदा सोमसमानरूपा ब्र्प्_७५.१८ ब्रह्मादिजीवस्य चराचरस्य बुद्ध्यक्षिचैतन्यमनःसुखानि यस्याः प्रसादात् फलवन्ति नित्यं वागीश्वरी लोकगुरोः सुरम्या ब्र्प्_७५.१९ चतुर्मुखस्यापि मनो मलीनं किम् अन्यजन्तोर् इति चिन्त्य माता गङ्गावतारं विविधैर् उपायैः सर्वं जगत् पावयितुं चकार ब्र्प्_७५.२० श्रुतीः समालक्ष्य हरप्रभुत्वं विश्वस्य लोकः सकलैः प्रमाणैः कृत्वा च धर्मान् बुभुजे च भोगान् विभूतिर् एषा तु सदाशिवस्य ब्र्प्_७५.२१ कार्यक्रियाकारकसाधनानां वेदोदितानाम् अथ लौकिकानाम् यत् साध्यम् उत्कृष्टतमं प्रियं च प्रोक्ता च सा सिद्धिर् अनादिकर्तुः ब्र्प्_७५.२२ ध्यात्वा वरं ब्रह्म परं प्रधानं यत् सारभूतं यद् उपासितव्यम् यत् प्राप्य मुक्ता न पुनर् भवन्ति सद्योगिनो मुक्तिर् उमापतिः सः ब्र्प्_७५.२३ यथा यथा शंभुर् अमेयमाया रूपाणि धत्ते जगतो हिताय तद्योगयोग्यानि तथैव धत्से पतिव्रतात्वं त्वयि मातर् एवम् ब्र्प्_७५.२४ इत्य् एवं स्तुवतस् तस्य पुरस्ताद् वृषभध्वजः उमया सहितः श्रीमान् गणेशादिगणैर् वृतः
75,26,sākṣād āgatya taṃ śaṃbhuḥ prasanno vākyam abravīt,साक्षाद् आगत्य तं शंभुः प्रसन्नो वाक्यम् अब्रवीत्
75,27,kiṃ te gautama dāsyāmi bhaktistotravrataiḥ śubhaiḥ parituṣṭo 'smi yācasva devānām api duṣkaram,किं ते गौतम दास्यामि भक्तिस्तोत्रव्रतैः शुभैः परितुष्टो ऽस्मि याचस्व देवानाम् अपि दुष्करम्
75,28,iti śrutvā jaganmūrter vākyaṃ vākyaviśāradaḥ harṣabāṣpaparītāṅgo gautamaḥ paryacintayat,इति श्रुत्वा जगन्मूर्तेर् वाक्यं वाक्यविशारदः हर्षबाष्पपरीताङ्गो गौतमः पर्यचिन्तयत्
75,29,aho daivam aho dharmo hy aho vai viprapūjanam aho lokagatiś citrā aho dhātar namo 'stu te,अहो दैवम् अहो धर्मो ह्य् अहो वै विप्रपूजनम् अहो लोकगतिश् चित्रा अहो धातर् नमो ऽस्तु ते
75,30,jaṭāsthitāṃ śubhāṃ gaṅgāṃ dehi me tridaśārcita yadi tuṣṭo 'si deveśa trayīdhāma namo 'stu te,जटास्थितां शुभां गङ्गां देहि मे त्रिदशार्चित यदि तुष्टो ऽसि देवेश त्रयीधाम नमो ऽस्तु ते
75,31,trayāṇām upakārārthaṃ lokānāṃ yācitaṃ tvayā ātmanas tūpakārāya tad yācasvākutobhayaḥ,त्रयाणाम् उपकारार्थं लोकानां याचितं त्वया आत्मनस् तूपकाराय तद् याचस्वाकुतोभयः
75,32,stotreṇānena ye bhaktās tvāṃ ca devīṃ stuvanti vai sarvakāmasamṛddhāḥ syur etad dhi varayāmy aham,स्तोत्रेणानेन ये भक्तास् त्वां च देवीं स्तुवन्ति वै सर्वकामसमृद्धाः स्युर् एतद् धि वरयाम्य् अहम्
75,33,evam astv iti deveśaḥ parituṣṭo 'bravīd vacaḥ anyān api varān matto yācasva vigatajvaraḥ,एवम् अस्त्व् इति देवेशः परितुष्टो ऽब्रवीद् वचः अन्यान् अपि वरान् मत्तो याचस्व विगतज्वरः
75,34,evam uktas tu harṣeṇa gautamaḥ prāha śaṃkaram,एवम् उक्तस् तु हर्षेण गौतमः प्राह शंकरम्
75,35,imāṃ devīṃ jaṭāsaṃsthāṃ pāvanīṃ lokapāvanīm tava priyāṃ jagannātha utsṛja brahmaṇo girau,इमां देवीं जटासंस्थां पावनीं लोकपावनीम् तव प्रियां जगन्नाथ उत्सृज ब्रह्मणो गिरौ
75,36,sarvāsāṃ tīrthabhūtā tu yāvad gacchati sāgaram brahmahatyādipāpāni manovākkāyikāni ca,सर्वासां तीर्थभूता तु यावद् गच्छति सागरम् ब्रह्महत्यादिपापानि मनोवाक्कायिकानि च
75,37,snānamātreṇa sarvāṇi vilayaṃ yāntu śaṃkara candrasūryoparāge ca ayane viṣuve tathā,स्नानमात्रेण सर्वाणि विलयं यान्तु शंकर चन्द्रसूर्योपरागे च अयने विषुवे तथा
75,38,saṃkrāntau vaidhṛtau puṇyatīrtheṣv anyeṣu yat phalam asyās tu smaraṇād eva tat puṇyaṃ jāyatāṃ hara,संक्रान्तौ वैधृतौ पुण्यतीर्थेष्व् अन्येषु यत् फलम् अस्यास् तु स्मरणाद् एव तत् पुण्यं जायतां हर
75,39,ślāghyaṃ kṛte tapaḥ proktaṃ tretāyāṃ yajñakarma ca dvāpare yajñadāne ca dānam eva kalau yuge,श्लाघ्यं कृते तपः प्रोक्तं त्रेतायां यज्ञकर्म च द्वापरे यज्ञदाने च दानम् एव कलौ युगे
75,40,yugadharmāś ca ye sarve deśadharmās tathaiva ca deśakālādisaṃyoge yo dharmo yatra śasyate,युगधर्माश् च ये सर्वे देशधर्मास् तथैव च देशकालादिसंयोगे यो धर्मो यत्र शस्यते
75,41,yad anyatra kṛtaṃ puṇyaṃ snānadānādisaṃyamaiḥ asyās tu smaraṇād eva tat puṇyaṃ jāyatāṃ hara,यद् अन्यत्र कृतं पुण्यं स्नानदानादिसंयमैः अस्यास् तु स्मरणाद् एव तत् पुण्यं जायतां हर
75,42,yatra yatra tv iyaṃ yāti yāvat sāgaragāminī tatra tatra tvayā bhāvyam eṣa cāstu varo varaḥ,यत्र यत्र त्व् इयं याति यावत् सागरगामिनी तत्र तत्र त्वया भाव्यम् एष चास्तु वरो वरः
75,43,yojanānāṃ tūpari tu daśa yāvac ca saṃkhyayā tadantarapraviṣṭānāṃ mahāpātakinām api,योजनानां तूपरि तु दश यावच् च संख्यया तदन्तरप्रविष्टानां महापातकिनाम् अपि
75,44,tat pitṝṇāṃ ca teṣāṃ ca snānāyāgacchatāṃ śiva snāne cāpy antare mṛtyor muktibhājo bhavantu vai,तत् पितॄणां च तेषां च स्नानायागच्छतां शिव स्नाने चाप्य् अन्तरे मृत्योर् मुक्तिभाजो भवन्तु वै
75,45,ekataḥ sarvatīrthāni svargamartyarasātale eṣā tebhyo viśiṣṭā tu alaṃ śaṃbho namo 'stu te,एकतः सर्वतीर्थानि स्वर्गमर्त्यरसातले एषा तेभ्यो विशिष्टा तु अलं शंभो नमो ऽस्तु ते
75,46,tad gautamavacaḥ śrutvā tathāstv ity abravīc chivaḥ asyāḥ parataraṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati,तद् गौतमवचः श्रुत्वा तथास्त्व् इत्य् अब्रवीच् छिवः अस्याः परतरं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
75,47,satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ vede ca pariniṣṭhitam sarveṣāṃ gautamī puṇyā ity uktvāntaradhīyata,सत्यं सत्यं पुनः सत्यं वेदे च परिनिष्ठितम् सर्वेषां गौतमी पुण्या इत्य् उक्त्वान्तरधीयत
75,49,tato gate bhagavati lokapūjite tadājñayā pūrṇabalaḥ sa gautamaḥ jaṭāṃ samādāya saridvarāṃ tāṃ surair vṛto brahmagiriṃ viveśa BrP_75.48 tatas tu gautame prāpte jaṭām ādāya nārada puṣpavṛṣṭir abhūt tatra samājagmuḥ sureśvarāḥ,ततो गते भगवति लोकपूजिते तदाज्ञया पूर्णबलः स गौतमः जटां समादाय सरिद्वरां तां सुरैर् वृतो ब्रह्मगिरिं विवेश ब्र्प्_७५.४८ ततस् तु गौतमे प्राप्ते जटाम् आदाय नारद पुष्पवृष्टिर् अभूत् तत्र समाजग्मुः सुरेश्वराः
75,50,ṛṣayaś ca mahābhāgā brāhmaṇāḥ kṣatriyās tathā jayaśabdena taṃ vipraṃ pūjayanto mudānvitāḥ,ऋषयश् च महाभागा ब्राह्मणाः क्षत्रियास् तथा जयशब्देन तं विप्रं पूजयन्तो मुदान्विताः
76,1,maheśvarajaṭājuṭād gaṅgām ādāya gautamaḥ āgatya brahmaṇaḥ puṇye tataḥ kim akarod girau,महेश्वरजटाजुटाद् गङ्गाम् आदाय गौतमः आगत्य ब्रह्मणः पुण्ये ततः किम् अकरोद् गिरौ
76,2,ādāya gautamo gaṅgāṃ śuciḥ prayatamānasaḥ pūjito devagandharvais tathā girinivāsibhiḥ,आदाय गौतमो गङ्गां शुचिः प्रयतमानसः पूजितो देवगन्धर्वैस् तथा गिरिनिवासिभिः
76,3,girer mūrdhni jaṭāṃ sthāpya smaran devaṃ trilocanam uvāca prāñjalir bhūtvā gaṅgāṃ sa dvijasattamaḥ,गिरेर् मूर्ध्नि जटां स्थाप्य स्मरन् देवं त्रिलोचनम् उवाच प्राञ्जलिर् भूत्वा गङ्गां स द्विजसत्तमः
76,4,trilocanajaṭodbhūte sarvakāmapradāyini kṣamasva mātaḥ śāntāsi sukhaṃ yāhi hitaṃ kuru,त्रिलोचनजटोद्भूते सर्वकामप्रदायिनि क्षमस्व मातः शान्तासि सुखं याहि हितं कुरु
76,5,evam uktā gautamena gaṅgā provāca gautamam divyarūpadharā devī divyasraganulepanā,एवम् उक्ता गौतमेन गङ्गा प्रोवाच गौतमम् दिव्यरूपधरा देवी दिव्यस्रगनुलेपना
76,6,gaccheyaṃ devasadanam athavāpi kamaṇḍalum rasātalaṃ vā gaccheyaṃ jātas tvaṃ satyavāg asi,गच्छेयं देवसदनम् अथवापि कमण्डलुम् रसातलं वा गच्छेयं जातस् त्वं सत्यवाग् असि
76,7,trayāṇām upakārārthaṃ lokānāṃ yācitā mayā śaṃbhunā ca tathā dattā devi tan nānyathā bhavet,त्रयाणाम् उपकारार्थं लोकानां याचिता मया शंभुना च तथा दत्ता देवि तन् नान्यथा भवेत्
76,8,tad gautamavacaḥ śrutvā gaṅgā mene dvijeritam tredhātmānaṃ vibhajyātha svargamartyarasātale,तद् गौतमवचः श्रुत्वा गङ्गा मेने द्विजेरितम् त्रेधात्मानं विभज्याथ स्वर्गमर्त्यरसातले
76,9,svarge caturdhā vyagamat saptadhā martyamaṇḍale rasātale caturdhaiva saivaṃ pañcadaśākṛtiḥ,स्वर्गे चतुर्धा व्यगमत् सप्तधा मर्त्यमण्डले रसातले चतुर्धैव सैवं पञ्चदशाकृतिः
76,10,sarvatra sarvabhūtaiva sarvapāpavināśinī sarvakāmapradā nityaṃ saiva vede pragīyate,सर्वत्र सर्वभूतैव सर्वपापविनाशिनी सर्वकामप्रदा नित्यं सैव वेदे प्रगीयते
76,11,martyā martyagatām eva paśyanti na talaṃ gatām naiva svargagatāṃ martyāḥ paśyanty ajñānabuddhayaḥ,मर्त्या मर्त्यगताम् एव पश्यन्ति न तलं गताम् नैव स्वर्गगतां मर्त्याः पश्यन्त्य् अज्ञानबुद्धयः
76,12,yāvat sāgaragā devī tāvad devamayī smṛtā utsṛṣṭā gautamenaiva prāyāt pūrvārṇavaṃ prati,यावत् सागरगा देवी तावद् देवमयी स्मृता उत्सृष्टा गौतमेनैव प्रायात् पूर्वार्णवं प्रति
76,13,tato devarṣibhir juṣṭāṃ mātaraṃ jagataḥ śubhām gautamo muniśārdūlaḥ pradakṣiṇam athākarot,ततो देवर्षिभिर् जुष्टां मातरं जगतः शुभाम् गौतमो मुनिशार्दूलः प्रदक्षिणम् अथाकरोत्
76,14,trilocanaṃ sureśānaṃ prathamaṃ pūjya gautamaḥ ubhayos tīrayoḥ snānaṃ karomīti dadhe matim,त्रिलोचनं सुरेशानं प्रथमं पूज्य गौतमः उभयोस् तीरयोः स्नानं करोमीति दधे मतिम्
76,15,smṛtamātras tadā tatrāvirāsīt karuṇārṇavaḥ tatra snānaṃ kathaṃ sidhyed ity evaṃ śarvam abravīt,स्मृतमात्रस् तदा तत्राविरासीत् करुणार्णवः तत्र स्नानं कथं सिध्येद् इत्य् एवं शर्वम् अब्रवीत्
76,16,kṛtāñjalipuṭo bhūtvā bhaktinamras trilocanam,कृताञ्जलिपुटो भूत्वा भक्तिनम्रस् त्रिलोचनम्
76,17,devadeva maheśāna tīrthasnānavidhiṃ mama brūhi samyaṅ maheśāna lokānāṃ hitakāmyayā,देवदेव महेशान तीर्थस्नानविधिं मम ब्रूहि सम्यङ् महेशान लोकानां हितकाम्यया
76,18,maharṣe śṛṇu sarvaṃ ca vidhiṃ godāvarībhavam pūrvaṃ nāndīmukhaṃ kṛtvā dehaśuddhiṃ vidhāya ca,महर्षे शृणु सर्वं च विधिं गोदावरीभवम् पूर्वं नान्दीमुखं कृत्वा देहशुद्धिं विधाय च
76,19,brāhmaṇān bhojayitvā ca teṣām ājñāṃ pragṛhya ca brahmacaryeṇa gacchanti patitālāpavarjitāḥ,ब्राह्मणान् भोजयित्वा च तेषाम् आज्ञां प्रगृह्य च ब्रह्मचर्येण गच्छन्ति पतितालापवर्जिताः
76,20,yasya hastau ca pādau ca manaś caiva susaṃyatam vidyā tapaś ca kīrtiś ca sa tīrthaphalam aśnute,यस्य हस्तौ च पादौ च मनश् चैव सुसंयतम् विद्या तपश् च कीर्तिश् च स तीर्थफलम् अश्नुते
76,21,bhāvaduṣṭiṃ parityajya svadharmapariniṣṭhitaḥ śrāntasaṃvāhanaṃ kurvan dadyād annaṃ yathocitam,भावदुष्टिं परित्यज्य स्वधर्मपरिनिष्ठितः श्रान्तसंवाहनं कुर्वन् दद्याद् अन्नं यथोचितम्
76,22,akiṃcanebhyaḥ sādhubhyo dadyād vastrāṇi kambalān śṛṇvan harikathāṃ divyāṃ tathā gaṅgāsamudbhavām anena vidhinā gacchan samyak tīrthaphalaṃ labhet,अकिंचनेभ्यः साधुभ्यो दद्याद् वस्त्राणि कम्बलान् शृण्वन् हरिकथां दिव्यां तथा गङ्गासमुद्भवाम् अनेन विधिना गच्छन् सम्यक् तीर्थफलं लभेत्
77,1,tryambakaś ca iti prāha gautamaṃ munibhir vṛtam,त्र्यम्बकश् च इति प्राह गौतमं मुनिभिर् वृतम्
77,2,dvihastamātre tīrthāni saṃbhaviṣyanti gautama sarvatrāhaṃ saṃnihitaḥ sarvakāmapradas tathā,द्विहस्तमात्रे तीर्थानि संभविष्यन्ति गौतम सर्वत्राहं संनिहितः सर्वकामप्रदस् तथा
77,4,narmadā tu saricchreṣṭhā parvate 'marakaṇṭake yamunā saṃgatā tatra prabhāse tu sarasvatī,नर्मदा तु सरिच्छ्रेष्ठा पर्वते ऽमरकण्टके यमुना संगता तत्र प्रभासे तु सरस्वती
77,5,kṛṣṇā bhīmarathī caiva tuṅgabhadrā tu nārada tisṛṇāṃ saṃgamo yatra tat tīrthaṃ muktidaṃ nṛṇām,कृष्णा भीमरथी चैव तुङ्गभद्रा तु नारद तिसृणां संगमो यत्र तत् तीर्थं मुक्तिदं नृणाम्
77,6,payouṣṇī saṃgatā yatra tatratyā tac ca muktidam iyaṃ tu gautamī vatsa yatra kvāpi mamājñayā,पयोउष्णी संगता यत्र तत्रत्या तच् च मुक्तिदम् इयं तु गौतमी वत्स यत्र क्वापि ममाज्ञया
77,7,sarveṣāṃ sarvadā nṝṇāṃ snānān muktiṃ pradāsyati kiṃcitkāle puṇyatamaṃ kiṃcittīrthaṃ surāgame,सर्वेषां सर्वदा नॄणां स्नानान् मुक्तिं प्रदास्यति किंचित्काले पुण्यतमं किंचित्तीर्थं सुरागमे
77,8,sarveṣāṃ sarvadā tīrthaṃ gautamī nātra saṃśayaḥ tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭī ca yojanānāṃ śatadvaye,सर्वेषां सर्वदा तीर्थं गौतमी नात्र संशयः तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटी च योजनानां शतद्वये
77,9,tīrthāni muniśārdūla saṃbhaviṣyanti gautama iyaṃ māheśvarī gaṅgā gautamī vaiṣṇavīti ca,तीर्थानि मुनिशार्दूल संभविष्यन्ति गौतम इयं माहेश्वरी गङ्गा गौतमी वैष्णवीति च
77,10,brāhmī godāvarī nandā sunandā kāmadāyinī brahmatejaḥsamānītā sarvapāpapraṇāśanī,ब्राह्मी गोदावरी नन्दा सुनन्दा कामदायिनी ब्रह्मतेजःसमानीता सर्वपापप्रणाशनी
77,11,smaraṇād eva pāpaughahantrī mama sadā priyā pañcānām api bhūtānām āpaḥ śreṣṭhatvam āgatāḥ,स्मरणाद् एव पापौघहन्त्री मम सदा प्रिया पञ्चानाम् अपि भूतानाम् आपः श्रेष्ठत्वम् आगताः
77,12,tatrāpi tīrthabhūtās tu tasmād āpaḥ parāḥ smṛtāḥ tāsāṃ bhāgīrathī śreṣṭhā tābhyo 'pi gautamī tathā,तत्रापि तीर्थभूतास् तु तस्माद् आपः पराः स्मृताः तासां भागीरथी श्रेष्ठा ताभ्यो ऽपि गौतमी तथा
77,13,ānītā sajaṭā gaṅgā asyā nānyac chubhāvaham svarge bhuvi tale vāpi tīrthaṃ sarvārthadaṃ mune,आनीता सजटा गङ्गा अस्या नान्यच् छुभावहम् स्वर्गे भुवि तले वापि तीर्थं सर्वार्थदं मुने
77,14,ity etat kathitaṃ putra gautamāya mahātmane sākṣād dhareṇa tuṣṭena mayā tava niveditam,इत्य् एतत् कथितं पुत्र गौतमाय महात्मने साक्षाद् धरेण तुष्टेन मया तव निवेदितम्
77,15,evaṃ sā gautamī gaṅgā sarvebhyo 'py adhikā matā tatsvarūpaṃ ca kathitaṃ kuto 'nyā śravaṇaspṛhā,एवं सा गौतमी गङ्गा सर्वेभ्यो ऽप्य् अधिका मता तत्स्वरूपं च कथितं कुतो ऽन्या श्रवणस्पृहा
78,1,dvividhā saiva gaditā ekāpi surasattama eko bhedas tu kathito brāhmaṇenāhṛto yataḥ,द्विविधा सैव गदिता एकापि सुरसत्तम एको भेदस् तु कथितो ब्राह्मणेनाहृतो यतः
78,2,kṣatriyeṇāparo 'py aṃśo jaṭāsv eva vyavasthitaḥ bhavasya devadevasya āhṛtas tad vadasva me,क्षत्रियेणापरो ऽप्य् अंशो जटास्व् एव व्यवस्थितः भवस्य देवदेवस्य आहृतस् तद् वदस्व मे
78,3,vaivasvatānvaye jāta ikṣvākukulasaṃbhavaḥ purā vai sagaro nāma rājāsīd atidhārmikaḥ,वैवस्वतान्वये जात इक्ष्वाकुकुलसंभवः पुरा वै सगरो नाम राजासीद् अतिधार्मिकः
78,4,yajvā dānaparo nityaṃ dharmācāravicāravān tasya bhāryādvayaṃ cāsīt patibhaktiparāyaṇam,यज्वा दानपरो नित्यं धर्माचारविचारवान् तस्य भार्याद्वयं चासीत् पतिभक्तिपरायणम्
78,5,tasya vai saṃtatir nābhūd iti cintāparo 'bhavat vasiṣṭhaṃ gṛham āhūya saṃpūjya vidhivat tataḥ,तस्य वै संततिर् नाभूद् इति चिन्तापरो ऽभवत् वसिष्ठं गृहम् आहूय संपूज्य विधिवत् ततः
78,6,uvāca vacanaṃ rājā saṃtateḥ kāraṇaṃ prati iti tadvacanaṃ śrutvā dhyātvā rājānam abravīt,उवाच वचनं राजा संततेः कारणं प्रति इति तद्वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा राजानम् अब्रवीत्
78,7,sapatnīkaḥ sadā rājann ṛṣipūjāparo bhava,सपत्नीकः सदा राजन्न् ऋषिपूजापरो भव
78,8,ity uktvā sa munir vipra yathāsthānaṃ jagāma ha ekadā tasya rājarṣer gṛham āgāt taponidhiḥ,इत्य् उक्त्वा स मुनिर् विप्र यथास्थानं जगाम ह एकदा तस्य राजर्षेर् गृहम् आगात् तपोनिधिः
78,9,tasyarṣeḥ pūjanaṃ cakre sa saṃtuṣṭo 'bravīd vacam varaṃ brūhi mahābhāgety ukte putrān sa cāvṛṇot,तस्यर्षेः पूजनं चक्रे स संतुष्टो ऽब्रवीद् वचम् वरं ब्रूहि महाभागेत्य् उक्ते पुत्रान् स चावृणोत्
78,10,sa muniḥ prāha rājānam ekasyāṃ vaṃśadhārakaḥ putro bhūyāt tathānyasyāṃ ṣaṣṭisāhasrakaṃ sutāḥ,स मुनिः प्राह राजानम् एकस्यां वंशधारकः पुत्रो भूयात् तथान्यस्यां षष्टिसाहस्रकं सुताः
78,11,varaṃ dattvā munau yāte putrā jātāḥ sahasraśaḥ sa yajñān subahūṃś cakre hayamedhān sudakṣiṇān,वरं दत्त्वा मुनौ याते पुत्रा जाताः सहस्रशः स यज्ञान् सुबहूंश् चक्रे हयमेधान् सुदक्षिणान्
78,12,ekasmin hayamedhe vai dīkṣito vidhivan nṛpaḥ putrān nyayojayad rājā sasainyān hayarakṣaṇe,एकस्मिन् हयमेधे वै दीक्षितो विधिवन् नृपः पुत्रान् न्ययोजयद् राजा ससैन्यान् हयरक्षणे
78,13,kvacid antaram āsādya hayaṃ jahre śatakratuḥ mārgamāṇāś ca te putrā naivāpaśyan hayaṃ tadā,क्वचिद् अन्तरम् आसाद्य हयं जह्रे शतक्रतुः मार्गमाणाश् च ते पुत्रा नैवापश्यन् हयं तदा
78,14,sahasrāṇāṃ tathā ṣaṣṭir nānāyuddhaviśāradāḥ teṣu paśyatsu rakṣāṃsi putreṣu sagarasya hi,सहस्राणां तथा षष्टिर् नानायुद्धविशारदाः तेषु पश्यत्सु रक्षांसि पुत्रेषु सगरस्य हि
78,15,prokṣitaṃ tad dhayaṃ nītvā te rasātalam āgaman rākṣasān māyayā yuktān naivāpaśyanta sāgarāḥ,प्रोक्षितं तद् धयं नीत्वा ते रसातलम् आगमन् राक्षसान् मायया युक्तान् नैवापश्यन्त सागराः
78,16,na dṛṣṭvā te hayaṃ putrāḥ sagarasya balīyasaḥ itaś cetaś carantas te naivāpaśyan hayaṃ tadā,न दृष्ट्वा ते हयं पुत्राः सगरस्य बलीयसः इतश् चेतश् चरन्तस् ते नैवापश्यन् हयं तदा
78,17,devalokaṃ tadā jagmuḥ parvatāṃś ca sarāṃsi ca vanāni ca vicinvanto naivāpaśyan hayaṃ tadā,देवलोकं तदा जग्मुः पर्वतांश् च सरांसि च वनानि च विचिन्वन्तो नैवापश्यन् हयं तदा
78,18,kṛtasvastyayano rājā ṛtvigbhiḥ kṛtamaṅgalaḥ adṛṣṭvā tu paśuṃ ramyaṃ rājā cintām upeyivān,कृतस्वस्त्ययनो राजा ऋत्विग्भिः कृतमङ्गलः अदृष्ट्वा तु पशुं रम्यं राजा चिन्ताम् उपेयिवान्
78,19,aṭantaḥ sāgarāḥ sarve devalokam upāgaman hayaṃ tam anucinvantas tatrāpi na hayo 'bhavat,अटन्तः सागराः सर्वे देवलोकम् उपागमन् हयं तम् अनुचिन्वन्तस् तत्रापि न हयो ऽभवत्
78,20,tato mahīṃ samājagmuḥ parvatāṃś ca vanāni ca tatrāpi ca hayaṃ naiva dṛṣṭavanto nṛpātmajāḥ,ततो महीं समाजग्मुः पर्वतांश् च वनानि च तत्रापि च हयं नैव दृष्टवन्तो नृपात्मजाः
78,21,etasminn antare tatra daivī vāg abhavat tadā rasātale hayo baddha āste nānyatra sāgarāḥ,एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र दैवी वाग् अभवत् तदा रसातले हयो बद्ध आस्ते नान्यत्र सागराः
78,22,iti śrutvā tato vākyaṃ gantukāmā rasātalam akhanan pṛthivīṃ sarvāṃ paritaḥ sāgarās tataḥ,इति श्रुत्वा ततो वाक्यं गन्तुकामा रसातलम् अखनन् पृथिवीं सर्वां परितः सागरास् ततः
78,23,te kṣudhārtā mṛdaṃ śuṣkāṃ bhakṣayantas tv aharniśam nyakhanaṃś cāpi jagmuś ca satvarās te rasātalam,ते क्षुधार्ता मृदं शुष्कां भक्षयन्तस् त्व् अहर्निशम् न्यखनंश् चापि जग्मुश् च सत्वरास् ते रसातलम्
78,24,tān āgatān bhūpasutān sāgarān balinaḥ kṛtīn śrutvā rakṣāṃsi saṃtrastā vyagaman kapilāntikam,तान् आगतान् भूपसुतान् सागरान् बलिनः कृतीन् श्रुत्वा रक्षांसि संत्रस्ता व्यगमन् कपिलान्तिकम्
78,25,kapilo 'pi mahāprājñas tatra śete rasātale purā ca sādhitaṃ tena devānāṃ kāryam uttamam,कपिलो ऽपि महाप्राज्ञस् तत्र शेते रसातले पुरा च साधितं तेन देवानां कार्यम् उत्तमम्
78,26,vinidreṇa tataḥ śrāntaḥ siddhe kārye surān prati abravīt kapilaḥ śrīmān nidrāsthānaṃ prayacchatha,विनिद्रेण ततः श्रान्तः सिद्धे कार्ये सुरान् प्रति अब्रवीत् कपिलः श्रीमान् निद्रास्थानं प्रयच्छथ
78,27,rasātalaṃ dadus tasmai punar āha surān muniḥ yo mām utthāpayen mando bhasmī bhūyāc ca satvaram,रसातलं ददुस् तस्मै पुनर् आह सुरान् मुनिः यो माम् उत्थापयेन् मन्दो भस्मी भूयाच् च सत्वरम्
78,28,tataḥ śaye talagato no cen na svapna eva hi tathety uktaḥ suragaṇais tatra śete rasātale,ततः शये तलगतो नो चेन् न स्वप्न एव हि तथेत्य् उक्तः सुरगणैस् तत्र शेते रसातले
78,29,tasya prabhāvaṃ te jñātvā rākṣasā māyayā yutāḥ sāgarāṇāṃ ca sarveṣāṃ vadhopāyaṃ pracakrire,तस्य प्रभावं ते ज्ञात्वा राक्षसा मायया युताः सागराणां च सर्वेषां वधोपायं प्रचक्रिरे
78,30,vinā yuddhena te bhītā rākṣasāḥ satvarās tadā āgatya yatra sa muniḥ kapilaḥ kopano mahān,विना युद्धेन ते भीता राक्षसाः सत्वरास् तदा आगत्य यत्र स मुनिः कपिलः कोपनो महान्
78,31,śirodeśe hayaṃ te vai baddhvātha tvarayānvitāḥ dūre sthitvā mauninaś ca prekṣantaḥ kiṃ bhaved iti,शिरोदेशे हयं ते वै बद्ध्वाथ त्वरयान्विताः दूरे स्थित्वा मौनिनश् च प्रेक्षन्तः किं भवेद् इति
78,32,tatas tu sāgarāḥ sarve nirviśanto rasātalam dadṛśus te hayaṃ baddhaṃ śayānaṃ puruṣaṃ tathā,ततस् तु सागराः सर्वे निर्विशन्तो रसातलम् ददृशुस् ते हयं बद्धं शयानं पुरुषं तथा
78,33,taṃ menire ca hartāraṃ kratuhantāram eva ca enaṃ hatvā mahāpāpaṃ nayāmo 'śvaṃ nṛpāntikam,तं मेनिरे च हर्तारं क्रतुहन्तारम् एव च एनं हत्वा महापापं नयामो ऽश्वं नृपान्तिकम्
78,34,kecid ūcuḥ paśuṃ baddhaṃ nayāmo 'nena kiṃ phalam tadāhur apare śūrā rājānaḥ śāsakā vayam,केचिद् ऊचुः पशुं बद्धं नयामो ऽनेन किं फलम् तदाहुर् अपरे शूरा राजानः शासका वयम्
78,35,utthāpyainaṃ mahāpāpaṃ hanmaḥ kṣātreṇa varcasā te taṃ jaghnur muniṃ pādair bruvanto niṣṭhurāṇi ca,उत्थाप्यैनं महापापं हन्मः क्षात्रेण वर्चसा ते तं जघ्नुर् मुनिं पादैर् ब्रुवन्तो निष्ठुराणि च
78,36,tataḥ kopena mahatā kapilo munisattamaḥ sāgarān īkṣayām āsa tān kopād bhasmasāt karot,ततः कोपेन महता कपिलो मुनिसत्तमः सागरान् ईक्षयाम् आस तान् कोपाद् भस्मसात् करोत्
78,37,jajvalus te tatas tatra sāgarāḥ sarva eva hi tat tu sarvaṃ na jānāti dīkṣitaḥ sagaro nṛpaḥ,जज्वलुस् ते ततस् तत्र सागराः सर्व एव हि तत् तु सर्वं न जानाति दीक्षितः सगरो नृपः
78,38,nāradaḥ kathayām āsa sagarāya mahātmane kapilasya tu saṃsthānaṃ hayasyāpi tu saṃsthitim,नारदः कथयाम् आस सगराय महात्मने कपिलस्य तु संस्थानं हयस्यापि तु संस्थितिम्
78,39,rākṣasānāṃ tu vikṛtiṃ sāgarāṇāṃ ca nāśanam tataś cintāparo rājā kartavyaṃ nāvabudhyata,राक्षसानां तु विकृतिं सागराणां च नाशनम् ततश् चिन्तापरो राजा कर्तव्यं नावबुध्यत
78,40,aparo 'pi sutaś cāsīd asamañjā iti śrutaḥ sa tu bālāṃs tathā paurān maurkhyāt kṣipati cāmbhasi,अपरो ऽपि सुतश् चासीद् असमञ्जा इति श्रुतः स तु बालांस् तथा पौरान् मौर्ख्यात् क्षिपति चाम्भसि
78,41,sagaro 'py atha vijñaptaḥ pauraiḥ saṃmilitais tadā durnayaṃ tasya taṃ jñātvā tataḥ kruddho 'bravīn nṛpaḥ,सगरो ऽप्य् अथ विज्ञप्तः पौरैः संमिलितैस् तदा दुर्नयं तस्य तं ज्ञात्वा ततः क्रुद्धो ऽब्रवीन् नृपः
78,42,svān amātyāṃs tadā rājā deśatyāgaṃ karotv ayam asamañjāḥ kṣatradharmatyāgī vai bālaghātakaḥ,स्वान् अमात्यांस् तदा राजा देशत्यागं करोत्व् अयम् असमञ्जाः क्षत्रधर्मत्यागी वै बालघातकः
78,43,sagarasya tu tad vākyaṃ śrutvāmātyās tvarānvitāḥ tatyajur nṛpateḥ putram asamañjā gato vanam,सगरस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वामात्यास् त्वरान्विताः तत्यजुर् नृपतेः पुत्रम् असमञ्जा गतो वनम्
78,44,sāgarā brahmaśāpena naṣṭāḥ sarve rasātale eko 'pi ca vanaṃ prāpta idānīṃ kā gatir mama,सागरा ब्रह्मशापेन नष्टाः सर्वे रसातले एको ऽपि च वनं प्राप्त इदानीं का गतिर् मम
78,45,aṃśumān iti vikhyātaḥ putras tasyāsamañjasaḥ ānāyya bālakaṃ rājā kāryaṃ tasmai nyavedayat,अंशुमान् इति विख्यातः पुत्रस् तस्यासमञ्जसः आनाय्य बालकं राजा कार्यं तस्मै न्यवेदयत्
78,46,kapilaṃ ca samārādhya aṃśumān api bālakaḥ sagarāya hayaṃ prādāt tataḥ pūrṇo 'bhavat kratuḥ,कपिलं च समाराध्य अंशुमान् अपि बालकः सगराय हयं प्रादात् ततः पूर्णो ऽभवत् क्रतुः
78,47,tasyāpi putras tejasvī dilīpa iti dhārmikaḥ tasyāpi putro matimān bhagīratha iti śrutaḥ,तस्यापि पुत्रस् तेजस्वी दिलीप इति धार्मिकः तस्यापि पुत्रो मतिमान् भगीरथ इति श्रुतः
78,48,pitāmahānāṃ sarveṣāṃ gatiṃ śrutvā suduḥkhitaḥ sagaraṃ nṛpaśārdūlaṃ papraccha vinayānvitaḥ,पितामहानां सर्वेषां गतिं श्रुत्वा सुदुःखितः सगरं नृपशार्दूलं पप्रच्छ विनयान्वितः
78,49,sāgarāṇāṃ tu sarveṣāṃ niṣkṛtis tu kathaṃ bhavet bhagīrathaṃ nṛpaḥ prāha kapilo vetti putraka,सागराणां तु सर्वेषां निष्कृतिस् तु कथं भवेत् भगीरथं नृपः प्राह कपिलो वेत्ति पुत्रक
78,50,tasya tad vacanaṃ śrutvā bālaḥ prāyād rasātalam kapilaṃ ca namaskṛtvā sarvaṃ tasmai nyavedayat,तस्य तद् वचनं श्रुत्वा बालः प्रायाद् रसातलम् कपिलं च नमस्कृत्वा सर्वं तस्मै न्यवेदयत्
78,51,sa munis tu ciraṃ dhyātvā tapasārādhya śaṃkaram jaṭājalena svapitṝn āplāvya nṛpasattama,स मुनिस् तु चिरं ध्यात्वा तपसाराध्य शंकरम् जटाजलेन स्वपितॄन् आप्लाव्य नृपसत्तम
78,52,tataḥ kṛtārtho bhavitā tvaṃ ca te pitaras tathā tathā karomīti muniṃ praṇamya punar abravīt,ततः कृतार्थो भविता त्वं च ते पितरस् तथा तथा करोमीति मुनिं प्रणम्य पुनर् अब्रवीत्
78,53,kva gacche 'haṃ muniśreṣṭha kartavyaṃ cāpi tad vada,क्व गच्छे ऽहं मुनिश्रेष्ठ कर्तव्यं चापि तद् वद
78,54,kailāsaṃ taṃ naraśreṣṭha gatvā stuhi maheśvaram tapaḥ kuru yathāśakti tataś cepsitam āpsyasi,कैलासं तं नरश्रेष्ठ गत्वा स्तुहि महेश्वरम् तपः कुरु यथाशक्ति ततश् चेप्सितम् आप्स्यसि
78,55,tac chrutvā sa muner vākyaṃ muniṃ natvā tv agān nagam kailāsaṃ sa śucir bhūtvā bālo bālakriyānvitaḥ tapase niścayaṃ kṛtvā uvāca sa bhagīrathaḥ,तच् छ्रुत्वा स मुनेर् वाक्यं मुनिं नत्वा त्व् अगान् नगम् कैलासं स शुचिर् भूत्वा बालो बालक्रियान्वितः तपसे निश्चयं कृत्वा उवाच स भगीरथः
78,56,bālo 'haṃ bālabuddhiś ca bālacandradhara prabho nāhaṃ kimapi jānāmi tataḥ prīto bhava prabho,बालो ऽहं बालबुद्धिश् च बालचन्द्रधर प्रभो नाहं किमपि जानामि ततः प्रीतो भव प्रभो
78,59,vāgbhir manobhiḥ kṛtibhiḥ kadācin mamopakurvanti hite ratā ye tebhyo hitārthaṃ tv iha cāmareśa somaṃ namasyāmi surādipūjyam BrP_78.57 utpādito yair abhivardhitaś ca samānagotraś ca samānadharmā teṣām abhīṣṭāni śivaḥ karotu bālendumauliṃ praṇato 'smi nityam BrP_78.58 evaṃ tu bruvatas tasya purastād abhavac chivaḥ vareṇa cchandayāno vai bhagīratham uvāca ha,वाग्भिर् मनोभिः कृतिभिः कदाचिन् ममोपकुर्वन्ति हिते रता ये तेभ्यो हितार्थं त्व् इह चामरेश सोमं नमस्यामि सुरादिपूज्यम् ब्र्प्_७८.५७ उत्पादितो यैर् अभिवर्धितश् च समानगोत्रश् च समानधर्मा तेषाम् अभीष्टानि शिवः करोतु बालेन्दुमौलिं प्रणतो ऽस्मि नित्यम् ब्र्प्_७८.५८ एवं तु ब्रुवतस् तस्य पुरस्ताद् अभवच् छिवः वरेण च्छन्दयानो वै भगीरथम् उवाच ह
78,60,yan na sādhyaṃ suragaṇair deyaṃ tat te mayā dhruvam vadasva nirbhayo bhūtvā bhagīratha mahāmate,यन् न साध्यं सुरगणैर् देयं तत् ते मया ध्रुवम् वदस्व निर्भयो भूत्वा भगीरथ महामते
78,61,bhagīrathaḥ praṇamyeśaṃ hṛṣṭaḥ provāca śaṃkaram,भगीरथः प्रणम्येशं हृष्टः प्रोवाच शंकरम्
78,62,jaṭāsthitāṃ pitṝṇāṃ me pāvanāya saridvarām tām eva dehi deveśa sarvam āptaṃ tato bhavet,जटास्थितां पितॄणां मे पावनाय सरिद्वराम् ताम् एव देहि देवेश सर्वम् आप्तं ततो भवेत्
78,63,maheśo 'pi vihasyātha bhagīratham uvāca ha,महेशो ऽपि विहस्याथ भगीरथम् उवाच ह
78,64,dattā mayeyaṃ te putra punas tāṃ stuhi suvrata,दत्ता मयेयं ते पुत्र पुनस् तां स्तुहि सुव्रत
78,65,tad devavacanaṃ śrutvā tadarthaṃ tu tapo mahat stutiṃ cakāra gaṅgāyā bhaktyā prayatamānasaḥ,तद् देववचनं श्रुत्वा तदर्थं तु तपो महत् स्तुतिं चकार गङ्गाया भक्त्या प्रयतमानसः
78,66,tasyā api prasādaṃ ca prāpya bālo 'py abālavat gaṅgāṃ maheśvarāt prāptām ādāyāgād rasātalam,तस्या अपि प्रसादं च प्राप्य बालो ऽप्य् अबालवत् गङ्गां महेश्वरात् प्राप्ताम् आदायागाद् रसातलम्
78,67,nyavedayat sa munaye kapilāya mahātmane yathoditaprakāreṇa gaṅgāṃ saṃsthāpya yatnataḥ,न्यवेदयत् स मुनये कपिलाय महात्मने यथोदितप्रकारेण गङ्गां संस्थाप्य यत्नतः
78,68,pradakṣiṇam athāvartya kṛtāñjalipuṭo 'bravīt,प्रदक्षिणम् अथावर्त्य कृताञ्जलिपुटो ऽब्रवीत्
78,69,devi me pitaraḥ śāpāt kapilasya mahāmuneḥ prāptās te vigatiṃ mātas tasmāt tān pātum arhasi,देवि मे पितरः शापात् कपिलस्य महामुनेः प्राप्तास् ते विगतिं मातस् तस्मात् तान् पातुम् अर्हसि
78,70,tathety uktvā suranadī sarveṣām upakārikā lokānām upakārārthaṃ pitṝṇāṃ pāvanāya ca,तथेत्य् उक्त्वा सुरनदी सर्वेषाम् उपकारिका लोकानाम् उपकारार्थं पितॄणां पावनाय च
78,71,agastyapītasyāmbhodheḥ pūraṇāya viśeṣataḥ smaraṇād eva pāpānāṃ nāśāya suranimnagā,अगस्त्यपीतस्याम्भोधेः पूरणाय विशेषतः स्मरणाद् एव पापानां नाशाय सुरनिम्नगा
78,72,bhagīrathoditaṃ cakre rasātalatale sthitān bhasmībhūtān nṛpasutān sāgarāṃś ca viśeṣataḥ,भगीरथोदितं चक्रे रसातलतले स्थितान् भस्मीभूतान् नृपसुतान् सागरांश् च विशेषतः
78,73,vinirdagdhān athāplāvya khātapūram athākarot tato meruṃ samāplāvya sthitāṃ bālo 'bravīn nṛpaḥ,विनिर्दग्धान् अथाप्लाव्य खातपूरम् अथाकरोत् ततो मेरुं समाप्लाव्य स्थितां बालो ऽब्रवीन् नृपः
78,74,karmabhūmau tvayā bhāvyaṃ tathety āgād dhimālayam himavatparvatāt puṇyād bhārataṃ varṣam abhyagāt,कर्मभूमौ त्वया भाव्यं तथेत्य् आगाद् धिमालयम् हिमवत्पर्वतात् पुण्याद् भारतं वर्षम् अभ्यगात्
78,75,tanmadhyataḥ puṇyanadī prāyāt pūrvārṇavaṃ prati evam eṣāpi te proktā gaṅgā kṣātrā mahāmune,तन्मध्यतः पुण्यनदी प्रायात् पूर्वार्णवं प्रति एवम् एषापि ते प्रोक्ता गङ्गा क्षात्रा महामुने
78,76,māheśvarī vaiṣṇavī ca saiva brāhmī ca pāvanī bhāgīrathī devanadī himavacchikharāśrayā,माहेश्वरी वैष्णवी च सैव ब्राह्मी च पावनी भागीरथी देवनदी हिमवच्छिखराश्रया
78,77,maheśvarajaṭāvāri evaṃ dvaividhyam āgatam vindhyasya dakṣiṇe gaṅgā gautamī sā nigadyate uttare sāpi vindhyasya bhāgīrathy abhidhīyate,महेश्वरजटावारि एवं द्वैविध्यम् आगतम् विन्ध्यस्य दक्षिणे गङ्गा गौतमी सा निगद्यते उत्तरे सापि विन्ध्यस्य भागीरथ्य् अभिधीयते
79,1,na manas tṛptim ādhatte kathāḥ śṛṇvat tvayeritāḥ pṛthak tīrthaphalaṃ śrotuṃ pravṛttaṃ mama mānasam,न मनस् तृप्तिम् आधत्ते कथाः शृण्वत् त्वयेरिताः पृथक् तीर्थफलं श्रोतुं प्रवृत्तं मम मानसम्
79,2,kramaśo brāhmaṇānītāṃ gaṅgāṃ me prathamaṃ vada pṛthak tīrthaphalaṃ puṇyaṃ setihāsaṃ yathākramam,क्रमशो ब्राह्मणानीतां गङ्गां मे प्रथमं वद पृथक् तीर्थफलं पुण्यं सेतिहासं यथाक्रमम्
79,3,tīrthānāṃ ca pṛthag bhāvaṃ phalaṃ māhātmyam eva ca sarvaṃ vaktuṃ na śaknomi na ca tvaṃ śravaṇe kṣamaḥ,तीर्थानां च पृथग् भावं फलं माहात्म्यम् एव च सर्वं वक्तुं न शक्नोमि न च त्वं श्रवणे क्षमः
79,4,tathāpi kiṃcid vakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ yāny uktāni ca tīrthāni śrutivākyāni yāni ca,तथापि किंचिद् वक्ष्यामि शृणु नारद यत्नतः यान्य् उक्तानि च तीर्थानि श्रुतिवाक्यानि यानि च
79,5,tāni vakṣyāmi saṃkṣepān namaskṛtvā trilocanam yatrāsau bhagavān āsīt pratyakṣas tryambako mune,तानि वक्ष्यामि संक्षेपान् नमस्कृत्वा त्रिलोचनम् यत्रासौ भगवान् आसीत् प्रत्यक्षस् त्र्यम्बको मुने
79,6,tryambakaṃ nāma tat tīrthaṃ bhuktimuktipradāyakam vārāham aparaṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam,त्र्यम्बकं नाम तत् तीर्थं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् वाराहम् अपरं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
79,7,tasya rūpaṃ pravakṣyāmi nāma viṣṇor yathābhavat purā devān parābhūya yajñam ādāya rākṣasaḥ,तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि नाम विष्णोर् यथाभवत् पुरा देवान् पराभूय यज्ञम् आदाय राक्षसः
79,8,rasātalam anuprāptaḥ sindhusena iti śrutaḥ yajñe talam anuprāpte niryajñā hy abhavan mahī,रसातलम् अनुप्राप्तः सिन्धुसेन इति श्रुतः यज्ञे तलम् अनुप्राप्ते निर्यज्ञा ह्य् अभवन् मही
79,9,nāyaṃ loko 'sti na paro yajñe naṣṭa itītvarāḥ surās tam eva viviśū rasātalam anudviṣam,नायं लोको ऽस्ति न परो यज्ञे नष्ट इतीत्वराः सुरास् तम् एव विविशू रसातलम् अनुद्विषम्
79,10,nāśaknuvaṃs tu taṃ jetuṃ devā indrapurogamāḥ viṣṇuṃ purāṇapuruṣaṃ gatvā tasmai nyavedayan,नाशक्नुवंस् तु तं जेतुं देवा इन्द्रपुरोगमाः विष्णुं पुराणपुरुषं गत्वा तस्मै न्यवेदयन्
79,11,rākṣasasya tu tat karma yajñabhraṃśam aśeṣataḥ tataḥ provāca bhagavān vārāhaṃ vapur āsthitaḥ,राक्षसस्य तु तत् कर्म यज्ञभ्रंशम् अशेषतः ततः प्रोवाच भगवान् वाराहं वपुर् आस्थितः
79,12,śaṅkhacakragadāpāṇir gatvā caiva rasātalam ānayiṣye makhaṃ puṇyaṃ hatvā rākṣasapuṃgavān,शङ्खचक्रगदापाणिर् गत्वा चैव रसातलम् आनयिष्ये मखं पुण्यं हत्वा राक्षसपुंगवान्
79,13,svaḥ prayāntu surāḥ sarve vyetu vo mānaso jvaraḥ yena gaṅgā talaṃ prāptā pathā tenaiva cakradhṛk,स्वः प्रयान्तु सुराः सर्वे व्येतु वो मानसो ज्वरः येन गङ्गा तलं प्राप्ता पथा तेनैव चक्रधृक्
79,14,jagāma tarasā putra bhuvaṃ bhittvā rasātalam sa varāhavapuḥ śrīmān rasātalanivāsinaḥ,जगाम तरसा पुत्र भुवं भित्त्वा रसातलम् स वराहवपुः श्रीमान् रसातलनिवासिनः
79,15,rākṣasān dānavān hatvā mukhe dhṛtvā mahādhvaram vārāharūpī bhagavān makham ādāya yajñabhuk,राक्षसान् दानवान् हत्वा मुखे धृत्वा महाध्वरम् वाराहरूपी भगवान् मखम् आदाय यज्ञभुक्
79,16,yena prāpa talaṃ viṣṇuḥ pathā tenaiva śatrujit mukhe nyasya mahāyajñaṃ niścakrāma rasātalāt,येन प्राप तलं विष्णुः पथा तेनैव शत्रुजित् मुखे न्यस्य महायज्ञं निश्चक्राम रसातलात्
79,17,tatra brahmagirau devāḥ pratīkṣāṃ cakrire hareḥ pathas tasmād viniḥsṛtya gaṅgāsravaṇam abhyagāt,तत्र ब्रह्मगिरौ देवाः प्रतीक्षां चक्रिरे हरेः पथस् तस्माद् विनिःसृत्य गङ्गास्रवणम् अभ्यगात्
79,18,prākṣālayac ca svāṅgāni asṛgliptāni nārada gaṅgāmbhasā tatra kuṇḍaṃ vārāham abhavat tataḥ,प्राक्षालयच् च स्वाङ्गानि असृग्लिप्तानि नारद गङ्गाम्भसा तत्र कुण्डं वाराहम् अभवत् ततः
79,19,mukhe nyastaṃ mahāyajñaṃ devānāṃ purato hariḥ dattavāṃs tridaśaśreṣṭho mukhād yajño 'bhyajāyata,मुखे न्यस्तं महायज्ञं देवानां पुरतो हरिः दत्तवांस् त्रिदशश्रेष्ठो मुखाद् यज्ञो ऽभ्यजायत
79,20,tataḥ prabhṛti yajñāṅgaṃ pradhānaṃ sruva ucyate vārāharūpam abhavad evaṃ vai kāraṇāntarāt,ततः प्रभृति यज्ञाङ्गं प्रधानं स्रुव उच्यते वाराहरूपम् अभवद् एवं वै कारणान्तरात्
79,21,tasmāt puṇyatamaṃ tīrthaṃ vārāhaṃ sarvakāmadam tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam,तस्मात् पुण्यतमं तीर्थं वाराहं सर्वकामदम् तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
79,22,tatra sthito 'pi yaḥ kaścit pitṝn smarati puṇyakṛt vimuktāḥ sarvapāpebhyaḥ pitaraḥ svargam āpnuyuḥ,तत्र स्थितो ऽपि यः कश्चित् पितॄन् स्मरति पुण्यकृत् विमुक्ताः सर्वपापेभ्यः पितरः स्वर्गम् आप्नुयुः
80,1,kuśāvartasya māhātmyam ahaṃ vaktuṃ na te kṣamaḥ tasya smaraṇamātreṇa kṛtakṛtyo bhaven naraḥ,कुशावर्तस्य माहात्म्यम् अहं वक्तुं न ते क्षमः तस्य स्मरणमात्रेण कृतकृत्यो भवेन् नरः
80,2,kuśāvartam iti khyātaṃ narāṇāṃ sarvakāmadam kuśenāvartitaṃ yatra gautamena mahātmanā,कुशावर्तम् इति ख्यातं नराणां सर्वकामदम् कुशेनावर्तितं यत्र गौतमेन महात्मना
80,3,kuśenāvartayitvā tu ānayām āsa tāṃ muniḥ tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṝṇāṃ tṛptidāyakam,कुशेनावर्तयित्वा तु आनयाम् आस तां मुनिः तत्र स्नानं च दानं च पितॄणां तृप्तिदायकम्
80,4,nīlagaṅgā saricchreṣṭhā niḥsṛtā nīlaparvatāt tatra snānādi yat kiṃcit karoti prayato naraḥ,नीलगङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा निःसृता नीलपर्वतात् तत्र स्नानादि यत् किंचित् करोति प्रयतो नरः
80,5,sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt pitṝṇāṃ tṛptidāyakam viśrutaṃ triṣu lokeṣu kapotaṃ tīrtham uttamam,सर्वं तद् अक्षयं विद्यात् पितॄणां तृप्तिदायकम् विश्रुतं त्रिषु लोकेषु कपोतं तीर्थम् उत्तमम्
80,6,tasya rūpaṃ ca vakṣyāmi mune śṛṇu mahāphalam tatra brahmagirau kaścid vyādhaḥ paramadāruṇaḥ,तस्य रूपं च वक्ष्यामि मुने शृणु महाफलम् तत्र ब्रह्मगिरौ कश्चिद् व्याधः परमदारुणः
80,7,hinasti brāhmaṇān sādhūn yatīn gopakṣiṇo mṛgān evaṃbhūtaḥ sa pāpātmā krodhano 'nṛtabhāṣaṇaḥ,हिनस्ति ब्राह्मणान् साधून् यतीन् गोपक्षिणो मृगान् एवंभूतः स पापात्मा क्रोधनो ऽनृतभाषणः
80,8,bhīṣaṇākṛtir atyugro nīlākṣo hrasvabāhukaḥ danturo naṣṭanāsākṣo hrasvapāt pṛthukukṣikaḥ,भीषणाकृतिर् अत्युग्रो नीलाक्षो ह्रस्वबाहुकः दन्तुरो नष्टनासाक्षो ह्रस्वपात् पृथुकुक्षिकः
80,9,hrasvodaro hrasvabhujo vikṛto gardabhasvanaḥ pāśahastaḥ pāpacittaḥ pāpiṣṭhaḥ sadhanuḥ sadā,ह्रस्वोदरो ह्रस्वभुजो विकृतो गर्दभस्वनः पाशहस्तः पापचित्तः पापिष्ठः सधनुः सदा
80,10,tasya bhāryā tathābhūtā apatyāny api nārada tayā tu preryamāṇo 'sau viveśa gahanaṃ vanam,तस्य भार्या तथाभूता अपत्यान्य् अपि नारद तया तु प्रेर्यमाणो ऽसौ विवेश गहनं वनम्
80,11,sa jaghāna mṛgān pāpaḥ pakṣiṇo bahurūpiṇaḥ pañjare prākṣipat kāṃścij jīvamānāṃs tathetarān,स जघान मृगान् पापः पक्षिणो बहुरूपिणः पञ्जरे प्राक्षिपत् कांश्चिज् जीवमानांस् तथेतरान्
80,12,kṣudhayā paritaptāṅgo vihvalas tṛṣayā tathā bhrāntadeśo bahutaraṃ nyavartata gṛhaṃ prati,क्षुधया परितप्ताङ्गो विह्वलस् तृषया तथा भ्रान्तदेशो बहुतरं न्यवर्तत गृहं प्रति
80,13,tato 'parāhṇe saṃprāpte nivṛtte madhumādhave kṣaṇāt taḍid garjitaṃ ca sābhraṃ caivābhavat tadā,ततो ऽपराह्णे संप्राप्ते निवृत्ते मधुमाधवे क्षणात् तडिद् गर्जितं च साभ्रं चैवाभवत् तदा
80,14,vavau vāyuḥ sāśmavarṣo vāridhārātibhīṣaṇaḥ sa gacchaṃl lubdhakaḥ śrāntaḥ panthānaṃ nāvabudhyata,ववौ वायुः साश्मवर्षो वारिधारातिभीषणः स गच्छंल् लुब्धकः श्रान्तः पन्थानं नावबुध्यत
80,15,jalaṃ sthalaṃ gartam atho panthānam athavā diśaḥ na bubodha tadā pāpaḥ śrāntaḥ śaraṇam apy atha,जलं स्थलं गर्तम् अथो पन्थानम् अथवा दिशः न बुबोध तदा पापः श्रान्तः शरणम् अप्य् अथ
80,16,kva gacchāmi kva tiṣṭheyaṃ kiṃ karomīty acintayat sarveṣāṃ prāṇināṃ prāṇān āhartāhaṃ yathāntakaḥ,क्व गच्छामि क्व तिष्ठेयं किं करोमीत्य् अचिन्तयत् सर्वेषां प्राणिनां प्राणान् आहर्ताहं यथान्तकः
80,17,mamāpy antakaraṃ bhūtaṃ saṃprāptaṃ cāśmavarṣaṇam trātāraṃ naiva paśyāmi śilāṃ vā vṛkṣam antike,ममाप्य् अन्तकरं भूतं संप्राप्तं चाश्मवर्षणम् त्रातारं नैव पश्यामि शिलां वा वृक्षम् अन्तिके
80,18,evaṃ bahuvidhaṃ vyādho vicintyāpaśyad antike vane vanaspatim iva nakṣatrāṇāṃ yathātrijam,एवं बहुविधं व्याधो विचिन्त्यापश्यद् अन्तिके वने वनस्पतिम् इव नक्षत्राणां यथात्रिजम्
80,19,mṛgāṇāṃ ca yathā siṃham āśramāṇāṃ gṛhādhipam indriyāṇāṃ mana iva trātāraṃ prāṇināṃ nagam,मृगाणां च यथा सिंहम् आश्रमाणां गृहाधिपम् इन्द्रियाणां मन इव त्रातारं प्राणिनां नगम्
80,20,śreṣṭhaṃ viṭapinaṃ śubhraṃ śākhāpallavamaṇḍitam tam āśrityopaviṣṭo 'bhūt klinnavāsā sa lubdhakaḥ,श्रेष्ठं विटपिनं शुभ्रं शाखापल्लवमण्डितम् तम् आश्रित्योपविष्टो ऽभूत् क्लिन्नवासा स लुब्धकः
80,21,smaran bhāryām apatyāni jīveyur athavā na vā etasminn antare tatra cāstaṃ prāpto divākaraḥ,स्मरन् भार्याम् अपत्यानि जीवेयुर् अथवा न वा एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र चास्तं प्राप्तो दिवाकरः
80,22,tam eva nagam āśritya kapoto bhāryayā saha putrapautraiḥ parivṛto hy āste tatra nagottame,तम् एव नगम् आश्रित्य कपोतो भार्यया सह पुत्रपौत्रैः परिवृतो ह्य् आस्ते तत्र नगोत्तमे
80,23,sukhena nirbhayo bhūtvā sutṛptaḥ prīta eva ca bahavo vatsarā yātā vasatas tasya pakṣiṇaḥ,सुखेन निर्भयो भूत्वा सुतृप्तः प्रीत एव च बहवो वत्सरा याता वसतस् तस्य पक्षिणः
80,24,pativratā tasya bhāryā suprītā tena caiva hi koṭare tannage śreṣṭhe jalavāyvagnivarjite,पतिव्रता तस्य भार्या सुप्रीता तेन चैव हि कोटरे तन्नगे श्रेष्ठे जलवाय्वग्निवर्जिते
80,25,bhāryāputraiḥ parivṛtaḥ sarvadāste kapotakaḥ tasmin dine daivavaśāt kapotaś ca kapotakī,भार्यापुत्रैः परिवृतः सर्वदास्ते कपोतकः तस्मिन् दिने दैववशात् कपोतश् च कपोतकी
80,26,bhakṣyārthaṃ tu ubhau yātau kapoto nagam abhyagāt sāpi daivavaśāt putra pañjarasthaiva vartate,भक्ष्यार्थं तु उभौ यातौ कपोतो नगम् अभ्यगात् सापि दैववशात् पुत्र पञ्जरस्थैव वर्तते
80,27,gṛhītā lubdhakenātha jīvamāneva vartate kapotako 'py apatyāni mātṛhīnāny udīkṣya ca,गृहीता लुब्धकेनाथ जीवमानेव वर्तते कपोतको ऽप्य् अपत्यानि मातृहीनान्य् उदीक्ष्य च
80,28,varṣaṃ ca bhīṣaṇaṃ prāptam astaṃ yāto divākaraḥ svakoṭaraṃ tayā hīnam ālokya vilalāpa saḥ,वर्षं च भीषणं प्राप्तम् अस्तं यातो दिवाकरः स्वकोटरं तया हीनम् आलोक्य विललाप सः
80,29,tāṃ baddhāṃ pañjarasthāṃ vā na bubodha kapotarāṭ anvārebhe kapoto vai priyāyā guṇakīrtanam,तां बद्धां पञ्जरस्थां वा न बुबोध कपोतराट् अन्वारेभे कपोतो वै प्रियाया गुणकीर्तनम्
80,30,nādyāpy āyāti kalyāṇī mama harṣavivardhinī mama dharmasya jananī mama dehasya ceśvarī,नाद्याप्य् आयाति कल्याणी मम हर्षविवर्धिनी मम धर्मस्य जननी मम देहस्य चेश्वरी
80,31,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ saiva nityaṃ sahāyinī tuṣṭe hasantī ruṣṭe ca mama duḥkhapramārjanī,धर्मार्थकाममोक्षाणां सैव नित्यं सहायिनी तुष्टे हसन्ती रुष्टे च मम दुःखप्रमार्जनी
80,32,sakhī mantreṣu sā nityaṃ mama vākyaratā sadā nādyāpy āyāti kalyāṇī saṃprayāte 'pi bhāskare,सखी मन्त्रेषु सा नित्यं मम वाक्यरता सदा नाद्याप्य् आयाति कल्याणी संप्रयाते ऽपि भास्करे
80,33,na jānāti vrataṃ mantraṃ daivaṃ dharmārtham eva ca pativratā patiprāṇā patimantrā patipriyā,न जानाति व्रतं मन्त्रं दैवं धर्मार्थम् एव च पतिव्रता पतिप्राणा पतिमन्त्रा पतिप्रिया
80,34,nādyāpy āyāti kalyāṇī kiṃ karomi kva yāmi vā kiṃ me gṛhaṃ kānanaṃ ca tayā hīnaṃ hi dṛśyate,नाद्याप्य् आयाति कल्याणी किं करोमि क्व यामि वा किं मे गृहं काननं च तया हीनं हि दृश्यते
80,35,tayā yuktaṃ śriyā yuktaṃ bhīṣaṇaṃ vāpi śobhanam nādyāpy āyāti me kāntā yayā gṛham udīritam,तया युक्तं श्रिया युक्तं भीषणं वापि शोभनम् नाद्याप्य् आयाति मे कान्ता यया गृहम् उदीरितम्
80,36,vinānayā na jīviṣye tyaje vāpi priyāṃ tanum kiṃ kurvantu tv apatyāni luptadharmas tv ahaṃ punaḥ,विनानया न जीविष्ये त्यजे वापि प्रियां तनुम् किं कुर्वन्तु त्व् अपत्यानि लुप्तधर्मस् त्व् अहं पुनः
80,37,evaṃ vilapatas tasya bhartur vākyaṃ niśamya sā pañjarasthaiva sā vākyaṃ bhartāram idam abravīt,एवं विलपतस् तस्य भर्तुर् वाक्यं निशम्य सा पञ्जरस्थैव सा वाक्यं भर्तारम् इदम् अब्रवीत्
80,38,atrāham asmi baddhaiva vivaśāsmi khagottama ānītāhaṃ lubdhakena baddhā pāśair mahāmate,अत्राहम् अस्मि बद्धैव विवशास्मि खगोत्तम आनीताहं लुब्धकेन बद्धा पाशैर् महामते
80,39,dhanyāsmy anugṛhītāsmi patir vakti guṇān mama sato vāpy asato vāpi kṛtārthāhaṃ na saṃśayaḥ,धन्यास्म्य् अनुगृहीतास्मि पतिर् वक्ति गुणान् मम सतो वाप्य् असतो वापि कृतार्थाहं न संशयः
80,40,tuṣṭe bhartari nārīṇāṃ tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ viparyaye tu nārīṇām avaśyaṃ nāśam āpnuyāt,तुष्टे भर्तरि नारीणां तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः विपर्यये तु नारीणाम् अवश्यं नाशम् आप्नुयात्
80,41,tvaṃ daivaṃ tvaṃ prabhur mahyaṃ tvaṃ suhṛt tvaṃ parāyaṇam tvaṃ vrataṃ tvaṃ paraṃ brahma svargo mokṣas tvam eva ca,त्वं दैवं त्वं प्रभुर् मह्यं त्वं सुहृत् त्वं परायणम् त्वं व्रतं त्वं परं ब्रह्म स्वर्गो मोक्षस् त्वम् एव च
80,43,mā cintāṃ kuru kalyāṇa dharme buddhiṃ sthirāṃ kuru tvatprasādāc ca bhuktā hi bhogāś ca vividhā mayā alaṃ khedena majjena dharme buddhiṃ kuru sthirām,मा चिन्तां कुरु कल्याण धर्मे बुद्धिं स्थिरां कुरु त्वत्प्रसादाच् च भुक्ता हि भोगाश् च विविधा मया अलं खेदेन मज्जेन धर्मे बुद्धिं कुरु स्थिराम्
80,44,iti śrutvā priyāvākyam uttatāra nagottamāt yatra sā pañjarasthā tu kapotī vartate tvaram,इति श्रुत्वा प्रियावाक्यम् उत्ततार नगोत्तमात् यत्र सा पञ्जरस्था तु कपोती वर्तते त्वरम्
80,45,tām āgatya priyāṃ dṛṣṭvā mṛtavac cāpi lubdhakam mocayāmīti tām āha niśceṣṭo lubdhako 'dhunā,ताम् आगत्य प्रियां दृष्ट्वा मृतवच् चापि लुब्धकम् मोचयामीति ताम् आह निश्चेष्टो लुब्धको ऽधुना
80,46,mā muñcasva mahābhāga jñātvā saṃbandham asthiram lubdhānāṃ khecarā hy annaṃ jīvo jīvasya cāśanam,मा मुञ्चस्व महाभाग ज्ञात्वा संबन्धम् अस्थिरम् लुब्धानां खेचरा ह्य् अन्नं जीवो जीवस्य चाशनम्
80,47,nāparādhaṃ smarāmy asya dharmabuddhiṃ sthirāṃ kuru gurur agnir dvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ,नापराधं स्मराम्य् अस्य धर्मबुद्धिं स्थिरां कुरु गुरुर् अग्निर् द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः
80,48,patir eva guruḥ strīṇāṃ sarvasyābhyāgato guruḥ abhyāgatam anuprāptaṃ vacanais toṣayanti ye,पतिर् एव गुरुः स्त्रीणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः अभ्यागतम् अनुप्राप्तं वचनैस् तोषयन्ति ये
80,49,teṣāṃ vāgīśvarī devī tṛptā bhavati niścitam tasyānnasya pradānena śakras tṛptim avāpnuyāt,तेषां वागीश्वरी देवी तृप्ता भवति निश्चितम् तस्यान्नस्य प्रदानेन शक्रस् तृप्तिम् अवाप्नुयात्
80,50,pitaraḥ pādaśaucena annādyena prajāpatiḥ tasyopacārād vai lakṣmīr viṣṇunā prītim āpnuyāt,पितरः पादशौचेन अन्नाद्येन प्रजापतिः तस्योपचाराद् वै लक्ष्मीर् विष्णुना प्रीतिम् आप्नुयात्
80,51,śayane sarvadevās tu tasmāt pūjyatamo 'tithiḥ abhyāgatam anuśrāntaṃ sūryoḍhaṃ gṛham āgatam taṃ vidyād devarūpeṇa sarvakratuphalo hy asau,शयने सर्वदेवास् तु तस्मात् पूज्यतमो ऽतिथिः अभ्यागतम् अनुश्रान्तं सूर्योढं गृहम् आगतम् तं विद्याद् देवरूपेण सर्वक्रतुफलो ह्य् असौ
80,53,abhyāgataṃ śrāntam anuvrajanti devāś ca sarve pitaro 'gnayaś ca tasmin hi tṛpte mudam āpnuvanti gate nirāśe 'pi ca te nirāśāḥ BrP_80.52 tasmāt sarvātmanā kānta duḥkhaṃ tyaktvā śamaṃ vraja kṛtvā tiṣṭha śubhāṃ buddhiṃ dharmakṛtyaṃ samācara,अभ्यागतं श्रान्तम् अनुव्रजन्ति देवाश् च सर्वे पितरो ऽग्नयश् च तस्मिन् हि तृप्ते मुदम् आप्नुवन्ति गते निराशे ऽपि च ते निराशाः ब्र्प्_८०.५२ तस्मात् सर्वात्मना कान्त दुःखं त्यक्त्वा शमं व्रज कृत्वा तिष्ठ शुभां बुद्धिं धर्मकृत्यं समाचर
80,54,upakāro 'pakāraś ca pravarāv iti saṃmatau upakāriṣu sarvo 'pi karoty upakṛtiṃ punaḥ,उपकारो ऽपकारश् च प्रवराव् इति संमतौ उपकारिषु सर्वो ऽपि करोत्य् उपकृतिं पुनः
80,55,apakāriṣu yaḥ sādhuḥ puṇyabhāk sa udāhṛtaḥ,अपकारिषु यः साधुः पुण्यभाक् स उदाहृतः
80,56,āvayor anurūpaṃ ca tvayoktaṃ sādhu manyase kiṃtu vaktavyam apy asti tac chṛṇuṣva varānane,आवयोर् अनुरूपं च त्वयोक्तं साधु मन्यसे किंतु वक्तव्यम् अप्य् अस्ति तच् छृणुष्व वरानने
80,57,sahasraṃ bharate kaścic chatam anyo daśāparaḥ ātmānaṃ ca sukhenānyo vayaṃ kaṣṭodaraṃbharāḥ,सहस्रं भरते कश्चिच् छतम् अन्यो दशापरः आत्मानं च सुखेनान्यो वयं कष्टोदरंभराः
80,58,gartadhānyadhanāḥ kecit kuśūladhanino 'pare ghaṭakṣiptadhanāḥ kecic cañcukṣiptadhanā vayam,गर्तधान्यधनाः केचित् कुशूलधनिनो ऽपरे घटक्षिप्तधनाः केचिच् चञ्चुक्षिप्तधना वयम्
80,59,pūjayāmi kathaṃ śrāntam abhyāgatam imaṃ śubhe,पूजयामि कथं श्रान्तम् अभ्यागतम् इमं शुभे
80,60,agnir āpaḥ śubhā vāṇī tṛṇakāṣṭhādikaṃ ca yat etad apy arthine deyaṃ śītārto lubdhakas tv ayam,अग्निर् आपः शुभा वाणी तृणकाष्ठादिकं च यत् एतद् अप्य् अर्थिने देयं शीतार्तो लुब्धकस् त्व् अयम्
80,61,etac chrutvā priyāvākyaṃ vṛkṣam āruhya pakṣirāṭ ālokayām āsa tadā vahniṃ dūraṃ dadarśa ha,एतच् छ्रुत्वा प्रियावाक्यं वृक्षम् आरुह्य पक्षिराट् आलोकयाम् आस तदा वह्निं दूरं ददर्श ह
80,62,sa tu gatvā vahnideśaṃ cañcunolmukam āharat puro 'gniṃ jvālayām āsa lubdhakasya kapotakaḥ,स तु गत्वा वह्निदेशं चञ्चुनोल्मुकम् आहरत् पुरो ऽग्निं ज्वालयाम् आस लुब्धकस्य कपोतकः
80,63,śuṣkakāṣṭhāni parṇāni tṛṇāni ca punaḥ punaḥ agnau nikṣepayām āsa niśīthe sa kapotarāṭ,शुष्ककाष्ठानि पर्णानि तृणानि च पुनः पुनः अग्नौ निक्षेपयाम् आस निशीथे स कपोतराट्
80,64,tam agniṃ jvalitaṃ dṛṣṭvā lubdhakaḥ śītaduḥkhitaḥ avaśāni svakāṅgāni pratāpya sukham āptavān,तम् अग्निं ज्वलितं दृष्ट्वा लुब्धकः शीतदुःखितः अवशानि स्वकाङ्गानि प्रताप्य सुखम् आप्तवान्
80,65,kṣudhāgninā dahyamānaṃ vyādhaṃ dṛṣṭvā kapotakī mā muñcasva mahābhāga iti bhartāram abravīt,क्षुधाग्निना दह्यमानं व्याधं दृष्ट्वा कपोतकी मा मुञ्चस्व महाभाग इति भर्तारम् अब्रवीत्
80,66,svaśarīreṇa duḥkhārtaṃ lubdhakaṃ prīṇayāmi tam iṣṭātithīnāṃ ye lokās tāṃs tvaṃ prāpnuhi suvrata,स्वशरीरेण दुःखार्तं लुब्धकं प्रीणयामि तम् इष्टातिथीनां ये लोकास् तांस् त्वं प्राप्नुहि सुव्रत
80,67,mayi tiṣṭhati naivāyaṃ tava dharmo vidhīyate iṣṭātithir bhavāmīha anujānīhi māṃ śubhe,मयि तिष्ठति नैवायं तव धर्मो विधीयते इष्टातिथिर् भवामीह अनुजानीहि मां शुभे
80,68,ity uktvāgniṃ trir āvartya smaran devaṃ caturbhujam viśvātmakaṃ mahāviṣṇuṃ śaraṇyaṃ bhaktavatsalam,इत्य् उक्त्वाग्निं त्रिर् आवर्त्य स्मरन् देवं चतुर्भुजम् विश्वात्मकं महाविष्णुं शरण्यं भक्तवत्सलम्
80,69,yathāsukhaṃ juṣasveti vadann agniṃ tathāviśat taṃ dṛṣṭvāgnau kṣiptajīvaṃ lubdhako vākyam abravīt,यथासुखं जुषस्वेति वदन्न् अग्निं तथाविशत् तं दृष्ट्वाग्नौ क्षिप्तजीवं लुब्धको वाक्यम् अब्रवीत्
80,70,aho mānuṣadehasya dhig jīvitam idaṃ mama yad idaṃ pakṣirājena madarthe sāhasaṃ kṛtam,अहो मानुषदेहस्य धिग् जीवितम् इदं मम यद् इदं पक्षिराजेन मदर्थे साहसं कृतम्
80,71,evaṃ bruvantaṃ taṃ lubdhaṃ pakṣiṇī vākyam abravīt,एवं ब्रुवन्तं तं लुब्धं पक्षिणी वाक्यम् अब्रवीत्
80,72,māṃ tvaṃ muñca mahābhāga dūraṃ yāty eṣa me patiḥ,मां त्वं मुञ्च महाभाग दूरं यात्य् एष मे पतिः
80,73,tasyās tad vacanaṃ śrutvā pañjarasthāṃ kapotakīm lubdhako mocayām āsa tarasā bhītavat tadā,तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा पञ्जरस्थां कपोतकीम् लुब्धको मोचयाम् आस तरसा भीतवत् तदा
80,74,sāpi pradakṣiṇaṃ kṛtvā patim agniṃ tadā jagau,सापि प्रदक्षिणं कृत्वा पतिम् अग्निं तदा जगौ
80,75,strīṇām ayaṃ paro dharmo yad bhartur anuveśanam vede ca vihito mārgaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ,स्त्रीणाम् अयं परो धर्मो यद् भर्तुर् अनुवेशनम् वेदे च विहितो मार्गः सर्वलोकेषु पूजितः
80,76,vyālagrāhī yathā vyālaṃ bilād uddharate balāt evaṃ tv anugatā nārī saha bhartrā divaṃ vrajet,व्यालग्राही यथा व्यालं बिलाद् उद्धरते बलात् एवं त्व् अनुगता नारी सह भर्त्रा दिवं व्रजेत्
80,77,tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭī ca yāni romāṇi mānuṣe tāvatkālaṃ vaset svarge bhartāraṃ yānugacchati,तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटी च यानि रोमाणि मानुषे तावत्कालं वसेत् स्वर्गे भर्तारं यानुगच्छति
80,78,namaskṛtvā bhuvaṃ devān gaṅgāṃ cāpi vanaspatīn āśvāsya tāny apatyāni lubdhakaṃ vākyam abravīt,नमस्कृत्वा भुवं देवान् गङ्गां चापि वनस्पतीन् आश्वास्य तान्य् अपत्यानि लुब्धकं वाक्यम् अब्रवीत्
80,79,tvatprasādān mahābhāga upapannaṃ mamedṛśam apatyānāṃ kṣamasveha bhartrā yāmi triviṣṭapam,त्वत्प्रसादान् महाभाग उपपन्नं ममेदृशम् अपत्यानां क्षमस्वेह भर्त्रा यामि त्रिविष्टपम्
80,80,ity uktvā pakṣiṇī sādhvī praviveśa hutāśanam praviṣṭāyāṃ hutavahe jayaśabdo nyavartata,इत्य् उक्त्वा पक्षिणी साध्वी प्रविवेश हुताशनम् प्रविष्टायां हुतवहे जयशब्दो न्यवर्तत
80,81,gagane sūryasaṃkāśaṃ vimānam atiśobhanam tadārūḍhau suranibhau daṃpatī dadṛśe tataḥ,गगने सूर्यसंकाशं विमानम् अतिशोभनम् तदारूढौ सुरनिभौ दंपती ददृशे ततः
80,82,harṣeṇa procatur ubhau lubdhakaṃ vismayānvitam,हर्षेण प्रोचतुर् उभौ लुब्धकं विस्मयान्वितम्
80,83,gacchāvas tridaśasthānam āpṛṣṭo 'si mahāmate āvayoḥ svargasopānam atithis tvaṃ namo 'stu te,गच्छावस् त्रिदशस्थानम् आपृष्टो ऽसि महामते आवयोः स्वर्गसोपानम् अतिथिस् त्वं नमो ऽस्तु ते
80,84,vimānavaram ārūḍhau tau dṛṣṭvā lubdhako 'pi saḥ sadhanuḥ pañjaraṃ tyaktvā kṛtāñjalir abhāṣata,विमानवरम् आरूढौ तौ दृष्ट्वा लुब्धको ऽपि सः सधनुः पञ्जरं त्यक्त्वा कृताञ्जलिर् अभाषत
80,85,na tyaktavyo mahābhāgau deyaṃ kiṃcid ajānate aham atrātithir mānyo niṣkṛtiṃ vaktum arhathaḥ,न त्यक्तव्यो महाभागौ देयं किंचिद् अजानते अहम् अत्रातिथिर् मान्यो निष्कृतिं वक्तुम् अर्हथः
80,86,gautamīṃ gaccha bhadraṃ te tasyāḥ pāpaṃ nivedaya tatraivāplavanāt pakṣaṃ sarvapāpair vimokṣyase,गौतमीं गच्छ भद्रं ते तस्याः पापं निवेदय तत्रैवाप्लवनात् पक्षं सर्वपापैर् विमोक्ष्यसे
80,87,muktapāpaḥ punas tatra gaṅgāyām avagāhane aśvamedhaphalaṃ puṇyaṃ prāpya puṇyo bhaviṣyasi,मुक्तपापः पुनस् तत्र गङ्गायाम् अवगाहने अश्वमेधफलं पुण्यं प्राप्य पुण्यो भविष्यसि
80,88,saridvarāyāṃ gautamyāṃ brahmaviṣṇvīśasaṃbhuvi punar āplavanād eva tyaktvā dehaṃ malīmasam,सरिद्वरायां गौतम्यां ब्रह्मविष्ण्वीशसंभुवि पुनर् आप्लवनाद् एव त्यक्त्वा देहं मलीमसम्
80,89,vimānavaram ārūḍhaḥ svargaṃ gantāsy asaṃśayam,विमानवरम् आरूढः स्वर्गं गन्तास्य् असंशयम्
80,90,tac chrutvā vacanaṃ tābhyāṃ tathā cakre sa lubdhakaḥ vimānavaram ārūḍho divyarūpadharo 'bhavat,तच् छ्रुत्वा वचनं ताभ्यां तथा चक्रे स लुब्धकः विमानवरम् आरूढो दिव्यरूपधरो ऽभवत्
80,91,divyamālyāmbaradharaḥ pūjyamāno 'psarogaṇaiḥ kapotaś ca kapotī ca tṛtīyo lubdhakas tathā gaṅgāyāś ca prabhāveṇa sarve vai divam ākraman,दिव्यमाल्याम्बरधरः पूज्यमानो ऽप्सरोगणैः कपोतश् च कपोती च तृतीयो लुब्धकस् तथा गङ्गायाश् च प्रभावेण सर्वे वै दिवम् आक्रमन्
80,92,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kāpotam iti viśrutam tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṛpūjanam eva ca,ततः प्रभृति तत् तीर्थं कापोतम् इति विश्रुतम् तत्र स्नानं च दानं च पितृपूजनम् एव च
80,93,japayajñādikaṃ karma tad ānantyāya kalpate,जपयज्ञादिकं कर्म तद् आनन्त्याय कल्पते
81,1,kārttikeyaṃ paraṃ tīrthaṃ kaumāram iti viśrutam yannāmaśravaṇād eva kulavān rūpavān bhavet,कार्त्तिकेयं परं तीर्थं कौमारम् इति विश्रुतम् यन्नामश्रवणाद् एव कुलवान् रूपवान् भवेत्
81,2,nihate tārake daitye svasthe jāte triviṣṭape kārttikeyaṃ sutaṃ jyeṣṭhaṃ prītyā provāca pārvatī,निहते तारके दैत्ये स्वस्थे जाते त्रिविष्टपे कार्त्तिकेयं सुतं ज्येष्ठं प्रीत्या प्रोवाच पार्वती
81,3,yathāsukhaṃ bhuṅkṣva bhogāṃs trailokye manasaḥ priyān mamājñayā prītamanāḥ pituś caiva prasādataḥ,यथासुखं भुङ्क्ष्व भोगांस् त्रैलोक्ये मनसः प्रियान् ममाज्ञया प्रीतमनाः पितुश् चैव प्रसादतः
81,4,evam uktaḥ sa vai mātrā viśākho devatāstriyaḥ yathāsukhaṃ balād reme devapatnyo 'pi remire,एवम् उक्तः स वै मात्रा विशाखो देवतास्त्रियः यथासुखं बलाद् रेमे देवपत्न्यो ऽपि रेमिरे
81,5,tataḥ saṃbhujyamānāsu devapatnīṣu nārada nāśaknuvan vārayituṃ kārttikeyaṃ divaukasaḥ,ततः संभुज्यमानासु देवपत्नीषु नारद नाशक्नुवन् वारयितुं कार्त्तिकेयं दिवौकसः
81,6,tato nivedayām āsuḥ pārvatyai putrakarma tat asakṛd vāryamāṇo 'pi mātrā devaiḥ sa śaktidhṛk,ततो निवेदयाम् आसुः पार्वत्यै पुत्रकर्म तत् असकृद् वार्यमाणो ऽपि मात्रा देवैः स शक्तिधृक्
81,7,naivāsāv akarod vākyaṃ strīṣv āsaktas tu ṣaṇmukhaḥ abhiśāpabhayād bhītā pārvatī paryacintayat,नैवासाव् अकरोद् वाक्यं स्त्रीष्व् आसक्तस् तु षण्मुखः अभिशापभयाद् भीता पार्वती पर्यचिन्तयत्
81,8,putrasnehāt tathaiveśā devānāṃ kāryasiddhaye devapatnyaś ciraṃ rakṣyā iti matvā punaḥ punaḥ,पुत्रस्नेहात् तथैवेशा देवानां कार्यसिद्धये देवपत्न्यश् चिरं रक्ष्या इति मत्वा पुनः पुनः
81,9,yasyāṃ tu ramate skandaḥ pārvatī tv api tādṛśī tadrūpam ātmanaḥ kṛtvā vartayām āsa pārvatī,यस्यां तु रमते स्कन्दः पार्वती त्व् अपि तादृशी तद्रूपम् आत्मनः कृत्वा वर्तयाम् आस पार्वती
81,10,indrasya varuṇasyāpi bhāryām āhūya ṣaṇmukhaḥ yāvat paśyati tasyāṃ tu mātṛrūpam apaśyata,इन्द्रस्य वरुणस्यापि भार्याम् आहूय षण्मुखः यावत् पश्यति तस्यां तु मातृरूपम् अपश्यत
81,11,tām apāsya namasyātha punar anyām athāhvayat tasyāṃ tu mātṛrūpaṃ sa prekṣya lajjām upeyivān,ताम् अपास्य नमस्याथ पुनर् अन्याम् अथाह्वयत् तस्यां तु मातृरूपं स प्रेक्ष्य लज्जाम् उपेयिवान्
81,12,evaṃ bahvīṣu tad rūpaṃ dṛṣṭvā mātṛmayaṃ jagat iti saṃcintya gāṅgeyo vairāgyam agamat tadā,एवं बह्वीषु तद् रूपं दृष्ट्वा मातृमयं जगत् इति संचिन्त्य गाङ्गेयो वैराग्यम् अगमत् तदा
81,13,sa tu mātṛkṛtaṃ jñātvā pravṛttasya nivartanam nivāryaś ced ahaṃ bhogāt kiṃtu pūrvaṃ pravartitaḥ,स तु मातृकृतं ज्ञात्वा प्रवृत्तस्य निवर्तनम् निवार्यश् चेद् अहं भोगात् किंतु पूर्वं प्रवर्तितः
81,14,tasmān mātṛkṛtaṃ sarvaṃ mama hāsyāspadaṃ tv iti lajjayā parayā yukto gautamīm agamat tadā,तस्मान् मातृकृतं सर्वं मम हास्यास्पदं त्व् इति लज्जया परया युक्तो गौतमीम् अगमत् तदा
81,15,iyaṃ ca mātṛrūpā me śṛṇotu mama bhāṣitam itaḥ strīnāmadheyaṃ yan mama mātṛsamaṃ matam,इयं च मातृरूपा मे शृणोतु मम भाषितम् इतः स्त्रीनामधेयं यन् मम मातृसमं मतम्
81,16,evaṃ jñātvā lokanāthaḥ pārvatyā saha śaṃkaraḥ putraṃ nivārayām āsa vṛttam ity abravīd guruḥ,एवं ज्ञात्वा लोकनाथः पार्वत्या सह शंकरः पुत्रं निवारयाम् आस वृत्तम् इत्य् अब्रवीद् गुरुः
81,17,tataḥ surapatiḥ prītaḥ kiṃ dadāmīti cintayan kṛtāñjalipuṭaḥ skandaḥ pitaraṃ punar abravīt,ततः सुरपतिः प्रीतः किं ददामीति चिन्तयन् कृताञ्जलिपुटः स्कन्दः पितरं पुनर् अब्रवीत्
81,18,senāpatiḥ surapatis tava putro 'ham ity api alam etena deveśa kiṃ varaiḥ surapūjita,सेनापतिः सुरपतिस् तव पुत्रो ऽहम् इत्य् अपि अलम् एतेन देवेश किं वरैः सुरपूजित
81,19,athavā dātukāmo 'si lokānāṃ hitakāmyayā yāce 'haṃ nātmanā deva tad anujñātum arhasi,अथवा दातुकामो ऽसि लोकानां हितकाम्यया याचे ऽहं नात्मना देव तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि
81,20,mahāpātakinaḥ kecid gurudārābhigāminaḥ atrāplavanamātreṇa dhautapāpā bhavantu te,महापातकिनः केचिद् गुरुदाराभिगामिनः अत्राप्लवनमात्रेण धौतपापा भवन्तु ते
81,21,āpnuvantūttamāṃ jātiṃ tiryañco 'pi sureśvara kurūpo rūpasaṃpattim atra snānād avāpnuyāt,आप्नुवन्तूत्तमां जातिं तिर्यञ्चो ऽपि सुरेश्वर कुरूपो रूपसंपत्तिम् अत्र स्नानाद् अवाप्नुयात्
81,22,evam astv iti taṃ śaṃbhuḥ pratyanandat suteritam tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kārttikeyam iti śrutam tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam,एवम् अस्त्व् इति तं शंभुः प्रत्यनन्दत् सुतेरितम् ततः प्रभृति तत् तीर्थं कार्त्तिकेयम् इति श्रुतम् तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
82,1,yat khyātaṃ kṛttikātīrthaṃ kārttikeyād anantaram tasya śravaṇamātreṇa somapānaphalaṃ labhet,यत् ख्यातं कृत्तिकातीर्थं कार्त्तिकेयाद् अनन्तरम् तस्य श्रवणमात्रेण सोमपानफलं लभेत्
82,2,purā tārakanāśāya bhavareto 'pibat kaviḥ retogarbhaṃ kaviṃ dṛṣṭvā ṛṣipatnyo 'spṛhan mune,पुरा तारकनाशाय भवरेतो ऽपिबत् कविः रेतोगर्भं कविं दृष्ट्वा ऋषिपत्न्यो ऽस्पृहन् मुने
82,3,saptarṣīṇām ṛtusnātāṃ varjayitvā tv arundhatīm tāsu garbhaḥ samabhavat ṣaṭsu strīṣu tadāgnitaḥ,सप्तर्षीणाम् ऋतुस्नातां वर्जयित्वा त्व् अरुन्धतीम् तासु गर्भः समभवत् षट्सु स्त्रीषु तदाग्नितः
82,4,tapyamānās tu śobhiṣṭhā ṛtusnātās tu tā mune kiṃ kurmaḥ kva nu gacchāmaḥ kiṃ kṛtvā sukṛtaṃ bhavet,तप्यमानास् तु शोभिष्ठा ऋतुस्नातास् तु ता मुने किं कुर्मः क्व नु गच्छामः किं कृत्वा सुकृतं भवेत्
82,5,ity uktvā tā mitho gaṅgāṃ vyagrā gatvā vyapīḍayan tābhyas te niḥsṛtā garbhāḥ phenarūpās tadāmbhasi,इत्य् उक्त्वा ता मिथो गङ्गां व्यग्रा गत्वा व्यपीडयन् ताभ्यस् ते निःसृता गर्भाः फेनरूपास् तदाम्भसि
82,6,ambhasā tv ekatāṃ prāptā vāyunā sarva eva hi ekarūpas tadā tābhyaḥ ṣaṇmukhaḥ samajāyata,अम्भसा त्व् एकतां प्राप्ता वायुना सर्व एव हि एकरूपस् तदा ताभ्यः षण्मुखः समजायत
82,7,srāvayitvā tu tān garbhān ṛṣipatnyo gṛhān yayuḥ tāsāṃ vikṛtarūpāṇi dṛṣṭvā te ṛṣayo 'bruvan,स्रावयित्वा तु तान् गर्भान् ऋषिपत्न्यो गृहान् ययुः तासां विकृतरूपाणि दृष्ट्वा ते ऋषयो ऽब्रुवन्
82,8,gamyatāṃ gamyatāṃ śīghraṃ svairī vṛttir na yujyate strīṇām iti tato vatsa nirastāḥ patibhis tu tāḥ,गम्यतां गम्यतां शीघ्रं स्वैरी वृत्तिर् न युज्यते स्त्रीणाम् इति ततो वत्स निरस्ताः पतिभिस् तु ताः
82,9,tato duḥkhaṃ samāviṣṭās tyaktāḥ svapatibhiś ca ṣaṭ tā dṛṣṭvā nāradaḥ prāha kārttikeyo harodbhavaḥ,ततो दुःखं समाविष्टास् त्यक्ताः स्वपतिभिश् च षट् ता दृष्ट्वा नारदः प्राह कार्त्तिकेयो हरोद्भवः
82,10,gāṅgeyo 'gnibhavaś ceti vikhyātas tārakāntakaḥ taṃ yāntu na cirād eva prīto bhogaṃ pradāsyati,गाङ्गेयो ऽग्निभवश् चेति विख्यातस् तारकान्तकः तं यान्तु न चिराद् एव प्रीतो भोगं प्रदास्यति
82,11,devarṣer vacanād eva samabhyetya ca ṣaṇmukham kṛttikāḥ svayam evaitad yathāvṛttaṃ nyavedayat,देवर्षेर् वचनाद् एव समभ्येत्य च षण्मुखम् कृत्तिकाः स्वयम् एवैतद् यथावृत्तं न्यवेदयत्
82,12,tābhyo vākyaṃ kṛttikābhyaḥ kārttikeyo 'numanya ca gautamīṃ yāntu sarvāś ca snātvāpūjya maheśvaram,ताभ्यो वाक्यं कृत्तिकाभ्यः कार्त्तिकेयो ऽनुमन्य च गौतमीं यान्तु सर्वाश् च स्नात्वापूज्य महेश्वरम्
82,13,eṣyāmi cāhaṃ tatraiva yāsyāmi suramandiram tathety uktvā kṛttikāś ca snātvā gaṅgāṃ ca gautamīm,एष्यामि चाहं तत्रैव यास्यामि सुरमन्दिरम् तथेत्य् उक्त्वा कृत्तिकाश् च स्नात्वा गङ्गां च गौतमीम्
82,14,deveśvaraṃ ca saṃpūjya kārttikeyānuśāsanāt deveśvaraprasādena prayayuḥ suramandiram,देवेश्वरं च संपूज्य कार्त्तिकेयानुशासनात् देवेश्वरप्रसादेन प्रययुः सुरमन्दिरम्
82,15,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kṛttikātīrtham ucyate kārttikyāṃ kṛttikāyoge tatra yaḥ snānam ācaret,ततः प्रभृति तत् तीर्थं कृत्तिकातीर्थम् उच्यते कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे तत्र यः स्नानम् आचरेत्
82,16,sarvakratuphalaṃ prāpya rājā bhavati dhārmikaḥ tattīrthasmaraṇaṃ vāpi yaḥ karoti śṛṇoti ca sarvapāpavinirmukto dīrgham āyur avāpnuyāt,सर्वक्रतुफलं प्राप्य राजा भवति धार्मिकः तत्तीर्थस्मरणं वापि यः करोति शृणोति च सर्वपापविनिर्मुक्तो दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयात्
83,1,daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ tac chṛṇuṣva mahāmune yasya śravaṇamātreṇa hayamedhaphalaṃ labhet,दशाश्वमेधिकं तीर्थं तच् छृणुष्व महामुने यस्य श्रवणमात्रेण हयमेधफलं लभेत्
83,2,viśvakarmasutaḥ śrīmān viśvarūpo mahābalaḥ tasyāpi prathamaḥ putras tatputro bhauvano vibhuḥ,विश्वकर्मसुतः श्रीमान् विश्वरूपो महाबलः तस्यापि प्रथमः पुत्रस् तत्पुत्रो भौवनो विभुः
83,3,purodhāḥ kaśyapas tasya sarvajñānaviśāradaḥ tam apṛcchan mahābāhur bhauvanaḥ sārvabhauvanaḥ,पुरोधाः कश्यपस् तस्य सर्वज्ञानविशारदः तम् अपृच्छन् महाबाहुर् भौवनः सार्वभौवनः
83,4,yakṣye 'haṃ hayamedhaiś ca yugapad daśabhir mune ity apṛcchad guruṃ vipraṃ kva yakṣyāmi surān iti,यक्ष्ये ऽहं हयमेधैश् च युगपद् दशभिर् मुने इत्य् अपृच्छद् गुरुं विप्रं क्व यक्ष्यामि सुरान् इति
83,5,so 'vadad devayajanaṃ tatra tatra nṛpottama yatra yatra dvijaśreṣṭhāḥ prāvartanta mahākratūn,सो ऽवदद् देवयजनं तत्र तत्र नृपोत्तम यत्र यत्र द्विजश्रेष्ठाः प्रावर्तन्त महाक्रतून्
83,6,tatrābhavann ṛṣigaṇā ārtvijye makhamaṇḍale yugapad daśamedhāni pravṛttāni purodhasā,तत्राभवन्न् ऋषिगणा आर्त्विज्ये मखमण्डले युगपद् दशमेधानि प्रवृत्तानि पुरोधसा
83,7,pūrṇatāṃ nāyayus tāni dṛṣṭvā cintāparo nṛpaḥ vihāya devayajanaṃ punar anyatra tān kratūn,पूर्णतां नाययुस् तानि दृष्ट्वा चिन्तापरो नृपः विहाय देवयजनं पुनर् अन्यत्र तान् क्रतून्
83,8,upākrāmat tathā tatra vighnadoṣās tam āyayuḥ dṛṣṭvāpūrṇāṃs tato yajñān rājā gurum abhāṣata,उपाक्रामत् तथा तत्र विघ्नदोषास् तम् आययुः दृष्ट्वापूर्णांस् ततो यज्ञान् राजा गुरुम् अभाषत
83,9,deśadoṣāt kāladoṣān mama doṣāt tavāpi vā pūrṇatāṃ nāpnuvanti sma daśamedhāni vājinaḥ,देशदोषात् कालदोषान् मम दोषात् तवापि वा पूर्णतां नाप्नुवन्ति स्म दशमेधानि वाजिनः
83,10,tataś ca duḥkhito rājā kaśyapena purodhasā gīṣpater bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ gatvā saṃvartam ūcatuḥ,ततश् च दुःखितो राजा कश्यपेन पुरोधसा गीष्पतेर् भ्रातरं ज्येष्ठं गत्वा संवर्तम् ऊचतुः
83,11,bhagavan yugapat kāryāṇy aśvamedhāni mānada daśa saṃpūrṇatāṃ yānti taṃ deśaṃ taṃ guruṃ vada,भगवन् युगपत् कार्याण्य् अश्वमेधानि मानद दश संपूर्णतां यान्ति तं देशं तं गुरुं वद
83,12,tato dhyātvā ṛṣiśreṣṭhaḥ saṃvarto bhauvanaṃ tadā abravīd gaccha brahmāṇaṃ guruṃ deśaṃ vadiṣyati,ततो ध्यात्वा ऋषिश्रेष्ठः संवर्तो भौवनं तदा अब्रवीद् गच्छ ब्रह्माणं गुरुं देशं वदिष्यति
83,13,bhauvano 'pi mahāprājñaḥ kaśyapena mahātmanā āgatya mām abravīc ca guruṃ deśādikaṃ ca yat,भौवनो ऽपि महाप्राज्ञः कश्यपेन महात्मना आगत्य माम् अब्रवीच् च गुरुं देशादिकं च यत्
83,14,tato 'ham abravaṃ putra bhauvanaṃ kaśyapaṃ tathā gautamīṃ gaccha rājendra sa deśaḥ kratupuṇyavān,ततो ऽहम् अब्रवं पुत्र भौवनं कश्यपं तथा गौतमीं गच्छ राजेन्द्र स देशः क्रतुपुण्यवान्
83,15,ayam eva guruḥ śreṣṭhaḥ kaśyapo vedapāragaḥ guror asya prasādena gautamyāś ca prasādataḥ,अयम् एव गुरुः श्रेष्ठः कश्यपो वेदपारगः गुरोर् अस्य प्रसादेन गौतम्याश् च प्रसादतः
83,16,ekena hayamedhena tatra snānena vā punaḥ setsyanti tatra yajñāś ca daśamedhāni vājinaḥ,एकेन हयमेधेन तत्र स्नानेन वा पुनः सेत्स्यन्ति तत्र यज्ञाश् च दशमेधानि वाजिनः
83,17,tac chrutvā bhauvano rājā gautamītīram abhyagāt kaśyapena sahāyena hayamedhāya dīkṣitaḥ,तच् छ्रुत्वा भौवनो राजा गौतमीतीरम् अभ्यगात् कश्यपेन सहायेन हयमेधाय दीक्षितः
83,18,tataḥ pravṛtte yajñeśe hayamedhe mahākratau saṃpūrṇe tu tadā rājā pṛthivīṃ dātum udyataḥ,ततः प्रवृत्ते यज्ञेशे हयमेधे महाक्रतौ संपूर्णे तु तदा राजा पृथिवीं दातुम् उद्यतः
83,19,tato 'ntarikṣe vāg uccair uvāca nṛpasattamam pūjayitvā sthitaṃ viprān ṛtvijo 'tha sadaspatīn,ततो ऽन्तरिक्षे वाग् उच्चैर् उवाच नृपसत्तमम् पूजयित्वा स्थितं विप्रान् ऋत्विजो ऽथ सदस्पतीन्
83,20,purodhase kaśyapāya saśailavanakānanām pṛthivīṃ dātukāmena dattaṃ sarvaṃ tvayā nṛpa,पुरोधसे कश्यपाय सशैलवनकाननाम् पृथिवीं दातुकामेन दत्तं सर्वं त्वया नृप
83,21,bhūmidānaspṛhāṃ tyaktvā annaṃ dehi mahāphalam nānnadānasamaṃ puṇyaṃ triṣu lokeṣu vidyate,भूमिदानस्पृहां त्यक्त्वा अन्नं देहि महाफलम् नान्नदानसमं पुण्यं त्रिषु लोकेषु विद्यते
83,22,viśeṣatas tu gaṅgāyāḥ śraddhayā puline mune tvayā tu hayamedho 'yaṃ kṛtaḥ sabahudakṣiṇaḥ kṛtakṛtyo 'si bhadraṃ te nātra kāryā vicāraṇā,विशेषतस् तु गङ्गायाः श्रद्धया पुलिने मुने त्वया तु हयमेधो ऽयं कृतः सबहुदक्षिणः कृतकृत्यो ऽसि भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा
83,23,tathāpi dātukāmaṃ taṃ mahī provāca bhauvanam,तथापि दातुकामं तं मही प्रोवाच भौवनम्
83,24,viśvakarmaja sārvabhauma mā māṃ dehi punaḥ punaḥ nimajje 'haṃ salilasya madhye tasmān na dīyatām,विश्वकर्मज सार्वभौम मा मां देहि पुनः पुनः निमज्जे ऽहं सलिलस्य मध्ये तस्मान् न दीयताम्
83,25,tataś ca bhauvano bhītaḥ kiṃ deyam iti cābravīt punaś covāca sā pṛthvī bhauvanaṃ brāhmaṇair vṛtam,ततश् च भौवनो भीतः किं देयम् इति चाब्रवीत् पुनश् चोवाच सा पृथ्वी भौवनं ब्राह्मणैर् वृतम्
83,26,tilā gāvo dhanaṃ dhānyaṃ yat kiṃcid gautamītaṭe sarvaṃ tad akṣayaṃ dānaṃ kiṃ māṃ bhauvana dāsyasi,तिला गावो धनं धान्यं यत् किंचिद् गौतमीतटे सर्वं तद् अक्षयं दानं किं मां भौवन दास्यसि
83,27,gaṅgātīraṃ samāśritya grāsam ekaṃ dadāti yaḥ tenāhaṃ sakalā dattā kiṃ māṃ bhauvana dāsyasi,गङ्गातीरं समाश्रित्य ग्रासम् एकं ददाति यः तेनाहं सकला दत्ता किं मां भौवन दास्यसि
83,28,tad bhuvo vacanaṃ śrutvā bhauvanaḥ sārvabhauvanaḥ tatheti matvā viprebhyo hy annaṃ prādāt suvistaram,तद् भुवो वचनं श्रुत्वा भौवनः सार्वभौवनः तथेति मत्वा विप्रेभ्यो ह्य् अन्नं प्रादात् सुविस्तरम्
83,29,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ daśāśvamedhikaṃ viduḥ daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ snānād avāpyate,ततः प्रभृति तत् तीर्थं दशाश्वमेधिकं विदुः दशानाम् अश्वमेधानां फलं स्नानाद् अवाप्यते
84,1,paiśācaṃ tīrtham aparaṃ pūjitaṃ brahmavādibhiḥ tasya svarūpaṃ vakṣyāmi gautamyā dakṣiṇe taṭe,पैशाचं तीर्थम् अपरं पूजितं ब्रह्मवादिभिः तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि गौतम्या दक्षिणे तटे
84,2,girir brahmagireḥ pārśve añjano nāma nārada tasmiñ śaile munivara śāpabhraṣṭā varāpsarā,गिरिर् ब्रह्मगिरेः पार्श्वे अञ्जनो नाम नारद तस्मिञ् शैले मुनिवर शापभ्रष्टा वराप्सरा
84,3,añjanā nāma tatrāsīd uttamāṅgena vānarī kesarī nāma tadbhartā adriketi tathāparā,अञ्जना नाम तत्रासीद् उत्तमाङ्गेन वानरी केसरी नाम तद्भर्ता अद्रिकेति तथापरा
84,4,sāpi kesariṇo bhāryā śāpabhraṣṭā varāpsarā uttamāṅgena mārjārī sāpy āste 'ñjanaparvate,सापि केसरिणो भार्या शापभ्रष्टा वराप्सरा उत्तमाङ्गेन मार्जारी साप्य् आस्ते ऽञ्जनपर्वते
84,5,dakṣiṇārṇavam abhyāgāt kesarī lokaviśrutaḥ etasminn antare 'gastyo 'ñjanaṃ parvatam abhyagāt,दक्षिणार्णवम् अभ्यागात् केसरी लोकविश्रुतः एतस्मिन्न् अन्तरे ऽगस्त्यो ऽञ्जनं पर्वतम् अभ्यगात्
84,6,añjanā cādrikā caiva agastyam ṛṣisattamam pūjayām āsatur ubhe yathānyāyaṃ yathāsukham,अञ्जना चाद्रिका चैव अगस्त्यम् ऋषिसत्तमम् पूजयाम् आसतुर् उभे यथान्यायं यथासुखम्
84,7,tataḥ prasanno bhagavān āhobhe vriyatāṃ varaḥ te āhatur ubhe 'gastyaṃ putrau dehi munīśvara,ततः प्रसन्नो भगवान् आहोभे व्रियतां वरः ते आहतुर् उभे ऽगस्त्यं पुत्रौ देहि मुनीश्वर
84,8,sarvebhyo balinau śreṣṭhau sarvalokopakārakau tathety uktvā muniśreṣṭho jagāmāśāṃ sa dakṣiṇām,सर्वेभ्यो बलिनौ श्रेष्ठौ सर्वलोकोपकारकौ तथेत्य् उक्त्वा मुनिश्रेष्ठो जगामाशां स दक्षिणाम्
84,9,tataḥ kadācit te kāle añjanā cādrikā tathā gītaṃ nṛtyaṃ ca hāsyaṃ ca kurvatyau girimūrdhani,ततः कदाचित् ते काले अञ्जना चाद्रिका तथा गीतं नृत्यं च हास्यं च कुर्वत्यौ गिरिमूर्धनि
84,10,vāyuś ca nirṛtiś cāpi te dṛṣṭvā sasmitau surau kāmākrāntadhiyau cobhau tadā satvaram īyatuḥ,वायुश् च निरृतिश् चापि ते दृष्ट्वा सस्मितौ सुरौ कामाक्रान्तधियौ चोभौ तदा सत्वरम् ईयतुः
84,11,bhārye bhavetām ubhayor āvāṃ devau varapradau te apy ūcatur astv etad remāte girimūrdhani,भार्ये भवेताम् उभयोर् आवां देवौ वरप्रदौ ते अप्य् ऊचतुर् अस्त्व् एतद् रेमाते गिरिमूर्धनि
84,12,añjanāyāṃ tathā vāyor hanumān samajāyata adrikāyāṃ ca nirṛter adrir nāma piśācarāṭ,अञ्जनायां तथा वायोर् हनुमान् समजायत अद्रिकायां च निरृतेर् अद्रिर् नाम पिशाचराट्
84,13,punas te āhatur ubhe putrau jātau muner varāt āvayor vikṛtaṃ rūpam uttamāṅgena dūṣitam,पुनस् ते आहतुर् उभे पुत्रौ जातौ मुनेर् वरात् आवयोर् विकृतं रूपम् उत्तमाङ्गेन दूषितम्
84,14,śāpāc chacīpates tatra yuvām ājñātum arhathaḥ tataḥ provāca bhagavān vāyuś ca nirṛtis tathā,शापाच् छचीपतेस् तत्र युवाम् आज्ञातुम् अर्हथः ततः प्रोवाच भगवान् वायुश् च निरृतिस् तथा
84,15,gautamyāṃ snānadānābhyāṃ śāpamokṣo bhaviṣyati ity uktvā tāv ubhau prītau tatraivāntaradhīyatām,गौतम्यां स्नानदानाभ्यां शापमोक्षो भविष्यति इत्य् उक्त्वा ताव् उभौ प्रीतौ तत्रैवान्तरधीयताम्
84,16,tato 'ñjanāṃ samādāya adriḥ paiśācamūrtimān bhrātur hanumataḥ prītyai snāpayām āsa mātaram,ततो ऽञ्जनां समादाय अद्रिः पैशाचमूर्तिमान् भ्रातुर् हनुमतः प्रीत्यै स्नापयाम् आस मातरम्
84,17,tathaiva hanumān gaṅgām ādāyādrim atitvaran mārjārarūpiṇīṃ nītvā gautamyās tīram āptavān,तथैव हनुमान् गङ्गाम् आदायाद्रिम् अतित्वरन् मार्जाररूपिणीं नीत्वा गौतम्यास् तीरम् आप्तवान्
84,18,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ paiśācaṃ cāñjanaṃ tathā brahmaṇo girim āsādya sarvakāmapradaṃ śubham,ततः प्रभृति तत् तीर्थं पैशाचं चाञ्जनं तथा ब्रह्मणो गिरिम् आसाद्य सर्वकामप्रदं शुभम्
84,19,yojanānāṃ tripañcāśan mārjāraṃ pūrvato bhavet mārjārasaṃjñitāt tasmād dhanūmantaṃ vṛṣākapim,योजनानां त्रिपञ्चाशन् मार्जारं पूर्वतो भवेत् मार्जारसंज्ञितात् तस्माद् धनूमन्तं वृषाकपिम्
84,20,phenāsaṃgamam ākhyātaṃ sarvakāmapradaṃ śubham tasya svarūpaṃ vyuṣṭiś ca tatraiva procyate śubhā,फेनासंगमम् आख्यातं सर्वकामप्रदं शुभम् तस्य स्वरूपं व्युष्टिश् च तत्रैव प्रोच्यते शुभा
85,1,kṣudhātīrtham iti khyātaṃ śṛṇu nārada tanmanāḥ kathyamānaṃ mahāpuṇyaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām,क्षुधातीर्थम् इति ख्यातं शृणु नारद तन्मनाः कथ्यमानं महापुण्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्
85,2,ṛṣir āsīt purā kaṇvas tapasvī vedavittamaḥ paribhramann āśramāṇi kṣudhayā paripīḍitaḥ,ऋषिर् आसीत् पुरा कण्वस् तपस्वी वेदवित्तमः परिभ्रमन्न् आश्रमाणि क्षुधया परिपीडितः
85,3,gautamasyāśramaṃ puṇyaṃ samṛddhaṃ cānnavāriṇā ātmānaṃ ca kṣudhāyuktaṃ samṛddhaṃ cāpi gautamam,गौतमस्याश्रमं पुण्यं समृद्धं चान्नवारिणा आत्मानं च क्षुधायुक्तं समृद्धं चापि गौतमम्
85,4,vīkṣya kaṇvo 'tha vaiṣamyaṃ vairāgyam agamat tadā gautamo 'pi dvijaśreṣṭho hy ahaṃ tapasi niṣṭhitaḥ,वीक्ष्य कण्वो ऽथ वैषम्यं वैराग्यम् अगमत् तदा गौतमो ऽपि द्विजश्रेष्ठो ह्य् अहं तपसि निष्ठितः
85,5,samena yācñāyuktā syāt tasmād gautamaveśmani na bhokṣye 'haṃ kṣudhārto 'pi pīḍite 'pi kalevare,समेन याच्ञायुक्ता स्यात् तस्माद् गौतमवेश्मनि न भोक्ष्ये ऽहं क्षुधार्तो ऽपि पीडिते ऽपि कलेवरे
85,6,gaccheyaṃ gautamīṃ gaṅgām arjayeyaṃ ca saṃpadam iti niścitya medhāvī gatvā gaṅgāṃ ca pāvanīm,गच्छेयं गौतमीं गङ्गाम् अर्जयेयं च संपदम् इति निश्चित्य मेधावी गत्वा गङ्गां च पावनीम्
85,7,snātvā śucir yatamanā upaviśya kuśāsane tuṣṭāva gautamīṃ gaṅgāṃ kṣudhāṃ ca paramāpadam,स्नात्वा शुचिर् यतमना उपविश्य कुशासने तुष्टाव गौतमीं गङ्गां क्षुधां च परमापदम्
85,9,namo 'stu gaṅge paramārtihāriṇi namaḥ kṣudhe sarvajanārtikāriṇi namo maheśānajaṭodbhave śubhe namo mahāmṛtyumukhād vinisṛte BrP_85.8 puṇyātmanāṃ śāntarūpe krodharūpe durātmanām saridrūpeṇa sarveṣāṃ tāpapāpāpahāriṇi,नमो ऽस्तु गङ्गे परमार्तिहारिणि नमः क्षुधे सर्वजनार्तिकारिणि नमो महेशानजटोद्भवे शुभे नमो महामृत्युमुखाद् विनिसृते ब्र्प्_८५.८ पुण्यात्मनां शान्तरूपे क्रोधरूपे दुरात्मनाम् सरिद्रूपेण सर्वेषां तापपापापहारिणि
85,10,kṣudhārūpeṇa sarveṣāṃ tāpapāpaprade namaḥ namaḥ śreyaskari devi namaḥ pāpapratardini namaḥ śāntikari devi namo dāridryanāśini,क्षुधारूपेण सर्वेषां तापपापप्रदे नमः नमः श्रेयस्करि देवि नमः पापप्रतर्दिनि नमः शान्तिकरि देवि नमो दारिद्र्यनाशिनि
85,11,ity evaṃ stuvatas tasya purastād abhavad dvayam ekaṃ gāṅgaṃ manohāri hy aparaṃ bhīṣaṇākṛti punaḥ kṛtāñjalir bhūtvā namaskṛtvā dvijottamaḥ,इत्य् एवं स्तुवतस् तस्य पुरस्ताद् अभवद् द्वयम् एकं गाङ्गं मनोहारि ह्य् अपरं भीषणाकृति पुनः कृताञ्जलिर् भूत्वा नमस्कृत्वा द्विजोत्तमः
85,12,sarvamaṅgalamāṅgalye brāhmi māheśvari śubhe vaiṣṇavi tryambake devi godāvari namo 'stu te,सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये ब्राह्मि माहेश्वरि शुभे वैष्णवि त्र्यम्बके देवि गोदावरि नमो ऽस्तु ते
85,13,tryambakasya jaṭodbhūte gautamasyāghanāśini saptadhā sāgaraṃ yānti godāvari namo 'stu te,त्र्यम्बकस्य जटोद्भूते गौतमस्याघनाशिनि सप्तधा सागरं यान्ति गोदावरि नमो ऽस्तु ते
85,14,sarvapāpakṛtāṃ pāpe dharmakāmārthanāśini duḥkhalobhamayi devi kṣudhe tubhyaṃ namo namaḥ,सर्वपापकृतां पापे धर्मकामार्थनाशिनि दुःखलोभमयि देवि क्षुधे तुभ्यं नमो नमः
85,15,tat kaṇvavacanaṃ śrutvā suprīte āhatur dvijam,तत् कण्ववचनं श्रुत्वा सुप्रीते आहतुर् द्विजम्
85,16,abhīṣṭaṃ vada kalyāṇa varān varaya suvrata,अभीष्टं वद कल्याण वरान् वरय सुव्रत
85,17,provāca praṇato gaṅgāṃ kaṇvaḥ kṣudhāṃ yathākramam,प्रोवाच प्रणतो गङ्गां कण्वः क्षुधां यथाक्रमम्
85,18,dehi devi manojñāni kāmāni vibhavaṃ mama āyur vittaṃ ca bhuktiṃ ca muktiṃ gaṅge prayaccha me,देहि देवि मनोज्ञानि कामानि विभवं मम आयुर् वित्तं च भुक्तिं च मुक्तिं गङ्गे प्रयच्छ मे
85,19,ity uktvā gautamīṃ gaṅgāṃ kṣudhāṃ cāha dvijottamaḥ,इत्य् उक्त्वा गौतमीं गङ्गां क्षुधां चाह द्विजोत्तमः
85,20,mayi madvaṃśaje cāpi kṣudhe tṛṣṇe daridriṇi yāhi pāpatare rūkṣe na bhūyās tvaṃ kadācana,मयि मद्वंशजे चापि क्षुधे तृष्णे दरिद्रिणि याहि पापतरे रूक्षे न भूयास् त्वं कदाचन
85,21,anena stavena ye vai tvāṃ stuvanti kṣudhāturāḥ teṣāṃ dāridryaduḥkhāni na bhaveyur varo 'paraḥ,अनेन स्तवेन ये वै त्वां स्तुवन्ति क्षुधातुराः तेषां दारिद्र्यदुःखानि न भवेयुर् वरो ऽपरः
85,22,asmiṃs tīrthe mahāpuṇye snānadānajapādikam ye kurvanti narā bhaktyā lakṣmībhājo bhavantu te,अस्मिंस् तीर्थे महापुण्ये स्नानदानजपादिकम् ये कुर्वन्ति नरा भक्त्या लक्ष्मीभाजो भवन्तु ते
85,23,yas tv idaṃ paṭhate stotraṃ tīrthe vā yadi vā gṛhe tasya dāridryaduḥkhebhyo na bhayaṃ syād varo 'paraḥ,यस् त्व् इदं पठते स्तोत्रं तीर्थे वा यदि वा गृहे तस्य दारिद्र्यदुःखेभ्यो न भयं स्याद् वरो ऽपरः
85,25,evam astv iti coktvā te kaṇvaṃ yāte svam ālayam tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kāṇvaṃ gāṅgaṃ kṣudhābhidham sarvapāpaharaṃ vatsa pitṝṇāṃ prītivardhanam,एवम् अस्त्व् इति चोक्त्वा ते कण्वं याते स्वम् आलयम् ततः प्रभृति तत् तीर्थं काण्वं गाङ्गं क्षुधाभिधम् सर्वपापहरं वत्स पितॄणां प्रीतिवर्धनम्
86,1,asti brahman mahātīrthaṃ cakratīrtham iti śrutam tatra snānān naro bhaktyā harer lokam avāpnuyāt,अस्ति ब्रह्मन् महातीर्थं चक्रतीर्थम् इति श्रुतम् तत्र स्नानान् नरो भक्त्या हरेर् लोकम् अवाप्नुयात्
86,2,ekādaśyāṃ tu śuklāyām upoṣya pṛthivīpate gaṇikāsaṃgame snātvā prāpnuyād akṣayaṃ padam,एकादश्यां तु शुक्लायाम् उपोष्य पृथिवीपते गणिकासंगमे स्नात्वा प्राप्नुयाद् अक्षयं पदम्
86,3,purā tatra yathā vṛttaṃ tan me nigadataḥ śṛṇu āsīd viśvadharo nāma vaiśyo bahudhanānvitaḥ,पुरा तत्र यथा वृत्तं तन् मे निगदतः शृणु आसीद् विश्वधरो नाम वैश्यो बहुधनान्वितः
86,4,uttare vayasi śreṣṭhas tasya putro 'bhavad ṛṣe guṇavān rūpasaṃpanno vilāsī śubhadarśanaḥ,उत्तरे वयसि श्रेष्ठस् तस्य पुत्रो ऽभवद् ऋषे गुणवान् रूपसंपन्नो विलासी शुभदर्शनः
86,5,prāṇebhyo 'pi priyaḥ putraḥ kāle pañcatvam āgataḥ tathā dṛṣṭvā tu taṃ putraṃ daṃpatī duḥkhapīḍitau,प्राणेभ्यो ऽपि प्रियः पुत्रः काले पञ्चत्वम् आगतः तथा दृष्ट्वा तु तं पुत्रं दंपती दुःखपीडितौ
86,6,kurvāte sma tadā tena sahaiva maraṇe matim hā putra hanta kālena pāpena sudurātmanā,कुर्वाते स्म तदा तेन सहैव मरणे मतिम् हा पुत्र हन्त कालेन पापेन सुदुरात्मना
86,7,yauvane vartamāno 'pi nīto 'si guṇasāgara āvayoś ca tathaiva tvaṃ prāṇebhyo 'pi sudurlabhaḥ,यौवने वर्तमानो ऽपि नीतो ऽसि गुणसागर आवयोश् च तथैव त्वं प्राणेभ्यो ऽपि सुदुर्लभः
86,8,itthaṃ tu ruditaṃ śrutvā daṃpatyoḥ karuṇaṃ yamaḥ tyaktvā nijapuraṃ tūrṇaṃ kṛpayāviṣṭamānasaḥ,इत्थं तु रुदितं श्रुत्वा दंपत्योः करुणं यमः त्यक्त्वा निजपुरं तूर्णं कृपयाविष्टमानसः
86,9,godāvaryāḥ śubhe tīre sthito dhyāyañ janārdanam api svalpena kālena prajā vṛddhāḥ samantataḥ,गोदावर्याः शुभे तीरे स्थितो ध्यायञ् जनार्दनम् अपि स्वल्पेन कालेन प्रजा वृद्धाः समन्ततः
86,10,iyata iti me pṛthvī kathyatāṃ kena pūritā na kaścin mriyate jantur bhārākrāntā vasuṃdharā,इयत इति मे पृथ्वी कथ्यतां केन पूरिता न कश्चिन् म्रियते जन्तुर् भाराक्रान्ता वसुंधरा
86,11,tato devī gatā tūrṇaṃ vasudhā munisattama yatrāsti surasaṃyuktaḥ śakraḥ parapuraṃjayaḥ dṛṣṭvā vasuṃdharām indraḥ praṇipatyedam abravīt,ततो देवी गता तूर्णं वसुधा मुनिसत्तम यत्रास्ति सुरसंयुक्तः शक्रः परपुरंजयः दृष्ट्वा वसुंधराम् इन्द्रः प्रणिपत्येदम् अब्रवीत्
86,12,kim āgamanakāryaṃ ta iti me pṛthvi kathyatām,किम् आगमनकार्यं त इति मे पृथ्वि कथ्यताम्
86,13,bhāreṇa guruṇā śakra pīḍitāhaṃ vinā vadham kāraṇaṃ praṣṭum āyātā kim idaṃ kathyatāṃ mama,भारेण गुरुणा शक्र पीडिताहं विना वधम् कारणं प्रष्टुम् आयाता किम् इदं कथ्यतां मम
86,14,iti śrutvā mahīvākyam indro vacanam abravīt,इति श्रुत्वा महीवाक्यम् इन्द्रो वचनम् अब्रवीत्
86,15,kāraṇaṃ yadi nāma syāt tadānīṃ jñāyate mayā surāṇāṃ hi patir yasmād ahaṃ sarvāsu medini,कारणं यदि नाम स्यात् तदानीं ज्ञायते मया सुराणां हि पतिर् यस्माद् अहं सर्वासु मेदिनि
86,16,atha pṛthvī tadā vākyaṃ śrutvā cāha śacīpatim yama ādiśyatāṃ tarhi yathā saṃharate prajāḥ,अथ पृथ्वी तदा वाक्यं श्रुत्वा चाह शचीपतिम् यम आदिश्यतां तर्हि यथा संहरते प्रजाः
86,17,iti śrutvā vaco mahyā ādiṣṭāḥ siddhakiṃnarāḥ yamasyānayane śīghraṃ mahendreṇa mahāmune,इति श्रुत्वा वचो मह्या आदिष्टाः सिद्धकिंनराः यमस्यानयने शीघ्रं महेन्द्रेण महामुने
86,18,tatas te satvaraṃ yātāḥ sarve vaivasvataṃ puram naivāpaśyan yamaṃ tatra te siddhāḥ saha kiṃnaraiḥ tathāgatya punar vegād vārttā śakre niveditā,ततस् ते सत्वरं याताः सर्वे वैवस्वतं पुरम् नैवापश्यन् यमं तत्र ते सिद्धाः सह किंनरैः तथागत्य पुनर् वेगाद् वार्त्ता शक्रे निवेदिता
86,19,yamo yamapure nātha asmābhir nāvalokitaḥ mahatāpi suyatnena vīkṣyamāṇaḥ samantataḥ,यमो यमपुरे नाथ अस्माभिर् नावलोकितः महतापि सुयत्नेन वीक्ष्यमाणः समन्ततः
86,20,iti śrutvā vacas teṣāṃ pṛṣṭaḥ śakreṇa vai tadā savitā sa pitā tasya yamaḥ kutrāsta ity atha,इति श्रुत्वा वचस् तेषां पृष्टः शक्रेण वै तदा सविता स पिता तस्य यमः कुत्रास्त इत्य् अथ
86,21,śakra godāvarītīre kṛtānto vartate 'dhunā caraṃs tatra tapas tīvraṃ na jāne kiṃ nu kāraṇam,शक्र गोदावरीतीरे कृतान्तो वर्तते ऽधुना चरंस् तत्र तपस् तीव्रं न जाने किं नु कारणम्
86,22,iti śrutvā vaco bhānoḥ śakraḥ śaṅkām upāviśat,इति श्रुत्वा वचो भानोः शक्रः शङ्काम् उपाविशत्
86,23,aho kaṣṭaṃ mahākaṣṭaṃ naṣṭā me suranāthatā godāvaryāṃ tapaḥ kuryād yamo vai duṣṭaceṣṭitaḥ jighṛkṣur matpadaṃ nūnaṃ devā iti matir mama,अहो कष्टं महाकष्टं नष्टा मे सुरनाथता गोदावर्यां तपः कुर्याद् यमो वै दुष्टचेष्टितः जिघृक्षुर् मत्पदं नूनं देवा इति मतिर् मम
86,24,ity uktvā sahasendreṇa āhūtaś cāpsarogaṇaḥ,इत्य् उक्त्वा सहसेन्द्रेण आहूतश् चाप्सरोगणः
86,25,kā bhavatīṣu kālasya sthitasya tapasi dviṣaḥ tapaḥpraṇāśane śaktā iti me śīghram ucyatām,का भवतीषु कालस्य स्थितस्य तपसि द्विषः तपःप्रणाशने शक्ता इति मे शीघ्रम् उच्यताम्
86,26,iti śakravacaḥ śrutvā noce kāpi mahāmune atha śakraḥ prakopeṇa pratyuvācāpsarogaṇam,इति शक्रवचः श्रुत्वा नोचे कापि महामुने अथ शक्रः प्रकोपेण प्रत्युवाचाप्सरोगणम्
86,27,uttaraṃ nābravīt kiṃcid yāmas tarhi vayaṃ svayam sajjā bhavantu vibudhāḥ sainyair āyāntu mā ciram ghātayāmo vayaṃ śatruṃ tapasā svargakāmukam,उत्तरं नाब्रवीत् किंचिद् यामस् तर्हि वयं स्वयम् सज्जा भवन्तु विबुधाः सैन्यैर् आयान्तु मा चिरम् घातयामो वयं शत्रुं तपसा स्वर्गकामुकम्
86,28,ity ukte sati devānāṃ senā prādurbabhūva ha itīndrahṛdayaṃ jñātvā hariṇā lokadhāriṇā,इत्य् उक्ते सति देवानां सेना प्रादुर्बभूव ह इतीन्द्रहृदयं ज्ञात्वा हरिणा लोकधारिणा
86,29,preṣitaṃ cakriṇā cakraṃ rakṣaṇāya yamasya hi cakraṃ yatrābhavat tatra cakratīrtham anuttamam,प्रेषितं चक्रिणा चक्रं रक्षणाय यमस्य हि चक्रं यत्राभवत् तत्र चक्रतीर्थम् अनुत्तमम्
86,30,athendraṃ menakā prāha śaṅkiteti vacas tadā,अथेन्द्रं मेनका प्राह शङ्कितेति वचस् तदा
86,31,kālāvalokane nālaṃ kācid asti sureśvara maraṇaṃ ca varaṃ deva bhavato na yamāt punaḥ,कालावलोकने नालं काचिद् अस्ति सुरेश्वर मरणं च वरं देव भवतो न यमात् पुनः
86,32,rūpayauvanamatteyaṃ gaṇikāyācanaṃ prabho preṣaṇaṃ tat prayacchaiṣā svāmitvaṃ manyate tvayā,रूपयौवनमत्तेयं गणिकायाचनं प्रभो प्रेषणं तत् प्रयच्छैषा स्वामित्वं मन्यते त्वया
86,33,iti śrutvā vacas tasyāḥ śakraḥ suravareśvaraḥ ādideśābalāṃ kṣāmāṃ satkṛtya gaṇikāṃ tathā,इति श्रुत्वा वचस् तस्याः शक्रः सुरवरेश्वरः आदिदेशाबलां क्षामां सत्कृत्य गणिकां तथा
86,34,gaṇike gaccha me kāryaṃ kuru sundari mā ciram kṛtakṛtyāgatā bhūyo vallabhā me yathā śacī,गणिके गच्छ मे कार्यं कुरु सुन्दरि मा चिरम् कृतकृत्यागता भूयो वल्लभा मे यथा शची
86,35,ity ākarṇya vacaḥ śakrād utpatya gaṇikā diśaḥ kṣaṇena yamasāṃnidhyam āyātā cārurūpiṇī,इत्य् आकर्ण्य वचः शक्राद् उत्पत्य गणिका दिशः क्षणेन यमसांनिध्यम् आयाता चारुरूपिणी
86,36,yamāntikam anuprāptā dyotayantī diśo daśa salīlaṃ lalitaṃ bālā jagau hindolakaṅkalam,यमान्तिकम् अनुप्राप्ता द्योतयन्ती दिशो दश सलीलं ललितं बाला जगौ हिन्दोलकङ्कलम्
86,37,tataś cacāla kālasya mano lolaṃ calācalam athonmīlya yamo netre kāmapāvakapūrite,ततश् चचाल कालस्य मनो लोलं चलाचलम् अथोन्मील्य यमो नेत्रे कामपावकपूरिते
86,38,tasyāṃ vyāpārayām āsa śreyaḥśatrau mahāmune tato vilīya sā sadyaḥ sarittvam agamat tadā,तस्यां व्यापारयाम् आस श्रेयःशत्रौ महामुने ततो विलीय सा सद्यः सरित्त्वम् अगमत् तदा
86,39,gautamyāṃ tu samāgamya gaṇikāgaṇakiṃkaraiḥ gīyamānā gatā svarge tasya tīrthaprabhāvataḥ,गौतम्यां तु समागम्य गणिकागणकिंकरैः गीयमाना गता स्वर्गे तस्य तीर्थप्रभावतः
86,40,gacchantīṃ gaṇikāṃ dṛṣṭvā vimānasthāṃ divaṃ prati vismayaṃ paramaṃ prāptaḥ kālas taralalocanaḥ athādityena cāgatya evam ukto yamas tadā,गच्छन्तीं गणिकां दृष्ट्वा विमानस्थां दिवं प्रति विस्मयं परमं प्राप्तः कालस् तरललोचनः अथादित्येन चागत्य एवम् उक्तो यमस् तदा
86,41,kuru putra nijaṃ karma prajānāṃ tvaṃ parikṣayam paśya vātaṃ sadā vāntaṃ sṛjantaṃ vedhasaṃ prajāḥ paryaṭantaṃ trilokīṃ māṃ vahantīṃ vasudhāṃ prajāḥ,कुरु पुत्र निजं कर्म प्रजानां त्वं परिक्षयम् पश्य वातं सदा वान्तं सृजन्तं वेधसं प्रजाः पर्यटन्तं त्रिलोकीं मां वहन्तीं वसुधां प्रजाः
86,42,iti śrutvā yamo vākyaṃ pitur vacanam abravīt,इति श्रुत्वा यमो वाक्यं पितुर् वचनम् अब्रवीत्
86,43,etan na garhitaṃ karma kuryām aham idaṃ dhruvam karmaṇy asmin mahākrūre samādeṣṭuṃ na vārhasi,एतन् न गर्हितं कर्म कुर्याम् अहम् इदं ध्रुवम् कर्मण्य् अस्मिन् महाक्रूरे समादेष्टुं न वार्हसि
86,44,iti śrutvā ca tad vākyaṃ bhānur vacanam abravīt kiṃ nāma garhitaṃ karma tava kartum alaṃ yama,इति श्रुत्वा च तद् वाक्यं भानुर् वचनम् अब्रवीत् किं नाम गर्हितं कर्म तव कर्तुम् अलं यम
86,45,kiṃ na dṛṣṭā tvayā yāntī gaṇikā gaṇakiṃkaraiḥ gīyamānā divaṃ sadyo gautamītoyam āplutā,किं न दृष्टा त्वया यान्ती गणिका गणकिंकरैः गीयमाना दिवं सद्यो गौतमीतोयम् आप्लुता
86,46,tvayā cātra tapas tīvraṃ kṛtaṃ putra suduṣkaram naivāntaṃ tasya paśyāmi tasmād gaccha nijaṃ puram,त्वया चात्र तपस् तीव्रं कृतं पुत्र सुदुष्करम् नैवान्तं तस्य पश्यामि तस्माद् गच्छ निजं पुरम्
86,47,ity uktvā bhagavān bhānus tatra snātvā gato divam yamo 'pi saṃgame snātvā tato nijapuraṃ yayau,इत्य् उक्त्वा भगवान् भानुस् तत्र स्नात्वा गतो दिवम् यमो ऽपि संगमे स्नात्वा ततो निजपुरं ययौ
86,48,bhūtahāpi tataḥ śaṅkāṃ tatyāja ca mahāmune tathā dṛṣṭvā yamaṃ yāntaṃ cakre cakraṃ prayāṇakam,भूतहापि ततः शङ्कां तत्याज च महामुने तथा दृष्ट्वा यमं यान्तं चक्रे चक्रं प्रयाणकम्
86,49,bhagavān yatra govindo vanamālāvibhūṣitaḥ iti yaḥ śṛṇuyān martyaḥ paṭhed vāpi samāhitaḥ,भगवान् यत्र गोविन्दो वनमालाविभूषितः इति यः शृणुयान् मर्त्यः पठेद् वापि समाहितः
86,50,āpadas tasya naśyanti dīrgham āyur avāpnuyāt,आपदस् तस्य नश्यन्ति दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयात्
87,1,ahalyāsaṃgamaṃ ceha tīrthaṃ trailokyapāvanam śṛṇu samyaṅ muniśreṣṭha tatra vṛttam idaṃ yathā,अहल्यासंगमं चेह तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् शृणु सम्यङ् मुनिश्रेष्ठ तत्र वृत्तम् इदं यथा
87,2,kautukenātimahatā mayā pūrvaṃ munīśvara sṛṣṭā kanyā bahuvidhā rūpavatyo guṇānvitāḥ,कौतुकेनातिमहता मया पूर्वं मुनीश्वर सृष्टा कन्या बहुविधा रूपवत्यो गुणान्विताः
87,3,tāsām ekāṃ śreṣṭhatamāṃ nirmame śubhalakṣaṇām tāṃ bālāṃ cārusarvāṅgīṃ dṛṣṭvā rūpaguṇānvitām,तासाम् एकां श्रेष्ठतमां निर्ममे शुभलक्षणाम् तां बालां चारुसर्वाङ्गीं दृष्ट्वा रूपगुणान्विताम्
87,4,ko vāsyāḥ poṣaṇe śakta iti me buddhir āviśat na daityānāṃ surāṇāṃ ca na munīnāṃ tathaiva ca,को वास्याः पोषणे शक्त इति मे बुद्धिर् आविशत् न दैत्यानां सुराणां च न मुनीनां तथैव च
87,5,nāsty asyāḥ poṣaṇe śaktir iti me buddhir anvabhūt guṇajyeṣṭhāya viprāya tapoyuktāya dhīmate,नास्त्य् अस्याः पोषणे शक्तिर् इति मे बुद्धिर् अन्वभूत् गुणज्येष्ठाय विप्राय तपोयुक्ताय धीमते
87,6,sarvalakṣaṇayuktāya vedavedāṅgavedine gautamāya mahāprājñām adadāṃ poṣaṇāya tām,सर्वलक्षणयुक्ताय वेदवेदाङ्गवेदिने गौतमाय महाप्राज्ञाम् अददां पोषणाय ताम्
87,7,pālayasva muniśreṣṭha yāvad āpsyati yauvanam yauvanasthāṃ punaḥ sādhvīm ānayethā mamāntikam,पालयस्व मुनिश्रेष्ठ यावद् आप्स्यति यौवनम् यौवनस्थां पुनः साध्वीम् आनयेथा ममान्तिकम्
87,8,evam uktvā gautamāya prādāṃ kanyāṃ sumadhyamām tām ādāya muniśreṣṭha tapasā hatakalmaṣaḥ,एवम् उक्त्वा गौतमाय प्रादां कन्यां सुमध्यमाम् ताम् आदाय मुनिश्रेष्ठ तपसा हतकल्मषः
87,9,tāṃ poṣayitvā vidhivad alaṃkṛtya mamāntikam nirvikāro muniśreṣṭho hy ahalyām ānayat tadā,तां पोषयित्वा विधिवद् अलंकृत्य ममान्तिकम् निर्विकारो मुनिश्रेष्ठो ह्य् अहल्याम् आनयत् तदा
87,10,tāṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve śakrāgnivaruṇādayaḥ mama deyā sureśāna ity ūcus te pṛthak pṛthak,तां दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शक्राग्निवरुणादयः मम देया सुरेशान इत्य् ऊचुस् ते पृथक् पृथक्
87,11,tathaiva munayaḥ sādhyā dānavā yakṣarākṣasāḥ tān sarvān āgatān dṛṣṭvā kanyārtham atha saṃgatān,तथैव मुनयः साध्या दानवा यक्षराक्षसाः तान् सर्वान् आगतान् दृष्ट्वा कन्यार्थम् अथ संगतान्
87,12,indrasya tu viśeṣeṇa mahāṃś cābhūt tadā grahaḥ gautamasya tu māhātmyaṃ gāmbhīryaṃ dhairyam eva ca,इन्द्रस्य तु विशेषेण महांश् चाभूत् तदा ग्रहः गौतमस्य तु माहात्म्यं गाम्भीर्यं धैर्यम् एव च
87,13,smṛtvā suvismito bhūtvā mamaivam abhavat sudhīḥ deyeyaṃ gautamāyaiva nānyayogyā śubhānanā,स्मृत्वा सुविस्मितो भूत्वा ममैवम् अभवत् सुधीः देयेयं गौतमायैव नान्ययोग्या शुभानना
87,14,tasmāai eva tu tāṃ dāsye tathāpy evam acintayam sarveṣāṃ ca matir dhairyaṃ mathitaṃ bālayānayā,तस्माऐ एव तु तां दास्ये तथाप्य् एवम् अचिन्तयम् सर्वेषां च मतिर् धैर्यं मथितं बालयानया
87,15,ahalyeti suraiḥ proktaṃ mayā ca ṛṣibhis tadā devān ṛṣīṃs tadā vīkṣya mayā tatroktam uccakaiḥ,अहल्येति सुरैः प्रोक्तं मया च ऋषिभिस् तदा देवान् ऋषींस् तदा वीक्ष्य मया तत्रोक्तम् उच्चकैः
87,16,tasmai sā dīyate subhrūr yaḥ pṛthivyāḥ pradakṣiṇām kṛtvopatiṣṭhate pūrvaṃ na cānyasmai punaḥ punaḥ,तस्मै सा दीयते सुभ्रूर् यः पृथिव्याः प्रदक्षिणाम् कृत्वोपतिष्ठते पूर्वं न चान्यस्मै पुनः पुनः
87,17,tataḥ sarve suragaṇāḥ śrutvā vākyaṃ mayeritam ahalyārthaṃ surā jagmuḥ pṛthivyāś ca pradakṣiṇe,ततः सर्वे सुरगणाः श्रुत्वा वाक्यं मयेरितम् अहल्यार्थं सुरा जग्मुः पृथिव्याश् च प्रदक्षिणे
87,18,gateṣu surasaṃgheṣu gautamo 'pi munīśvara prayatnam akarot kiṃcid ahalyārtham imaṃ tathā,गतेषु सुरसंघेषु गौतमो ऽपि मुनीश्वर प्रयत्नम् अकरोत् किंचिद् अहल्यार्थम् इमं तथा
87,19,etasminn antare brahman surabhiḥ sarvakāmadhuk ardhaprasūtā hy abhavat tāṃ dadarśa sa gautamaḥ,एतस्मिन्न् अन्तरे ब्रह्मन् सुरभिः सर्वकामधुक् अर्धप्रसूता ह्य् अभवत् तां ददर्श स गौतमः
87,20,tasyāḥ pradakṣiṇaṃ cakre iyam urvīti saṃsmaran liṅgasya ca sureśasya pradakṣiṇam athākarot,तस्याः प्रदक्षिणं चक्रे इयम् उर्वीति संस्मरन् लिङ्गस्य च सुरेशस्य प्रदक्षिणम् अथाकरोत्
87,21,tayoḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā gautamo munisattamaḥ sarveṣāṃ caiva devānām ekaṃ cāpi pradakṣiṇam,तयोः प्रदक्षिणं कृत्वा गौतमो मुनिसत्तमः सर्वेषां चैव देवानाम् एकं चापि प्रदक्षिणम्
87,22,naivābhavad bhuvo gantuḥ saṃjātaṃ dvitayaṃ mama evaṃ niścitya sa munir mamāntikam athābhyagāt,नैवाभवद् भुवो गन्तुः संजातं द्वितयं मम एवं निश्चित्य स मुनिर् ममान्तिकम् अथाभ्यगात्
87,23,namaskṛtvābravīd vākyaṃ gautamo māṃ mahāmatiḥ kamalāsana viśvātman namas te 'stu punaḥ punaḥ,नमस्कृत्वाब्रवीद् वाक्यं गौतमो मां महामतिः कमलासन विश्वात्मन् नमस् ते ऽस्तु पुनः पुनः
87,24,pradakṣiṇīkṛtā brahman mayeyaṃ vasudhākhilā yad atra yuktaṃ deveśa jānīte tad bhavān svayam,प्रदक्षिणीकृता ब्रह्मन् मयेयं वसुधाखिला यद् अत्र युक्तं देवेश जानीते तद् भवान् स्वयम्
87,25,mayā tu dhyānayogena jñātvā gautamam abravam tavaiva dīyate subhrūḥ pradakṣiṇam idaṃ kṛtam,मया तु ध्यानयोगेन ज्ञात्वा गौतमम् अब्रवम् तवैव दीयते सुभ्रूः प्रदक्षिणम् इदं कृतम्
87,26,dharmaṃ jānīhi viprarṣe durjñeyaṃ nigamair api ardhaprasūtā surabhiḥ saptadvīpavatī mahī,धर्मं जानीहि विप्रर्षे दुर्ज्ञेयं निगमैर् अपि अर्धप्रसूता सुरभिः सप्तद्वीपवती मही
87,27,kṛtā pradakṣiṇā tasyāḥ pṛthivyāḥ sā kṛtā bhavet liṅgaṃ pradakṣiṇīkṛtya tad eva phalam āpnuyāt,कृता प्रदक्षिणा तस्याः पृथिव्याः सा कृता भवेत् लिङ्गं प्रदक्षिणीकृत्य तद् एव फलम् आप्नुयात्
87,28,tasmāt sarvaprayatnena mune gautama suvrata tuṣṭo 'haṃ tava dhairyeṇa jñānena tapasā tathā,तस्मात् सर्वप्रयत्नेन मुने गौतम सुव्रत तुष्टो ऽहं तव धैर्येण ज्ञानेन तपसा तथा
87,29,datteyam ṛṣiśārdūla kanyā lokavarā mayā ity uktvāhaṃ gautamāya ahalyām adadāṃ mune,दत्तेयम् ऋषिशार्दूल कन्या लोकवरा मया इत्य् उक्त्वाहं गौतमाय अहल्याम् अददां मुने
87,30,jāte vivāhe te devāḥ kṛtvelāyāḥ pradakṣiṇam śanaiḥ śanair athāgatya dadṛśuḥ sarva eva te,जाते विवाहे ते देवाः कृत्वेलायाः प्रदक्षिणम् शनैः शनैर् अथागत्य ददृशुः सर्व एव ते
87,31,taṃ gautamam ahalyāṃ ca dāṃpatyaṃ prītivardhanam te cāgatyātha paśyanto vismitāś cābhavan surāḥ,तं गौतमम् अहल्यां च दांपत्यं प्रीतिवर्धनम् ते चागत्याथ पश्यन्तो विस्मिताश् चाभवन् सुराः
87,32,atikrānte vivāhe tu surāḥ sarve divaṃ yayuḥ samatsaraḥ śacībhartā tām īkṣya ca divaṃ yayau,अतिक्रान्ते विवाहे तु सुराः सर्वे दिवं ययुः समत्सरः शचीभर्ता ताम् ईक्ष्य च दिवं ययौ
87,33,tataḥ prītamanās tasmai gautamāya mahātmane prādāṃ brahmagiriṃ puṇyaṃ sarvakāmapradaṃ śubham,ततः प्रीतमनास् तस्मै गौतमाय महात्मने प्रादां ब्रह्मगिरिं पुण्यं सर्वकामप्रदं शुभम्
87,34,ahalyāyāṃ muniśreṣṭho reme tatra sa gautamaḥ gautamasya kathāṃ puṇyāṃ śrutvā śakras triviṣṭape,अहल्यायां मुनिश्रेष्ठो रेमे तत्र स गौतमः गौतमस्य कथां पुण्यां श्रुत्वा शक्रस् त्रिविष्टपे
87,35,tam āśramaṃ taṃ ca muniṃ tasya bhāryām aninditām bhūtvā brāhmaṇaveṣeṇa draṣṭum āgāc chatakratuḥ,तम् आश्रमं तं च मुनिं तस्य भार्याम् अनिन्दिताम् भूत्वा ब्राह्मणवेषेण द्रष्टुम् आगाच् छतक्रतुः
87,36,sa dṛṣṭvā bhavanaṃ tasya bhāryāṃ ca vibhavaṃ tathā pāpīyasīṃ matiṃ kṛtvā ahalyāṃ samudaikṣata,स दृष्ट्वा भवनं तस्य भार्यां च विभवं तथा पापीयसीं मतिं कृत्वा अहल्यां समुदैक्षत
87,37,nātmānaṃ na paraṃ deśaṃ kālaṃ śāpād ṛṣer bhayam na bubodha tadā vatsa kāmākṛṣṭaḥ śatakratuḥ,नात्मानं न परं देशं कालं शापाद् ऋषेर् भयम् न बुबोध तदा वत्स कामाकृष्टः शतक्रतुः
87,38,taddhyānaparamo nityaṃ surarājyena garvitaḥ saṃtaptāṅgaḥ kathaṃ kuryāṃ praveśo me kathaṃ bhavet,तद्ध्यानपरमो नित्यं सुरराज्येन गर्वितः संतप्ताङ्गः कथं कुर्यां प्रवेशो मे कथं भवेत्
87,39,evaṃ vasan viprarūpo nāntaraṃ tv adhyagacchata sa kadācin mahāprājñaḥ kṛtvā paurvāhṇikīṃ kriyām,एवं वसन् विप्ररूपो नान्तरं त्व् अध्यगच्छत स कदाचिन् महाप्राज्ञः कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम्
87,40,sahito gautamaḥ śiṣyair nirgataś cāśramād bahiḥ āśramaṃ gautamīṃ viprān dhānyāni vividhāni ca,सहितो गौतमः शिष्यैर् निर्गतश् चाश्रमाद् बहिः आश्रमं गौतमीं विप्रान् धान्यानि विविधानि च
87,41,draṣṭuṃ gato munivara indras taṃ samudaikṣata idam antaram ity uktvā cakre kāryaṃ manaḥpriyam,द्रष्टुं गतो मुनिवर इन्द्रस् तं समुदैक्षत इदम् अन्तरम् इत्य् उक्त्वा चक्रे कार्यं मनःप्रियम्
87,42,rūpaṃ kṛtvā gautamasya priyepsuḥ sa śatakratuḥ tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīm ahalyāṃ vākyam abravīt,रूपं कृत्वा गौतमस्य प्रियेप्सुः स शतक्रतुः तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीम् अहल्यां वाक्यम् अब्रवीत्
87,43,ākṛṣṭo 'haṃ tava guṇai rūpaṃ smṛtvā skhalatpadaḥ iti bruvan hasan hastam ādāyāntaḥ samāviśat,आकृष्टो ऽहं तव गुणै रूपं स्मृत्वा स्खलत्पदः इति ब्रुवन् हसन् हस्तम् आदायान्तः समाविशत्
87,44,na bubodha tv ahalyā taṃ jāraṃ mene tu gautamam ramamāṇā yathāsaukhyaṃ prāgāc chiṣyaiḥ sa gautamaḥ,न बुबोध त्व् अहल्या तं जारं मेने तु गौतमम् रममाणा यथासौख्यं प्रागाच् छिष्यैः स गौतमः
87,45,āgacchantaṃ nityam eva ahalyā priyavādinī pratiyāti priyaṃ vakti toṣayantī ca taṃ guṇaiḥ,आगच्छन्तं नित्यम् एव अहल्या प्रियवादिनी प्रतियाति प्रियं वक्ति तोषयन्ती च तं गुणैः
87,46,tām adṛṣṭvā mahāprājño mene tan mahad adbhutam dvārasthitaṃ muniśreṣṭhaṃ sarve paśyanti nārada,ताम् अदृष्ट्वा महाप्राज्ञो मेने तन् महद् अद्भुतम् द्वारस्थितं मुनिश्रेष्ठं सर्वे पश्यन्ति नारद
87,47,agnihotrasya śālāyā rakṣiṇo gṛhakarmiṇaḥ ūcur munivaraṃ bhītā gautamaṃ vismayānvitāḥ,अग्निहोत्रस्य शालाया रक्षिणो गृहकर्मिणः ऊचुर् मुनिवरं भीता गौतमं विस्मयान्विताः
87,48,bhagavan kim idaṃ citraṃ bahir antaś ca dṛśyase priyayāntaḥ praviṣṭo 'si tathaiva ca bahir bhavān aho tapaḥprabhāvo 'yaṃ nānārūpadharo bhavān,भगवन् किम् इदं चित्रं बहिर् अन्तश् च दृश्यसे प्रिययान्तः प्रविष्टो ऽसि तथैव च बहिर् भवान् अहो तपःप्रभावो ऽयं नानारूपधरो भवान्
87,50,tac chrutvā vismitas tv antaḥ praviṣṭaḥ ko nu tiṣṭhati priye ahalye bhavati kiṃ māṃ na pratibhāṣase ity ṛṣer vacanaṃ śrutvā ahalyā jāram abravīt,तच् छ्रुत्वा विस्मितस् त्व् अन्तः प्रविष्टः को नु तिष्ठति प्रिये अहल्ये भवति किं मां न प्रतिभाषसे इत्य् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा अहल्या जारम् अब्रवीत्
87,51,ko bhavān munirūpeṇa pāpaṃ tvaṃ kṛtavān asi iti bruvatī śayanād utthitā satvaraṃ bhayāt,को भवान् मुनिरूपेण पापं त्वं कृतवान् असि इति ब्रुवती शयनाद् उत्थिता सत्वरं भयात्
87,52,sa cāpi pāpakṛc chakro biḍālo 'bhūn muner bhayāt trastāṃ ca vikṛtāṃ dṛṣṭvā svapriyāṃ dūṣitāṃ tadā,स चापि पापकृच् छक्रो बिडालो ऽभून् मुनेर् भयात् त्रस्तां च विकृतां दृष्ट्वा स्वप्रियां दूषितां तदा
87,53,uvāca sa muniḥ kopāt kim idaṃ sāhasaṃ kṛtam iti bruvantaṃ bhartāraṃ sāpi novāca lajjitā,उवाच स मुनिः कोपात् किम् इदं साहसं कृतम् इति ब्रुवन्तं भर्तारं सापि नोवाच लज्जिता
87,54,anveṣayaṃs tu taṃ jāraṃ biḍālaṃ dadṛśe muniḥ ko bhavān iti taṃ prāha bhasmīkuryāṃ mṛṣāvadan,अन्वेषयंस् तु तं जारं बिडालं ददृशे मुनिः को भवान् इति तं प्राह भस्मीकुर्यां मृषावदन्
87,55,kṛtāñjalipuṭo bhūtvā caivam āha śacīpatiḥ śacībhartā purāṃ bhettā tapodhana puruṣṭutaḥ,कृताञ्जलिपुटो भूत्वा चैवम् आह शचीपतिः शचीभर्ता पुरां भेत्ता तपोधन पुरुष्टुतः
87,56,mamedaṃ pāpam āpannaṃ satyam uktaṃ mayānagha mahadvigarhitaṃ karma kṛtavān asmy ahaṃ mune,ममेदं पापम् आपन्नं सत्यम् उक्तं मयानघ महद्विगर्हितं कर्म कृतवान् अस्म्य् अहं मुने
87,57,smarasāyakanirbhinnahṛdayāḥ kiṃ na kurvate brahman mayi mahāpāpe kṣamasva karuṇānidhe,स्मरसायकनिर्भिन्नहृदयाः किं न कुर्वते ब्रह्मन् मयि महापापे क्षमस्व करुणानिधे
87,58,santaḥ kṛtāparādhe 'pi na raukṣyaṃ jātu kurvate niśamya tad vaco vipro harim āha ruṣānvitaḥ,सन्तः कृतापराधे ऽपि न रौक्ष्यं जातु कुर्वते निशम्य तद् वचो विप्रो हरिम् आह रुषान्वितः
87,59,bhagabhaktyā kṛtaṃ pāpaṃ sahasrabhagavān bhava tām apy āha muniḥ kopāt tvaṃ ca śuṣkanadī bhava,भगभक्त्या कृतं पापं सहस्रभगवान् भव ताम् अप्य् आह मुनिः कोपात् त्वं च शुष्कनदी भव
87,60,tataḥ prasādayām āsa kathayantī tadākṛtim,ततः प्रसादयाम् आस कथयन्ती तदाकृतिम्
87,61,manasāpy anyapuruṣaṃ pāpiṣṭhāḥ kāmayanti yāḥ akṣayān yānti narakāṃs tāsāṃ sarve 'pi pūrvajāḥ,मनसाप्य् अन्यपुरुषं पापिष्ठाः कामयन्ति याः अक्षयान् यान्ति नरकांस् तासां सर्वे ऽपि पूर्वजाः
87,62,bhūtvā prasanno bhagavann avadhāraya madvacaḥ tava rūpeṇa cāgatya mām agāt sākṣiṇas tv ime,भूत्वा प्रसन्नो भगवन्न् अवधारय मद्वचः तव रूपेण चागत्य माम् अगात् साक्षिणस् त्व् इमे
87,63,tatheti rakṣiṇaḥ procur ahalyā satyavādinī dhyānenāpi munir jñātvā śāntaḥ prāha pativratām,तथेति रक्षिणः प्रोचुर् अहल्या सत्यवादिनी ध्यानेनापि मुनिर् ज्ञात्वा शान्तः प्राह पतिव्रताम्
87,64,yadā tu saṃgatā bhadre gautamyā saridīśayā nadī bhūtvā punā rūpaṃ prāpsyase priyakṛn mama,यदा तु संगता भद्रे गौतम्या सरिदीशया नदी भूत्वा पुना रूपं प्राप्स्यसे प्रियकृन् मम
87,65,ity ṛṣer vacanaṃ śrutvā tathā cakre pativratā tayā tu saṃgatā devyā ahalyā gautamapriyā,इत्य् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे पतिव्रता तया तु संगता देव्या अहल्या गौतमप्रिया
87,66,punas tad rūpam abhavad yan mayā nirmitaṃ purā tataḥ kṛtāñjalipuṭaḥ surarāṭ prāha gautamam,पुनस् तद् रूपम् अभवद् यन् मया निर्मितं पुरा ततः कृताञ्जलिपुटः सुरराट् प्राह गौतमम्
87,67,māṃ pāhi muniśārdūla pāpiṣṭhaṃ gṛham āgatam pādayoḥ patitaṃ dṛṣṭvā kṛpayā prāha gautamaḥ,मां पाहि मुनिशार्दूल पापिष्ठं गृहम् आगतम् पादयोः पतितं दृष्ट्वा कृपया प्राह गौतमः
87,68,gautamīṃ gaccha bhadraṃ te snānaṃ kuru puraṃdara kṣaṇān nirdhūtapāpas tvaṃ sahasrākṣo bhaviṣyasi,गौतमीं गच्छ भद्रं ते स्नानं कुरु पुरंदर क्षणान् निर्धूतपापस् त्वं सहस्राक्षो भविष्यसि
87,69,ubhayaṃ vismayakaraṃ dṛṣṭavān asmi nārada ahalyāyāḥ punarbhāvaṃ śacībhartā sahasradṛk,उभयं विस्मयकरं दृष्टवान् अस्मि नारद अहल्यायाः पुनर्भावं शचीभर्ता सहस्रदृक्
87,70,tataḥ prabhṛti tat tīrtham ahalyāsaṃgamaṃ śubham indratīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām,ततः प्रभृति तत् तीर्थम् अहल्यासंगमं शुभम् इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदं नृणाम्
88,1,tasmād apy aparaṃ tīrthaṃ janasthānam iti śrutam caturyojanavistīrṇaṃ smaraṇān muktidaṃ nṛṇām,तस्माद् अप्य् अपरं तीर्थं जनस्थानम् इति श्रुतम् चतुर्योजनविस्तीर्णं स्मरणान् मुक्तिदं नृणाम्
88,2,vaivasvatānvaye jāto rājābhūj janakaḥ purā so 'pāṃpates tu tanujām upayeme guṇārṇavām,वैवस्वतान्वये जातो राजाभूज् जनकः पुरा सो ऽपांपतेस् तु तनुजाम् उपयेमे गुणार्णवाम्
88,3,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ janakāṃ janako nṛpaḥ anurūpaguṇatvāc ca tasya bhāryā guṇārṇavā,धर्मार्थकाममोक्षाणां जनकां जनको नृपः अनुरूपगुणत्वाच् च तस्य भार्या गुणार्णवा
88,4,yājñavalkyaś ca viprendras tasya rājñaḥ purohitaḥ tam apṛcchan nṛpaśreṣṭho yājñavalkyaṃ purohitam,याज्ञवल्क्यश् च विप्रेन्द्रस् तस्य राज्ञः पुरोहितः तम् अपृच्छन् नृपश्रेष्ठो याज्ञवल्क्यं पुरोहितम्
88,5,bhuktimuktī ubhe śreṣṭhe nirṇīte munisattamaiḥ dāsīdāsebhaturagarathādyair bhuktir uttamā,भुक्तिमुक्ती उभे श्रेष्ठे निर्णीते मुनिसत्तमैः दासीदासेभतुरगरथाद्यैर् भुक्तिर् उत्तमा
88,6,kiṃtv antavirasā bhuktir muktir ekā niratyayā bhukter muktiḥ śreṣṭhatamā bhuktyā muktiṃ kathaṃ vrajet,किंत्व् अन्तविरसा भुक्तिर् मुक्तिर् एका निरत्यया भुक्तेर् मुक्तिः श्रेष्ठतमा भुक्त्या मुक्तिं कथं व्रजेत्
88,7,sarvasaṅgaparityāgān muktiprāptiḥ suduḥkhataḥ tad brūhi dvijaśārdūla sukhān muktiḥ kathaṃ bhavet,सर्वसङ्गपरित्यागान् मुक्तिप्राप्तिः सुदुःखतः तद् ब्रूहि द्विजशार्दूल सुखान् मुक्तिः कथं भवेत्
88,8,apāṃpatis tava guruḥ śvaśuraḥ priyakṛt tathā taṃ gatvā pṛccha nṛpate upadekṣyati te hitam,अपांपतिस् तव गुरुः श्वशुरः प्रियकृत् तथा तं गत्वा पृच्छ नृपते उपदेक्ष्यति ते हितम्
88,9,yājñavalkyaś ca janako rājānaṃ varuṇaṃ tadā gatvā cocatur avyagrau muktimārgaṃ yathākramam,याज्ञवल्क्यश् च जनको राजानं वरुणं तदा गत्वा चोचतुर् अव्यग्रौ मुक्तिमार्गं यथाक्रमम्
88,10,dvidhā tu saṃsthitā muktiḥ karmadvāre 'py akarmaṇi vede ca niścito mārgaḥ karma jyāyo hy akarmaṇaḥ,द्विधा तु संस्थिता मुक्तिः कर्मद्वारे ऽप्य् अकर्मणि वेदे च निश्चितो मार्गः कर्म ज्यायो ह्य् अकर्मणः
88,11,sarvaṃ ca karmaṇā baddhaṃ puruṣārthacatuṣṭayam akarmaṇaivāpyata iti muktimārgo mṛṣocyate,सर्वं च कर्मणा बद्धं पुरुषार्थचतुष्टयम् अकर्मणैवाप्यत इति मुक्तिमार्गो मृषोच्यते
88,12,karmaṇā sarvadhānyāni setsyanti nṛpasattama tasmāt sarvātmanā karma kartavyaṃ vaidikaṃ nṛbhiḥ,कर्मणा सर्वधान्यानि सेत्स्यन्ति नृपसत्तम तस्मात् सर्वात्मना कर्म कर्तव्यं वैदिकं नृभिः
88,13,tena bhuktiṃ ca muktiṃ ca prāpnuvantīha mānavāḥ akarmaṇaḥ karma puṇyaṃ karma cāpy āśrameṣu ca,तेन भुक्तिं च मुक्तिं च प्राप्नुवन्तीह मानवाः अकर्मणः कर्म पुण्यं कर्म चाप्य् आश्रमेषु च
88,14,jātyāśritaṃ ca rājendra tatrāpi śṛṇu dharmavit āśramāṇi ca catvāri karmadvārāṇi mānada,जात्याश्रितं च राजेन्द्र तत्रापि शृणु धर्मवित् आश्रमाणि च चत्वारि कर्मद्वाराणि मानद
88,15,caturṇām āśramāṇāṃ ca gārhasthyaṃ puṇyadaṃ smṛtam tasmād bhuktiś ca muktiś ca bhavatīti matir mama,चतुर्णाम् आश्रमाणां च गार्हस्थ्यं पुण्यदं स्मृतम् तस्माद् भुक्तिश् च मुक्तिश् च भवतीति मतिर् मम
88,16,etac chrutvā tu janako yājñavalkyaś ca buddhimān varuṇaṃ pūjayitvā tu punar vacanam ūcatuḥ,एतच् छ्रुत्वा तु जनको याज्ञवल्क्यश् च बुद्धिमान् वरुणं पूजयित्वा तु पुनर् वचनम् ऊचतुः
88,17,ko deśaḥ kiṃ ca tīrthaṃ syād bhuktimuktipradāyakam tad vadasva suraśreṣṭha sarvajño 'si namo 'stu te,को देशः किं च तीर्थं स्याद् भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् तद् वदस्व सुरश्रेष्ठ सर्वज्ञो ऽसि नमो ऽस्तु ते
88,18,pṛthivyāṃ bhārataṃ varṣaṃ daṇḍakaṃ tatra puṇyadam tasmin kṣetre kṛtaṃ karma bhuktimuktipradaṃ nṛṇām,पृथिव्यां भारतं वर्षं दण्डकं तत्र पुण्यदम् तस्मिन् क्षेत्रे कृतं कर्म भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्
88,19,tīrthānāṃ gautamī gaṅgā śreṣṭhā muktipradā nṛṇām tatra yajñena dānena bhogān muktim avāpsyati,तीर्थानां गौतमी गङ्गा श्रेष्ठा मुक्तिप्रदा नृणाम् तत्र यज्ञेन दानेन भोगान् मुक्तिम् अवाप्स्यति
88,20,yājñavalkyaś ca janako vācaṃ śrutvā hy apāṃpateḥ varuṇena hy anujñātau svapurīṃ jagmatus tadā,याज्ञवल्क्यश् च जनको वाचं श्रुत्वा ह्य् अपांपतेः वरुणेन ह्य् अनुज्ञातौ स्वपुरीं जग्मतुस् तदा
88,21,aśvamedhādikaṃ karma cakāra janako nṛpaḥ yājayām āsa viprendro yājñavalkyaś ca taṃ nṛpam,अश्वमेधादिकं कर्म चकार जनको नृपः याजयाम् आस विप्रेन्द्रो याज्ञवल्क्यश् च तं नृपम्
88,22,gaṅgātīraṃ samāśritya yajñān muktim avāpa rāṭ tathā janakarājāno bahavas tatra karmaṇā,गङ्गातीरं समाश्रित्य यज्ञान् मुक्तिम् अवाप राट् तथा जनकराजानो बहवस् तत्र कर्मणा
88,23,muktiṃ prāpur mahābhāgā gautamyāś ca prasādataḥ tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ janasthāneti viśrutam,मुक्तिं प्रापुर् महाभागा गौतम्याश् च प्रसादतः ततः प्रभृति तत् तीर्थं जनस्थानेति विश्रुतम्
88,24,janakānāṃ yajñasado janasthānaṃ prakīrtitam caturyojanavistīrṇaṃ smaraṇāt sarvapāpanut,जनकानां यज्ञसदो जनस्थानं प्रकीर्तितम् चतुर्योजनविस्तीर्णं स्मरणात् सर्वपापनुत्
88,25,tatra snānena dānena pitṝṇāṃ tarpaṇena tu tīrthasya smaraṇād vāpi gamanād bhaktisevanāt,तत्र स्नानेन दानेन पितॄणां तर्पणेन तु तीर्थस्य स्मरणाद् वापि गमनाद् भक्तिसेवनात्
88,26,sarvān kāmān avāpnoti muktiṃ ca samavāpnuyāt,सर्वान् कामान् अवाप्नोति मुक्तिं च समवाप्नुयात्
89,1,aruṇā varuṇā caiva nadyau puṇyatare śubhe tayoś ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāṃ munisattama,अरुणा वरुणा चैव नद्यौ पुण्यतरे शुभे तयोश् च संगमः पुण्यो गङ्गायां मुनिसत्तम
89,2,tadutpattiṃ śṛṇuṣveha sarvapāpavināśinīm kaśyapasya suto jyeṣṭha ādityo lokaviśrutaḥ,तदुत्पत्तिं शृणुष्वेह सर्वपापविनाशिनीम् कश्यपस्य सुतो ज्येष्ठ आदित्यो लोकविश्रुतः
89,3,trailokyacakṣus tīkṣṇāṃśuḥ saptāśvo lokapūjitaḥ tasya patnī uṣā khyātā tvāṣṭrī trailokyasundarī,त्रैलोक्यचक्षुस् तीक्ष्णांशुः सप्ताश्वो लोकपूजितः तस्य पत्नी उषा ख्याता त्वाष्ट्री त्रैलोक्यसुन्दरी
89,4,bhartuḥ pratāpatīvratvam asahantī sumadhyamā cintayām āsa kiṃ kṛtyaṃ mama syād iti bhāminī,भर्तुः प्रतापतीव्रत्वम् असहन्ती सुमध्यमा चिन्तयाम् आस किं कृत्यं मम स्याद् इति भामिनी
89,5,tasyāḥ putrau mahārājñau manur vaivasvato yamaḥ yamunā ca nadī puṇyā śṛṇu vismayakāraṇam,तस्याः पुत्रौ महाराज्ञौ मनुर् वैवस्वतो यमः यमुना च नदी पुण्या शृणु विस्मयकारणम्
89,6,sākarod ātmanaś chāyām ātmarūpeṇa yatnataḥ tām abravīt tataś coṣā tvaṃ ca matsadṛśī bhava,साकरोद् आत्मनश् छायाम् आत्मरूपेण यत्नतः ताम् अब्रवीत् ततश् चोषा त्वं च मत्सदृशी भव
89,7,bhartāraṃ tvam apatyāni pālayasva mamājñayā yāvad āgamanaṃ me syāt patyus tāvat priyā bhava,भर्तारं त्वम् अपत्यानि पालयस्व ममाज्ञया यावद् आगमनं मे स्यात् पत्युस् तावत् प्रिया भव
89,8,nākhyātavyaṃ tvayā kvāpi apatyānāṃ tathā priye tathety āha ca sā chāyā nirjagāma gṛhād uṣā,नाख्यातव्यं त्वया क्वापि अपत्यानां तथा प्रिये तथेत्य् आह च सा छाया निर्जगाम गृहाद् उषा
89,9,ity uktvā sā jagāmāśu śāntaṃ rūpam abhīpsatī sā gatvoṣā gṛhaṃ tvaṣṭuḥ pitre sarvaṃ nyavedayat tvaṣṭāpi cakitaḥ prāha tāṃ sutāṃ sutavatsalaḥ,इत्य् उक्त्वा सा जगामाशु शान्तं रूपम् अभीप्सती सा गत्वोषा गृहं त्वष्टुः पित्रे सर्वं न्यवेदयत् त्वष्टापि चकितः प्राह तां सुतां सुतवत्सलः
89,10,naitad yuktaṃ bhartṛmatyā yat svaireṇa pravartanam apatyānāṃ kathaṃ vṛttir bhartur vā savitus tava bibhemi bhadre śiṣṭo 'haṃ bhartur gehaṃ punar vraja,नैतद् युक्तं भर्तृमत्या यत् स्वैरेण प्रवर्तनम् अपत्यानां कथं वृत्तिर् भर्तुर् वा सवितुस् तव बिभेमि भद्रे शिष्टो ऽहं भर्तुर् गेहं पुनर् व्रज
89,11,evam uktā tu pitrā sā nety uktvā vai punaḥ punaḥ uttaraṃ ca kuror deśaṃ jagāma tapase tvarā,एवम् उक्ता तु पित्रा सा नेत्य् उक्त्वा वै पुनः पुनः उत्तरं च कुरोर् देशं जगाम तपसे त्वरा
89,12,tatra tepe tapas tīvraṃ vaḍavārūpadhāriṇī duṣprekṣaṃ taṃ svakaṃ kāntaṃ dhyāyantī niścalā uṣā,तत्र तेपे तपस् तीव्रं वडवारूपधारिणी दुष्प्रेक्षं तं स्वकं कान्तं ध्यायन्ती निश्चला उषा
89,13,etasminn antare tāta chāyā coṣāsvarūpiṇī patyau sā vartayām āsa apatyāny atha jajñire,एतस्मिन्न् अन्तरे तात छाया चोषास्वरूपिणी पत्यौ सा वर्तयाम् आस अपत्यान्य् अथ जज्ञिरे
89,14,sāvarṇiś ca śaniś caiva viṣṭir yā duṣṭakanyakā sā chāyā vartayām āsa vaiṣamyeṇaiva nityaśaḥ,सावर्णिश् च शनिश् चैव विष्टिर् या दुष्टकन्यका सा छाया वर्तयाम् आस वैषम्येणैव नित्यशः
89,15,sveṣv apatyeṣu coṣāyā yamas tatra cukopa ha vaiṣamyeṇātha vartantīṃ chāyāṃ tāṃ mātaraṃ tadā,स्वेष्व् अपत्येषु चोषाया यमस् तत्र चुकोप ह वैषम्येणाथ वर्तन्तीं छायां तां मातरं तदा
89,16,tāḍayām āsa pādena dakṣiṇāśāpatir yamaḥ putradaurjanyasaṃkṣobhāc chāyā vaivasvataṃ yamam,ताडयाम् आस पादेन दक्षिणाशापतिर् यमः पुत्रदौर्जन्यसंक्षोभाच् छाया वैवस्वतं यमम्
89,17,śaśāpa pāpa te pādo viśīryatu mamājñayā viśīrṇacaraṇo duḥkhād rudan pitaram abhyagāt savitre taṃ tu vṛttāntaṃ nyavedayad aśeṣataḥ,शशाप पाप ते पादो विशीर्यतु ममाज्ञया विशीर्णचरणो दुःखाद् रुदन् पितरम् अभ्यगात् सवित्रे तं तु वृत्तान्तं न्यवेदयद् अशेषतः
89,18,neyaṃ mātā suraśreṣṭha yayā śapto 'ham īdṛśaḥ apatyeṣu viruddheṣu jananī naiva kupyate,नेयं माता सुरश्रेष्ठ यया शप्तो ऽहम् ईदृशः अपत्येषु विरुद्धेषु जननी नैव कुप्यते
89,19,yad bālyād abravaṃ kiṃcid athavā duṣkṛtaṃ kṛtam naiva kupyati sā mātā tasmān neyaṃ mamāmbikā,यद् बाल्याद् अब्रवं किंचिद् अथवा दुष्कृतं कृतम् नैव कुप्यति सा माता तस्मान् नेयं ममाम्बिका
89,20,yad apatyakṛtaṃ kiṃcit sādhv asādhu yathā tathā māty asyāṃ sarvam apy etat tasmān māteti gīyate,यद् अपत्यकृतं किंचित् साध्व् असाधु यथा तथा मात्य् अस्यां सर्वम् अप्य् एतत् तस्मान् मातेति गीयते
89,21,pradhakṣyantīva māṃ tāta nityaṃ paśyati cakṣuṣā vakty agnikālasadṛśā vācā neyaṃ madambikā,प्रधक्ष्यन्तीव मां तात नित्यं पश्यति चक्षुषा वक्त्य् अग्निकालसदृशा वाचा नेयं मदम्बिका
89,22,tat putravacanaṃ śrutvā savitācintayat tataḥ iyaṃ chāyā nāsya mātā uṣā mātā tu sānyataḥ,तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा सविताचिन्तयत् ततः इयं छाया नास्य माता उषा माता तु सान्यतः
89,23,mama śāntim abhīpsantī deśe 'nyasmiṃs taporatā uttare ca kurau tvāṣṭrī vaḍavārūpadhāriṇī,मम शान्तिम् अभीप्सन्ती देशे ऽन्यस्मिंस् तपोरता उत्तरे च कुरौ त्वाष्ट्री वडवारूपधारिणी
89,24,tatrāste sā iti jñātvā jagāmeśo divākaraḥ yatra sā vartate kāntā aśvarūpaḥ svayaṃ tadā,तत्रास्ते सा इति ज्ञात्वा जगामेशो दिवाकरः यत्र सा वर्तते कान्ता अश्वरूपः स्वयं तदा
89,25,tāṃ dṛṣṭvā vaḍavārūpāṃ paryadhāvad dhayākṛtiḥ kāmāturaṃ hayaṃ dṛṣṭvā śrutvā vai heṣitasvanam,तां दृष्ट्वा वडवारूपां पर्यधावद् धयाकृतिः कामातुरं हयं दृष्ट्वा श्रुत्वा वै हेषितस्वनम्
89,26,uṣā pativratopetā patidhyānaparāyaṇā hayadharṣaṇasaṃbhītā ko nv ayaṃ cety ajānatī,उषा पतिव्रतोपेता पतिध्यानपरायणा हयधर्षणसंभीता को न्व् अयं चेत्य् अजानती
89,27,apalāyat patau prāpte dakṣiṇābhimukhī tvarā ko nu me rakṣako 'tra syād ṛṣayo vāthavā surāḥ,अपलायत् पतौ प्राप्ते दक्षिणाभिमुखी त्वरा को नु मे रक्षको ऽत्र स्याद् ऋषयो वाथवा सुराः
89,28,dhāvantīṃ tāṃ priyām aśvām aśvarūpadharaḥ svayam paryadhāvad yato yāti uṣā bhānus tatas tataḥ,धावन्तीं तां प्रियाम् अश्वाम् अश्वरूपधरः स्वयम् पर्यधावद् यतो याति उषा भानुस् ततस् ततः
89,29,smaragrahavaśe jātaḥ ko duśceṣṭaṃ na ceṣṭate bhāgīrathīṃ nadīś cānyā vanāny upavanāni ca,स्मरग्रहवशे जातः को दुश्चेष्टं न चेष्टते भागीरथीं नदीश् चान्या वनान्य् उपवनानि च
89,30,narmadāṃ cātha vindhyaṃ ca dakṣiṇābhimukhāv ubhau atikramya bhayodvignā tvāṣṭry abhyagāc ca gautamīm,नर्मदां चाथ विन्ध्यं च दक्षिणाभिमुखाव् उभौ अतिक्रम्य भयोद्विग्ना त्वाष्ट्र्य् अभ्यगाच् च गौतमीम्
89,31,trātāraḥ santi munayo janasthāna iti śrutam ṛṣīṇām āśramaṃ sāśvā praviṣṭā gautamīṃ tathā,त्रातारः सन्ति मुनयो जनस्थान इति श्रुतम् ऋषीणाम् आश्रमं साश्वा प्रविष्टा गौतमीं तथा
89,32,anuprāptas tathā cāśvo bhānus tadrūpavāṃs tataḥ aśvaṃ nivārayām āsur janasthā munidārakāḥ tataḥ kopād ṛṣīṃs tāṃś ca śaśāpoṣāpatiḥ prabhuḥ,अनुप्राप्तस् तथा चाश्वो भानुस् तद्रूपवांस् ततः अश्वं निवारयाम् आसुर् जनस्था मुनिदारकाः ततः कोपाद् ऋषींस् तांश् च शशापोषापतिः प्रभुः
89,33,nivārayatha māṃ yasmād vaṭā yūyaṃ bhaviṣyatha,निवारयथ मां यस्माद् वटा यूयं भविष्यथ
89,34,jñānadṛṣṭyā tu munayo menire 'śvam uṣāpatim stuvanto devadeveśaṃ bhānuṃ taṃ munayo mudā,ज्ञानदृष्ट्या तु मुनयो मेनिरे ऽश्वम् उषापतिम् स्तुवन्तो देवदेवेशं भानुं तं मुनयो मुदा
89,35,stūyamāno munigaṇair aśvāṃ bhānur athāgamat vaḍavāyā mukhe lagnaṃ mukhaṃ cāśvasvarūpiṇam,स्तूयमानो मुनिगणैर् अश्वां भानुर् अथागमत् वडवाया मुखे लग्नं मुखं चाश्वस्वरूपिणम्
89,36,jñātvā tvāṣṭrī ca bhartāraṃ mukhād vīryaṃ prasusruve tayor vīryeṇa gaṅgāyām aśvinau samajāyatām,ज्ञात्वा त्वाष्ट्री च भर्तारं मुखाद् वीर्यं प्रसुस्रुवे तयोर् वीर्येण गङ्गायाम् अश्विनौ समजायताम्
89,37,tatrāgacchan suragaṇāḥ siddhāś ca munayas tathā nadyo gāvas tathauṣadhyo devā jyotirgaṇās tathā,तत्रागच्छन् सुरगणाः सिद्धाश् च मुनयस् तथा नद्यो गावस् तथौषध्यो देवा ज्योतिर्गणास् तथा
89,38,saptāśvaś ca rathaḥ puṇyo hy aruṇo bhānusārathiḥ yamo manuś ca varuṇaḥ śanir vaivasvatas tathā,सप्ताश्वश् च रथः पुण्यो ह्य् अरुणो भानुसारथिः यमो मनुश् च वरुणः शनिर् वैवस्वतस् तथा
89,39,yamunā ca nadī puṇyā tāpī caiva mahānadī tattadrūpaṃ samāsthāya nadyas tā vismayān mune,यमुना च नदी पुण्या तापी चैव महानदी तत्तद्रूपं समास्थाय नद्यस् ता विस्मयान् मुने
89,40,draṣṭuṃ te vismayāviṣṭā ājagmuḥ śvaśuras tathā abhiprāyaṃ viditvā tu śvaśuraṃ bhānur abravīt,द्रष्टुं ते विस्मयाविष्टा आजग्मुः श्वशुरस् तथा अभिप्रायं विदित्वा तु श्वशुरं भानुर् अब्रवीत्
89,41,uṣāyāḥ prītaye tvaṣṭaḥ kurvatyās tapa uttamam yantrārūḍhaṃ ca māṃ kṛtvā chindhi tejāṃsy anekaśaḥ yāvat saukhyaṃ bhaved asyās tāvac chindhi prajāpate,उषायाः प्रीतये त्वष्टः कुर्वत्यास् तप उत्तमम् यन्त्रारूढं च मां कृत्वा छिन्धि तेजांस्य् अनेकशः यावत् सौख्यं भवेद् अस्यास् तावच् छिन्धि प्रजापते
89,42,tathety uktvā tatas tvaṣṭā somanāthasya saṃnidhau tejasāṃ chedanaṃ cakre prabhāsaṃ tu tato viduḥ,तथेत्य् उक्त्वा ततस् त्वष्टा सोमनाथस्य संनिधौ तेजसां छेदनं चक्रे प्रभासं तु ततो विदुः
89,43,bhartrā ca saṃgatā yatra gautamyām aśvarūpiṇī aśvinor yatra cotpattir aśvatīrthaṃ tad ucyate,भर्त्रा च संगता यत्र गौतम्याम् अश्वरूपिणी अश्विनोर् यत्र चोत्पत्तिर् अश्वतीर्थं तद् उच्यते
89,44,bhānutīrthaṃ tad ākhyātaṃ tathā pañcavaṭāśramaḥ tāpī ca yamunā caiva pitaraṃ draṣṭum āgate,भानुतीर्थं तद् आख्यातं तथा पञ्चवटाश्रमः तापी च यमुना चैव पितरं द्रष्टुम् आगते
89,45,aruṇāvaruṇānadyor gaṅgāyāṃ saṃgamaḥ śubhaḥ devānāṃ tatra tīrthānām āgatānāṃ pṛthak pṛthak,अरुणावरुणानद्योर् गङ्गायां संगमः शुभः देवानां तत्र तीर्थानाम् आगतानां पृथक् पृथक्
89,46,nava trīṇi sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvam akṣayapuṇyadam,नव त्रीणि सहस्राणि तीर्थानि गुणवन्ति च तत्र स्नानं च दानं च सर्वम् अक्षयपुण्यदम्
89,47,smaraṇāt paṭhanād vāpi śravaṇād api nārada sarvapāpavinirmukto dharmavān sa sukhī bhavet,स्मरणात् पठनाद् वापि श्रवणाद् अपि नारद सर्वपापविनिर्मुक्तो धर्मवान् स सुखी भवेत्
90,1,gāruḍaṃ nāma yat tīrthaṃ sarvavighnapraśāntidam tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ,गारुडं नाम यत् तीर्थं सर्वविघ्नप्रशान्तिदम् तस्य प्रभावं वक्ष्यामि शृणु नारद यत्नतः
90,2,maṇināga iti tv āsīc cheṣaputro mahābalaḥ garuḍasya bhayād bhaktyā toṣayām āsa śaṃkaram,मणिनाग इति त्व् आसीच् छेषपुत्रो महाबलः गरुडस्य भयाद् भक्त्या तोषयाम् आस शंकरम्
90,3,tataḥ prasanno bhagavān parameṣṭhī maheśvaraḥ tam uvāca mahānāgaṃ varaṃ varaya pannaga,ततः प्रसन्नो भगवान् परमेष्ठी महेश्वरः तम् उवाच महानागं वरं वरय पन्नग
90,4,nāgaḥ prāha prabho mahyaṃ dehi me garuḍābhayam tathety āha ca taṃ śaṃbhur garuḍād abhayaṃ bhavet,नागः प्राह प्रभो मह्यं देहि मे गरुडाभयम् तथेत्य् आह च तं शंभुर् गरुडाद् अभयं भवेत्
90,5,nirgato nirbhayo nāgo garuḍād aruṇānujāt kṣīrodaśāyī yatrāste kṣīrārṇavasamīpataḥ,निर्गतो निर्भयो नागो गरुडाद् अरुणानुजात् क्षीरोदशायी यत्रास्ते क्षीरार्णवसमीपतः
90,6,itaś cetaś ca carati nāgo 'sau sukhaśītale garuḍo 'pi ca yatrāste taṃ deśam api yāty asau,इतश् चेतश् च चरति नागो ऽसौ सुखशीतले गरुडो ऽपि च यत्रास्ते तं देशम् अपि यात्य् असौ
90,7,garuḍaḥ pannagaṃ dṛṣṭvā carantaṃ nirbhayena tu taṃ gṛhītvā mahānāgaṃ prākṣipat svasya veśmani,गरुडः पन्नगं दृष्ट्वा चरन्तं निर्भयेन तु तं गृहीत्वा महानागं प्राक्षिपत् स्वस्य वेश्मनि
90,8,taṃ baddhvā gāruḍaiḥ pāśair garuḍo nāgasattamam etasminn antare nandī provāceśaṃ jagatprabhum,तं बद्ध्वा गारुडैः पाशैर् गरुडो नागसत्तमम् एतस्मिन्न् अन्तरे नन्दी प्रोवाचेशं जगत्प्रभुम्
90,9,nūnaṃ nāgo na cāyāti bhakṣito baddha eva vā garuḍena sureśāna jīvan nāgo na saṃvrajet,नूनं नागो न चायाति भक्षितो बद्ध एव वा गरुडेन सुरेशान जीवन् नागो न संव्रजेत्
90,10,nandino vacanaṃ śrutvā jñātvā śaṃbhur athābravīt,नन्दिनो वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा शंभुर् अथाब्रवीत्
90,11,garuḍasya gṛhe nāgo baddhas tiṣṭhati satvaram gatvā taṃ jagatām īśaṃ viṣṇuṃ stuhi janārdanam,गरुडस्य गृहे नागो बद्धस् तिष्ठति सत्वरम् गत्वा तं जगताम् ईशं विष्णुं स्तुहि जनार्दनम्
90,12,baddhaṃ nāgaṃ kāśyapena madvākyād ānaya svayam tat prabhor vacanaṃ śrutvā nandī gatvā śriyaḥ patim,बद्धं नागं काश्यपेन मद्वाक्याद् आनय स्वयम् तत् प्रभोर् वचनं श्रुत्वा नन्दी गत्वा श्रियः पतिम्
90,13,vyajñāpayat svayaṃ vākyaṃ viṣṇuṃ lokaparāyaṇam nārāyaṇaḥ prītamanā garuḍaṃ vākyam abravīt,व्यज्ञापयत् स्वयं वाक्यं विष्णुं लोकपरायणम् नारायणः प्रीतमना गरुडं वाक्यम् अब्रवीत्
90,14,vinatātmaja me vākyān nandine dehi pannagam kampamānas tad ākarṇya nety uvāca vihaṃgamaḥ viṣṇum apy abravīt kopāt suparṇo nandino 'ntike,विनतात्मज मे वाक्यान् नन्दिने देहि पन्नगम् कम्पमानस् तद् आकर्ण्य नेत्य् उवाच विहंगमः विष्णुम् अप्य् अब्रवीत् कोपात् सुपर्णो नन्दिनो ऽन्तिके
90,15,yad yat priyatamaṃ kiṃcid bhṛtyebhyaḥ prabhaviṣṇavaḥ dāsyanty anye bhavān naiva mayānītaṃ hariṣyati,यद् यत् प्रियतमं किंचिद् भृत्येभ्यः प्रभविष्णवः दास्यन्त्य् अन्ये भवान् नैव मयानीतं हरिष्यति
90,16,paśya devaṃ trinayanaṃ nāgaṃ mokṣyati nandinā mayopapāditaṃ nāgaṃ tvaṃ tu dāsyasi nandine,पश्य देवं त्रिनयनं नागं मोक्ष्यति नन्दिना मयोपपादितं नागं त्वं तु दास्यसि नन्दिने
90,17,tvāṃ vahāmi sadā svāmin mama deyaṃ sadā tvayā mayopapāditaṃ nāgaṃ vaktuṃ dehīti nocitam,त्वां वहामि सदा स्वामिन् मम देयं सदा त्वया मयोपपादितं नागं वक्तुं देहीति नोचितम्
90,18,satāṃ prabhūṇāṃ neyaṃ syād vṛttiḥ sadvṛttikāriṇām santo dāsyanti bhṛtyebhyo madupāttaharo bhavān,सतां प्रभूणां नेयं स्याद् वृत्तिः सद्वृत्तिकारिणाम् सन्तो दास्यन्ति भृत्येभ्यो मदुपात्तहरो भवान्
90,19,daityāñ jayasi saṃgrāme madbalenaiva keśava ahaṃ mahābalīty evaṃ mudhaiva ślāghate bhavān,दैत्याञ् जयसि संग्रामे मद्बलेनैव केशव अहं महाबलीत्य् एवं मुधैव श्लाघते भवान्
90,20,garuḍasyeti tad vākyaṃ śrutvā cakragadādharaḥ vihasya nandinaḥ pārśve paśyadbhir lokapālakaiḥ,गरुडस्येति तद् वाक्यं श्रुत्वा चक्रगदाधरः विहस्य नन्दिनः पार्श्वे पश्यद्भिर् लोकपालकैः
90,21,idam āha mahābuddhir māṃ samuhya kṛśo bhavān tvadbalād asurān sarvāñ jeṣye 'haṃ khagasattama,इदम् आह महाबुद्धिर् मां समुह्य कृशो भवान् त्वद्बलाद् असुरान् सर्वाञ् जेष्ये ऽहं खगसत्तम
90,22,ity uktvā śrīpatir brahmañ śāntakopo 'bravīd idam vahāṅguliṃ karasyāśu kaniṣṭhāṃ nandino 'ntike,इत्य् उक्त्वा श्रीपतिर् ब्रह्मञ् शान्तकोपो ऽब्रवीद् इदम् वहाङ्गुलिं करस्याशु कनिष्ठां नन्दिनो ऽन्तिके
90,23,garuḍasya tato mūrdhni nyasyedaṃ punar abravīt satyaṃ māṃ vahase nityaṃ paśya dharmaṃ vihaṃgama,गरुडस्य ततो मूर्ध्नि न्यस्येदं पुनर् अब्रवीत् सत्यं मां वहसे नित्यं पश्य धर्मं विहंगम
90,24,nyastāyāṃ ca tato 'ṅgulyāṃ śiraḥ kukṣau samāviśat kukṣiś ca caraṇasyāntaḥ prāviśac cūrṇito 'bhavat tataḥ kṛtāñjalir dīno vyathito lajjayānvitaḥ,न्यस्तायां च ततो ऽङ्गुल्यां शिरः कुक्षौ समाविशत् कुक्षिश् च चरणस्यान्तः प्राविशच् चूर्णितो ऽभवत् ततः कृताञ्जलिर् दीनो व्यथितो लज्जयान्वितः
90,25,trāhi trāhi jagannātha bhṛtyaṃ mām aparādhinam tvaṃ prabhuḥ sarvalokānāṃ dhartā dhāryas tvam eva ca,त्राहि त्राहि जगन्नाथ भृत्यं माम् अपराधिनम् त्वं प्रभुः सर्वलोकानां धर्ता धार्यस् त्वम् एव च
90,26,aparādhasahasrāṇi kṣamante prabhaviṣṇavaḥ kṛtāparādhe 'pi jane mahatī yasya vai kṛpā,अपराधसहस्राणि क्षमन्ते प्रभविष्णवः कृतापराधे ऽपि जने महती यस्य वै कृपा
90,27,vadanti munayaḥ sarve tvām eva karuṇākaram rakṣasvārtaṃ jaganmātar mām ambujanivāsini kamale bālakaṃ dīnam ārtaṃ tanayavatsale,वदन्ति मुनयः सर्वे त्वाम् एव करुणाकरम् रक्षस्वार्तं जगन्मातर् माम् अम्बुजनिवासिनि कमले बालकं दीनम् आर्तं तनयवत्सले
90,28,tataḥ kṛpānvitā devī śrīr apy āha janārdanam,ततः कृपान्विता देवी श्रीर् अप्य् आह जनार्दनम्
90,29,rakṣa nātha svakaṃ bhṛtyaṃ garuḍaṃ vipadaṃ gatam janārdana uvācedaṃ nandinaṃ śaṃbhuvāhanam,रक्ष नाथ स्वकं भृत्यं गरुडं विपदं गतम् जनार्दन उवाचेदं नन्दिनं शंभुवाहनम्
90,30,naya nāgaṃ sagaruḍaṃ śaṃbhor antikam eva ca tatprasādāc ca garuḍo maheśvaranirīkṣitaḥ ātmīyaṃ ca punā rūpaṃ garuḍaḥ samavāpsyati,नय नागं सगरुडं शंभोर् अन्तिकम् एव च तत्प्रसादाच् च गरुडो महेश्वरनिरीक्षितः आत्मीयं च पुना रूपं गरुडः समवाप्स्यति
90,31,tathety uktvā ca vṛṣabho nāgena garuḍena ca śanaiḥ sa śaṃkaraṃ gatvā sarvaṃ tasmai nyavedayat śaṃkaro 'pi garutmantaṃ provāca śaśiśekharaḥ,तथेत्य् उक्त्वा च वृषभो नागेन गरुडेन च शनैः स शंकरं गत्वा सर्वं तस्मै न्यवेदयत् शंकरो ऽपि गरुत्मन्तं प्रोवाच शशिशेखरः
90,32,yāhi gaṅgāṃ mahābāho gautamīṃ lokapāvanīm sarvakāmapradāṃ śāntāṃ tām āplutya punar vapuḥ,याहि गङ्गां महाबाहो गौतमीं लोकपावनीम् सर्वकामप्रदां शान्तां ताम् आप्लुत्य पुनर् वपुः
90,33,prāpsyase sarvakāmāṃś ca śatadhātha sahasradhā sarvapāpopataptā ye durdaivonmūlitodyamāḥ prāṇino 'bhīṣṭadā teṣāṃ śaraṇaṃ khaga gautamī,प्राप्स्यसे सर्वकामांश् च शतधाथ सहस्रधा सर्वपापोपतप्ता ये दुर्दैवोन्मूलितोद्यमाः प्राणिनो ऽभीष्टदा तेषां शरणं खग गौतमी
90,34,tadvākyaṃ praṇato bhūtvā śrutvā tu garuḍo 'bhyagāt gaṅgām āplutya garuḍaḥ śivaṃ viṣṇuṃ nanāma saḥ,तद्वाक्यं प्रणतो भूत्वा श्रुत्वा तु गरुडो ऽभ्यगात् गङ्गाम् आप्लुत्य गरुडः शिवं विष्णुं ननाम सः
90,35,tataḥ svarṇamayaḥ pakṣī vajradeho mahābalaḥ vegī bhavan muniśreṣṭha punar viṣṇum iyāt sudhīḥ,ततः स्वर्णमयः पक्षी वज्रदेहो महाबलः वेगी भवन् मुनिश्रेष्ठ पुनर् विष्णुम् इयात् सुधीः
90,36,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ gāruḍaṃ sarvakāmadam tatra snānādi yat kiṃcit karoti prayato naraḥ sarvaṃ tad akṣayaṃ vatsa śivaviṣṇupriyāvaham,ततः प्रभृति तत् तीर्थं गारुडं सर्वकामदम् तत्र स्नानादि यत् किंचित् करोति प्रयतो नरः सर्वं तद् अक्षयं वत्स शिवविष्णुप्रियावहम्
91,1,tato govardhanaṃ tīrthaṃ sarvapāpapraṇāśanam pitṝṇāṃ puṇyajananaṃ smaraṇād api pāpanut,ततो गोवर्धनं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् पितॄणां पुण्यजननं स्मरणाद् अपि पापनुत्
91,2,tasya prabhāva eṣa syān mayā dṛṣṭas tu nārada brāhmaṇaḥ karṣakaḥ kaścij jābālir iti viśrutaḥ,तस्य प्रभाव एष स्यान् मया दृष्टस् तु नारद ब्राह्मणः कर्षकः कश्चिज् जाबालिर् इति विश्रुतः
91,3,na vimuñcaty anaḍvāhau madhyaṃ yāte 'pi bhāskare pratodena pratudati pṛṣṭhato 'pi ca pārśvayoḥ,न विमुञ्चत्य् अनड्वाहौ मध्यं याते ऽपि भास्करे प्रतोदेन प्रतुदति पृष्ठतो ऽपि च पार्श्वयोः
91,4,tau gāvāv aśrupūrṇākṣau dṛṣṭvā gauḥ kāmadohinī surabhir jagatāṃ mātā nandine sarvam abravīt,तौ गावाव् अश्रुपूर्णाक्षौ दृष्ट्वा गौः कामदोहिनी सुरभिर् जगतां माता नन्दिने सर्वम् अब्रवीत्
91,5,sa cāpi vyathito bhūtvā śaṃbhave tan nyavedayat śaṃbhuś ca vṛṣabhaṃ prāha sarvaṃ sidhyatu te vacaḥ,स चापि व्यथितो भूत्वा शंभवे तन् न्यवेदयत् शंभुश् च वृषभं प्राह सर्वं सिध्यतु ते वचः
91,6,śivājñāsahito nandī gojātaṃ sarvam āharat naṣṭeṣu goṣu sarveṣu svarge martye tatas tvarā,शिवाज्ञासहितो नन्दी गोजातं सर्वम् आहरत् नष्टेषु गोषु सर्वेषु स्वर्गे मर्त्ये ततस् त्वरा
91,7,mām avocan suragaṇā vinā gobhir na jīvyate tān avocaṃ surān sarvāñ śaṃkaraṃ yāta yācata,माम् अवोचन् सुरगणा विना गोभिर् न जीव्यते तान् अवोचं सुरान् सर्वाञ् शंकरं यात याचत
91,8,tathaiveśaṃ tu te sarve stutvā kāryaṃ nyavedayan īśo 'pi vibudhān āha jānāti vṛṣabho mama,तथैवेशं तु ते सर्वे स्तुत्वा कार्यं न्यवेदयन् ईशो ऽपि विबुधान् आह जानाति वृषभो मम
91,9,te vṛṣaṃ procur amarā dehi gā upakāriṇaḥ vṛṣo 'pi vibudhān āha gosavaḥ kriyatāṃ kratuḥ,ते वृषं प्रोचुर् अमरा देहि गा उपकारिणः वृषो ऽपि विबुधान् आह गोसवः क्रियतां क्रतुः
91,10,tataḥ prāpsyatha gāḥ sarvā yā divyā yāś ca mānuṣāḥ tataḥ pravartate yajño gosavo devanirmitaḥ,ततः प्राप्स्यथ गाः सर्वा या दिव्या याश् च मानुषाः ततः प्रवर्तते यज्ञो गोसवो देवनिर्मितः
91,11,gautamyāś ca śubhe pārśve gāvo vavṛdhire tataḥ govardhanaṃ tu tat tīrthaṃ devānāṃ prītivardhanam,गौतम्याश् च शुभे पार्श्वे गावो ववृधिरे ततः गोवर्धनं तु तत् तीर्थं देवानां प्रीतिवर्धनम्
91,12,tatra snānaṃ muniśreṣṭha gosahasraphalapradam kiṃcid dānādinā yat syāt phalaṃ tat tu na vidmahe,तत्र स्नानं मुनिश्रेष्ठ गोसहस्रफलप्रदम् किंचिद् दानादिना यत् स्यात् फलं तत् तु न विद्महे
92,1,pāpapraṇāśanaṃ nāma tīrthaṃ pāpabhayāpaham nāmadheyaṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ,पापप्रणाशनं नाम तीर्थं पापभयापहम् नामधेयं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद यत्नतः
92,2,dhṛtavrata iti khyāto brāhmaṇo lokaviśrutaḥ tasya bhāryā mahī nāma taruṇī lokasundarī,धृतव्रत इति ख्यातो ब्राह्मणो लोकविश्रुतः तस्य भार्या मही नाम तरुणी लोकसुन्दरी
92,3,tasya putraḥ sūryanibhaḥ sanājjāta iti śrutaḥ dhṛtavrataṃ tathākarṣan mṛtyuḥ kālerito mune,तस्य पुत्रः सूर्यनिभः सनाज्जात इति श्रुतः धृतव्रतं तथाकर्षन् मृत्युः कालेरितो मुने
92,4,tataḥ sā bālavidhavā bālaputrā surūpiṇī trātāraṃ naiva paśyantī gālavāśramam abhyagāt,ततः सा बालविधवा बालपुत्रा सुरूपिणी त्रातारं नैव पश्यन्ती गालवाश्रमम् अभ्यगात्
92,5,tasmai putraṃ nivedyātha svairiṇī pāpamohitā sā babhrāma bahūn deśān puṃskāmā kāmacāriṇī,तस्मै पुत्रं निवेद्याथ स्वैरिणी पापमोहिता सा बभ्राम बहून् देशान् पुंस्कामा कामचारिणी
92,6,tatputro gālavagṛhe vedavedāṅgapāragaḥ jāto 'pi mātṛdoṣeṇa veśyeritamatis tv abhūt,तत्पुत्रो गालवगृहे वेदवेदाङ्गपारगः जातो ऽपि मातृदोषेण वेश्येरितमतिस् त्व् अभूत्
92,7,janasthānam iti khyātaṃ nānājātisamāvṛtam tatrāsau paṇyaveṣeṇa adhyāste ca mahī tathā,जनस्थानम् इति ख्यातं नानाजातिसमावृतम् तत्रासौ पण्यवेषेण अध्यास्ते च मही तथा
92,8,tatsuto 'pi bahūn deśān paribabhrāma kāmukaḥ so 'pi kālavaśāt tatra janasthāne 'vasat tadā,तत्सुतो ऽपि बहून् देशान् परिबभ्राम कामुकः सो ऽपि कालवशात् तत्र जनस्थाने ऽवसत् तदा
92,9,striyam ākāṅkṣate veśyāṃ dhṛtavratasuto dvijaḥ mahī cāpi dhanaṃ dātṝn puruṣān samapekṣate,स्त्रियम् आकाङ्क्षते वेश्यां धृतव्रतसुतो द्विजः मही चापि धनं दातॄन् पुरुषान् समपेक्षते
92,10,mene na putram ātmīyaṃ sa cāpi na tu mātaram tayoḥ samāgamaś cāsīd vidhinā mātṛputrayoḥ,मेने न पुत्रम् आत्मीयं स चापि न तु मातरम् तयोः समागमश् चासीद् विधिना मातृपुत्रयोः
92,11,evaṃ bahutithe kāle putre mātari gacchati tayoḥ parasparaṃ jñānaṃ naivāsīn mātṛputrayoḥ,एवं बहुतिथे काले पुत्रे मातरि गच्छति तयोः परस्परं ज्ञानं नैवासीन् मातृपुत्रयोः
92,12,evaṃ pravartamānasya pitṛdharmeṇa sanmatiḥ āsīt tasyāpy asadvṛtteḥ śṛṇu nārada citravat,एवं प्रवर्तमानस्य पितृधर्मेण सन्मतिः आसीत् तस्याप्य् असद्वृत्तेः शृणु नारद चित्रवत्
92,13,svairasthityā vartamāno nedaṃ sa parihātavān brāhmīṃ saṃdhyām anuṣṭhāya tad ūrdhvaṃ tu dhanārjanam,स्वैरस्थित्या वर्तमानो नेदं स परिहातवान् ब्राह्मीं संध्याम् अनुष्ठाय तद् ऊर्ध्वं तु धनार्जनम्
92,14,vidyābalena vittāni bahūny ārjya dadāty asau tathā sa prātar utthāya gaṅgāṃ gatvā yathāvidhi,विद्याबलेन वित्तानि बहून्य् आर्ज्य ददात्य् असौ तथा स प्रातर् उत्थाय गङ्गां गत्वा यथाविधि
92,15,śaucādi snānasaṃdhyādi sarvaṃ kāryaṃ yathākramam kṛtvā tu brāhmaṇān natvā tato 'bhyeti svakarmasu,शौचादि स्नानसंध्यादि सर्वं कार्यं यथाक्रमम् कृत्वा तु ब्राह्मणान् नत्वा ततो ऽभ्येति स्वकर्मसु
92,16,prātaḥkāle gautamīṃ tu yadā yāti virūpavān kuṣṭhasarvāṅgaśithilaḥ pūyaśoṇitaniḥsravaḥ,प्रातःकाले गौतमीं तु यदा याति विरूपवान् कुष्ठसर्वाङ्गशिथिलः पूयशोणितनिःस्रवः
92,17,snātvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ yadā yāti surūpadhṛk śāntaḥ sūryāgnisadṛśo mūrtimān iva bhāskaraḥ,स्नात्वा तु गौतमीं गङ्गां यदा याति सुरूपधृक् शान्तः सूर्याग्निसदृशो मूर्तिमान् इव भास्करः
92,18,etad rūpadvayaṃ svasya naiva paśyati sa dvijaḥ gālavo yatra bhagavāṃs tapojñānaparāyaṇaḥ,एतद् रूपद्वयं स्वस्य नैव पश्यति स द्विजः गालवो यत्र भगवांस् तपोज्ञानपरायणः
92,19,āśritya gautamīṃ devīṃ āste ca munibhir vṛtaḥ brāhmaṇo 'pi ca tatraiva nityaṃ tīrthaṃ sametya ca,आश्रित्य गौतमीं देवीं आस्ते च मुनिभिर् वृतः ब्राह्मणो ऽपि च तत्रैव नित्यं तीर्थं समेत्य च
92,20,gālavaṃ ca namasyātha tato yāti svamandiram gaṅgāyāḥ sevanāt pūrvaṃ sanājjātasya yad vapuḥ,गालवं च नमस्याथ ततो याति स्वमन्दिरम् गङ्गायाः सेवनात् पूर्वं सनाज्जातस्य यद् वपुः
92,21,snānasaṃdhyottare kāle punar yad api tad dvije ubhayaṃ tasya tad rūpaṃ gālavo nityam eva ca,स्नानसंध्योत्तरे काले पुनर् यद् अपि तद् द्विजे उभयं तस्य तद् रूपं गालवो नित्यम् एव च
92,22,dṛṣṭvā savismayo mene kiṃcid asty atra kāraṇam evaṃ savismayo bhūtvā gālavaḥ prāha taṃ dvijam,दृष्ट्वा सविस्मयो मेने किंचिद् अस्त्य् अत्र कारणम् एवं सविस्मयो भूत्वा गालवः प्राह तं द्विजम्
92,23,gacchantaṃ tu namasyātha sanājjātaṃ gurur gṛham āhūya yatnato dhīmān kṛpayā vismayena ca,गच्छन्तं तु नमस्याथ सनाज्जातं गुरुर् गृहम् आहूय यत्नतो धीमान् कृपया विस्मयेन च
92,24,ko bhavān kva ca gantāsi kiṃ karoṣi kva bhokṣyasi kiṃnāmā tvaṃ kva śayyā te kā te bhāryā vadasva me,को भवान् क्व च गन्तासि किं करोषि क्व भोक्ष्यसि किंनामा त्वं क्व शय्या ते का ते भार्या वदस्व मे
92,25,gālavasya vacaḥ śrutvā brāhmaṇo 'py āha taṃ munim,गालवस्य वचः श्रुत्वा ब्राह्मणो ऽप्य् आह तं मुनिम्
92,26,śvaḥ kathyate mayā sarvaṃ jñātvā kāryavinirṇayam,श्वः कथ्यते मया सर्वं ज्ञात्वा कार्यविनिर्णयम्
92,27,evam uktvā gālavaṃ taṃ sanājjāto gṛhaṃ yayau bhuktvā rātrau tayā samyak śayyām āsādya bandhakīm uvāca cakitaḥ smṛtvā gālavasya tu yad vacaḥ,एवम् उक्त्वा गालवं तं सनाज्जातो गृहं ययौ भुक्त्वा रात्रौ तया सम्यक् शय्याम् आसाद्य बन्धकीम् उवाच चकितः स्मृत्वा गालवस्य तु यद् वचः
92,28,tvaṃ tu sarvaguṇopetā bandhaky api pativratā āvayoḥ sadṛśī prītir yāvajjīvaṃ pravartatām,त्वं तु सर्वगुणोपेता बन्धक्य् अपि पतिव्रता आवयोः सदृशी प्रीतिर् यावज्जीवं प्रवर्तताम्
92,29,tathāpi kiṃcit pṛcchāmi kiṃnāmnī tvaṃ kva vā kulam kiṃ nu sthānaṃ kva vā bandhur mama sarvaṃ nivedyatām,तथापि किंचित् पृच्छामि किंनाम्नी त्वं क्व वा कुलम् किं नु स्थानं क्व वा बन्धुर् मम सर्वं निवेद्यताम्
92,30,dhṛtavrata iti khyāto brāhmaṇo dīkṣitaḥ śuciḥ tasya bhāryā mahī cāhaṃ matputro gālavāśrame,धृतव्रत इति ख्यातो ब्राह्मणो दीक्षितः शुचिः तस्य भार्या मही चाहं मत्पुत्रो गालवाश्रमे
92,31,utsṛṣṭo matimān bālaḥ sanājjāta iti śrutaḥ ahaṃ tu pūrvadoṣeṇa tyaktvā dharmaṃ kulāgatam svairiṇī tv iha varte 'haṃ viddhi māṃ brāhmaṇīṃ dvija,उत्सृष्टो मतिमान् बालः सनाज्जात इति श्रुतः अहं तु पूर्वदोषेण त्यक्त्वा धर्मं कुलागतम् स्वैरिणी त्व् इह वर्ते ऽहं विद्धि मां ब्राह्मणीं द्विज
92,32,tasyās tad vacanaṃ śrutvā marmaviddha ivābhavat papāta sahasā bhūmau veśyā taṃ vākyam abravīt,तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा मर्मविद्ध इवाभवत् पपात सहसा भूमौ वेश्या तं वाक्यम् अब्रवीत्
92,33,kiṃ tu jātaṃ dvijaśreṣṭha kva ca prītir gatā tava kiṃ tu vākyaṃ mayā coktaṃ tava cittavirodhakṛt,किं तु जातं द्विजश्रेष्ठ क्व च प्रीतिर् गता तव किं तु वाक्यं मया चोक्तं तव चित्तविरोधकृत्
92,34,ātmānam ātmanāśvāsya brāhmaṇo vākyam abravīt,आत्मानम् आत्मनाश्वास्य ब्राह्मणो वाक्यम् अब्रवीत्
92,35,dhṛtavrataḥ pitā vipras tatputro 'haṃ sanādyataḥ mātā mahī mama iyaṃ mama daivād upāgatā,धृतव्रतः पिता विप्रस् तत्पुत्रो ऽहं सनाद्यतः माता मही मम इयं मम दैवाद् उपागता
92,36,etac chrutvā tasya vākyaṃ sāpy abhūd atiduḥkhitā tayos tu śocatoḥ paścāt prabhāte vimale ravau gālavaṃ muniśārdūlaṃ gatvā vipro nyavedayat,एतच् छ्रुत्वा तस्य वाक्यं साप्य् अभूद् अतिदुःखिता तयोस् तु शोचतोः पश्चात् प्रभाते विमले रवौ गालवं मुनिशार्दूलं गत्वा विप्रो न्यवेदयत्
92,37,dhṛtavratasuto brahmaṃs tvayā pūrvaṃ tu pālitaḥ upanītas tvayā caiva mahī mātā mama prabho,धृतव्रतसुतो ब्रह्मंस् त्वया पूर्वं तु पालितः उपनीतस् त्वया चैव मही माता मम प्रभो
92,38,kiṃ karomi ca kiṃ kṛtvā niṣkṛtir mama vai bhavet,किं करोमि च किं कृत्वा निष्कृतिर् मम वै भवेत्
92,39,tad vipravacanaṃ śrutvā gālavaḥ prāha mā śucaḥ tavedaṃ dvividhaṃ rūpaṃ nityaṃ paśyāmy apūrvavat,तद् विप्रवचनं श्रुत्वा गालवः प्राह मा शुचः तवेदं द्विविधं रूपं नित्यं पश्याम्य् अपूर्ववत्
92,40,tataḥ pṛṣṭo 'si vṛttāntaṃ śrutaṃ jñātaṃ mayā yathā yat kṛtyaṃ tava tat sarvaṃ gaṅgāyāṃ pratyagāt kṣayam,ततः पृष्टो ऽसि वृत्तान्तं श्रुतं ज्ञातं मया यथा यत् कृत्यं तव तत् सर्वं गङ्गायां प्रत्यगात् क्षयम्
92,41,asya tīrthasya māhātmyād asyā devyāḥ prasādataḥ pūto 'si pratyahaṃ vatsa nātra kāryā vicāraṇā,अस्य तीर्थस्य माहात्म्याद् अस्या देव्याः प्रसादतः पूतो ऽसि प्रत्यहं वत्स नात्र कार्या विचारणा
92,42,prabhāte tava rūpāṇi sapāpāni tv aharniśam paśye 'haṃ punar apy eva rūpaṃ tava guṇottamam,प्रभाते तव रूपाणि सपापानि त्व् अहर्निशम् पश्ये ऽहं पुनर् अप्य् एव रूपं तव गुणोत्तमम्
92,43,āgacchantaṃ tv āgoyuktaṃ gacchantaṃ tvām anāgasam paśyāmi nityaṃ tasmāt tvaṃ pūto devyā kṛto 'dhunā,आगच्छन्तं त्व् आगोयुक्तं गच्छन्तं त्वाम् अनागसम् पश्यामि नित्यं तस्मात् त्वं पूतो देव्या कृतो ऽधुना
92,44,tasmān na kāryaṃ te kiṃcid avaśiṣṭaṃ bhaviṣyati iyaṃ ca mātā te vipra jñātā yā caiva bandhakī,तस्मान् न कार्यं ते किंचिद् अवशिष्टं भविष्यति इयं च माता ते विप्र ज्ञाता या चैव बन्धकी
92,45,paścāttāpaṃ gatātyantaṃ nivṛttā tv atha pātakāt bhūtānāṃ viṣaye prītir vatsa svābhāvikī yataḥ,पश्चात्तापं गतात्यन्तं निवृत्ता त्व् अथ पातकात् भूतानां विषये प्रीतिर् वत्स स्वाभाविकी यतः
92,46,satsaṅgato mahāpuṇyān nivṛttir daivato bhavet atyartham anutapteyaṃ prāgācaritapuṇyataḥ,सत्सङ्गतो महापुण्यान् निवृत्तिर् दैवतो भवेत् अत्यर्थम् अनुतप्तेयं प्रागाचरितपुण्यतः
92,47,snānaṃ kṛtvā cātra tīrthe tataḥ pūtā bhaviṣyati tathā tau cakratur ubhau mātāputrau ca nārada,स्नानं कृत्वा चात्र तीर्थे ततः पूता भविष्यति तथा तौ चक्रतुर् उभौ मातापुत्रौ च नारद
92,48,snānād babhūvatur ubhau gatapāpāv asaṃśayam tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ dhautapāpaṃ pracakṣate,स्नानाद् बभूवतुर् उभौ गतपापाव् असंशयम् ततः प्रभृति तत् तीर्थं धौतपापं प्रचक्षते
92,49,pāpapraṇāśanaṃ nāma gālavaṃ ceti viśrutam mahāpātakam alpaṃ vā tathā yac copapātakam tat sarvaṃ nāśayed etad dhautapāpaṃ supuṇyadam,पापप्रणाशनं नाम गालवं चेति विश्रुतम् महापातकम् अल्पं वा तथा यच् चोपपातकम् तत् सर्वं नाशयेद् एतद् धौतपापं सुपुण्यदम्
93,1,yatra dāśarathī rāmaḥ sītayā sahito dvija pitṝn saṃtarpayām āsa pitṛtīrthaṃ tato viduḥ,यत्र दाशरथी रामः सीतया सहितो द्विज पितॄन् संतर्पयाम् आस पितृतीर्थं ततो विदुः
93,2,tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ tathā sarvam akṣayatām eti nātra kāryā vicāraṇā,तत्र स्नानं च दानं च पितॄणां तर्पणं तथा सर्वम् अक्षयताम् एति नात्र कार्या विचारणा
93,3,yatra dāśarathī rāmo viśvāmitraṃ mahāmunim pūjayām āsa rājendro munibhis tattvadarśibhiḥ,यत्र दाशरथी रामो विश्वामित्रं महामुनिम् पूजयाम् आस राजेन्द्रो मुनिभिस् तत्त्वदर्शिभिः
93,4,viśvāmitraṃ tu tat tīrtham ṛṣijuṣṭaṃ supuṇyadam tatsvarūpaṃ ca vakṣyāmi paṭhitaṃ vedavādibhiḥ,विश्वामित्रं तु तत् तीर्थम् ऋषिजुष्टं सुपुण्यदम् तत्स्वरूपं च वक्ष्यामि पठितं वेदवादिभिः
93,5,anāvṛṣṭir abhūt pūrvaṃ prajānām atibhīṣaṇā viśvāmitro mahāprājñaḥ saśiṣyo gautamīm agāt,अनावृष्टिर् अभूत् पूर्वं प्रजानाम् अतिभीषणा विश्वामित्रो महाप्राज्ञः सशिष्यो गौतमीम् अगात्
93,6,śiṣyān putrāṃś ca jāyāṃ ca kṛśān dṛṣṭvā kṣudhāturān vyathitaḥ kauśikaḥ śrīmāñ śiṣyān idam uvāca ha,शिष्यान् पुत्रांश् च जायां च कृशान् दृष्ट्वा क्षुधातुरान् व्यथितः कौशिकः श्रीमाञ् शिष्यान् इदम् उवाच ह
93,7,yathā kathaṃcid yat kiṃcid yatra kvāpi yathā tathā ānīyatāṃ kiṃtu bhakṣyaṃ bhojyaṃ vā mā vilambyatām idānīm eva gantavyam ānetavyaṃ kṣaṇena tu,यथा कथंचिद् यत् किंचिद् यत्र क्वापि यथा तथा आनीयतां किंतु भक्ष्यं भोज्यं वा मा विलम्ब्यताम् इदानीम् एव गन्तव्यम् आनेतव्यं क्षणेन तु
93,8,ṛṣes tad vacanāc chiṣyāḥ kṣudhitās tvarayā yayuḥ aṭamānā itaś ceto mṛtaṃ dadṛśire śunam,ऋषेस् तद् वचनाच् छिष्याः क्षुधितास् त्वरया ययुः अटमाना इतश् चेतो मृतं ददृशिरे शुनम्
93,9,tam ādāya tvarāyuktā ācāryāya nyavedayan so 'pi taṃ bhadram ity uktvā pratijagrāha pāṇinā,तम् आदाय त्वरायुक्ता आचार्याय न्यवेदयन् सो ऽपि तं भद्रम् इत्य् उक्त्वा प्रतिजग्राह पाणिना
93,10,viśasadhvaṃ śvamāṃsaṃ ca kṣālayadhvaṃ ca vāriṇā pacadhvaṃ mantravac cāpi hutvāgnau tu yathāvidhi,विशसध्वं श्वमांसं च क्षालयध्वं च वारिणा पचध्वं मन्त्रवच् चापि हुत्वाग्नौ तु यथाविधि
93,11,devān ṛṣīn pitṝn anyāṃs tarpayitvātithīn gurūn sarve bhokṣyāmahe śeṣam ity uvāca sa kauśikaḥ,देवान् ऋषीन् पितॄन् अन्यांस् तर्पयित्वातिथीन् गुरून् सर्वे भोक्ष्यामहे शेषम् इत्य् उवाच स कौशिकः
93,12,viśvāmitravacaḥ śrutvā śiṣyāś cakrus tathaiva tat pacyamāne śvamāṃse tu devadūto 'gnir abhyagāt devānāṃ sadane sarvaṃ devebhyas tan nyavedayat,विश्वामित्रवचः श्रुत्वा शिष्याश् चक्रुस् तथैव तत् पच्यमाने श्वमांसे तु देवदूतो ऽग्निर् अभ्यगात् देवानां सदने सर्वं देवेभ्यस् तन् न्यवेदयत्
93,13,devaiḥ śvamāṃsaṃ bhoktavyam āpannam ṛṣikalpitam,देवैः श्वमांसं भोक्तव्यम् आपन्नम् ऋषिकल्पितम्
93,14,agnes tadvacanād indraḥ śyeno bhūtvā vihāyasi sthālīm athāharat pūrṇāṃ māṃsena pihitāṃ tadā,अग्नेस् तद्वचनाद् इन्द्रः श्येनो भूत्वा विहायसि स्थालीम् अथाहरत् पूर्णां मांसेन पिहितां तदा
93,15,tat karma dṛṣṭvā śiṣyās te ṛṣeḥ śyenaṃ nyavedayan hṛtā sthālī muniśreṣṭha śyenenākṛtabuddhinā,तत् कर्म दृष्ट्वा शिष्यास् ते ऋषेः श्येनं न्यवेदयन् हृता स्थाली मुनिश्रेष्ठ श्येनेनाकृतबुद्धिना
93,16,tataś cukopa bhagavāñ śaptukāmas tadā harim tato jñātvā surapatiḥ sthālīṃ cakre madhuplutām,ततश् चुकोप भगवाञ् शप्तुकामस् तदा हरिम् ततो ज्ञात्वा सुरपतिः स्थालीं चक्रे मधुप्लुताम्
93,17,punar niveśayām āsa ulkāsv eva khago hariḥ madhunā tu samāyuktāṃ viśvāmitraś cukopa ha sthālīṃ vīkṣya tataḥ kopād idam āha sa kauśikaḥ,पुनर् निवेशयाम् आस उल्कास्व् एव खगो हरिः मधुना तु समायुक्तां विश्वामित्रश् चुकोप ह स्थालीं वीक्ष्य ततः कोपाद् इदम् आह स कौशिकः
93,18,śvamāṃsam eva no dehi tvaṃ harāmṛtam uttamam no cet tvāṃ bhasmasāt kuryām indro bhītas tadābravīt,श्वमांसम् एव नो देहि त्वं हरामृतम् उत्तमम् नो चेत् त्वां भस्मसात् कुर्याम् इन्द्रो भीतस् तदाब्रवीत्
93,19,madhu hutvā yathānyāyaṃ piba putraiḥ samanvitaḥ kim anena śvamāṃsena amedhyena mahāmune,मधु हुत्वा यथान्यायं पिब पुत्रैः समन्वितः किम् अनेन श्वमांसेन अमेध्येन महामुने
93,20,viśvāmitro 'pi nety āha bhuktenaikena kiṃ phalam prajāḥ sarvāś ca sīdanti kiṃ tena madhunā hare,विश्वामित्रो ऽपि नेत्य् आह भुक्तेनैकेन किं फलम् प्रजाः सर्वाश् च सीदन्ति किं तेन मधुना हरे
93,21,sarveṣām amṛtaṃ cet syād bhokṣye 'ham amṛtaṃ śuci athavā devapitaro bhokṣyantīdaṃ śvamāṃsakam,सर्वेषाम् अमृतं चेत् स्याद् भोक्ष्ये ऽहम् अमृतं शुचि अथवा देवपितरो भोक्ष्यन्तीदं श्वमांसकम्
93,22,paścād ahaṃ tac ca māṃsaṃ bhokṣye nānṛtam asti me tato bhītaḥ sahasrākṣo meghān āhūya tatkṣaṇāt,पश्चाद् अहं तच् च मांसं भोक्ष्ये नानृतम् अस्ति मे ततो भीतः सहस्राक्षो मेघान् आहूय तत्क्षणात्
93,23,vavarṣa cāmṛtaṃ vāri hy amṛtenārpitāḥ prajāḥ paścāt tad amṛtaṃ puṇyaṃ haridattaṃ yathāvidhi,ववर्ष चामृतं वारि ह्य् अमृतेनार्पिताः प्रजाः पश्चात् तद् अमृतं पुण्यं हरिदत्तं यथाविधि
93,24,tarpayitvā surān ādau tarpayitvā jagattrayam vipraḥ saṃbhuktavāñ śiṣyair viśvāmitraḥ svabhāryayā,तर्पयित्वा सुरान् आदौ तर्पयित्वा जगत्त्रयम् विप्रः संभुक्तवाञ् शिष्यैर् विश्वामित्रः स्वभार्यया
93,25,tataḥ prabhṛti tat tīrtham ākhyātaṃ cātipuṇyadam yatrāgataḥ surapatir lokānām amṛtārpaṇam,ततः प्रभृति तत् तीर्थम् आख्यातं चातिपुण्यदम् यत्रागतः सुरपतिर् लोकानाम् अमृतार्पणम्
93,26,saṃjātaṃ māṃsavarjaṃ tu tat tīrthaṃ puṇyadaṃ nṛṇām tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam,संजातं मांसवर्जं तु तत् तीर्थं पुण्यदं नृणाम् तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
93,27,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ viśvāmitram iti smṛtam madhutīrtham athaindraṃ ca śyenaṃ parjanyam eva ca,ततः प्रभृति तत् तीर्थं विश्वामित्रम् इति स्मृतम् मधुतीर्थम् अथैन्द्रं च श्येनं पर्जन्यम् एव च
94,1,śvetatīrtham iti khyātaṃ trailokye viśrutaṃ śubham tasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate,श्वेततीर्थम् इति ख्यातं त्रैलोक्ये विश्रुतं शुभम् तस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
94,2,śveto nāma purā vipro gautamasya priyaḥ sakhā ātithyapūjānirato gautamītīram āśritaḥ,श्वेतो नाम पुरा विप्रो गौतमस्य प्रियः सखा आतिथ्यपूजानिरतो गौतमीतीरम् आश्रितः
94,3,manasā karmaṇā vācā śivabhaktiparāyaṇaḥ dhyāyantaṃ taṃ dvijaśreṣṭhaṃ pūjayantaṃ sadā śivam,मनसा कर्मणा वाचा शिवभक्तिपरायणः ध्यायन्तं तं द्विजश्रेष्ठं पूजयन्तं सदा शिवम्
94,4,pūrṇāyuṣaṃ dvijavaraṃ śivabhaktiparāyaṇam netuṃ dūtāḥ samājagmur dakṣiṇāśāpates tadā,पूर्णायुषं द्विजवरं शिवभक्तिपरायणम् नेतुं दूताः समाजग्मुर् दक्षिणाशापतेस् तदा
94,5,nāśaknuvan gṛhaṃ tasya praveṣṭum api nārada tadā kāle vyatikrānte citrako mṛtyum abravīt,नाशक्नुवन् गृहं तस्य प्रवेष्टुम् अपि नारद तदा काले व्यतिक्रान्ते चित्रको मृत्युम् अब्रवीत्
94,6,kiṃ nāyāti kṣīṇajīvo mṛtyo śvetaḥ kathaṃ tv iti nādyāpy āyānti dūtās te mṛtyor naivocitaṃ tu te,किं नायाति क्षीणजीवो मृत्यो श्वेतः कथं त्व् इति नाद्याप्य् आयान्ति दूतास् ते मृत्योर् नैवोचितं तु ते
94,7,tataś ca kupito mṛtyuḥ prāyāc chvetagṛhaṃ svayam bahiḥsthitāṃs tadā paśyan mṛtyur dūtān bhayārditān provāca kim idaṃ dūtā mṛtyum ūcuś ca dūtakāḥ,ततश् च कुपितो मृत्युः प्रायाच् छ्वेतगृहं स्वयम् बहिःस्थितांस् तदा पश्यन् मृत्युर् दूतान् भयार्दितान् प्रोवाच किम् इदं दूता मृत्युम् ऊचुश् च दूतकाः
94,8,śivena rakṣitaṃ śvetaṃ vayaṃ no vīkṣituṃ kṣamāḥ yeṣāṃ prasanno giriśas teṣāṃ kā nāma bhītayaḥ,शिवेन रक्षितं श्वेतं वयं नो वीक्षितुं क्षमाः येषां प्रसन्नो गिरिशस् तेषां का नाम भीतयः
94,9,pāśapāṇis tadā mṛtyuḥ prāviśad yatra sa dvijaḥ nāsau vipro vijānāti mṛtyuṃ vā yamakiṃkarān,पाशपाणिस् तदा मृत्युः प्राविशद् यत्र स द्विजः नासौ विप्रो विजानाति मृत्युं वा यमकिंकरान्
94,10,śivaṃ pūjayate bhaktyā śvetasya tu samīpataḥ mṛtyuṃ pāśadharaṃ dṛṣṭvā daṇḍī provāca vismitaḥ,शिवं पूजयते भक्त्या श्वेतस्य तु समीपतः मृत्युं पाशधरं दृष्ट्वा दण्डी प्रोवाच विस्मितः
94,11,kim atra vīkṣase mṛtyo daṇḍinaṃ mṛtyur abravīt,किम् अत्र वीक्षसे मृत्यो दण्डिनं मृत्युर् अब्रवीत्
94,12,śvetaṃ netum ihāyātas tasmād vīkṣe dvijottamam,श्वेतं नेतुम् इहायातस् तस्माद् वीक्षे द्विजोत्तमम्
94,13,tvaṃ gacchety abravīd daṇḍī mṛtyuḥ pāśān athākṣipat śvetāya muniśārdūla tato daṇḍī cukopa ha,त्वं गच्छेत्य् अब्रवीद् दण्डी मृत्युः पाशान् अथाक्षिपत् श्वेताय मुनिशार्दूल ततो दण्डी चुकोप ह
94,14,śivadattena daṇḍena daṇḍī mṛtyum atāḍayat tataḥ pāśadharo mṛtyuḥ papāta dharaṇītale,शिवदत्तेन दण्डेन दण्डी मृत्युम् अताडयत् ततः पाशधरो मृत्युः पपात धरणीतले
94,15,tatas te satvaraṃ dūtā hataṃ mṛtyum avekṣya ca yamāya sarvam avadan vadhaṃ mṛtyos tu daṇḍinā,ततस् ते सत्वरं दूता हतं मृत्युम् अवेक्ष्य च यमाय सर्वम् अवदन् वधं मृत्योस् तु दण्डिना
94,16,tataś ca kupito dharmo yamo mahiṣavāhanaḥ citraguptaṃ bahubalaṃ yamadaṇḍaṃ ca rakṣakam,ततश् च कुपितो धर्मो यमो महिषवाहनः चित्रगुप्तं बहुबलं यमदण्डं च रक्षकम्
94,17,mahiṣaṃ bhūtavetālān ādhivyādhīṃs tathaiva ca akṣirogān kukṣirogān karṇaśūlaṃ tathaiva ca,महिषं भूतवेतालान् आधिव्याधींस् तथैव च अक्षिरोगान् कुक्षिरोगान् कर्णशूलं तथैव च
94,18,jvaraṃ ca trividhaṃ pāpaṃ narakāṇi pṛthak pṛthak tvarantām iti tān uktvā jagāma tvarito yamaḥ,ज्वरं च त्रिविधं पापं नरकाणि पृथक् पृथक् त्वरन्ताम् इति तान् उक्त्वा जगाम त्वरितो यमः
94,19,etair anyaiḥ parivṛto yatra śveto dvijottamaḥ tam āyāntaṃ yamaṃ dṛṣṭvā nandī provāca sāyudhaḥ,एतैर् अन्यैः परिवृतो यत्र श्वेतो द्विजोत्तमः तम् आयान्तं यमं दृष्ट्वा नन्दी प्रोवाच सायुधः
94,20,vināyakaṃ tathā skandaṃ bhūtanāthaṃ tu daṇḍinam tatra tad yuddham abhavat sarvalokabhayāvaham,विनायकं तथा स्कन्दं भूतनाथं तु दण्डिनम् तत्र तद् युद्धम् अभवत् सर्वलोकभयावहम्
94,21,kārttikeyaḥ svayaṃ śaktyā bibheda yamakiṃkarān dakṣiṇāśāpatiṃ cāpi nijaghāna balānvitam,कार्त्तिकेयः स्वयं शक्त्या बिभेद यमकिंकरान् दक्षिणाशापतिं चापि निजघान बलान्वितम्
94,22,hatāvaśiṣṭā yāmyās te ādityāya nyavedayan ādityo 'pi suraiḥ sārdhaṃ śrutvā tan mahad adbhutam,हतावशिष्टा याम्यास् ते आदित्याय न्यवेदयन् आदित्यो ऽपि सुरैः सार्धं श्रुत्वा तन् महद् अद्भुतम्
94,23,lokapālair anuvṛto mamāntikam upāgamat ahaṃ viṣṇuś ca bhagavān indro 'gnir varuṇas tathā,लोकपालैर् अनुवृतो ममान्तिकम् उपागमत् अहं विष्णुश् च भगवान् इन्द्रो ऽग्निर् वरुणस् तथा
94,24,candrādityāv aśvinau ca lokapālā marudgaṇāḥ ete cānye ca bahavo vayaṃ yātā yamāntikam,चन्द्रादित्याव् अश्विनौ च लोकपाला मरुद्गणाः एते चान्ये च बहवो वयं याता यमान्तिकम्
94,25,mṛta āste dakṣiṇeśo gaṅgātīre balānvitaḥ samudrāś ca nadā nāgā nānābhūtāny anekaśaḥ,मृत आस्ते दक्षिणेशो गङ्गातीरे बलान्वितः समुद्राश् च नदा नागा नानाभूतान्य् अनेकशः
94,26,tatrājagmuḥ sureśānaṃ draṣṭuṃ vaivasvataṃ yamam taṃ dṛṣṭvā hatasainyaṃ ca yamaṃ devā bhayārditāḥ kṛtāñjalipuṭāḥ śaṃbhum ūcuḥ sarve punaḥ punaḥ,तत्राजग्मुः सुरेशानं द्रष्टुं वैवस्वतं यमम् तं दृष्ट्वा हतसैन्यं च यमं देवा भयार्दिताः कृताञ्जलिपुटाः शंभुम् ऊचुः सर्वे पुनः पुनः
94,27,bhaktipriyatvaṃ te nityaṃ duṣṭahantṛtvam eva ca ādikartar namas tubhyaṃ nīlakaṇṭha namo 'stu te brahmapriya namas te 'stu devapriya namo 'stu te,भक्तिप्रियत्वं ते नित्यं दुष्टहन्तृत्वम् एव च आदिकर्तर् नमस् तुभ्यं नीलकण्ठ नमो ऽस्तु ते ब्रह्मप्रिय नमस् ते ऽस्तु देवप्रिय नमो ऽस्तु ते
94,30,śvetaṃ dvijaṃ bhaktam anāyuṣaṃ te netuṃ yamādiḥ sakalo 'samarthaḥ saṃtoṣam āptāḥ paramaṃ samīkṣya bhaktapriyatvaṃ tvayi nātha satyam BrP_94.28 ye tvāṃ prapannāḥ śaraṇaṃ kṛpāluṃ nālaṃ kṛtānto 'py anuvīkṣituṃ tān evaṃ viditvā śiva eva sarve tvām eva bhaktyā parayā bhajante BrP_94.29 tvam eva jagatāṃ nātha kiṃ na smarasi śaṃkara tvāṃ vinā kaḥ samartho 'tra vyavasthāṃ kartum īśvaraḥ,श्वेतं द्विजं भक्तम् अनायुषं ते नेतुं यमादिः सकलो ऽसमर्थः संतोषम् आप्ताः परमं समीक्ष्य भक्तप्रियत्वं त्वयि नाथ सत्यम् ब्र्प्_९४.२८ ये त्वां प्रपन्नाः शरणं कृपालुं नालं कृतान्तो ऽप्य् अनुवीक्षितुं तान् एवं विदित्वा शिव एव सर्वे त्वाम् एव भक्त्या परया भजन्ते ब्र्प्_९४.२९ त्वम् एव जगतां नाथ किं न स्मरसि शंकर त्वां विना कः समर्थो ऽत्र व्यवस्थां कर्तुम् ईश्वरः
94,31,evaṃ tu stuvatāṃ teṣāṃ purastād abhavac chivaḥ kiṃ dadāmīti tān āha idam ūcuḥ surā api,एवं तु स्तुवतां तेषां पुरस्ताद् अभवच् छिवः किं ददामीति तान् आह इदम् ऊचुः सुरा अपि
94,32,ayaṃ vaivasvato dharmo niyantā sarvadehinām dharmādharmavyavasthāyāṃ sthāpito lokapālakaḥ,अयं वैवस्वतो धर्मो नियन्ता सर्वदेहिनाम् धर्माधर्मव्यवस्थायां स्थापितो लोकपालकः
94,33,nāyaṃ vadham avāpnoti nāparādhī na pāpakṛt vinā tena jagaddhātur naiva kiṃcid bhaviṣyati,नायं वधम् अवाप्नोति नापराधी न पापकृत् विना तेन जगद्धातुर् नैव किंचिद् भविष्यति
94,34,tasmāj jīvaya deveśa yamaṃ sabalavāhanam prārthanā saphalā nātha mahatsu na vṛthā bhavet,तस्माज् जीवय देवेश यमं सबलवाहनम् प्रार्थना सफला नाथ महत्सु न वृथा भवेत्
94,35,tataḥ provāca bhagavāñ jīvayeyam asaṃśayam yamaṃ yadi vaco me 'dya anumanyanti devatāḥ,ततः प्रोवाच भगवाञ् जीवयेयम् असंशयम् यमं यदि वचो मे ऽद्य अनुमन्यन्ति देवताः
94,36,tataḥ procuḥ surāḥ sarve kurmo vākyaṃ tvayoditam haribrahmādisahitaṃ vaśe yasyākhilaṃ jagat,ततः प्रोचुः सुराः सर्वे कुर्मो वाक्यं त्वयोदितम् हरिब्रह्मादिसहितं वशे यस्याखिलं जगत्
94,37,tataḥ provāca bhagavān amarān samupāgatān madbhakto na mṛtiṃ yātu nety ūcur amarāḥ punaḥ,ततः प्रोवाच भगवान् अमरान् समुपागतान् मद्भक्तो न मृतिं यातु नेत्य् ऊचुर् अमराः पुनः
94,38,amarāḥ syus tato deva sarvalokāś carācarāḥ amartyamartyabhedo 'yaṃ na syād deva jaganmaya,अमराः स्युस् ततो देव सर्वलोकाश् चराचराः अमर्त्यमर्त्यभेदो ऽयं न स्याद् देव जगन्मय
94,39,punar apy āha tāñ śaṃbhuḥ śṛṇvantu mama bhāṣitam madbhaktānāṃ vaiṣṇavānāṃ gautamīm anusevatām,पुनर् अप्य् आह ताञ् शंभुः शृण्वन्तु मम भाषितम् मद्भक्तानां वैष्णवानां गौतमीम् अनुसेवताम्
94,40,vayaṃ tu svāmino nityaṃ na mṛtyuḥ svāmyam arhati vārttāpy eṣāṃ na kartavyā yamena tu kadācana,वयं तु स्वामिनो नित्यं न मृत्युः स्वाम्यम् अर्हति वार्त्ताप्य् एषां न कर्तव्या यमेन तु कदाचन
94,41,ādhivyādhyādibhir jātu kāryo nābhibhavaḥ kvacit ye śivaṃ śaraṇaṃ yātās te muktās tatkṣaṇād api,आधिव्याध्यादिभिर् जातु कार्यो नाभिभवः क्वचित् ये शिवं शरणं यातास् ते मुक्तास् तत्क्षणाद् अपि
94,42,sānugasya yamasyāto namasyāḥ sarva eva te tathety ūcuḥ suragaṇā devadevaṃ śivaṃ prati,सानुगस्य यमस्यातो नमस्याः सर्व एव ते तथेत्य् ऊचुः सुरगणा देवदेवं शिवं प्रति
94,43,tataś ca bhagavān nātho nandinaṃ prāha vāhanam,ततश् च भगवान् नाथो नन्दिनं प्राह वाहनम्
94,44,gautamyā udakena tvam abhiṣiñca mṛtaṃ yamam,गौतम्या उदकेन त्वम् अभिषिञ्च मृतं यमम्
94,45,tato yamādayaḥ sarve abhiṣiktās tu nandinā utthitāś ca sajīvās te dakṣiṇāśāṃ tato gatāḥ,ततो यमादयः सर्वे अभिषिक्तास् तु नन्दिना उत्थिताश् च सजीवास् ते दक्षिणाशां ततो गताः
94,46,uttare gautamītīre viṣṇvādyāḥ sarvadaivatāḥ sthitā āsan pūjayanto devadevaṃ maheśvaram,उत्तरे गौतमीतीरे विष्ण्वाद्याः सर्वदैवताः स्थिता आसन् पूजयन्तो देवदेवं महेश्वरम्
94,47,tatrāsann ayutāny aṣṭa sahasrāṇi caturdaśa tathā ṣaṭ ca sahasrāṇi punaḥ ṣaṭ ca tathaiva ca,तत्रासन्न् अयुतान्य् अष्ट सहस्राणि चतुर्दश तथा षट् च सहस्राणि पुनः षट् च तथैव च
94,48,ṣaḍ dakṣiṇe tathā tīre tīrthānām ayutatrayam puṇyam ākhyānam etad dhi śvetatīrthasya nārada,षड् दक्षिणे तथा तीरे तीर्थानाम् अयुतत्रयम् पुण्यम् आख्यानम् एतद् धि श्वेततीर्थस्य नारद
94,49,yatrāsau patito mṛtyur mṛtyutīrthaṃ tad ucyate tasya śravaṇamātreṇa sahasraṃ jīvate samāḥ,यत्रासौ पतितो मृत्युर् मृत्युतीर्थं तद् उच्यते तस्य श्रवणमात्रेण सहस्रं जीवते समाः
94,50,tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvapāpapraṇāśanam śravaṇaṃ paṭhanaṃ cāpi smaraṇaṃ ca malakṣayam karoti sarvalokānāṃ bhuktimuktipradāyakam,तत्र स्नानं च दानं च सर्वपापप्रणाशनम् श्रवणं पठनं चापि स्मरणं च मलक्षयम् करोति सर्वलोकानां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
95,1,śukratīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām sarvapāpapraśamanaṃ sarvavyādhivināśanam,शुक्रतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् सर्वपापप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम्
95,2,aṅgirāś ca bhṛguś caiva ṛṣī paramadhārmikau tayoḥ putrau mahāprājñau rūpabuddhivilāsinau,अङ्गिराश् च भृगुश् चैव ऋषी परमधार्मिकौ तयोः पुत्रौ महाप्राज्ञौ रूपबुद्धिविलासिनौ
95,3,jīvaḥ kavir iti khyātau mātāpitror vaśe ratau upanītau sutau dṛṣṭvā pitarāv ūcatur mithaḥ,जीवः कविर् इति ख्यातौ मातापित्रोर् वशे रतौ उपनीतौ सुतौ दृष्ट्वा पितराव् ऊचतुर् मिथः
95,4,āvayor eka evāstu śāstā nityaṃ ca putrayoḥ tasmād ekaḥ śāsitā syāt tiṣṭhatv eko yathāsukham,आवयोर् एक एवास्तु शास्ता नित्यं च पुत्रयोः तस्माद् एकः शासिता स्यात् तिष्ठत्व् एको यथासुखम्
95,5,etac chrutvā tataḥ śīghram aṅgirāḥ prāha bhārgavam adhyāpayiṣye sadṛśaṃ sukhaṃ tiṣṭhatu bhārgavaḥ,एतच् छ्रुत्वा ततः शीघ्रम् अङ्गिराः प्राह भार्गवम् अध्यापयिष्ये सदृशं सुखं तिष्ठतु भार्गवः
95,6,etac chrutvā cāṅgiraso vākyaṃ bhṛgukulodvahaḥ tatheti matvāṅgirase śukraṃ tasmai nyavedayat,एतच् छ्रुत्वा चाङ्गिरसो वाक्यं भृगुकुलोद्वहः तथेति मत्वाङ्गिरसे शुक्रं तस्मै न्यवेदयत्
95,7,ubhāv api sutau nityam adhyāpayati vai pṛthak vaiṣamyabuddhyā tau bālau cirāc chukro 'bravīd idam,उभाव् अपि सुतौ नित्यम् अध्यापयति वै पृथक् वैषम्यबुद्ध्या तौ बालौ चिराच् छुक्रो ऽब्रवीद् इदम्
95,8,vaiṣamyeṇa guro māṃ tvam adhyāpayasi nityaśaḥ gurūṇāṃ nedam ucitaṃ vaiṣamyaṃ putraśiṣyayoḥ,वैषम्येण गुरो मां त्वम् अध्यापयसि नित्यशः गुरूणां नेदम् उचितं वैषम्यं पुत्रशिष्ययोः
95,9,vaiṣamyeṇa ca vartante mūḍhāḥ śiṣyeṣu deśikāḥ naiṣā viṣamabuddhīnāṃ saṃkhyā pāpasya vidyate,वैषम्येण च वर्तन्ते मूढाः शिष्येषु देशिकाः नैषा विषमबुद्धीनां संख्या पापस्य विद्यते
95,10,ācārya samyag jñāto 'si namasye 'haṃ punaḥ punaḥ gaccheyaṃ gurum anyaṃ vai mām anujñātum arhasi,आचार्य सम्यग् ज्ञातो ऽसि नमस्ये ऽहं पुनः पुनः गच्छेयं गुरुम् अन्यं वै माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि
95,11,gaccheyaṃ pitaraṃ brahman yady asau viṣamo bhavet tato vānyatra gacchāmi svāmin pṛṣṭo 'si gamyate,गच्छेयं पितरं ब्रह्मन् यद्य् असौ विषमो भवेत् ततो वान्यत्र गच्छामि स्वामिन् पृष्टो ऽसि गम्यते
95,12,guruṃ bṛhaspatiṃ dṛṣṭvā anujñātas tv agāt tataḥ avāptavidyaḥ pitaraṃ gaccheyaṃ cety acintayat,गुरुं बृहस्पतिं दृष्ट्वा अनुज्ञातस् त्व् अगात् ततः अवाप्तविद्यः पितरं गच्छेयं चेत्य् अचिन्तयत्
95,13,tasmāt kam anupṛccheyam utkṛṣṭaḥ ko gurur bhavet iti smaran mahāprājñam apṛcchad vṛddhagautamam,तस्मात् कम् अनुपृच्छेयम् उत्कृष्टः को गुरुर् भवेत् इति स्मरन् महाप्राज्ञम् अपृच्छद् वृद्धगौतमम्
95,14,ko guruḥ syān muniśreṣṭha mama brūhi gurur bhavet trayāṇām api lokānāṃ yo gurus taṃ vrajāmy aham,को गुरुः स्यान् मुनिश्रेष्ठ मम ब्रूहि गुरुर् भवेत् त्रयाणाम् अपि लोकानां यो गुरुस् तं व्रजाम्य् अहम्
95,15,sa prāha jagatām īśaṃ śaṃbhuṃ devaṃ jagadgurum kvārādhayāmi giriśam ity uktaḥ prāha gautamaḥ,स प्राह जगताम् ईशं शंभुं देवं जगद्गुरुम् क्वाराधयामि गिरिशम् इत्य् उक्तः प्राह गौतमः
95,16,gautamyāṃ tu śucir bhūtvā stotrais toṣaya śaṃkaram tatas tuṣṭo jagannāthaḥ sa te vidyāṃ pradāsyati,गौतम्यां तु शुचिर् भूत्वा स्तोत्रैस् तोषय शंकरम् ततस् तुष्टो जगन्नाथः स ते विद्यां प्रदास्यति
95,17,gautamasya tu tadvākyāt prāgād gaṅgāṃ sa bhārgavaḥ snātvā bhūtvā śuciḥ samyak stutiṃ cakre sa bālakaḥ,गौतमस्य तु तद्वाक्यात् प्रागाद् गङ्गां स भार्गवः स्नात्वा भूत्वा शुचिः सम्यक् स्तुतिं चक्रे स बालकः
95,18,bālo 'haṃ bālabuddhiś ca bālacandradhara prabho nāhaṃ jānāmi te kiṃcit stutiṃ kartuṃ namo 'stu te,बालो ऽहं बालबुद्धिश् च बालचन्द्रधर प्रभो नाहं जानामि ते किंचित् स्तुतिं कर्तुं नमो ऽस्तु ते
95,19,parityaktasya guruṇā na mamāsti suhṛt sakhā tvaṃ prabhuḥ sarvabhāvena jagannātha namo 'stu te,परित्यक्तस्य गुरुणा न ममास्ति सुहृत् सखा त्वं प्रभुः सर्वभावेन जगन्नाथ नमो ऽस्तु ते
95,20,gurur gurumatāṃ deva mahatāṃ ca mahān asi aham alpataro bālo jaganmaya namo 'stu te,गुरुर् गुरुमतां देव महतां च महान् असि अहम् अल्पतरो बालो जगन्मय नमो ऽस्तु ते
95,21,vidyārthaṃ hi sureśāna nāhaṃ vedmi bhavadgatim māṃ tvaṃ ca kṛpayā paśya lokasākṣin namo 'stu te,विद्यार्थं हि सुरेशान नाहं वेद्मि भवद्गतिम् मां त्वं च कृपया पश्य लोकसाक्षिन् नमो ऽस्तु ते
95,22,evaṃ tu stuvatas tasya prasanno 'bhūt sureśvaraḥ,एवं तु स्तुवतस् तस्य प्रसन्नो ऽभूत् सुरेश्वरः
95,23,kāmaṃ varaya bhadraṃ te yac cāpi suradurlabham,कामं वरय भद्रं ते यच् चापि सुरदुर्लभम्
95,24,kavir apy āha deveśaṃ kṛtāñjalir udāradhīḥ,कविर् अप्य् आह देवेशं कृताञ्जलिर् उदारधीः
95,25,brahmādibhiś ca ṛṣibhir yā vidyā naiva gocarā tāṃ vidyāṃ nātha yāciṣye tvaṃ gurur mama daivatam,ब्रह्मादिभिश् च ऋषिभिर् या विद्या नैव गोचरा तां विद्यां नाथ याचिष्ये त्वं गुरुर् मम दैवतम्
95,26,mṛtasaṃjīvinīṃ vidyām ajñātāṃ tridaśair api tāṃ dattavān suraśreṣṭhas tasmai śukrāya yācate,मृतसंजीविनीं विद्याम् अज्ञातां त्रिदशैर् अपि तां दत्तवान् सुरश्रेष्ठस् तस्मै शुक्राय याचते
95,27,itarā laukikī vidyā vaidikī cānyagocarā kiṃ punaḥ śaṃkare tuṣṭe vicāryam avaśiṣyate,इतरा लौकिकी विद्या वैदिकी चान्यगोचरा किं पुनः शंकरे तुष्टे विचार्यम् अवशिष्यते
95,28,sa tu labdhvā mahāvidyāṃ prāyāt svapitaraṃ gurum daityānāṃ ca guruś cāsīd vidyayā pūjitaḥ kaviḥ,स तु लब्ध्वा महाविद्यां प्रायात् स्वपितरं गुरुम् दैत्यानां च गुरुश् चासीद् विद्यया पूजितः कविः
95,29,tataḥ kadācit tāṃ vidyāṃ kasmiṃścit kāraṇāntare kaco bṛhaspatisuto vidyāṃ prāptaḥ kaves tu tām,ततः कदाचित् तां विद्यां कस्मिंश्चित् कारणान्तरे कचो बृहस्पतिसुतो विद्यां प्राप्तः कवेस् तु ताम्
95,30,kacād bṛhaspatiś cāpi tato devāḥ pṛthak pṛthak avāpur mahatīṃ vidyāṃ yām āhur mṛtajīvinīm,कचाद् बृहस्पतिश् चापि ततो देवाः पृथक् पृथक् अवापुर् महतीं विद्यां याम् आहुर् मृतजीविनीम्
95,31,yatra sā kavinā prāptā vidyāpūjya maheśvaram gautamyā uttare pāre śukratīrthaṃ tad ucyate,यत्र सा कविना प्राप्ता विद्यापूज्य महेश्वरम् गौतम्या उत्तरे पारे शुक्रतीर्थं तद् उच्यते
95,32,mṛtasaṃjīvinītīrtham āyurārogyavardhanam snānaṃ dānaṃ ca yat kiṃcit sarvam akṣayapuṇyadam,मृतसंजीविनीतीर्थम् आयुरारोग्यवर्धनम् स्नानं दानं च यत् किंचित् सर्वम् अक्षयपुण्यदम्
96,1,indratīrtham iti khyātaṃ brahmahatyāvināśanam smaraṇād api pāpaughakleśasaṃghavināśanam,इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं ब्रह्महत्याविनाशनम् स्मरणाद् अपि पापौघक्लेशसंघविनाशनम्
96,2,purā vṛtravadhe vṛtte brahmahatyā tu nārada śacīpatiṃ cānugatā tāṃ dṛṣṭvā bhītavad dhariḥ,पुरा वृत्रवधे वृत्ते ब्रह्महत्या तु नारद शचीपतिं चानुगता तां दृष्ट्वा भीतवद् धरिः
96,3,indras tato vṛtrahantā itaś cetaś ca dhāvati yatra yatra tv asau yāti hatyā sāpīndragāminī,इन्द्रस् ततो वृत्रहन्ता इतश् चेतश् च धावति यत्र यत्र त्व् असौ याति हत्या सापीन्द्रगामिनी
96,4,sa mahat sara āviśya padmanālam upāgamat tatrāsau tantuvad bhūtvā vāsaṃ cakre śacīpatiḥ,स महत् सर आविश्य पद्मनालम् उपागमत् तत्रासौ तन्तुवद् भूत्वा वासं चक्रे शचीपतिः
96,5,sarastīre 'pi hatyāsīd divyaṃ varṣasahasrakam etasminn antare devā nirindrā hy abhavan mune,सरस्तीरे ऽपि हत्यासीद् दिव्यं वर्षसहस्रकम् एतस्मिन्न् अन्तरे देवा निरिन्द्रा ह्य् अभवन् मुने
96,6,mantrayām āsur avyagrāḥ katham indro bhaved iti tatrāham avadaṃ devān hatyāsthānaṃ prakalpya ca,मन्त्रयाम् आसुर् अव्यग्राः कथम् इन्द्रो भवेद् इति तत्राहम् अवदं देवान् हत्यास्थानं प्रकल्प्य च
96,7,indrasya pāvanārthāya gautamyām abhiṣicyatām yatrābhiṣiktaḥ pūtātmā punar indro bhaviṣyati,इन्द्रस्य पावनार्थाय गौतम्याम् अभिषिच्यताम् यत्राभिषिक्तः पूतात्मा पुनर् इन्द्रो भविष्यति
96,8,tathā te niścayaṃ kṛtvā gautamīṃ śīghram āgaman tatra snātaṃ surapatiṃ devāś ca ṛṣayas tathā,तथा ते निश्चयं कृत्वा गौतमीं शीघ्रम् आगमन् तत्र स्नातं सुरपतिं देवाश् च ऋषयस् तथा
96,9,abhiṣektukāmās te sarve śacīkāntaṃ ca tasthire abhiṣicyamānam indraṃ taṃ prakopād gautamo 'bravīt,अभिषेक्तुकामास् ते सर्वे शचीकान्तं च तस्थिरे अभिषिच्यमानम् इन्द्रं तं प्रकोपाद् गौतमो ऽब्रवीत्
96,10,abhiṣekṣyanti pāpiṣṭhaṃ mahendraṃ gurutalpagam tān sarvān bhasmasāt kuryāṃ śīghraṃ yāntv asurārayaḥ,अभिषेक्ष्यन्ति पापिष्ठं महेन्द्रं गुरुतल्पगम् तान् सर्वान् भस्मसात् कुर्यां शीघ्रं यान्त्व् असुरारयः
96,11,tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā parihṛtya ca gautamīm narmadām agaman sarva indram ādāya satvarāḥ,तद् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा परिहृत्य च गौतमीम् नर्मदाम् अगमन् सर्व इन्द्रम् आदाय सत्वराः
96,12,uttare narmadātīre abhiṣekāya tasthire abhiṣekṣyamāṇam indraṃ taṃ māṇḍavyo bhagavān ṛṣiḥ,उत्तरे नर्मदातीरे अभिषेकाय तस्थिरे अभिषेक्ष्यमाणम् इन्द्रं तं माण्डव्यो भगवान् ऋषिः
96,13,abravīd bhasmasāt kuryāṃ yadi syād abhiṣecanam pūjayām āsur amarā māṇḍavyaṃ yuktibhiḥ stavaiḥ,अब्रवीद् भस्मसात् कुर्यां यदि स्याद् अभिषेचनम् पूजयाम् आसुर् अमरा माण्डव्यं युक्तिभिः स्तवैः
96,14,ayam indraḥ sahasrākṣo yasmin deśe 'bhiṣicyate tatrātidāruṇaṃ vighnaṃ mune samupajāyate,अयम् इन्द्रः सहस्राक्षो यस्मिन् देशे ऽभिषिच्यते तत्रातिदारुणं विघ्नं मुने समुपजायते
96,15,tacchāntiṃ kuru kalyāṇa prasīda varado bhava malaniryātanaṃ yasmin kurmas tasmin varān bahūn,तच्छान्तिं कुरु कल्याण प्रसीद वरदो भव मलनिर्यातनं यस्मिन् कुर्मस् तस्मिन् वरान् बहून्
96,16,deśe dāsyāmahe sarve tad anujñātum arhasi yasmin deśe surendrasya abhiṣeko bhaviṣyati,देशे दास्यामहे सर्वे तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि यस्मिन् देशे सुरेन्द्रस्य अभिषेको भविष्यति
96,17,sa sarvakāmadaḥ puṃsāṃ dhānyavṛkṣaphalair yutaḥ nānāvṛṣṭir na durbhikṣaṃ bhaved atra kadācana,स सर्वकामदः पुंसां धान्यवृक्षफलैर् युतः नानावृष्टिर् न दुर्भिक्षं भवेद् अत्र कदाचन
96,18,mene tato muniśreṣṭho māṇḍavyo lokapūjitaḥ abhiṣekaḥ kṛtas tatra malaniryātanaṃ tathā,मेने ततो मुनिश्रेष्ठो माण्डव्यो लोकपूजितः अभिषेकः कृतस् तत्र मलनिर्यातनं तथा
96,19,devais tadokto munibhiḥ sa deśo mālavas tataḥ abhiṣikte surapatau jāte ca vimale tadā,देवैस् तदोक्तो मुनिभिः स देशो मालवस् ततः अभिषिक्ते सुरपतौ जाते च विमले तदा
96,20,ānīya gautamīṃ gaṅgāṃ taṃ puṇyāyābhiṣecire surāś ca ṛṣayaś caiva ahaṃ viṣṇus tathaiva ca,आनीय गौतमीं गङ्गां तं पुण्यायाभिषेचिरे सुराश् च ऋषयश् चैव अहं विष्णुस् तथैव च
96,21,vasiṣṭho gautamaś cāpi agastyo 'triś ca kaśyapaḥ ete cānye ca ṛṣayo devā yakṣāḥ sapannagāḥ,वसिष्ठो गौतमश् चापि अगस्त्यो ऽत्रिश् च कश्यपः एते चान्ये च ऋषयो देवा यक्षाः सपन्नगाः
96,22,snānaṃ tatpuṇyatoyena akurvann abhiṣecanam mayā punaḥ śacībhartā kamaṇḍalubhavena ca,स्नानं तत्पुण्यतोयेन अकुर्वन्न् अभिषेचनम् मया पुनः शचीभर्ता कमण्डलुभवेन च
96,23,vāriṇāpy abhiṣiktaś ca tatra puṇyābhavan nadī siktā ceti ca tatrāsīt te gaṅgāyāṃ ca saṃgate,वारिणाप्य् अभिषिक्तश् च तत्र पुण्याभवन् नदी सिक्ता चेति च तत्रासीत् ते गङ्गायां च संगते
96,24,saṃgamau tatra vikhyātau sarvadā munisevitau tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ puṇyāsaṃgamam ucyate,संगमौ तत्र विख्यातौ सर्वदा मुनिसेवितौ ततः प्रभृति तत् तीर्थं पुण्यासंगमम् उच्यते
96,25,siktāyāḥ saṃgame puṇyam aindraṃ tad abhidhīyate tatra sapta sahasrāṇi tīrthāny āsañ śubhāni ca,सिक्तायाः संगमे पुण्यम् ऐन्द्रं तद् अभिधीयते तत्र सप्त सहस्राणि तीर्थान्य् आसञ् शुभानि च
96,26,teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca viśeṣeṇa tu saṃgame sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyān nātra kāryā vicāraṇā,तेषु स्नानं च दानं च विशेषेण तु संगमे सर्वं तद् अक्षयं विद्यान् नात्र कार्या विचारणा
96,27,yad etat puṇyam ākhyānaṃ yaḥ paṭhec ca śṛṇoti vā sarvapāpaiḥ sa mucyeta manovākkāyakarmajaiḥ,यद् एतत् पुण्यम् आख्यानं यः पठेच् च शृणोति वा सर्वपापैः स मुच्येत मनोवाक्कायकर्मजैः
97,1,paulastyaṃ tīrtham ākhyātaṃ sarvasiddhipradaṃ nṛṇām prabhāvaṃ tasya vakṣyāmi bhraṣṭarājyapradāyakam,पौलस्त्यं तीर्थम् आख्यातं सर्वसिद्धिप्रदं नृणाम् प्रभावं तस्य वक्ष्यामि भ्रष्टराज्यप्रदायकम्
97,2,uttarāśāpatiḥ pūrvam ṛddhisiddhisamanvitaḥ purā laṅkāpatiś cāsīj jyeṣṭho viśravasaḥ sutaḥ,उत्तराशापतिः पूर्वम् ऋद्धिसिद्धिसमन्वितः पुरा लङ्कापतिश् चासीज् ज्येष्ठो विश्रवसः सुतः
97,3,tasyaite bhrātaraś cāsan balavanto 'mitaprabhāḥ sāpatnā rāvaṇaś caiva kumbhakarṇo vibhīṣaṇaḥ,तस्यैते भ्रातरश् चासन् बलवन्तो ऽमितप्रभाः सापत्ना रावणश् चैव कुम्भकर्णो विभीषणः
97,4,te 'pi viśravasaḥ putrā rākṣasyāṃ rākṣasās tu te maddattena vimānena dhanado bhrātṛbhiḥ saha,ते ऽपि विश्रवसः पुत्रा राक्षस्यां राक्षसास् तु ते मद्दत्तेन विमानेन धनदो भ्रातृभिः सह
97,5,mamāntikaṃ bhaktiyukto nityam eti tu yāti ca rāvaṇasya tu yā mātā kupitā sābravīt sutān,ममान्तिकं भक्तियुक्तो नित्यम् एति तु याति च रावणस्य तु या माता कुपिता साब्रवीत् सुतान्
97,6,mariṣye na ca jīviṣye putrā vairūpyakāraṇāt devāś ca dānavāś cāsan sāpatnā bhrātaro mithaḥ,मरिष्ये न च जीविष्ये पुत्रा वैरूप्यकारणात् देवाश् च दानवाश् चासन् सापत्ना भ्रातरो मिथः
97,7,anyonyavadham īpsante jayaiśvaryavaśānugāḥ tadbhavanto na puruṣā na śaktā na jayaiṣiṇaḥ sāpatnyaṃ yo 'numanyate tasya jīvo nirarthakaḥ,अन्योन्यवधम् ईप्सन्ते जयैश्वर्यवशानुगाः तद्भवन्तो न पुरुषा न शक्ता न जयैषिणः सापत्न्यं यो ऽनुमन्यते तस्य जीवो निरर्थकः
97,8,tan mātṛvacanaṃ śrutvā bhrātaras te trayo mune jagmus te tapase 'raṇyaṃ kṛtavantas tapo mahat,तन् मातृवचनं श्रुत्वा भ्रातरस् ते त्रयो मुने जग्मुस् ते तपसे ऽरण्यं कृतवन्तस् तपो महत्
97,9,matto varān avāpuś ca traya ete ca rākṣasāḥ mātulena marīcena tathā mātāmahena tu,मत्तो वरान् अवापुश् च त्रय एते च राक्षसाः मातुलेन मरीचेन तथा मातामहेन तु
97,10,tanmātṛvacanāc cāpi tato laṅkām ayācata rakṣobhāvān mātṛdoṣād bhrātror vairam abhūn mahat,तन्मातृवचनाच् चापि ततो लङ्काम् अयाचत रक्षोभावान् मातृदोषाद् भ्रात्रोर् वैरम् अभून् महत्
97,11,tatas tad abhavad yuddhaṃ devadānavayor iva yuddhe jitvāgrajaṃ śāntaṃ dhanadaṃ bhrātaraṃ tathā,ततस् तद् अभवद् युद्धं देवदानवयोर् इव युद्धे जित्वाग्रजं शान्तं धनदं भ्रातरं तथा
97,12,puṣpakaṃ ca purīṃ laṅkāṃ sarvaṃ caiva vyapāharat rāvaṇo ghoṣayām āsa trailokye sacarācare,पुष्पकं च पुरीं लङ्कां सर्वं चैव व्यपाहरत् रावणो घोषयाम् आस त्रैलोक्ये सचराचरे
97,13,yo dadyād āśrayaṃ bhrātuḥ sa ca vadhyo bhaven mama bhrātrā nirasto vaiśravaṇo naiva prāpāśrayaṃ kvacit pitāmahaṃ pulastyaṃ taṃ gatvā natvābravīd vacaḥ,यो दद्याद् आश्रयं भ्रातुः स च वध्यो भवेन् मम भ्रात्रा निरस्तो वैश्रवणो नैव प्रापाश्रयं क्वचित् पितामहं पुलस्त्यं तं गत्वा नत्वाब्रवीद् वचः
97,14,bhrātrā nirasto duṣṭena kiṃ karomi vadasva me āśrayaḥ śaraṇaṃ yat syād daivaṃ vā tīrtham eva ca,भ्रात्रा निरस्तो दुष्टेन किं करोमि वदस्व मे आश्रयः शरणं यत् स्याद् दैवं वा तीर्थम् एव च
97,15,tat pautravacanaṃ śrutvā pulastyo vākyam abravīt,तत् पौत्रवचनं श्रुत्वा पुलस्त्यो वाक्यम् अब्रवीत्
97,16,gautamīṃ gaccha putra tvaṃ stuhi devaṃ maheśvaram tatra nāsya praveśaḥ syād gaṅgāyā jalamadhyataḥ,गौतमीं गच्छ पुत्र त्वं स्तुहि देवं महेश्वरम् तत्र नास्य प्रवेशः स्याद् गङ्गाया जलमध्यतः
97,17,siddhiṃ prāpsyasi kalyāṇīṃ tathā kuru mayā saha,सिद्धिं प्राप्स्यसि कल्याणीं तथा कुरु मया सह
97,18,tathety uktvā jagāmāsau sabhāryo dhanadas tathā pitrā mātrā ca vṛddhena pulastyena dhaneśvaraḥ,तथेत्य् उक्त्वा जगामासौ सभार्यो धनदस् तथा पित्रा मात्रा च वृद्धेन पुलस्त्येन धनेश्वरः
97,19,gatvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ śuciḥ snātvā yatavrataḥ tuṣṭāva devadeveśaṃ bhuktimuktipradaṃ śivam,गत्वा तु गौतमीं गङ्गां शुचिः स्नात्वा यतव्रतः तुष्टाव देवदेवेशं भुक्तिमुक्तिप्रदं शिवम्
97,24,svāmī tvam evāsya carācarasya viśvasya śaṃbho na paro 'sti kaścit tvām apy avajñāya yadīha mohāt pragalbhate kopi sa śocya eva BrP_97.20 tvam aṣṭamūrtyā sakalaṃ bibharṣi tvadājñayā vartata eva sarvam tathāpi vedeti budho bhavantaṃ na jātv avidvān mahimā purātanam BrP_97.21 malaprasūtaṃ yad avocad ambā hāsyāt suto 'yaṃ tava deva śūraḥ tvatprekṣitād yaḥ sa ca vighnarājo jajñe tv aho ceṣṭitam īśadṛṣṭeḥ BrP_97.22 aśruplutāṅgī girijā samīkṣya viyuktadāṃpatyam itīśam ūce manobhavo 'bhūn madano ratiś ca saubhāgyapūrvatvam avāpa somāt BrP_97.23 ityādi stuvatas tasya purato 'bhūt trilocanaḥ vareṇa cchandayām āsa harṣān novāca kiṃcana,स्वामी त्वम् एवास्य चराचरस्य विश्वस्य शंभो न परो ऽस्ति कश्चित् त्वाम् अप्य् अवज्ञाय यदीह मोहात् प्रगल्भते कोपि स शोच्य एव ब्र्प्_९७.२० त्वम् अष्टमूर्त्या सकलं बिभर्षि त्वदाज्ञया वर्तत एव सर्वम् तथापि वेदेति बुधो भवन्तं न जात्व् अविद्वान् महिमा पुरातनम् ब्र्प्_९७.२१ मलप्रसूतं यद् अवोचद् अम्बा हास्यात् सुतो ऽयं तव देव शूरः त्वत्प्रेक्षिताद् यः स च विघ्नराजो जज्ञे त्व् अहो चेष्टितम् ईशदृष्टेः ब्र्प्_९७.२२ अश्रुप्लुताङ्गी गिरिजा समीक्ष्य वियुक्तदांपत्यम् इतीशम् ऊचे मनोभवो ऽभून् मदनो रतिश् च सौभाग्यपूर्वत्वम् अवाप सोमात् ब्र्प्_९७.२३ इत्यादि स्तुवतस् तस्य पुरतो ऽभूत् त्रिलोचनः वरेण च्छन्दयाम् आस हर्षान् नोवाच किंचन
97,25,tūṣṇīṃbhūte tu dhanade pulastye ca maheśvare punaḥ punar varasveti śive vādini harṣite,तूष्णींभूते तु धनदे पुलस्त्ये च महेश्वरे पुनः पुनर् वरस्वेति शिवे वादिनि हर्षिते
97,26,etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī prāptavyaṃ dhanapālatvaṃ vadantīdaṃ maheśvaram,एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र वाग् उवाचाशरीरिणी प्राप्तव्यं धनपालत्वं वदन्तीदं महेश्वरम्
97,27,pulastyasya tu yac cittaṃ pitur vaiśravaṇasya tu viditveva tadā vāṇī śubham artham udīrayat,पुलस्त्यस्य तु यच् चित्तं पितुर् वैश्रवणस्य तु विदित्वेव तदा वाणी शुभम् अर्थम् उदीरयत्
97,28,bhūtavad bhavitavyaṃ syād dāsyamānaṃ tu dattavat prāptavyaṃ prāptavat tatra daivī vāg abhavac chubhā,भूतवद् भवितव्यं स्याद् दास्यमानं तु दत्तवत् प्राप्तव्यं प्राप्तवत् तत्र दैवी वाग् अभवच् छुभा
97,30,prabhūtaśatruḥ paribhūtaduḥkhaḥ saṃpūjya someśvaram āpa liṅgam digīśvaratvaṃ draviṇaprabhutvam apāradātṛtvakalatraputrān BrP_97.29 tāṃ vācaṃ dhanadaḥ śrutvā devadevaṃ triśūlinam evaṃ bhavatu nāmeti dhanado vākyam abravīt,प्रभूतशत्रुः परिभूतदुःखः संपूज्य सोमेश्वरम् आप लिङ्गम् दिगीश्वरत्वं द्रविणप्रभुत्वम् अपारदातृत्वकलत्रपुत्रान् ब्र्प्_९७.२९ तां वाचं धनदः श्रुत्वा देवदेवं त्रिशूलिनम् एवं भवतु नामेति धनदो वाक्यम् अब्रवीत्
97,31,tathaivāstv iti deveśo daivīṃ vācam amanyata pulastyaṃ ca varaiḥ puṇyais tathā viśravasaṃ munim,तथैवास्त्व् इति देवेशो दैवीं वाचम् अमन्यत पुलस्त्यं च वरैः पुण्यैस् तथा विश्रवसं मुनिम्
97,32,dhanapālaṃ ca deveśo hy abhinandya yayau śivaḥ tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ paulastyaṃ dhanadaṃ viduḥ,धनपालं च देवेशो ह्य् अभिनन्द्य ययौ शिवः ततः प्रभृति तत् तीर्थं पौलस्त्यं धनदं विदुः
97,33,tathā vaiśravasaṃ puṇyaṃ sarvakāmapradaṃ śubham teṣu snānādi yat kiṃcit tat sarvaṃ bahupuṇyadam,तथा वैश्रवसं पुण्यं सर्वकामप्रदं शुभम् तेषु स्नानादि यत् किंचित् तत् सर्वं बहुपुण्यदम्
98,1,agnitīrtham iti khyātaṃ sarvakratuphalapradam sarvavighnopaśamanaṃ tattīrthasya phalaṃ śṛṇu,अग्नितीर्थम् इति ख्यातं सर्वक्रतुफलप्रदम् सर्वविघ्नोपशमनं तत्तीर्थस्य फलं शृणु
98,2,jātavedā iti khyāto agner bhrātā sa havyavāṭ havyaṃ vahantaṃ devānāṃ gautamyās tīra eva tu,जातवेदा इति ख्यातो अग्नेर् भ्राता स हव्यवाट् हव्यं वहन्तं देवानां गौतम्यास् तीर एव तु
98,3,ṛṣīṇāṃ sattrasadane agner bhrātaram uttamam bhrātuḥ priyaṃ tathā dakṣaṃ madhur ditisuto balī,ऋषीणां सत्त्रसदने अग्नेर् भ्रातरम् उत्तमम् भ्रातुः प्रियं तथा दक्षं मधुर् दितिसुतो बली
98,4,jaghāna ṛṣimukhyeṣu paśyatsu ca sureṣv api havyaṃ devā naiva cāpur mṛte vai jātavedasi,जघान ऋषिमुख्येषु पश्यत्सु च सुरेष्व् अपि हव्यं देवा नैव चापुर् मृते वै जातवेदसि
98,5,mṛte bhrātari sa tv agniḥ priye vai jātavedasi kopena mahatāviṣṭo gāṅgam ambhaḥ samāviśat,मृते भ्रातरि स त्व् अग्निः प्रिये वै जातवेदसि कोपेन महताविष्टो गाङ्गम् अम्भः समाविशत्
98,6,gaṅgāmbhasi samāviṣṭe hy agnau devāś ca mānuṣāḥ jīvam utsarjayām āsur agnijīvā yato matāḥ,गङ्गाम्भसि समाविष्टे ह्य् अग्नौ देवाश् च मानुषाः जीवम् उत्सर्जयाम् आसुर् अग्निजीवा यतो मताः
98,7,yatrāgnir jalam āviṣṭas taṃ deśaṃ sarva eva te ājagmur vibudhāḥ sarva ṛṣayaḥ pitaras tathā,यत्राग्निर् जलम् आविष्टस् तं देशं सर्व एव ते आजग्मुर् विबुधाः सर्व ऋषयः पितरस् तथा
98,8,vināgninā na jīvāmaḥ stuvanto 'gniṃ viśeṣataḥ agniṃ jalagataṃ dṛṣṭvā priyaṃ cocur divaukasaḥ,विनाग्निना न जीवामः स्तुवन्तो ऽग्निं विशेषतः अग्निं जलगतं दृष्ट्वा प्रियं चोचुर् दिवौकसः
98,9,devāñ jīvaya havyena kavyena ca pitṝṃs tathā mānuṣān annapākena bījānāṃ kledanena ca,देवाञ् जीवय हव्येन कव्येन च पितॄंस् तथा मानुषान् अन्नपाकेन बीजानां क्लेदनेन च
98,10,agnir apy āha tān devāñ śakto yo me gato 'nujaḥ kriyamāṇe bhavatkārye yā gatir jātavedasaḥ,अग्निर् अप्य् आह तान् देवाञ् शक्तो यो मे गतो ऽनुजः क्रियमाणे भवत्कार्ये या गतिर् जातवेदसः
98,11,sā vāpi syān mama surā notsahe kāryasādhane kāryaṃ tu sarvatas tasya bhavatāṃ jātavedasaḥ,सा वापि स्यान् मम सुरा नोत्सहे कार्यसाधने कार्यं तु सर्वतस् तस्य भवतां जातवेदसः
98,12,imāṃ sthitim anuprāpto na jāne me kathaṃ bhavet iha cāmutra ca vyāptau śaktir apy atra no bhavet,इमां स्थितिम् अनुप्राप्तो न जाने मे कथं भवेत् इह चामुत्र च व्याप्तौ शक्तिर् अप्य् अत्र नो भवेत्
98,13,athāpi kriyamāṇe vai kārye saiva gatir mama devās tam ūcur bhāvena sarveṇa ṛṣayas tathā,अथापि क्रियमाणे वै कार्ये सैव गतिर् मम देवास् तम् ऊचुर् भावेन सर्वेण ऋषयस् तथा
98,14,āyuḥ karmaṇi ca prītir vyāptau śaktiś ca dīyate prayājān anuyājāṃś ca dāsyāmo havyavāhana,आयुः कर्मणि च प्रीतिर् व्याप्तौ शक्तिश् च दीयते प्रयाजान् अनुयाजांश् च दास्यामो हव्यवाहन
98,15,devānāṃ tvaṃ mukhaṃ śreṣṭham āhutyaḥ prathamās tava tvayā dattaṃ tu yad dravyaṃ bhokṣyāmaḥ surasattama,देवानां त्वं मुखं श्रेष्ठम् आहुत्यः प्रथमास् तव त्वया दत्तं तु यद् द्रव्यं भोक्ष्यामः सुरसत्तम
98,16,tatas tuṣṭo 'bhavad vahnir devavākyād yathākramam iha cāmutra ca vyāptau havye vā laukike tathā,ततस् तुष्टो ऽभवद् वह्निर् देववाक्याद् यथाक्रमम् इह चामुत्र च व्याप्तौ हव्ये वा लौकिके तथा
98,17,sarvatra vahnir abhayaḥ samartho 'bhūt surājñayā jātavedā bṛhadbhānuḥ saptārcir nīlalohitaḥ,सर्वत्र वह्निर् अभयः समर्थो ऽभूत् सुराज्ञया जातवेदा बृहद्भानुः सप्तार्चिर् नीललोहितः
98,18,jalagarbhaḥ śamīgarbho yajñagarbhaḥ sa ucyate jalād ākṛṣya vibudhā abhiṣicya vibhāvasum,जलगर्भः शमीगर्भो यज्ञगर्भः स उच्यते जलाद् आकृष्य विबुधा अभिषिच्य विभावसुम्
98,19,ubhayatra pade vāsaḥ sarvago 'gnis tato 'bhavat yathāgataṃ surā jagmur vahnitīrthaṃ tad ucyate,उभयत्र पदे वासः सर्वगो ऽग्निस् ततो ऽभवत् यथागतं सुरा जग्मुर् वह्नितीर्थं तद् उच्यते
98,20,tatra sapta śatāny āsaṃs tīrthāni guṇavanti ca teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca yaḥ karoti jitātmavān,तत्र सप्त शतान्य् आसंस् तीर्थानि गुणवन्ति च तेषु स्नानं च दानं च यः करोति जितात्मवान्
98,21,aśvamedhaphalaṃ sāgraṃ prāpnoty avikalaṃ śubham devatīrthaṃ ca tatraiva āgneyaṃ jātavedasam,अश्वमेधफलं साग्रं प्राप्नोत्य् अविकलं शुभम् देवतीर्थं च तत्रैव आग्नेयं जातवेदसम्
98,22,agnipratiṣṭhitaṃ liṅgaṃ tatrāste 'nekavarṇavat taddevadarśanād eva sarvakratuphalaṃ labhet,अग्निप्रतिष्ठितं लिङ्गं तत्रास्ते ऽनेकवर्णवत् तद्देवदर्शनाद् एव सर्वक्रतुफलं लभेत्
99,1,ṛṇapramocanaṃ nāma tīrthaṃ vedavido viduḥ tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada tanmanāḥ,ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं वेदविदो विदुः तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु नारद तन्मनाः
99,2,āsīt pṛthuśravā nāma priyaḥ kakṣīvataḥ sutaḥ na dārasaṃgrahaṃ lebhe vairāgyān nāgnipūjanam,आसीत् पृथुश्रवा नाम प्रियः कक्षीवतः सुतः न दारसंग्रहं लेभे वैराग्यान् नाग्निपूजनम्
99,3,kanīyāṃs tu samartho 'pi parivittibhayān mune nākarod dārakarmādi naivāgnīnām upāsanam,कनीयांस् तु समर्थो ऽपि परिवित्तिभयान् मुने नाकरोद् दारकर्मादि नैवाग्नीनाम् उपासनम्
99,4,tataḥ procuḥ pitṛgaṇāḥ putraṃ kakṣīvataḥ śubham jyeṣṭhaṃ caiva kaniṣṭhaṃ ca pṛthak pṛthag idaṃ vacaḥ,ततः प्रोचुः पितृगणाः पुत्रं कक्षीवतः शुभम् ज्येष्ठं चैव कनिष्ठं च पृथक् पृथग् इदं वचः
99,5,ṛṇatrayāpanodāya kriyatāṃ dārasaṃgrahaḥ,ऋणत्रयापनोदाय क्रियतां दारसंग्रहः
99,6,nety uvāca tato jyeṣṭhaḥ kim ṛṇaṃ kena yujyate kanīyāṃs tu pitṝn prāha na yogyo dārasaṃgrahaḥ,नेत्य् उवाच ततो ज्येष्ठः किम् ऋणं केन युज्यते कनीयांस् तु पितॄन् प्राह न योग्यो दारसंग्रहः
99,7,jyeṣṭhe sati mahāprājñaḥ parivittibhayād iti tāv ubhau punar apy evam ūcus te vai pitāmahāḥ,ज्येष्ठे सति महाप्राज्ञः परिवित्तिभयाद् इति ताव् उभौ पुनर् अप्य् एवम् ऊचुस् ते वै पितामहाः
99,8,yātām ubhau gautamīṃ tu puṇyāṃ kakṣīvataḥ sutau kurutāṃ gautamīsnānaṃ sarvābhīṣṭapradāyakam,याताम् उभौ गौतमीं तु पुण्यां कक्षीवतः सुतौ कुरुतां गौतमीस्नानं सर्वाभीष्टप्रदायकम्
99,9,gacchatāṃ gautamīṃ gaṅgāṃ lokatritayapāvanīm snānaṃ ca tarpaṇaṃ tasyāṃ kurutāṃ śraddhayānvitau,गच्छतां गौतमीं गङ्गां लोकत्रितयपावनीम् स्नानं च तर्पणं तस्यां कुरुतां श्रद्धयान्वितौ
99,10,dṛṣṭāvanāmitā dhyātā gautamī sarvakāmadā na deśakālajātyādiniyamo 'trāvagāhane jyeṣṭho 'nṛṇas tato bhūyāt parivittir na cetaraḥ,दृष्टावनामिता ध्याता गौतमी सर्वकामदा न देशकालजात्यादिनियमो ऽत्रावगाहने ज्येष्ठो ऽनृणस् ततो भूयात् परिवित्तिर् न चेतरः
99,11,tataḥ pṛthuśravā jyeṣṭhaḥ kṛtvā snānaṃ satarpaṇam trayāṇām api lokānāṃ kākṣīvato 'nṛṇo 'bhavat,ततः पृथुश्रवा ज्येष्ठः कृत्वा स्नानं सतर्पणम् त्रयाणाम् अपि लोकानां काक्षीवतो ऽनृणो ऽभवत्
99,12,tataḥ prabhṛti tat tīrtham ṛṇamocanam ucyate śrautasmārta-ṛṇebhyaś ca itarebhyaś ca nārada tatra snānena dānena ṛṇī muktaḥ sukhī bhavet,ततः प्रभृति तत् तीर्थम् ऋणमोचनम् उच्यते श्रौतस्मार्त-ऋणेभ्यश् च इतरेभ्यश् च नारद तत्र स्नानेन दानेन ऋणी मुक्तः सुखी भवेत्
100,1,suparṇāsaṃgamaṃ nāma kādravāsaṃgamaṃ tathā maheśvaro yatra devo gaṅgāpulinam āśritaḥ,सुपर्णासंगमं नाम काद्रवासंगमं तथा महेश्वरो यत्र देवो गङ्गापुलिनम् आश्रितः
100,2,agnikuṇḍaṃ ca tatraiva raudraṃ vaiṣṇavam eva ca sauraṃ saumyaṃ tathā brāhmaṃ kaumāraṃ vāruṇaṃ tathā,अग्निकुण्डं च तत्रैव रौद्रं वैष्णवम् एव च सौरं सौम्यं तथा ब्राह्मं कौमारं वारुणं तथा
100,3,apsarā ca nadī yatra saṃgatā gaṅgayā tathā tattīrthasmaraṇād eva kṛtakṛtyo bhaven naraḥ,अप्सरा च नदी यत्र संगता गङ्गया तथा तत्तीर्थस्मरणाद् एव कृतकृत्यो भवेन् नरः
100,4,sarvapāpapraśamanaṃ śṛṇu yatnena nārada indreṇa hiṃsitāḥ pūrvaṃ vālakhilyā maharṣayaḥ dattārdhatapasaḥ sarve procus te kāśyapaṃ munim,सर्वपापप्रशमनं शृणु यत्नेन नारद इन्द्रेण हिंसिताः पूर्वं वालखिल्या महर्षयः दत्तार्धतपसः सर्वे प्रोचुस् ते काश्यपं मुनिम्
100,5,putram utpādayānena indradarpaharaṃ śubham tapaso 'rdhaṃ tu dāsyāmas tathety āha munis tu tān,पुत्रम् उत्पादयानेन इन्द्रदर्पहरं शुभम् तपसो ऽर्धं तु दास्यामस् तथेत्य् आह मुनिस् तु तान्
100,6,suparṇāyāṃ tato garbham ādadhe sa prajāpatiḥ kadrvāṃ caiva śanair brahman sarpāṇāṃ sarpamātari,सुपर्णायां ततो गर्भम् आदधे स प्रजापतिः कद्र्वां चैव शनैर् ब्रह्मन् सर्पाणां सर्पमातरि
100,7,te garbhiṇyāv ubhe āha gantukāmaḥ prajāpatiḥ aparādho na ca kvāpi kāryo gamanam eva ca,ते गर्भिण्याव् उभे आह गन्तुकामः प्रजापतिः अपराधो न च क्वापि कार्यो गमनम् एव च
100,8,anyatra gamanāc chāpo bhaviṣyati na saṃśayaḥ,अन्यत्र गमनाच् छापो भविष्यति न संशयः
100,9,ity uktvā sa yayau patnyau gate bhartari te ubhe tadaiva jagmatuḥ sattram ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām,इत्य् उक्त्वा स ययौ पत्न्यौ गते भर्तरि ते उभे तदैव जग्मतुः सत्त्रम् ऋषीणां भावितात्मनाम्
100,10,brahmavṛndasamākīrṇaṃ gaṅgātīrasamāśritam unmatte te ubhe nityaṃ vayaḥsaṃpattigarvite,ब्रह्मवृन्दसमाकीर्णं गङ्गातीरसमाश्रितम् उन्मत्ते ते उभे नित्यं वयःसंपत्तिगर्विते
100,11,nivāryamāṇe bahuśo munibhis tattvadarśibhiḥ vikurvatyau tatra sattre samāni ca havīṃṣi ca,निवार्यमाणे बहुशो मुनिभिस् तत्त्वदर्शिभिः विकुर्वत्यौ तत्र सत्त्रे समानि च हवींषि च
100,12,yoṣitāṃ durvilasitaṃ kaḥ saṃvaritum īśvaraḥ te dṛṣṭvā cukṣubhur viprā apamārgarate ubhe,योषितां दुर्विलसितं कः संवरितुम् ईश्वरः ते दृष्ट्वा चुक्षुभुर् विप्रा अपमार्गरते उभे
100,13,apamārgasthite yasmād āpage hi bhaviṣyathaḥ suparṇā caiva kadrūś ca nadyau te saṃbabhūvatuḥ,अपमार्गस्थिते यस्माद् आपगे हि भविष्यथः सुपर्णा चैव कद्रूश् च नद्यौ ते संबभूवतुः
100,14,sa kadācid gṛhaṃ prāyāt kaśyapo 'tha prajāpatiḥ ṛṣibhyas tatra vṛttāntaṃ śāpaṃ tābhyāṃ savistaram,स कदाचिद् गृहं प्रायात् कश्यपो ऽथ प्रजापतिः ऋषिभ्यस् तत्र वृत्तान्तं शापं ताभ्यां सविस्तरम्
100,15,śrutvā tu vismayāviṣṭaḥ kiṃ karomīty acintayat ṛṣibhyaḥ kathayām āsa vālakhilyā iti śrutāḥ,श्रुत्वा तु विस्मयाविष्टः किं करोमीत्य् अचिन्तयत् ऋषिभ्यः कथयाम् आस वालखिल्या इति श्रुताः
100,16,ta ūcuḥ kaśyapaṃ vipraṃ gatvā gaṅgāṃ tu gautamīm tatra stuhi maheśānaṃ punar bhārye bhaviṣyataḥ,त ऊचुः कश्यपं विप्रं गत्वा गङ्गां तु गौतमीम् तत्र स्तुहि महेशानं पुनर् भार्ये भविष्यतः
100,17,brahmahatyābhayād eva yatra devo maheśvaraḥ gaṅgāmadhye sadā hy āste madhyameśvarasaṃjñayā,ब्रह्महत्याभयाद् एव यत्र देवो महेश्वरः गङ्गामध्ये सदा ह्य् आस्ते मध्यमेश्वरसंज्ञया
100,18,tathety uktvā kaśyapo 'pi snātvā gaṅgāṃ jitavrataḥ tuṣṭāva stavanaiḥ puṇyair devadevaṃ maheśvaram,तथेत्य् उक्त्वा कश्यपो ऽपि स्नात्वा गङ्गां जितव्रतः तुष्टाव स्तवनैः पुण्यैर् देवदेवं महेश्वरम्
100,22,lokatrayaikādhipater na yasya kutrāpi vastuny abhimānaleśaḥ sa siddhanātho 'khilaviśvakartā bhartā śivāyā bhavatu prasannaḥ BrP_100.19 tāpatrayoṣṇadyutitāpitānām itas tato vai paridhāvatāṃ ca śarīriṇāṃ sthāvarajaṅgamānāṃ tvam eva duḥkhavyapanodadakṣaḥ BrP_100.20 sattvādiyogas trividho 'pi yasya śakrādibhir vaktum aśakya eva vicitravṛttiṃ paricintya somaṃ sukhī sadā dānaparo vareṇyaḥ BrP_100.21 ityādistutibhir devaḥ stuto gaurīpatiḥ śivaḥ prasanno hy adadāc chaṃbhuḥ kaśyapāya varān bahūn,लोकत्रयैकाधिपतेर् न यस्य कुत्रापि वस्तुन्य् अभिमानलेशः स सिद्धनाथो ऽखिलविश्वकर्ता भर्ता शिवाया भवतु प्रसन्नः ब्र्प्_१००.१९ तापत्रयोष्णद्युतितापितानाम् इतस् ततो वै परिधावतां च शरीरिणां स्थावरजङ्गमानां त्वम् एव दुःखव्यपनोददक्षः ब्र्प्_१००.२० सत्त्वादियोगस् त्रिविधो ऽपि यस्य शक्रादिभिर् वक्तुम् अशक्य एव विचित्रवृत्तिं परिचिन्त्य सोमं सुखी सदा दानपरो वरेण्यः ब्र्प्_१००.२१ इत्यादिस्तुतिभिर् देवः स्तुतो गौरीपतिः शिवः प्रसन्नो ह्य् अददाच् छंभुः कश्यपाय वरान् बहून्
100,23,bhāryārthinaṃ tu taṃ prāha syātāṃ bhārye ubhe tu te nadīsvarūpe patnyau ye gaṅgāṃ prāpya saridvarām,भार्यार्थिनं तु तं प्राह स्यातां भार्ये उभे तु ते नदीस्वरूपे पत्न्यौ ये गङ्गां प्राप्य सरिद्वराम्
100,24,tatsaṃgamanamātreṇa tābhyāṃ bhūyāt svakaṃ vapuḥ te garbhiṇyau punar jāte gaṅgāyāś ca prasādataḥ,तत्संगमनमात्रेण ताभ्यां भूयात् स्वकं वपुः ते गर्भिण्यौ पुनर् जाते गङ्गायाश् च प्रसादतः
100,25,tataḥ prajāpatiḥ prīto bhārye prāpya mahāmanāḥ āhvayām āsa tān viprān gautamītīram āśritān,ततः प्रजापतिः प्रीतो भार्ये प्राप्य महामनाः आह्वयाम् आस तान् विप्रान् गौतमीतीरम् आश्रितान्
100,26,sīmantonnayanaṃ cakre tābhyāṃ prītaḥ prajāpatiḥ brāhmaṇān pūjayām āsa vidhidṛṣṭena karmaṇā,सीमन्तोन्नयनं चक्रे ताभ्यां प्रीतः प्रजापतिः ब्राह्मणान् पूजयाम् आस विधिदृष्टेन कर्मणा
100,27,bhuktavatsv atha vipreṣu kaśyapasyātha mandire bhartṛsamīpopaviṣṭā kadrūr viprān nirīkṣya ca,भुक्तवत्स्व् अथ विप्रेषु कश्यपस्याथ मन्दिरे भर्तृसमीपोपविष्टा कद्रूर् विप्रान् निरीक्ष्य च
100,28,tataḥ kadrūr ṛṣīn akṣṇā prāhasat te ca cukṣubhuḥ yenākṣṇā hasitā pāpe bhajyatāṃ te 'kṣi pāpavat,ततः कद्रूर् ऋषीन् अक्ष्णा प्राहसत् ते च चुक्षुभुः येनाक्ष्णा हसिता पापे भज्यतां ते ऽक्षि पापवत्
100,29,kāṇābhavat tataḥ kadrūḥ sarpamāteti yocyate tataḥ prasādayām āsa kaśyapo bhagavān ṛṣīn,काणाभवत् ततः कद्रूः सर्पमातेति योच्यते ततः प्रसादयाम् आस कश्यपो भगवान् ऋषीन्
100,30,tataḥ prasannās te procur gautamī saritāṃ varā aparādhasahasrebhyo rakṣiṣyati ca sevanāt,ततः प्रसन्नास् ते प्रोचुर् गौतमी सरितां वरा अपराधसहस्रेभ्यो रक्षिष्यति च सेवनात्
100,31,bhāryānvitas tathā cakre kaśyapo munisattamaḥ tataḥ prabhṛti tat tīrtham ubhayoḥ saṃgamaṃ viduḥ sarvapāpapraśamanaṃ sarvakratuphalapradam,भार्यान्वितस् तथा चक्रे कश्यपो मुनिसत्तमः ततः प्रभृति तत् तीर्थम् उभयोः संगमं विदुः सर्वपापप्रशमनं सर्वक्रतुफलप्रदम्
101,1,purūravasam ākhyātaṃ tīrthaṃ vedavido viduḥ smaraṇād eva pāpānāṃ nāśanaṃ kiṃ tu darśanāt,पुरूरवसम् आख्यातं तीर्थं वेदविदो विदुः स्मरणाद् एव पापानां नाशनं किं तु दर्शनात्
101,2,purūravā brahmasadaḥ prāpya tatra sarasvatīm yadṛcchayā devanadīṃ hasantīṃ brahmaṇo 'ntike tāṃ dṛṣṭvā rūpasaṃpannām urvaśīṃ prāha bhūpatiḥ,पुरूरवा ब्रह्मसदः प्राप्य तत्र सरस्वतीम् यदृच्छया देवनदीं हसन्तीं ब्रह्मणो ऽन्तिके तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नाम् उर्वशीं प्राह भूपतिः
101,3,keyaṃ rūpavatī sādhvī sthiteyaṃ brahmaṇo 'ntike sarvāsām uttamā yoṣid dīpayantī sabhām imām,केयं रूपवती साध्वी स्थितेयं ब्रह्मणो ऽन्तिके सर्वासाम् उत्तमा योषिद् दीपयन्ती सभाम् इमाम्
101,4,urvaśī prāha rājānam iyaṃ devanadī śubhā sarasvatī brahmasutā nityam eti ca yāti ca tac chrutvā vismito rājā ānayemāṃ mamāntikam,उर्वशी प्राह राजानम् इयं देवनदी शुभा सरस्वती ब्रह्मसुता नित्यम् एति च याति च तच् छ्रुत्वा विस्मितो राजा आनयेमां ममान्तिकम्
101,5,urvaśī punar apy āha rājānaṃ bhūridakṣiṇam,उर्वशी पुनर् अप्य् आह राजानं भूरिदक्षिणम्
101,6,ānīyate mahārāja tasyāḥ sarvaṃ nivedya ca,आनीयते महाराज तस्याः सर्वं निवेद्य च
101,7,tatas tāṃ prāhiṇot tatra rājā prītyā tadorvaśīm sā gatvā rājavacanaṃ nyavedayad athorvaśī,ततस् तां प्राहिणोत् तत्र राजा प्रीत्या तदोर्वशीम् सा गत्वा राजवचनं न्यवेदयद् अथोर्वशी
101,8,sarasvaty api tan mene urvaśyā yan niveditam sā tatheti pratijñāya prāyād yatra purūravāḥ,सरस्वत्य् अपि तन् मेने उर्वश्या यन् निवेदितम् सा तथेति प्रतिज्ञाय प्रायाद् यत्र पुरूरवाः
101,9,sarasvatyās tatas tīre sa reme bahulāḥ samāḥ sarasvān abhavat putro yasya putro bṛhadrathaḥ,सरस्वत्यास् ततस् तीरे स रेमे बहुलाः समाः सरस्वान् अभवत् पुत्रो यस्य पुत्रो बृहद्रथः
101,10,tāṃ gacchantīṃ nṛpagṛhaṃ nityam eva sarasvatīm sarasvantaṃ tato lakṣma jñātvānyeṣu tathā kṛtam,तां गच्छन्तीं नृपगृहं नित्यम् एव सरस्वतीम् सरस्वन्तं ततो लक्ष्म ज्ञात्वान्येषु तथा कृतम्
101,11,tasyai dadāv ahaṃ śāpaṃ bhūyā iti mahānadī macchāpabhītā vāgīśā prāgād devīṃ ca gautamīm,तस्यै ददाव् अहं शापं भूया इति महानदी मच्छापभीता वागीशा प्रागाद् देवीं च गौतमीम्
101,12,kamaṇḍalubhavāṃ pūtāṃ mātaraṃ lokapāvanīm tāpatrayopaśamanīm aihikāmuṣmikapradām,कमण्डलुभवां पूतां मातरं लोकपावनीम् तापत्रयोपशमनीम् ऐहिकामुष्मिकप्रदाम्
101,13,sā gatvā gautamīṃ devīṃ prāha macchāpam āditaḥ gaṅgāpi mām uvācedaṃ viśāpāṃ kartum arhasi,सा गत्वा गौतमीं देवीं प्राह मच्छापम् आदितः गङ्गापि माम् उवाचेदं विशापां कर्तुम् अर्हसि
101,14,na yuktaṃ yat sarasvatyāḥ śāpaṃ tvaṃ dattavān asi strīṇām eṣa svabhāvo vai puṃskāmā yoṣito yataḥ,न युक्तं यत् सरस्वत्याः शापं त्वं दत्तवान् असि स्त्रीणाम् एष स्वभावो वै पुंस्कामा योषितो यतः
101,15,svabhāvacapalā brahman yoṣitaḥ sakalā api tvaṃ kathaṃ tu na jānīṣe jagatsraṣṭāmbujāsana,स्वभावचपला ब्रह्मन् योषितः सकला अपि त्वं कथं तु न जानीषे जगत्स्रष्टाम्बुजासन
101,16,viḍambayati kaṃ vā na kāmo vāpi svabhāvataḥ tato viśāpam avadaṃ dṛśyāpi syāt sarasvatī,विडम्बयति कं वा न कामो वापि स्वभावतः ततो विशापम् अवदं दृश्यापि स्यात् सरस्वती
101,17,tasmāc chāpān nadī martye dṛśyādṛśyā sarasvatī yatraiṣā saṃgatā devī gaṅgāyāṃ śāpavihvalā,तस्माच् छापान् नदी मर्त्ये दृश्यादृश्या सरस्वती यत्रैषा संगता देवी गङ्गायां शापविह्वला
101,18,tatra prāyān nṛpavaro dhārmikaḥ sa purūravāḥ tapas taptvā samārādhya devaṃ siddheśvaraṃ haram,तत्र प्रायान् नृपवरो धार्मिकः स पुरूरवाः तपस् तप्त्वा समाराध्य देवं सिद्धेश्वरं हरम्
101,19,sarvān kāmān athāvāpa gaṅgāyāś ca prasādataḥ tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ purūravasam ucyate,सर्वान् कामान् अथावाप गङ्गायाश् च प्रसादतः ततः प्रभृति तत् तीर्थं पुरूरवसम् उच्यते
101,20,sarasvatīsaṃgamaṃ ca brahmatīrthaṃ tad ucyate siddheśvaro yatra devaḥ sarvakāmapradaṃ tu tat,सरस्वतीसंगमं च ब्रह्मतीर्थं तद् उच्यते सिद्धेश्वरो यत्र देवः सर्वकामप्रदं तु तत्
102,1,sāvitrī caiva gāyatrī śraddhā medhā sarasvatī etāni pañca tīrthāni puṇyāni munayo viduḥ,सावित्री चैव गायत्री श्रद्धा मेधा सरस्वती एतानि पञ्च तीर्थानि पुण्यानि मुनयो विदुः
102,2,tatra snātvā tu pītvā tu mucyate sarvakalmaṣāt sāvitrī caiva gāyatrī śraddhā medhā sarasvatī,तत्र स्नात्वा तु पीत्वा तु मुच्यते सर्वकल्मषात् सावित्री चैव गायत्री श्रद्धा मेधा सरस्वती
102,3,etā mama sutā jyeṣṭhā dharmasaṃsthānahetavaḥ sarvāsām uttamāṃ kāṃcin nirmame lokasundarīm,एता मम सुता ज्येष्ठा धर्मसंस्थानहेतवः सर्वासाम् उत्तमां कांचिन् निर्ममे लोकसुन्दरीम्
102,4,tāṃ dṛṣṭvā vikṛtā buddhir mamāsīn munisattama gṛhyamāṇā mayā bālā sā māṃ dṛṣṭvā palāyitā,तां दृष्ट्वा विकृता बुद्धिर् ममासीन् मुनिसत्तम गृह्यमाणा मया बाला सा मां दृष्ट्वा पलायिता
102,5,mṛgībhūtā tu sā bālā mṛgo 'ham abhavaṃ tadā mṛgavyādho 'bhavac chaṃbhur dharmasaṃrakṣaṇāya ca,मृगीभूता तु सा बाला मृगो ऽहम् अभवं तदा मृगव्याधो ऽभवच् छंभुर् धर्मसंरक्षणाय च
102,6,tā madbhītāḥ pañca sutā gaṅgām īyur mahānadīm tato maheśvaraḥ prāyād dharmasaṃrakṣaṇāya saḥ,ता मद्भीताः पञ्च सुता गङ्गाम् ईयुर् महानदीम् ततो महेश्वरः प्रायाद् धर्मसंरक्षणाय सः
102,7,dhanur gṛhītvā saśaram īśo 'pi mṛgarūpiṇam mām uvāca vadhiṣye tvāṃ mṛgavyādhas tadā haraḥ,धनुर् गृहीत्वा सशरम् ईशो ऽपि मृगरूपिणम् माम् उवाच वधिष्ये त्वां मृगव्याधस् तदा हरः
102,8,tatkarmaṇo nivṛtto 'haṃ prādāṃ kanyāṃ vivasvate sāvitryādyāḥ pañca sutā nadīrūpeṇa saṃgatāḥ,तत्कर्मणो निवृत्तो ऽहं प्रादां कन्यां विवस्वते सावित्र्याद्याः पञ्च सुता नदीरूपेण संगताः
102,9,tā āgatāḥ punaś cāpi svargaṃ lokaṃ mamāntikam yatra tāḥ saṃgatā devyā pañca tīrthāni nārada,ता आगताः पुनश् चापि स्वर्गं लोकं ममान्तिकम् यत्र ताः संगता देव्या पञ्च तीर्थानि नारद
102,10,saṃgatāni ca puṇyāni pañca nadyaḥ sarasvatī teṣu snānaṃ tathā dānaṃ yat kiṃcit kurute naraḥ,संगतानि च पुण्यानि पञ्च नद्यः सरस्वती तेषु स्नानं तथा दानं यत् किंचित् कुरुते नरः
102,11,sarvakāmapradaṃ tat syān naiṣkarmyān muktidaṃ smṛtam tatrābhavan mṛgavyādhaṃ tīrthaṃ sarvārthadaṃ nṛṇām svargamokṣaphalaṃ cānyad brahmatīrthaphalaṃ smṛtam,सर्वकामप्रदं तत् स्यान् नैष्कर्म्यान् मुक्तिदं स्मृतम् तत्राभवन् मृगव्याधं तीर्थं सर्वार्थदं नृणाम् स्वर्गमोक्षफलं चान्यद् ब्रह्मतीर्थफलं स्मृतम्
103,1,śamītīrtham iti khyātaṃ sarvapāpopaśāntidam tasyākhyānaṃ pravakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada,शमीतीर्थम् इति ख्यातं सर्वपापोपशान्तिदम् तस्याख्यानं प्रवक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद
103,2,āsīt priyavrato nāma kṣatriyo jayatāṃ varaḥ gautamyā dakṣiṇe tīre dīkṣāṃ cakre purodhasā,आसीत् प्रियव्रतो नाम क्षत्रियो जयतां वरः गौतम्या दक्षिणे तीरे दीक्षां चक्रे पुरोधसा
103,3,hayamedha upakrānte ṛtvigbhir ṛṣibhir vṛte tasya rājño mahābāhor vasiṣṭhas tu purohitaḥ,हयमेध उपक्रान्ते ऋत्विग्भिर् ऋषिभिर् वृते तस्य राज्ञो महाबाहोर् वसिष्ठस् तु पुरोहितः
103,4,tadyajñavāṭam agamad dānavo 'tha hiraṇyakaḥ taṃ dānavam abhiprekṣya devās tv indrapurogamāḥ,तद्यज्ञवाटम् अगमद् दानवो ऽथ हिरण्यकः तं दानवम् अभिप्रेक्ष्य देवास् त्व् इन्द्रपुरोगमाः
103,5,bhītāḥ kecid divaṃ jagmur havyavāṭ śamim āviśat aśvatthaṃ viṣṇur agamad bhānur arkaṃ vaṭaṃ śivaḥ,भीताः केचिद् दिवं जग्मुर् हव्यवाट् शमिम् आविशत् अश्वत्थं विष्णुर् अगमद् भानुर् अर्कं वटं शिवः
103,6,somaḥ palāśam agamad gaṅgāmbho havyavāhanaḥ aśvinau tu hayaṃ gṛhya vāyaso 'bhūd yamaḥ svayam,सोमः पलाशम् अगमद् गङ्गाम्भो हव्यवाहनः अश्विनौ तु हयं गृह्य वायसो ऽभूद् यमः स्वयम्
103,7,etasminn antare tatra vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ yaṣṭim ādāya daiteyān nyavārayad athājñayā,एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र वसिष्ठो भगवान् ऋषिः यष्टिम् आदाय दैतेयान् न्यवारयद् अथाज्ञया
103,9,tataḥ pravṛttaḥ punar eva yajño daityo gataḥ svena balena yuktaḥ imāni tīrthāni tataḥ śubhāni daśāśvamedhasya phalāni dadyuḥ BrP_103.8 prathamaṃ tu śamītīrthaṃ dvitīyaṃ vaiṣṇavaṃ viduḥ ārkaṃ śaivaṃ ca saumyaṃ ca vāsiṣṭhaṃ sarvakāmadam,ततः प्रवृत्तः पुनर् एव यज्ञो दैत्यो गतः स्वेन बलेन युक्तः इमानि तीर्थानि ततः शुभानि दशाश्वमेधस्य फलानि दद्युः ब्र्प्_१०३.८ प्रथमं तु शमीतीर्थं द्वितीयं वैष्णवं विदुः आर्कं शैवं च सौम्यं च वासिष्ठं सर्वकामदम्
103,10,devāś ca ṛṣayaḥ sarve nivṛtte makhavistare tuṣṭāḥ procur vasiṣṭhaṃ taṃ yajamānaṃ priyavratam,देवाश् च ऋषयः सर्वे निवृत्ते मखविस्तरे तुष्टाः प्रोचुर् वसिष्ठं तं यजमानं प्रियव्रतम्
103,11,tāṃś ca vṛkṣāṃs tāṃ ca gaṅgāṃ mudā yuktāḥ punaḥ punaḥ hayamedhasya niṣpattyai ete yātā itas tataḥ,तांश् च वृक्षांस् तां च गङ्गां मुदा युक्ताः पुनः पुनः हयमेधस्य निष्पत्त्यै एते याता इतस् ततः
103,12,hayamedhaphalaṃ dadyus tīrthānīty avadan surāḥ tasmāt snānena dānena teṣu tīrtheṣu nārada hayamedhaphalaṃ puṇyaṃ prāpnoti na mṛṣā vacaḥ,हयमेधफलं दद्युस् तीर्थानीत्य् अवदन् सुराः तस्मात् स्नानेन दानेन तेषु तीर्थेषु नारद हयमेधफलं पुण्यं प्राप्नोति न मृषा वचः
104,1,viśvāmitraṃ hariścandraṃ śunaḥśepaṃ ca rohitam vāruṇaṃ brāhmam āgneyam aindram aindavam aiśvaram,विश्वामित्रं हरिश्चन्द्रं शुनःशेपं च रोहितम् वारुणं ब्राह्मम् आग्नेयम् ऐन्द्रम् ऐन्दवम् ऐश्वरम्
104,2,maitraṃ ca vaiṣṇavaṃ caiva yāmyam āśvinam auśanam eteṣāṃ puṇyatīrthānāṃ nāmadheyaṃ śṛṇuṣva me,मैत्रं च वैष्णवं चैव याम्यम् आश्विनम् औशनम् एतेषां पुण्यतीर्थानां नामधेयं शृणुष्व मे
104,3,hariścandra iti tv āsīd ikṣvākuprabhavo nṛpaḥ tasya gṛhe munī prāptau nāradaḥ parvatas tathā kṛtvātithyaṃ tayoḥ samyag ghariścandro 'bravīd ṛṣī,हरिश्चन्द्र इति त्व् आसीद् इक्ष्वाकुप्रभवो नृपः तस्य गृहे मुनी प्राप्तौ नारदः पर्वतस् तथा कृत्वातिथ्यं तयोः सम्यग् घरिश्चन्द्रो ऽब्रवीद् ऋषी
104,4,putrārthaṃ kliśyate lokaḥ kiṃ putreṇa bhaviṣyati jñānī vāpy athavājñānī uttamo madhyamo 'thavā etaṃ me saṃśayaṃ nityaṃ brūtām ṛṣivarāv ubhau,पुत्रार्थं क्लिश्यते लोकः किं पुत्रेण भविष्यति ज्ञानी वाप्य् अथवाज्ञानी उत्तमो मध्यमो ऽथवा एतं मे संशयं नित्यं ब्रूताम् ऋषिवराव् उभौ
104,5,tāv ūcatur hariścandraṃ parvato nāradas tathā,ताव् ऊचतुर् हरिश्चन्द्रं पर्वतो नारदस् तथा
104,6,ekadhā daśadhā rājañ śatadhā ca sahasradhā uttaraṃ vidyate samyak tathāpy etad udīryate,एकधा दशधा राजञ् शतधा च सहस्रधा उत्तरं विद्यते सम्यक् तथाप्य् एतद् उदीर्यते
104,7,nāputrasya paro loko vidyate nṛpasattama jāte putre pitā snānaṃ yaḥ karoti janādhipa,नापुत्रस्य परो लोको विद्यते नृपसत्तम जाते पुत्रे पिता स्नानं यः करोति जनाधिप
104,8,daśānām aśvamedhānām abhiṣekaphalaṃ labhet ātmapratiṣṭhā putrāt syāj jāyate cāmarottamaḥ,दशानाम् अश्वमेधानाम् अभिषेकफलं लभेत् आत्मप्रतिष्ठा पुत्रात् स्याज् जायते चामरोत्तमः
104,9,amṛtenāmarā devāḥ putreṇa brāhmaṇādayaḥ triṛṇān mocayet putraḥ pitaraṃ ca pitāmahān,अमृतेनामरा देवाः पुत्रेण ब्राह्मणादयः त्रिऋणान् मोचयेत् पुत्रः पितरं च पितामहान्
104,10,kiṃ tu mūlaṃ kim u jalaṃ kiṃ tu śmaśrūṇi kiṃ tapaḥ vinā putreṇa rājendra svargo muktiḥ sutāt smṛtāḥ,किं तु मूलं किम् उ जलं किं तु श्मश्रूणि किं तपः विना पुत्रेण राजेन्द्र स्वर्गो मुक्तिः सुतात् स्मृताः
104,11,putra eva paro loko dharmaḥ kāmo 'rtha eva ca putro muktiḥ paraṃ jyotis tārakaḥ sarvadehinām,पुत्र एव परो लोको धर्मः कामो ऽर्थ एव च पुत्रो मुक्तिः परं ज्योतिस् तारकः सर्वदेहिनाम्
104,12,vinā putreṇa rājendra svargamokṣau sudurlabhau putra eva paro loke dharmakāmārthasiddhaye,विना पुत्रेण राजेन्द्र स्वर्गमोक्षौ सुदुर्लभौ पुत्र एव परो लोके धर्मकामार्थसिद्धये
104,13,vinā putreṇa yad dattaṃ vinā putreṇa yad dhutam vinā putreṇa yaj janma vyarthaṃ tad avabhāti me,विना पुत्रेण यद् दत्तं विना पुत्रेण यद् धुतम् विना पुत्रेण यज् जन्म व्यर्थं तद् अवभाति मे
104,14,tasmāt putrasamaṃ kiṃcit kāmyaṃ nāsti jagattraye tac chrutvā vismayavāṃs tāv uvāca nṛpaḥ punaḥ,तस्मात् पुत्रसमं किंचित् काम्यं नास्ति जगत्त्रये तच् छ्रुत्वा विस्मयवांस् ताव् उवाच नृपः पुनः
104,15,kathaṃ me syāt suto brūtāṃ yatra kvāpi yathātatham yena kenāpy upāyena kṛtvā kiṃcit tu pauruṣam mantreṇa yāgadānābhyām utpādyo 'sau suto mayā,कथं मे स्यात् सुतो ब्रूतां यत्र क्वापि यथातथम् येन केनाप्य् उपायेन कृत्वा किंचित् तु पौरुषम् मन्त्रेण यागदानाभ्याम् उत्पाद्यो ऽसौ सुतो मया
104,16,tāv ūcatur nṛpaśreṣṭhaṃ hariścandraṃ sutārthinam dhyātvā kṣaṇaṃ tathā samyag gautamīṃ yāhi mānada,ताव् ऊचतुर् नृपश्रेष्ठं हरिश्चन्द्रं सुतार्थिनम् ध्यात्वा क्षणं तथा सम्यग् गौतमीं याहि मानद
104,17,tatrāpāṃpatir utkṛṣṭaṃ dadāti manasīpsitam varuṇaḥ sarvadātā vai munibhiḥ parikīrtitaḥ,तत्रापांपतिर् उत्कृष्टं ददाति मनसीप्सितम् वरुणः सर्वदाता वै मुनिभिः परिकीर्तितः
104,18,sa tu prītaḥ śanaiḥ kāle tava putraṃ pradāsyati etac chrutvā nṛpaśreṣṭho munivākyaṃ tathākarot,स तु प्रीतः शनैः काले तव पुत्रं प्रदास्यति एतच् छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो मुनिवाक्यं तथाकरोत्
104,19,toṣayām āsa varuṇaṃ gautamītīram āśritaḥ tataś ca tuṣṭo varuṇo hariścandram uvāca ha,तोषयाम् आस वरुणं गौतमीतीरम् आश्रितः ततश् च तुष्टो वरुणो हरिश्चन्द्रम् उवाच ह
104,20,putraṃ dāsyāmi te rājaṃl lokatrayavibhūṣaṇam yadi yakṣyasi tenaiva tava putro bhaved dhruvam,पुत्रं दास्यामि ते राजंल् लोकत्रयविभूषणम् यदि यक्ष्यसि तेनैव तव पुत्रो भवेद् ध्रुवम्
104,21,hariścandro 'pi varuṇaṃ yakṣye tenety avocata tato gatvā hariścandraś caruṃ kṛtvā tu vāruṇam,हरिश्चन्द्रो ऽपि वरुणं यक्ष्ये तेनेत्य् अवोचत ततो गत्वा हरिश्चन्द्रश् चरुं कृत्वा तु वारुणम्
104,22,bhāryāyai nṛpatiḥ prādāt tato jātaḥ suto nṛpāt jāte putre apām īśaḥ provāca vadatāṃ varaḥ,भार्यायै नृपतिः प्रादात् ततो जातः सुतो नृपात् जाते पुत्रे अपाम् ईशः प्रोवाच वदतां वरः
104,23,adyaiva putro yaṣṭavyaḥ smarase vacanaṃ purā,अद्यैव पुत्रो यष्टव्यः स्मरसे वचनं पुरा
104,24,hariścandro 'pi varuṇaṃ provācedaṃ kramāgatam,हरिश्चन्द्रो ऽपि वरुणं प्रोवाचेदं क्रमागतम्
104,25,nirdaśo medhyatāṃ yāti paśur yakṣye tato hy aham,निर्दशो मेध्यतां याति पशुर् यक्ष्ये ततो ह्य् अहम्
104,26,tac chrutvā vacanaṃ rājño varuṇo 'gāt svam ālayam nirdaśe punar abhyetya yajasvety āha taṃ nṛpam,तच् छ्रुत्वा वचनं राज्ञो वरुणो ऽगात् स्वम् आलयम् निर्दशे पुनर् अभ्येत्य यजस्वेत्य् आह तं नृपम्
104,27,rājāpi varuṇaṃ prāha nirdanto niṣphalaḥ paśuḥ paśor danteṣu jāteṣu ehi gacchādhunāppate,राजापि वरुणं प्राह निर्दन्तो निष्फलः पशुः पशोर् दन्तेषु जातेषु एहि गच्छाधुनाप्पते
104,28,tac chrutvā rājavacanaṃ punaḥ prāyād apāṃpatiḥ jāteṣu caiva danteṣu saptavarṣeṣu nārada,तच् छ्रुत्वा राजवचनं पुनः प्रायाद् अपांपतिः जातेषु चैव दन्तेषु सप्तवर्षेषु नारद
104,29,punar apy āha rājānaṃ yajasveti tato 'bravīt rājāpi varuṇaṃ prāha patsyantīme apāṃpate,पुनर् अप्य् आह राजानं यजस्वेति ततो ऽब्रवीत् राजापि वरुणं प्राह पत्स्यन्तीमे अपांपते
104,30,saṃpatsyanti tathā cānye tato yakṣye vrajādhunā punaḥ prāyāt sa varuṇaḥ punardanteṣu nārada yajasveti nṛpaṃ prāha rājā prāha tv apāṃpatim,संपत्स्यन्ति तथा चान्ये ततो यक्ष्ये व्रजाधुना पुनः प्रायात् स वरुणः पुनर्दन्तेषु नारद यजस्वेति नृपं प्राह राजा प्राह त्व् अपांपतिम्
104,31,yadā tu kṣatriyo yajñe paśur bhavati vāripa dhanurvedaṃ yadā vetti tadā syāt paśur uttamaḥ,यदा तु क्षत्रियो यज्ञे पशुर् भवति वारिप धनुर्वेदं यदा वेत्ति तदा स्यात् पशुर् उत्तमः
104,32,tac chrutvā rājavacanaṃ varuṇo 'gāt svam ālayam yadāstreṣu ca śastreṣu samartho 'bhūt sa rohitaḥ,तच् छ्रुत्वा राजवचनं वरुणो ऽगात् स्वम् आलयम् यदास्त्रेषु च शस्त्रेषु समर्थो ऽभूत् स रोहितः
104,33,sarvavedeṣu śāstreṣu vettābhūt sa tv ariṃdamaḥ yuvarājyam anuprāpte rohite ṣoḍaśābdike,सर्ववेदेषु शास्त्रेषु वेत्ताभूत् स त्व् अरिंदमः युवराज्यम् अनुप्राप्ते रोहिते षोडशाब्दिके
104,34,prītimān agamat tatra yatra rājā sarohitaḥ āgatya varuṇaḥ prāha yajasvādya sutaṃ svakam,प्रीतिमान् अगमत् तत्र यत्र राजा सरोहितः आगत्य वरुणः प्राह यजस्वाद्य सुतं स्वकम्
104,35,om ity uktvā nṛpavara ṛtvijaḥ prāha bhūpatiḥ rohitaṃ ca sutaṃ jyeṣṭhaṃ śṛṇvato varuṇasya ca,ॐ इत्य् उक्त्वा नृपवर ऋत्विजः प्राह भूपतिः रोहितं च सुतं ज्येष्ठं शृण्वतो वरुणस्य च
104,36,ehi putra mahāvīra yakṣye tvāṃ varuṇāya hi,एहि पुत्र महावीर यक्ष्ये त्वां वरुणाय हि
104,37,kim etad ity athovāca rohitaḥ pitaraṃ prati pitāpi tad yathāvṛttam ācacakṣe savistaram rohitaḥ pitaraṃ prāha śṛṇvato varuṇasya ca,किम् एतद् इत्य् अथोवाच रोहितः पितरं प्रति पितापि तद् यथावृत्तम् आचचक्षे सविस्तरम् रोहितः पितरं प्राह शृण्वतो वरुणस्य च
104,38,ahaṃ pūrvaṃ mahārāja ṛtvigbhiḥ sapurohitaḥ viṣṇave lokanāthāya yakṣye 'haṃ tvaritaṃ śuciḥ paśunā varuṇenātha tad anujñātum arhasi,अहं पूर्वं महाराज ऋत्विग्भिः सपुरोहितः विष्णवे लोकनाथाय यक्ष्ये ऽहं त्वरितं शुचिः पशुना वरुणेनाथ तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि
104,39,rohitasya tu tad vākyaṃ śrutvā vārīśvaras tadā kopena mahatāviṣṭo jalodaram athākarot,रोहितस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वा वारीश्वरस् तदा कोपेन महताविष्टो जलोदरम् अथाकरोत्
104,40,hariścandrasya nṛpate rohitaḥ sa vanaṃ yayau gṛhītvā sa dhanur divyaṃ rathārūḍho gatavyathaḥ,हरिश्चन्द्रस्य नृपते रोहितः स वनं ययौ गृहीत्वा स धनुर् दिव्यं रथारूढो गतव्यथः
104,41,yatra cārādhya varuṇaṃ hariścandro janeśvaraḥ gaṅgāyāṃ prāptavān putraṃ tatrāgāt so 'pi rohitaḥ,यत्र चाराध्य वरुणं हरिश्चन्द्रो जनेश्वरः गङ्गायां प्राप्तवान् पुत्रं तत्रागात् सो ऽपि रोहितः
104,42,vyatītāny atha varṣāṇi pañca ṣaṣṭhe pravartati tatra sthitvā nṛpasutaḥ śuśrāva nṛpate rujam,व्यतीतान्य् अथ वर्षाणि पञ्च षष्ठे प्रवर्तति तत्र स्थित्वा नृपसुतः शुश्राव नृपते रुजम्
104,43,mayā putreṇa jātena pitur vai kleśakāriṇā kiṃ phalaṃ kiṃ nu kṛtyaṃ syād ity evaṃ paryacintayat,मया पुत्रेण जातेन पितुर् वै क्लेशकारिणा किं फलं किं नु कृत्यं स्याद् इत्य् एवं पर्यचिन्तयत्
104,44,tasyās tīre ṛṣīn puṇyān apaśyan nṛpateḥ sutaḥ gaṅgātīre vartamānam apaśyad ṛṣisattamam,तस्यास् तीरे ऋषीन् पुण्यान् अपश्यन् नृपतेः सुतः गङ्गातीरे वर्तमानम् अपश्यद् ऋषिसत्तमम्
104,45,ajīgartam iti khyātam ṛṣes tu vayasaḥ sutam tribhiḥ putrair anuvṛtaṃ bhāryayā kṣīṇavṛttikam taṃ dṛṣṭvā nṛpateḥ putro namasyedaṃ vaco 'bravīt,अजीगर्तम् इति ख्यातम् ऋषेस् तु वयसः सुतम् त्रिभिः पुत्रैर् अनुवृतं भार्यया क्षीणवृत्तिकम् तं दृष्ट्वा नृपतेः पुत्रो नमस्येदं वचो ऽब्रवीत्
104,46,kṣīṇavṛttiḥ kṛśaḥ kasmād durmanā iva lakṣyase,क्षीणवृत्तिः कृशः कस्माद् दुर्मना इव लक्ष्यसे
104,47,ajīgarto 'pi covāca rohitaṃ nṛpateḥ sutam,अजीगर्तो ऽपि चोवाच रोहितं नृपतेः सुतम्
104,48,vartanaṃ nāsti dehasya bhoktāro bahavaś ca me vinānnena mariṣyāmo brūhi kiṃ karavāmahe,वर्तनं नास्ति देहस्य भोक्तारो बहवश् च मे विनान्नेन मरिष्यामो ब्रूहि किं करवामहे
104,49,tac chrutvā punar apy āha nṛpaputra ṛṣiṃ tadā,तच् छ्रुत्वा पुनर् अप्य् आह नृपपुत्र ऋषिं तदा
104,50,tava kiṃ vartate citte tad brūhi vadatāṃ vara,तव किं वर्तते चित्ते तद् ब्रूहि वदतां वर
104,51,hiraṇyaṃ rajataṃ gāvo dhānyaṃ vastrādikaṃ na me vidyate nṛpaśārdūla vartanaṃ nāsti me tataḥ,हिरण्यं रजतं गावो धान्यं वस्त्रादिकं न मे विद्यते नृपशार्दूल वर्तनं नास्ति मे ततः
104,52,sutā me santi bhāryā ca ahaṃ vai pañcamas tathā naiteṣāṃ katamasyāpi kretānnena nṛpottama,सुता मे सन्ति भार्या च अहं वै पञ्चमस् तथा नैतेषां कतमस्यापि क्रेतान्नेन नृपोत्तम
104,53,kiṃ krīṇāsi mahābuddhe 'jīgarta satyam eva me vada nānyac ca vaktavyaṃ viprā vai satyavādinaḥ,किं क्रीणासि महाबुद्धे ऽजीगर्त सत्यम् एव मे वद नान्यच् च वक्तव्यं विप्रा वै सत्यवादिनः
104,54,trayāṇām api putrāṇām ekaṃ vā māṃ tathaiva ca bhāryāṃ vāpi gṛhāṇemāṃ krītvā jīvāmahe vayam,त्रयाणाम् अपि पुत्राणाम् एकं वा मां तथैव च भार्यां वापि गृहाणेमां क्रीत्वा जीवामहे वयम्
104,55,kiṃ bhāryayā mahābuddhe kiṃ tvayā vṛddharūpiṇā yuvānaṃ dehi putraṃ me putrāṇāṃ yaṃ tvam icchasi,किं भार्यया महाबुद्धे किं त्वया वृद्धरूपिणा युवानं देहि पुत्रं मे पुत्राणां यं त्वम् इच्छसि
104,56,jyeṣṭhaputraṃ śunaḥpucchaṃ nāhaṃ krīṇāmi rohita mātā kanīyasaṃ cāpi na krīṇāti tato 'nayoḥ madhyamaṃ tu śunaḥśepaṃ krīṇāmi vada taddhanam,ज्येष्ठपुत्रं शुनःपुच्छं नाहं क्रीणामि रोहित माता कनीयसं चापि न क्रीणाति ततो ऽनयोः मध्यमं तु शुनःशेपं क्रीणामि वद तद्धनम्
104,57,varuṇāya paśuḥ kalpyaḥ puruṣo guṇavattaraḥ yadi krīṇāsi mūlyaṃ tvaṃ vada satyaṃ mahāmune,वरुणाय पशुः कल्प्यः पुरुषो गुणवत्तरः यदि क्रीणासि मूल्यं त्वं वद सत्यं महामुने
104,58,tathety uktvā tv ajīgartaḥ putramūlyam akalpayat gavāṃ sahasraṃ dhānyānāṃ niṣkānāṃ cāpi vāsasām rājaputra varaṃ dehi dāsyāmi svasutaṃ tava,तथेत्य् उक्त्वा त्व् अजीगर्तः पुत्रमूल्यम् अकल्पयत् गवां सहस्रं धान्यानां निष्कानां चापि वाससाम् राजपुत्र वरं देहि दास्यामि स्वसुतं तव
104,59,tathety uktvā rohito 'pi prādāt savasanaṃ dhanam dattvā jagāma pitaram ṛṣiputreṇa rohitaḥ pitre nivedayām āsa krayakrītam ṛṣeḥ sutam,तथेत्य् उक्त्वा रोहितो ऽपि प्रादात् सवसनं धनम् दत्त्वा जगाम पितरम् ऋषिपुत्रेण रोहितः पित्रे निवेदयाम् आस क्रयक्रीतम् ऋषेः सुतम्
104,60,varuṇāya yajasva tvaṃ paśunā tvam arug bhava,वरुणाय यजस्व त्वं पशुना त्वम् अरुग् भव
104,61,tathovāca hariścandraḥ putravākyād anantaram,तथोवाच हरिश्चन्द्रः पुत्रवाक्याद् अनन्तरम्
104,62,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā rājñā pālyā iti śrutiḥ viśeṣatas tu varṇānāṃ guravo hi dvijottamāḥ,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या राज्ञा पाल्या इति श्रुतिः विशेषतस् तु वर्णानां गुरवो हि द्विजोत्तमाः
104,63,viṣṇor api hi ye pūjyā mādṛśāḥ kuta eva hi avajñayāpi yeṣāṃ syān nṛpāṇāṃ svakulakṣayaḥ,विष्णोर् अपि हि ये पूज्या मादृशाः कुत एव हि अवज्ञयापि येषां स्यान् नृपाणां स्वकुलक्षयः
104,64,tān paśūn kṛtvā kṛpaṇaṃ kathaṃ rakṣitum utsahe ahaṃ ca brāhmaṇaṃ kuryāṃ paśuṃ naitad dhi yujyate,तान् पशून् कृत्वा कृपणं कथं रक्षितुम् उत्सहे अहं च ब्राह्मणं कुर्यां पशुं नैतद् धि युज्यते
104,65,varaṃ hi jātu maraṇaṃ na kathaṃcid dvijaṃ paśum karomi tasmāt putra tvaṃ brāhmaṇena sukhaṃ vraja,वरं हि जातु मरणं न कथंचिद् द्विजं पशुम् करोमि तस्मात् पुत्र त्वं ब्राह्मणेन सुखं व्रज
104,66,etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī,एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र वाग् उवाचाशरीरिणी
104,67,gautamīṃ gaccha rājendra ṛtvigbhiḥ sapurohitaḥ paśunā vipraputreṇa rohitena sutena ca,गौतमीं गच्छ राजेन्द्र ऋत्विग्भिः सपुरोहितः पशुना विप्रपुत्रेण रोहितेन सुतेन च
104,68,tvayā kāryaḥ kratuś caiva śunaḥśepavadhaṃ vinā kratuḥ pūrṇo bhavet tatra tasmād yāhi mahāmate,त्वया कार्यः क्रतुश् चैव शुनःशेपवधं विना क्रतुः पूर्णो भवेत् तत्र तस्माद् याहि महामते
104,69,tac chrutvā vacanaṃ śīghraṃ gaṅgām agān nṛpottamaḥ viśvāmitreṇa ṛṣiṇā vasiṣṭhena purodhasā,तच् छ्रुत्वा वचनं शीघ्रं गङ्गाम् अगान् नृपोत्तमः विश्वामित्रेण ऋषिणा वसिष्ठेन पुरोधसा
104,70,vāmadevena ṛṣiṇā tathānyair munibhiḥ saha prāpya gaṅgāṃ gautamīṃ tāṃ naramedhāya dīkṣitaḥ,वामदेवेन ऋषिणा तथान्यैर् मुनिभिः सह प्राप्य गङ्गां गौतमीं तां नरमेधाय दीक्षितः
104,71,vedimaṇḍapakuṇḍādi yūpapaśvādi cākarot kṛtvā sarvaṃ yathānyāyaṃ tasmin yajñe pravartite,वेदिमण्डपकुण्डादि यूपपश्वादि चाकरोत् कृत्वा सर्वं यथान्यायं तस्मिन् यज्ञे प्रवर्तिते
104,72,śunaḥśepaṃ paśuṃ yūpe nibadhyātha samantrakam vāribhiḥ prokṣitaṃ dṛṣṭvā viśvāmitro 'bravīd idam,शुनःशेपं पशुं यूपे निबध्याथ समन्त्रकम् वारिभिः प्रोक्षितं दृष्ट्वा विश्वामित्रो ऽब्रवीद् इदम्
104,73,devān ṛṣīn hariścandraṃ rohitaṃ ca viśeṣataḥ anujānantv imaṃ sarve śunaḥśepaṃ dvijottamam,देवान् ऋषीन् हरिश्चन्द्रं रोहितं च विशेषतः अनुजानन्त्व् इमं सर्वे शुनःशेपं द्विजोत्तमम्
104,74,yebhyas tv ayaṃ havir deyo devebhyo 'yaṃ pṛthak pṛthak anujānantu te sarve śunaḥśepaṃ viśeṣataḥ,येभ्यस् त्व् अयं हविर् देयो देवेभ्यो ऽयं पृथक् पृथक् अनुजानन्तु ते सर्वे शुनःशेपं विशेषतः
104,75,vasābhir lomabhis tvagbhir māṃsaiḥ sanmantritair makhe agnau hoṣyaḥ paśuś cāyaṃ śunaḥśepo dvijottamaḥ,वसाभिर् लोमभिस् त्वग्भिर् मांसैः सन्मन्त्रितैर् मखे अग्नौ होष्यः पशुश् चायं शुनःशेपो द्विजोत्तमः
104,76,upāsitāḥ syur viprendrās te sarve tv anumanya mām gautamīṃ yāntu viprendrāḥ snātvā devān pṛthak pṛthak,उपासिताः स्युर् विप्रेन्द्रास् ते सर्वे त्व् अनुमन्य माम् गौतमीं यान्तु विप्रेन्द्राः स्नात्वा देवान् पृथक् पृथक्
104,77,mantraiḥ stotraiḥ stuvantas te mudaṃ yāntu śive ratāḥ enaṃ rakṣantu munayo devāś ca haviṣo bhujaḥ,मन्त्रैः स्तोत्रैः स्तुवन्तस् ते मुदं यान्तु शिवे रताः एनं रक्षन्तु मुनयो देवाश् च हविषो भुजः
104,78,tathety ūcuś ca munayo mene ca nṛpasattamaḥ tato gatvā śunaḥśepo gaṅgāṃ trailokyapāvanīm,तथेत्य् ऊचुश् च मुनयो मेने च नृपसत्तमः ततो गत्वा शुनःशेपो गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम्
104,79,snātvā tuṣṭāva tān devān ye tatra haviṣo bhujaḥ tatas tuṣṭāḥ suragaṇāḥ śunaḥśepaṃ ca te mune avadanta surāḥ sarve viśvāmitrasya śṛṇvataḥ,स्नात्वा तुष्टाव तान् देवान् ये तत्र हविषो भुजः ततस् तुष्टाः सुरगणाः शुनःशेपं च ते मुने अवदन्त सुराः सर्वे विश्वामित्रस्य शृण्वतः
104,80,kratuḥ pūrṇo bhavatv eṣa śunaḥśepavadhaṃ vinā,क्रतुः पूर्णो भवत्व् एष शुनःशेपवधं विना
104,81,viśeṣeṇātha varuṇaś cāvadan nṛpasattamam tataḥ pūrṇo 'bhavad rājño nṛmedho lokaviśrutaḥ,विशेषेणाथ वरुणश् चावदन् नृपसत्तमम् ततः पूर्णो ऽभवद् राज्ञो नृमेधो लोकविश्रुतः
104,82,devānāṃ ca prasādena munīnāṃ ca prasādataḥ tīrthasya tu prasādena rājñaḥ pūrṇo 'bhavat kratuḥ,देवानां च प्रसादेन मुनीनां च प्रसादतः तीर्थस्य तु प्रसादेन राज्ञः पूर्णो ऽभवत् क्रतुः
104,83,viśvāmitraḥ śunaḥśepaṃ pūjayām āsa saṃsadi akarod ātmanaḥ putraṃ pūjayitvā surāntike,विश्वामित्रः शुनःशेपं पूजयाम् आस संसदि अकरोद् आत्मनः पुत्रं पूजयित्वा सुरान्तिके
104,84,jyeṣṭhaṃ cakāra putrāṇām ātmanaḥ sa tu kauśikaḥ na menire ye ca putrā viśvāmitrasya dhīmataḥ,ज्येष्ठं चकार पुत्राणाम् आत्मनः स तु कौशिकः न मेनिरे ये च पुत्रा विश्वामित्रस्य धीमतः
104,85,śunaḥśepasya ca jyaiṣṭhyaṃ tāñ śaśāpa sa kauśikaḥ jyaiṣṭhyaṃ ye menire putrāḥ pūjayām āsa tān sutān,शुनःशेपस्य च ज्यैष्ठ्यं ताञ् शशाप स कौशिकः ज्यैष्ठ्यं ये मेनिरे पुत्राः पूजयाम् आस तान् सुतान्
104,86,vareṇa muniśārdūlas tad etat kathitaṃ mayā etat sarvaṃ yatra jātaṃ gautamyā dakṣiṇe taṭe,वरेण मुनिशार्दूलस् तद् एतत् कथितं मया एतत् सर्वं यत्र जातं गौतम्या दक्षिणे तटे
104,87,tatra tīrthāni puṇyāni vikhyātāni surādibhiḥ bahūni teṣāṃ nāmāni mattaḥ śṛṇu mahāmate,तत्र तीर्थानि पुण्यानि विख्यातानि सुरादिभिः बहूनि तेषां नामानि मत्तः शृणु महामते
104,88,hariścandraṃ śunaḥśepaṃ viśvāmitraṃ sarohitam ityādy aṣṭa sahasrāṇi tīrthāny atha caturdaśa,हरिश्चन्द्रं शुनःशेपं विश्वामित्रं सरोहितम् इत्याद्य् अष्ट सहस्राणि तीर्थान्य् अथ चतुर्दश
104,89,teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca naramedhaphalapradam ākhyātaṃ cāsya māhātmyaṃ tīrthasya munisattama,तेषु स्नानं च दानं च नरमेधफलप्रदम् आख्यातं चास्य माहात्म्यं तीर्थस्य मुनिसत्तम
104,90,yaḥ paṭhet pāṭhayed vāpi śṛṇuyād vāpi bhaktitaḥ aputraḥ putram āpnoti yac cānyan manasaḥ priyam,यः पठेत् पाठयेद् वापि शृणुयाद् वापि भक्तितः अपुत्रः पुत्रम् आप्नोति यच् चान्यन् मनसः प्रियम्
105,1,somatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam tatra vṛttaṃ mahāpuṇyaṃ śṛṇu yatnena nārada,सोमतीर्थम् इति ख्यातं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् तत्र वृत्तं महापुण्यं शृणु यत्नेन नारद
105,2,somo rājāmṛtamayo gandharvāṇāṃ purābhavat na devānāṃ tadā devā mām abhyetyedam abruvan,सोमो राजामृतमयो गन्धर्वाणां पुराभवत् न देवानां तदा देवा माम् अभ्येत्येदम् अब्रुवन्
105,3,gandharvair āhṛtaḥ somo devānāṃ prāṇadaḥ purā tam adhyāyan suragaṇā ṛṣayas tv atiduḥkhitāḥ yathā syāt somo hy asmākaṃ tathā nītir vidhīyatām,गन्धर्वैर् आहृतः सोमो देवानां प्राणदः पुरा तम् अध्यायन् सुरगणा ऋषयस् त्व् अतिदुःखिताः यथा स्यात् सोमो ह्य् अस्माकं तथा नीतिर् विधीयताम्
105,4,tatra vāg vibudhān āha gandharvāḥ strīṣu kāmukāḥ tebhyo dattvātha māṃ devāḥ somam āhartum arhatha,तत्र वाग् विबुधान् आह गन्धर्वाः स्त्रीषु कामुकाः तेभ्यो दत्त्वाथ मां देवाः सोमम् आहर्तुम् अर्हथ
105,5,vācaṃ pratyūcur amarās tvāṃ dātuṃ na kṣamā vayam vinā tenāpi na sthātuṃ śakyaṃ naiva tvayā vinā,वाचं प्रत्यूचुर् अमरास् त्वां दातुं न क्षमा वयम् विना तेनापि न स्थातुं शक्यं नैव त्वया विना
105,6,punar vāg abravīd devān punar eṣyāmy ahaṃ tv iha atra buddhir vidhātavyā kriyatāṃ kratur uttamaḥ,पुनर् वाग् अब्रवीद् देवान् पुनर् एष्याम्य् अहं त्व् इह अत्र बुद्धिर् विधातव्या क्रियतां क्रतुर् उत्तमः
105,7,gautamyā dakṣiṇe tīre bhaved devāgamo yadi makhaṃ tu viṣayaṃ kṛtvā āyāntu surasattamāḥ,गौतम्या दक्षिणे तीरे भवेद् देवागमो यदि मखं तु विषयं कृत्वा आयान्तु सुरसत्तमाः
105,8,gandharvāḥ strīpriyā nityaṃ paṇadhvaṃ taṃ mayā saha tathety uktvā suragaṇāḥ sarasvatyā vacaḥsthitāḥ,गन्धर्वाः स्त्रीप्रिया नित्यं पणध्वं तं मया सह तथेत्य् उक्त्वा सुरगणाः सरस्वत्या वचःस्थिताः
105,9,devadūtaiḥ pṛthag devān yakṣān gandharvapannagān āhvānaṃ cakrire tatra puṇye devagirau tadā,देवदूतैः पृथग् देवान् यक्षान् गन्धर्वपन्नगान् आह्वानं चक्रिरे तत्र पुण्ये देवगिरौ तदा
105,10,tato devagirir nāma parvatasyābhavan mune tatrāgaman suragaṇā gandharvā yakṣakiṃnarāḥ,ततो देवगिरिर् नाम पर्वतस्याभवन् मुने तत्रागमन् सुरगणा गन्धर्वा यक्षकिंनराः
105,11,devāḥ siddhāś ca ṛṣayas tathāṣṭau devayonayaḥ ṛṣibhir gautamītīre kriyamāṇe mahādhvare,देवाः सिद्धाश् च ऋषयस् तथाष्टौ देवयोनयः ऋषिभिर् गौतमीतीरे क्रियमाणे महाध्वरे
105,12,tatra devaiḥ parivṛtaḥ sahasrākṣo 'bhyabhāṣata,तत्र देवैः परिवृतः सहस्राक्षो ऽभ्यभाषत
105,13,gandharvān atha saṃpūjya sarasvatyāḥ samīpataḥ sarasvatyā paṇadhvaṃ no yuṣmākam amṛtātmanā,गन्धर्वान् अथ संपूज्य सरस्वत्याः समीपतः सरस्वत्या पणध्वं नो युष्माकम् अमृतात्मना
105,14,tac chakravacanāt te vai gandharvāḥ strīṣu kāmukāḥ somaṃ dattvā surebhyas tu jagṛhus tāṃ sarasvatīm,तच् छक्रवचनात् ते वै गन्धर्वाः स्त्रीषु कामुकाः सोमं दत्त्वा सुरेभ्यस् तु जगृहुस् तां सरस्वतीम्
105,15,somo 'bhavac cāmarāṇāṃ gandharvāṇāṃ sarasvatī avasat tatra vāgīśā tathāpi ca surāntike,सोमो ऽभवच् चामराणां गन्धर्वाणां सरस्वती अवसत् तत्र वागीशा तथापि च सुरान्तिके
105,16,āyāti ca raho nityam upāṃśu kriyatām iti ata eva hi somasya krayo bhavati nārada,आयाति च रहो नित्यम् उपांशु क्रियताम् इति अत एव हि सोमस्य क्रयो भवति नारद
105,17,upāṃśunā vartitavyaṃ somakrayaṇa eva hi tato 'bhavad devatānāṃ somaś cāpi sarasvatī,उपांशुना वर्तितव्यं सोमक्रयण एव हि ततो ऽभवद् देवतानां सोमश् चापि सरस्वती
105,18,gandharvāṇāṃ naiva somo naivāsīc ca sarasvatī tatrāgaman sarva eva somārthaṃ gautamītaṭam,गन्धर्वाणां नैव सोमो नैवासीच् च सरस्वती तत्रागमन् सर्व एव सोमार्थं गौतमीतटम्
105,20,gāvo devāḥ parvatā yakṣarakṣāḥ siddhāḥ sādhyā munayo guhyakāś gandharvās te marutaḥ pannagāś sarvauṣadhyo mātaro lokapālāḥ BrP_105.19 rudrādityā vasavaś cāśvinau ca brp_105.19e ye 'nye devā yajñabhāgasya yogyāḥ brp_105.19f pañcaviṃśatinadyas tu gaṅgāyāṃ saṃgatā mune pūrṇāhutir yatra dattā pūrṇākhyānaṃ tad ucyate,गावो देवाः पर्वता यक्षरक्षाः सिद्धाः साध्या मुनयो गुह्यकाश् गन्धर्वास् ते मरुतः पन्नगाश् सर्वौषध्यो मातरो लोकपालाः ब्र्प्_१०५.१९ रुद्रादित्या वसवश् चाश्विनौ च ब्र्प्_१०५.१९ए ये ऽन्ये देवा यज्ञभागस्य योग्याः ब्र्प्_१०५.१९फ़् पञ्चविंशतिनद्यस् तु गङ्गायां संगता मुने पूर्णाहुतिर् यत्र दत्ता पूर्णाख्यानं तद् उच्यते
105,21,gautamyāṃ saṃgatā yās tu sarvāś cāpi yathoditāḥ tannāmadheyatīrthāni saṃkṣepāc chṛṇu nārada,गौतम्यां संगता यास् तु सर्वाश् चापि यथोदिताः तन्नामधेयतीर्थानि संक्षेपाच् छृणु नारद
105,22,somatīrthaṃ ca gāndharvaṃ devatīrtham ataḥ param pūrṇātīrthaṃ tataḥ śālaṃ śrīparṇāsaṃgamaṃ tathā,सोमतीर्थं च गान्धर्वं देवतीर्थम् अतः परम् पूर्णातीर्थं ततः शालं श्रीपर्णासंगमं तथा
105,23,svāgatāsaṃgamaṃ puṇyaṃ kusumāyāś ca saṃgamam puṣṭisaṃgamam ākhyātaṃ karṇikāsaṃgamaṃ śubham,स्वागतासंगमं पुण्यं कुसुमायाश् च संगमम् पुष्टिसंगमम् आख्यातं कर्णिकासंगमं शुभम्
105,24,vaiṇavīsaṃgamaś caiva kṛśarāsaṃgamas tathā vāsavīsaṃgamaś caiva śivaśaryā tathā śikhī,वैणवीसंगमश् चैव कृशरासंगमस् तथा वासवीसंगमश् चैव शिवशर्या तथा शिखी
105,25,kusumbhikā upārathyā śāntijā devajā tadā ajo vṛddhaḥ suro bhadro gautamyā saha saṃgatāḥ,कुसुम्भिका उपारथ्या शान्तिजा देवजा तदा अजो वृद्धः सुरो भद्रो गौतम्या सह संगताः
105,26,ete cānye ca bahavo nadīnadasahāyagāḥ pṛthivyāṃ yāni tīrthāni hy agaman devaparvate,एते चान्ये च बहवो नदीनदसहायगाः पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्य् अगमन् देवपर्वते
105,27,somārthaṃ vai tathā cānye 'py āgaman makhamaṇḍapam tāni tīrthāni gaṅgāyāṃ saṃgatāni yathākramam,सोमार्थं वै तथा चान्ये ऽप्य् आगमन् मखमण्डपम् तानि तीर्थानि गङ्गायां संगतानि यथाक्रमम्
105,28,nadīrūpeṇa kāny eva nadarūpeṇa kānicit sarorūpeṇa kāny atra stavarūpeṇa kānicit,नदीरूपेण कान्य् एव नदरूपेण कानिचित् सरोरूपेण कान्य् अत्र स्तवरूपेण कानिचित्
105,29,tāny eva sarvatīrthāni vikhyātāni pṛthak pṛthak teṣu snānaṃ japo homaḥ pitṛtarpaṇam eva ca,तान्य् एव सर्वतीर्थानि विख्यातानि पृथक् पृथक् तेषु स्नानं जपो होमः पितृतर्पणम् एव च
105,30,sarvakāmapradaṃ puṃsāṃ bhuktidaṃ muktibhājanam eteṣāṃ paṭhanaṃ cāpi smaraṇaṃ vā karoti yaḥ sarvapāpavinirmukto yāti viṣṇupuraṃ janaḥ,सर्वकामप्रदं पुंसां भुक्तिदं मुक्तिभाजनम् एतेषां पठनं चापि स्मरणं वा करोति यः सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णुपुरं जनः
106,1,pravarāsaṃgamo nāma śreṣṭhā caiva mahānadī yatra siddheśvaro devaḥ sarvalokopakārakṛt,प्रवरासंगमो नाम श्रेष्ठा चैव महानदी यत्र सिद्धेश्वरो देवः सर्वलोकोपकारकृत्
106,2,devānāṃ dānavānāṃ ca saṃgamo 'bhūt sudāruṇaḥ teṣāṃ parasparaṃ vāpi prītiś cābhūn mahāmune,देवानां दानवानां च संगमो ऽभूत् सुदारुणः तेषां परस्परं वापि प्रीतिश् चाभून् महामुने
106,3,te 'py evaṃ mantrayām āsur devā vai dānavā mithaḥ meruparvatam āsādya parasparahitaiṣiṇaḥ,ते ऽप्य् एवं मन्त्रयाम् आसुर् देवा वै दानवा मिथः मेरुपर्वतम् आसाद्य परस्परहितैषिणः
106,4,amṛtenāmaratvaṃ syād utpādyāmṛtam uttamam pibāmaḥ sarva evaite bhavāmaś cāmarā vayam,अमृतेनामरत्वं स्याद् उत्पाद्यामृतम् उत्तमम् पिबामः सर्व एवैते भवामश् चामरा वयम्
106,5,ekībhūtvā vayaṃ lokān pālayāmaḥ sukhāni ca prāpsyāmaḥ saṃgaraṃ hitvā saṃgaro duḥkhakāraṇam,एकीभूत्वा वयं लोकान् पालयामः सुखानि च प्राप्स्यामः संगरं हित्वा संगरो दुःखकारणम्
106,6,prītyā caivārjitān arthān bhokṣyāmo gatamatsarāḥ yataḥ snehena vṛttir yā sāsmākaṃ sukhadā sadā,प्रीत्या चैवार्जितान् अर्थान् भोक्ष्यामो गतमत्सराः यतः स्नेहेन वृत्तिर् या सास्माकं सुखदा सदा
106,7,vaiparītyaṃ tu yad vṛttaṃ na smartavyaṃ kadācana na ca trailokyarājye 'pi kaivalye vā sukhaṃ manāk tad ūrdhvam api vā yat tu nirvairatvād avāpyate,वैपरीत्यं तु यद् वृत्तं न स्मर्तव्यं कदाचन न च त्रैलोक्यराज्ये ऽपि कैवल्ये वा सुखं मनाक् तद् ऊर्ध्वम् अपि वा यत् तु निर्वैरत्वाद् अवाप्यते
106,8,evaṃ parasparaṃ prītāḥ santo devāś ca dānavāḥ ekībhūtāś ca suprītā vimathya varuṇālayam,एवं परस्परं प्रीताः सन्तो देवाश् च दानवाः एकीभूताश् च सुप्रीता विमथ्य वरुणालयम्
106,9,manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā rajjuṃ kṛtvā tu vāsukim devāś ca dānavāḥ sarve mamanthur varuṇālayam,मन्थानं मन्दरं कृत्वा रज्जुं कृत्वा तु वासुकिम् देवाश् च दानवाः सर्वे ममन्थुर् वरुणालयम्
106,10,utpannaṃ ca tataḥ puṇyam amṛtaṃ suravallabham niṣpanne cāmṛte puṇye te ca procuḥ parasparam,उत्पन्नं च ततः पुण्यम् अमृतं सुरवल्लभम् निष्पन्ने चामृते पुण्ये ते च प्रोचुः परस्परम्
106,11,yāmaḥ svaṃ svam adhiṣṭhānaṃ kṛtakāryāḥ śramaṃ gatāḥ sarve samaṃ ca sarvebhyo yathāyogyaṃ vibhajyatām,यामः स्वं स्वम् अधिष्ठानं कृतकार्याः श्रमं गताः सर्वे समं च सर्वेभ्यो यथायोग्यं विभज्यताम्
106,12,yadā sarvāgamo yatra yasmiṃl lagne śubhāvahe vibhajyatām idaṃ puṇyam amṛtaṃ surasattamāḥ,यदा सर्वागमो यत्र यस्मिंल् लग्ने शुभावहे विभज्यताम् इदं पुण्यम् अमृतं सुरसत्तमाः
106,13,ity uktvā te yayuḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ gateṣu daityasaṃgheṣu devāḥ sarve 'nvamantrayan,इत्य् उक्त्वा ते ययुः सर्वे दैत्यदानवराक्षसाः गतेषु दैत्यसंघेषु देवाः सर्वे ऽन्वमन्त्रयन्
106,14,gatās te ripavo 'smākaṃ daivayogād ariṃdamāḥ ripūṇām amṛtaṃ naiva deyaṃ bhavati sarvathā,गतास् ते रिपवो ऽस्माकं दैवयोगाद् अरिंदमाः रिपूणाम् अमृतं नैव देयं भवति सर्वथा
106,15,bṛhaspatis tathety āha punar āha surān idam,बृहस्पतिस् तथेत्य् आह पुनर् आह सुरान् इदम्
106,16,na jānanti yathā pāpā pibadhvaṃ ca tathāmṛtam ayam evocito mantro yac chatrūṇāṃ parābhavaḥ,न जानन्ति यथा पापा पिबध्वं च तथामृतम् अयम् एवोचितो मन्त्रो यच् छत्रूणां पराभवः
106,17,dveṣyāḥ sarvātmanā dveṣyā iti nītivido viduḥ na viśvāsyā na cākhyeyā naiva mantryāś ca śatravaḥ,द्वेष्याः सर्वात्मना द्वेष्या इति नीतिविदो विदुः न विश्वास्या न चाख्येया नैव मन्त्र्याश् च शत्रवः
106,18,tebhyo na deyam amṛtaṃ bhaveyur amarās tataḥ amareṣu ca jāteṣu teṣu daityeṣu śatruṣu tāñ jetuṃ naiva śakṣyāmo na deyam amṛtaṃ tataḥ,तेभ्यो न देयम् अमृतं भवेयुर् अमरास् ततः अमरेषु च जातेषु तेषु दैत्येषु शत्रुषु ताञ् जेतुं नैव शक्ष्यामो न देयम् अमृतं ततः
106,19,iti saṃmantrya te devā vācaspatim athābruvan,इति संमन्त्र्य ते देवा वाचस्पतिम् अथाब्रुवन्
106,20,kva yāmaḥ kutra mantraḥ syāt kva pibāmaḥ kva saṃsthitiḥ kurmas tad eva prathamaṃ vada vācaspate tathā,क्व यामः कुत्र मन्त्रः स्यात् क्व पिबामः क्व संस्थितिः कुर्मस् तद् एव प्रथमं वद वाचस्पते तथा
106,21,yāntu brahmāṇam amarāḥ pṛcchantv atra gatiṃ parām sa tu jñātā ca vaktā ca dātā caiva pitāmahaḥ,यान्तु ब्रह्माणम् अमराः पृच्छन्त्व् अत्र गतिं पराम् स तु ज्ञाता च वक्ता च दाता चैव पितामहः
106,22,bṛhaspater vacaḥ śrutvā madantikam athāgaman namasya māṃ surāḥ sarve yad vṛttaṃ tan nyavedayan,बृहस्पतेर् वचः श्रुत्वा मदन्तिकम् अथागमन् नमस्य मां सुराः सर्वे यद् वृत्तं तन् न्यवेदयन्
106,23,tad devavacanāt putra taiḥ surair agamaṃ harim viṣṇave kathitaṃ sarvaṃ śaṃbhave viṣahāriṇe,तद् देववचनात् पुत्र तैः सुरैर् अगमं हरिम् विष्णवे कथितं सर्वं शंभवे विषहारिणे
106,24,ahaṃ viṣṇuś ca śaṃbhuś ca devagandharvakiṃnaraiḥ merukandaram āgatya na jānanti yathāsurāḥ,अहं विष्णुश् च शंभुश् च देवगन्धर्वकिंनरैः मेरुकन्दरम् आगत्य न जानन्ति यथासुराः
106,25,rakṣakaṃ ca hariṃ kṛtvā somapānāya tasthire ādityas tatra vijñātā somabhojyān athetarān,रक्षकं च हरिं कृत्वा सोमपानाय तस्थिरे आदित्यस् तत्र विज्ञाता सोमभोज्यान् अथेतरान्
106,26,somo dātāmṛtaṃ bhāgaṃ cakradhṛg rakṣakas tathā naiva jānanti tad daityā danujā rākṣasās tathā,सोमो दातामृतं भागं चक्रधृग् रक्षकस् तथा नैव जानन्ति तद् दैत्या दनुजा राक्षसास् तथा
106,27,vinā rāhuṃ mahāprājñaṃ saiṃhikeyaṃ ca somapam kāmarūpadharo rāhur marutāṃ madhyam āviśat,विना राहुं महाप्राज्ञं सैंहिकेयं च सोमपम् कामरूपधरो राहुर् मरुतां मध्यम् आविशत्
106,28,marudrūpaṃ samāsthāya pānapātradharas tathā jñātvā divākaro daityaṃ taṃ somāya nyavedayat,मरुद्रूपं समास्थाय पानपात्रधरस् तथा ज्ञात्वा दिवाकरो दैत्यं तं सोमाय न्यवेदयत्
106,29,tadā tad amṛtaṃ tasmai daityāyādaityarūpiṇe dattvā somaṃ tadā somo viṣṇave tan nyavedayat,तदा तद् अमृतं तस्मै दैत्यायादैत्यरूपिणे दत्त्वा सोमं तदा सोमो विष्णवे तन् न्यवेदयत्
106,30,viṣṇuḥ pītāmṛtaṃ daityaṃ cakreṇodyamya tacchiraḥ ciccheda tarasā vatsa tacchiras tv amaraṃ tv abhūt,विष्णुः पीतामृतं दैत्यं चक्रेणोद्यम्य तच्छिरः चिच्छेद तरसा वत्स तच्छिरस् त्व् अमरं त्व् अभूत्
106,31,śiromātravihīnaṃ yad dehaṃ tad apatad bhuvi dehaṃ tad amṛtaspṛṣṭaṃ patitaṃ dakṣiṇe taṭe,शिरोमात्रविहीनं यद् देहं तद् अपतद् भुवि देहं तद् अमृतस्पृष्टं पतितं दक्षिणे तटे
106,32,gautamyā muniśārdūla kampayad vasudhātalam dehaṃ cāpy amaraṃ putra tad adbhutam ivābhavat,गौतम्या मुनिशार्दूल कम्पयद् वसुधातलम् देहं चाप्य् अमरं पुत्र तद् अद्भुतम् इवाभवत्
106,33,dehaṃ ca śiraso 'pekṣi śiro deham apekṣate ubhayaṃ cāmaraṃ jātaṃ daityaś cāyaṃ mahābalaḥ,देहं च शिरसो ऽपेक्षि शिरो देहम् अपेक्षते उभयं चामरं जातं दैत्यश् चायं महाबलः
106,34,śiraḥ kāye samāviṣṭaṃ sarvān bhakṣayate surān tasmād deham idaṃ pūrvaṃ nāśayāmo mahīgatam tatas te śaṃkaraṃ prāhur devāḥ sarve sasaṃbhramāḥ,शिरः काये समाविष्टं सर्वान् भक्षयते सुरान् तस्माद् देहम् इदं पूर्वं नाशयामो महीगतम् ततस् ते शंकरं प्राहुर् देवाः सर्वे ससंभ्रमाः
106,35,mahīgataṃ daityadehaṃ nāśayasva surottama tvaṃ deva karuṇāsindhuḥ śaraṇāgatarakṣakaḥ,महीगतं दैत्यदेहं नाशयस्व सुरोत्तम त्वं देव करुणासिन्धुः शरणागतरक्षकः
106,36,śirasā naiva yujyeta daityadehaṃ tathā kuru,शिरसा नैव युज्येत दैत्यदेहं तथा कुरु
106,37,preṣayām āsa ceśo 'pi śreṣṭhāṃ śaktiṃ tadātmanaḥ mātṛbhiḥ sahitāṃ devīṃ mātaraṃ lokapālinīm,प्रेषयाम् आस चेशो ऽपि श्रेष्ठां शक्तिं तदात्मनः मातृभिः सहितां देवीं मातरं लोकपालिनीम्
106,38,īśāyudhadharā devī īśaśaktisamanvitā mahīgataṃ yatra dehaṃ tatrāgād bhakṣyakāṅkṣiṇī,ईशायुधधरा देवी ईशशक्तिसमन्विता महीगतं यत्र देहं तत्रागाद् भक्ष्यकाङ्क्षिणी
106,39,śiromātraṃ surāḥ sarve merau tatraiva sāntvayan deho devyā punas tatra yuyudhe bahavaḥ samāḥ,शिरोमात्रं सुराः सर्वे मेरौ तत्रैव सान्त्वयन् देहो देव्या पुनस् तत्र युयुधे बहवः समाः
106,40,rāhus tatra surān āha bhittvā dehaṃ purā mama atrāste rasam utkṛṣṭaṃ tad ākṛṣya śarīrataḥ,राहुस् तत्र सुरान् आह भित्त्वा देहं पुरा मम अत्रास्ते रसम् उत्कृष्टं तद् आकृष्य शरीरतः
106,41,pṛthakbhūte rase dehaṃ pravare 'mṛtam uttamam bhasmībhūyāt kṣaṇenaiva tasmāt kurvantu tat purā,पृथक्भूते रसे देहं प्रवरे ऽमृतम् उत्तमम् भस्मीभूयात् क्षणेनैव तस्मात् कुर्वन्तु तत् पुरा
106,42,etad rāhuvacaḥ śrutvā prītāḥ sarve 'surārayaḥ abhyaṣiñcan grahāṇāṃ tvaṃ graho bhūyā mudānvitaḥ,एतद् राहुवचः श्रुत्वा प्रीताः सर्वे ऽसुरारयः अभ्यषिञ्चन् ग्रहाणां त्वं ग्रहो भूया मुदान्वितः
106,43,taddevavacanāc chaktir īśvarī yā nigadyate dehaṃ bhittvā daityapateḥ suraśaktisamanvitā,तद्देववचनाच् छक्तिर् ईश्वरी या निगद्यते देहं भित्त्वा दैत्यपतेः सुरशक्तिसमन्विता
106,44,ākṛṣya śīghram utkṛṣṭaṃ pravaraṃ cāmṛtaṃ bahiḥ sthāpayitvā tu tad dehaṃ bhakṣayām āsa cāmbikā,आकृष्य शीघ्रम् उत्कृष्टं प्रवरं चामृतं बहिः स्थापयित्वा तु तद् देहं भक्षयाम् आस चाम्बिका
106,45,kālarātrir bhadrakālī procyate yā mahābalā sthāpitaṃ rasam utkṛṣṭaṃ rasānāṃ pravaraṃ rasam,कालरात्रिर् भद्रकाली प्रोच्यते या महाबला स्थापितं रसम् उत्कृष्टं रसानां प्रवरं रसम्
106,46,vyasravat sthāpitaṃ tat tu pravarā sābhavan nadī ākṛṣṭam amṛtaṃ caiva sthāpitaṃ sāpy abhakṣayat,व्यस्रवत् स्थापितं तत् तु प्रवरा साभवन् नदी आकृष्टम् अमृतं चैव स्थापितं साप्य् अभक्षयत्
106,47,tataḥ śreṣṭhā nadī jātā pravarā cāmṛtā śubhā rāhudehasamudbhūtā rudraśaktisamanvitā,ततः श्रेष्ठा नदी जाता प्रवरा चामृता शुभा राहुदेहसमुद्भूता रुद्रशक्तिसमन्विता
106,48,nadīnāṃ pravarā ramyā cāmṛtā preritā tahā tatra pañca sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca,नदीनां प्रवरा रम्या चामृता प्रेरिता तहा तत्र पञ्च सहस्राणि तीर्थानि गुणवन्ति च
106,49,tatra śaṃbhuḥ svayaṃ tasthau sarvadā surapūjitaḥ tasyai tuṣṭāḥ surāḥ sarve devyai nadyai pṛthak pṛthak,तत्र शंभुः स्वयं तस्थौ सर्वदा सुरपूजितः तस्यै तुष्टाः सुराः सर्वे देव्यै नद्यै पृथक् पृथक्
106,50,varān dadur mudā yuktā yathā pūjām avāpsyati śaṃbhuḥ surapatir loke tathā pūjām avāpsyasi,वरान् ददुर् मुदा युक्ता यथा पूजाम् अवाप्स्यति शंभुः सुरपतिर् लोके तथा पूजाम् अवाप्स्यसि
106,51,nivāsaṃ kuru devi tvaṃ lokānāṃ hitakāmyayā sadā tiṣṭha raseśāni sarveṣāṃ sarvasiddhidā,निवासं कुरु देवि त्वं लोकानां हितकाम्यया सदा तिष्ठ रसेशानि सर्वेषां सर्वसिद्धिदा
106,52,stavanāt kīrtanād dhyānāt sarvakāmapradāyinī tvāṃ namasyanti ye bhaktyā kiṃcid āpekṣya sarvadā,स्तवनात् कीर्तनाद् ध्यानात् सर्वकामप्रदायिनी त्वां नमस्यन्ति ये भक्त्या किंचिद् आपेक्ष्य सर्वदा
106,53,teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi bhaveyur devatājñayā śivaśaktyor yatas tasmin nivāso 'bhūt sanātanaḥ,तेषां सर्वाणि कार्याणि भवेयुर् देवताज्ञया शिवशक्त्योर् यतस् तस्मिन् निवासो ऽभूत् सनातनः
106,54,ato vadanti munayo nivāsapuram ity adaḥ pravarāyāḥ purā devāḥ suprītās te varān daduḥ,अतो वदन्ति मुनयो निवासपुरम् इत्य् अदः प्रवरायाः पुरा देवाः सुप्रीतास् ते वरान् ददुः
106,55,gaṅgāyāḥ saṃgamo yas te vikhyātaḥ suravallabhaḥ tatrāplutānāṃ sarveṣāṃ bhuktir vā muktir eva ca,गङ्गायाः संगमो यस् ते विख्यातः सुरवल्लभः तत्राप्लुतानां सर्वेषां भुक्तिर् वा मुक्तिर् एव च
106,56,yad vāpi manasaḥ kāmyaṃ devānām api durlabham syāt teṣāṃ sarvam eveha evaṃ dattvā surā yayuḥ,यद् वापि मनसः काम्यं देवानाम् अपि दुर्लभम् स्यात् तेषां सर्वम् एवेह एवं दत्त्वा सुरा ययुः
106,57,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ pravarāsaṃgamaṃ viduḥ preritā devadevena śaktir yā preritā tu sā,ततः प्रभृति तत् तीर्थं प्रवरासंगमं विदुः प्रेरिता देवदेवेन शक्तिर् या प्रेरिता तु सा
106,58,amṛtā saiva vikhyātā pravaraivaṃ mahānadī,अमृता सैव विख्याता प्रवरैवं महानदी
107,1,vṛddhāsaṃgamam ākhyātaṃ yatra vṛddheśvaraḥ śivaḥ tasyākhyānaṃ pravakṣyāmi śṛṇu pāpapraṇāśanam,वृद्धासंगमम् आख्यातं यत्र वृद्धेश्वरः शिवः तस्याख्यानं प्रवक्ष्यामि शृणु पापप्रणाशनम्
107,2,gautamo vṛddha ity ukto munir āsīn mahātapāḥ yadā purābhavad bālo gautamasya suto dvijaḥ,गौतमो वृद्ध इत्य् उक्तो मुनिर् आसीन् महातपाः यदा पुराभवद् बालो गौतमस्य सुतो द्विजः
107,3,anāsaḥ sa purotpannas tasmād vikṛtarūpadhṛk sa vairāgyāj jagāmātha deśaṃ tīrtham itas tataḥ,अनासः स पुरोत्पन्नस् तस्माद् विकृतरूपधृक् स वैराग्याज् जगामाथ देशं तीर्थम् इतस् ततः
107,4,upādhyāyena naivāsīl lajjitasya samāgamaḥ śiṣyair anyaiḥ sahādhyāyo lajjitasya ca nābhavat,उपाध्यायेन नैवासील् लज्जितस्य समागमः शिष्यैर् अन्यैः सहाध्यायो लज्जितस्य च नाभवत्
107,5,upanītaḥ kathaṃcic ca pitrā vai gautamena saḥ etāvatā gautamo 'pi vyagamac carituṃ bahiḥ,उपनीतः कथंचिच् च पित्रा वै गौतमेन सः एतावता गौतमो ऽपि व्यगमच् चरितुं बहिः
107,6,evaṃ bahutithe kāle brahmamātrā dhṛte dvije naiva cādhyayanaṃ tasya saṃjātaṃ gautamasya hi,एवं बहुतिथे काले ब्रह्ममात्रा धृते द्विजे नैव चाध्ययनं तस्य संजातं गौतमस्य हि
107,7,naiva śāstrasya cābhyāso gautamasyābhavat tadā agnikāryaṃ tataś cakre nityam eva yatavrataḥ,नैव शास्त्रस्य चाभ्यासो गौतमस्याभवत् तदा अग्निकार्यं ततश् चक्रे नित्यम् एव यतव्रतः
107,8,gāyatryabhyāsamātreṇa brāhmaṇo nāmadhārakaḥ agnyupāsanamātraṃ ca gāyatryabhyasanaṃ tathā,गायत्र्यभ्यासमात्रेण ब्राह्मणो नामधारकः अग्न्युपासनमात्रं च गायत्र्यभ्यसनं तथा
107,9,etāvatā brāhmaṇatvaṃ gautamasyābhavan mune upāsato 'gniṃ vidhivad gāyatrīṃ ca mahātmanaḥ,एतावता ब्राह्मणत्वं गौतमस्याभवन् मुने उपासतो ऽग्निं विधिवद् गायत्रीं च महात्मनः
107,10,tasyāyur vavṛdhe putra gautamasya cirāyuṣaḥ na dārasaṃgrahaṃ lebhe naiva dātāsti kanyakām,तस्यायुर् ववृधे पुत्र गौतमस्य चिरायुषः न दारसंग्रहं लेभे नैव दातास्ति कन्यकाम्
107,11,tathā caraṃs tīrthadeśe vaneṣu vividheṣu ca āśrameṣu ca puṇyeṣu aṭann āste sa gautamaḥ,तथा चरंस् तीर्थदेशे वनेषु विविधेषु च आश्रमेषु च पुण्येषु अटन्न् आस्ते स गौतमः
107,12,evaṃ bhramañ śītagirim āśrityāste sa gautamaḥ tatrāpaśyad guhāṃ ramyāṃ vallīviṭapamālinīm,एवं भ्रमञ् शीतगिरिम् आश्रित्यास्ते स गौतमः तत्रापश्यद् गुहां रम्यां वल्लीविटपमालिनीम्
107,13,tatropaviśya viprendro vastuṃ samakaron matim cintayaṃs tu praviṣṭo 'sāv apaśyat striyam uttamām,तत्रोपविश्य विप्रेन्द्रो वस्तुं समकरोन् मतिम् चिन्तयंस् तु प्रविष्टो ऽसाव् अपश्यत् स्त्रियम् उत्तमाम्
107,14,śithilāṅgīm atha kṛśāṃ vṛddhāṃ ca tapasi sthitām brahmacaryeṇa vartantīṃ virāgāṃ rahasi sthitām,शिथिलाङ्गीम् अथ कृशां वृद्धां च तपसि स्थिताम् ब्रह्मचर्येण वर्तन्तीं विरागां रहसि स्थिताम्
107,15,sa tāṃ dṛṣṭvā muniśreṣṭho namaskārāya tasthivān namasyantaṃ muniśreṣṭhaṃ taṃ gautamam avārayat,स तां दृष्ट्वा मुनिश्रेष्ठो नमस्काराय तस्थिवान् नमस्यन्तं मुनिश्रेष्ठं तं गौतमम् अवारयत्
107,16,gurus tvaṃ bhavitā mahyaṃ na māṃ vanditum arhasi āyur vidyā dhanaṃ kīrtir dharmaḥ svargādikaṃ ca yat tasya naśyati vai sarvaṃ yaṃ namasyati vai guruḥ,गुरुस् त्वं भविता मह्यं न मां वन्दितुम् अर्हसि आयुर् विद्या धनं कीर्तिर् धर्मः स्वर्गादिकं च यत् तस्य नश्यति वै सर्वं यं नमस्यति वै गुरुः
107,17,kṛtāñjalipuṭas tāṃ vai gautamaḥ prāha vismitaḥ,कृताञ्जलिपुटस् तां वै गौतमः प्राह विस्मितः
107,18,tapasvinī tvaṃ vṛddhā ca guṇajyeṣṭhā ca bhāminī alpavidyas tv alpavayā ahaṃ tava guruḥ katham,तपस्विनी त्वं वृद्धा च गुणज्येष्ठा च भामिनी अल्पविद्यस् त्व् अल्पवया अहं तव गुरुः कथम्
107,19,ārṣṭiṣeṇapriyaputra ṛtadhvaja iti śrutaḥ guṇavān matimāñ śūraḥ kṣatradharmaparāyaṇaḥ,आर्ष्टिषेणप्रियपुत्र ऋतध्वज इति श्रुतः गुणवान् मतिमाञ् शूरः क्षत्रधर्मपरायणः
107,20,sa kadācid vanaṃ prāyān mṛgayākṛṣṭacetanaḥ viśrāmam akarod asyāṃ guhāyāṃ sa ṛtadhvajaḥ,स कदाचिद् वनं प्रायान् मृगयाकृष्टचेतनः विश्रामम् अकरोद् अस्यां गुहायां स ऋतध्वजः
107,21,yuvā sa matimān dakṣo balena mahatā vṛtaḥ taṃ viśrāntaṃ nṛpavaram apsarā dadṛśe tataḥ,युवा स मतिमान् दक्षो बलेन महता वृतः तं विश्रान्तं नृपवरम् अप्सरा ददृशे ततः
107,22,gandharvarājasya sutā suśyāmā iti viśrutā tāṃ dṛṣṭvā cakame rājā rājānaṃ cakame ca sā,गन्धर्वराजस्य सुता सुश्यामा इति विश्रुता तां दृष्ट्वा चकमे राजा राजानं चकमे च सा
107,23,iti krīḍā samabhavat tayā rājño mahāmate nivṛttakāmo rājendras tām āpṛcchyāgamad gṛham,इति क्रीडा समभवत् तया राज्ञो महामते निवृत्तकामो राजेन्द्रस् ताम् आपृच्छ्यागमद् गृहम्
107,24,utpannāhaṃ tatas tasyāṃ suśyāmāyāṃ mahāmate gacchantī māṃ tadā mātā idam āha tapodhana,उत्पन्नाहं ततस् तस्यां सुश्यामायां महामते गच्छन्ती मां तदा माता इदम् आह तपोधन
107,25,yas tv asyāṃ praviśed bhadre sa te bhartā bhaviṣyati,यस् त्व् अस्यां प्रविशेद् भद्रे स ते भर्ता भविष्यति
107,26,ity uktvā sā jagamātha mātā mama mahāmate tasmād atra praviṣṭas tvaṃ pumān nānyaḥ kadācana,इत्य् उक्त्वा सा जगमाथ माता मम महामते तस्माद् अत्र प्रविष्टस् त्वं पुमान् नान्यः कदाचन
107,27,sahasrāṇi tathāśītiṃ kṛtvā rājyaṃ pitā mama atraiva ca tapas taptvā tataḥ svargam upeyivān,सहस्राणि तथाशीतिं कृत्वा राज्यं पिता मम अत्रैव च तपस् तप्त्वा ततः स्वर्गम् उपेयिवान्
107,28,svargaṃ yāte 'pi pitari sahasrāṇi tathā daśa varṣāṇi muniśārdūla rājyaṃ kṛtvā tathā paraḥ,स्वर्गं याते ऽपि पितरि सहस्राणि तथा दश वर्षाणि मुनिशार्दूल राज्यं कृत्वा तथा परः
107,29,svarge yāto mama bhrātā aham atraiva saṃsthitā ahaṃ brahman nānyavṛttā na mātā na pitā mama,स्वर्गे यातो मम भ्राता अहम् अत्रैव संस्थिता अहं ब्रह्मन् नान्यवृत्ता न माता न पिता मम
107,30,aham ātmeśvarī brahman niviṣṭā kṣatrakanyakā tasmād bhajasva māṃ brahman vratasthāṃ puruṣārthinīm,अहम् आत्मेश्वरी ब्रह्मन् निविष्टा क्षत्रकन्यका तस्माद् भजस्व मां ब्रह्मन् व्रतस्थां पुरुषार्थिनीम्
107,31,sahasrāyur ahaṃ bhadre mattas tvaṃ vayasādhikā ahaṃ bālas tvaṃ tu vṛddhā naivāyaṃ ghaṭate mithaḥ,सहस्रायुर् अहं भद्रे मत्तस् त्वं वयसाधिका अहं बालस् त्वं तु वृद्धा नैवायं घटते मिथः
107,32,tvaṃ bhartā me purā diṣṭo nānyo bhartā mato mama dhātrā dattas tatas tvaṃ māṃ na nirākartum arhasi,त्वं भर्ता मे पुरा दिष्टो नान्यो भर्ता मतो मम धात्रा दत्तस् ततस् त्वं मां न निराकर्तुम् अर्हसि
107,33,athavā necchasi māṃ tvam apraduṣṭām anuvratām tatas tyakṣyāmi jīvaṃ me idānīṃ tava paśyataḥ,अथवा नेच्छसि मां त्वम् अप्रदुष्टाम् अनुव्रताम् ततस् त्यक्ष्यामि जीवं मे इदानीं तव पश्यतः
107,34,apekṣitāprāptito hi dehināṃ maraṇaṃ varam anuraktajanatyāge pātakānto na vidyate,अपेक्षिताप्राप्तितो हि देहिनां मरणं वरम् अनुरक्तजनत्यागे पातकान्तो न विद्यते
107,35,vṛddhāyās tad vacaḥ śrutvā gautamo vākyam abravīt,वृद्धायास् तद् वचः श्रुत्वा गौतमो वाक्यम् अब्रवीत्
107,36,ahaṃ tapovirahito vidyāhīno hy akiṃcanaḥ nāhaṃ varo hi yogyas te kurūpo bhogavarjitaḥ,अहं तपोविरहितो विद्याहीनो ह्य् अकिंचनः नाहं वरो हि योग्यस् ते कुरूपो भोगवर्जितः
107,37,anāso 'haṃ kiṃ karomi atapovidya eva ca tasmāt surūpaṃ suvidyām āpādya prathamaṃ śubhe paścāt te vacanaṃ kāryaṃ tato vṛddhābravīd dvijam,अनासो ऽहं किं करोमि अतपोविद्य एव च तस्मात् सुरूपं सुविद्याम् आपाद्य प्रथमं शुभे पश्चात् ते वचनं कार्यं ततो वृद्धाब्रवीद् द्विजम्
107,38,mayā sarasvatī devī toṣitā tapasā dvija tathaivāpo rūpavatyo rūpadātāgnir eva ca,मया सरस्वती देवी तोषिता तपसा द्विज तथैवापो रूपवत्यो रूपदाताग्निर् एव च
107,39,tasmād vāgīśvarī devī sā te vidyāṃ pradāsyati agniś ca rūpavān devas tava rūpaṃ pradāsyati,तस्माद् वागीश्वरी देवी सा ते विद्यां प्रदास्यति अग्निश् च रूपवान् देवस् तव रूपं प्रदास्यति
107,40,evam uktvā gautamaṃ taṃ vṛddhovāca vibhāvasum prārthayitvā suvidyaṃ taṃ surūpaṃ cākaron munim,एवम् उक्त्वा गौतमं तं वृद्धोवाच विभावसुम् प्रार्थयित्वा सुविद्यं तं सुरूपं चाकरोन् मुनिम्
107,42,tataḥ suvidyaḥ subhagaḥ sukānto vṛddhāṃ sa patnīm akarot prītiyuktaḥ tayā sa reme bahulā manojñayā samāḥ sukhaṃ prītamanā guhāyām BrP_107.41 kadācit tatra vasator daṃpatyor mudator girau guhāyāṃ muniśārdūla ājagmur munayo 'malāḥ,ततः सुविद्यः सुभगः सुकान्तो वृद्धां स पत्नीम् अकरोत् प्रीतियुक्तः तया स रेमे बहुला मनोज्ञया समाः सुखं प्रीतमना गुहायाम् ब्र्प्_१०७.४१ कदाचित् तत्र वसतोर् दंपत्योर् मुदतोर् गिरौ गुहायां मुनिशार्दूल आजग्मुर् मुनयो ऽमलाः
107,43,vasiṣṭhavāmadevādyā ye cānye ca maharṣayaḥ bhramantaḥ puṇyatīrthāni prāpnuvaṃs tasya tāṃ guhām,वसिष्ठवामदेवाद्या ये चान्ये च महर्षयः भ्रमन्तः पुण्यतीर्थानि प्राप्नुवंस् तस्य तां गुहाम्
107,44,āgatāṃs tān ṛṣīñ jñātvā gautamaḥ saha bhāryayā satkāram akarot teṣāṃ jahasus taṃ ca kecana,आगतांस् तान् ऋषीञ् ज्ञात्वा गौतमः सह भार्यया सत्कारम् अकरोत् तेषां जहसुस् तं च केचन
107,45,ye bālā yauvanonmattā vayasā ye ca madhyamāḥ vṛddhāṃ ca gautamaṃ prekṣya jahasus tatra kecana,ये बाला यौवनोन्मत्ता वयसा ये च मध्यमाः वृद्धां च गौतमं प्रेक्ष्य जहसुस् तत्र केचन
107,46,putro 'yaṃ tava pautro vā vṛddhe ko gautamo 'bhavat satyaṃ vadasva kalyāṇi ity evaṃ jahasur dvijāḥ,पुत्रो ऽयं तव पौत्रो वा वृद्धे को गौतमो ऽभवत् सत्यं वदस्व कल्याणि इत्य् एवं जहसुर् द्विजाः
107,47,viṣaṃ vṛddhasya yuvatī vṛddhāyā amṛtaṃ yuvā iṣṭāniṣṭasamāyogo dṛṣṭo 'smābhir aho cirāt,विषं वृद्धस्य युवती वृद्धाया अमृतं युवा इष्टानिष्टसमायोगो दृष्टो ऽस्माभिर् अहो चिरात्
107,48,ity evam ūcire kecid daṃpatyoḥ śṛṇvatos tadā evam uktvā kṛtātithyā yayuḥ sarve maharṣayaḥ,इत्य् एवम् ऊचिरे केचिद् दंपत्योः शृण्वतोस् तदा एवम् उक्त्वा कृतातिथ्या ययुः सर्वे महर्षयः
107,49,ṛṣīṇāṃ vacanaṃ śrutvā ubhāv api suduḥkhitau lajjitau ca mahāprājñau gautamo bhāryayā saha papraccha muniśārdūlam agastyam ṛṣisattamam,ऋषीणां वचनं श्रुत्वा उभाव् अपि सुदुःखितौ लज्जितौ च महाप्राज्ञौ गौतमो भार्यया सह पप्रच्छ मुनिशार्दूलम् अगस्त्यम् ऋषिसत्तमम्
107,50,ko deśaḥ kim u tīrthaṃ vā yatra śreyaḥ samāpyate śīghram eva mahāprājña bhuktimuktipradāyakam,को देशः किम् उ तीर्थं वा यत्र श्रेयः समाप्यते शीघ्रम् एव महाप्राज्ञ भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
107,51,vadadbhir munibhir brahman mayā śrutam idaṃ vacaḥ sarve kāmās tatra pūrṇā gautamyāṃ nātra saṃśayaḥ,वदद्भिर् मुनिभिर् ब्रह्मन् मया श्रुतम् इदं वचः सर्वे कामास् तत्र पूर्णा गौतम्यां नात्र संशयः
107,52,tasmād gaccha mahābuddhe gautamīṃ pāpanāśinīm ahaṃ tvām anuyāsyāmi yathecchasi tathā kuru,तस्माद् गच्छ महाबुद्धे गौतमीं पापनाशिनीम् अहं त्वाम् अनुयास्यामि यथेच्छसि तथा कुरु
107,53,etac chrutvāgastyavākyaṃ vṛddhayā gautamo 'bhyagāt tatra tepe tapas tīvraṃ patnyā sa bhagavān ṛṣiḥ,एतच् छ्रुत्वागस्त्यवाक्यं वृद्धया गौतमो ऽभ्यगात् तत्र तेपे तपस् तीव्रं पत्न्या स भगवान् ऋषिः
107,54,stutiṃ cakāra devasya śaṃbhor viṣṇos tathaiva ca gaṅgāṃ ca toṣayām āsa bhāryārthaṃ bhagavān ṛṣiḥ,स्तुतिं चकार देवस्य शंभोर् विष्णोस् तथैव च गङ्गां च तोषयाम् आस भार्यार्थं भगवान् ऋषिः
107,55,khinnātmanām atra bhave tvam eva śaraṇaṃ śivaḥ marubhūmāv adhvagānāṃ viṭapīva priyāyutaḥ,खिन्नात्मनाम् अत्र भवे त्वम् एव शरणं शिवः मरुभूमाव् अध्वगानां विटपीव प्रियायुतः
107,56,uccāvacānāṃ bhūtānāṃ sarvathā pāpanodanaḥ sasyānāṃ ghanavat kṛṣṇa tvam avagrahaśoṣiṇām,उच्चावचानां भूतानां सर्वथा पापनोदनः सस्यानां घनवत् कृष्ण त्वम् अवग्रहशोषिणाम्
107,57,vaikuṇṭhadurganiḥśreṇis tvaṃ pīyūṣataraṃgiṇī adhogatānāṃ taptānāṃ śaraṇaṃ bhava gautami,वैकुण्ठदुर्गनिःश्रेणिस् त्वं पीयूषतरंगिणी अधोगतानां तप्तानां शरणं भव गौतमि
107,58,tatas tuṣṭāvadad vākyaṃ gautamaṃ vṛddhayā yutam śaraṇāgatadīnārtaṃ śaraṇyā gautamī mudā,ततस् तुष्टावदद् वाक्यं गौतमं वृद्धया युतम् शरणागतदीनार्तं शरण्या गौतमी मुदा
107,59,abhiṣiñcasva bhāryāṃ tvaṃ majjalair mantrasaṃyutaiḥ kalaśair upacāraiś ca tataḥ patnī tava priyā,अभिषिञ्चस्व भार्यां त्वं मज्जलैर् मन्त्रसंयुतैः कलशैर् उपचारैश् च ततः पत्नी तव प्रिया
107,60,surūpā cārusarvāṅgī subhagā cārulocanā sarvalakṣaṇasaṃpūrṇā ramyarūpam avāpsyati,सुरूपा चारुसर्वाङ्गी सुभगा चारुलोचना सर्वलक्षणसंपूर्णा रम्यरूपम् अवाप्स्यति
107,61,rūpavatyā punas tvaṃ vai bhāryayā cābhiṣecitaḥ sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ kāntaṃ rūpam avāpsyasi,रूपवत्या पुनस् त्वं वै भार्यया चाभिषेचितः सर्वलक्षणसंपूर्णः कान्तं रूपम् अवाप्स्यसि
107,62,tatheti gāṅgavacanād yathoktaṃ tau ca cakratuḥ surūpatām ubhau prāptau gautamyāś ca prasādataḥ,तथेति गाङ्गवचनाद् यथोक्तं तौ च चक्रतुः सुरूपताम् उभौ प्राप्तौ गौतम्याश् च प्रसादतः
107,63,abhiṣekodakaṃ yac ca sā nadī samajāyata tasyā nāmnā tu vikhyātā vṛddhāyā munisattama,अभिषेकोदकं यच् च सा नदी समजायत तस्या नाम्ना तु विख्याता वृद्धाया मुनिसत्तम
107,64,vṛddhā nadīti vikhyātā gautamo 'pi tathocyate vṛddhagautama ity ukta ṛṣibhiḥ samavāsibhiḥ vṛddhā tu gautamīṃ prāha gaṅgāṃ pratyakṣarūpiṇīm,वृद्धा नदीति विख्याता गौतमो ऽपि तथोच्यते वृद्धगौतम इत्य् उक्त ऋषिभिः समवासिभिः वृद्धा तु गौतमीं प्राह गङ्गां प्रत्यक्षरूपिणीम्
107,65,mannāmnīyaṃ nadī devi vṛddhā cety abhidhīyatām tvayā ca saṃgamas tasyās tasyās tīrtham anuttamam,मन्नाम्नीयं नदी देवि वृद्धा चेत्य् अभिधीयताम् त्वया च संगमस् तस्यास् तस्यास् तीर्थम् अनुत्तमम्
107,66,rūpasaubhāgyasaṃpattiputrapautrapravardhanam āyurārogyakalyāṇaṃ jayaprītivivardhanam snānadānādihomaiś ca pitṝṇāṃ pāvanaṃ param,रूपसौभाग्यसंपत्तिपुत्रपौत्रप्रवर्धनम् आयुरारोग्यकल्याणं जयप्रीतिविवर्धनम् स्नानदानादिहोमैश् च पितॄणां पावनं परम्
107,67,astv ity āha ca tāṃ gaṅgā suvṛddhāṃ gautamapriyām gautamasthāpitaṃ liṅgaṃ vṛddhānāmnaiva kīrtitam,अस्त्व् इत्य् आह च तां गङ्गा सुवृद्धां गौतमप्रियाम् गौतमस्थापितं लिङ्गं वृद्धानाम्नैव कीर्तितम्
107,68,tatraiva ca mudaṃ prāpto vṛddhayā munisattamaḥ tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvābhīṣṭapradāyakam,तत्रैव च मुदं प्राप्तो वृद्धया मुनिसत्तमः तत्र स्नानं च दानं च सर्वाभीष्टप्रदायकम्
107,69,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ vṛddhāsaṃgamam ucyate,ततः प्रभृति तत् तीर्थं वृद्धासंगमम् उच्यते
108,1,ilātīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām brahmahatyādipāpānāṃ pāvanaṃ sarvakāmadam,इलातीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् ब्रह्महत्यादिपापानां पावनं सर्वकामदम्
108,2,vaivasvatānvaye jāta ilo nāma janeśvaraḥ mahatyā senayā sārdhaṃ jagāma mṛgayāvanam,वैवस्वतान्वये जात इलो नाम जनेश्वरः महत्या सेनया सार्धं जगाम मृगयावनम्
108,3,paribabhrāma gahanaṃ bahuvyālasamākulam nānākāradvijayutaṃ viṭapaiḥ pariśobhitam,परिबभ्राम गहनं बहुव्यालसमाकुलम् नानाकारद्विजयुतं विटपैः परिशोभितम्
108,4,vanecaraṃ nṛpaśreṣṭho mṛgayāgatamānasaḥ tatraiva matim ādhatta ilo 'mātyān athābravīt,वनेचरं नृपश्रेष्ठो मृगयागतमानसः तत्रैव मतिम् आधत्त इलो ऽमात्यान् अथाब्रवीत्
108,5,gacchantu nagaraṃ sarve mama putreṇa pālitam deśaṃ kośaṃ balaṃ rājyaṃ pālayantu punaś ca tam,गच्छन्तु नगरं सर्वे मम पुत्रेण पालितम् देशं कोशं बलं राज्यं पालयन्तु पुनश् च तम्
108,6,vasiṣṭho 'pi tathā yātu ādāyāgnīn piteva naḥ patnībhiḥ sahito dhīmān araṇye 'haṃ vasāmy atha,वसिष्ठो ऽपि तथा यातु आदायाग्नीन् पितेव नः पत्नीभिः सहितो धीमान् अरण्ये ऽहं वसाम्य् अथ
108,7,araṇyabhogabhugbhiś ca vājivāraṇamānuṣaiḥ mṛgayāśīlibhiḥ kaiścid yāntu sarva itaḥ purīm,अरण्यभोगभुग्भिश् च वाजिवारणमानुषैः मृगयाशीलिभिः कैश्चिद् यान्तु सर्व इतः पुरीम्
108,8,tathety uktvā yayus te 'pi svayaṃ prāyāc chanair girim himavantaṃ ratnamayaṃ vasaṃs tatra ilo nṛpaḥ,तथेत्य् उक्त्वा ययुस् ते ऽपि स्वयं प्रायाच् छनैर् गिरिम् हिमवन्तं रत्नमयं वसंस् तत्र इलो नृपः
108,9,dadarśa kandaraṃ tatra nānāratnavicitritam tatra yakṣeśvaraḥ kaścit samanyur iti viśrutaḥ,ददर्श कन्दरं तत्र नानारत्नविचित्रितम् तत्र यक्षेश्वरः कश्चित् समन्युर् इति विश्रुतः
108,10,tasya bhāryā samānāmnī bhartṛvrataparāyaṇā tasmin vasaty asau yakṣo ramaṇīye nagottame,तस्य भार्या समानाम्नी भर्तृव्रतपरायणा तस्मिन् वसत्य् असौ यक्षो रमणीये नगोत्तमे
108,11,mṛgarūpeṇa vyacarad bhāryayā sa mahāmatiḥ svecchayā svavane yakṣaḥ krīḍate nṛtyagītakaiḥ,मृगरूपेण व्यचरद् भार्यया स महामतिः स्वेच्छया स्ववने यक्षः क्रीडते नृत्यगीतकैः
108,12,itthaṃ sa yakṣo jānāti mṛgarūpadharo 'pi ca ilas tu taṃ na jānāti kandaraṃ yakṣapālitam,इत्थं स यक्षो जानाति मृगरूपधरो ऽपि च इलस् तु तं न जानाति कन्दरं यक्षपालितम्
108,13,yakṣasya gehaṃ vipulaṃ nānāratnavicitritam tatropaviṣṭo nṛpatir mahatyā senayā vṛtaḥ,यक्षस्य गेहं विपुलं नानारत्नविचित्रितम् तत्रोपविष्टो नृपतिर् महत्या सेनया वृतः
108,14,vāsaṃ cakre sa tatraiva gehe yakṣasya dhīmataḥ sa yakṣo 'dharmakopena bhāryayā mṛgarūpadhṛk,वासं चक्रे स तत्रैव गेहे यक्षस्य धीमतः स यक्षो ऽधर्मकोपेन भार्यया मृगरूपधृक्
108,15,ilaṃ jetuṃ na śaknomi yācito na dadāti ca hṛtaṃ gehaṃ mamānena kiṃ karomīty acintayat,इलं जेतुं न शक्नोमि याचितो न ददाति च हृतं गेहं ममानेन किं करोमीत्य् अचिन्तयत्
108,16,yudhi mattaṃ kathaṃ hanyāṃ ceti sthitvā sa yakṣarāṭ ātmīyān preṣayām āsa yakṣāñ śūrān dhanurdharān,युधि मत्तं कथं हन्यां चेति स्थित्वा स यक्षराट् आत्मीयान् प्रेषयाम् आस यक्षाञ् शूरान् धनुर्धरान्
108,17,yuddhe jitvā ca rājānam ilam uddhatadantinam gṛhād yathānyato yāti mama tat kartum arhatha,युद्धे जित्वा च राजानम् इलम् उद्धतदन्तिनम् गृहाद् यथान्यतो याति मम तत् कर्तुम् अर्हथ
108,18,yakṣeśvarasya tad vākyād yakṣās te yuddhadurmadāḥ ilaṃ gatvābruvan sarve nirgacchāsmād guhālayāt,यक्षेश्वरस्य तद् वाक्याद् यक्षास् ते युद्धदुर्मदाः इलं गत्वाब्रुवन् सर्वे निर्गच्छास्माद् गुहालयात्
108,19,na ced yuddhāt paribhraṣṭaḥ palāyya kva gamiṣyasi tad yakṣavacanāt kopād yuddhaṃ cakre sa rājarāṭ,न चेद् युद्धात् परिभ्रष्टः पलाय्य क्व गमिष्यसि तद् यक्षवचनात् कोपाद् युद्धं चक्रे स राजराट्
108,20,jitvā yakṣān bahuvidhān uvāsa daśa śarvarīḥ yakṣeśvaro mṛgo bhūtvā bhāryayāpi vane vasan,जित्वा यक्षान् बहुविधान् उवास दश शर्वरीः यक्षेश्वरो मृगो भूत्वा भार्ययापि वने वसन्
108,21,hṛtageho vanaṃ prāpto hṛtabhṛtyaḥ sa yakṣiṇīm prāha cintāparo bhūtvā mṛgīrūpadharāṃ priyām,हृतगेहो वनं प्राप्तो हृतभृत्यः स यक्षिणीम् प्राह चिन्तापरो भूत्वा मृगीरूपधरां प्रियाम्
108,22,rājā 'yaṃ durmanāḥ kānte vyasanāsaktamānasaḥ katham āyāti vipadaṃ tatropāyo vicintyatām,राजा ऽयं दुर्मनाः कान्ते व्यसनासक्तमानसः कथम् आयाति विपदं तत्रोपायो विचिन्त्यताम्
108,23,pāparddhivyasanāntāni rājyāny akhilabhūbhujām prāpayomāvanaṃ subhrūr mṛgī bhūtvā manoharā,पापर्द्धिव्यसनान्तानि राज्यान्य् अखिलभूभुजाम् प्रापयोमावनं सुभ्रूर् मृगी भूत्वा मनोहरा
108,24,praviśet tatra rājāyaṃ strī bhaviṣyaty asaṃśayam karaṇīyaṃ tvayā bhadre na caitad yujyate mama ahaṃ tu puruṣo yena tvaṃ punaḥ strī ca yakṣiṇī,प्रविशेत् तत्र राजायं स्त्री भविष्यत्य् असंशयम् करणीयं त्वया भद्रे न चैतद् युज्यते मम अहं तु पुरुषो येन त्वं पुनः स्त्री च यक्षिणी
108,25,kathaṃ tvayā na gantavyam umāvanam anuttamam gate 'pi tvayi ko doṣas tan me kathaya tattvataḥ,कथं त्वया न गन्तव्यम् उमावनम् अनुत्तमम् गते ऽपि त्वयि को दोषस् तन् मे कथय तत्त्वतः
108,26,himavatparvataśreṣṭha umayā sahitaḥ śivaḥ devair gaṇair anuvṛto vicacāra yathāsukham pārvatī śaṃkaraṃ prāha kadācid rahasi sthitam,हिमवत्पर्वतश्रेष्ठ उमया सहितः शिवः देवैर् गणैर् अनुवृतो विचचार यथासुखम् पार्वती शंकरं प्राह कदाचिद् रहसि स्थितम्
108,27,strīṇām eṣa svabhāvo 'sti rataṃ gopāyitaṃ bhavet tasmān me niyataṃ deśam ājñayā rakṣitaṃ tava,स्त्रीणाम् एष स्वभावो ऽस्ति रतं गोपायितं भवेत् तस्मान् मे नियतं देशम् आज्ञया रक्षितं तव
108,28,dehi me tridaśeśāna umāvanam iti śrutam vinā tvayā gaṇeśena kārttikeyena nandinā,देहि मे त्रिदशेशान उमावनम् इति श्रुतम् विना त्वया गणेशेन कार्त्तिकेयेन नन्दिना
108,29,yas tv atra praviśen nātha strītvaṃ tasya bhaved iti,यस् त्व् अत्र प्रविशेन् नाथ स्त्रीत्वं तस्य भवेद् इति
108,30,ity ājñomāvane dattā prasannenendumaulinā kiṃ karomi pumān kānte tvayā praṇayanārditaḥ tasmān mayā na gantavyam umāyā vanam uttamam,इत्य् आज्ञोमावने दत्ता प्रसन्नेनेन्दुमौलिना किं करोमि पुमान् कान्ते त्वया प्रणयनार्दितः तस्मान् मया न गन्तव्यम् उमाया वनम् उत्तमम्
108,31,tad bhartṛvacanaṃ śrutvā yakṣiṇī kāmarūpiṇī mṛgī bhūtvā viśālākṣī ilasya purato 'bhavat,तद् भर्तृवचनं श्रुत्वा यक्षिणी कामरूपिणी मृगी भूत्वा विशालाक्षी इलस्य पुरतो ऽभवत्
108,32,yakṣas tu saṃsthitas tatra dadarśelo mṛgīṃ tadā mṛgayāsaktacitto vai mṛgīṃ dṛṣṭvā viśeṣataḥ,यक्षस् तु संस्थितस् तत्र ददर्शेलो मृगीं तदा मृगयासक्तचित्तो वै मृगीं दृष्ट्वा विशेषतः
108,33,eka eva hayārūḍho niryayau tāṃ mṛgīm anu sākarṣata śanais taṃ tu rājānaṃ mṛgayākulam,एक एव हयारूढो निर्ययौ तां मृगीम् अनु साकर्षत शनैस् तं तु राजानं मृगयाकुलम्
108,34,śanair jagāma sā tatra yad umāvanam ucyate adṛśyā tu mṛgī tasmai darśayantī kvacit kvacit,शनैर् जगाम सा तत्र यद् उमावनम् उच्यते अदृश्या तु मृगी तस्मै दर्शयन्ती क्वचित् क्वचित्
108,35,tiṣṭhantī caiva gacchantī dhāvantī ca vibhītavat hariṇī capalākṣī sā tam ākarṣad umāvanam,तिष्ठन्ती चैव गच्छन्ती धावन्ती च विभीतवत् हरिणी चपलाक्षी सा तम् आकर्षद् उमावनम्
108,36,anuprāpto hayārūḍhas tat prāpa sa umāvanam umāvanaṃ praviṣṭaṃ taṃ jñātvā sā yakṣiṇī tadā,अनुप्राप्तो हयारूढस् तत् प्राप स उमावनम् उमावनं प्रविष्टं तं ज्ञात्वा सा यक्षिणी तदा
108,37,mṛgīrūpaṃ parityajya yakṣiṇī kāmarūpiṇī divyarūpaṃ samāsthāya cāśokatarusaṃnidhau,मृगीरूपं परित्यज्य यक्षिणी कामरूपिणी दिव्यरूपं समास्थाय चाशोकतरुसंनिधौ
108,38,tacchākhālambitakarā divyagandhānulepanā divyarūpadharā tanvī kṛtakāryā samā tadā,तच्छाखालम्बितकरा दिव्यगन्धानुलेपना दिव्यरूपधरा तन्वी कृतकार्या समा तदा
108,39,hasantī nṛpatiṃ prekṣya śrāntaṃ hayagataṃ tadā mṛgīm ālokayantaṃ taṃ capalākṣam ilaṃ tadā,हसन्ती नृपतिं प्रेक्ष्य श्रान्तं हयगतं तदा मृगीम् आलोकयन्तं तं चपलाक्षम् इलं तदा
108,40,bhartṛvākyam aśeṣeṇa smarantī prāha bhūmipam,भर्तृवाक्यम् अशेषेण स्मरन्ती प्राह भूमिपम्
108,41,hayārūḍhābalā tanvi kva ekaiva tu gacchasi puruṣasya ca veṣeṇa ile kam anuyāsyasi,हयारूढाबला तन्वि क्व एकैव तु गच्छसि पुरुषस्य च वेषेण इले कम् अनुयास्यसि
108,42,ileti vacanaṃ śrutvā rājāsau krodhamūrchitaḥ yakṣiṇīṃ bhartsayitvāsau tām apṛcchan mṛgīṃ punaḥ,इलेति वचनं श्रुत्वा राजासौ क्रोधमूर्छितः यक्षिणीं भर्त्सयित्वासौ ताम् अपृच्छन् मृगीं पुनः
108,43,tathāpi yakṣiṇī prāha ile kim anuvīkṣase ileti vacanaṃ śrutvā dhṛtacāpo hayasthitaḥ,तथापि यक्षिणी प्राह इले किम् अनुवीक्षसे इलेति वचनं श्रुत्वा धृतचापो हयस्थितः
108,44,kupito darśayām āsa trailokyavijayī dhanuḥ punaḥ sā prāha nṛpatiṃ mahātmānam ile svayam,कुपितो दर्शयाम् आस त्रैलोक्यविजयी धनुः पुनः सा प्राह नृपतिं महात्मानम् इले स्वयम्
108,45,prekṣasva paścān māṃ brūhi asatyāṃ satyavādinīm tadā cālokayad rājā stanau tuṅgau bhujāntare,प्रेक्षस्व पश्चान् मां ब्रूहि असत्यां सत्यवादिनीम् तदा चालोकयद् राजा स्तनौ तुङ्गौ भुजान्तरे
108,46,kim idaṃ mama saṃjātam ity evaṃ cakito 'bhavat,किम् इदं मम संजातम् इत्य् एवं चकितो ऽभवत्
108,47,kim idaṃ mama saṃjātaṃ jānīte bhavatī sphuṭam vada sarvaṃ yathātathyaṃ tvaṃ kā vā vada suvrate,किम् इदं मम संजातं जानीते भवती स्फुटम् वद सर्वं यथातथ्यं त्वं का वा वद सुव्रते
108,48,himavatkandaraśreṣṭhe samanyur vasate patiḥ yakṣāṇām adhipaḥ śrīmāṃs tadbhāryāhaṃ tu yakṣiṇī,हिमवत्कन्दरश्रेष्ठे समन्युर् वसते पतिः यक्षाणाम् अधिपः श्रीमांस् तद्भार्याहं तु यक्षिणी
108,49,yatkandare bhavān rājā tūpaviṣṭaḥ suśītale yasya yakṣā hatā mohāt tvayā hi saṃgaraṃ vinā,यत्कन्दरे भवान् राजा तूपविष्टः सुशीतले यस्य यक्षा हता मोहात् त्वया हि संगरं विना
108,50,tato 'haṃ nirgamārthaṃ te mṛgī bhūtvā umāvanam praviṣṭā tvaṃ praviṣṭo 'si purā prāha maheśvaraḥ,ततो ऽहं निर्गमार्थं ते मृगी भूत्वा उमावनम् प्रविष्टा त्वं प्रविष्टो ऽसि पुरा प्राह महेश्वरः
108,51,yas tv atra praviśen mandaḥ pumān strītvam avāpsyati tasmāt strītvam avāpto 'si na tvaṃ duḥkhitum arhasi prauḍho 'pi ko 'tra jānāti vicitrabhavitavyatām,यस् त्व् अत्र प्रविशेन् मन्दः पुमान् स्त्रीत्वम् अवाप्स्यति तस्मात् स्त्रीत्वम् अवाप्तो ऽसि न त्वं दुःखितुम् अर्हसि प्रौढो ऽपि को ऽत्र जानाति विचित्रभवितव्यताम्
108,52,yakṣiṇīvacanaṃ śrutvā hayārūḍhas tadāpatat tam āśvāsya punaḥ saiva yakṣiṇī vākyam abravīt,यक्षिणीवचनं श्रुत्वा हयारूढस् तदापतत् तम् आश्वास्य पुनः सैव यक्षिणी वाक्यम् अब्रवीत्
108,53,strītvaṃ jātaṃ jātam eva na puṃstvaṃ kartum arhasi gṛhāṇa vidyāṃ strīyogyāṃ nṛtyaṃ gītam alaṃkṛtim strīlālityaṃ strīvilāsaṃ strīkṛtyaṃ sarvam eva tat,स्त्रीत्वं जातं जातम् एव न पुंस्त्वं कर्तुम् अर्हसि गृहाण विद्यां स्त्रीयोग्यां नृत्यं गीतम् अलंकृतिम् स्त्रीलालित्यं स्त्रीविलासं स्त्रीकृत्यं सर्वम् एव तत्
108,54,ilā sarvam athāvāpya yakṣiṇīṃ vākyam abravīt,इला सर्वम् अथावाप्य यक्षिणीं वाक्यम् अब्रवीत्
108,55,ko vā bhartā kiṃ tu kṛtyaṃ punaḥ puṃstvaṃ kathaṃ bhavet etad vadasva kalyāṇī duḥkhārtāyā viśeṣataḥ ārtānām ārtiśamanāc chreyo nābhyadhikaṃ kvacit,को वा भर्ता किं तु कृत्यं पुनः पुंस्त्वं कथं भवेत् एतद् वदस्व कल्याणी दुःखार्ताया विशेषतः आर्तानाम् आर्तिशमनाच् छ्रेयो नाभ्यधिकं क्वचित्
108,56,budhaḥ somasuto nāma vanād asmāc ca pūrvataḥ āśramas tasya subhage pitaraṃ nityam eṣyati,बुधः सोमसुतो नाम वनाद् अस्माच् च पूर्वतः आश्रमस् तस्य सुभगे पितरं नित्यम् एष्यति
108,57,anenaiva pathā somaṃ pitaraṃ sa budho grahaḥ draṣṭuṃ yāti tato nityaṃ namaskartuṃ tathaiva ca,अनेनैव पथा सोमं पितरं स बुधो ग्रहः द्रष्टुं याति ततो नित्यं नमस्कर्तुं तथैव च
108,58,yadā yāti budhaḥ śāntas tadātmānaṃ ca darśaya taṃ dṛṣṭvā tvaṃ tu subhage sarvakāmān avāpsyasi,यदा याति बुधः शान्तस् तदात्मानं च दर्शय तं दृष्ट्वा त्वं तु सुभगे सर्वकामान् अवाप्स्यसि
108,59,tām āśvāsya tataḥ subhrūr yakṣiṇy antaradhīyata yakṣiṇī sā tam ācaṣṭa yakṣo 'pi sukham āptavān,ताम् आश्वास्य ततः सुभ्रूर् यक्षिण्य् अन्तरधीयत यक्षिणी सा तम् आचष्ट यक्षो ऽपि सुखम् आप्तवान्
108,60,ilasainyaṃ ca tatrāsīt tad gataṃ ca yathāsukham umāvanasthitā celā gāyantī nṛtyatī punaḥ,इलसैन्यं च तत्रासीत् तद् गतं च यथासुखम् उमावनस्थिता चेला गायन्ती नृत्यती पुनः
108,61,strībhāvam anuceṣṭantī smarantī karmaṇo gatim kadācit kriyamāṇe tu ilayā nṛtyakarmaṇi,स्त्रीभावम् अनुचेष्टन्ती स्मरन्ती कर्मणो गतिम् कदाचित् क्रियमाणे तु इलया नृत्यकर्मणि
108,62,tām apaśyad budho dhīmān pitaraṃ gantum udyataḥ ilāṃ dṛṣṭvā gatiṃ tyaktvā tām āgatyābravīd budhaḥ,ताम् अपश्यद् बुधो धीमान् पितरं गन्तुम् उद्यतः इलां दृष्ट्वा गतिं त्यक्त्वा ताम् आगत्याब्रवीद् बुधः
108,63,bhāryā bhava mama svasthā sarvābhyas tvaṃ priyā bhava,भार्या भव मम स्वस्था सर्वाभ्यस् त्वं प्रिया भव
108,64,budhavākyam ilā bhaktyā tv abhinandya tathākarot smṛtvā ca yakṣiṇīvākyaṃ tatas tuṣṭābhavan mune,बुधवाक्यम् इला भक्त्या त्व् अभिनन्द्य तथाकरोत् स्मृत्वा च यक्षिणीवाक्यं ततस् तुष्टाभवन् मुने
108,65,budho reme tayā prītyā nītvā svasthānam uttamam sā cāpi sarvabhāvena toṣayām āsa taṃ patim tato bahutithe kāle budhas tuṣṭo 'vadat priyām,बुधो रेमे तया प्रीत्या नीत्वा स्वस्थानम् उत्तमम् सा चापि सर्वभावेन तोषयाम् आस तं पतिम् ततो बहुतिथे काले बुधस् तुष्टो ऽवदत् प्रियाम्
108,66,kiṃ te deyaṃ mayā bhadre priyaṃ yan manasi sthitam,किं ते देयं मया भद्रे प्रियं यन् मनसि स्थितम्
108,67,tadvākyasamakālaṃ tu putraṃ dehīty abhāṣata ilā budhaṃ somasutaṃ prītimantaṃ priyaṃ tathā,तद्वाक्यसमकालं तु पुत्रं देहीत्य् अभाषत इला बुधं सोमसुतं प्रीतिमन्तं प्रियं तथा
108,68,amogham etan madvīryaṃ tathā prītisamudbhavam putras te bhavitā tasmāt kṣatriyo lokaviśrutaḥ,अमोघम् एतन् मद्वीर्यं तथा प्रीतिसमुद्भवम् पुत्रस् ते भविता तस्मात् क्षत्रियो लोकविश्रुतः
108,69,somavaṃśakaraḥ śrīmān āditya iva tejasā buddhyā bṛhaspatisamaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ,सोमवंशकरः श्रीमान् आदित्य इव तेजसा बुद्ध्या बृहस्पतिसमः क्षमया पृथिवीसमः
108,70,vīryeṇājau harir iva kopena hutabhug yathā,वीर्येणाजौ हरिर् इव कोपेन हुतभुग् यथा
108,71,tasminn utpadyamāne tu budhaputre mahātmani jayaśabdaś ca sarvatra tv āsīc ca suraveśmani,तस्मिन्न् उत्पद्यमाने तु बुधपुत्रे महात्मनि जयशब्दश् च सर्वत्र त्व् आसीच् च सुरवेश्मनि
108,72,budhaputre samutpanne tatrājagmuḥ sureśvarāḥ aham apy āgamaṃ tatra mudā yukto mahāmate,बुधपुत्रे समुत्पन्ने तत्राजग्मुः सुरेश्वराः अहम् अप्य् आगमं तत्र मुदा युक्तो महामते
108,73,jātamātraḥ suto rāvam akarot sa pṛthusvaram tena sarve 'py avocan vai saṃgatā ṛṣayaḥ surāḥ,जातमात्रः सुतो रावम् अकरोत् स पृथुस्वरम् तेन सर्वे ऽप्य् अवोचन् वै संगता ऋषयः सुराः
108,74,yasmāt purū ravo 'syeti tasmād eṣa purūravāḥ syād ity evaṃ nāma cakruḥ sarve saṃtuṣṭamānasāḥ,यस्मात् पुरू रवो ऽस्येति तस्माद् एष पुरूरवाः स्याद् इत्य् एवं नाम चक्रुः सर्वे संतुष्टमानसाः
108,75,budho 'py adhyāpayām āsa kṣātravidyāṃ sutaṃ śubhām dhanurvedaṃ saprayogaṃ budhaḥ prādāt tadātmaje,बुधो ऽप्य् अध्यापयाम् आस क्षात्रविद्यां सुतं शुभाम् धनुर्वेदं सप्रयोगं बुधः प्रादात् तदात्मजे
108,76,sa śīghraṃ vṛddhim agamac chuklapakṣe yathā śaśī sa mātaraṃ duḥkhayutāṃ samīkṣyelāṃ mahāmatiḥ namasyātha vinītātmā ilām ailo 'bravīd idam,स शीघ्रं वृद्धिम् अगमच् छुक्लपक्षे यथा शशी स मातरं दुःखयुतां समीक्ष्येलां महामतिः नमस्याथ विनीतात्मा इलाम् ऐलो ऽब्रवीद् इदम्
108,77,budho mātar mama pitā tava bhartā priyas tathā ahaṃ ca putraḥ karmaṇyaḥ kasmāt te mānaso jvaraḥ,बुधो मातर् मम पिता तव भर्ता प्रियस् तथा अहं च पुत्रः कर्मण्यः कस्मात् ते मानसो ज्वरः
108,78,satyaṃ putra budho bhartā tvaṃ ca putro guṇākaraḥ bhartṛputrakṛtā cintā na mamāsti kadācana,सत्यं पुत्र बुधो भर्ता त्वं च पुत्रो गुणाकरः भर्तृपुत्रकृता चिन्ता न ममास्ति कदाचन
108,79,tathāpi pūrvajaṃ kiṃcid duḥkhaṃ smṛtvā punaḥ punaḥ cintayeyaṃ mahābuddhe tato mātaram abravīt,तथापि पूर्वजं किंचिद् दुःखं स्मृत्वा पुनः पुनः चिन्तयेयं महाबुद्धे ततो मातरम् अब्रवीत्
108,80,nivedayasva me mātas tad eva prathamaṃ mama,निवेदयस्व मे मातस् तद् एव प्रथमं मम
108,81,ilā cainam uvācedaṃ rahovācaṃ kathaṃ vade tathāpi putra te vacmi pitroḥ putro yato gatiḥ magnānāṃ duḥkhapāthobdhau putraḥ pravahaṇaṃ param,इला चैनम् उवाचेदं रहोवाचं कथं वदे तथापि पुत्र ते वच्मि पित्रोः पुत्रो यतो गतिः मग्नानां दुःखपाथोब्धौ पुत्रः प्रवहणं परम्
108,82,tan mātṛvacanaṃ śrutvā vinītaḥ prāha mātaram pādayoḥ patitaś cāpi vada mātar yathā tathā,तन् मातृवचनं श्रुत्वा विनीतः प्राह मातरम् पादयोः पतितश् चापि वद मातर् यथा तथा
108,83,sā purūravasaṃ prāha ikṣvākūṇāṃ tathā kulam tatrotpattiṃ svasya nāma rājyaprāptiṃ priyān sutān,सा पुरूरवसं प्राह इक्ष्वाकूणां तथा कुलम् तत्रोत्पत्तिं स्वस्य नाम राज्यप्राप्तिं प्रियान् सुतान्
108,84,purodhasaṃ vasiṣṭhaṃ ca priyāṃ bhāryāṃ svakaṃ padam vananiryāṇam evātha amātyānāṃ purodhasaḥ,पुरोधसं वसिष्ठं च प्रियां भार्यां स्वकं पदम् वननिर्याणम् एवाथ अमात्यानां पुरोधसः
108,85,preṣaṇaṃ ca nagaryāṃ tāṃ mṛgayāsaktim eva ca himavatkandaragatiṃ yakṣeśvaragṛhe gatim,प्रेषणं च नगर्यां तां मृगयासक्तिम् एव च हिमवत्कन्दरगतिं यक्षेश्वरगृहे गतिम्
108,86,umāvanapraveśaṃ ca strītvaprāptim aśeṣataḥ maheśvarājñayā tatra cāpraveśaṃ narasya tu,उमावनप्रवेशं च स्त्रीत्वप्राप्तिम् अशेषतः महेश्वराज्ञया तत्र चाप्रवेशं नरस्य तु
108,87,yakṣiṇīvākyam apy asya varadānaṃ tathaiva ca budhaprāptiṃ tathā prītiṃ putrotpattyādy aśeṣataḥ,यक्षिणीवाक्यम् अप्य् अस्य वरदानं तथैव च बुधप्राप्तिं तथा प्रीतिं पुत्रोत्पत्त्याद्य् अशेषतः
108,88,kathayām āsa tat sarvaṃ śrutvā mātaram abravīt purūravāḥ kiṃ karomi kiṃ kṛtvā sukṛtaṃ bhavet,कथयाम् आस तत् सर्वं श्रुत्वा मातरम् अब्रवीत् पुरूरवाः किं करोमि किं कृत्वा सुकृतं भवेत्
108,89,etāvatā te tṛptiś ced alam etena cāmbike yad apy anyan manovarti tad apy ājñāpayasva me,एतावता ते तृप्तिश् चेद् अलम् एतेन चाम्बिके यद् अप्य् अन्यन् मनोवर्ति तद् अप्य् आज्ञापयस्व मे
108,90,iccheyaṃ puṃstvam utkṛṣṭam iccheyaṃ rājyam uttamam abhiṣekaṃ ca putrāṇāṃ tava cāpi viśeṣataḥ,इच्छेयं पुंस्त्वम् उत्कृष्टम् इच्छेयं राज्यम् उत्तमम् अभिषेकं च पुत्राणां तव चापि विशेषतः
108,91,dānaṃ dātuṃ ca yaṣṭuṃ ca muktimārgasya vīkṣaṇam sarvaṃ ca kartum icchāmi tava putra prasādataḥ,दानं दातुं च यष्टुं च मुक्तिमार्गस्य वीक्षणम् सर्वं च कर्तुम् इच्छामि तव पुत्र प्रसादतः
108,92,upāyaṃ tvā tu pṛcchāmi yena puṃstvam avāpsyasi tapaso vānyato vāpi vadasva mama tattvataḥ,उपायं त्वा तु पृच्छामि येन पुंस्त्वम् अवाप्स्यसि तपसो वान्यतो वापि वदस्व मम तत्त्वतः
108,93,budhaṃ tvaṃ pitaraṃ pṛccha gatvā putra yathārthavat sa tu sarvaṃ tu jānāti upadekṣyati te hitam,बुधं त्वं पितरं पृच्छ गत्वा पुत्र यथार्थवत् स तु सर्वं तु जानाति उपदेक्ष्यति ते हितम्
108,94,tanmātṛvacanād ailo gatvā pitaram añjasā uvāca praṇato bhūtvā mātuḥ kṛtyaṃ tathātmanaḥ,तन्मातृवचनाद् ऐलो गत्वा पितरम् अञ्जसा उवाच प्रणतो भूत्वा मातुः कृत्यं तथात्मनः
108,95,ilaṃ jāne mahāprājña ilāṃ jātāṃ punas tathā umāvanapraveśaṃ ca śaṃbhor ājñāṃ tathaiva ca,इलं जाने महाप्राज्ञ इलां जातां पुनस् तथा उमावनप्रवेशं च शंभोर् आज्ञां तथैव च
108,96,tasmāc chaṃbhuprasādena umāyāś ca prasādataḥ viśāpo bhavitā putra tāv ārādhya na cānyathā,तस्माच् छंभुप्रसादेन उमायाश् च प्रसादतः विशापो भविता पुत्र ताव् आराध्य न चान्यथा
108,97,paśyeyaṃ taṃ kathaṃ devaṃ kathaṃ vā mātaraṃ śivām tīrthād vā tapaso vāpi tat pitaḥ prathamaṃ vada,पश्येयं तं कथं देवं कथं वा मातरं शिवाम् तीर्थाद् वा तपसो वापि तत् पितः प्रथमं वद
108,98,gautamīṃ gaccha putra tvaṃ tatrāste sarvadā śivaḥ umayā sahitaḥ śrīmāñ śāpahantā varapradaḥ,गौतमीं गच्छ पुत्र त्वं तत्रास्ते सर्वदा शिवः उमया सहितः श्रीमाञ् शापहन्ता वरप्रदः
108,99,purūravāḥ pitur vākyaṃ śrutvā tu mudito 'bhavat gautamīṃ tapase dhīmān gaṅgāṃ trailokyapāvanīm,पुरूरवाः पितुर् वाक्यं श्रुत्वा तु मुदितो ऽभवत् गौतमीं तपसे धीमान् गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम्
108,100,puṃstvam icchaṃs tathā mātur jagāma tapase tvaran himavantaṃ giriṃ natvā mātaraṃ pitaraṃ gurum,पुंस्त्वम् इच्छंस् तथा मातुर् जगाम तपसे त्वरन् हिमवन्तं गिरिं नत्वा मातरं पितरं गुरुम्
108,101,gacchantam anvagāt putram ilā somasutas tathā te sarve gautamīṃ prāptā himavatparvatottamāt,गच्छन्तम् अन्वगात् पुत्रम् इला सोमसुतस् तथा ते सर्वे गौतमीं प्राप्ता हिमवत्पर्वतोत्तमात्
108,102,tatra snātvā tapaḥ kiṃcit kṛtvā cakruḥ stutiṃ parām bhavasya devadevasya stutikramam imaṃ śṛṇu,तत्र स्नात्वा तपः किंचित् कृत्वा चक्रुः स्तुतिं पराम् भवस्य देवदेवस्य स्तुतिक्रमम् इमं शृणु
108,103,budhas tuṣṭāva prathamam ilā ca tadanantaram tataḥ purūravāḥ putro gaurīṃ devīṃ ca śaṃkaram,बुधस् तुष्टाव प्रथमम् इला च तदनन्तरम् ततः पुरूरवाः पुत्रो गौरीं देवीं च शंकरम्
108,109,yau kuṅkumena svaśarīrajena svabhāvahemapratimau sarūpau yāv arcitau skandagaṇeśvarābhyāṃ tau me śaraṇyau śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.104 saṃsāratāpatrayadāvadagdhāḥ śarīriṇo yau paricintayantaḥ sadyaḥ parāṃ nirvṛtim āpnuvanti tau śaṃkarau me śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.105 ārtā hy ahaṃ pīḍitamānasā te kleśādigoptā na paro 'sti kaścit deva tvadīyau caraṇau supuṇyau tau me śaraṇyau śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.106 yayoḥ sakāśād idam abhyudaiti prayāti cānte layam eva sarvam jagaccharaṇyau jagadātmakau tu gaurīharau me śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.107 yau devavṛndeṣu mahotsave tu pādau gṛhāṇeśa girīśaputryāḥ proktaṃ dhṛtau prītivaśāc chivena tau me śaraṇyau śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.108 kim abhīṣṭaṃ pradāsyāmi yuṣmabhyaṃ tad vadantu me kṛtakṛtyāḥ stha bhadraṃ vo devānām api duṣkaram,यौ कुङ्कुमेन स्वशरीरजेन स्वभावहेमप्रतिमौ सरूपौ याव् अर्चितौ स्कन्दगणेश्वराभ्यां तौ मे शरण्यौ शरणं भवेताम् ब्र्प्_१०८.१०४ संसारतापत्रयदावदग्धाः शरीरिणो यौ परिचिन्तयन्तः सद्यः परां निर्वृतिम् आप्नुवन्ति तौ शंकरौ मे शरणं भवेताम् ब्र्प्_१०८.१०५ आर्ता ह्य् अहं पीडितमानसा ते क्लेशादिगोप्ता न परो ऽस्ति कश्चित् देव त्वदीयौ चरणौ सुपुण्यौ तौ मे शरण्यौ शरणं भवेताम् ब्र्प्_१०८.१०६ ययोः सकाशाद् इदम् अभ्युदैति प्रयाति चान्ते लयम् एव सर्वम् जगच्छरण्यौ जगदात्मकौ तु गौरीहरौ मे शरणं भवेताम् ब्र्प्_१०८.१०७ यौ देववृन्देषु महोत्सवे तु पादौ गृहाणेश गिरीशपुत्र्याः प्रोक्तं धृतौ प्रीतिवशाच् छिवेन तौ मे शरण्यौ शरणं भवेताम् ब्र्प्_१०८.१०८ किम् अभीष्टं प्रदास्यामि युष्मभ्यं तद् वदन्तु मे कृतकृत्याः स्थ भद्रं वो देवानाम् अपि दुष्करम्
108,110,ilo rājā tavājñātvā vanaṃ prāviśad ambike tat kṣamasva sureśāni puṃstvaṃ dātuṃ tvam arhasi,इलो राजा तवाज्ञात्वा वनं प्राविशद् अम्बिके तत् क्षमस्व सुरेशानि पुंस्त्वं दातुं त्वम् अर्हसि
108,111,tathety uvāca tān sarvān bhavasya tu mate sthitā tataḥ sa bhagavān āha devīvākyarataḥ sadā,तथेत्य् उवाच तान् सर्वान् भवस्य तु मते स्थिता ततः स भगवान् आह देवीवाक्यरतः सदा
108,112,atrābhiṣekamātreṇa puṃstvaṃ prāpnotv ayaṃ nṛpaḥ,अत्राभिषेकमात्रेण पुंस्त्वं प्राप्नोत्व् अयं नृपः
108,113,snātāyā budhabhāryāyāḥ śarīrād vāri susruve nṛtyaṃ gītaṃ ca lāvaṇyaṃ yakṣiṇyā yad upārjitam,स्नाताया बुधभार्यायाः शरीराद् वारि सुस्रुवे नृत्यं गीतं च लावण्यं यक्षिण्या यद् उपार्जितम्
108,114,tat sarvaṃ vāridhārābhir gaṅgāmbhasi samāviśat nṛtyā gītā ca saubhāgyā imā nadyo babhūvire,तत् सर्वं वारिधाराभिर् गङ्गाम्भसि समाविशत् नृत्या गीता च सौभाग्या इमा नद्यो बभूविरे
108,115,tāś cāpi saṃgatā gaṅgāṃ te puṇyāḥ saṃgamās trayaḥ teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca surarājyaphalapradam,ताश् चापि संगता गङ्गां ते पुण्याः संगमास् त्रयः तेषु स्नानं च दानं च सुरराज्यफलप्रदम्
108,116,ilā puṃstvam avāpyātha gaurīśaṃbhoḥ prasādataḥ mahābhyudayasiddhyarthaṃ vājimedham athākarot,इला पुंस्त्वम् अवाप्याथ गौरीशंभोः प्रसादतः महाभ्युदयसिद्ध्यर्थं वाजिमेधम् अथाकरोत्
108,117,purodhasaṃ vasiṣṭhaṃ ca bhāryāṃ putrāṃs tathaiva ca amātyāṃś ca balaṃ kośam ānīya sa nṛpottamaḥ,पुरोधसं वसिष्ठं च भार्यां पुत्रांस् तथैव च अमात्यांश् च बलं कोशम् आनीय स नृपोत्तमः
108,118,caturaṅgaṃ balaṃ rājyaṃ daṇḍake 'sthāpayat tadā ilasya nāmnā vikhyātaṃ tatra tat puram ucyate,चतुरङ्गं बलं राज्यं दण्डके ऽस्थापयत् तदा इलस्य नाम्ना विख्यातं तत्र तत् पुरम् उच्यते
108,119,pūrvajātān atho putrān sūryavaṃśakramāgate rājye 'bhiṣicya paścāt tam ailaṃ snehād asiñcayat,पूर्वजातान् अथो पुत्रान् सूर्यवंशक्रमागते राज्ये ऽभिषिच्य पश्चात् तम् ऐलं स्नेहाद् असिञ्चयत्
108,120,somavaṃśakaraḥ śrīmān ayaṃ rājā bhaved iti sarvebhyo matimānebhyo jyeṣṭhaḥ śreṣṭho 'bhavan mune,सोमवंशकरः श्रीमान् अयं राजा भवेद् इति सर्वेभ्यो मतिमानेभ्यो ज्येष्ठः श्रेष्ठो ऽभवन् मुने
108,121,yatra ca kratavo vṛttā ilasya nṛpateḥ śubhāḥ yatra puṃstvam avāpyātha yatra putrāḥ samāgatāḥ,यत्र च क्रतवो वृत्ता इलस्य नृपतेः शुभाः यत्र पुंस्त्वम् अवाप्याथ यत्र पुत्राः समागताः
108,122,yakṣiṇīdattanṛtyādigītasaubhāgyamaṅgalāḥ nadyo bhūtvā yatra gaṅgāṃ saṃgatās tāni nārada,यक्षिणीदत्तनृत्यादिगीतसौभाग्यमङ्गलाः नद्यो भूत्वा यत्र गङ्गां संगतास् तानि नारद
108,123,tīrthāni śubhadāny āsan sahasrāṇy atha ṣoḍaśa ubhayos tīrayos tāta tatra śaṃbhur ileśvaraḥ teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam,तीर्थानि शुभदान्य् आसन् सहस्राण्य् अथ षोडश उभयोस् तीरयोस् तात तत्र शंभुर् इलेश्वरः तेषु स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
109,1,cakratīrtham iti khyātaṃ brahmahatyādināśanam yatra cakreśvaro devaś cakram āpa yato hariḥ,चक्रतीर्थम् इति ख्यातं ब्रह्महत्यादिनाशनम् यत्र चक्रेश्वरो देवश् चक्रम् आप यतो हरिः
109,2,yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitvā cakrārthaṃ śaṃkaraṃ prabhuḥ pūjayām āsa tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam,यत्र विष्णुः स्वयं स्थित्वा चक्रार्थं शंकरं प्रभुः पूजयाम् आस तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् उदाहृतम्
109,3,yasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate dakṣakratau pravṛtte tu devānāṃ ca samāgame,यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते दक्षक्रतौ प्रवृत्ते तु देवानां च समागमे
109,4,dakṣeṇa dūṣite deve śive śarve maheśvare anāhvāne sureśasya dakṣacitte malīmase,दक्षेण दूषिते देवे शिवे शर्वे महेश्वरे अनाह्वाने सुरेशस्य दक्षचित्ते मलीमसे
109,5,dākṣāyaṇyā śrute vākye anāhvānasya kāraṇe ahalyāyāṃ coktavatyāṃ kupitābhūt sureśvarī,दाक्षायण्या श्रुते वाक्ये अनाह्वानस्य कारणे अहल्यायां चोक्तवत्यां कुपिताभूत् सुरेश्वरी
109,6,pitaraṃ nāśaye pāpaṃ kṣameyaṃ na kathaṃcana śṛṇvatī doṣavākyāni pitrā coktāni bhartari,पितरं नाशये पापं क्षमेयं न कथंचन शृण्वती दोषवाक्यानि पित्रा चोक्तानि भर्तरि
109,7,patyuḥ śṛṇvanti yā nindāṃ tāsāṃ pāpāvadhiḥ kutaḥ yādṛśas tādṛśo vāpi patiḥ strīṇāṃ parā gatiḥ,पत्युः शृण्वन्ति या निन्दां तासां पापावधिः कुतः यादृशस् तादृशो वापि पतिः स्त्रीणां परा गतिः
109,8,kiṃ punaḥ sakalādhīśo mahādevo jagadguruḥ śrutaṃ tannindanaṃ tarhi dhārayāmi na dehakam,किं पुनः सकलाधीशो महादेवो जगद्गुरुः श्रुतं तन्निन्दनं तर्हि धारयामि न देहकम्
109,9,tasmāt tyakṣya imaṃ deham ity uktvā sā mahāsatī kopena mahatāviṣṭā prajajvāla sureśvarī,तस्मात् त्यक्ष्य इमं देहम् इत्य् उक्त्वा सा महासती कोपेन महताविष्टा प्रजज्वाल सुरेश्वरी
109,10,śivaikacetanā dehaṃ balād yogāc ca tatyaje maheśvaro 'pi sakalaṃ vṛttam ākarṇya nāradāt,शिवैकचेतना देहं बलाद् योगाच् च तत्यजे महेश्वरो ऽपि सकलं वृत्तम् आकर्ण्य नारदात्
109,11,dṛṣṭvā cukopa papraccha jayāṃ ca vijayāṃ tathā te ūcatur ubhe devaṃ dakṣakratuvināśanam,दृष्ट्वा चुकोप पप्रच्छ जयां च विजयां तथा ते ऊचतुर् उभे देवं दक्षक्रतुविनाशनम्
109,12,dākṣāyaṇyā iti śrutvā makhaṃ prāyān maheśvaraḥ bhīmair gaṇaiḥ parivṛto bhūtanāthaiḥ samaṃ yayau,दाक्षायण्या इति श्रुत्वा मखं प्रायान् महेश्वरः भीमैर् गणैः परिवृतो भूतनाथैः समं ययौ
109,13,makhas tair veṣṭitaḥ sarvo devabrahmapuraskṛtaḥ dakṣeṇa yajamānena śuddhabhāvena rakṣitaḥ,मखस् तैर् वेष्टितः सर्वो देवब्रह्मपुरस्कृतः दक्षेण यजमानेन शुद्धभावेन रक्षितः
109,14,vasiṣṭhādibhir atyugrair munibhiḥ parivāritaḥ indrādityādyair vasubhiḥ sarvataḥparipālitaḥ,वसिष्ठादिभिर् अत्युग्रैर् मुनिभिः परिवारितः इन्द्रादित्याद्यैर् वसुभिः सर्वतःपरिपालितः
109,15,ṛgyajuḥsāmavedaiś ca svāhāśabdair alaṃkṛtaḥ śraddhā puṣṭis tathā tuṣṭiḥ śāntir lajjā sarasvatī,ऋग्यजुःसामवेदैश् च स्वाहाशब्दैर् अलंकृतः श्रद्धा पुष्टिस् तथा तुष्टिः शान्तिर् लज्जा सरस्वती
109,16,bhūmir dyauḥ śarvarī kṣāntir uṣā āśā jayā matiḥ etābhiś ca tathānyābhiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtaḥ,भूमिर् द्यौः शर्वरी क्षान्तिर् उषा आशा जया मतिः एताभिश् च तथान्याभिः सर्वतः समलंकृतः
109,17,tvaṣṭrā mahātmanā cāpi kārito viśvakarmaṇā surabhir nandinī dhenuḥ kāmadhuk kāmadohinī,त्वष्ट्रा महात्मना चापि कारितो विश्वकर्मणा सुरभिर् नन्दिनी धेनुः कामधुक् कामदोहिनी
109,18,etābhiḥ kāmavarṣābhiḥ sarvakāmasamṛddhimān kalpavṛkṣaḥ pārijāto latāḥ kalpalatādikāḥ,एताभिः कामवर्षाभिः सर्वकामसमृद्धिमान् कल्पवृक्षः पारिजातो लताः कल्पलतादिकाः
109,19,yad yad iṣṭatamaṃ kiṃcit tatra tasmin makhe sthitam svayaṃ maghavatā pūṣṇā hariṇā parirakṣitaḥ,यद् यद् इष्टतमं किंचित् तत्र तस्मिन् मखे स्थितम् स्वयं मघवता पूष्णा हरिणा परिरक्षितः
109,20,dīyatāṃ bhujyatāṃ vāpi kriyatāṃ sthīyatāṃ sukham etaiś ca sarvato vākyair dakṣasya pūjitaṃ makham,दीयतां भुज्यतां वापि क्रियतां स्थीयतां सुखम् एतैश् च सर्वतो वाक्यैर् दक्षस्य पूजितं मखम्
109,21,ādau tu vīrabhadro 'sau bhadrakālyā yuto yayau śokakopaparītātmā paścāc chūlapinākadhṛk,आदौ तु वीरभद्रो ऽसौ भद्रकाल्या युतो ययौ शोककोपपरीतात्मा पश्चाच् छूलपिनाकधृक्
109,22,abhyāyayau mahādevo mahābhūtair alaṃkṛtaḥ tāni bhūtāni parito makhe veṣṭya maheśvaram,अभ्याययौ महादेवो महाभूतैर् अलंकृतः तानि भूतानि परितो मखे वेष्ट्य महेश्वरम्
109,23,kratuṃ vidhvaṃsayām āsus tatra kṣobho mahān abhūt palāyanta tataḥ kecit kecid gatvā tataḥ śivam,क्रतुं विध्वंसयाम् आसुस् तत्र क्षोभो महान् अभूत् पलायन्त ततः केचित् केचिद् गत्वा ततः शिवम्
109,24,kecit stuvanti deveśaṃ kecit kupyanti śaṃkaram evaṃ vidhvaṃsitaṃ yajñaṃ dṛṣṭvā pūṣā samabhyagāt,केचित् स्तुवन्ति देवेशं केचित् कुप्यन्ति शंकरम् एवं विध्वंसितं यज्ञं दृष्ट्वा पूषा समभ्यगात्
109,25,pūṣṇo dantān athotpāṭya indraṃ vyadrāvayat kṣaṇāt bhagasya cakṣuṣī vipra vīrabhadro vyapāṭayat,पूष्णो दन्तान् अथोत्पाट्य इन्द्रं व्यद्रावयत् क्षणात् भगस्य चक्षुषी विप्र वीरभद्रो व्यपाटयत्
109,26,divākaraṃ punar dorbhyāṃ paribhrāmya samākṣipat tataḥ suragaṇāḥ sarve viṣṇuṃ te śaraṇaṃ yayuḥ,दिवाकरं पुनर् दोर्भ्यां परिभ्राम्य समाक्षिपत् ततः सुरगणाः सर्वे विष्णुं ते शरणं ययुः
109,27,trāhi trāhi gadāpāṇe bhūtanāthakṛtād bhayāt maheśvaragaṇaḥ kaścit pramathānāṃ tu nāyakaḥ tena dagdho makhaḥ sarvo vaiṣṇavaḥ paśyato hareḥ,त्राहि त्राहि गदापाणे भूतनाथकृताद् भयात् महेश्वरगणः कश्चित् प्रमथानां तु नायकः तेन दग्धो मखः सर्वो वैष्णवः पश्यतो हरेः
109,28,hariṇā cakram utsṛṣṭaṃ bhūtanāthavadhaṃ prati bhūtanātho 'pi tac cakram āpatac ca tadāgrasat,हरिणा चक्रम् उत्सृष्टं भूतनाथवधं प्रति भूतनाथो ऽपि तच् चक्रम् आपतच् च तदाग्रसत्
109,29,graste cakre tato viṣṇor lokapālā bhayād yayuḥ tathā sthitān avekṣyātha dakṣo yajñaṃ surān api tuṣṭāva śaṃkaraṃ devaṃ dakṣo bhaktyā prajāpatiḥ,ग्रस्ते चक्रे ततो विष्णोर् लोकपाला भयाद् ययुः तथा स्थितान् अवेक्ष्याथ दक्षो यज्ञं सुरान् अपि तुष्टाव शंकरं देवं दक्षो भक्त्या प्रजापतिः
109,30,jaya śaṃkara someśa jaya sarvajña śaṃbhave jaya kalyāṇabhṛc chaṃbho jaya kālātmane namaḥ,जय शंकर सोमेश जय सर्वज्ञ शंभवे जय कल्याणभृच् छंभो जय कालात्मने नमः
109,31,ādikartar namas te 'stu nīlakaṇṭha namo 'stu te brahmapriya namas te 'stu brahmarūpa namo 'stu te,आदिकर्तर् नमस् ते ऽस्तु नीलकण्ठ नमो ऽस्तु ते ब्रह्मप्रिय नमस् ते ऽस्तु ब्रह्मरूप नमो ऽस्तु ते
109,32,trimūrtaye namo deva tridhāma parameśvara sarvamūrte namas te 'stu trailokyādhāra kāmada,त्रिमूर्तये नमो देव त्रिधाम परमेश्वर सर्वमूर्ते नमस् ते ऽस्तु त्रैलोक्याधार कामद
109,33,namo vedāntavedyāya namas te paramātmane yajñarūpa namas te 'stu yajñadhāma namo 'stu te,नमो वेदान्तवेद्याय नमस् ते परमात्मने यज्ञरूप नमस् ते ऽस्तु यज्ञधाम नमो ऽस्तु ते
109,34,yajñadāna namas te 'stu havyavāha namo 'stu te yajñahartre namas te 'stu phaladāya namo 'stu te,यज्ञदान नमस् ते ऽस्तु हव्यवाह नमो ऽस्तु ते यज्ञहर्त्रे नमस् ते ऽस्तु फलदाय नमो ऽस्तु ते
109,35,trāhi trāhi jagannātha śaraṇāgatavatsala bhaktānām apy abhaktānāṃ tvam eva śaraṇaṃ prabho,त्राहि त्राहि जगन्नाथ शरणागतवत्सल भक्तानाम् अप्य् अभक्तानां त्वम् एव शरणं प्रभो
109,36,evaṃ tu stuvatas tasya prasanno 'bhūn maheśvaraḥ kiṃ dadāmīti taṃ prāha kratuḥ pūrṇo 'stu me prabho,एवं तु स्तुवतस् तस्य प्रसन्नो ऽभून् महेश्वरः किं ददामीति तं प्राह क्रतुः पूर्णो ऽस्तु मे प्रभो
109,37,tathety uvāca bhagavān devadevo maheśvaraḥ śaṃkaraḥ sarvabhūtātmā karuṇāvaruṇālayaḥ,तथेत्य् उवाच भगवान् देवदेवो महेश्वरः शंकरः सर्वभूतात्मा करुणावरुणालयः
109,38,kratuṃ kṛtvā tataḥ pūrṇaṃ tasya dakṣasya vai mune evam uktvā sa bhagavān bhūtair antaradhīyata,क्रतुं कृत्वा ततः पूर्णं तस्य दक्षस्य वै मुने एवम् उक्त्वा स भगवान् भूतैर् अन्तरधीयत
109,39,yathāgataṃ surā jagmuḥ svam eva sadanaṃ prati tataḥ kadācid devānāṃ daityānāṃ vigraho mahān,यथागतं सुरा जग्मुः स्वम् एव सदनं प्रति ततः कदाचिद् देवानां दैत्यानां विग्रहो महान्
109,40,babhūva tatra daityebhyo bhītā devāḥ śriyaḥ patim tuṣṭuvuḥ sarvabhāvena vacobhis taṃ janārdanam,बभूव तत्र दैत्येभ्यो भीता देवाः श्रियः पतिम् तुष्टुवुः सर्वभावेन वचोभिस् तं जनार्दनम्
109,43,śakrādayo 'pi tridaśāḥ kaṭākṣam avekṣya yasyās tapa ācaranti sā cāpi yatpādaratā ca lakṣmīs taṃ brahmabhūtaṃ śaraṇaṃ prapadye BrP_109.41 yasmāt trilokyāṃ na paraḥ samāno na cādhikas tārkṣyarathān nṛsiṃhāt sa devadevo 'vatu naḥ samastān mahābhayebhyaḥ kṛpayā prapannān BrP_109.42 tataḥ prasanno bhagavāñ śaṅkhacakragadādharaḥ kimartham āgatāḥ sarve tatkartāsmīty uvāca tān,शक्रादयो ऽपि त्रिदशाः कटाक्षम् अवेक्ष्य यस्यास् तप आचरन्ति सा चापि यत्पादरता च लक्ष्मीस् तं ब्रह्मभूतं शरणं प्रपद्ये ब्र्प्_१०९.४१ यस्मात् त्रिलोक्यां न परः समानो न चाधिकस् तार्क्ष्यरथान् नृसिंहात् स देवदेवो ऽवतु नः समस्तान् महाभयेभ्यः कृपया प्रपन्नान् ब्र्प्_१०९.४२ ततः प्रसन्नो भगवाञ् शङ्खचक्रगदाधरः किमर्थम् आगताः सर्वे तत्कर्तास्मीत्य् उवाच तान्
109,44,bhayaṃ ca tīvraṃ daityebhyo devānāṃ madhusūdana tatas trāṇāya devānāṃ matiṃ kuru janārdana,भयं च तीव्रं दैत्येभ्यो देवानां मधुसूदन ततस् त्राणाय देवानां मतिं कुरु जनार्दन
109,46,tān āgatān hariḥ prāha grastaṃ cakraṃ hareṇa me kiṃ karomi gataṃ cakraṃ bhavantaś cārtim āgatāḥ yāntu sarve devagaṇā rakṣā vaḥ kriyate mayā,तान् आगतान् हरिः प्राह ग्रस्तं चक्रं हरेण मे किं करोमि गतं चक्रं भवन्तश् चार्तिम् आगताः यान्तु सर्वे देवगणा रक्षा वः क्रियते मया
109,47,tato gateṣu deveṣu viṣṇuś cakrārtham udyataḥ godāvarīṃ tato gatvā śaṃbhoḥ pūjāṃ pracakrame,ततो गतेषु देवेषु विष्णुश् चक्रार्थम् उद्यतः गोदावरीं ततो गत्वा शंभोः पूजां प्रचक्रमे
109,48,suvarṇakamalair divyaiḥ sugandhair daśabhiḥ śataiḥ bhaktito nityavat pūjāṃ cakre viṣṇur umāpateḥ,सुवर्णकमलैर् दिव्यैः सुगन्धैर् दशभिः शतैः भक्तितो नित्यवत् पूजां चक्रे विष्णुर् उमापतेः
109,49,evaṃ saṃpūjyamāne tu tayos tattvam idaṃ śṛṇu kamalānāṃ sahasre tu yadaikaṃ naiva pūryate,एवं संपूज्यमाने तु तयोस् तत्त्वम् इदं शृणु कमलानां सहस्रे तु यदैकं नैव पूर्यते
109,50,tadāsurāriḥ svaṃ netram utpāṭyārghyam akalpayat arghyapātraṃ kare gṛhya sahasrakamalānvitam dhyātvā śaṃbhuṃ dadāv arghyam ananyaśaraṇo hariḥ,तदासुरारिः स्वं नेत्रम् उत्पाट्यार्घ्यम् अकल्पयत् अर्घ्यपात्रं करे गृह्य सहस्रकमलान्वितम् ध्यात्वा शंभुं ददाव् अर्घ्यम् अनन्यशरणो हरिः
109,51,tvam eva deva jānīṣe bhāvam antargataṃ nṛṇām tvam eva śaraṇo 'dhīśo 'tra kā bhaved vicāraṇā,त्वम् एव देव जानीषे भावम् अन्तर्गतं नृणाम् त्वम् एव शरणो ऽधीशो ऽत्र का भवेद् विचारणा
109,52,vadann udaśrunayano nililye 'sāv itīśvare bhavānīsahitaḥ śaṃbhuḥ purastād abhavat tadā,वदन्न् उदश्रुनयनो निलिल्ये ऽसाव् इतीश्वरे भवानीसहितः शंभुः पुरस्ताद् अभवत् तदा
109,53,gāḍham āliṅgya vividhair varair āpūrayad dharim tad eva cakram abhavan netraṃ cāpi yathā purā,गाढम् आलिङ्ग्य विविधैर् वरैर् आपूरयद् धरिम् तद् एव चक्रम् अभवन् नेत्रं चापि यथा पुरा
109,54,tataḥ suragaṇāḥ sarve tuṣṭuvur hariśaṃkarau gaṅgāṃ cāpi saricchreṣṭhāṃ devaṃ ca vṛṣabhadhvajam,ततः सुरगणाः सर्वे तुष्टुवुर् हरिशंकरौ गङ्गां चापि सरिच्छ्रेष्ठां देवं च वृषभध्वजम्
109,55,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ cakratīrtham iti smṛtam yasyānuśravaṇenaiva mucyate sarvakilbiṣaiḥ,ततः प्रभृति तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् इति स्मृतम् यस्यानुश्रवणेनैव मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
109,56,tatra snānaṃ ca dānaṃ ca yaḥ kuryāt pitṛtarpaṇam sarvapāpavinirmuktaḥ pitṛbhiḥ svargabhāg bhavet tat tu cakrāṅkitaṃ tīrtham adyāpi paridṛśyate,तत्र स्नानं च दानं च यः कुर्यात् पितृतर्पणम् सर्वपापविनिर्मुक्तः पितृभिः स्वर्गभाग् भवेत् तत् तु चक्राङ्कितं तीर्थम् अद्यापि परिदृश्यते
110,1,pippalaṃ tīrtham ākhyātaṃ cakratīrthād anantaram yatra cakreśvaro devaś cakram āpa yato hariḥ,पिप्पलं तीर्थम् आख्यातं चक्रतीर्थाद् अनन्तरम् यत्र चक्रेश्वरो देवश् चक्रम् आप यतो हरिः
110,2,yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitvā cakrārthaṃ śaṃkaraṃ vibhum pūjayām āsa tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam,यत्र विष्णुः स्वयं स्थित्वा चक्रार्थं शंकरं विभुम् पूजयाम् आस तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् उदाहृतम्
110,3,yatra prīto 'bhavad viṣṇoḥ śaṃbhus tat pippalaṃ viduḥ mahimānaṃ yasya vaktuṃ na kṣamo 'py ahināyakaḥ,यत्र प्रीतो ऽभवद् विष्णोः शंभुस् तत् पिप्पलं विदुः महिमानं यस्य वक्तुं न क्षमो ऽप्य् अहिनायकः
110,4,cakreśvaro pippaleśo nāmadheyasya kāraṇam śṛṇu nārada tad bhaktyā sākṣād vedoditaṃ mayā,चक्रेश्वरो पिप्पलेशो नामधेयस्य कारणम् शृणु नारद तद् भक्त्या साक्षाद् वेदोदितं मया
110,5,dadhīcir iti vikhyāto munir āsīd guṇānvitaḥ tasya bhāryā mahāprājñā kulīnā ca pativratā,दधीचिर् इति विख्यातो मुनिर् आसीद् गुणान्वितः तस्य भार्या महाप्राज्ञा कुलीना च पतिव्रता
110,6,lopāmudreti yā khyātā svasā tasyā gabhastinī iti nāmnā ca vikhyātā vaḍaveti prakīrtitā,लोपामुद्रेति या ख्याता स्वसा तस्या गभस्तिनी इति नाम्ना च विख्याता वडवेति प्रकीर्तिता
110,7,dadhīceḥ sā priyā nityaṃ tapas tepe tayā mahat dadhīcir agnimān nityaṃ gṛhadharmaparāyaṇaḥ,दधीचेः सा प्रिया नित्यं तपस् तेपे तया महत् दधीचिर् अग्निमान् नित्यं गृहधर्मपरायणः
110,8,bhāgīrathīṃ samāśritya devātithiparāyaṇaḥ svakalatrarataḥ śāntaḥ kumbhayonir ivāparaḥ,भागीरथीं समाश्रित्य देवातिथिपरायणः स्वकलत्ररतः शान्तः कुम्भयोनिर् इवापरः
110,9,tasya prabhāvāt taṃ deśaṃ nārayo daityadānavāḥ ājagmur muniśārdūla yatrāgastyasya cāśramaḥ,तस्य प्रभावात् तं देशं नारयो दैत्यदानवाः आजग्मुर् मुनिशार्दूल यत्रागस्त्यस्य चाश्रमः
110,10,tatra devāḥ samājagmū rudrādityās tathāśvinau indro viṣṇur yamo 'gniś ca jitvā daityān upāgatān,तत्र देवाः समाजग्मू रुद्रादित्यास् तथाश्विनौ इन्द्रो विष्णुर् यमो ऽग्निश् च जित्वा दैत्यान् उपागतान्
110,11,jayena jātasaṃharṣāḥ stutāś caiva marudgaṇaiḥ dadhīciṃ muniśārdūlaṃ dṛṣṭvā nemuḥ sureśvarāḥ,जयेन जातसंहर्षाः स्तुताश् चैव मरुद्गणैः दधीचिं मुनिशार्दूलं दृष्ट्वा नेमुः सुरेश्वराः
110,12,dadhīcir jātasaṃharṣaḥ surān pūjya pṛthak pṛthak gṛhakṛtyaṃ tataś cakre surebhyo bhāryayā saha,दधीचिर् जातसंहर्षः सुरान् पूज्य पृथक् पृथक् गृहकृत्यं ततश् चक्रे सुरेभ्यो भार्यया सह
110,13,pṛṣṭāś ca kuśalaṃ tena kathāś cakruḥ surā api dadhīcim abruvan devā bhāryayā sukhitaṃ punaḥ,पृष्टाश् च कुशलं तेन कथाश् चक्रुः सुरा अपि दधीचिम् अब्रुवन् देवा भार्यया सुखितं पुनः
110,14,āsīnaṃ hṛṣṭamanasa ṛṣiṃ natvā punaḥ punaḥ,आसीनं हृष्टमनस ऋषिं नत्वा पुनः पुनः
110,15,kim adya durlabhaṃ loke ṛṣe 'smākaṃ bhaviṣyati tvādṛśaḥ sakṛpo yeṣu munir bhūkalpapādapaḥ,किम् अद्य दुर्लभं लोके ऋषे ऽस्माकं भविष्यति त्वादृशः सकृपो येषु मुनिर् भूकल्पपादपः
110,16,etad eva phalaṃ puṃsāṃ jīvatāṃ munisattama tīrthāplutir bhūtadayā darśanaṃ ca bhavādṛśām,एतद् एव फलं पुंसां जीवतां मुनिसत्तम तीर्थाप्लुतिर् भूतदया दर्शनं च भवादृशाम्
110,17,yat snehād ucyate 'smābhir avadhāraya tan mune jitvā daityān iha prāptā hatvā rākṣasapuṃgavān,यत् स्नेहाद् उच्यते ऽस्माभिर् अवधारय तन् मुने जित्वा दैत्यान् इह प्राप्ता हत्वा राक्षसपुंगवान्
110,18,vayaṃ ca sukhino brahmaṃs tvayi dṛṣṭe viśeṣataḥ nāyudhaiḥ phalam asmākaṃ voḍhuṃ naiva kṣamā vayam,वयं च सुखिनो ब्रह्मंस् त्वयि दृष्टे विशेषतः नायुधैः फलम् अस्माकं वोढुं नैव क्षमा वयम्
110,19,sthāpyadeśaṃ na paśyāma āyudhānāṃ munīśvara svarge suradviṣo jñātvā sthāpitāni haranti ca,स्थाप्यदेशं न पश्याम आयुधानां मुनीश्वर स्वर्गे सुरद्विषो ज्ञात्वा स्थापितानि हरन्ति च
110,20,nayeyur āyudhānīti tathaiva ca rasātale tasmāt tavāśrame puṇye sthāpyante 'strāṇi mānada,नयेयुर् आयुधानीति तथैव च रसातले तस्मात् तवाश्रमे पुण्ये स्थाप्यन्ते ऽस्त्राणि मानद
110,71,naivātra kiṃcid bhayam asti vipra na dānavebhyo rākṣasebhyaś ca ghoram tvadājñayā rakṣitapuṇyadeśo na vidyate tapasā te samānaḥ BrP_110.21 jitārayo brahmavidāṃ variṣṭhaṃ vayaṃ ca pūrvaṃ nihatā daityasaṃghāḥ astrair alaṃ bhārabhūtaiḥ kṛtārthaiḥ sthāpyaṃ sthānaṃ te samīpe munīśa BrP_110.22 divyān bhogān kāminībhiḥ sametān devodyāne nandane saṃbhajāmaḥ tato yāmaḥ kṛtakāryāḥ sahendrāḥ svaṃ svaṃ sthānaṃ cāyudhānāṃ ca rakṣā BrP_110.23 tvayā kṛtā jāyatāṃ tat praśādhi brp_110.24a samarthas tvaṃ rakṣaṇe dhāraṇe ca brp_110.24b tadvākyam ākarṇya dadhīcir evaṃ vākyaṃ jagau vibudhān evam astu nivāryamāṇaḥ priyaśīlayā striyā kiṃ devakāryeṇa viruddhakāriṇā BrP_110.25 ye jñātaśāstrāḥ paramārthaniṣṭhāḥ saṃsāraceṣṭāsu gatānurāgāḥ teṣāṃ parārthavyasanena kiṃ mune yenātra vāmutra sukhaṃ na kiṃcit BrP_110.26 devadviṣo dveṣam anuprayānti datte sthāne vipravarya śṛṇuṣva naṣṭe hṛte cāyudhānāṃ munīśa kupyanti devā ripavas te bhavanti BrP_110.27 tasmān nedaṃ vedavidāṃ variṣṭha yuktaṃ dravye parakīye mamatvam tāvac ca maitrī dravyabhāvaś ca tāvan naṣṭe hṛte ripavas te bhavanti BrP_110.28 ced asti śaktir dravyadāne tatas te dātavyam evārthine kiṃ vicāryam no cet santaḥ parakāryāṇi kuryur vāgbhir manobhiḥ kṛtibhis tathaiva BrP_110.29 parasvasaṃdhāraṇam etad eva brp_110.30a sadbhir nirastaṃ tyaja kānta sadyaḥ brp_110.30b evaṃ priyāyā vacanaṃ sa vipro brp_110.31b niśamya bhāryām idam āha subhrūm brp_110.31b purā surāṇām anumānya bhadre brp_110.32a netīti vāṇī na sukhaṃ mamaiti brp_110.32b śrutveritaṃ patyur iti priyāyāṃ daivaṃ vinānyan na nṛṇāṃ samartham tūṣṇīṃ sthitāyāṃ surasattamās te saṃsthāpya cāstrāṇy atidīptimanti BrP_110.33 natvā munīndraṃ yayur eva lokān daityadviṣo nyastaśastrāḥ kṛtārthāḥ gateṣu deveṣu munipravaryo hṛṣṭo 'vasad bhāryayā dharmayuktaḥ BrP_110.34 gate ca kāle hy ativiprayukte daive varṣe saṃkhyayā vai sahasre na te surā āyudhānāṃ munīśa vācaṃ manaś cāpi tathaiva cakruḥ BrP_110.35 dadhīcir apy āha gabhastim ojasā devārayo māṃ dviṣatīha bhadre na te surā netukāmā bhavanti saṃsthāpitāny atra vadasva yuktam BrP_110.36 sā cāha kāntaṃ vinayād uktam eva tvaṃ jānīṣe nātha yad atra yuktam daityā hariṣyanti mahāpravṛddhās tapoyuktā balinaḥ svāyudhāni BrP_110.37 tadastrarakṣārtham idaṃ sa cakre mantrais tu saṃkṣālya jalaiś ca puṇyaiḥ tad vāri sarvāstramayaṃ supuṇyaṃ tejoyuktaṃ tac ca papau dadhīciḥ BrP_110.38 nirvīryarūpāṇi tadāyudhāni kṣayaṃ jagmuḥ kramaśaḥ kālayogāt surāḥ samāgatya dadhīcim ūcur mahābhayaṃ hy āgataṃ śātravaṃ naḥ BrP_110.39 dadasva cāstrāṇi munipravīra yāni tvadante nihitāni devaiḥ dadhīcir apy āha surāribhītyā anāgatyā bhavatāṃ cācireṇa BrP_110.40 astrāṇi pītāni śarīrasaṃsthāny uktāni yuktaṃ mama tad vadantu śrutvā taduktaṃ vacanaṃ tu devāḥ procus tam itthaṃ vinayāvanamrāḥ BrP_110.41 astrāṇi dehīti ca vaktum etac chakyaṃ na vānyat prativaktuṃ munīndra vinā ca taiḥ paribhūyema nityaṃ puṣṭārayaḥ kva prayāmo munīśa BrP_110.42 na martyaloke na tale na nāke vāsaḥ surāṇāṃ bhavitādya tāta tvaṃ vipravaryas tapasā caiva yukto nānyad vaktuṃ yujyate te purastāt BrP_110.43 vipras tadovāca madasthisaṃsthāny astrāṇi gṛhṇantu na saṃśayo 'tra devās tam apy āhur anena kiṃ no hy astrair hīnāḥ strītvam āptāḥ surendrāḥ BrP_110.44 punas tadā cāha munipravīras tyakṣye jīvān daihikān yogayuktaḥ astrāṇi kurvantu madasthibhūtāny anuttamāny uttamarūpavanti BrP_110.45 kuruṣva cety āhur adīnasattvaṃ dadhīcim ity uttaram agnikalpam tadā tu tasya priyam īrayantī na sāṃnidhye prātitheyī munīśa BrP_110.46 te cāpi devās tām adṛṣṭvaiva śīghraṃ tasyā bhītā vipram ūcuḥ kuruṣva tatyāja jīvān dustyajān prītiyukto yathāsukhaṃ deham imaṃ juṣadhvam BrP_110.47 madasthibhiḥ prītimanto bhavantu brp_110.48a surāḥ sarve kiṃ tu dehena kāryam brp_110.48b ity uktvāsau baddhapadmāsanastho nāsāgradattākṣiprakāśaprasannaḥ vāyuṃ savahniṃ madhyamodghāṭayogān nītvā śanair daharākāśagarbham BrP_110.49 yad aprameyaṃ paramaṃ padaṃ yad yad brahmarūpaṃ yad upāsitavyam tatraiva vinyasya dhiyaṃ mahātmā sāyujyatāṃ brahmaṇo 'sau jagāma BrP_110.50 nirjīvatāṃ prāptam abhīkṣya devāḥ kalevaraṃ tasya surāś ca samyak tvaṣṭāram apy ūcur atitvarantaḥ kuruṣva cāstrāṇi bahūni sadyaḥ BrP_110.51 sa cāpi tān āha kathaṃ nu kāryaṃ kalevaraṃ brāhmaṇasyeha devāḥ bibhemi kartuṃ dāruṇaṃ cākṣamo 'haṃ vidāritāny āyudhāny uttamāni BrP_110.52 tadasthibhūtāni karomi sadyas brp_110.53a tato devā gāḥ samūcus tvarantaḥ brp_110.53b vajraṃ mukhaṃ vaḥ kriyate hitārthaṃ gāvo devair āyudhārthaṃ kṣaṇena dadhīcidehaṃ tu vidārya yūyam asthīni śuddhāni prayacchatādya BrP_110.54 tā devavākyāc ca tathaiva cakruḥ saṃlihya cāsthīni daduḥ surāṇām surās tvarā jagmur adīnasattvāḥ svam ālayaṃ cāpi tathaiva gāvaḥ BrP_110.55 kṛtvā tathāstrāṇi ca devatānāṃ tvaṣṭā jagāmātha surājñayā tadā tataś cirāc chīlavatī subhadrā bhartuḥ priyā bālagarbhā tvarantī BrP_110.56 kare gṛhītvā kalaśaṃ vāripūrṇam umāṃ natvā phalapuṣpaiḥ sametya agniṃ ca bhartāram athāśramaṃ ca saṃdraṣṭukāmā hy ājagāmātha śīghram BrP_110.57 āgacchantīṃ tāṃ prātitheyīṃ tadānīṃ nivārayām āsa tadolkapātaḥ sā saṃbhramād āgatā cāśramaṃ svaṃ naivāpaśyat tatra bhartāram agre BrP_110.58 kva vā gataś ceti savismayā sā papraccha cāgniṃ prātitheyī tadānīm agnis tadovāca savistaraṃ tāṃ devāgamaṃ yācanaṃ vai śarīre BrP_110.59 asthnām upādānam atha prayāṇaṃ śrutvā sarvaṃ duḥkhitā sā babhūva duḥkhodvegāt sā papātātha pṛthvyāṃ mandaṃ mandaṃ vahnināśvāsitā ca BrP_110.60 śāpe 'marāṇāṃ tu nāhaṃ samarthā brp_110.61a agniṃ prāpsye kiṃ nu kāryaṃ bhaven me brp_110.61b kopaṃ ca duḥkhaṃ ca niyamya sādhvī brp_110.62a tadāvādīd dharmayuktaṃ ca bhartuḥ brp_110.62b utpadyate yat tu vināśi sarvaṃ na śocyam astīti manuṣyaloke govipradevārtham iha tyajanti prāṇān priyān puṇyabhājo manuṣyāḥ BrP_110.63 saṃsāracakre parivartamāne dehaṃ samarthaṃ dharmayuktaṃ tv avāpya priyān prāṇān devaviprārthahetos te vai dhanyāḥ prāṇino ye tyajanti BrP_110.64 prāṇāḥ sarve 'syāpi dehānvitasya yātāro vai nātra saṃdehaleśaḥ evaṃ jñātvā vipragodevadīnādy arthaṃ cainān utsṛjantīśvarās te BrP_110.65 nivāryamāṇo 'pi mayā prapannayā cakāra devāstraparigrahaṃ saḥ manogataṃ vetty athavā vidhātuḥ ko martyalokātigaceṣṭitasya BrP_110.66 ity evam uktvāpūjya cāgnīn yathāvad bhartus tvacā lomabhiḥ sā viveśa garbhasthitaṃ bālakaṃ prātitheyī kukṣiṃ vidāryātha kare gṛhītvā BrP_110.67 natvā ca gaṅgāṃ bhuvam āśramaṃ ca brp_110.68a vanaspatīn oṣadhīr āśramasthān brp_110.68b pitrā hīno bandhubhir gotrajaiś ca mātrā hīno bālakaḥ sarva eva rakṣantu sarve 'pi ca bhūtasaṃghās tathauṣadhyo bālakaṃ lokapālāḥ BrP_110.69 ye bālakaṃ mātṛpitṛprahīṇaṃ sanirviśeṣaṃ svatanuprarūḍhaiḥ paśyanti rakṣanti ta eva nūnaṃ brahmādikānām api vandanīyāḥ BrP_110.70 ity uktvā cātyajad bālaṃ bhartṛcittaparāyaṇā pippalānāṃ samīpe tu nyasya bālaṃ namasya ca,नैवात्र किंचिद् भयम् अस्ति विप्र न दानवेभ्यो राक्षसेभ्यश् च घोरम् त्वदाज्ञया रक्षितपुण्यदेशो न विद्यते तपसा ते समानः ब्र्प्_११०.२१ जितारयो ब्रह्मविदां वरिष्ठं वयं च पूर्वं निहता दैत्यसंघाः अस्त्रैर् अलं भारभूतैः कृतार्थैः स्थाप्यं स्थानं ते समीपे मुनीश ब्र्प्_११०.२२ दिव्यान् भोगान् कामिनीभिः समेतान् देवोद्याने नन्दने संभजामः ततो यामः कृतकार्याः सहेन्द्राः स्वं स्वं स्थानं चायुधानां च रक्षा ब्र्प्_११०.२३ त्वया कृता जायतां तत् प्रशाधि ब्र्प्_११०.२४अ समर्थस् त्वं रक्षणे धारणे च ब्र्प्_११०.२४ब् तद्वाक्यम् आकर्ण्य दधीचिर् एवं वाक्यं जगौ विबुधान् एवम् अस्तु निवार्यमाणः प्रियशीलया स्त्रिया किं देवकार्येण विरुद्धकारिणा ब्र्प्_११०.२५ ये ज्ञातशास्त्राः परमार्थनिष्ठाः संसारचेष्टासु गतानुरागाः तेषां परार्थव्यसनेन किं मुने येनात्र वामुत्र सुखं न किंचित् ब्र्प्_११०.२६ देवद्विषो द्वेषम् अनुप्रयान्ति दत्ते स्थाने विप्रवर्य शृणुष्व नष्टे हृते चायुधानां मुनीश कुप्यन्ति देवा रिपवस् ते भवन्ति ब्र्प्_११०.२७ तस्मान् नेदं वेदविदां वरिष्ठ युक्तं द्रव्ये परकीये ममत्वम् तावच् च मैत्री द्रव्यभावश् च तावन् नष्टे हृते रिपवस् ते भवन्ति ब्र्प्_११०.२८ चेद् अस्ति शक्तिर् द्रव्यदाने ततस् ते दातव्यम् एवार्थिने किं विचार्यम् नो चेत् सन्तः परकार्याणि कुर्युर् वाग्भिर् मनोभिः कृतिभिस् तथैव ब्र्प्_११०.२९ परस्वसंधारणम् एतद् एव ब्र्प्_११०.३०अ सद्भिर् निरस्तं त्यज कान्त सद्यः ब्र्प्_११०.३०ब् एवं प्रियाया वचनं स विप्रो ब्र्प्_११०.३१ब् निशम्य भार्याम् इदम् आह सुभ्रूम् ब्र्प्_११०.३१ब् पुरा सुराणाम् अनुमान्य भद्रे ब्र्प्_११०.३२अ नेतीति वाणी न सुखं ममैति ब्र्प्_११०.३२ब् श्रुत्वेरितं पत्युर् इति प्रियायां दैवं विनान्यन् न नृणां समर्थम् तूष्णीं स्थितायां सुरसत्तमास् ते संस्थाप्य चास्त्राण्य् अतिदीप्तिमन्ति ब्र्प्_११०.३३ नत्वा मुनीन्द्रं ययुर् एव लोकान् दैत्यद्विषो न्यस्तशस्त्राः कृतार्थाः गतेषु देवेषु मुनिप्रवर्यो हृष्टो ऽवसद् भार्यया धर्मयुक्तः ब्र्प्_११०.३४ गते च काले ह्य् अतिविप्रयुक्ते दैवे वर्षे संख्यया वै सहस्रे न ते सुरा आयुधानां मुनीश वाचं मनश् चापि तथैव चक्रुः ब्र्प्_११०.३५ दधीचिर् अप्य् आह गभस्तिम् ओजसा देवारयो मां द्विषतीह भद्रे न ते सुरा नेतुकामा भवन्ति संस्थापितान्य् अत्र वदस्व युक्तम् ब्र्प्_११०.३६ सा चाह कान्तं विनयाद् उक्तम् एव त्वं जानीषे नाथ यद् अत्र युक्तम् दैत्या हरिष्यन्ति महाप्रवृद्धास् तपोयुक्ता बलिनः स्वायुधानि ब्र्प्_११०.३७ तदस्त्ररक्षार्थम् इदं स चक्रे मन्त्रैस् तु संक्षाल्य जलैश् च पुण्यैः तद् वारि सर्वास्त्रमयं सुपुण्यं तेजोयुक्तं तच् च पपौ दधीचिः ब्र्प्_११०.३८ निर्वीर्यरूपाणि तदायुधानि क्षयं जग्मुः क्रमशः कालयोगात् सुराः समागत्य दधीचिम् ऊचुर् महाभयं ह्य् आगतं शात्रवं नः ब्र्प्_११०.३९ ददस्व चास्त्राणि मुनिप्रवीर यानि त्वदन्ते निहितानि देवैः दधीचिर् अप्य् आह सुरारिभीत्या अनागत्या भवतां चाचिरेण ब्र्प्_११०.४० अस्त्राणि पीतानि शरीरसंस्थान्य् उक्तानि युक्तं मम तद् वदन्तु श्रुत्वा तदुक्तं वचनं तु देवाः प्रोचुस् तम् इत्थं विनयावनम्राः ब्र्प्_११०.४१ अस्त्राणि देहीति च वक्तुम् एतच् छक्यं न वान्यत् प्रतिवक्तुं मुनीन्द्र विना च तैः परिभूयेम नित्यं पुष्टारयः क्व प्रयामो मुनीश ब्र्प्_११०.४२ न मर्त्यलोके न तले न नाके वासः सुराणां भविताद्य तात त्वं विप्रवर्यस् तपसा चैव युक्तो नान्यद् वक्तुं युज्यते ते पुरस्तात् ब्र्प्_११०.४३ विप्रस् तदोवाच मदस्थिसंस्थान्य् अस्त्राणि गृह्णन्तु न संशयो ऽत्र देवास् तम् अप्य् आहुर् अनेन किं नो ह्य् अस्त्रैर् हीनाः स्त्रीत्वम् आप्ताः सुरेन्द्राः ब्र्प्_११०.४४ पुनस् तदा चाह मुनिप्रवीरस् त्यक्ष्ये जीवान् दैहिकान् योगयुक्तः अस्त्राणि कुर्वन्तु मदस्थिभूतान्य् अनुत्तमान्य् उत्तमरूपवन्ति ब्र्प्_११०.४५ कुरुष्व चेत्य् आहुर् अदीनसत्त्वं दधीचिम् इत्य् उत्तरम् अग्निकल्पम् तदा तु तस्य प्रियम् ईरयन्ती न सांनिध्ये प्रातिथेयी मुनीश ब्र्प्_११०.४६ ते चापि देवास् ताम् अदृष्ट्वैव शीघ्रं तस्या भीता विप्रम् ऊचुः कुरुष्व तत्याज जीवान् दुस्त्यजान् प्रीतियुक्तो यथासुखं देहम् इमं जुषध्वम् ब्र्प्_११०.४७ मदस्थिभिः प्रीतिमन्तो भवन्तु ब्र्प्_११०.४८अ सुराः सर्वे किं तु देहेन कार्यम् ब्र्प्_११०.४८ब् इत्य् उक्त्वासौ बद्धपद्मासनस्थो नासाग्रदत्ताक्षिप्रकाशप्रसन्नः वायुं सवह्निं मध्यमोद्घाटयोगान् नीत्वा शनैर् दहराकाशगर्भम् ब्र्प्_११०.४९ यद् अप्रमेयं परमं पदं यद् यद् ब्रह्मरूपं यद् उपासितव्यम् तत्रैव विन्यस्य धियं महात्मा सायुज्यतां ब्रह्मणो ऽसौ जगाम ब्र्प्_११०.५० निर्जीवतां प्राप्तम् अभीक्ष्य देवाः कलेवरं तस्य सुराश् च सम्यक् त्वष्टारम् अप्य् ऊचुर् अतित्वरन्तः कुरुष्व चास्त्राणि बहूनि सद्यः ब्र्प्_११०.५१ स चापि तान् आह कथं नु कार्यं कलेवरं ब्राह्मणस्येह देवाः बिभेमि कर्तुं दारुणं चाक्षमो ऽहं विदारितान्य् आयुधान्य् उत्तमानि ब्र्प्_११०.५२ तदस्थिभूतानि करोमि सद्यस् ब्र्प्_११०.५३अ ततो देवा गाः समूचुस् त्वरन्तः ब्र्प्_११०.५३ब् वज्रं मुखं वः क्रियते हितार्थं गावो देवैर् आयुधार्थं क्षणेन दधीचिदेहं तु विदार्य यूयम् अस्थीनि शुद्धानि प्रयच्छताद्य ब्र्प्_११०.५४ ता देववाक्याच् च तथैव चक्रुः संलिह्य चास्थीनि ददुः सुराणाम् सुरास् त्वरा जग्मुर् अदीनसत्त्वाः स्वम् आलयं चापि तथैव गावः ब्र्प्_११०.५५ कृत्वा तथास्त्राणि च देवतानां त्वष्टा जगामाथ सुराज्ञया तदा ततश् चिराच् छीलवती सुभद्रा भर्तुः प्रिया बालगर्भा त्वरन्ती ब्र्प्_११०.५६ करे गृहीत्वा कलशं वारिपूर्णम् उमां नत्वा फलपुष्पैः समेत्य अग्निं च भर्तारम् अथाश्रमं च संद्रष्टुकामा ह्य् आजगामाथ शीघ्रम् ब्र्प्_११०.५७ आगच्छन्तीं तां प्रातिथेयीं तदानीं निवारयाम् आस तदोल्कपातः सा संभ्रमाद् आगता चाश्रमं स्वं नैवापश्यत् तत्र भर्तारम् अग्रे ब्र्प्_११०.५८ क्व वा गतश् चेति सविस्मया सा पप्रच्छ चाग्निं प्रातिथेयी तदानीम् अग्निस् तदोवाच सविस्तरं तां देवागमं याचनं वै शरीरे ब्र्प्_११०.५९ अस्थ्नाम् उपादानम् अथ प्रयाणं श्रुत्वा सर्वं दुःखिता सा बभूव दुःखोद्वेगात् सा पपाताथ पृथ्व्यां मन्दं मन्दं वह्निनाश्वासिता च ब्र्प्_११०.६० शापे ऽमराणां तु नाहं समर्था ब्र्प्_११०.६१अ अग्निं प्राप्स्ये किं नु कार्यं भवेन् मे ब्र्प्_११०.६१ब् कोपं च दुःखं च नियम्य साध्वी ब्र्प्_११०.६२अ तदावादीद् धर्मयुक्तं च भर्तुः ब्र्प्_११०.६२ब् उत्पद्यते यत् तु विनाशि सर्वं न शोच्यम् अस्तीति मनुष्यलोके गोविप्रदेवार्थम् इह त्यजन्ति प्राणान् प्रियान् पुण्यभाजो मनुष्याः ब्र्प्_११०.६३ संसारचक्रे परिवर्तमाने देहं समर्थं धर्मयुक्तं त्व् अवाप्य प्रियान् प्राणान् देवविप्रार्थहेतोस् ते वै धन्याः प्राणिनो ये त्यजन्ति ब्र्प्_११०.६४ प्राणाः सर्वे ऽस्यापि देहान्वितस्य यातारो वै नात्र संदेहलेशः एवं ज्ञात्वा विप्रगोदेवदीनाद्य् अर्थं चैनान् उत्सृजन्तीश्वरास् ते ब्र्प्_११०.६५ निवार्यमाणो ऽपि मया प्रपन्नया चकार देवास्त्रपरिग्रहं सः मनोगतं वेत्त्य् अथवा विधातुः को मर्त्यलोकातिगचेष्टितस्य ब्र्प्_११०.६६ इत्य् एवम् उक्त्वापूज्य चाग्नीन् यथावद् भर्तुस् त्वचा लोमभिः सा विवेश गर्भस्थितं बालकं प्रातिथेयी कुक्षिं विदार्याथ करे गृहीत्वा ब्र्प्_११०.६७ नत्वा च गङ्गां भुवम् आश्रमं च ब्र्प्_११०.६८अ वनस्पतीन् ओषधीर् आश्रमस्थान् ब्र्प्_११०.६८ब् पित्रा हीनो बन्धुभिर् गोत्रजैश् च मात्रा हीनो बालकः सर्व एव रक्षन्तु सर्वे ऽपि च भूतसंघास् तथौषध्यो बालकं लोकपालाः ब्र्प्_११०.६९ ये बालकं मातृपितृप्रहीणं सनिर्विशेषं स्वतनुप्ररूढैः पश्यन्ति रक्षन्ति त एव नूनं ब्रह्मादिकानाम् अपि वन्दनीयाः ब्र्प्_११०.७० इत्य् उक्त्वा चात्यजद् बालं भर्तृचित्तपरायणा पिप्पलानां समीपे तु न्यस्य बालं नमस्य च
110,72,agniṃ pradakṣiṇīkṛtya yajñapātrasamanvitā viveśāgniṃ prātitheyī bhartrā saha divaṃ yayau,अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य यज्ञपात्रसमन्विता विवेशाग्निं प्रातिथेयी भर्त्रा सह दिवं ययौ
110,73,ruruduś cāśramasthā ye vṛkṣāś ca vanavāsinaḥ putravat poṣitā yena ṛṣiṇā ca dadhīcinā,रुरुदुश् चाश्रमस्था ये वृक्षाश् च वनवासिनः पुत्रवत् पोषिता येन ऋषिणा च दधीचिना
110,74,vinā tena na jīvāmas tayā mātrā vinā tathā mṛgāś ca pakṣiṇaḥ sarve vṛkṣāḥ procuḥ parasparam,विना तेन न जीवामस् तया मात्रा विना तथा मृगाश् च पक्षिणः सर्वे वृक्षाः प्रोचुः परस्परम्
110,75,svargam āseduṣoḥ pitros tadapatyeṣv akṛtrimam ye kurvanty aniśaṃ snehaṃ ta eva kṛtino narāḥ,स्वर्गम् आसेदुषोः पित्रोस् तदपत्येष्व् अकृत्रिमम् ये कुर्वन्त्य् अनिशं स्नेहं त एव कृतिनो नराः
110,76,dadhīciḥ prātitheyī vā vīkṣate 'smān yathā purā tathā pitā na mātā vā dhig asmān pāpino vayam,दधीचिः प्रातिथेयी वा वीक्षते ऽस्मान् यथा पुरा तथा पिता न माता वा धिग् अस्मान् पापिनो वयम्
110,77,asmākam api sarveṣām ataḥ prabhṛti niścitam bālo dadhīciḥ prātitheyī bālo dharmaḥ sanātanaḥ,अस्माकम् अपि सर्वेषाम् अतः प्रभृति निश्चितम् बालो दधीचिः प्रातिथेयी बालो धर्मः सनातनः
110,78,evam uktvā tadauṣadhyo vanaspatisamanvitāḥ somaṃ rājānam abhyetya yācire 'mṛtam uttamam,एवम् उक्त्वा तदौषध्यो वनस्पतिसमन्विताः सोमं राजानम् अभ्येत्य याचिरे ऽमृतम् उत्तमम्
110,79,sa cāpi dattavāṃs tebhyaḥ somo 'mṛtam anuttamam dadur bālāya te cāpi amṛtaṃ suravallabham,स चापि दत्तवांस् तेभ्यः सोमो ऽमृतम् अनुत्तमम् ददुर् बालाय ते चापि अमृतं सुरवल्लभम्
110,80,sa tena tṛpto vavṛdhe śuklapakṣe yathā śaśī pippalaiḥ pālito yasmāt pippalādaḥ sa bālakaḥ pravṛddhaḥ pippalān evam uvāca tv ativismitaḥ,स तेन तृप्तो ववृधे शुक्लपक्षे यथा शशी पिप्पलैः पालितो यस्मात् पिप्पलादः स बालकः प्रवृद्धः पिप्पलान् एवम् उवाच त्व् अतिविस्मितः
110,81,mānuṣebhyo mānuṣās tu jāyante pakṣibhiḥ khagāḥ bījebhyo vīrudho loke vaiṣamyaṃ naiva dṛśyate vārkṣas tv ahaṃ kathaṃ jāto hastapādādijīvavān,मानुषेभ्यो मानुषास् तु जायन्ते पक्षिभिः खगाः बीजेभ्यो वीरुधो लोके वैषम्यं नैव दृश्यते वार्क्षस् त्व् अहं कथं जातो हस्तपादादिजीववान्
110,82,vṛkṣās tadvacanaṃ śrutvā sarvam ūcur yathākramam dadhīcer maraṇaṃ sādhvyās tathā cāgnipraveśanam,वृक्षास् तद्वचनं श्रुत्वा सर्वम् ऊचुर् यथाक्रमम् दधीचेर् मरणं साध्व्यास् तथा चाग्निप्रवेशनम्
110,83,asthnāṃ saṃharaṇaṃ devair etat sarvaṃ savistaram śrutvā duḥkhasamāviṣṭo nipapāta tadā bhuvi,अस्थ्नां संहरणं देवैर् एतत् सर्वं सविस्तरम् श्रुत्वा दुःखसमाविष्टो निपपात तदा भुवि
110,84,āśvāsitaḥ punar vṛkṣair vākyair dharmārthasaṃhitaiḥ āśvastaḥ sa punaḥ prāha tadauṣadhivanaspatīn,आश्वासितः पुनर् वृक्षैर् वाक्यैर् धर्मार्थसंहितैः आश्वस्तः स पुनः प्राह तदौषधिवनस्पतीन्
110,85,pitṛhantṝn haniṣye 'haṃ nānyathā jīvituṃ kṣamaḥ pitur mitrāṇi śatrūṃś ca tathā putro 'nuvartate,पितृहन्तॄन् हनिष्ये ऽहं नान्यथा जीवितुं क्षमः पितुर् मित्राणि शत्रूंश् च तथा पुत्रो ऽनुवर्तते
110,86,sa eva putro yo 'nyas tu putrarūpo ripuḥ smṛtaḥ vadanti pitṛmitrāṇi tārayanty ahitān api,स एव पुत्रो यो ऽन्यस् तु पुत्ररूपो रिपुः स्मृतः वदन्ति पितृमित्राणि तारयन्त्य् अहितान् अपि
110,87,vṛkṣās taṃ bālam ādāya somāntikam athāyayuḥ bālavākyaṃ tu te vṛkṣāḥ somāyātha nyavedayan śrutvā somo 'pi taṃ bālaṃ pippalādam abhāṣata,वृक्षास् तं बालम् आदाय सोमान्तिकम् अथाययुः बालवाक्यं तु ते वृक्षाः सोमायाथ न्यवेदयन् श्रुत्वा सोमो ऽपि तं बालं पिप्पलादम् अभाषत
110,89,gṛhāṇa vidyāṃ vidhivat samagrāṃ tapaḥsamṛddhiṃ ca śubhāṃ ca vācam śauryaṃ ca rūpaṃ ca balaṃ ca buddhiṃ saṃprāpsyase putra madājñayā tvam BrP_110.88 pippalādas tam apy āha oṣadhīśaṃ vinītavat,गृहाण विद्यां विधिवत् समग्रां तपःसमृद्धिं च शुभां च वाचम् शौर्यं च रूपं च बलं च बुद्धिं संप्राप्स्यसे पुत्र मदाज्ञया त्वम् ब्र्प्_११०.८८ पिप्पलादस् तम् अप्य् आह ओषधीशं विनीतवत्
110,90,sarvam etad vṛthā manye pitṛhantṛviniṣkṛtim na karomy atra yāvac ca tasmāt tat prathamaṃ vada,सर्वम् एतद् वृथा मन्ये पितृहन्तृविनिष्कृतिम् न करोम्य् अत्र यावच् च तस्मात् तत् प्रथमं वद
110,91,yasmin deśe yatra kāle yasmin deve ca mantrake yatra tīrthe ca sidhyeta matsaṃkalpaḥ surottama,यस्मिन् देशे यत्र काले यस्मिन् देवे च मन्त्रके यत्र तीर्थे च सिध्येत मत्संकल्पः सुरोत्तम
110,92,candraḥ prāha ciraṃ dhyātvā bhuktir vā muktir eva vā sarvaṃ maheśvarād devāj jāyate nātra saṃśayaḥ,चन्द्रः प्राह चिरं ध्यात्वा भुक्तिर् वा मुक्तिर् एव वा सर्वं महेश्वराद् देवाज् जायते नात्र संशयः
110,93,sa somaṃ punar apy āha kathaṃ drakṣye maheśvaram bālo 'haṃ bālabuddhiś ca na sāmarthyaṃ tapas tathā,स सोमं पुनर् अप्य् आह कथं द्रक्ष्ये महेश्वरम् बालो ऽहं बालबुद्धिश् च न सामर्थ्यं तपस् तथा
110,94,gautamīṃ gaccha bhadra tvaṃ stuhi cakreśvaraṃ haram prasannas tu taveśāno hy alpāyāsena vatsaka,गौतमीं गच्छ भद्र त्वं स्तुहि चक्रेश्वरं हरम् प्रसन्नस् तु तवेशानो ह्य् अल्पायासेन वत्सक
110,95,prīto bhaven mahādevaḥ sākṣāt kāruṇikaḥ śivaḥ āste sākṣātkṛtaḥ śaṃbhur viṣṇunā prabhaviṣṇunā,प्रीतो भवेन् महादेवः साक्षात् कारुणिकः शिवः आस्ते साक्षात्कृतः शंभुर् विष्णुना प्रभविष्णुना
110,96,varaṃ ca dattavān viṣṇoś cakraṃ ca tridaśārcitam gaccha tatra mahābuddhe daṇḍake gautamīṃ nadīm,वरं च दत्तवान् विष्णोश् चक्रं च त्रिदशार्चितम् गच्छ तत्र महाबुद्धे दण्डके गौतमीं नदीम्
110,97,cakreśvaraṃ nāma tīrthaṃ jānanty oṣadhayas tu tat taṃ gatvā stuhi deveśaṃ sarvabhāvena śaṃkaram sa te prītamanās tāta sarvān kāmān pradāsyati,चक्रेश्वरं नाम तीर्थं जानन्त्य् ओषधयस् तु तत् तं गत्वा स्तुहि देवेशं सर्वभावेन शंकरम् स ते प्रीतमनास् तात सर्वान् कामान् प्रदास्यति
110,98,tad rājavacanād brahman pippalādo mahāmuniḥ ājagāma jagannātho yatra rudraḥ sa cakradaḥ,तद् राजवचनाद् ब्रह्मन् पिप्पलादो महामुनिः आजगाम जगन्नाथो यत्र रुद्रः स चक्रदः
110,99,taṃ bālaṃ kṛpayāviṣṭāḥ pippalāḥ svāśramān yayuḥ godāvaryāṃ tataḥ snātvā natvā tribhuvaneśvaram tuṣṭāva sarvabhāvena pippalādaḥ śivaṃ śuciḥ,तं बालं कृपयाविष्टाः पिप्पलाः स्वाश्रमान् ययुः गोदावर्यां ततः स्नात्वा नत्वा त्रिभुवनेश्वरम् तुष्टाव सर्वभावेन पिप्पलादः शिवं शुचिः
110,107,sarvāṇi karmāṇi vihāya dhīrās tyaktaiṣaṇā nirjitacittavātāḥ yaṃ yānti muktyai śaraṇaṃ prayatnāt tam ādidevaṃ praṇamāmi śaṃbhum BrP_110.100 yaḥ sarvasākṣī sakalāntarātmā sarveśvaraḥ sarvakalānidhānam vijñāya maccittagataṃ samastaṃ sa me smarāriḥ karuṇāṃ karotu BrP_110.101 digīśvarāñ jitya surārcitasya kailāsam āndolayataḥ purāreḥ aṅguṣṭhakṛtyaiva rasātalād adho gatasya tasyaiva daśānanasya BrP_110.102 ālūnakāyasya giraṃ niśamya vihasya devyā saha dattam iṣṭam tasmai prasannaḥ kupito 'pi tadvad ayuktadātāsi maheśvara tvam BrP_110.103 sautrāmaṇīm ṛddhim adhaḥ sa cakre yo 'rcāṃ harau nityam atīva kṛtvā bāṇaḥ praśasyaḥ kṛtavān uccapūjāṃ ramyāṃ manojñāṃ śaśikhaṇḍamauleḥ BrP_110.104 jitvā ripūn devagaṇān prapūjya guruṃ namaskartum agād viśākhaḥ cukopa dṛṣṭvā gaṇanātham ūḍham aṅke tam āropya jahāsa somaḥ BrP_110.105 īśāṅkarūḍho 'pi śiśusvabhāvān na mātur aṅkaṃ pramumoca bālaḥ kruddhaṃ sutaṃ bodhitum apy aśaktas tato 'rdhanāritvam avāpa somaḥ BrP_110.106 tataḥ svayaṃbhūḥ suprītaḥ pippalādam abhāṣata,सर्वाणि कर्माणि विहाय धीरास् त्यक्तैषणा निर्जितचित्तवाताः यं यान्ति मुक्त्यै शरणं प्रयत्नात् तम् आदिदेवं प्रणमामि शंभुम् ब्र्प्_११०.१०० यः सर्वसाक्षी सकलान्तरात्मा सर्वेश्वरः सर्वकलानिधानम् विज्ञाय मच्चित्तगतं समस्तं स मे स्मरारिः करुणां करोतु ब्र्प्_११०.१०१ दिगीश्वराञ् जित्य सुरार्चितस्य कैलासम् आन्दोलयतः पुरारेः अङ्गुष्ठकृत्यैव रसातलाद् अधो गतस्य तस्यैव दशाननस्य ब्र्प्_११०.१०२ आलूनकायस्य गिरं निशम्य विहस्य देव्या सह दत्तम् इष्टम् तस्मै प्रसन्नः कुपितो ऽपि तद्वद् अयुक्तदातासि महेश्वर त्वम् ब्र्प्_११०.१०३ सौत्रामणीम् ऋद्धिम् अधः स चक्रे यो ऽर्चां हरौ नित्यम् अतीव कृत्वा बाणः प्रशस्यः कृतवान् उच्चपूजां रम्यां मनोज्ञां शशिखण्डमौलेः ब्र्प्_११०.१०४ जित्वा रिपून् देवगणान् प्रपूज्य गुरुं नमस्कर्तुम् अगाद् विशाखः चुकोप दृष्ट्वा गणनाथम् ऊढम् अङ्के तम् आरोप्य जहास सोमः ब्र्प्_११०.१०५ ईशाङ्करूढो ऽपि शिशुस्वभावान् न मातुर् अङ्कं प्रमुमोच बालः क्रुद्धं सुतं बोधितुम् अप्य् अशक्तस् ततो ऽर्धनारित्वम् अवाप सोमः ब्र्प्_११०.१०६ ततः स्वयंभूः सुप्रीतः पिप्पलादम् अभाषत
110,108,varaṃ varaya bhadraṃ te pippalāda yathepsitam,वरं वरय भद्रं ते पिप्पलाद यथेप्सितम्
110,109,hato devair mahādeva pitā mama mahāyaśāḥ adāmbhikaḥ satyavādī tathā mātā pativratā,हतो देवैर् महादेव पिता मम महायशाः अदाम्भिकः सत्यवादी तथा माता पतिव्रता
110,110,devebhyaś ca tayor nāśaṃ śrutvā nātha savistaram duḥkhakopasamāviṣṭo nāhaṃ jīvitum utsahe,देवेभ्यश् च तयोर् नाशं श्रुत्वा नाथ सविस्तरम् दुःखकोपसमाविष्टो नाहं जीवितुम् उत्सहे
110,111,tasmān me dehi sāmarthyaṃ nāśayeyaṃ surān yathā avadhyasevyas trailokye tvam eva śaśiśekhara,तस्मान् मे देहि सामर्थ्यं नाशयेयं सुरान् यथा अवध्यसेव्यस् त्रैलोक्ये त्वम् एव शशिशेखर
110,112,tṛtīyaṃ nayanaṃ draṣṭuṃ yadi śaknoṣi me 'nagha tataḥ samartho bhavitā devāṃś chedayituṃ bhavān,तृतीयं नयनं द्रष्टुं यदि शक्नोषि मे ऽनघ ततः समर्थो भविता देवांश् छेदयितुं भवान्
110,113,tato draṣṭuṃ manaś cakre tṛtīyaṃ locanaṃ vibhoḥ na śaśāka tadovāca na śakto 'smīti śaṃkaram,ततो द्रष्टुं मनश् चक्रे तृतीयं लोचनं विभोः न शशाक तदोवाच न शक्तो ऽस्मीति शंकरम्
110,114,kiṃcit kuru tapo bāla yadā drakṣyasi locanam tṛtīyaṃ tvaṃ tadābhīṣṭaṃ prāpsyase nātra saṃśayaḥ,किंचित् कुरु तपो बाल यदा द्रक्ष्यसि लोचनम् तृतीयं त्वं तदाभीष्टं प्राप्स्यसे नात्र संशयः
110,115,etac chrutveśānavākyaṃ tapase kṛtaniścayaḥ dadhīcisūnur dharmātmā tatraiva bahulāḥ samāḥ,एतच् छ्रुत्वेशानवाक्यं तपसे कृतनिश्चयः दधीचिसूनुर् धर्मात्मा तत्रैव बहुलाः समाः
110,116,śivadhyānaikanirato bālo 'pi balavān iva pratyahaṃ prātar utthāya snātvā natvā gurūn kramāt,शिवध्यानैकनिरतो बालो ऽपि बलवान् इव प्रत्यहं प्रातर् उत्थाय स्नात्वा नत्वा गुरून् क्रमात्
110,117,sukhāsīno manaḥ kṛtvā suṣumnāyām ananyadhīḥ hastasvastikam āropya nābhau vismṛtasaṃsṛtiḥ,सुखासीनो मनः कृत्वा सुषुम्नायाम् अनन्यधीः हस्तस्वस्तिकम् आरोप्य नाभौ विस्मृतसंसृतिः
110,118,sthānāt sthānāntarotkarṣān vidadhyau śāṃbhavaṃ mahaḥ dadarśa cakṣur devasya tṛtīyaṃ pippalāśanaḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vinīta idam abravīt,स्थानात् स्थानान्तरोत्कर्षान् विदध्यौ शांभवं महः ददर्श चक्षुर् देवस्य तृतीयं पिप्पलाशनः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा विनीत इदम् अब्रवीत्
110,119,śaṃbhunā devadevena varo dattaḥ purā mama tārtīyacakṣuṣo jyotir yadā paśyasi tatkṣaṇāt,शंभुना देवदेवेन वरो दत्तः पुरा मम तार्तीयचक्षुषो ज्योतिर् यदा पश्यसि तत्क्षणात्
110,120,sarvaṃ te prārthitaṃ sidhyed ity āha tridaśeśvaraḥ tasmād ripuvināśāya hetubhūtāṃ prayaccha me,सर्वं ते प्रार्थितं सिध्येद् इत्य् आह त्रिदशेश्वरः तस्माद् रिपुविनाशाय हेतुभूतां प्रयच्छ मे
110,121,tadaiva pippalāḥ procur vaḍavāpi mahādyute mātā tava prātitheyī vadanty evaṃ divaṃ gatā,तदैव पिप्पलाः प्रोचुर् वडवापि महाद्युते माता तव प्रातिथेयी वदन्त्य् एवं दिवं गता
110,122,parābhidrohaniratā vismṛtātmahitā narāḥ itas tato bhrāntacittāḥ patanti narakāvaṭe,पराभिद्रोहनिरता विस्मृतात्महिता नराः इतस् ततो भ्रान्तचित्ताः पतन्ति नरकावटे
110,123,tan mātṛvacanaṃ śrutvā kupitaḥ pippalāśanaḥ abhimāne jvalaty antaḥ sādhuvādo nirarthakaḥ,तन् मातृवचनं श्रुत्वा कुपितः पिप्पलाशनः अभिमाने ज्वलत्य् अन्तः साधुवादो निरर्थकः
110,124,dehi dehīti taṃ prāha kṛtyā netravinirgatā vaḍaveti smaran vipraḥ kṛtyāpi vaḍavākṛtiḥ,देहि देहीति तं प्राह कृत्या नेत्रविनिर्गता वडवेति स्मरन् विप्रः कृत्यापि वडवाकृतिः
110,125,sarvasattvavināśāya prabhūtānalagarbhiṇī gabhastinī bālagarbhā yā mātā pippalāśinaḥ,सर्वसत्त्वविनाशाय प्रभूतानलगर्भिणी गभस्तिनी बालगर्भा या माता पिप्पलाशिनः
110,126,taddhyānayogāt tu jātā kṛtyā sānalagarbhiṇī utpannā sā mahāraudrā mṛtyujihveva bhīṣaṇā,तद्ध्यानयोगात् तु जाता कृत्या सानलगर्भिणी उत्पन्ना सा महारौद्रा मृत्युजिह्वेव भीषणा
110,127,avocat pippalādaṃ taṃ kiṃ kṛtyaṃ me vadasva tat pippalādo 'pi tāṃ prāha devān khāda ripūn mama,अवोचत् पिप्पलादं तं किं कृत्यं मे वदस्व तत् पिप्पलादो ऽपि तां प्राह देवान् खाद रिपून् मम
110,128,jagrāha sā tathety uktvā pippalādaṃ purasthitam sa prāha kim idaṃ kṛtye sā cāpy āha tvayoditam,जग्राह सा तथेत्य् उक्त्वा पिप्पलादं पुरस्थितम् स प्राह किम् इदं कृत्ये सा चाप्य् आह त्वयोदितम्
110,129,devaiś ca nirmitaṃ dehaṃ tato bhītaḥ śivaṃ yayau tuṣṭāva devaṃ sa muniḥ kṛtyāṃ prāha tadā śivaḥ,देवैश् च निर्मितं देहं ततो भीतः शिवं ययौ तुष्टाव देवं स मुनिः कृत्यां प्राह तदा शिवः
110,130,yojanāntaḥsthitāñ jīvān na gṛhāṇa madājñayā tasmād yāhi tato dūraṃ kṛtye kṛtyaṃ tataḥ kuru,योजनान्तःस्थिताञ् जीवान् न गृहाण मदाज्ञया तस्माद् याहि ततो दूरं कृत्ये कृत्यं ततः कुरु
110,131,tīrthāt tu pippalāt pūrvaṃ yāvad yojanasaṃkhyayā prātiṣṭhad vaḍavārūpā kṛtyā sā ṛṣinirmitā,तीर्थात् तु पिप्पलात् पूर्वं यावद् योजनसंख्यया प्रातिष्ठद् वडवारूपा कृत्या सा ऋषिनिर्मिता
110,132,tasyāṃ jāto mahān agnir lokasaṃharaṇakṣamaḥ taṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve trastāḥ śaṃbhum upāgaman,तस्यां जातो महान् अग्निर् लोकसंहरणक्षमः तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे त्रस्ताः शंभुम् उपागमन्
110,133,cakreśvaraṃ pippaleśaṃ pippalādena toṣitam stuvanto bhītamanasaḥ śaṃbhum ūcur divaukasaḥ,चक्रेश्वरं पिप्पलेशं पिप्पलादेन तोषितम् स्तुवन्तो भीतमनसः शंभुम् ऊचुर् दिवौकसः
110,134,rakṣasva śaṃbho kṛtyāsmān bādhate tadbhavānalaḥ śaraṇaṃ bhava sarveśa bhītānām abhayaprada,रक्षस्व शंभो कृत्यास्मान् बाधते तद्भवानलः शरणं भव सर्वेश भीतानाम् अभयप्रद
110,135,sarvataḥ paribhūtānām ārtānāṃ śrāntacetasām sarveṣām eva jantūnāṃ tvam eva śaraṇaṃ śiva,सर्वतः परिभूतानाम् आर्तानां श्रान्तचेतसाम् सर्वेषाम् एव जन्तूनां त्वम् एव शरणं शिव
110,136,ṛṣiṇābhyarthitā kṛtyā tvaccakṣurvahninirgatā sā jighāṃsati lokāṃs trīṃs tvaṃ nas trātā na cetaraḥ,ऋषिणाभ्यर्थिता कृत्या त्वच्चक्षुर्वह्निनिर्गता सा जिघांसति लोकांस् त्रींस् त्वं नस् त्राता न चेतरः
110,137,tān abravīj jagannātho yojanāntarnivāsinaḥ na bādhate tv asau kṛtyā tasmād yūyam aharniśam ihaivāsadhvam amarās tasyā vo na bhayaṃ bhavet,तान् अब्रवीज् जगन्नाथो योजनान्तर्निवासिनः न बाधते त्व् असौ कृत्या तस्माद् यूयम् अहर्निशम् इहैवासध्वम् अमरास् तस्या वो न भयं भवेत्
110,138,punar ūcuḥ sureśānaṃ tvayā dattaṃ triviṣṭapam tat tyaktvātra kathaṃ nātha vatsyāmas tridaśārcita,पुनर् ऊचुः सुरेशानं त्वया दत्तं त्रिविष्टपम् तत् त्यक्त्वात्र कथं नाथ वत्स्यामस् त्रिदशार्चित
110,140,devānāṃ vacanaṃ śrutvā śivo vākyam athābravīt,देवानां वचनं श्रुत्वा शिवो वाक्यम् अथाब्रवीत्
110,141,devo 'sau viśvataścakṣur yo devo viśvatomukhaḥ yo raśmibhis tu dhamate nityaṃ yo janako mataḥ,देवो ऽसौ विश्वतश्चक्षुर् यो देवो विश्वतोमुखः यो रश्मिभिस् तु धमते नित्यं यो जनको मतः
110,142,sa sūrya eka evātra sākṣād rūpeṇa sarvadā sthitiṃ karotu tanmūrtau bhaviṣyanty akhilāḥ sthitāḥ,स सूर्य एक एवात्र साक्षाद् रूपेण सर्वदा स्थितिं करोतु तन्मूर्तौ भविष्यन्त्य् अखिलाः स्थिताः
110,143,tatheti śaṃbhuvacanāt pārijātataros tadā devā divākaraṃ cakrus tvaṣṭā bhāskaram abravīt,तथेति शंभुवचनात् पारिजाततरोस् तदा देवा दिवाकरं चक्रुस् त्वष्टा भास्करम् अब्रवीत्
110,144,ihaivāssva jagatsvāmin rakṣemān vibudhān svayam svāṃśaiś ca vayam apy atra tiṣṭhāmaḥ śaṃbhusaṃnidhau,इहैवास्स्व जगत्स्वामिन् रक्षेमान् विबुधान् स्वयम् स्वांशैश् च वयम् अप्य् अत्र तिष्ठामः शंभुसंनिधौ
110,145,cakreśvarasya parito yāvad yojanasaṃkhyayā gaṅgāyā ubhayaṃ tīram āsādyāsan surottamāḥ,चक्रेश्वरस्य परितो यावद् योजनसंख्यया गङ्गाया उभयं तीरम् आसाद्यासन् सुरोत्तमाः
110,146,aṅgulyardhārdhamātraṃ tu gaṅgātīraṃ samāśritāḥ tisraḥ koṭyas tathā pañca śatāni munisattama tīrthānāṃ tatra vyuṣṭiṃ ca kaḥ śṛṇoti bravīti vā,अङ्गुल्यर्धार्धमात्रं तु गङ्गातीरं समाश्रिताः तिस्रः कोट्यस् तथा पञ्च शतानि मुनिसत्तम तीर्थानां तत्र व्युष्टिं च कः शृणोति ब्रवीति वा
110,147,tataḥ suragaṇāḥ sarve vinītāḥ śivam abruvan,ततः सुरगणाः सर्वे विनीताः शिवम् अब्रुवन्
110,148,pippalādaṃ sureśāna śamaṃ naya jaganmaya,पिप्पलादं सुरेशान शमं नय जगन्मय
110,149,om ity uktvā jagannāthaḥ pippalādam avocata,ॐ इत्य् उक्त्वा जगन्नाथः पिप्पलादम् अवोचत
110,150,nāśiteṣv api deveṣu pitā te nāgamiṣyati dattāḥ pitrā tava prāṇā devānāṃ kāryasiddhaye,नाशितेष्व् अपि देवेषु पिता ते नागमिष्यति दत्ताः पित्रा तव प्राणा देवानां कार्यसिद्धये
110,151,dīnārtakaruṇābandhuḥ ko hi tādṛgbhave bhavet tathā yātā divaṃ tāta tava mātā pativratā,दीनार्तकरुणाबन्धुः को हि तादृग्भवे भवेत् तथा याता दिवं तात तव माता पतिव्रता
110,152,samā kāpy atra matayā lopāmudrāpy arundhatī yad asthibhiḥ surāḥ sarve jayinaḥ sukhinaḥ sadā,समा काप्य् अत्र मतया लोपामुद्राप्य् अरुन्धती यद् अस्थिभिः सुराः सर्वे जयिनः सुखिनः सदा
110,153,tenāvāptaṃ yaśaḥ sphītaṃ tava mātrākṣayaṃ kṛtam tvayā putreṇa sarvatra nātaḥ parataraṃ kṛtam,तेनावाप्तं यशः स्फीतं तव मात्राक्षयं कृतम् त्वया पुत्रेण सर्वत्र नातः परतरं कृतम्
110,154,tvatpratāpabhayāt svargāc cyutāṃs tvaṃ pātum arhasi kāṃdiśīkāṃs tava bhayād amarāṃs trātum arhasi nārtatrāṇād abhyadhikaṃ sukṛtaṃ kvāpi vidyate,त्वत्प्रतापभयात् स्वर्गाच् च्युतांस् त्वं पातुम् अर्हसि कांदिशीकांस् तव भयाद् अमरांस् त्रातुम् अर्हसि नार्तत्राणाद् अभ्यधिकं सुकृतं क्वापि विद्यते
110,157,yāvad yaśaḥ sphurati cāru manuṣyaloke ahāni tāvanti divaṃ gatasya dine dine varṣasaṃkhyā parasmiṃl loke vāso jāyate nirvikāraḥ BrP_110.155 mṛtās ta evātra yaśo na yeṣām andhās ta eva śrutavarjitā ye ye dānaśīlā na napuṃsakās te ye dharmaśīlā na ta eva śocyāḥ BrP_110.156 bhāṣitaṃ devadevasya śrutvā śānto 'bhavan muniḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā natvā nātham athābravīt,यावद् यशः स्फुरति चारु मनुष्यलोके अहानि तावन्ति दिवं गतस्य दिने दिने वर्षसंख्या परस्मिंल् लोके वासो जायते निर्विकारः ब्र्प्_११०.१५५ मृतास् त एवात्र यशो न येषाम् अन्धास् त एव श्रुतवर्जिता ये ये दानशीला न नपुंसकास् ते ये धर्मशीला न त एव शोच्याः ब्र्प्_११०.१५६ भाषितं देवदेवस्य श्रुत्वा शान्तो ऽभवन् मुनिः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा नत्वा नाथम् अथाब्रवीत्
110,160,vāgbhir manobhiḥ kṛtibhiḥ kadācin mamopakurvanti hite ratā ye tebhyo hitārthaṃ tv iha cāpareṣāṃ somaṃ namasyāmi surādipūjyam BrP_110.158 saṃrakṣito yair abhivardhitaś ca samānagotraś ca samānadharmā teṣām abhīṣṭāni śivaḥ karotu bālendumauliṃ praṇato 'smi nityam BrP_110.159 yair ahaṃ vardhito nityaṃ mātṛvat pitṛvat prabho tannāmnā jāyatāṃ tīrthaṃ devadeva jagattraye,वाग्भिर् मनोभिः कृतिभिः कदाचिन् ममोपकुर्वन्ति हिते रता ये तेभ्यो हितार्थं त्व् इह चापरेषां सोमं नमस्यामि सुरादिपूज्यम् ब्र्प्_११०.१५८ संरक्षितो यैर् अभिवर्धितश् च समानगोत्रश् च समानधर्मा तेषाम् अभीष्टानि शिवः करोतु बालेन्दुमौलिं प्रणतो ऽस्मि नित्यम् ब्र्प्_११०.१५९ यैर् अहं वर्धितो नित्यं मातृवत् पितृवत् प्रभो तन्नाम्ना जायतां तीर्थं देवदेव जगत्त्रये
110,161,yaśas tu teṣāṃ bhavitā tebhyo 'ham anṛṇas tataḥ yāni kṣetrāṇi devānāṃ yāni tīrthāni bhūtale,यशस् तु तेषां भविता तेभ्यो ऽहम् अनृणस् ततः यानि क्षेत्राणि देवानां यानि तीर्थानि भूतले
110,162,tebhyo yad idam adhikam anumanyantu devatāḥ tataḥ kṣame 'haṃ devānām aparādhaṃ nirañjanaḥ,तेभ्यो यद् इदम् अधिकम् अनुमन्यन्तु देवताः ततः क्षमे ऽहं देवानाम् अपराधं निरञ्जनः
110,165,tataḥ samakṣaṃ surasākṣarāṃ giraṃ sahasracakṣuḥpramukhāṃs tathāgrataḥ uvāca devā api menire vaco dadhīciputroditam ādareṇa BrP_110.163 bālasya buddhiṃ vinayaṃ ca vidyāṃ śauryaṃ balaṃ sāhasaṃ satyavācam pitror bhaktiṃ bhāvaśuddhiṃ viditvā tadāvādīc chaṃkaraḥ pippalādam BrP_110.164 vatsa yad vai priyaṃ kāmaṃ yac cāpi suravallabham prāpsyase vada kalyāṇaṃ nānyathā tvaṃ manaḥ kṛthāḥ,ततः समक्षं सुरसाक्षरां गिरं सहस्रचक्षुःप्रमुखांस् तथाग्रतः उवाच देवा अपि मेनिरे वचो दधीचिपुत्रोदितम् आदरेण ब्र्प्_११०.१६३ बालस्य बुद्धिं विनयं च विद्यां शौर्यं बलं साहसं सत्यवाचम् पित्रोर् भक्तिं भावशुद्धिं विदित्वा तदावादीच् छंकरः पिप्पलादम् ब्र्प्_११०.१६४ वत्स यद् वै प्रियं कामं यच् चापि सुरवल्लभम् प्राप्स्यसे वद कल्याणं नान्यथा त्वं मनः कृथाः
110,168,ye gaṅgāyām āplutā dharmaniṣṭhāḥ saṃpaśyanti tvatpadābjaṃ maheśa sarvān kāmān āpnuvantu prasahya dehānte te padam āyāntu śaivam BrP_110.166 tātaḥ prāptas tvatpadaṃ cāmbikā me nātha prāptā pippalaś cāmarāś ca sukhaṃ prāptā nāthanāthaṃ vilokya tvāṃ paśyeyus tvatpadaṃ te prayāntu BrP_110.167 tathety uktvā pippalādaṃ devadevo maheśvaraḥ abhinandya ca taṃ devaiḥ sārdhaṃ vākyam athābravīt,ये गङ्गायाम् आप्लुता धर्मनिष्ठाः संपश्यन्ति त्वत्पदाब्जं महेश सर्वान् कामान् आप्नुवन्तु प्रसह्य देहान्ते ते पदम् आयान्तु शैवम् ब्र्प्_११०.१६६ तातः प्राप्तस् त्वत्पदं चाम्बिका मे नाथ प्राप्ता पिप्पलश् चामराश् च सुखं प्राप्ता नाथनाथं विलोक्य त्वां पश्येयुस् त्वत्पदं ते प्रयान्तु ब्र्प्_११०.१६७ तथेत्य् उक्त्वा पिप्पलादं देवदेवो महेश्वरः अभिनन्द्य च तं देवैः सार्धं वाक्यम् अथाब्रवीत्
110,169,devā api mudā yuktā nirbhayās tatkṛtād bhayāt idam ūcuḥ sarva eva dādhīcaṃ śivasaṃnidhau,देवा अपि मुदा युक्ता निर्भयास् तत्कृताद् भयात् इदम् ऊचुः सर्व एव दाधीचं शिवसंनिधौ
110,170,surāṇāṃ yad abhīṣṭaṃ ca tvayā kṛtam asaṃśayam pālitā devadevasya ājñā trailokyamaṇḍanī,सुराणां यद् अभीष्टं च त्वया कृतम् असंशयम् पालिता देवदेवस्य आज्ञा त्रैलोक्यमण्डनी
110,171,yācitaṃ ca tvayā pūrvaṃ parārthaṃ nātmane dvija tasmād anyatamaṃ brūhi kiṃcid dāsyāmahe vayam,याचितं च त्वया पूर्वं परार्थं नात्मने द्विज तस्माद् अन्यतमं ब्रूहि किंचिद् दास्यामहे वयम्
110,172,punaḥ punas tad evocuḥ surasaṃghā dvijottamam kṛtāñjalipuṭaḥ pūrvaṃ natvā śaṃbhusurān idam uvāca pippalādaś ca umāṃ natvā ca pippalān,पुनः पुनस् तद् एवोचुः सुरसंघा द्विजोत्तमम् कृताञ्जलिपुटः पूर्वं नत्वा शंभुसुरान् इदम् उवाच पिप्पलादश् च उमां नत्वा च पिप्पलान्
110,173,pitarau draṣṭukāmo 'smi sadā me śabdagocarau te dhanyāḥ prāṇino loke mātāpitror vaśe sthitāḥ,पितरौ द्रष्टुकामो ऽस्मि सदा मे शब्दगोचरौ ते धन्याः प्राणिनो लोके मातापित्रोर् वशे स्थिताः
110,174,śuśrūṣaṇaparā nityaṃ tatpādājñāpratīkṣakāḥ indriyāṇi śarīraṃ ca kulaṃ śaktiṃ dhiyaṃ vapuḥ,शुश्रूषणपरा नित्यं तत्पादाज्ञाप्रतीक्षकाः इन्द्रियाणि शरीरं च कुलं शक्तिं धियं वपुः
110,175,parilabhya tayoḥ kṛtye kṛtakṛtyo bhavet svayam paśūnāṃ pakṣiṇāṃ cāpi sulabhaṃ mātṛdarśanam,परिलभ्य तयोः कृत्ये कृतकृत्यो भवेत् स्वयम् पशूनां पक्षिणां चापि सुलभं मातृदर्शनम्
110,176,durlabhaṃ mama tac cāpi pṛcche pāpaphalaṃ nu kim durlabhaṃ ca tathā cet syāt sarveṣāṃ yasya kasyacit,दुर्लभं मम तच् चापि पृच्छे पापफलं नु किम् दुर्लभं च तथा चेत् स्यात् सर्वेषां यस्य कस्यचित्
110,177,nopapadyeta sulabhaṃ matto nānyo 'sti pāpakṛt tayor darśanamātraṃ ca yadi prāpsye surottamāḥ,नोपपद्येत सुलभं मत्तो नान्यो ऽस्ति पापकृत् तयोर् दर्शनमात्रं च यदि प्राप्स्ये सुरोत्तमाः
110,178,manovākkāyakarmabhyaḥ phalaṃ prāptaṃ bhaviṣyati pitarau ye na paśyanti samutpannā na saṃsṛtau teṣāṃ mahāpātakānāṃ kaḥ saṃkhyāṃ kartum īśvaraḥ,मनोवाक्कायकर्मभ्यः फलं प्राप्तं भविष्यति पितरौ ये न पश्यन्ति समुत्पन्ना न संसृतौ तेषां महापातकानां कः संख्यां कर्तुम् ईश्वरः
110,179,tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā mithaḥ saṃmantrya te surāḥ vimānavaram ārūḍhau pitarau daṃpatī śubhau,तद् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा मिथः संमन्त्र्य ते सुराः विमानवरम् आरूढौ पितरौ दंपती शुभौ
110,180,tava saṃdarśanākāṅkṣau drakṣyase vādya niścitam viṣādaṃ lobhamohau ca tyaktvā cittaṃ śamaṃ naya,तव संदर्शनाकाङ्क्षौ द्रक्ष्यसे वाद्य निश्चितम् विषादं लोभमोहौ च त्यक्त्वा चित्तं शमं नय
110,181,paśya paśyeti taṃ prāhur dādhīcaṃ surasattamāḥ vimānavaram ārūḍhau svargiṇau svarṇabhūṣaṇau,पश्य पश्येति तं प्राहुर् दाधीचं सुरसत्तमाः विमानवरम् आरूढौ स्वर्गिणौ स्वर्णभूषणौ
110,182,tava saṃdarśanākāṅkṣau pitarau daṃpatī śubhau vījyamānau surastrībhiḥ stūyamānau ca kiṃnaraiḥ,तव संदर्शनाकाङ्क्षौ पितरौ दंपती शुभौ वीज्यमानौ सुरस्त्रीभिः स्तूयमानौ च किंनरैः
110,183,dṛṣṭvā sa mātāpitarau nanāma śivasaṃnidhau harṣabāṣpāśrunayanau sa kathaṃcid uvāca tau,दृष्ट्वा स मातापितरौ ननाम शिवसंनिधौ हर्षबाष्पाश्रुनयनौ स कथंचिद् उवाच तौ
110,184,tārayanty eva pitarāv anye putrāḥ kulodvahāḥ ahaṃ tu mātur udare kevalaṃ bhedakāraṇam evaṃbhūto 'pi tau mohāt paśyeyam atidurmatiḥ,तारयन्त्य् एव पितराव् अन्ये पुत्राः कुलोद्वहाः अहं तु मातुर् उदरे केवलं भेदकारणम् एवंभूतो ऽपि तौ मोहात् पश्येयम् अतिदुर्मतिः
110,185,tāv ālokya tato duḥkhād vaktuṃ naiva śaśāka saḥ devāś ca mātāpitarau pippalādam athābruvan,ताव् आलोक्य ततो दुःखाद् वक्तुं नैव शशाक सः देवाश् च मातापितरौ पिप्पलादम् अथाब्रुवन्
110,186,dhanyas tvaṃ putra lokeṣu yasya kīrtir gatā divam sākṣātkṛtas tvayā tryakṣo devāś cāśvāsitās tvayā tvayā putreṇa sallokā na kṣīyante kadācana,धन्यस् त्वं पुत्र लोकेषु यस्य कीर्तिर् गता दिवम् साक्षात्कृतस् त्वया त्र्यक्षो देवाश् चाश्वासितास् त्वया त्वया पुत्रेण सल्लोका न क्षीयन्ते कदाचन
110,187,puṣpavṛṣṭis tadā svargāt papāta tasya mūrdhani jayaśabdaḥ surair uktaḥ prādurbhūto mahāmune,पुष्पवृष्टिस् तदा स्वर्गात् पपात तस्य मूर्धनि जयशब्दः सुरैर् उक्तः प्रादुर्भूतो महामुने
110,188,āśiṣaṃ tu sute dattvā dadhīciḥ saha bhāryayā śaṃbhuṃ gaṅgāṃ surān natvā putraṃ vākyam athābravīt,आशिषं तु सुते दत्त्वा दधीचिः सह भार्यया शंभुं गङ्गां सुरान् नत्वा पुत्रं वाक्यम् अथाब्रवीत्
110,189,prāpya bhāryāṃ śive bhaktiṃ kuru gaṅgāṃ ca sevaya putrān utpādya vidhivad yajñān iṣṭvā sadakṣiṇān kṛtakṛtyas tato vatsa ākramasva ciraṃ divam,प्राप्य भार्यां शिवे भक्तिं कुरु गङ्गां च सेवय पुत्रान् उत्पाद्य विधिवद् यज्ञान् इष्ट्वा सदक्षिणान् कृतकृत्यस् ततो वत्स आक्रमस्व चिरं दिवम्
110,190,karomy evam iti prāha dadhīciṃ pippalāśanaḥ dadhīciḥ putram āśvāsya bhāryayā ca punaḥ punaḥ,करोम्य् एवम् इति प्राह दधीचिं पिप्पलाशनः दधीचिः पुत्रम् आश्वास्य भार्यया च पुनः पुनः
110,191,anujñātaḥ suragaṇaiḥ punaḥ sa divam ākramat devā apy ūcire sarve pippalādaṃ sasaṃbhramāḥ,अनुज्ञातः सुरगणैः पुनः स दिवम् आक्रमत् देवा अप्य् ऊचिरे सर्वे पिप्पलादं ससंभ्रमाः
110,192,kṛtyāṃ śamaya bhadraṃ te tad utpannaṃ mahānalam,कृत्यां शमय भद्रं ते तद् उत्पन्नं महानलम्
110,193,pippalādas tu tān āha na śakto 'haṃ nivāraṇe asatyaṃ naiva vaktāhaṃ yūyaṃ kṛtyāṃ tu brūta tām,पिप्पलादस् तु तान् आह न शक्तो ऽहं निवारणे असत्यं नैव वक्ताहं यूयं कृत्यां तु ब्रूत ताम्
110,194,māṃ dṛṣṭvā sā mahāraudrā viparītaṃ kariṣyati tām eva gatvā vibudhāḥ procus te śāntikāraṇam,मां दृष्ट्वा सा महारौद्रा विपरीतं करिष्यति ताम् एव गत्वा विबुधाः प्रोचुस् ते शान्तिकारणम्
110,195,analaṃ ca yathāprīti te ubhe nety avocatām sarveṣāṃ bhakṣaṇāyaiva sṛṣṭā cāhaṃ dvijanmanā,अनलं च यथाप्रीति ते उभे नेत्य् अवोचताम् सर्वेषां भक्षणायैव सृष्टा चाहं द्विजन्मना
110,196,tathā ca matprasūto 'gnir anyathā tat kathaṃ bhavet mahābhūtāni pañcāpi sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā,तथा च मत्प्रसूतो ऽग्निर् अन्यथा तत् कथं भवेत् महाभूतानि पञ्चापि स्थावरं जङ्गमं तथा
110,197,sarvam asmanmukhe vidyād vaktavyaṃ nāvaśiṣyate mayā saṃmantrya te devāḥ punar ūcur ubhāv api,सर्वम् अस्मन्मुखे विद्याद् वक्तव्यं नावशिष्यते मया संमन्त्र्य ते देवाः पुनर् ऊचुर् उभाव् अपि
110,198,bhakṣayetām ubhau sarvaṃ yathānukramatas tathā vaḍavāpi surān evam uvāca śṛṇu nārada,भक्षयेताम् उभौ सर्वं यथानुक्रमतस् तथा वडवापि सुरान् एवम् उवाच शृणु नारद
110,199,bhavatām icchayā sarvaṃ bhakṣyaṃ me surasattamāḥ,भवताम् इच्छया सर्वं भक्ष्यं मे सुरसत्तमाः
110,200,vaḍavā sā nadī jātā gaṅgayā saṃgatā mune tadbhavas tu mahān agnir ya āsīd atibhīṣaṇaḥ tam āhur amarā vahniṃ bhūtānām ādito viduḥ,वडवा सा नदी जाता गङ्गया संगता मुने तद्भवस् तु महान् अग्निर् य आसीद् अतिभीषणः तम् आहुर् अमरा वह्निं भूतानाम् आदितो विदुः
110,201,āpo jyeṣṭhatamā jñeyās tathaiva prathamaṃ bhavān tatrāpy apāṃpatiṃ jyeṣṭhaṃ samudram aśanaṃ kuru yathaiva tu vayaṃ brūmo gaccha bhuṅkṣva yathāsukham,आपो ज्येष्ठतमा ज्ञेयास् तथैव प्रथमं भवान् तत्राप्य् अपांपतिं ज्येष्ठं समुद्रम् अशनं कुरु यथैव तु वयं ब्रूमो गच्छ भुङ्क्ष्व यथासुखम्
110,202,analas tv amarān āha āpas tatra kathaṃ tv aham vrajeyaṃ yadi māṃ tatra prāpayanty udakaṃ mahat,अनलस् त्व् अमरान् आह आपस् तत्र कथं त्व् अहम् व्रजेयं यदि मां तत्र प्रापयन्त्य् उदकं महत्
110,203,bhavanta eva te 'py āhuḥ kathaṃ te 'gne gatir bhavet agnir apy āha tān devān kanyā māṃ guṇaśālinī,भवन्त एव ते ऽप्य् आहुः कथं ते ऽग्ने गतिर् भवेत् अग्निर् अप्य् आह तान् देवान् कन्या मां गुणशालिनी
110,204,hiraṇyakalaśe sthāpya nayed yatra gatir mama tasya tad vacanaṃ śrutvā kanyām ūcuḥ sarasvatīm,हिरण्यकलशे स्थाप्य नयेद् यत्र गतिर् मम तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कन्याम् ऊचुः सरस्वतीम्
110,205,nayainam analaṃ śīghraṃ śirasā varuṇālayam,नयैनम् अनलं शीघ्रं शिरसा वरुणालयम्
110,206,sarasvatī surān āha naikā śaktā ca dhāraṇe yuktā catasṛbhiḥ śīghraṃ vaheyaṃ varuṇālayam,सरस्वती सुरान् आह नैका शक्ता च धारणे युक्ता चतसृभिः शीघ्रं वहेयं वरुणालयम्
110,207,sarasvatyā vacaḥ śrutvā gaṅgāṃ ca yamunāṃ tathā narmadāṃ tapatīṃ caiva surāḥ procuḥ pṛthak pṛthak,सरस्वत्या वचः श्रुत्वा गङ्गां च यमुनां तथा नर्मदां तपतीं चैव सुराः प्रोचुः पृथक् पृथक्
110,208,tābhiḥ samanvitovāha hiraṇyakalaśe 'nalam saṃsthāpya śirasādhārya tā jagmur varuṇālayam,ताभिः समन्वितोवाह हिरण्यकलशे ऽनलम् संस्थाप्य शिरसाधार्य ता जग्मुर् वरुणालयम्
110,209,saṃsthāpya yatra deveśaḥ somanātho jagatpatiḥ adhyāste vibudhaiḥ sārdhaṃ prabhāse śaśibhūṣaṇaḥ,संस्थाप्य यत्र देवेशः सोमनाथो जगत्पतिः अध्यास्ते विबुधैः सार्धं प्रभासे शशिभूषणः
110,210,prāpayām āsur analaṃ pañcanadyaḥ sarasvatī adhyāste ca mahān agniḥ piban vāri śanaiḥ śanaiḥ,प्रापयाम् आसुर् अनलं पञ्चनद्यः सरस्वती अध्यास्ते च महान् अग्निः पिबन् वारि शनैः शनैः
110,211,tataḥ suragaṇāḥ sarve śivam ūcuḥ surottamam,ततः सुरगणाः सर्वे शिवम् ऊचुः सुरोत्तमम्
110,212,asthnāṃ ca pāvanaṃ brūhi asmākaṃ ca gavāṃ tathā,अस्थ्नां च पावनं ब्रूहि अस्माकं च गवां तथा
110,213,śivaḥ prāha tadā sarvān gaṅgām āplutya yatnataḥ devāś ca gāvas tatpāpān mucyante nātra saṃśayaḥ,शिवः प्राह तदा सर्वान् गङ्गाम् आप्लुत्य यत्नतः देवाश् च गावस् तत्पापान् मुच्यन्ते नात्र संशयः
110,214,prakṣālitāni cāsthīni ṛṣidehabhavāny atha tāni prakṣālanād eva tatra prāptāni pūtatām,प्रक्षालितानि चास्थीनि ऋषिदेहभवान्य् अथ तानि प्रक्षालनाद् एव तत्र प्राप्तानि पूतताम्
110,215,yatra devā muktapāpās tat tīrthaṃ pāpanāśanam tatra snānaṃ ca dānaṃ ca brahmahatyāvināśanam,यत्र देवा मुक्तपापास् तत् तीर्थं पापनाशनम् तत्र स्नानं च दानं च ब्रह्महत्याविनाशनम्
110,216,gavāṃ ca pāvanaṃ yatra gotīrthaṃ tad udāhṛtam tatra snānān mahābuddhir gomedhaphalam āpnuyāt,गवां च पावनं यत्र गोतीर्थं तद् उदाहृतम् तत्र स्नानान् महाबुद्धिर् गोमेधफलम् आप्नुयात्
110,217,yatra tadbrāhmaṇāsthīni āsan puṇyāni nārada pitṛtīrthaṃ tu vai jñeyaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam,यत्र तद्ब्राह्मणास्थीनि आसन् पुण्यानि नारद पितृतीर्थं तु वै ज्ञेयं पितॄणां प्रीतिवर्धनम्
110,218,bhasmāsthinakharomāṇi prāṇino yasya kasyacit tatra tīrthe saṃkrameran yāvac candrārkatārakam,भस्मास्थिनखरोमाणि प्राणिनो यस्य कस्यचित् तत्र तीर्थे संक्रमेरन् यावच् चन्द्रार्कतारकम्
110,219,svarge vāso bhavet tasya api duṣkṛtakarmaṇaḥ tathā cakreśvarāt tīrthāt trīṇi tīrthāni nārada tataḥ pūtāḥ suragaṇā gāvaḥ śaṃbhum athābruvan,स्वर्गे वासो भवेत् तस्य अपि दुष्कृतकर्मणः तथा चक्रेश्वरात् तीर्थात् त्रीणि तीर्थानि नारद ततः पूताः सुरगणा गावः शंभुम् अथाब्रुवन्
110,220,yāmaḥ svaṃ svam adhiṣṭhānam atra sūryaḥ pratiṣṭhitaḥ asmin sthite dinakare surāḥ sarve pratiṣṭhitāḥ,यामः स्वं स्वम् अधिष्ठानम् अत्र सूर्यः प्रतिष्ठितः अस्मिन् स्थिते दिनकरे सुराः सर्वे प्रतिष्ठिताः
110,221,bhaveyur jagatām īśa tad anujñātum arhasi sūryo hy ātmāsya jagatas tasthuṣaś ca sanātanaḥ,भवेयुर् जगताम् ईश तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि सूर्यो ह्य् आत्मास्य जगतस् तस्थुषश् च सनातनः
110,222,divākaro devamayas tatrāsmābhiḥ pratiṣṭhitaḥ yatra gaṅgā jagaddhātrī yatra vai tryambakaḥ svayam suravāsaṃ pratiṣṭhānaṃ bhaved yatra ca tryambakam,दिवाकरो देवमयस् तत्रास्माभिः प्रतिष्ठितः यत्र गङ्गा जगद्धात्री यत्र वै त्र्यम्बकः स्वयम् सुरवासं प्रतिष्ठानं भवेद् यत्र च त्र्यम्बकम्
110,223,āpṛcchya pippalādaṃ taṃ surāḥ svaṃ sadanaṃ yayuḥ pippalāḥ kālaparyāye svargaṃ jagmur athākṣayam,आपृच्छ्य पिप्पलादं तं सुराः स्वं सदनं ययुः पिप्पलाः कालपर्याये स्वर्गं जग्मुर् अथाक्षयम्
110,224,pādapānāṃ padaṃ vipraḥ pippalādaḥ pratāpavān kṣetrādhipatye saṃsthāpya pūjayām āsa śaṃkaram,पादपानां पदं विप्रः पिप्पलादः प्रतापवान् क्षेत्राधिपत्ये संस्थाप्य पूजयाम् आस शंकरम्
110,226,dadhīcisūnur munir ugratejā avāpya bhāryāṃ gautamasyātmajāṃ ca putrān athāvāpya śriyaṃ yaśaś ca suhṛjjanaiḥ svargam avāpa dhīraḥ BrP_110.225 tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ pippaleśvaram ucyate sarvakratuphalaṃ puṇyaṃ smaraṇād aghanāśanam,दधीचिसूनुर् मुनिर् उग्रतेजा अवाप्य भार्यां गौतमस्यात्मजां च पुत्रान् अथावाप्य श्रियं यशश् च सुहृज्जनैः स्वर्गम् अवाप धीरः ब्र्प्_११०.२२५ ततः प्रभृति तत् तीर्थं पिप्पलेश्वरम् उच्यते सर्वक्रतुफलं पुण्यं स्मरणाद् अघनाशनम्
110,227,kiṃ punaḥ snānadānābhyām ādityasya tu darśanāt cakreśvaraḥ pippaleśo devadevasya nāmanī,किं पुनः स्नानदानाभ्याम् आदित्यस्य तु दर्शनात् चक्रेश्वरः पिप्पलेशो देवदेवस्य नामनी
110,228,sarahasyaṃ viditvā tu sarvakāmān avāpnuyāt sūryasya ca pratiṣṭhānāt suravāse pratiṣṭhite pratiṣṭhānaṃ tu tat kṣetraṃ surāṇām api vallabham,सरहस्यं विदित्वा तु सर्वकामान् अवाप्नुयात् सूर्यस्य च प्रतिष्ठानात् सुरवासे प्रतिष्ठिते प्रतिष्ठानं तु तत् क्षेत्रं सुराणाम् अपि वल्लभम्
111,1,itīdam ākhyānam atīva puṇyaṃ paṭheta vā yaḥ śṛṇuyāt smared vā sa dīrghajīvī dhanavān dharmayuktaś cānte smarañ śaṃbhum upaiti nityam BrP_110.229 nāgatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ śubham yatra nāgeśvaro devaḥ śṛṇu tasyāpi vistaram,इतीदम् आख्यानम् अतीव पुण्यं पठेत वा यः शृणुयात् स्मरेद् वा स दीर्घजीवी धनवान् धर्मयुक्तश् चान्ते स्मरञ् शंभुम् उपैति नित्यम् ब्र्प्_११०.२२९ नागतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदं शुभम् यत्र नागेश्वरो देवः शृणु तस्यापि विस्तरम्
111,2,pratiṣṭhānapure rājā śūrasena iti śrutaḥ somavaṃśabhavaḥ śrīmān matimān guṇasāgaraḥ,प्रतिष्ठानपुरे राजा शूरसेन इति श्रुतः सोमवंशभवः श्रीमान् मतिमान् गुणसागरः
111,3,putrārthaṃ sa mahāyatnam akarot priyayā saha tasya putraś cirād āsīt sarpo vai bhīṣaṇākṛtiḥ,पुत्रार्थं स महायत्नम् अकरोत् प्रियया सह तस्य पुत्रश् चिराद् आसीत् सर्पो वै भीषणाकृतिः
111,4,putraṃ taṃ gopayām āsa śūraseno mahīpatiḥ rājñaḥ putraḥ sarpa iti na kaścid vindate janaḥ,पुत्रं तं गोपयाम् आस शूरसेनो महीपतिः राज्ञः पुत्रः सर्प इति न कश्चिद् विन्दते जनः
111,5,antarvartī paro vāpi mātaraṃ pitaraṃ vinā dhātreyy api na jānāti nāmātyo na purohitaḥ,अन्तर्वर्ती परो वापि मातरं पितरं विना धात्रेय्य् अपि न जानाति नामात्यो न पुरोहितः
111,6,taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ sabhāryo nṛpasattamaḥ saṃtāpaṃ nityam āpnoti sarpād varam aputratā,तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं सभार्यो नृपसत्तमः संतापं नित्यम् आप्नोति सर्पाद् वरम् अपुत्रता
111,7,etad asti mahāsarpo vakti nityaṃ manuṣyavat sa sarpaḥ pitaraṃ prāha kuru cūḍām api kriyām,एतद् अस्ति महासर्पो वक्ति नित्यं मनुष्यवत् स सर्पः पितरं प्राह कुरु चूडाम् अपि क्रियाम्
111,8,tathopanayanaṃ cāpi vedādhyayanam eva ca yāvad vedaṃ na cādhīte tāvac chūdrasamo dvijaḥ,तथोपनयनं चापि वेदाध्ययनम् एव च यावद् वेदं न चाधीते तावच् छूद्रसमो द्विजः
111,9,etac chrutvā putravacaḥ śūraseno 'tiduḥkhitaḥ brāhmaṇaṃ kaṃcanānīya saṃskārādi tadākarot adhītavedaḥ sarpo 'pi pitaraṃ cābravīd idam,एतच् छ्रुत्वा पुत्रवचः शूरसेनो ऽतिदुःखितः ब्राह्मणं कंचनानीय संस्कारादि तदाकरोत् अधीतवेदः सर्पो ऽपि पितरं चाब्रवीद् इदम्
111,10,vivāhaṃ kuru me rājan strīkāmo 'haṃ nṛpottama anyathāpi ca kṛtyaṃ te na sidhyed iti me matiḥ,विवाहं कुरु मे राजन् स्त्रीकामो ऽहं नृपोत्तम अन्यथापि च कृत्यं ते न सिध्येद् इति मे मतिः
111,11,janayitvātmajān vedavidhinākhilasaṃskṛtīḥ na kuryād yaḥ pitā tasya narakān nāsti niṣkṛtiḥ,जनयित्वात्मजान् वेदविधिनाखिलसंस्कृतीः न कुर्याद् यः पिता तस्य नरकान् नास्ति निष्कृतिः
111,12,vismitaḥ sa pitā prāha sutaṃ tam uragākṛtim,विस्मितः स पिता प्राह सुतं तम् उरगाकृतिम्
111,13,yasya śabdād api trāsaṃ yānti śūrāś ca pūruṣāḥ tasmai kanyāṃ tu ko dadyād vada putra karomi kim,यस्य शब्दाद् अपि त्रासं यान्ति शूराश् च पूरुषाः तस्मै कन्यां तु को दद्याद् वद पुत्र करोमि किम्
111,14,tat pitur vacanaṃ śrutvā sarpaḥ prāha vicakṣaṇaḥ,तत् पितुर् वचनं श्रुत्वा सर्पः प्राह विचक्षणः
111,15,vivāhā bahavo rājan rājñāṃ santi janeśvara prasahyāharaṇaṃ cāpi śastrair vaivāha eva ca,विवाहा बहवो राजन् राज्ञां सन्ति जनेश्वर प्रसह्याहरणं चापि शस्त्रैर् वैवाह एव च
111,16,jāte vivāhe putrasya pitāsau kṛtakṛd bhavet no ced atraiva gaṅgāyāṃ mariṣye nātra saṃśayaḥ,जाते विवाहे पुत्रस्य पितासौ कृतकृद् भवेत् नो चेद् अत्रैव गङ्गायां मरिष्ये नात्र संशयः
111,17,tat putraniścayaṃ jñātvā aputro nṛpasattamaḥ vivāhārtham amātyāṃs tān āhūyedaṃ vaco 'bravīt,तत् पुत्रनिश्चयं ज्ञात्वा अपुत्रो नृपसत्तमः विवाहार्थम् अमात्यांस् तान् आहूयेदं वचो ऽब्रवीत्
111,18,nāgeśvaro mama suto yuvarājo guṇākaraḥ guṇavān matimāñ śūro durjayaḥ śatrutāpanaḥ,नागेश्वरो मम सुतो युवराजो गुणाकरः गुणवान् मतिमाञ् शूरो दुर्जयः शत्रुतापनः
111,19,rathe nāge sa dhanuṣi pṛthivyāṃ nopamīyate vivāhas tasya kartavyo hy ahaṃ vṛddhas tathaiva ca,रथे नागे स धनुषि पृथिव्यां नोपमीयते विवाहस् तस्य कर्तव्यो ह्य् अहं वृद्धस् तथैव च
111,20,rājyabhāraṃ sute nyasya niścinto 'haṃ bhavāmy ataḥ na dārasaṃgraho yāvat tāvat putro mama priyaḥ,राज्यभारं सुते न्यस्य निश्चिन्तो ऽहं भवाम्य् अतः न दारसंग्रहो यावत् तावत् पुत्रो मम प्रियः
111,21,bālabhāvaṃ no jahāti tasmāt sarve 'numanya ca vivāhāyātha kurvantu yatnaṃ mama hite ratāḥ,बालभावं नो जहाति तस्मात् सर्वे ऽनुमन्य च विवाहायाथ कुर्वन्तु यत्नं मम हिते रताः
111,22,na me kācit tadā cintā kṛtodvāho yadātmajaḥ sute nyastabharā yānti kṛtinas tapase vanam,न मे काचित् तदा चिन्ता कृतोद्वाहो यदात्मजः सुते न्यस्तभरा यान्ति कृतिनस् तपसे वनम्
111,23,amātyā rājavacanaṃ śrutvā sarve vinītavat ūcuḥ prāñjalayo harṣād rājānaṃ bhūritejasam,अमात्या राजवचनं श्रुत्वा सर्वे विनीतवत् ऊचुः प्राञ्जलयो हर्षाद् राजानं भूरितेजसम्
111,24,tava putro guṇajyeṣṭhas tvaṃ ca sarvatra viśrutaḥ vivāhe tava putrasya kiṃ mantryaṃ kiṃ tu cintyate,तव पुत्रो गुणज्येष्ठस् त्वं च सर्वत्र विश्रुतः विवाहे तव पुत्रस्य किं मन्त्र्यं किं तु चिन्त्यते
111,25,amātyeṣu tathokteṣu gambhīro nṛpasattamaḥ putraṃ sarpaṃ tv amātyānāṃ na cākhyāti na te viduḥ,अमात्येषु तथोक्तेषु गम्भीरो नृपसत्तमः पुत्रं सर्पं त्व् अमात्यानां न चाख्याति न ते विदुः
111,26,rājā punas tān uvāca kā syāt kanyā guṇādhikā mahāvaṃśabhavaḥ śrīmān ko rājā syād guṇāśrayaḥ,राजा पुनस् तान् उवाच का स्यात् कन्या गुणाधिका महावंशभवः श्रीमान् को राजा स्याद् गुणाश्रयः
111,27,saṃbandhayogyaḥ śūraś ca yatsaṃbandhaḥ praśasyate tad rājavacanaṃ śrutvā amātyānāṃ mahāmatiḥ,संबन्धयोग्यः शूरश् च यत्संबन्धः प्रशस्यते तद् राजवचनं श्रुत्वा अमात्यानां महामतिः
111,28,kulīnaḥ sādhur atyantaṃ rājakāryahite rataḥ rājño matiṃ viditvā tu iṅgitajño 'bravīd idam,कुलीनः साधुर् अत्यन्तं राजकार्यहिते रतः राज्ञो मतिं विदित्वा तु इङ्गितज्ञो ऽब्रवीद् इदम्
111,29,pūrvadeśe mahārāja vijayo nāma bhūpatiḥ vājivāraṇaratnānāṃ yasya saṃkhyā na vidyate,पूर्वदेशे महाराज विजयो नाम भूपतिः वाजिवारणरत्नानां यस्य संख्या न विद्यते
111,30,aṣṭau putrā maheṣvāsā mahārājasya dhīmataḥ teṣāṃ svasā bhogavatī sākṣāl lakṣmīr ivāparā tava putrasya yogyā sā bhāryā rājan mayoditā,अष्टौ पुत्रा महेष्वासा महाराजस्य धीमतः तेषां स्वसा भोगवती साक्षाल् लक्ष्मीर् इवापरा तव पुत्रस्य योग्या सा भार्या राजन् मयोदिता
111,31,vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā rājā taṃ pratyabhāṣata,वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा राजा तं प्रत्यभाषत
111,32,sutā tasya kathaṃ me 'sya sutasya syād vadasva tat,सुता तस्य कथं मे ऽस्य सुतस्य स्याद् वदस्व तत्
111,33,lakṣito 'si mahārāja yat te manasi vartate yac chūrasena kṛtyaṃ syād anujānīhi māṃ tataḥ,लक्षितो ऽसि महाराज यत् ते मनसि वर्तते यच् छूरसेन कृत्यं स्याद् अनुजानीहि मां ततः
111,34,vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā bhūṣaṇācchādanoktibhiḥ saṃpūjya preṣayām āsa mahatyā senayā saha,वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा भूषणाच्छादनोक्तिभिः संपूज्य प्रेषयाम् आस महत्या सेनया सह
111,35,sa pūrvadeśam āgatya mahārājaṃ sametya ca saṃpūjya vividhair vākyair upāyair nītisaṃbhavaiḥ,स पूर्वदेशम् आगत्य महाराजं समेत्य च संपूज्य विविधैर् वाक्यैर् उपायैर् नीतिसंभवैः
111,36,mahārājasutāyāś ca bhogavatyā mahāmatiḥ śūrasenasya nṛpateḥ sūnor nāgasya dhīmataḥ,महाराजसुतायाश् च भोगवत्या महामतिः शूरसेनस्य नृपतेः सूनोर् नागस्य धीमतः
111,37,vivāhāyākarot saṃdhiṃ mithyāmithyāvacouktibhiḥ pūjayām āsa nṛpatiṃ bhūṣaṇācchādanādibhiḥ,विवाहायाकरोत् संधिं मिथ्यामिथ्यावचोउक्तिभिः पूजयाम् आस नृपतिं भूषणाच्छादनादिभिः
111,38,avāpya pūjāṃ nṛpatir dadāmīty avadat tadā tata āgatya rājñe 'sau vṛddhāmātyo mahāmatiḥ,अवाप्य पूजां नृपतिर् ददामीत्य् अवदत् तदा तत आगत्य राज्ञे ऽसौ वृद्धामात्यो महामतिः
111,39,śūrasenāya tad vṛttaṃ vaivāhikam avedayat tato bahutithe kāle vṛddhāmātyo mahāmatiḥ,शूरसेनाय तद् वृत्तं वैवाहिकम् अवेदयत् ततो बहुतिथे काले वृद्धामात्यो महामतिः
111,40,punar balena mahatā vastrālaṃkārabhūṣitaḥ jagāma tarasā sarvair anyaiś ca sacivair vṛtaḥ,पुनर् बलेन महता वस्त्रालंकारभूषितः जगाम तरसा सर्वैर् अन्यैश् च सचिवैर् वृतः
111,41,vivāhāya mahāmātyo mahārājāya buddhimān sarvaṃ provāca vṛddho 'sāv amātyaḥ sacivair vṛtaḥ,विवाहाय महामात्यो महाराजाय बुद्धिमान् सर्वं प्रोवाच वृद्धो ऽसाव् अमात्यः सचिवैर् वृतः
111,42,atrāgantuṃ na cāyāti śūrasenasya bhūpateḥ putro nāga iti khyāto buddhimān guṇasāgaraḥ,अत्रागन्तुं न चायाति शूरसेनस्य भूपतेः पुत्रो नाग इति ख्यातो बुद्धिमान् गुणसागरः
111,43,kṣatriyāṇāṃ vivāhāś ca bhaveyur bahudhā nṛpa tasmāc chastrair alaṃkārair vivāhaḥ syān mahāmate,क्षत्रियाणां विवाहाश् च भवेयुर् बहुधा नृप तस्माच् छस्त्रैर् अलंकारैर् विवाहः स्यान् महामते
111,44,kṣatriyā brāhmaṇāś caiva satyāṃ vācaṃ vadanti hi tasmāc chastrair alaṃkārair vivāhas tv anumanyatām,क्षत्रिया ब्राह्मणाश् चैव सत्यां वाचं वदन्ति हि तस्माच् छस्त्रैर् अलंकारैर् विवाहस् त्व् अनुमन्यताम्
111,45,vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā vijayo rājasattamaḥ mene vākyaṃ tathā satyam amātyaṃ bhūpatiṃ tadā,वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा विजयो राजसत्तमः मेने वाक्यं तथा सत्यम् अमात्यं भूपतिं तदा
111,46,vivāham akarod rājā bhogavatyāḥ savistaram śastreṇa ca yathāśāstraṃ preṣayām āsa tāṃ punaḥ,विवाहम् अकरोद् राजा भोगवत्याः सविस्तरम् शस्त्रेण च यथाशास्त्रं प्रेषयाम् आस तां पुनः
111,47,svān amātyāṃs tathā gāś ca hiraṇyaturagādikam bahu dattvātha vijayo harṣeṇa mahatā yutaḥ,स्वान् अमात्यांस् तथा गाश् च हिरण्यतुरगादिकम् बहु दत्त्वाथ विजयो हर्षेण महता युतः
111,48,tām ādāyātha sacivā vṛddhāmātyapurogamāḥ pratiṣṭhānam athābhyetya śūrasenāya tāṃ snuṣām,ताम् आदायाथ सचिवा वृद्धामात्यपुरोगमाः प्रतिष्ठानम् अथाभ्येत्य शूरसेनाय तां स्नुषाम्
111,49,nyavedayaṃs tathocus te vijayasya vaco bahu bhūṣaṇāni vicitrāṇi dāsyo vastrādikaṃ ca yat,न्यवेदयंस् तथोचुस् ते विजयस्य वचो बहु भूषणानि विचित्राणि दास्यो वस्त्रादिकं च यत्
111,50,nivedya śūrasenāya kṛtakṛtyā babhūvire vijayasya tu ye 'mātyā bhogavatyā sahāgatāḥ,निवेद्य शूरसेनाय कृतकृत्या बभूविरे विजयस्य तु ये ऽमात्या भोगवत्या सहागताः
111,51,tān pūjayitvā rājāsau bahumānapuraḥsaram vijayāya yathā prītis tathā kṛtvā vyasarjayat,तान् पूजयित्वा राजासौ बहुमानपुरःसरम् विजयाय यथा प्रीतिस् तथा कृत्वा व्यसर्जयत्
111,52,vijayasya sutā bālā rūpayauvanaśālinī śvaśrūśvaśurayor nityaṃ śuśrūṣantī sumadhyamā,विजयस्य सुता बाला रूपयौवनशालिनी श्वश्रूश्वशुरयोर् नित्यं शुश्रूषन्ती सुमध्यमा
111,53,bhogavatyāś ca yo bhartā mahāsarpo 'tibhīṣaṇaḥ ekāntadeśe vijane gṛhe ratnasuśobhite,भोगवत्याश् च यो भर्ता महासर्पो ऽतिभीषणः एकान्तदेशे विजने गृहे रत्नसुशोभिते
111,54,sugandhakusumākīrṇe tatrāste sukhaśītale sa sarpo mātaraṃ prāha pitaraṃ ca punaḥ punaḥ,सुगन्धकुसुमाकीर्णे तत्रास्ते सुखशीतले स सर्पो मातरं प्राह पितरं च पुनः पुनः
111,55,mama bhāryā rājaputrī kiṃ māṃ naivopasarpati tat putravacanaṃ śrutvā sarpamātedam abravīt,मम भार्या राजपुत्री किं मां नैवोपसर्पति तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा सर्पमातेदम् अब्रवीत्
111,56,dhātrike gaccha subhage śīghraṃ bhogavatīṃ vada tava bhartā sarpa iti tataḥ sā kiṃ vadiṣyati,धात्रिके गच्छ सुभगे शीघ्रं भोगवतीं वद तव भर्ता सर्प इति ततः सा किं वदिष्यति
111,57,dhātrikā ca tathety uktvā gatvā bhogavatīṃ tadā rahogatā uvācedaṃ vinītavad apūrvavat,धात्रिका च तथेत्य् उक्त्वा गत्वा भोगवतीं तदा रहोगता उवाचेदं विनीतवद् अपूर्ववत्
111,58,jāne 'haṃ subhage bhadre bhartāraṃ tava daivatam na cākhyeyaṃ tvayā kvāpi sarpo na puruṣo dhruvam,जाने ऽहं सुभगे भद्रे भर्तारं तव दैवतम् न चाख्येयं त्वया क्वापि सर्पो न पुरुषो ध्रुवम्
111,59,tasyās tad vacanaṃ śrutvā bhogavaty abravīd idam,तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा भोगवत्य् अब्रवीद् इदम्
111,60,mānuṣīṇāṃ manuṣyo hi bhartā sāmānyato bhavet kiṃ punar devajātis tu bhartā puṇyena labhyate,मानुषीणां मनुष्यो हि भर्ता सामान्यतो भवेत् किं पुनर् देवजातिस् तु भर्ता पुण्येन लभ्यते
111,61,bhogavatyās tu tad vākyaṃ sā ca sarvaṃ nyavedayat sarpāya sarpamātre ca rājñe caiva yathākramam,भोगवत्यास् तु तद् वाक्यं सा च सर्वं न्यवेदयत् सर्पाय सर्पमात्रे च राज्ञे चैव यथाक्रमम्
111,62,ruroda rājā tadvākyāt smṛtvā tāṃ karmaṇo gatim bhogavaty api tāṃ prāha uktapūrvāṃ punaḥ sakhīm,रुरोद राजा तद्वाक्यात् स्मृत्वा तां कर्मणो गतिम् भोगवत्य् अपि तां प्राह उक्तपूर्वां पुनः सखीम्
111,63,kāntaṃ darśaya bhadraṃ te vṛthā yāti vayo mama,कान्तं दर्शय भद्रं ते वृथा याति वयो मम
111,64,tataḥ sā darśayām āsa sarpaṃ tam atibhīṣaṇam sugandhakusumākīrṇe śayane sā rahogatā,ततः सा दर्शयाम् आस सर्पं तम् अतिभीषणम् सुगन्धकुसुमाकीर्णे शयने सा रहोगता
111,65,taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ bhartāraṃ ratnabhūṣitam kṛtāñjalipuṭā vākyam avadat kāntam añjasā,तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं भर्तारं रत्नभूषितम् कृताञ्जलिपुटा वाक्यम् अवदत् कान्तम् अञ्जसा
111,66,dhanyāsmy anugṛhītāsmi yasyā me daivataṃ patiḥ,धन्यास्म्य् अनुगृहीतास्मि यस्या मे दैवतं पतिः
111,67,ity uktvā śayane sthitvā taṃ sarpaṃ sarpabhāvanaiḥ khelayām āsa tanvaṅgī gītaiś caivāṅgasaṃgamaiḥ,इत्य् उक्त्वा शयने स्थित्वा तं सर्पं सर्पभावनैः खेलयाम् आस तन्वङ्गी गीतैश् चैवाङ्गसंगमैः
111,68,sugandhakusumaiḥ pānais toṣayām āsa taṃ patim tasyāś caiva prasādena sarpasyābhūt smṛtir mune smṛtvā sarvaṃ daivakṛtaṃ rātrau sarpo 'bravīt priyām,सुगन्धकुसुमैः पानैस् तोषयाम् आस तं पतिम् तस्याश् चैव प्रसादेन सर्पस्याभूत् स्मृतिर् मुने स्मृत्वा सर्वं दैवकृतं रात्रौ सर्पो ऽब्रवीत् प्रियाम्
111,69,rājakanyāpi māṃ dṛṣṭvā na bhītāsi kathaṃ priye sovāca daivavihitaṃ ko 'tikramitum īśvaraḥ patir eva gatiḥ strīṇāṃ sarvadaiva viśeṣataḥ,राजकन्यापि मां दृष्ट्वा न भीतासि कथं प्रिये सोवाच दैवविहितं को ऽतिक्रमितुम् ईश्वरः पतिर् एव गतिः स्त्रीणां सर्वदैव विशेषतः
111,70,śrutveti hṛṣṭas tām āha nāgaḥ prahasitānanaḥ,श्रुत्वेति हृष्टस् ताम् आह नागः प्रहसिताननः
111,71,tuṣṭo 'smi tava bhaktyāhaṃ kiṃ dadāmi tavepsitam tava prasādāc cārvaṅgi sarvasmṛtir abhūd iyam,तुष्टो ऽस्मि तव भक्त्याहं किं ददामि तवेप्सितम् तव प्रसादाच् चार्वङ्गि सर्वस्मृतिर् अभूद् इयम्
111,72,śapto 'haṃ devadevena kupitena pinākinā maheśvarakare nāgaḥ śeṣaputro mahābalaḥ,शप्तो ऽहं देवदेवेन कुपितेन पिनाकिना महेश्वरकरे नागः शेषपुत्रो महाबलः
111,73,so 'haṃ patis tvaṃ ca bhāryā nāmnā bhogavatī purā umāvākyāj jahāsoccaiḥ śaṃbhuḥ prīto rahogataḥ,सो ऽहं पतिस् त्वं च भार्या नाम्ना भोगवती पुरा उमावाक्याज् जहासोच्चैः शंभुः प्रीतो रहोगतः
111,74,mamāpi cāgataṃ bhadre hāsyaṃ taddevasaṃnidhau tatas tu kupitaḥ śaṃbhuḥ prādāc chāpaṃ mamedṛśam,ममापि चागतं भद्रे हास्यं तद्देवसंनिधौ ततस् तु कुपितः शंभुः प्रादाच् छापं ममेदृशम्
111,75,manuṣyayonau tvaṃ sarpo bhavitā jñānavān iti,मनुष्ययोनौ त्वं सर्पो भविता ज्ञानवान् इति
111,76,tataḥ prasāditaḥ śaṃbhus tvayā bhadre mayā saha tataś coktaṃ tena bhadre gautamyāṃ mama pūjanam,ततः प्रसादितः शंभुस् त्वया भद्रे मया सह ततश् चोक्तं तेन भद्रे गौतम्यां मम पूजनम्
111,77,kurvato jñānam ādhāsye yadā sarpākṛtes tava tadā viśāpo bhavitā bhogavatyāḥ prasādataḥ,कुर्वतो ज्ञानम् आधास्ये यदा सर्पाकृतेस् तव तदा विशापो भविता भोगवत्याः प्रसादतः
111,78,tasmād idaṃ mamāpannaṃ tava cāpi śubhānane tasmān nītvā gautamīṃ māṃ pūjāṃ kuru mayā saha,तस्माद् इदं ममापन्नं तव चापि शुभानने तस्मान् नीत्वा गौतमीं मां पूजां कुरु मया सह
111,79,tato viśāpo bhavitā āvāṃ yāvaḥ śivaṃ punaḥ sarveṣāṃ sarvadārtānāṃ śiva eva parā gatiḥ,ततो विशापो भविता आवां यावः शिवं पुनः सर्वेषां सर्वदार्तानां शिव एव परा गतिः
111,80,tac chrutvā bhartṛvacanaṃ sā bhartrā gautamīṃ yayau tataḥ snātvā tu gautamyāṃ pūjāṃ cakre śivasya tu,तच् छ्रुत्वा भर्तृवचनं सा भर्त्रा गौतमीं ययौ ततः स्नात्वा तु गौतम्यां पूजां चक्रे शिवस्य तु
111,81,tataḥ prasanno bhagavān divyarūpaṃ dadau mune āpṛcchya pitarau sarpo bhāryayā gantum udyataḥ śivalokaṃ tato jñātvā pitā prāha mahāmatiḥ,ततः प्रसन्नो भगवान् दिव्यरूपं ददौ मुने आपृच्छ्य पितरौ सर्पो भार्यया गन्तुम् उद्यतः शिवलोकं ततो ज्ञात्वा पिता प्राह महामतिः
111,82,yuvarājyadharo jyeṣṭhaḥ putra eko bhavān iti tasmād rājyam aśeṣeṇa kṛtvotpādya sutān bahūn yāte mayi paraṃ dhāma tato yāhi śivaṃ puram,युवराज्यधरो ज्येष्ठः पुत्र एको भवान् इति तस्माद् राज्यम् अशेषेण कृत्वोत्पाद्य सुतान् बहून् याते मयि परं धाम ततो याहि शिवं पुरम्
111,83,etac chrutvā pitṛvacas tathety āha sa nāgarāṭ kāmarūpam avāpyātha bhāryayā saha suvrataḥ,एतच् छ्रुत्वा पितृवचस् तथेत्य् आह स नागराट् कामरूपम् अवाप्याथ भार्यया सह सुव्रतः
111,84,pitrā mātrā tathā putrai rājyaṃ kṛtvā suvistaram yāte pitari svarlokaṃ putrān sthāpya svake pade,पित्रा मात्रा तथा पुत्रै राज्यं कृत्वा सुविस्तरम् याते पितरि स्वर्लोकं पुत्रान् स्थाप्य स्वके पदे
111,85,bhāryāmātyādisahitas tataḥ śivapuraṃ yayau tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ nāgatīrtham iti śrutam,भार्यामात्यादिसहितस् ततः शिवपुरं ययौ ततः प्रभृति तत् तीर्थं नागतीर्थम् इति श्रुतम्
111,86,yatra nāgeśvaro devo bhogavatyā pratiṣṭhitaḥ tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam,यत्र नागेश्वरो देवो भोगवत्या प्रतिष्ठितः तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
112,1,mātṛtīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām ādhibhir mucyate jantus tattīrthasmaraṇād api,मातृतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् आधिभिर् मुच्यते जन्तुस् तत्तीर्थस्मरणाद् अपि
112,2,devānām asurāṇāṃ ca saṃgaro 'bhūt sudāruṇaḥ nāśaknuvaṃs tadā jetuṃ devā dānavasaṃgaram,देवानाम् असुराणां च संगरो ऽभूत् सुदारुणः नाशक्नुवंस् तदा जेतुं देवा दानवसंगरम्
112,3,tadāham agamaṃ devais tiṣṭhantaṃ śūlapāṇinam astavaṃ vividhair vākyaiḥ kṛtāñjalipuṭaḥ śanaiḥ,तदाहम् अगमं देवैस् तिष्ठन्तं शूलपाणिनम् अस्तवं विविधैर् वाक्यैः कृताञ्जलिपुटः शनैः
112,7,saṃmantrya devair asuraiś ca sarvair yadāhṛtaṃ saṃmathituṃ samudram yat kālakūṭaṃ samabhūn maheśa tat tvāṃ vinā ko grasituṃ samarthaḥ BrP_112.4 puṣpaprahāreṇa jagattrayaṃ yaḥ svādhīnam āpādayituṃ samarthaḥ māro hare 'py anyasurādivandyo vitāyamāno vilayaṃ prayātaḥ BrP_112.5 vimathya vārīśam anaṅgaśatro yad uttamaṃ tat tu divaukasebhyaḥ dattvā viṣaṃ saṃharan nīlakaṇṭha ko vā dhartuṃ tvām ṛte vai samarthaḥ BrP_112.6 tataś ca tuṣṭo bhagavān ādikartā trilocanaḥ,संमन्त्र्य देवैर् असुरैश् च सर्वैर् यदाहृतं संमथितुं समुद्रम् यत् कालकूटं समभून् महेश तत् त्वां विना को ग्रसितुं समर्थः ब्र्प्_११२.४ पुष्पप्रहारेण जगत्त्रयं यः स्वाधीनम् आपादयितुं समर्थः मारो हरे ऽप्य् अन्यसुरादिवन्द्यो वितायमानो विलयं प्रयातः ब्र्प्_११२.५ विमथ्य वारीशम् अनङ्गशत्रो यद् उत्तमं तत् तु दिवौकसेभ्यः दत्त्वा विषं संहरन् नीलकण्ठ को वा धर्तुं त्वाम् ऋते वै समर्थः ब्र्प्_११२.६ ततश् च तुष्टो भगवान् आदिकर्ता त्रिलोचनः
112,8,dāsye 'haṃ yad abhīṣṭaṃ vo bruvantu surasattamāḥ,दास्ये ऽहं यद् अभीष्टं वो ब्रुवन्तु सुरसत्तमाः
112,9,dānavebhyo bhayaṃ ghoraṃ tatraihi vṛṣabhadhvaja jahi śatrūn surān pāhi nāthavantas tvayā prabho,दानवेभ्यो भयं घोरं तत्रैहि वृषभध्वज जहि शत्रून् सुरान् पाहि नाथवन्तस् त्वया प्रभो
112,10,niṣkāraṇaḥ suhṛc chaṃbho nābhaviṣyad bhavān yadi tadākariṣyan kim iva duḥkhārtāḥ sarvadehinaḥ,निष्कारणः सुहृच् छंभो नाभविष्यद् भवान् यदि तदाकरिष्यन् किम् इव दुःखार्ताः सर्वदेहिनः
112,11,ity uktas tatkṣaṇāt prāyād yatra te devaśatravaḥ tatra tad yuddham abhavac chaṃkareṇa suradviṣām,इत्य् उक्तस् तत्क्षणात् प्रायाद् यत्र ते देवशत्रवः तत्र तद् युद्धम् अभवच् छंकरेण सुरद्विषाम्
112,12,tatas trilocanaḥ śrāntas tamorūpadharaḥ śivaḥ lalāṭād vyapataṃs tasya yudhyataḥ svedabindavaḥ,ततस् त्रिलोचनः श्रान्तस् तमोरूपधरः शिवः ललाटाद् व्यपतंस् तस्य युध्यतः स्वेदबिन्दवः
112,13,sa saṃharan daityagaṇāṃs tāmasīṃ mūrtim āśritaḥ tāṃ mūrtim asurā dṛṣṭvā merupṛṣṭhād bhuvaṃ yayuḥ,स संहरन् दैत्यगणांस् तामसीं मूर्तिम् आश्रितः तां मूर्तिम् असुरा दृष्ट्वा मेरुपृष्ठाद् भुवं ययुः
112,14,sa saṃharan sarvadaityāṃs tadāgacchad bhuvaṃ haraḥ itaś cetaś ca bhītās te 'dhāvan sarvāṃ mahīm imām,स संहरन् सर्वदैत्यांस् तदागच्छद् भुवं हरः इतश् चेतश् च भीतास् ते ऽधावन् सर्वां महीम् इमाम्
112,15,tathaiva kopād rudro 'pi śatrūṃs tān anudhāvati tathaiva yudhyataḥ śaṃbhoḥ patitāḥ svedabindavaḥ,तथैव कोपाद् रुद्रो ऽपि शत्रूंस् तान् अनुधावति तथैव युध्यतः शंभोः पतिताः स्वेदबिन्दवः
112,16,yatra yatra bhuvaṃ prāpto bindur māheśvaro mune tatra tatra śivākārā mātaro jajñire tataḥ,यत्र यत्र भुवं प्राप्तो बिन्दुर् माहेश्वरो मुने तत्र तत्र शिवाकारा मातरो जज्ञिरे ततः
112,17,procur maheśvaraṃ sarvāḥ khādāmas tv asurān iti tataḥ provāca bhagavān sarvaiḥ suragaṇair vṛtaḥ,प्रोचुर् महेश्वरं सर्वाः खादामस् त्व् असुरान् इति ततः प्रोवाच भगवान् सर्वैः सुरगणैर् वृतः
112,18,svargād bhuvam anuprāptā rākṣasās te rasātalam anuprāptās tataḥ sarvāḥ śṛṇvantu mama bhāṣitam,स्वर्गाद् भुवम् अनुप्राप्ता राक्षसास् ते रसातलम् अनुप्राप्तास् ततः सर्वाः शृण्वन्तु मम भाषितम्
112,19,yatra yatra dviṣo yānti tatra gacchantu mātaraḥ rasātalam anuprāptā idānīṃ madbhayād dviṣaḥ bhavatyo 'py anugacchantu rasātalam anu dviṣaḥ,यत्र यत्र द्विषो यान्ति तत्र गच्छन्तु मातरः रसातलम् अनुप्राप्ता इदानीं मद्भयाद् द्विषः भवत्यो ऽप्य् अनुगच्छन्तु रसातलम् अनु द्विषः
112,20,tāś ca jagmur bhuvaṃ bhittvā yatra te daityadānavāḥ tān hatvā mātaraḥ sarvān devārīn atibhīṣaṇān,ताश् च जग्मुर् भुवं भित्त्वा यत्र ते दैत्यदानवाः तान् हत्वा मातरः सर्वान् देवारीन् अतिभीषणान्
112,21,punar devān upājagmuḥ pathā tenaiva mātaraḥ gatāś ca mātaro yāvad yāvac ca punar āgatāḥ,पुनर् देवान् उपाजग्मुः पथा तेनैव मातरः गताश् च मातरो यावद् यावच् च पुनर् आगताः
112,22,tāvad devāḥ sthitā āsan gautamītīram āśritāḥ prasthānāt tatra mātṝṇāṃ surāṇāṃ ca pratiṣṭhiteḥ,तावद् देवाः स्थिता आसन् गौतमीतीरम् आश्रिताः प्रस्थानात् तत्र मातॄणां सुराणां च प्रतिष्ठितेः
112,23,pratiṣṭhānaṃ tu tat kṣetraṃ puṇyaṃ vijayavardhanam mātṝṇāṃ yatra cotpattir mātṛtīrthaṃ pṛthak pṛthak,प्रतिष्ठानं तु तत् क्षेत्रं पुण्यं विजयवर्धनम् मातॄणां यत्र चोत्पत्तिर् मातृतीर्थं पृथक् पृथक्
112,24,tatra tatra bilāny āsan rasātalagatāni ca surās tābhyo varān procur loke pūjāṃ yathā śivaḥ,तत्र तत्र बिलान्य् आसन् रसातलगतानि च सुरास् ताभ्यो वरान् प्रोचुर् लोके पूजां यथा शिवः
112,25,prāpnoti tadvan mātṛbhyaḥ pūjā bhavatu sarvadā ity uktvāntardadhur devā āsaṃs tatraiva mātaraḥ,प्राप्नोति तद्वन् मातृभ्यः पूजा भवतु सर्वदा इत्य् उक्त्वान्तर्दधुर् देवा आसंस् तत्रैव मातरः
112,26,yatra yatra sthitā devyo mātṛtīrthaṃ tato viduḥ surāṇām api sevyāni kiṃ punar mānuṣādibhiḥ,यत्र यत्र स्थिता देव्यो मातृतीर्थं ततो विदुः सुराणाम् अपि सेव्यानि किं पुनर् मानुषादिभिः
112,27,teṣu snānam atho dānaṃ pitṝṇāṃ caiva tarpaṇam sarvaṃ tad akṣayaṃ jñeyaṃ śivasya vacanaṃ yathā,तेषु स्नानम् अथो दानं पितॄणां चैव तर्पणम् सर्वं तद् अक्षयं ज्ञेयं शिवस्य वचनं यथा
112,28,yas tv idaṃ śṛṇuyān nityaṃ smared api paṭhet tathā ākhyānaṃ mātṛtīrthānām āyuṣmān sa sukhī bhavet,यस् त्व् इदं शृणुयान् नित्यं स्मरेद् अपि पठेत् तथा आख्यानं मातृतीर्थानाम् आयुष्मान् स सुखी भवेत्
113,1,idam apy aparaṃ tīrthaṃ devānām api durlabham brahmatīrtham iti khyātaṃ bhuktimuktipradaṃ nṛṇām,इदम् अप्य् अपरं तीर्थं देवानाम् अपि दुर्लभम् ब्रह्मतीर्थम् इति ख्यातं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्
113,2,sthiteṣu devasainyeṣu praviṣṭeṣu rasātalam daityeṣu ca muniśreṣṭha tathā mātṛṣu tān anu,स्थितेषु देवसैन्येषु प्रविष्टेषु रसातलम् दैत्येषु च मुनिश्रेष्ठ तथा मातृषु तान् अनु
113,3,madīyaṃ pañcamaṃ vaktraṃ gardabhākṛti bhīṣaṇam tad vaktraṃ devasainyeṣu mayi tiṣṭhaty uvāca ha,मदीयं पञ्चमं वक्त्रं गर्दभाकृति भीषणम् तद् वक्त्रं देवसैन्येषु मयि तिष्ठत्य् उवाच ह
113,4,he daityāḥ kiṃ palāyante na bhayaṃ vo 'stu satvaram āgacchantu surān sarvān bhakṣayiṣye kṣaṇād iti,हे दैत्याः किं पलायन्ते न भयं वो ऽस्तु सत्वरम् आगच्छन्तु सुरान् सर्वान् भक्षयिष्ये क्षणाद् इति
113,5,nivārayantaṃ mām evaṃ bhakṣaṇāyodyataṃ tathā taṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve vitrastā viṣṇum abruvan,निवारयन्तं माम् एवं भक्षणायोद्यतं तथा तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे वित्रस्ता विष्णुम् अब्रुवन्
113,6,trāhi viṣṇo jagannātha brahmaṇo 'sya mukhaṃ luna cakradhṛg vibudhān āha cchedmi cakreṇa vai śiraḥ,त्राहि विष्णो जगन्नाथ ब्रह्मणो ऽस्य मुखं लुन चक्रधृग् विबुधान् आह च्छेद्मि चक्रेण वै शिरः
113,7,kiṃ tu tac chinnam evedaṃ saṃharet sacarācaram mantraṃ brūmo 'tra vibudhāḥ śrūyatāṃ sarvam eva hi,किं तु तच् छिन्नम् एवेदं संहरेत् सचराचरम् मन्त्रं ब्रूमो ऽत्र विबुधाः श्रूयतां सर्वम् एव हि
113,8,trinetraḥ kaśiraś chettā sa ca dhatte na saṃśayaḥ mayā ca śaṃbhuḥ sarvaiś ca stutaḥ proktas tathaiva ca,त्रिनेत्रः कशिरश् छेत्ता स च धत्ते न संशयः मया च शंभुः सर्वैश् च स्तुतः प्रोक्तस् तथैव च
113,10,yāgaḥ kṣaṇī dṛṣṭaphale 'samarthaḥ sa naiva kartuḥ phalatīti matvā phalasya dāne pratibhūr jaṭīti niścitya lokaḥ pratikarma yātaḥ BrP_113.9 tataḥ sureśaḥ saṃtuṣṭo devānāṃ kāryasiddhaye lokānām upakārārthaṃ tathety āha surān prati,यागः क्षणी दृष्टफले ऽसमर्थः स नैव कर्तुः फलतीति मत्वा फलस्य दाने प्रतिभूर् जटीति निश्चित्य लोकः प्रतिकर्म यातः ब्र्प्_११३.९ ततः सुरेशः संतुष्टो देवानां कार्यसिद्धये लोकानाम् उपकारार्थं तथेत्य् आह सुरान् प्रति
113,11,tadvaktraṃ pāparūpaṃ yad bhīṣaṇaṃ lomaharṣaṇam nikṛtya nakhaśastraiś ca kva sthāpyaṃ cety athābravīt,तद्वक्त्रं पापरूपं यद् भीषणं लोमहर्षणम् निकृत्य नखशस्त्रैश् च क्व स्थाप्यं चेत्य् अथाब्रवीत्
113,12,tatrelā vibudhān āha nāhaṃ voḍhuṃ śiraḥ kṣamā rasātalam atho yāsye udadhiś cāpy athābravīt,तत्रेला विबुधान् आह नाहं वोढुं शिरः क्षमा रसातलम् अथो यास्ये उदधिश् चाप्य् अथाब्रवीत्
113,13,śoṣaṃ yāsye kṣaṇād eva punaś cocuḥ śivaṃ surāḥ tvayaivaitad brahmaśiro dhāryaṃ lokānukampayā,शोषं यास्ये क्षणाद् एव पुनश् चोचुः शिवं सुराः त्वयैवैतद् ब्रह्मशिरो धार्यं लोकानुकम्पया
113,14,acchede jagatāṃ nāśaś chede doṣaś ca tādṛśaḥ evaṃ vimṛśya someśo dadhāra kaśiras tadā,अच्छेदे जगतां नाशश् छेदे दोषश् च तादृशः एवं विमृश्य सोमेशो दधार कशिरस् तदा
113,15,tad dṛṣṭvā duṣkaraṃ karma gautamīṃ prāpya pāvanīm astuvañ jagatām īśaṃ praṇayād bhaktitaḥ surāḥ,तद् दृष्ट्वा दुष्करं कर्म गौतमीं प्राप्य पावनीम् अस्तुवञ् जगताम् ईशं प्रणयाद् भक्तितः सुराः
113,17,deveṣv amitraṃ kaśiro 'tibhīmaṃ tān bhakṣaṇāyopagataṃ nikṛtya nakhāgrasūcyā śakalendumaulis tyāge 'pi doṣāt kṛpayānudhatte BrP_113.16 tatra te vibudhāḥ sarve sthitā ye brahmaṇo 'ntike tuṣṭuvur vibudheśānaṃ karma dṛṣṭvātidaivatam,देवेष्व् अमित्रं कशिरो ऽतिभीमं तान् भक्षणायोपगतं निकृत्य नखाग्रसूच्या शकलेन्दुमौलिस् त्यागे ऽपि दोषात् कृपयानुधत्ते ब्र्प्_११३.१६ तत्र ते विबुधाः सर्वे स्थिता ये ब्रह्मणो ऽन्तिके तुष्टुवुर् विबुधेशानं कर्म दृष्ट्वातिदैवतम्
113,18,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ brahmatīrtham iti śrutam adyāpi brahmaṇo rūpaṃ caturmukham avasthitam,ततः प्रभृति तत् तीर्थं ब्रह्मतीर्थम् इति श्रुतम् अद्यापि ब्रह्मणो रूपं चतुर्मुखम् अवस्थितम्
113,19,śiromātraṃ tu yaḥ paśyet sa gacched brahmaṇaḥ padam yatra sthitvā svayaṃ rudro lūnavān brahmaṇaḥ śiraḥ,शिरोमात्रं तु यः पश्येत् स गच्छेद् ब्रह्मणः पदम् यत्र स्थित्वा स्वयं रुद्रो लूनवान् ब्रह्मणः शिरः
113,20,rudratīrthaṃ tad eva syāt tatra sākṣād divākaraḥ devānāṃ ca svarūpeṇa sthito yasmāt tad uttamam,रुद्रतीर्थं तद् एव स्यात् तत्र साक्षाद् दिवाकरः देवानां च स्वरूपेण स्थितो यस्मात् तद् उत्तमम्
113,21,sauryaṃ tīrthaṃ tad ākhyātaṃ sarvakratuphalapradam tatra snātvā raviṃ dṛṣṭvā punarjanma na vidyate,सौर्यं तीर्थं तद् आख्यातं सर्वक्रतुफलप्रदम् तत्र स्नात्वा रविं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते
113,22,mahādevena yac chinnaṃ brahmaṇaḥ pañcamaṃ śiraḥ kṣetre 'vimukte saṃsthāpya devatānāṃ hitaṃ kṛtam,महादेवेन यच् छिन्नं ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः क्षेत्रे ऽविमुक्ते संस्थाप्य देवतानां हितं कृतम्
113,23,brahmatīrthe śiromātraṃ yo dṛṣṭvā gautamītaṭe kṣetre 'vimukte tasyaiva sthāpitaṃ yo 'nupaśyati kapālaṃ brahmaṇaḥ puṇyaṃ brahmahā pūtatāṃ vrajet,ब्रह्मतीर्थे शिरोमात्रं यो दृष्ट्वा गौतमीतटे क्षेत्रे ऽविमुक्ते तस्यैव स्थापितं यो ऽनुपश्यति कपालं ब्रह्मणः पुण्यं ब्रह्महा पूततां व्रजेत्
114,1,avighnaṃ tīrtham ākhyātaṃ sarvavighnavināśanam tatrāpi vṛttam ākhyāsye śṛṇu nārada bhaktitaḥ,अविघ्नं तीर्थम् आख्यातं सर्वविघ्नविनाशनम् तत्रापि वृत्तम् आख्यास्ये शृणु नारद भक्तितः
114,2,devasattre pravṛtte tu gautamyāś cottare taṭe samāptir naiva sattrasya saṃjātā vighnadoṣataḥ,देवसत्त्रे प्रवृत्ते तु गौतम्याश् चोत्तरे तटे समाप्तिर् नैव सत्त्रस्य संजाता विघ्नदोषतः
114,3,tataḥ suragaṇāḥ sarve mām avocan hariṃ tadā tato dhyānagato 'haṃ tān avocaṃ vīkṣya kāraṇam,ततः सुरगणाः सर्वे माम् अवोचन् हरिं तदा ततो ध्यानगतो ऽहं तान् अवोचं वीक्ष्य कारणम्
114,4,vināyakakṛtair vighnair naitat sattraṃ samāpyate tasmāt stuvantu te sarve ādidevaṃ vināyakam,विनायककृतैर् विघ्नैर् नैतत् सत्त्रं समाप्यते तस्मात् स्तुवन्तु ते सर्वे आदिदेवं विनायकम्
114,5,tathety uktvā suragaṇāḥ snātvā te gautamītaṭe astuvan bhaktito devā ādidevaṃ gaṇeśvaram,तथेत्य् उक्त्वा सुरगणाः स्नात्वा ते गौतमीतटे अस्तुवन् भक्तितो देवा आदिदेवं गणेश्वरम्
114,19,yaḥ sarvakāryeṣu sadā surāṇām apīśaviṣṇvambujasaṃbhavānām pūjyo namasyaḥ paricintanīyas taṃ vighnarājaṃ śaraṇaṃ vrajāmaḥ BrP_114.6 na vighnarājena samo 'sti kaścid devo manovāñchitasaṃpradātā niścitya caitat tripurāntako 'pi taṃ pūjayām āsa vadhe purāṇām BrP_114.7 karotu so 'smākam avighnam asmin mahākratau satvaram āmbikeyaḥ dhyātena yenākhiladehabhājāṃ pūrṇā bhaviṣyanti manobhilāṣāḥ BrP_114.8 mahotsavo 'bhūd akhilasya devyā jātaḥ sutaś cintitamātra eva ato 'vadan surasaṃghāḥ kṛtārthāḥ sadyojātaṃ vighnarājaṃ namantaḥ BrP_114.9 yo mātur utsaṅgagato 'tha mātrā nivāryamāṇo 'pi balāc ca candram saṃgopayām āsa pitur jaṭāsu gaṇādhināthasya vinoda eṣaḥ BrP_114.10 papau stanaṃ mātur athāpi tṛpto yo bhrātṛmātsaryakaṣāyabuddhiḥ lambodaras tvaṃ bhava vighnarājo lambodaraṃ nāma cakāra śaṃbhuḥ BrP_114.11 saṃveṣṭito devagaṇair maheśaḥ pravartatāṃ nṛtyam itīty uvāca saṃtoṣito nūpurarāvamātrād gaṇeśvaratve 'bhiṣiṣeca putram BrP_114.12 yo vighnapāśaṃ ca kareṇa bibhrat skandhe kuṭhāraṃ ca tathā pareṇa apūjito vighnam atho 'pi mātuḥ karoti ko vighnapateḥ samo 'nyaḥ BrP_114.13 dharmārthakāmādiṣu pūrvapūjyo devāsuraiḥ pūjyata eva nityam yasyārcanaṃ naiva vināśam asti taṃ pūrvapūjyaṃ prathamaṃ namāmi BrP_114.14 yasyārcanāt prārthanayānurūpāṃ dṛṣṭvā tu sarvasya phalasya siddhim svatantrasāmarthyakṛtātigarvaṃ bhrātṛpriyaṃ tv ākhurathaṃ tam īḍe BrP_114.15 yo mātaraṃ sarasair nṛtyagītais tathābhilāṣair akhilair vinodaiḥ saṃtoṣayām āsa tadātituṣṭaṃ taṃ śrīgaṇeśaṃ śaraṇaṃ prapadye BrP_114.16 suropakārair asuraiś ca yuddhaiḥ stotrair namaskāraparaiś ca mantraiḥ pitṛprasādena sadā samṛddhaṃ taṃ śrīgaṇeśaṃ śaraṇaṃ prapadye BrP_114.17 jaye purāṇām akarot pratīpaṃ pitrāpi harṣāt pratipūjito yaḥ nirvighnatāṃ cāpi punaś cakāra tasmai gaṇeśāya namaskaromi BrP_114.18 iti stutaḥ suragaṇair vighneśaḥ prāha tān punaḥ,यः सर्वकार्येषु सदा सुराणाम् अपीशविष्ण्वम्बुजसंभवानाम् पूज्यो नमस्यः परिचिन्तनीयस् तं विघ्नराजं शरणं व्रजामः ब्र्प्_११४.६ न विघ्नराजेन समो ऽस्ति कश्चिद् देवो मनोवाञ्छितसंप्रदाता निश्चित्य चैतत् त्रिपुरान्तको ऽपि तं पूजयाम् आस वधे पुराणाम् ब्र्प्_११४.७ करोतु सो ऽस्माकम् अविघ्नम् अस्मिन् महाक्रतौ सत्वरम् आम्बिकेयः ध्यातेन येनाखिलदेहभाजां पूर्णा भविष्यन्ति मनोभिलाषाः ब्र्प्_११४.८ महोत्सवो ऽभूद् अखिलस्य देव्या जातः सुतश् चिन्तितमात्र एव अतो ऽवदन् सुरसंघाः कृतार्थाः सद्योजातं विघ्नराजं नमन्तः ब्र्प्_११४.९ यो मातुर् उत्सङ्गगतो ऽथ मात्रा निवार्यमाणो ऽपि बलाच् च चन्द्रम् संगोपयाम् आस पितुर् जटासु गणाधिनाथस्य विनोद एषः ब्र्प्_११४.१० पपौ स्तनं मातुर् अथापि तृप्तो यो भ्रातृमात्सर्यकषायबुद्धिः लम्बोदरस् त्वं भव विघ्नराजो लम्बोदरं नाम चकार शंभुः ब्र्प्_११४.११ संवेष्टितो देवगणैर् महेशः प्रवर्ततां नृत्यम् इतीत्य् उवाच संतोषितो नूपुररावमात्राद् गणेश्वरत्वे ऽभिषिषेच पुत्रम् ब्र्प्_११४.१२ यो विघ्नपाशं च करेण बिभ्रत् स्कन्धे कुठारं च तथा परेण अपूजितो विघ्नम् अथो ऽपि मातुः करोति को विघ्नपतेः समो ऽन्यः ब्र्प्_११४.१३ धर्मार्थकामादिषु पूर्वपूज्यो देवासुरैः पूज्यत एव नित्यम् यस्यार्चनं नैव विनाशम् अस्ति तं पूर्वपूज्यं प्रथमं नमामि ब्र्प्_११४.१४ यस्यार्चनात् प्रार्थनयानुरूपां दृष्ट्वा तु सर्वस्य फलस्य सिद्धिम् स्वतन्त्रसामर्थ्यकृतातिगर्वं भ्रातृप्रियं त्व् आखुरथं तम् ईडे ब्र्प्_११४.१५ यो मातरं सरसैर् नृत्यगीतैस् तथाभिलाषैर् अखिलैर् विनोदैः संतोषयाम् आस तदातितुष्टं तं श्रीगणेशं शरणं प्रपद्ये ब्र्प्_११४.१६ सुरोपकारैर् असुरैश् च युद्धैः स्तोत्रैर् नमस्कारपरैश् च मन्त्रैः पितृप्रसादेन सदा समृद्धं तं श्रीगणेशं शरणं प्रपद्ये ब्र्प्_११४.१७ जये पुराणाम् अकरोत् प्रतीपं पित्रापि हर्षात् प्रतिपूजितो यः निर्विघ्नतां चापि पुनश् चकार तस्मै गणेशाय नमस्करोमि ब्र्प्_११४.१८ इति स्तुतः सुरगणैर् विघ्नेशः प्राह तान् पुनः
114,20,ito nirvighnatā sattre mattaḥ syād asurāriṇaḥ,इतो निर्विघ्नता सत्त्रे मत्तः स्याद् असुरारिणः
114,21,devasattre nivṛtte tu gaṇeśaḥ prāha tān surān,देवसत्त्रे निवृत्ते तु गणेशः प्राह तान् सुरान्
114,22,stotreṇānena ye bhaktyā māṃ stoṣyanti yatavratāḥ teṣāṃ dāridryaduḥkhāni na bhaveyuḥ kadācana,स्तोत्रेणानेन ये भक्त्या मां स्तोष्यन्ति यतव्रताः तेषां दारिद्र्यदुःखानि न भवेयुः कदाचन
114,23,atra ye bhaktitaḥ snānaṃ dānaṃ kuryur atandritāḥ teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi bhaveyur iti manyatām,अत्र ये भक्तितः स्नानं दानं कुर्युर् अतन्द्रिताः तेषां सर्वाणि कार्याणि भवेयुर् इति मन्यताम्
114,24,tadvākyasamakālaṃ tu tathety ūcuḥ surā api nivṛtte tu makhe tasmin surā jagmuḥ svam ālayam,तद्वाक्यसमकालं तु तथेत्य् ऊचुः सुरा अपि निवृत्ते तु मखे तस्मिन् सुरा जग्मुः स्वम् आलयम्
114,25,tataḥ prabhṛti tat tīrtham avighnam iti gadyate sarvakāmapradaṃ puṃsāṃ sarvavighnavināśanam,ततः प्रभृति तत् तीर्थम् अविघ्नम् इति गद्यते सर्वकामप्रदं पुंसां सर्वविघ्नविनाशनम्
115,1,śeṣatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradāyakam tasya rūpaṃ pravakṣyāmi yan mayā paribhāṣitam,शेषतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदायकम् तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि यन् मया परिभाषितम्
115,2,śeṣo nāma mahānāgo rasātalapatiḥ prabhuḥ sarvanāgaiḥ parivṛto rasātalam athābhyagāt,शेषो नाम महानागो रसातलपतिः प्रभुः सर्वनागैः परिवृतो रसातलम् अथाभ्यगात्
115,3,rākṣasā daityadanujāḥ praviṣṭā ye rasātalam tair nirasto bhogipatir mām uvācātha vihvalaḥ,राक्षसा दैत्यदनुजाः प्रविष्टा ये रसातलम् तैर् निरस्तो भोगिपतिर् माम् उवाचाथ विह्वलः
115,4,rasātalaṃ tvayā dattaṃ rākṣasānāṃ mamāpi ca te me sthānaṃ na dāsyanti tasmāt tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ,रसातलं त्वया दत्तं राक्षसानां ममापि च ते मे स्थानं न दास्यन्ति तस्मात् त्वां शरणं गतः
115,5,tato 'ham abravaṃ nāgaṃ gautamīṃ yāhi pannaga tatra stutvā mahādevaṃ lapsyase tvaṃ manoratham,ततो ऽहम् अब्रवं नागं गौतमीं याहि पन्नग तत्र स्तुत्वा महादेवं लप्स्यसे त्वं मनोरथम्
115,6,nānyo 'sti lokatritaye manorathasamarpakaḥ madvākyaprerito nāgo gaṅgām āplutya yatnataḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā tuṣṭāva tridaśeśvaram,नान्यो ऽस्ति लोकत्रितये मनोरथसमर्पकः मद्वाक्यप्रेरितो नागो गङ्गाम् आप्लुत्य यत्नतः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा तुष्टाव त्रिदशेश्वरम्
115,7,namas trailokyanāthāya dakṣayajñavibhedine ādikartre namas tubhyaṃ namas trailokyarūpiṇe,नमस् त्रैलोक्यनाथाय दक्षयज्ञविभेदिने आदिकर्त्रे नमस् तुभ्यं नमस् त्रैलोक्यरूपिणे
115,8,namaḥ sahasraśirase namaḥ saṃhārakāriṇe somasūryāgnirūpāya jalarūpāya te namaḥ,नमः सहस्रशिरसे नमः संहारकारिणे सोमसूर्याग्निरूपाय जलरूपाय ते नमः
115,9,sarvadā sarvarūpāya kālarūpāya te namaḥ pāhi śaṃkara sarveśa pāhi someśa sarvaga jagannātha namas tubhyaṃ dehi me manasepsitam,सर्वदा सर्वरूपाय कालरूपाय ते नमः पाहि शंकर सर्वेश पाहि सोमेश सर्वग जगन्नाथ नमस् तुभ्यं देहि मे मनसेप्सितम्
115,10,tato maheśvaraḥ prītaḥ prādān nāgepsitān varān vināśāya surārīṇāṃ daityadānavarakṣasām,ततो महेश्वरः प्रीतः प्रादान् नागेप्सितान् वरान् विनाशाय सुरारीणां दैत्यदानवरक्षसाम्
115,11,śeṣāya pradadau śūlaṃ jahy anenāripuṃgavān tataḥ proktaḥ śivenāsau śeṣaḥ śūlena bhogibhiḥ,शेषाय प्रददौ शूलं जह्य् अनेनारिपुंगवान् ततः प्रोक्तः शिवेनासौ शेषः शूलेन भोगिभिः
115,12,rasātalam atho gatvā nijaghāna ripūn raṇe nihatya nāgaḥ śūlena daityadānavarākṣasān,रसातलम् अथो गत्वा निजघान रिपून् रणे निहत्य नागः शूलेन दैत्यदानवराक्षसान्
115,13,nyavartata punar devo yatra śeṣeśvaro haraḥ pathā yena samāyāto devaṃ draṣṭuṃ sa nāgarāṭ,न्यवर्तत पुनर् देवो यत्र शेषेश्वरो हरः पथा येन समायातो देवं द्रष्टुं स नागराट्
115,14,rasātalād yatra devo bilaṃ tatra vyajāyata tasmād bilatalād yātaṃ gāṅgaṃ vāry atipuṇyadam,रसातलाद् यत्र देवो बिलं तत्र व्यजायत तस्माद् बिलतलाद् यातं गाङ्गं वार्य् अतिपुण्यदम्
115,15,tad vāri gaṅgām agamad gaṅgāyāḥ saṃgamas tataḥ devasya purataś cāpi kuṇḍaṃ tatra suvistaram,तद् वारि गङ्गाम् अगमद् गङ्गायाः संगमस् ततः देवस्य पुरतश् चापि कुण्डं तत्र सुविस्तरम्
115,16,nāgas tatrākarod dhomaṃ yatra cāgniḥ sadā sthitaḥ soṣṇaṃ tad abhavad vāri gaṅgāyās tatra saṃgamaḥ,नागस् तत्राकरोद् धोमं यत्र चाग्निः सदा स्थितः सोष्णं तद् अभवद् वारि गङ्गायास् तत्र संगमः
115,17,devadevaṃ samārādhya nāgaḥ prīto mahāyaśāḥ rasātalaṃ tato 'bhīṣṭaṃ śivāt prāpya talaṃ yayau,देवदेवं समाराध्य नागः प्रीतो महायशाः रसातलं ततो ऽभीष्टं शिवात् प्राप्य तलं ययौ
115,18,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ nāgatīrtham udāhṛtam sarvakāmapradaṃ puṇyaṃ rogadāridryanāśanam,ततः प्रभृति तत् तीर्थं नागतीर्थम् उदाहृतम् सर्वकामप्रदं पुण्यं रोगदारिद्र्यनाशनम्
115,19,āyurlakṣmīkaraṃ puṇyaṃ snānadānāc ca muktidam śṛṇuyād vā paṭhed bhaktyā yo vāpi smarate tu tat,आयुर्लक्ष्मीकरं पुण्यं स्नानदानाच् च मुक्तिदम् शृणुयाद् वा पठेद् भक्त्या यो वापि स्मरते तु तत्
115,20,tīrthaṃ śeṣeśvaro yatra yatra śaktipradaḥ śivaḥ ekaviṃśatitīrthānām ubhayos tatra tīrayoḥ śatāni muniśārdūla sarvasaṃpatpradāyinām,तीर्थं शेषेश्वरो यत्र यत्र शक्तिप्रदः शिवः एकविंशतितीर्थानाम् उभयोस् तत्र तीरयोः शतानि मुनिशार्दूल सर्वसंपत्प्रदायिनाम्
116,1,mahānalam iti khyātaṃ vaḍavānalam ucyate mahānalo yatra devo vaḍavā yatra sā nadī,महानलम् इति ख्यातं वडवानलम् उच्यते महानलो यत्र देवो वडवा यत्र सा नदी
116,2,tat tīrthaṃ putra vakṣyāmi mṛtyudoṣajarāpaham purāsan naimiṣāraṇye ṛṣayaḥ sattrakāriṇaḥ,तत् तीर्थं पुत्र वक्ष्यामि मृत्युदोषजरापहम् पुरासन् नैमिषारण्ये ऋषयः सत्त्रकारिणः
116,3,śamitāraṃ ca ṛṣayo mṛtyuṃ cakrus tapasvinaḥ vartamāne sattrayāge mṛtyau śamitari sthite,शमितारं च ऋषयो मृत्युं चक्रुस् तपस्विनः वर्तमाने सत्त्रयागे मृत्यौ शमितरि स्थिते
116,4,na mamāra tadā kaścid ubhayaṃ sthāsnu jaṅgamam vinā paśūn muniśreṣṭha martyaṃ cāmartyatāṃ gatam,न ममार तदा कश्चिद् उभयं स्थास्नु जङ्गमम् विना पशून् मुनिश्रेष्ठ मर्त्यं चामर्त्यतां गतम्
116,5,tatas triviṣṭape śūnye martye caivātisaṃbhṛte mṛtyunopekṣite devā rākṣasān ūcire tadā,ततस् त्रिविष्टपे शून्ये मर्त्ये चैवातिसंभृते मृत्युनोपेक्षिते देवा राक्षसान् ऊचिरे तदा
116,6,gacchadhvam ṛṣisattraṃ tan nāśayadhvaṃ mahādhvaram iti devavacaḥ śrutvā procus te rākṣasāḥ surān,गच्छध्वम् ऋषिसत्त्रं तन् नाशयध्वं महाध्वरम् इति देववचः श्रुत्वा प्रोचुस् ते राक्षसाः सुरान्
116,7,vidhvaṃsayāmas taṃ yajñam asmākaṃ kiṃ phalaṃ tataḥ pravartate vinā hetuṃ na kopi kvāpi jātucit,विध्वंसयामस् तं यज्ञम् अस्माकं किं फलं ततः प्रवर्तते विना हेतुं न कोपि क्वापि जातुचित्
116,8,devā apy asurān ūcur yajñārdhaṃ bhavatām api bhaved eva tato yāntu ṛṣīṇāṃ sattram uttamam,देवा अप्य् असुरान् ऊचुर् यज्ञार्धं भवताम् अपि भवेद् एव ततो यान्तु ऋषीणां सत्त्रम् उत्तमम्
116,9,te śrutvā tvaritāḥ sarve yatra yajñaḥ pravartate jagmus tatra vināśāya devavākyād viśeṣataḥ,ते श्रुत्वा त्वरिताः सर्वे यत्र यज्ञः प्रवर्तते जग्मुस् तत्र विनाशाय देववाक्याद् विशेषतः
116,10,taj jñātvā ṛṣayo mṛtyum āhuḥ kiṃ kurmahe vayam āgatā devavacanād rākṣasā yajñanāśinaḥ,तज् ज्ञात्वा ऋषयो मृत्युम् आहुः किं कुर्महे वयम् आगता देववचनाद् राक्षसा यज्ञनाशिनः
116,11,mṛtyunā saha saṃmantrya naimiṣāraṇyavāsinaḥ sarve tyaktvā svāśramaṃ taṃ śamitrā saha nārada,मृत्युना सह संमन्त्र्य नैमिषारण्यवासिनः सर्वे त्यक्त्वा स्वाश्रमं तं शमित्रा सह नारद
116,12,agnimātram upādāya tyaktvā pātrādikaṃ tu yat kratuniṣpattaye jagmur gautamīṃ prati satvarāḥ,अग्निमात्रम् उपादाय त्यक्त्वा पात्रादिकं तु यत् क्रतुनिष्पत्तये जग्मुर् गौतमीं प्रति सत्वराः
116,13,tatra snātvā maheśānaṃ rakṣaṇāyopatasthire kṛtāñjalipuṭās te tu tuṣṭuvus tridaśeśvaram,तत्र स्नात्वा महेशानं रक्षणायोपतस्थिरे कृताञ्जलिपुटास् ते तु तुष्टुवुस् त्रिदशेश्वरम्
116,15,yo līlayā viśvam idaṃ cakāra dhātā vidhātā bhuvanatrayasya yo viśvarūpaḥ sadasatparo yaḥ someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmaḥ BrP_116.14 icchāmātreṇa yaḥ sarvaṃ hanti pāti karoti ca tam ahaṃ tridaśeśānaṃ śaraṇaṃ yāmi śaṃkaram,यो लीलया विश्वम् इदं चकार धाता विधाता भुवनत्रयस्य यो विश्वरूपः सदसत्परो यः सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामः ब्र्प्_११६.१४ इच्छामात्रेण यः सर्वं हन्ति पाति करोति च तम् अहं त्रिदशेशानं शरणं यामि शंकरम्
116,16,mahānalaṃ mahākāyaṃ mahānāgavibhūṣaṇam mahāmūrtidharaṃ devaṃ śaraṇaṃ yāmi śaṃkaram,महानलं महाकायं महानागविभूषणम् महामूर्तिधरं देवं शरणं यामि शंकरम्
116,17,tataḥ provāca bhagavān mṛtyo kā prītir astu te,ततः प्रोवाच भगवान् मृत्यो का प्रीतिर् अस्तु ते
116,18,rākṣasebhyo bhayaṃ ghoram āpannaṃ tridaśeśvara yajñam asmāṃś ca rakṣasva yāvat sattraṃ samāpyate,राक्षसेभ्यो भयं घोरम् आपन्नं त्रिदशेश्वर यज्ञम् अस्मांश् च रक्षस्व यावत् सत्त्रं समाप्यते
116,19,tathā cakāra bhagavāṃs trinetro vṛṣabhadhvajaḥ śamitrā mṛtyunā sattram ṛṣīṇāṃ pūrṇatāṃ yayau,तथा चकार भगवांस् त्रिनेत्रो वृषभध्वजः शमित्रा मृत्युना सत्त्रम् ऋषीणां पूर्णतां ययौ
116,20,haviṣāṃ bhāgadheyāya ājagmur amarāḥ kramāt tān avocan munigaṇāḥ saṃkṣubdhā mṛtyunā saha,हविषां भागधेयाय आजग्मुर् अमराः क्रमात् तान् अवोचन् मुनिगणाः संक्षुब्धा मृत्युना सह
116,21,asmanmakhavināśāya rākṣasāḥ preṣitā yataḥ tasmād bhavadbhyaḥ pāpiṣṭhā rākṣasāḥ santu śatravaḥ,अस्मन्मखविनाशाय राक्षसाः प्रेषिता यतः तस्माद् भवद्भ्यः पापिष्ठा राक्षसाः सन्तु शत्रवः
116,22,tataḥ prabhṛti devānāṃ rākṣasā vairiṇo 'bhavan kṛtyāṃ ca vaḍavāṃ tatra devāś ca ṛṣayo 'malāḥ,ततः प्रभृति देवानां राक्षसा वैरिणो ऽभवन् कृत्यां च वडवां तत्र देवाश् च ऋषयो ऽमलाः
116,23,mṛtyor bhāryā bhava tvaṃ tām ity uktvā te 'bhyaṣecayan abhiṣekodakaṃ yat tu sā nadī vaḍavābhavat,मृत्योर् भार्या भव त्वं ताम् इत्य् उक्त्वा ते ऽभ्यषेचयन् अभिषेकोदकं यत् तु सा नदी वडवाभवत्
116,24,mṛtyunā sthāpitaṃ liṅgaṃ mahānalam iti śrutam tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ vaḍavāsaṃgamaṃ viduḥ,मृत्युना स्थापितं लिङ्गं महानलम् इति श्रुतम् ततः प्रभृति तत् तीर्थं वडवासंगमं विदुः
116,25,mahānalo yatra devas tat tīrthaṃ bhuktimuktidam sahasraṃ tatra tīrthānāṃ sarvābhīṣṭapradāyinām ubhayos tīrayos tatra smaraṇād aghaghātinām,महानलो यत्र देवस् तत् तीर्थं भुक्तिमुक्तिदम् सहस्रं तत्र तीर्थानां सर्वाभीष्टप्रदायिनाम् उभयोस् तीरयोस् तत्र स्मरणाद् अघघातिनाम्
117,1,ātmatīrtham iti khyātaṃ bhuktimuktipradaṃ nṛṇām tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi yatra jñāneśvaraḥ śivaḥ,आत्मतीर्थम् इति ख्यातं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् तस्य प्रभावं वक्ष्यामि यत्र ज्ञानेश्वरः शिवः
117,2,datta ity api vikhyātaḥ so 'triputro harapriyaḥ durvāsasaḥ priyo bhrātā sarvajñānaviśāradaḥ sa gatvā pitaraṃ prāha vinayena praṇamya ca,दत्त इत्य् अपि विख्यातः सो ऽत्रिपुत्रो हरप्रियः दुर्वाससः प्रियो भ्राता सर्वज्ञानविशारदः स गत्वा पितरं प्राह विनयेन प्रणम्य च
117,3,brahmajñānaṃ kathaṃ me syāt kaṃ pṛcchāmi kva yāmi ca,ब्रह्मज्ञानं कथं मे स्यात् कं पृच्छामि क्व यामि च
117,4,tac chrutvātriḥ putravākyaṃ dhyātvā vacanam abravīt,तच् छ्रुत्वात्रिः पुत्रवाक्यं ध्यात्वा वचनम् अब्रवीत्
117,5,gautamīṃ putra gaccha tvaṃ tatra stuhi maheśvaram sa tu prīto yadaiva syāt tadā jñānam avāpsyasi,गौतमीं पुत्र गच्छ त्वं तत्र स्तुहि महेश्वरम् स तु प्रीतो यदैव स्यात् तदा ज्ञानम् अवाप्स्यसि
117,6,tathety uktvā tadātreyo gaṅgāṃ gatvā śucir yataḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā bhaktyā tuṣṭāva śaṃkaram,तथेत्य् उक्त्वा तदात्रेयो गङ्गां गत्वा शुचिर् यतः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा भक्त्या तुष्टाव शंकरम्
117,18,saṃsārakūpe patito 'smi daivān mohena gupto bhavaduḥkhapaṅke ajñānanāmnā tamasāvṛto 'haṃ paraṃ na vindāmi surādhinātha BrP_117.7 bhinnas triśūlena balīyasāhaṃ pāpena cintākṣurapāṭitaś ca tapto 'smi pañcendriyatīvratāpaiḥ śrānto 'smi saṃtāraya somanātha BrP_117.8 baddho 'smi dāridryamayaiś ca bandhair hato 'smi rogānalatīvratāpaiḥ krānto 'smy ahaṃ mṛtyubhujaṃgamena bhīto bhṛśaṃ kiṃ karavāṇi śaṃbho BrP_117.9 bhavābhavābhyām atipīḍito 'haṃ tṛṣṇākṣudhābhyāṃ ca rajastamobhyām īdṛkṣayā jarayā cābhibhūtaḥ paśyāvasthāṃ kṛpayā me 'dya nātha BrP_117.10 kāmena kopena ca matsareṇa dambhena darpādibhir apy anekaiḥ ekaikaśaḥ kaṣṭagato 'smi viddhas tvaṃ nāthavad vāraya nātha śatrūn BrP_117.11 kasyāpi kaścit patitasya puṃso duḥkhapraṇodī bhavatīti satyam vinā bhavantaṃ mama somanātha kutrāpi kāruṇyavaco 'pi nāsti BrP_117.12 tāvat sa kopo bhayamohaduḥkhāny ajñānadāridryarujas tathaiva kāmādayo mṛtyur apīha yāvan namaḥ śivāyeti na vacmi vākyam BrP_117.13 na me 'sti dharmo na ca me 'sti bhaktir nāhaṃ vivekī karuṇā kuto me dātāsi tenāśu śaraṇya citte nidhehi someti padaṃ madīye BrP_117.14 yāce na cāhaṃ surabhūpatitvaṃ hṛtpadmamadhye mama somanātha śrīsomapādāmbujasaṃnidhānaṃ yāce vicāryaiva ca tat kuruṣva BrP_117.15 yathā tavāhaṃ vidito 'smi pāpas tathāpi vijñāpanam āśṛṇuṣva saṃśrūyate yatra vacaḥ śiveti tatra sthitiḥ syān mama somanātha BrP_117.16 gaurīpate śaṃkara somanātha viśveśa kāruṇyanidhe 'khilātman saṃstūyate yatra sadeti tatra keṣām api syāt kṛtināṃ nivāsaḥ BrP_117.17 ity ātreyastutiṃ śrutvā tutoṣa bhagavān haraḥ varado 'smīti taṃ prāha yoginaṃ viśvakṛd bhavaḥ,संसारकूपे पतितो ऽस्मि दैवान् मोहेन गुप्तो भवदुःखपङ्के अज्ञाननाम्ना तमसावृतो ऽहं परं न विन्दामि सुराधिनाथ ब्र्प्_११७.७ भिन्नस् त्रिशूलेन बलीयसाहं पापेन चिन्ताक्षुरपाटितश् च तप्तो ऽस्मि पञ्चेन्द्रियतीव्रतापैः श्रान्तो ऽस्मि संतारय सोमनाथ ब्र्प्_११७.८ बद्धो ऽस्मि दारिद्र्यमयैश् च बन्धैर् हतो ऽस्मि रोगानलतीव्रतापैः क्रान्तो ऽस्म्य् अहं मृत्युभुजंगमेन भीतो भृशं किं करवाणि शंभो ब्र्प्_११७.९ भवाभवाभ्याम् अतिपीडितो ऽहं तृष्णाक्षुधाभ्यां च रजस्तमोभ्याम् ईदृक्षया जरया चाभिभूतः पश्यावस्थां कृपया मे ऽद्य नाथ ब्र्प्_११७.१० कामेन कोपेन च मत्सरेण दम्भेन दर्पादिभिर् अप्य् अनेकैः एकैकशः कष्टगतो ऽस्मि विद्धस् त्वं नाथवद् वारय नाथ शत्रून् ब्र्प्_११७.११ कस्यापि कश्चित् पतितस्य पुंसो दुःखप्रणोदी भवतीति सत्यम् विना भवन्तं मम सोमनाथ कुत्रापि कारुण्यवचो ऽपि नास्ति ब्र्प्_११७.१२ तावत् स कोपो भयमोहदुःखान्य् अज्ञानदारिद्र्यरुजस् तथैव कामादयो मृत्युर् अपीह यावन् नमः शिवायेति न वच्मि वाक्यम् ब्र्प्_११७.१३ न मे ऽस्ति धर्मो न च मे ऽस्ति भक्तिर् नाहं विवेकी करुणा कुतो मे दातासि तेनाशु शरण्य चित्ते निधेहि सोमेति पदं मदीये ब्र्प्_११७.१४ याचे न चाहं सुरभूपतित्वं हृत्पद्ममध्ये मम सोमनाथ श्रीसोमपादाम्बुजसंनिधानं याचे विचार्यैव च तत् कुरुष्व ब्र्प्_११७.१५ यथा तवाहं विदितो ऽस्मि पापस् तथापि विज्ञापनम् आशृणुष्व संश्रूयते यत्र वचः शिवेति तत्र स्थितिः स्यान् मम सोमनाथ ब्र्प्_११७.१६ गौरीपते शंकर सोमनाथ विश्वेश कारुण्यनिधे ऽखिलात्मन् संस्तूयते यत्र सदेति तत्र केषाम् अपि स्यात् कृतिनां निवासः ब्र्प्_११७.१७ इत्य् आत्रेयस्तुतिं श्रुत्वा तुतोष भगवान् हरः वरदो ऽस्मीति तं प्राह योगिनं विश्वकृद् भवः
117,19,ātmajñānaṃ ca muktiṃ ca bhuktiṃ ca vipulāṃ tvayi tīrthasyāpi ca māhātmyaṃ varo 'yaṃ tridaśārcita,आत्मज्ञानं च मुक्तिं च भुक्तिं च विपुलां त्वयि तीर्थस्यापि च माहात्म्यं वरो ऽयं त्रिदशार्चित
117,20,evam astv iti taṃ śaṃbhur uktvā cāntaradhīyata tataḥ prabhṛti tat tīrtham ātmatīrthaṃ vidur budhāḥ tatra snānena dānena muktiḥ syād iha nārada,एवम् अस्त्व् इति तं शंभुर् उक्त्वा चान्तरधीयत ततः प्रभृति तत् तीर्थम् आत्मतीर्थं विदुर् बुधाः तत्र स्नानेन दानेन मुक्तिः स्याद् इह नारद
118,1,aśvatthatīrtham ākhyātaṃ pippalaṃ ca tataḥ param uttare mandatīrthaṃ tu tatra vyuṣṭim itaḥ śṛṇu,अश्वत्थतीर्थम् आख्यातं पिप्पलं च ततः परम् उत्तरे मन्दतीर्थं तु तत्र व्युष्टिम् इतः शृणु
118,2,purā tv agastyo bhagavān dakṣiṇāśāpatiḥ prabhuḥ devais tu preritaḥ pūrvaṃ vindhyasya prārthanaṃ prati,पुरा त्व् अगस्त्यो भगवान् दक्षिणाशापतिः प्रभुः देवैस् तु प्रेरितः पूर्वं विन्ध्यस्य प्रार्थनं प्रति
118,3,sa śanair vindhyam abhyāgāt sahasramunibhir vṛtaḥ tam āgatya nagaśreṣṭhaṃ bahuvṛkṣasamākulam,स शनैर् विन्ध्यम् अभ्यागात् सहस्रमुनिभिर् वृतः तम् आगत्य नगश्रेष्ठं बहुवृक्षसमाकुलम्
118,4,spardhinaṃ merubhānubhyāṃ vindhyaṃ śṛṅgaśatair vṛtam atyunnataṃ nagaṃ dhīro lopāmudrāpatir muniḥ,स्पर्धिनं मेरुभानुभ्यां विन्ध्यं शृङ्गशतैर् वृतम् अत्युन्नतं नगं धीरो लोपामुद्रापतिर् मुनिः
118,5,kṛtātithyo dvijaiḥ sārdhaṃ praśasya ca nagaṃ punaḥ idam āha muniśreṣṭho devakāryārthasiddhaye,कृतातिथ्यो द्विजैः सार्धं प्रशस्य च नगं पुनः इदम् आह मुनिश्रेष्ठो देवकार्यार्थसिद्धये
118,6,ahaṃ yāmi nagaśreṣṭha munibhis tattvadarśibhiḥ tīrthayātrāṃ karomīti dakṣiṇāśāṃ vrajāmy aham,अहं यामि नगश्रेष्ठ मुनिभिस् तत्त्वदर्शिभिः तीर्थयात्रां करोमीति दक्षिणाशां व्रजाम्य् अहम्
118,7,dehi mārgaṃ nagapate ātithyaṃ dehi yācate yāvad āgamanaṃ me syāt sthātavyaṃ tāvad eva hi,देहि मार्गं नगपते आतिथ्यं देहि याचते यावद् आगमनं मे स्यात् स्थातव्यं तावद् एव हि
118,8,nānyathā bhavitavyaṃ te tathety āha nagottamaḥ ākrāman dakṣiṇām āśāṃ tair vṛto munibhir muniḥ,नान्यथा भवितव्यं ते तथेत्य् आह नगोत्तमः आक्रामन् दक्षिणाम् आशां तैर् वृतो मुनिभिर् मुनिः
118,9,śanaiḥ sa gautamīm āgāt sattrayāgāya dīkṣitaḥ yāvat saṃvatsaraṃ sattram akarod ṛṣibhir vṛtaḥ,शनैः स गौतमीम् आगात् सत्त्रयागाय दीक्षितः यावत् संवत्सरं सत्त्रम् अकरोद् ऋषिभिर् वृतः
118,10,kaiṭabhasya sutau pāpau rākṣasau dharmakaṇṭakau aśvatthaḥ pippalaś ceti vikhyātau tridaśālaye,कैटभस्य सुतौ पापौ राक्षसौ धर्मकण्टकौ अश्वत्थः पिप्पलश् चेति विख्यातौ त्रिदशालये
118,11,aśvattho 'śvattharūpeṇa pippalo brahmarūpadhṛk tāv ubhāv antaraṃ prepsū yajñavidhvaṃsanāya tu,अश्वत्थो ऽश्वत्थरूपेण पिप्पलो ब्रह्मरूपधृक् ताव् उभाव् अन्तरं प्रेप्सू यज्ञविध्वंसनाय तु
118,12,kurutāṃ kāṅkṣitaṃ rūpaṃ dānavau pāpacetasau aśvattho vṛkṣarūpeṇa pippalo brāhmaṇākṛtiḥ,कुरुतां काङ्क्षितं रूपं दानवौ पापचेतसौ अश्वत्थो वृक्षरूपेण पिप्पलो ब्राह्मणाकृतिः
118,13,ubhau tau brāhmaṇān nityaṃ pīḍayetāṃ tapodhana ālabhante ca ye 'śvatthaṃ tāṃs tān aśnāty asau taruḥ,उभौ तौ ब्राह्मणान् नित्यं पीडयेतां तपोधन आलभन्ते च ये ऽश्वत्थं तांस् तान् अश्नात्य् असौ तरुः
118,14,pippalaḥ sāmago bhūtvā śiṣyān aśnāti rākṣasaḥ tasmād adyāpi vipreṣu sāmago 'tīva niṣkṛpaḥ,पिप्पलः सामगो भूत्वा शिष्यान् अश्नाति राक्षसः तस्माद् अद्यापि विप्रेषु सामगो ऽतीव निष्कृपः
118,15,kṣīyamāṇān dvijān dṛṣṭvā munayo rākṣasāv imau iti buddhvā mahāprājñā dakṣiṇaṃ tīram āśritam,क्षीयमाणान् द्विजान् दृष्ट्वा मुनयो राक्षसाव् इमौ इति बुद्ध्वा महाप्राज्ञा दक्षिणं तीरम् आश्रितम्
118,16,sauriṃ śanaiścaraṃ mandaṃ tapasyantaṃ dhṛtavratam gatvā munigaṇāḥ sarve rakṣaḥkarma nyavedayan,सौरिं शनैश्चरं मन्दं तपस्यन्तं धृतव्रतम् गत्वा मुनिगणाः सर्वे रक्षःकर्म न्यवेदयन्
118,17,saurir munigaṇān āha pūrṇe tapasi me dvijāḥ rākṣasau hanmy apūrṇe tu tapasy akṣama eva hi,सौरिर् मुनिगणान् आह पूर्णे तपसि मे द्विजाः राक्षसौ हन्म्य् अपूर्णे तु तपस्य् अक्षम एव हि
118,18,punaḥ procur munigaṇā dāsyāmas te tapo mahat ity ukto brāhmaṇaiḥ sauriḥ kṛtam ity āha tān api,पुनः प्रोचुर् मुनिगणा दास्यामस् ते तपो महत् इत्य् उक्तो ब्राह्मणैः सौरिः कृतम् इत्य् आह तान् अपि
118,19,saurir brāhmaṇaveṣeṇa prāyād aśvattharūpiṇam rākṣasaṃ brāhmaṇo bhūtvā pradakṣiṇam athākarot,सौरिर् ब्राह्मणवेषेण प्रायाद् अश्वत्थरूपिणम् राक्षसं ब्राह्मणो भूत्वा प्रदक्षिणम् अथाकरोत्
118,20,pradakṣiṇaṃ tu kurvāṇaṃ mene brāhmaṇam eva tam nityavad rākṣasaḥ pāpo bhakṣayām āsa māyayā,प्रदक्षिणं तु कुर्वाणं मेने ब्राह्मणम् एव तम् नित्यवद् राक्षसः पापो भक्षयाम् आस मायया
118,21,tasya kāyaṃ samāviśya cakṣuṣāntrāṇy apaśyata dṛṣṭaḥ sa rākṣasaḥ pāpo mandena ravisūnunā,तस्य कायं समाविश्य चक्षुषान्त्राण्य् अपश्यत दृष्टः स राक्षसः पापो मन्देन रविसूनुना
118,22,bhasmībhūtaḥ kṣaṇenaiva girir vajrahato yathā aśvatthaṃ bhasmasāt kṛtvā anyaṃ brāhmaṇarūpiṇam,भस्मीभूतः क्षणेनैव गिरिर् वज्रहतो यथा अश्वत्थं भस्मसात् कृत्वा अन्यं ब्राह्मणरूपिणम्
118,23,rākṣasaṃ pāpanilayam eka eva tam abhyagāt adhīyāno vipra iva śiṣyarūpo vinītavat,राक्षसं पापनिलयम् एक एव तम् अभ्यगात् अधीयानो विप्र इव शिष्यरूपो विनीतवत्
118,24,pippalaḥ pūrvavac cāpi bhakṣayām āsa bhānujam sa bhakṣitaḥ pūrvavac ca kukṣāv antrāṇy avaikṣata,पिप्पलः पूर्ववच् चापि भक्षयाम् आस भानुजम् स भक्षितः पूर्ववच् च कुक्षाव् अन्त्राण्य् अवैक्षत
118,25,tenālokitamātro 'sau rākṣaso bhasmasād abhūt ubhau hatvā bhānusutaḥ kiṃ kṛtyaṃ me vadantv atha,तेनालोकितमात्रो ऽसौ राक्षसो भस्मसाद् अभूत् उभौ हत्वा भानुसुतः किं कृत्यं मे वदन्त्व् अथ
118,26,munayo jātasaṃharṣāḥ sarva eva tapasvinaḥ tataḥ prasannā hy abhavann ṛṣayo 'gastyapūrvakāḥ,मुनयो जातसंहर्षाः सर्व एव तपस्विनः ततः प्रसन्ना ह्य् अभवन्न् ऋषयो ऽगस्त्यपूर्वकाः
118,27,varān dadur yathākāmaṃ sauraye mandagāmine sa prīto brāhmaṇān āha śaniḥ sūryasuto balī,वरान् ददुर् यथाकामं सौरये मन्दगामिने स प्रीतो ब्राह्मणान् आह शनिः सूर्यसुतो बली
118,28,maddvāre niyatā ye ca kurvanty aśvatthalambhanam teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi syuḥ pīḍā madbhavā na ca,मद्द्वारे नियता ये च कुर्वन्त्य् अश्वत्थलम्भनम् तेषां सर्वाणि कार्याणि स्युः पीडा मद्भवा न च
118,29,tīrthe cāśvatthasaṃjñe vai snānaṃ kurvanti ye narāḥ teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi bhaveyur aparo varaḥ,तीर्थे चाश्वत्थसंज्ञे वै स्नानं कुर्वन्ति ये नराः तेषां सर्वाणि कार्याणि भवेयुर् अपरो वरः
118,30,mandavāre tu ye 'śvatthaṃ prātar utthāya mānavāḥ ālabhante ca teṣāṃ vai grahapīḍā vyapohatu,मन्दवारे तु ये ऽश्वत्थं प्रातर् उत्थाय मानवाः आलभन्ते च तेषां वै ग्रहपीडा व्यपोहतु
118,31,tataḥ prabhṛti tat tīrtham aśvatthaṃ pippalaṃ viduḥ tīrthaṃ śanaiścaraṃ tatra tatrāgastyaṃ ca sāttrikam,ततः प्रभृति तत् तीर्थम् अश्वत्थं पिप्पलं विदुः तीर्थं शनैश्चरं तत्र तत्रागस्त्यं च सात्त्रिकम्
118,32,yājñikaṃ cāpi tat tīrthaṃ sāmagaṃ tīrtham eva ca ityādyaṣṭottarāṇy āsan sahasrāṇy atha ṣoḍaśa teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sattrayāgaphalapradam,याज्ञिकं चापि तत् तीर्थं सामगं तीर्थम् एव च इत्याद्यष्टोत्तराण्य् आसन् सहस्राण्य् अथ षोडश तेषु स्नानं च दानं च सत्त्रयागफलप्रदम्
119,1,somatīrtham iti khyātaṃ tad apy uktaṃ mahātmabhiḥ tatra snānena dānena somapānaphalaṃ labhet,सोमतीर्थम् इति ख्यातं तद् अप्य् उक्तं महात्मभिः तत्र स्नानेन दानेन सोमपानफलं लभेत्
119,2,jagatāṃ mātaraḥ pūrvam oṣadhyo jīvasaṃmatāḥ mamāpi mātaro devyaḥ pūrvāsāṃ pūrvavattarāḥ,जगतां मातरः पूर्वम् ओषध्यो जीवसंमताः ममापि मातरो देव्यः पूर्वासां पूर्ववत्तराः
119,3,āsu pratiṣṭhito dharmaḥ svādhyāyo yajñakarma ca ābhir eva dhṛtaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram,आसु प्रतिष्ठितो धर्मः स्वाध्यायो यज्ञकर्म च आभिर् एव धृतं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
119,4,aśeṣarogopaśamo bhavaty ābhir asaṃśayam annam etābhir eva syād aśeṣaprāṇarakṣaṇam atrauṣadhyo jagadvandyā mām ūcur anahaṃkṛtāḥ,अशेषरोगोपशमो भवत्य् आभिर् असंशयम् अन्नम् एताभिर् एव स्याद् अशेषप्राणरक्षणम् अत्रौषध्यो जगद्वन्द्या माम् ऊचुर् अनहंकृताः
119,5,asmākaṃ tvaṃ patiṃ dehi rājānaṃ surasattama,अस्माकं त्वं पतिं देहि राजानं सुरसत्तम
119,6,tac chrutvā vacanaṃ tāsāṃ mayoktā oṣadhīr idam patiṃ prāpsyatha sarvāś ca rājānaṃ prītivardhanam,तच् छ्रुत्वा वचनं तासां मयोक्ता ओषधीर् इदम् पतिं प्राप्स्यथ सर्वाश् च राजानं प्रीतिवर्धनम्
119,7,rājānam iti tac chrutvā tā mām ūcuḥ punar mune gantavyaṃ kva punaś coktā gautamīṃ yāntu mātaraḥ,राजानम् इति तच् छ्रुत्वा ता माम् ऊचुः पुनर् मुने गन्तव्यं क्व पुनश् चोक्ता गौतमीं यान्तु मातरः
119,8,tuṣṭāyām atha tasyāṃ vo rājā syāl lokapūjitaḥ tāś ca gatvā muniśreṣṭha tuṣṭuvur gautamīṃ nadīm,तुष्टायाम् अथ तस्यां वो राजा स्याल् लोकपूजितः ताश् च गत्वा मुनिश्रेष्ठ तुष्टुवुर् गौतमीं नदीम्
119,13,kiṃ vākariṣyan bhavavartino janā nānāghasaṃghābhibhavāc ca duḥkhitāḥ na cāgamiṣyad bhavatī bhuvaṃ cet puṇyodake gautami śaṃbhukānte BrP_119.9 ko vetti bhāgyaṃ naradehabhājāṃ mahīgatānāṃ saritām adhīśe eṣāṃ mahāpātakasaṃghahantrī tvam amba gaṅge sulabhā sadaiva BrP_119.10 na te vibhūtiṃ nanu vetti ko 'pi trailokyavandye jagadamba gaṅge gaurīsamāliṅgitavigraho 'pi dhatte smarāriḥ śirasāpi yat tvām BrP_119.11 namo 'stu te mātar abhīṣṭadāyini namo 'stu te brahmamaye 'ghanāśini namo 'stu te viṣṇupadābjaniḥsṛte namo 'stu te śaṃbhujaṭāviniḥsṛte BrP_119.12 ity evaṃ stuvatām īśā kiṃ dadāmīty avocata,किं वाकरिष्यन् भववर्तिनो जना नानाघसंघाभिभवाच् च दुःखिताः न चागमिष्यद् भवती भुवं चेत् पुण्योदके गौतमि शंभुकान्ते ब्र्प्_११९.९ को वेत्ति भाग्यं नरदेहभाजां महीगतानां सरिताम् अधीशे एषां महापातकसंघहन्त्री त्वम् अम्ब गङ्गे सुलभा सदैव ब्र्प्_११९.१० न ते विभूतिं ननु वेत्ति को ऽपि त्रैलोक्यवन्द्ये जगदम्ब गङ्गे गौरीसमालिङ्गितविग्रहो ऽपि धत्ते स्मरारिः शिरसापि यत् त्वाम् ब्र्प्_११९.११ नमो ऽस्तु ते मातर् अभीष्टदायिनि नमो ऽस्तु ते ब्रह्ममये ऽघनाशिनि नमो ऽस्तु ते विष्णुपदाब्जनिःसृते नमो ऽस्तु ते शंभुजटाविनिःसृते ब्र्प्_११९.१२ इत्य् एवं स्तुवताम् ईशा किं ददामीत्य् अवोचत
119,14,patiṃ dehi jaganmātā rājānam atitejasam,पतिं देहि जगन्माता राजानम् अतितेजसम्
119,15,tadovāca nadī gaṅgā oṣadhīs tā idaṃ vacaḥ,तदोवाच नदी गङ्गा ओषधीस् ता इदं वचः
119,16,ahaṃ cāmṛtarūpāsmi oṣadhyo mātaro 'mṛtāḥ tādṛśaṃ cāmṛtātmānaṃ patiṃ somaṃ dadāmi vaḥ,अहं चामृतरूपास्मि ओषध्यो मातरो ऽमृताः तादृशं चामृतात्मानं पतिं सोमं ददामि वः
119,17,devāś ca ṛṣayo vākyaṃ menire soma eva ca oṣadhyaś cāpi tad vākyaṃ tato jagmuḥ svam ālayam,देवाश् च ऋषयो वाक्यं मेनिरे सोम एव च ओषध्यश् चापि तद् वाक्यं ततो जग्मुः स्वम् आलयम्
119,18,yatra cāpur mahauṣadhyo rājānam amṛtātmakam somaṃ samastasaṃtāpapāpasaṃghanivārakam,यत्र चापुर् महौषध्यो राजानम् अमृतात्मकम् सोमं समस्तसंतापपापसंघनिवारकम्
119,19,somatīrthaṃ tu tat khyātaṃ somapānaphalapradam tatra snānena dānena pitaraḥ svargam āpnuyuḥ,सोमतीर्थं तु तत् ख्यातं सोमपानफलप्रदम् तत्र स्नानेन दानेन पितरः स्वर्गम् आप्नुयुः
119,20,ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ paṭhed vā bhaktitaḥ smaret dīrgham āyur avāpnoti sa putrī dhanavān bhavet,य इदं शृणुयान् नित्यं पठेद् वा भक्तितः स्मरेत् दीर्घम् आयुर् अवाप्नोति स पुत्री धनवान् भवेत्
120,1,dhānyatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām subhikṣaṃ kṣemadaṃ puṃsāṃ sarvāpadvinivāraṇam,धान्यतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदं नृणाम् सुभिक्षं क्षेमदं पुंसां सर्वापद्विनिवारणम्
120,2,oṣadhyaḥ somarājānaṃ patiṃ prāpya mudānvitāḥ ūcuḥ sarvasya lokasya gaṅgāyāś cepsitaṃ vacaḥ,ओषध्यः सोमराजानं पतिं प्राप्य मुदान्विताः ऊचुः सर्वस्य लोकस्य गङ्गायाश् चेप्सितं वचः
120,3,vaidikī puṇyagāthāsti yāṃ vai vedavido viduḥ bhūmiṃ sasyavatīṃ kaścin mātaraṃ mātṛsaṃmitām,वैदिकी पुण्यगाथास्ति यां वै वेदविदो विदुः भूमिं सस्यवतीं कश्चिन् मातरं मातृसंमिताम्
120,4,gaṅgāsamīpe yo dadyāt sarvakāmān avāpnuyāt bhūmiṃ sasyavatīṃ gāś ca oṣadhīś ca mudānvitaḥ,गङ्गासमीपे यो दद्यात् सर्वकामान् अवाप्नुयात् भूमिं सस्यवतीं गाश् च ओषधीश् च मुदान्वितः
120,5,viṣṇubrahmeśarūpāya yo dadyād bhaktimān naraḥ sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt sarvakāmān avāpnuyāt,विष्णुब्रह्मेशरूपाय यो दद्याद् भक्तिमान् नरः सर्वं तद् अक्षयं विद्यात् सर्वकामान् अवाप्नुयात्
120,6,oṣadhyaḥ somarājanyāḥ somaś cāpy oṣadhīpatiḥ iti jñātvā brahmavida oṣadhīr yaḥ pradāsyati,ओषध्यः सोमराजन्याः सोमश् चाप्य् ओषधीपतिः इति ज्ञात्वा ब्रह्मविद ओषधीर् यः प्रदास्यति
120,7,sarvān kāmān avāpnoti brahmaloke mahīyate tā eva somarājanyāḥ prītāḥ procuḥ punaḥ punaḥ,सर्वान् कामान् अवाप्नोति ब्रह्मलोके महीयते ता एव सोमराजन्याः प्रीताः प्रोचुः पुनः पुनः
120,8,yo 'smān dadāti gaṅgāyāṃ taṃ rājan pārayāmasi tvam uttamaś cauṣadhīśa tvadadhīnaṃ carācaram,यो ऽस्मान् ददाति गङ्गायां तं राजन् पारयामसि त्वम् उत्तमश् चौषधीश त्वदधीनं चराचरम्
120,9,oṣadhayaḥ saṃvadante somena saha rājñā yo 'smān dadāti viprebhyas taṃ rājan pārayāmasi,ओषधयः संवदन्ते सोमेन सह राज्ञा यो ऽस्मान् ददाति विप्रेभ्यस् तं राजन् पारयामसि
120,10,vayaṃ ca brahmarūpiṇyaḥ prāṇarūpiṇya eva ca yo 'smān dadāti viprebhyas taṃ rājan pārayāmasi,वयं च ब्रह्मरूपिण्यः प्राणरूपिण्य एव च यो ऽस्मान् ददाति विप्रेभ्यस् तं राजन् पारयामसि
120,11,asmān dadāti yo nityaṃ brāhmaṇebhyo jitavrataḥ upāstir asti sāsmākaṃ taṃ rājan pārayāmasi,अस्मान् ददाति यो नित्यं ब्राह्मणेभ्यो जितव्रतः उपास्तिर् अस्ति सास्माकं तं राजन् पारयामसि
120,12,sthāvaraṃ jaṅgamaṃ kiṃcid asmābhir vyāpṛtaṃ jagat yo 'smān dadāti viprebhyas taṃ rājan pārayāmasi,स्थावरं जङ्गमं किंचिद् अस्माभिर् व्यापृतं जगत् यो ऽस्मान् ददाति विप्रेभ्यस् तं राजन् पारयामसि
120,13,havyaṃ kavyaṃ yad amṛtaṃ yat kiṃcid upabhujyate tadgarīyaś ca yo dadyāt taṃ rājan pārayāmasi,हव्यं कव्यं यद् अमृतं यत् किंचिद् उपभुज्यते तद्गरीयश् च यो दद्यात् तं राजन् पारयामसि
120,14,ity etāṃ vaidikīṃ gāthāṃ yaḥ śṛṇoti smareta vā paṭhate bhaktim āpannas taṃ rājan pārayāmasi,इत्य् एतां वैदिकीं गाथां यः शृणोति स्मरेत वा पठते भक्तिम् आपन्नस् तं राजन् पारयामसि
120,15,yatraiṣā paṭhitā gāthā somena saha rājñā gaṅgātīre cauṣadhībhir dhānyatīrthaṃ tad ucyate,यत्रैषा पठिता गाथा सोमेन सह राज्ञा गङ्गातीरे चौषधीभिर् धान्यतीर्थं तद् उच्यते
120,16,tataḥ prabhṛti tat tīrtham auṣadhyaṃ saumyam eva ca amṛtaṃ vedagāthaṃ ca mātṛtīrthaṃ tathaiva ca,ततः प्रभृति तत् तीर्थम् औषध्यं सौम्यम् एव च अमृतं वेदगाथं च मातृतीर्थं तथैव च
120,17,eṣu snānaṃ japo homo dānaṃ ca pitṛtarpaṇam annadānaṃ tu yaḥ kuryāt tad ānantyāya kalpate,एषु स्नानं जपो होमो दानं च पितृतर्पणम् अन्नदानं तु यः कुर्यात् तद् आनन्त्याय कल्पते
120,18,ṣaṭśatādhikasāhasraṃ tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ sarvapāpanihantṝṇāṃ sarvasaṃpadvivardhanam,षट्शताधिकसाहस्रं तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः सर्वपापनिहन्तॄणां सर्वसंपद्विवर्धनम्
121,1,vidarbhāsaṃgamaṃ puṇyaṃ revatīsaṃgamaṃ tathā tatra yad vṛttam ākhyāsye yat purāṇavido viduḥ,विदर्भासंगमं पुण्यं रेवतीसंगमं तथा तत्र यद् वृत्तम् आख्यास्ये यत् पुराणविदो विदुः
121,2,bharadvāja iti khyāta ṛṣir āsīt tapodhikaḥ tasya svasā revatīti kurūpā vikṛtasvarā,भरद्वाज इति ख्यात ऋषिर् आसीत् तपोधिकः तस्य स्वसा रेवतीति कुरूपा विकृतस्वरा
121,3,tāṃ dṛṣṭvā vikṛtāṃ bhrātā bharadvājaḥ pratāpavān cintayā parayā yukto gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe,तां दृष्ट्वा विकृतां भ्राता भरद्वाजः प्रतापवान् चिन्तया परया युक्तो गङ्गाया दक्षिणे तटे
121,4,kasmai dadyām imāṃ kanyāṃ svasāraṃ bhīṣaṇākṛtim na kaścit pratigṛhṇāti dātavyā ca svasā tathā,कस्मै दद्याम् इमां कन्यां स्वसारं भीषणाकृतिम् न कश्चित् प्रतिगृह्णाति दातव्या च स्वसा तथा
121,5,aho bhūyān na kasyāpi kanyā duḥkhaikakāraṇam maraṇaṃ jīvato 'py asya prāṇinas tu pade pade,अहो भूयान् न कस्यापि कन्या दुःखैककारणम् मरणं जीवतो ऽप्य् अस्य प्राणिनस् तु पदे पदे
121,6,evaṃ vimṛśatas tasya svāśrame cātiśobhane draṣṭuṃ munivaraḥ prāyād bharadvājaṃ yatavratam,एवं विमृशतस् तस्य स्वाश्रमे चातिशोभने द्रष्टुं मुनिवरः प्रायाद् भरद्वाजं यतव्रतम्
121,7,dvyaṣṭavarṣaḥ śubhavapuḥ śānto dānto guṇākaraḥ nāmnā kaṭha iti khyāto bharadvājaṃ nanāma saḥ,द्व्यष्टवर्षः शुभवपुः शान्तो दान्तो गुणाकरः नाम्ना कठ इति ख्यातो भरद्वाजं ननाम सः
121,8,vidhivat pūjya taṃ vipraṃ bharadvājaḥ kaṭhaṃ tadā tasyāgamanakāryaṃ ca papraccha purataḥ sthitaḥ,विधिवत् पूज्य तं विप्रं भरद्वाजः कठं तदा तस्यागमनकार्यं च पप्रच्छ पुरतः स्थितः
121,9,kaṭho 'py āha bharadvājaṃ vidyārthy aham upāgataḥ tathā ca darśanākāṅkṣī yad yuktaṃ tad vidhīyatām,कठो ऽप्य् आह भरद्वाजं विद्यार्थ्य् अहम् उपागतः तथा च दर्शनाकाङ्क्षी यद् युक्तं तद् विधीयताम्
121,10,bharadvājaḥ kaṭhaṃ prāha adhīṣva yad abhīpsitam purāṇaṃ smṛtayo vedā dharmasthānāny anekaśaḥ,भरद्वाजः कठं प्राह अधीष्व यद् अभीप्सितम् पुराणं स्मृतयो वेदा धर्मस्थानान्य् अनेकशः
121,11,sarvaṃ vedmi mahāprājña ruciraṃ vada mā ciram kulīno dharmanirato guruśuśrūṣaṇe rataḥ abhimānī śrutadharaḥ śiṣyaḥ puṇyair avāpyate,सर्वं वेद्मि महाप्राज्ञ रुचिरं वद मा चिरम् कुलीनो धर्मनिरतो गुरुशुश्रूषणे रतः अभिमानी श्रुतधरः शिष्यः पुण्यैर् अवाप्यते
121,12,adhyāpayasva bho brahmañ śiṣyaṃ māṃ vītakalmaṣam śuśrūṣaṇarataṃ bhaktaṃ kulīnaṃ satyavādinam,अध्यापयस्व भो ब्रह्मञ् शिष्यं मां वीतकल्मषम् शुश्रूषणरतं भक्तं कुलीनं सत्यवादिनम्
121,13,tathety uktvā bharadvājaḥ prādād vidyām aśeṣataḥ prāptavidyaḥ kaṭhaḥ prīto bharadvājam athābravīt,तथेत्य् उक्त्वा भरद्वाजः प्रादाद् विद्याम् अशेषतः प्राप्तविद्यः कठः प्रीतो भरद्वाजम् अथाब्रवीत्
121,14,iccheyaṃ dakṣiṇāṃ dātuṃ guro tava manaḥpriyām vadasva durlabhaṃ vāpi guro tubhyaṃ namo 'stu te,इच्छेयं दक्षिणां दातुं गुरो तव मनःप्रियाम् वदस्व दुर्लभं वापि गुरो तुभ्यं नमो ऽस्तु ते
121,15,vidyāṃ prāpyāpi ye mohāt svaguroḥ pāritoṣikam na prayacchanti nirayaṃ te yānty ācandratārakam,विद्यां प्राप्यापि ये मोहात् स्वगुरोः पारितोषिकम् न प्रयच्छन्ति निरयं ते यान्त्य् आचन्द्रतारकम्
121,16,gṛhāṇa kanyāṃ vidhivad bhāryāṃ kuru mama svasām asyāṃ prītyā vartitavyaṃ yāceyaṃ dakṣiṇām imām,गृहाण कन्यां विधिवद् भार्यां कुरु मम स्वसाम् अस्यां प्रीत्या वर्तितव्यं याचेयं दक्षिणाम् इमाम्
121,17,bhrātṛvat putravac cāpi śiṣyaḥ syāt tu guroḥ sadā guruś ca pitṛvac ca syāt saṃbandho 'tra kathaṃ bhavet,भ्रातृवत् पुत्रवच् चापि शिष्यः स्यात् तु गुरोः सदा गुरुश् च पितृवच् च स्यात् संबन्धो ऽत्र कथं भवेत्
121,18,madvākyaṃ kuru satyaṃ tvaṃ mamājñā tava dakṣiṇā sarvaṃ smṛtvā kaṭhādya tvaṃ revatīṃ bhara tanmanāḥ,मद्वाक्यं कुरु सत्यं त्वं ममाज्ञा तव दक्षिणा सर्वं स्मृत्वा कठाद्य त्वं रेवतीं भर तन्मनाः
121,19,tathety uktvā guror vākyāt kaṭho jagrāha pāṇinā revatīṃ vidhivad dattāṃ tāṃ samīkṣya kaṭhas tv atha,तथेत्य् उक्त्वा गुरोर् वाक्यात् कठो जग्राह पाणिना रेवतीं विधिवद् दत्तां तां समीक्ष्य कठस् त्व् अथ
121,20,tatraiva pūjayām āsa deveśaṃ śaṃkaraṃ tadā revatyā rūpasaṃpattyai śivaprītyai ca revatī,तत्रैव पूजयाम् आस देवेशं शंकरं तदा रेवत्या रूपसंपत्त्यै शिवप्रीत्यै च रेवती
121,21,surūpā cārusarvāṅgī na rūpeṇopamīyate abhiṣekodakaṃ tatra revatyā yad viniḥsṛtam,सुरूपा चारुसर्वाङ्गी न रूपेणोपमीयते अभिषेकोदकं तत्र रेवत्या यद् विनिःसृतम्
121,22,sābhavat tatra gaṅgāyāṃ tasmāt tannāmato nadī revatīti samākhyātā rūpasaubhāgyadāyinī,साभवत् तत्र गङ्गायां तस्मात् तन्नामतो नदी रेवतीति समाख्याता रूपसौभाग्यदायिनी
121,23,punar darbhaiś ca vividhair abhiṣekaṃ cakāra saḥ puṇyarūpatvasaṃsiddhyai vidarbhā tad abhūn nadī,पुनर् दर्भैश् च विविधैर् अभिषेकं चकार सः पुण्यरूपत्वसंसिद्ध्यै विदर्भा तद् अभून् नदी
121,24,śraddhayā saṃgame snātvā revatīgaṅgayor naraḥ sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate,श्रद्धया संगमे स्नात्वा रेवतीगङ्गयोर् नरः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
121,25,tathā vidarbhāgautamyoḥ saṃgame śraddhayā mune snānaṃ karoty asau yāti bhuktiṃ muktiṃ ca tatkṣaṇāt,तथा विदर्भागौतम्योः संगमे श्रद्धया मुने स्नानं करोत्य् असौ याति भुक्तिं मुक्तिं च तत्क्षणात्
121,26,ubhayos tīrayos tatra tīrthānāṃ śatam uttamam sarvapāpakṣayakaraṃ sarvasiddhipradāyakam,उभयोस् तीरयोस् तत्र तीर्थानां शतम् उत्तमम् सर्वपापक्षयकरं सर्वसिद्धिप्रदायकम्
122,1,pūrṇatīrtham iti khyātaṃ gaṅgāyā uttare taṭe tatra snātvā naro 'jñānāt tathāpi śubham āpnuyāt,पूर्णतीर्थम् इति ख्यातं गङ्गाया उत्तरे तटे तत्र स्नात्वा नरो ऽज्ञानात् तथापि शुभम् आप्नुयात्
122,2,pūrṇatīrthasya māhātmyaṃ varṇyate kena jantunā svayaṃ saṃsthīyate yatra cakriṇā ca pinākinā,पूर्णतीर्थस्य माहात्म्यं वर्ण्यते केन जन्तुना स्वयं संस्थीयते यत्र चक्रिणा च पिनाकिना
122,3,purā dhanvantarir nāma kalpādāv āyuṣaḥ sutaḥ iṣṭvā bahuvidhair yajñair aśvamedhapuraḥsaraiḥ,पुरा धन्वन्तरिर् नाम कल्पादाव् आयुषः सुतः इष्ट्वा बहुविधैर् यज्ञैर् अश्वमेधपुरःसरैः
122,4,dattvā dānāny anekāni bhuktvā bhogāṃś ca puṣkalān vijñāya bhogavaiṣamyaṃ paraṃ vairāgyam āśritaḥ,दत्त्वा दानान्य् अनेकानि भुक्त्वा भोगांश् च पुष्कलान् विज्ञाय भोगवैषम्यं परं वैराग्यम् आश्रितः
122,5,giriśṛṅge 'mbudheḥ pāre tathā gaṅgānadītaṭe śivaviṣṇvor gṛhe vāpi viśeṣāt puṇyasaṃgame,गिरिशृङ्गे ऽम्बुधेः पारे तथा गङ्गानदीतटे शिवविष्ण्वोर् गृहे वापि विशेषात् पुण्यसंगमे
122,6,taptaṃ hutaṃ ca japtaṃ ca sarvam akṣayatāṃ vrajet dhanvantarir iti jñātvā tatra tepe tapo mahat,तप्तं हुतं च जप्तं च सर्वम् अक्षयतां व्रजेत् धन्वन्तरिर् इति ज्ञात्वा तत्र तेपे तपो महत्
122,7,jñānavairāgyasaṃpanno bhīmeśacaraṇāśrayaḥ tapaś cakāra vipulaṃ gaṅgāsāgarasaṃgame,ज्ञानवैराग्यसंपन्नो भीमेशचरणाश्रयः तपश् चकार विपुलं गङ्गासागरसंगमे
122,8,purā ca nikṛto rājñā raṇaṃ hitvā mahāsuraḥ sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ samudraṃ prāviśad bhayāt,पुरा च निकृतो राज्ञा रणं हित्वा महासुरः सहस्रम् एकं वर्षाणां समुद्रं प्राविशद् भयात्
122,9,dhanvantarau vanaṃ prāpte rājyaṃ prāpte tu tatsute virāgaṃ ca gate rājñi tataḥ prāyād athārṇavāt,धन्वन्तरौ वनं प्राप्ते राज्यं प्राप्ते तु तत्सुते विरागं च गते राज्ञि ततः प्रायाद् अथार्णवात्
122,10,tapasyantaṃ tamo nāma balavān asuro mune gaṅgātīraṃ samāśritya rājā dhanvantarir yataḥ,तपस्यन्तं तमो नाम बलवान् असुरो मुने गङ्गातीरं समाश्रित्य राजा धन्वन्तरिर् यतः
122,11,japahomarato nityaṃ brahmajñānaparāyaṇaḥ taṃ ripuṃ nāśayāmīti tamaḥ prāyād athārṇavāt,जपहोमरतो नित्यं ब्रह्मज्ञानपरायणः तं रिपुं नाशयामीति तमः प्रायाद् अथार्णवात्
122,12,nāśito bahuśo 'nena rājñā balavatā tv aham taṃ ripuṃ nāśayāmīti tamaḥ prāyād athārṇavāt,नाशितो बहुशो ऽनेन राज्ञा बलवता त्व् अहम् तं रिपुं नाशयामीति तमः प्रायाद् अथार्णवात्
122,13,māyayā pramadārūpaṃ kṛtvā rājānam abhyagāt nṛtyagītavatī subhrūr hasantī cārudarśanā,मायया प्रमदारूपं कृत्वा राजानम् अभ्यगात् नृत्यगीतवती सुभ्रूर् हसन्ती चारुदर्शना
122,14,tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ bahukālaṃ nayānvitām śāntām anuvratāṃ bhaktāṃ kṛpayā cābravīn nṛpaḥ,तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं बहुकालं नयान्विताम् शान्ताम् अनुव्रतां भक्तां कृपया चाब्रवीन् नृपः
122,15,kāsi tvaṃ kasya hetor vā vartase gahane vane kaṃ dṛṣṭvā harṣasīva tvaṃ vada kalyāṇi pṛcchate,कासि त्वं कस्य हेतोर् वा वर्तसे गहने वने कं दृष्ट्वा हर्षसीव त्वं वद कल्याणि पृच्छते
122,16,pramadā cāpi tadvākyaṃ śrutvā rājānam abravīt,प्रमदा चापि तद्वाक्यं श्रुत्वा राजानम् अब्रवीत्
122,17,tvayi tiṣṭhati ko loke hetur harṣasya me bhavet aham indrasya yā lakṣmīs tvāṃ dṛṣṭvā kāmasaṃbhṛtam,त्वयि तिष्ठति को लोके हेतुर् हर्षस्य मे भवेत् अहम् इन्द्रस्य या लक्ष्मीस् त्वां दृष्ट्वा कामसंभृतम्
122,18,harṣāc carāmi purato rājaṃs tava punaḥ punaḥ agaṇyapuṇyavirahād ahaṃ sarvasya durlabhā,हर्षाच् चरामि पुरतो राजंस् तव पुनः पुनः अगण्यपुण्यविरहाद् अहं सर्वस्य दुर्लभा
122,19,etad vaco niśamyāśu tapas tyaktvā suduṣkaram tām eva manasā dhyāyaṃs tanniṣṭhas tatparāyaṇaḥ,एतद् वचो निशम्याशु तपस् त्यक्त्वा सुदुष्करम् ताम् एव मनसा ध्यायंस् तन्निष्ठस् तत्परायणः
122,20,tadekaśaraṇo rājā babhūva sa yadā tamaḥ antardhānaṃ gato brahman nāśayitvā tapo bṛhat,तदेकशरणो राजा बभूव स यदा तमः अन्तर्धानं गतो ब्रह्मन् नाशयित्वा तपो बृहत्
122,21,etasminn antare 'haṃ vai varān dātuṃ samabhyagām taṃ dṛṣṭvā vihvalībhūtaṃ tapobhraṣṭaṃ yathā mṛtam,एतस्मिन्न् अन्तरे ऽहं वै वरान् दातुं समभ्यगाम् तं दृष्ट्वा विह्वलीभूतं तपोभ्रष्टं यथा मृतम्
122,22,tam āśvāsyātha vividhair hetubhir nṛpasattamam tava śatrus tamo nāma kṛtvā tāṃ tapasaś cyutim,तम् आश्वास्याथ विविधैर् हेतुभिर् नृपसत्तमम् तव शत्रुस् तमो नाम कृत्वा तां तपसश् च्युतिम्
122,23,caritārtho gato rājan na tvaṃ śocitum arhasi ānandayanti pramadās tāpayanti ca mānavam,चरितार्थो गतो राजन् न त्वं शोचितुम् अर्हसि आनन्दयन्ति प्रमदास् तापयन्ति च मानवम्
122,24,sarvā eva viśeṣeṇa kim u māyāmayī tu sā tataḥ kṛtāñjalī rājā mām āha vigatabhramaḥ,सर्वा एव विशेषेण किम् उ मायामयी तु सा ततः कृताञ्जली राजा माम् आह विगतभ्रमः
122,25,kiṃ karomi kathaṃ brahmaṃs tapasaḥ pāram āpnuyām,किं करोमि कथं ब्रह्मंस् तपसः पारम् आप्नुयाम्
122,26,tatas tasyottaraṃ prādāṃ devadevaṃ janārdanam stuhi sarvaprayatnena tataḥ siddhim avāpsyasi,ततस् तस्योत्तरं प्रादां देवदेवं जनार्दनम् स्तुहि सर्वप्रयत्नेन ततः सिद्धिम् अवाप्स्यसि
122,27,sa hy aśeṣajagatsraṣṭā vedavedyaḥ purātanaḥ sarvārthasiddhidaḥ puṃsāṃ nānyo 'sti bhuvanatraye,स ह्य् अशेषजगत्स्रष्टा वेदवेद्यः पुरातनः सर्वार्थसिद्धिदः पुंसां नान्यो ऽस्ति भुवनत्रये
122,28,sa jagāma nagaśreṣṭhaṃ himavantaṃ nṛpottamaḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā viṣṇuṃ tuṣṭāva bhaktitaḥ,स जगाम नगश्रेष्ठं हिमवन्तं नृपोत्तमः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा विष्णुं तुष्टाव भक्तितः
122,29,jaya viṣṇo jayācintya jaya jiṣṇo jayācyuta jaya gopāla lakṣmīśa jaya kṛṣṇa jaganmaya,जय विष्णो जयाचिन्त्य जय जिष्णो जयाच्युत जय गोपाल लक्ष्मीश जय कृष्ण जगन्मय
122,30,jaya bhūtapate nātha jaya pannagaśāyine jaya sarvaga govinda jaya viśvakṛte namaḥ,जय भूतपते नाथ जय पन्नगशायिने जय सर्वग गोविन्द जय विश्वकृते नमः
122,31,jaya viśvabhuje deva jaya viśvadhṛte namaḥ jayeśa sadasat tvaṃ vai jaya mādhava dharmiṇe,जय विश्वभुजे देव जय विश्वधृते नमः जयेश सदसत् त्वं वै जय माधव धर्मिणे
122,32,jaya kāmada kāma tvaṃ jaya rāma guṇārṇava jaya puṣṭida puṣṭīśa jaya kalyāṇadāyine,जय कामद काम त्वं जय राम गुणार्णव जय पुष्टिद पुष्टीश जय कल्याणदायिने
122,33,jaya bhūtapa bhūteśa jaya mānavidhāyine jaya karmada karma tvaṃ jaya pītāmbaracchada,जय भूतप भूतेश जय मानविधायिने जय कर्मद कर्म त्वं जय पीताम्बरच्छद
122,34,jaya sarveśa sarvas tvaṃ jaya maṅgalarūpiṇe jaya sattvādhināthāya jaya vedavide namaḥ,जय सर्वेश सर्वस् त्वं जय मङ्गलरूपिणे जय सत्त्वाधिनाथाय जय वेदविदे नमः
122,35,jaya janmada janmistha paramātman namo 'stu te jaya muktida muktis tvaṃ jaya bhuktida keśava,जय जन्मद जन्मिस्थ परमात्मन् नमो ऽस्तु ते जय मुक्तिद मुक्तिस् त्वं जय भुक्तिद केशव
122,36,jaya lokada lokeśa jaya pāpavināśana jaya vatsala bhaktānāṃ jaya cakradhṛte namaḥ,जय लोकद लोकेश जय पापविनाशन जय वत्सल भक्तानां जय चक्रधृते नमः
122,37,jaya mānada mānas tvaṃ jaya lokanamaskṛta jaya dharmada dharmas tvaṃ jaya saṃsārapāraga,जय मानद मानस् त्वं जय लोकनमस्कृत जय धर्मद धर्मस् त्वं जय संसारपारग
122,38,jaya annada annaṃ tvaṃ jaya vācaspate namaḥ jaya śaktida śaktis tvaṃ jaya jaitravaraprada,जय अन्नद अन्नं त्वं जय वाचस्पते नमः जय शक्तिद शक्तिस् त्वं जय जैत्रवरप्रद
122,39,jaya yajñada yajñas tvaṃ jaya padmadalekṣaṇa jaya dānada dānaṃ tvaṃ jaya kaiṭabhasūdana,जय यज्ञद यज्ञस् त्वं जय पद्मदलेक्षण जय दानद दानं त्वं जय कैटभसूदन
122,40,jaya kīrtida kīrtis tvaṃ jaya mūrtida mūrtidhṛk jaya saukhyada saukhyātmañ jaya pāvanapāvana,जय कीर्तिद कीर्तिस् त्वं जय मूर्तिद मूर्तिधृक् जय सौख्यद सौख्यात्मञ् जय पावनपावन
122,41,jaya śāntida śāntis tvaṃ jaya śaṃkarasaṃbhava jaya pānada pānas tvaṃ jaya jyotiḥsvarūpiṇe,जय शान्तिद शान्तिस् त्वं जय शंकरसंभव जय पानद पानस् त्वं जय ज्योतिःस्वरूपिणे
122,42,jaya vāmana vitteśa jaya dhūmapatākine jaya sarvasya jagato dātṛmūrte namo 'stu te,जय वामन वित्तेश जय धूमपताकिने जय सर्वस्य जगतो दातृमूर्ते नमो ऽस्तु ते
122,44,tvam eva lokatrayavartijīva nikāyasaṃkleśavināśadakṣa śrīpuṇḍarīkākṣa kṛpānidhe tvaṃ nidhehi pāṇiṃ mama mūrdhni viṣṇo BrP_122.43 evaṃ stuvantaṃ bhagavāñ śaṅkhacakragadādharaḥ vareṇa cchandayām āsa sarvakāmasamṛddhidaḥ,त्वम् एव लोकत्रयवर्तिजीव निकायसंक्लेशविनाशदक्ष श्रीपुण्डरीकाक्ष कृपानिधे त्वं निधेहि पाणिं मम मूर्ध्नि विष्णो ब्र्प्_१२२.४३ एवं स्तुवन्तं भगवाञ् शङ्खचक्रगदाधरः वरेण च्छन्दयाम् आस सर्वकामसमृद्धिदः
122,45,dhanvantariḥ prītamanā varadānena cakriṇaḥ varadānāya deveśaṃ govindaṃ saṃsthitaṃ puraḥ,धन्वन्तरिः प्रीतमना वरदानेन चक्रिणः वरदानाय देवेशं गोविन्दं संस्थितं पुरः
122,46,tam āha nṛpatiḥ prahvaḥ surarājyaṃ mamepsitam tac ca dattaṃ tvayā viṣṇo prāpto 'smi kṛtakṛtyatām,तम् आह नृपतिः प्रह्वः सुरराज्यं ममेप्सितम् तच् च दत्तं त्वया विष्णो प्राप्तो ऽस्मि कृतकृत्यताम्
122,47,stutaḥ saṃpūjito viṣṇus tatraivāntaradhīyata tathaiva tridaśeśatvam avāpa nṛpatiḥ kramāt,स्तुतः संपूजितो विष्णुस् तत्रैवान्तरधीयत तथैव त्रिदशेशत्वम् अवाप नृपतिः क्रमात्
122,48,prāgarjitānekakarmaparipākavaśāt tataḥ triḥkṛtvo nāśam agamat sahasrākṣaḥ svakāt padāt,प्रागर्जितानेककर्मपरिपाकवशात् ततः त्रिःकृत्वो नाशम् अगमत् सहस्राक्षः स्वकात् पदात्
122,49,nahuṣād vṛtrahatyāyāḥ sindhusenavadhāt tataḥ ahalyāyāṃ ca gamanād yena kena ca hetunā,नहुषाद् वृत्रहत्यायाः सिन्धुसेनवधात् ततः अहल्यायां च गमनाद् येन केन च हेतुना
122,50,smāraṃ smāraṃ tat tad indraś cintāsaṃtāpadurmanāḥ tataḥ surapatiḥ prāha vācaspatim idaṃ vacaḥ,स्मारं स्मारं तत् तद् इन्द्रश् चिन्तासंतापदुर्मनाः ततः सुरपतिः प्राह वाचस्पतिम् इदं वचः
122,51,hetunā kena vāgīśa bhraṣṭarājyo bhavāmy aham madhye madhye padabhraṃśād varaṃ niḥśrīkatā nṛṇām,हेतुना केन वागीश भ्रष्टराज्यो भवाम्य् अहम् मध्ये मध्ये पदभ्रंशाद् वरं निःश्रीकता नृणाम्
122,52,gahanāṃ karmaṇāṃ jīvagatiṃ ko vetti tattvataḥ rahasyaṃ sarvabhāvānāṃ jñātuṃ nānyaḥ pragalbhate,गहनां कर्मणां जीवगतिं को वेत्ति तत्त्वतः रहस्यं सर्वभावानां ज्ञातुं नान्यः प्रगल्भते
122,53,bṛhaspatir hariṃ prāha brahmāṇaṃ pṛccha gaccha tam sa tu jānāti yad bhūtaṃ bhaviṣyac cāpi vartanam,बृहस्पतिर् हरिं प्राह ब्रह्माणं पृच्छ गच्छ तम् स तु जानाति यद् भूतं भविष्यच् चापि वर्तनम्
122,54,sa tu vakṣyati yenedaṃ jātaṃ tac ca mahāmate tāv āgatya mahāprājñau namaskṛtya mamāntikam kṛtāñjalipuṭo bhūtvā mām ūcatur idaṃ vacaḥ,स तु वक्ष्यति येनेदं जातं तच् च महामते ताव् आगत्य महाप्राज्ञौ नमस्कृत्य ममान्तिकम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा माम् ऊचतुर् इदं वचः
122,55,bhagavan kena doṣeṇa śacībhartā udāradhīḥ rājyāt prabhraśyate nātha saṃśayaṃ chettum arhasi,भगवन् केन दोषेण शचीभर्ता उदारधीः राज्यात् प्रभ्रश्यते नाथ संशयं छेत्तुम् अर्हसि
122,56,tadāham abravaṃ brahmaṃś ciraṃ dhyātvā bṛhaspatim khaṇḍadharmākhyadoṣeṇa tena rājyapadāc cyutaḥ,तदाहम् अब्रवं ब्रह्मंश् चिरं ध्यात्वा बृहस्पतिम् खण्डधर्माख्यदोषेण तेन राज्यपदाच् च्युतः
122,57,deśakālādidoṣeṇa śraddhāmantraviparyayāt yathāvaddakṣiṇādānād asaddravyapradānataḥ,देशकालादिदोषेण श्रद्धामन्त्रविपर्ययात् यथावद्दक्षिणादानाद् असद्द्रव्यप्रदानतः
122,58,devabhūdevatāvajñāpātakāc ca viśeṣataḥ yat khaṇḍatvaṃ svadharmasya dehinām upajāyate,देवभूदेवतावज्ञापातकाच् च विशेषतः यत् खण्डत्वं स्वधर्मस्य देहिनाम् उपजायते
122,59,tenātimānasas tāpaḥ padahāniś ca dustyajā kṛto 'pi dharmo 'niṣṭāya jāyate kṣubdhacetasā,तेनातिमानसस् तापः पदहानिश् च दुस्त्यजा कृतो ऽपि धर्मो ऽनिष्टाय जायते क्षुब्धचेतसा
122,60,kāryasya na bhavet siddhyai tasmād avyākulāya ca asaṃpūrṇe svadharme hi kim aniṣṭaṃ na jāyate,कार्यस्य न भवेत् सिद्ध्यै तस्माद् अव्याकुलाय च असंपूर्णे स्वधर्मे हि किम् अनिष्टं न जायते
122,61,tābhyāṃ yat pūrvavṛttāntaṃ tad apy uktaṃ mayānagha āyuṣas tu sutaḥ śrīmān dhanvantarir udāradhīḥ,ताभ्यां यत् पूर्ववृत्तान्तं तद् अप्य् उक्तं मयानघ आयुषस् तु सुतः श्रीमान् धन्वन्तरिर् उदारधीः
122,62,tamasā ca kṛtaṃ vighnaṃ viṣṇunā tac ca nāśitam pūrvajanmasu vṛttāntam ityādi parikīrtitam,तमसा च कृतं विघ्नं विष्णुना तच् च नाशितम् पूर्वजन्मसु वृत्तान्तम् इत्यादि परिकीर्तितम्
122,63,tac chrutvā vismitau cobhau mām eva punar ūcatuḥ,तच् छ्रुत्वा विस्मितौ चोभौ माम् एव पुनर् ऊचतुः
122,64,taddoṣapratibandhas tu kena syāt surasattama,तद्दोषप्रतिबन्धस् तु केन स्यात् सुरसत्तम
122,65,punar dhyātvā tāv avadaṃ śrūyatāṃ doṣakārakam kāraṇaṃ sarvasiddhīnāṃ duḥkhasaṃsāratāraṇam,पुनर् ध्यात्वा ताव् अवदं श्रूयतां दोषकारकम् कारणं सर्वसिद्धीनां दुःखसंसारतारणम्
122,66,śaraṇaṃ taptacittānāṃ nirvāṇaṃ jīvatām api gatvā tu gautamīṃ devīṃ stūyetāṃ hariśaṃkarau,शरणं तप्तचित्तानां निर्वाणं जीवताम् अपि गत्वा तु गौतमीं देवीं स्तूयेतां हरिशंकरौ
122,67,nopāyo 'nyo 'sti saṃśuddhyai tau tāṃ hitvā jagattraye tadaiva jagmatur ubhau gautamīṃ munisattama snātau kṛtakṣaṇau cobhau devau tuṣṭuvatur mudā,नोपायो ऽन्यो ऽस्ति संशुद्ध्यै तौ तां हित्वा जगत्त्रये तदैव जग्मतुर् उभौ गौतमीं मुनिसत्तम स्नातौ कृतक्षणौ चोभौ देवौ तुष्टुवतुर् मुदा
122,68,namo matsyāya kūrmāya varāhāya namo namaḥ narasiṃhāya devāya vāmanāya namo namaḥ,नमो मत्स्याय कूर्माय वराहाय नमो नमः नरसिंहाय देवाय वामनाय नमो नमः
122,69,namo 'stu hayarūpāya trivikrama namo 'stu te namo 'stu buddharūpāya rāmarūpāya kalkine,नमो ऽस्तु हयरूपाय त्रिविक्रम नमो ऽस्तु ते नमो ऽस्तु बुद्धरूपाय रामरूपाय कल्किने
122,70,anantāyācyutāyeśa jāmadagnyāya te namaḥ varuṇendrasvarūpāya yamarūpāya te namaḥ,अनन्तायाच्युतायेश जामदग्न्याय ते नमः वरुणेन्द्रस्वरूपाय यमरूपाय ते नमः
122,71,parameśāya devāya namas trailokyarūpiṇe bibhratsarasvatīṃ vaktre sarvajño 'si namo 'stu te,परमेशाय देवाय नमस् त्रैलोक्यरूपिणे बिभ्रत्सरस्वतीं वक्त्रे सर्वज्ञो ऽसि नमो ऽस्तु ते
122,72,lakṣmīvān asy ato lakṣmīṃ bibhrad vakṣasi cānagha bahubāhūrupādas tvaṃ bahukarṇākṣiśīrṣakaḥ tvām eva sukhinaṃ prāpya bahavaḥ sukhino 'bhavan,लक्ष्मीवान् अस्य् अतो लक्ष्मीं बिभ्रद् वक्षसि चानघ बहुबाहूरुपादस् त्वं बहुकर्णाक्षिशीर्षकः त्वाम् एव सुखिनं प्राप्य बहवः सुखिनो ऽभवन्
122,73,tāvan niḥśrīkatā puṃsāṃ mālinyaṃ dainyam eva vā yāvan na yānti śaraṇaṃ hare tvāṃ karuṇārṇavam,तावन् निःश्रीकता पुंसां मालिन्यं दैन्यम् एव वा यावन् न यान्ति शरणं हरे त्वां करुणार्णवम्
122,83,sūkṣmaṃ paraṃ jotir anantarūpam oṃkāramātraṃ prakṛteḥ paraṃ yat cidrūpam ānandamayaṃ samastam evaṃ vadantīśa mumukṣavas tvām BrP_122.74 ārādhayanty atra bhavantam īśaṃ mahāmakhaiḥ pañcabhir apy akāmāḥ saṃsārasindhoḥ param āptakāmā viśanti divyaṃ bhuvanaṃ vapus te BrP_122.75 sarveṣu sattveṣu samatvabuddhyā saṃvīkṣya ṣaṭsūrmiṣu śāntabhāvāḥ jñānena te karmaphalāni hitvā dhyānena te tvāṃ praviśanti śaṃbho BrP_122.76 na jātidharmāṇi na vedaśāstraṃ na dhyānayogo na samādhidharmaḥ rudraṃ śivaṃ śaṃkaraṃ śānticittaṃ bhaktyā devaṃ somam ahaṃ namasye BrP_122.77 mūrkho 'pi śaṃbho tava pādabhaktyā samāpnuyān muktimayīṃ tanuṃ te jñāneṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dhyāneṣu homeṣu mahāphaleṣu BrP_122.78 saṃpannam etat phalam uttamaṃ yat someśvare bhaktir aharniśaṃ yat sarvasya jīvasya sadā priyasya phalasya dṛṣṭasya tathā śrutasya BrP_122.79 svargasya mokṣasya jagannivāsa sopānapaṅktis tava bhaktir eṣā tvatpādasaṃprāptiphalāptaye tu sopānapaṅktiṃ na vadanti dhīrāḥ BrP_122.80 tasmād dayālo mama bhaktir astu naivāsty upāyas tava rūpasevā ātmīyam ālokya mahattvam īśa pāpeṣu cāsmāsu kuru prasādam BrP_122.81 sthūlaṃ ca sūkṣmaṃ tvam anādi nityaṃ pitā ca mātā yad asac ca sac ca evaṃ stuto yaḥ śrutibhiḥ purāṇair namāmi someśvaram īśitāram BrP_122.82 tataḥ prītau hariharāv ūcatus tridaśeśvarau,सूक्ष्मं परं जोतिर् अनन्तरूपम् ओंकारमात्रं प्रकृतेः परं यत् चिद्रूपम् आनन्दमयं समस्तम् एवं वदन्तीश मुमुक्षवस् त्वाम् ब्र्प्_१२२.७४ आराधयन्त्य् अत्र भवन्तम् ईशं महामखैः पञ्चभिर् अप्य् अकामाः संसारसिन्धोः परम् आप्तकामा विशन्ति दिव्यं भुवनं वपुस् ते ब्र्प्_१२२.७५ सर्वेषु सत्त्वेषु समत्वबुद्ध्या संवीक्ष्य षट्सूर्मिषु शान्तभावाः ज्ञानेन ते कर्मफलानि हित्वा ध्यानेन ते त्वां प्रविशन्ति शंभो ब्र्प्_१२२.७६ न जातिधर्माणि न वेदशास्त्रं न ध्यानयोगो न समाधिधर्मः रुद्रं शिवं शंकरं शान्तिचित्तं भक्त्या देवं सोमम् अहं नमस्ये ब्र्प्_१२२.७७ मूर्खो ऽपि शंभो तव पादभक्त्या समाप्नुयान् मुक्तिमयीं तनुं ते ज्ञानेषु यज्ञेषु तपःसु चैव ध्यानेषु होमेषु महाफलेषु ब्र्प्_१२२.७८ संपन्नम् एतत् फलम् उत्तमं यत् सोमेश्वरे भक्तिर् अहर्निशं यत् सर्वस्य जीवस्य सदा प्रियस्य फलस्य दृष्टस्य तथा श्रुतस्य ब्र्प्_१२२.७९ स्वर्गस्य मोक्षस्य जगन्निवास सोपानपङ्क्तिस् तव भक्तिर् एषा त्वत्पादसंप्राप्तिफलाप्तये तु सोपानपङ्क्तिं न वदन्ति धीराः ब्र्प्_१२२.८० तस्माद् दयालो मम भक्तिर् अस्तु नैवास्त्य् उपायस् तव रूपसेवा आत्मीयम् आलोक्य महत्त्वम् ईश पापेषु चास्मासु कुरु प्रसादम् ब्र्प्_१२२.८१ स्थूलं च सूक्ष्मं त्वम् अनादि नित्यं पिता च माता यद् असच् च सच् च एवं स्तुतो यः श्रुतिभिः पुराणैर् नमामि सोमेश्वरम् ईशितारम् ब्र्प्_१२२.८२ ततः प्रीतौ हरिहराव् ऊचतुस् त्रिदशेश्वरौ
122,84,vriyatāṃ yan manobhīṣṭaṃ yad varaṃ cātidurlabham,व्रियतां यन् मनोभीष्टं यद् वरं चातिदुर्लभम्
122,85,indraḥ prāha sureśānaṃ madrājyaṃ tu punaḥ punaḥ jāyate bhraśyate caiva tat pāpam upaśāmyatām,इन्द्रः प्राह सुरेशानं मद्राज्यं तु पुनः पुनः जायते भ्रश्यते चैव तत् पापम् उपशाम्यताम्
122,86,yathā sthiro 'haṃ rājye syāṃ sarvaṃ syān niścalaṃ mama suprītau yadi deveśau sarvaṃ syān niścalaṃ sadā,यथा स्थिरो ऽहं राज्ये स्यां सर्वं स्यान् निश्चलं मम सुप्रीतौ यदि देवेशौ सर्वं स्यान् निश्चलं सदा
122,87,tatheti harivākyaṃ tāv abhinandyedam ūcatuḥ paraṃ prasādam āpannau tāv ālokya smitānanau,तथेति हरिवाक्यं ताव् अभिनन्द्येदम् ऊचतुः परं प्रसादम् आपन्नौ ताव् आलोक्य स्मिताननौ
122,88,nirapāyanirādhāranirvikārasvarūpiṇau śaraṇyau sarvalokānāṃ bhuktimuktipradāv ubhau,निरपायनिराधारनिर्विकारस्वरूपिणौ शरण्यौ सर्वलोकानां भुक्तिमुक्तिप्रदाव् उभौ
122,89,tridaivatyaṃ mahātīrthaṃ gautamī vāñchitapradā tasyām anena mantreṇa kurutāṃ snānam ādarāt,त्रिदैवत्यं महातीर्थं गौतमी वाञ्छितप्रदा तस्याम् अनेन मन्त्रेण कुरुतां स्नानम् आदरात्
122,90,abhiṣekaṃ mahendrasya maṅgalāya bṛhaspatiḥ karotu saṃsmarann āvāṃ saṃpadāṃ sthairyasiddhaye,अभिषेकं महेन्द्रस्य मङ्गलाय बृहस्पतिः करोतु संस्मरन्न् आवां संपदां स्थैर्यसिद्धये
122,91,iha janmani pūrvasmin yat kiṃcit sukṛtaṃ kṛtam tat sarvaṃ pūrṇatām etu godāvari namo 'stu te,इह जन्मनि पूर्वस्मिन् यत् किंचित् सुकृतं कृतम् तत् सर्वं पूर्णताम् एतु गोदावरि नमो ऽस्तु ते
122,92,evaṃ smṛtvā tu yaḥ kaścid gautamyāṃ snānam ācaret āvābhyāṃ tu prasādena dharmaḥ saṃpūrṇatām iyāt pūrvajanmakṛtād doṣāt sa muktaḥ puṇyavān bhavet,एवं स्मृत्वा तु यः कश्चिद् गौतम्यां स्नानम् आचरेत् आवाभ्यां तु प्रसादेन धर्मः संपूर्णताम् इयात् पूर्वजन्मकृताद् दोषात् स मुक्तः पुण्यवान् भवेत्
122,93,tatheti cakratuḥ prītau surendradhiṣaṇau tataḥ mahābhiṣekam indrasya cakāra dyusadāṃ guruḥ,तथेति चक्रतुः प्रीतौ सुरेन्द्रधिषणौ ततः महाभिषेकम् इन्द्रस्य चकार द्युसदां गुरुः
122,94,tenābhūd yā nadī puṇyā maṅgalety uditā tu sā tayā ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāḥ śubhadas tv asau,तेनाभूद् या नदी पुण्या मङ्गलेत्य् उदिता तु सा तया च संगमः पुण्यो गङ्गायाः शुभदस् त्व् असौ
122,95,indreṇa saṃstuto viṣṇuḥ pratyakṣo 'bhūj jaganmayaḥ trilokasaṃmitāṃ śakro bhūmiṃ lebhe jagatpateḥ,इन्द्रेण संस्तुतो विष्णुः प्रत्यक्षो ऽभूज् जगन्मयः त्रिलोकसंमितां शक्रो भूमिं लेभे जगत्पतेः
122,96,tannāmnā cāpi vikhyāto govinda iti tatra ca trilokasaṃmitā labdhā tena gaur vajradhāriṇā,तन्नाम्ना चापि विख्यातो गोविन्द इति तत्र च त्रिलोकसंमिता लब्धा तेन गौर् वज्रधारिणा
122,97,dattā ca hariṇā tatra govindas tad abhūd dhariḥ trailokyarājyaṃ yat prāptaṃ hariṇā ca harer mune,दत्ता च हरिणा तत्र गोविन्दस् तद् अभूद् धरिः त्रैलोक्यराज्यं यत् प्राप्तं हरिणा च हरेर् मुने
122,98,niścalaṃ yena saṃjātaṃ devadevān maheśvarāt bṛhaspatir devagurur yatrāstauṣīn maheśvaram,निश्चलं येन संजातं देवदेवान् महेश्वरात् बृहस्पतिर् देवगुरुर् यत्रास्तौषीन् महेश्वरम्
122,99,rājyasya sthirabhāvāya devendrasya mahātmanaḥ siddheśvaras tatra devo liṅgaṃ tu tridaśārcitam,राज्यस्य स्थिरभावाय देवेन्द्रस्य महात्मनः सिद्धेश्वरस् तत्र देवो लिङ्गं तु त्रिदशार्चितम्
122,100,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ govindam iti viśrutam maṅgalāsaṃgamaṃ caiva pūrṇatīrthaṃ tataḥ param,ततः प्रभृति तत् तीर्थं गोविन्दम् इति विश्रुतम् मङ्गलासंगमं चैव पूर्णतीर्थं ततः परम्
122,101,indratīrtham iti khyātaṃ bārhaspatyaṃ ca viśrutam yatra siddheśvaro devo viṣṇur govinda eva ca,इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं बार्हस्पत्यं च विश्रुतम् यत्र सिद्धेश्वरो देवो विष्णुर् गोविन्द एव च
122,102,teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca yat kiṃcit sukṛtārjanam sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt pitṝṇām ativallabham,तेषु स्नानं च दानं च यत् किंचित् सुकृतार्जनम् सर्वं तद् अक्षयं विद्यात् पितॄणाम् अतिवल्लभम्
122,103,śṛṇoti yaś cāpi paṭhed yaś ca smarati nityaśaḥ tasya tīrthasya māhātmyaṃ bhraṣṭarājyapradāyakam,शृणोति यश् चापि पठेद् यश् च स्मरति नित्यशः तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं भ्रष्टराज्यप्रदायकम्
122,104,saptatriṃśat sahasrāṇi tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ ubhayor muniśārdūla sarvasiddhipradāyinām,सप्तत्रिंशत् सहस्राणि तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः उभयोर् मुनिशार्दूल सर्वसिद्धिप्रदायिनाम्
122,105,na pūrṇatīrthasadṛśaṃ tīrtham asti mahāphalam niṣphalaṃ tasya janmādi yo na seveta tan naraḥ,न पूर्णतीर्थसदृशं तीर्थम् अस्ति महाफलम् निष्फलं तस्य जन्मादि यो न सेवेत तन् नरः
123,1,rāmatīrtham iti khyātaṃ bhrūṇahatyāvināśanam tasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate,रामतीर्थम् इति ख्यातं भ्रूणहत्याविनाशनम् तस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
123,2,ikṣvākuvaṃśaprabhavaḥ kṣatriyo lokaviśrutaḥ balavān matimāñ śūro yathā śakraḥ puraṃdaraḥ,इक्ष्वाकुवंशप्रभवः क्षत्रियो लोकविश्रुतः बलवान् मतिमाञ् शूरो यथा शक्रः पुरंदरः
123,3,pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kurvann āste yathā baliḥ tasya tisro mahiṣyaḥ syū rājño daśarathasya hi,पितृपैतामहं राज्यं कुर्वन्न् आस्ते यथा बलिः तस्य तिस्रो महिष्यः स्यू राज्ञो दशरथस्य हि
123,4,kauśalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca mahāmate etāḥ kulīnāḥ subhagā rūpalakṣaṇasaṃyutāḥ,कौशल्या च सुमित्रा च कैकेयी च महामते एताः कुलीनाः सुभगा रूपलक्षणसंयुताः
123,5,tasmin rājani rājye tu sthite 'yodhyāpatau mune vasiṣṭhe brahmavicchreṣṭhe purodhasi viśeṣataḥ,तस्मिन् राजनि राज्ये तु स्थिते ऽयोध्यापतौ मुने वसिष्ठे ब्रह्मविच्छ्रेष्ठे पुरोधसि विशेषतः
123,6,na ca vyādhir na durbhikṣaṃ na cāvṛṣṭir na cādhayaḥ brahmakṣatraviśāṃ nityaṃ śūdrāṇāṃ ca viśeṣataḥ,न च व्याधिर् न दुर्भिक्षं न चावृष्टिर् न चाधयः ब्रह्मक्षत्रविशां नित्यं शूद्राणां च विशेषतः
123,7,āśramāṇāṃ tu sarveṣām ānando 'bhūt pṛthak pṛthak tasmiñ śāsati rājendra ikṣvākūṇāṃ kulodvahe,आश्रमाणां तु सर्वेषाम् आनन्दो ऽभूत् पृथक् पृथक् तस्मिञ् शासति राजेन्द्र इक्ष्वाकूणां कुलोद्वहे
123,8,devānāṃ dānavānāṃ tu rājyārthe vigraho 'bhavat kvāpi tatra jayaṃ prāpur devāḥ kvāpi tathetare,देवानां दानवानां तु राज्यार्थे विग्रहो ऽभवत् क्वापि तत्र जयं प्रापुर् देवाः क्वापि तथेतरे
123,9,evaṃ pravartamāne tu trailokyam atipīḍitam abhūn nārada tatrāham avadaṃ daityadānavān,एवं प्रवर्तमाने तु त्रैलोक्यम् अतिपीडितम् अभून् नारद तत्राहम् अवदं दैत्यदानवान्
123,10,devāṃś cāpi viśeṣeṇa na kṛtaṃ tair madīritam punaś ca saṃgaras teṣāṃ babhūva sumahān mithaḥ,देवांश् चापि विशेषेण न कृतं तैर् मदीरितम् पुनश् च संगरस् तेषां बभूव सुमहान् मिथः
123,11,viṣṇuṃ gatvā surāḥ procus tatheśānaṃ jaganmayam tāv ūcatur ubhau devān asurān daityadānavān,विष्णुं गत्वा सुराः प्रोचुस् तथेशानं जगन्मयम् ताव् ऊचतुर् उभौ देवान् असुरान् दैत्यदानवान्
123,12,tapasā balino yāntu punaḥ kurvantu saṃgaram tathety āhur yayuḥ sarve tapase niyatavratāḥ,तपसा बलिनो यान्तु पुनः कुर्वन्तु संगरम् तथेत्य् आहुर् ययुः सर्वे तपसे नियतव्रताः
123,13,yayus tu rākṣasān devāḥ punas te matsarānvitāḥ devānāṃ dānavānāṃ ca saṃgaro 'bhūt sudāruṇaḥ,ययुस् तु राक्षसान् देवाः पुनस् ते मत्सरान्विताः देवानां दानवानां च संगरो ऽभूत् सुदारुणः
123,14,na tatra devā jetāro naiva daityāś ca dānavāḥ saṃyuge vartamāne tu vāg uvācāśarīriṇī,न तत्र देवा जेतारो नैव दैत्याश् च दानवाः संयुगे वर्तमाने तु वाग् उवाचाशरीरिणी
123,15,yeṣāṃ daśaratho rājā te jetāro na cetare,येषां दशरथो राजा ते जेतारो न चेतरे
123,16,iti śrutvā jayāyobhau jagmatur devadānavau tatra vāyus tvaran prāpto rājānam avadat tadā,इति श्रुत्वा जयायोभौ जग्मतुर् देवदानवौ तत्र वायुस् त्वरन् प्राप्तो राजानम् अवदत् तदा
123,17,āgantavyaṃ tvayā rājan devadānavasaṃgare yatra rājā daśaratho jayas tatreti viśrutam,आगन्तव्यं त्वया राजन् देवदानवसंगरे यत्र राजा दशरथो जयस् तत्रेति विश्रुतम्
123,18,tasmāt tvaṃ devapakṣe syā bhaveyur jayinaḥ surāḥ,तस्मात् त्वं देवपक्षे स्या भवेयुर् जयिनः सुराः
123,19,tad vāyuvacanaṃ śrutvā rājā daśaratho nṛpaḥ āgamyate mayā satyaṃ gaccha vāyo yathāsukham,तद् वायुवचनं श्रुत्वा राजा दशरथो नृपः आगम्यते मया सत्यं गच्छ वायो यथासुखम्
123,20,gate vāyau tadā daityā ājagmur bhūpatiṃ prati te 'py ūcur bhagavann asmatsāhāyyaṃ kartum arhasi,गते वायौ तदा दैत्या आजग्मुर् भूपतिं प्रति ते ऽप्य् ऊचुर् भगवन्न् अस्मत्साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि
123,21,rājan daśaratha śrīman vijayas tvayi saṃsthitaḥ tasmāt tvaṃ vai daityapateḥ sāhāyyaṃ kartum arhasi,राजन् दशरथ श्रीमन् विजयस् त्वयि संस्थितः तस्मात् त्वं वै दैत्यपतेः साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि
123,22,tataḥ provāca nṛpatir vāyunā prārthitaḥ purā pratijñātaṃ mayā tac ca yāntu daityāś ca dānavāḥ,ततः प्रोवाच नृपतिर् वायुना प्रार्थितः पुरा प्रतिज्ञातं मया तच् च यान्तु दैत्याश् च दानवाः
123,23,sa tu rājā tathā cakre gatvā caiva triviṣṭapam yuddhaṃ cakre tathā daityair dānavaiḥ saha rākṣasaiḥ,स तु राजा तथा चक्रे गत्वा चैव त्रिविष्टपम् युद्धं चक्रे तथा दैत्यैर् दानवैः सह राक्षसैः
123,24,paśyatsu devasaṃgheṣu namucer bhrātaras tadā vividhur niśitair bāṇair athākṣaṃ nṛpates tathā,पश्यत्सु देवसंघेषु नमुचेर् भ्रातरस् तदा विविधुर् निशितैर् बाणैर् अथाक्षं नृपतेस् तथा
123,25,bhinnākṣaṃ taṃ rathaṃ rājā na jānāti sa saṃbhramāt rājāntike sthitā subhrūḥ kaikeyyājñāyi nārada,भिन्नाक्षं तं रथं राजा न जानाति स संभ्रमात् राजान्तिके स्थिता सुभ्रूः कैकेय्याज्ञायि नारद
123,26,na jñāpitaṃ tayā rājñe svayam ālokya suvratā bhagnam akṣaṃ samālakṣya cakre hastaṃ tadā svakam,न ज्ञापितं तया राज्ञे स्वयम् आलोक्य सुव्रता भग्नम् अक्षं समालक्ष्य चक्रे हस्तं तदा स्वकम्
123,27,akṣavan muniśārdūla tad etan mahad adbhutam rathena rathināṃ śreṣṭhas tayā dattakareṇa ca,अक्षवन् मुनिशार्दूल तद् एतन् महद् अद्भुतम् रथेन रथिनां श्रेष्ठस् तया दत्तकरेण च
123,28,jitavān daityadanujān devaiḥ prāpya varān bahūn tato devair anujñātas tv ayodhyāṃ punar abhyagāt,जितवान् दैत्यदनुजान् देवैः प्राप्य वरान् बहून् ततो देवैर् अनुज्ञातस् त्व् अयोध्यां पुनर् अभ्यगात्
123,29,sa tu madhye mahārājo mārge vīkṣya tadā priyām kaikeyyāḥ karma tad dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gataḥ,स तु मध्ये महाराजो मार्गे वीक्ष्य तदा प्रियाम् कैकेय्याः कर्म तद् दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः
123,30,tatas tasyai varān prādāt trīṃs tu nārada sā api anumānya nṛpaproktaṃ kaikeyī vākyam abravīt,ततस् तस्यै वरान् प्रादात् त्रींस् तु नारद सा अपि अनुमान्य नृपप्रोक्तं कैकेयी वाक्यम् अब्रवीत्
123,31,tvayi tiṣṭhantu rājendra tvayā dattā varā amī,त्वयि तिष्ठन्तु राजेन्द्र त्वया दत्ता वरा अमी
123,32,vibhūṣaṇāni rājendro dattvā sa priyayā saha rathena vijayī rājā yayau svanagaraṃ sukhī,विभूषणानि राजेन्द्रो दत्त्वा स प्रियया सह रथेन विजयी राजा ययौ स्वनगरं सुखी
123,33,yoṣitāṃ kim adeyaṃ hi priyāṇām ucitāgame sa kadācid daśaratho mṛgayāśīlibhir vṛtaḥ,योषितां किम् अदेयं हि प्रियाणाम् उचितागमे स कदाचिद् दशरथो मृगयाशीलिभिर् वृतः
123,34,aṭann araṇye śarvaryāṃ vāribandham athākarot saptavyasanahīnena bhavitavyaṃ tu bhūbhujā,अटन्न् अरण्ये शर्वर्यां वारिबन्धम् अथाकरोत् सप्तव्यसनहीनेन भवितव्यं तु भूभुजा
123,35,iti jānann api ca tac cakāra tu vidher vaśāt gartaṃ praviśya pānārtham āgatān niśitaiḥ śaraiḥ,इति जानन्न् अपि च तच् चकार तु विधेर् वशात् गर्तं प्रविश्य पानार्थम् आगतान् निशितैः शरैः
123,36,mṛgān hanti mahābāhuḥ śṛṇu kālaviparyayam gartaṃ praviṣṭe nṛpatau tasminn eva nagottame,मृगान् हन्ति महाबाहुः शृणु कालविपर्ययम् गर्तं प्रविष्टे नृपतौ तस्मिन्न् एव नगोत्तमे
123,37,vṛddho vaiśravaṇo nāma na śṛṇoti na paśyati tasya bhāryā tathābhūtā tāv abrūtāṃ tadā sutam,वृद्धो वैश्रवणो नाम न शृणोति न पश्यति तस्य भार्या तथाभूता ताव् अब्रूतां तदा सुतम्
123,38,āvāṃ tṛṣārtau rātriś ca kṛṣṇā cāpi pravartate vṛddhānāṃ jīvitaṃ kṛtsnaṃ bālas tvam asi putraka,आवां तृषार्तौ रात्रिश् च कृष्णा चापि प्रवर्तते वृद्धानां जीवितं कृत्स्नं बालस् त्वम् असि पुत्रक
123,39,andhānāṃ badhirāṇāṃ ca vṛddhānāṃ dhik ca jīvitam jarājarjaradehānāṃ dhig dhik putraka jīvitam,अन्धानां बधिराणां च वृद्धानां धिक् च जीवितम् जराजर्जरदेहानां धिग् धिक् पुत्रक जीवितम्
123,40,tāvat puṃbhir jīvitavyaṃ yāval lakṣmīr dṛḍhaṃ vapuḥ yāvad ājñāpratihatā tīrthādāv anyathā mṛtiḥ,तावत् पुंभिर् जीवितव्यं यावल् लक्ष्मीर् दृढं वपुः यावद् आज्ञाप्रतिहता तीर्थादाव् अन्यथा मृतिः
123,41,ity etad vacanaṃ śrutvā vṛddhayor guruvatsalaḥ putraḥ provāca tad duḥkhaṃ girā madhurayā haran,इत्य् एतद् वचनं श्रुत्वा वृद्धयोर् गुरुवत्सलः पुत्रः प्रोवाच तद् दुःखं गिरा मधुरया हरन्
123,42,mayi jīvati kiṃ nāma yuvayor duḥkham īdṛśam na haraty ātmajaḥ pitror yaś caritrair manorujam,मयि जीवति किं नाम युवयोर् दुःखम् ईदृशम् न हरत्य् आत्मजः पित्रोर् यश् चरित्रैर् मनोरुजम्
123,43,tena kiṃ tanujeneha kulodvegavidhāyinā,तेन किं तनुजेनेह कुलोद्वेगविधायिना
123,44,ity uktvā pitarau natvā tāv āśvāsya mahāmanāḥ taruskandhe samāropya vṛddhau ca pitarau tadā,इत्य् उक्त्वा पितरौ नत्वा ताव् आश्वास्य महामनाः तरुस्कन्धे समारोप्य वृद्धौ च पितरौ तदा
123,45,haste gṛhītvā kalaśaṃ jagāma ṛṣiputrakaḥ sa ṛṣir na tu rājānaṃ jānāti nṛpatir dvijam,हस्ते गृहीत्वा कलशं जगाम ऋषिपुत्रकः स ऋषिर् न तु राजानं जानाति नृपतिर् द्विजम्
123,46,ubhau sarabhasau tatra dvijo vāri samāviśat satvaraṃ kalaśe nyubje vāri gṛhṇantam āśugaiḥ,उभौ सरभसौ तत्र द्विजो वारि समाविशत् सत्वरं कलशे न्युब्जे वारि गृह्णन्तम् आशुगैः
123,47,dvijaṃ rājā dvipaṃ matvā vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ vanadvipo 'pi bhūpānām avadhyas tad vidann api,द्विजं राजा द्विपं मत्वा विव्याध निशितैः शरैः वनद्विपो ऽपि भूपानाम् अवध्यस् तद् विदन्न् अपि
123,48,vivyādha taṃ nṛpaḥ kuryān na kiṃ kiṃ vidhivañcitaḥ sa viddho marmadeśe tu duḥkhito vākyam abravīt,विव्याध तं नृपः कुर्यान् न किं किं विधिवञ्चितः स विद्धो मर्मदेशे तु दुःखितो वाक्यम् अब्रवीत्
123,49,kenedaṃ duḥkhadaṃ karma kṛtaṃ sadbrāhmaṇasya me maitro brāhmaṇa ity ukto nāparādho 'sti kaścana,केनेदं दुःखदं कर्म कृतं सद्ब्राह्मणस्य मे मैत्रो ब्राह्मण इत्य् उक्तो नापराधो ऽस्ति कश्चन
123,50,tad etad vacanaṃ śrutvā muner ārtasya bhūpatiḥ niśceṣṭaś ca nirutsāho śanais taṃ deśam abhyagāt,तद् एतद् वचनं श्रुत्वा मुनेर् आर्तस्य भूपतिः निश्चेष्टश् च निरुत्साहो शनैस् तं देशम् अभ्यगात्
123,51,taṃ tu dṛṣṭvā dvijavaraṃ jvalantam iva tejasā asāv apy abhavat tatra saśalya iva mūrcchitaḥ,तं तु दृष्ट्वा द्विजवरं ज्वलन्तम् इव तेजसा असाव् अप्य् अभवत् तत्र सशल्य इव मूर्च्छितः
123,52,ātmānam ātmanā kṛtvā sthiraṃ rājābravīd idam,आत्मानम् आत्मना कृत्वा स्थिरं राजाब्रवीद् इदम्
123,53,ko bhavān dvijaśārdūla kimartham iha cāgataḥ vada pāpakṛte mahyaṃ vada me niṣkṛtiṃ parām,को भवान् द्विजशार्दूल किमर्थम् इह चागतः वद पापकृते मह्यं वद मे निष्कृतिं पराम्
123,54,brahmahā varṇibhiḥ kiṃtu śvapacair api jātucit na spraṣṭavyo mahābuddhe draṣṭavyo na kadācana,ब्रह्महा वर्णिभिः किंतु श्वपचैर् अपि जातुचित् न स्प्रष्टव्यो महाबुद्धे द्रष्टव्यो न कदाचन
123,55,tad rājavacanaṃ śrutvā muniputro 'bravīd vacaḥ,तद् राजवचनं श्रुत्वा मुनिपुत्रो ऽब्रवीद् वचः
123,56,utkramiṣyanti me prāṇā ato vakṣyāmi kiṃcana svacchandavṛttitājñāne viddhi pākaṃ ca karmaṇām,उत्क्रमिष्यन्ति मे प्राणा अतो वक्ष्यामि किंचन स्वच्छन्दवृत्तिताज्ञाने विद्धि पाकं च कर्मणाम्
123,57,ātmārthaṃ tu na śocāmi vṛddhau tu pitarau mama tayoḥ śuśrūṣakaḥ kaḥ syād andhayor ekaputrayoḥ,आत्मार्थं तु न शोचामि वृद्धौ तु पितरौ मम तयोः शुश्रूषकः कः स्याद् अन्धयोर् एकपुत्रयोः
123,58,vinā mayā mahāraṇye kathaṃ tau jīvayiṣyataḥ mamābhāgyam aho kīdṛk pitṛśuśrūṣaṇe kṣatiḥ,विना मया महारण्ये कथं तौ जीवयिष्यतः ममाभाग्यम् अहो कीदृक् पितृशुश्रूषणे क्षतिः
123,59,jātā me 'dya vinā prāṇair hā vidhe kiṃ kṛtaṃ tvayā tathāpi gaccha tatra tvaṃ gṛhītakalaśas tvaran,जाता मे ऽद्य विना प्राणैर् हा विधे किं कृतं त्वया तथापि गच्छ तत्र त्वं गृहीतकलशस् त्वरन्
123,60,tābhyāṃ dehy udapānaṃ tvaṃ yathā tau na mariṣyataḥ,ताभ्यां देह्य् उदपानं त्वं यथा तौ न मरिष्यतः
123,61,ity evaṃ bruvatas tasya gatāḥ prāṇā mahāvane visṛjya saśaraṃ cāpam ādāya kalaśaṃ nṛpaḥ,इत्य् एवं ब्रुवतस् तस्य गताः प्राणा महावने विसृज्य सशरं चापम् आदाय कलशं नृपः
123,62,tatrāgāt sa tu vegena yatra vṛddhau mahāvane vṛddhau cāpi tadā rātrau tāv anyonyaṃ samūcatuḥ,तत्रागात् स तु वेगेन यत्र वृद्धौ महावने वृद्धौ चापि तदा रात्रौ ताव् अन्योन्यं समूचतुः
123,63,udvignaḥ kupito vā syād athavā bhakṣitaḥ katham na prāptaś cāvayor yaṣṭiḥ kiṃ kurmaḥ kā gatir bhavet,उद्विग्नः कुपितो वा स्याद् अथवा भक्षितः कथम् न प्राप्तश् चावयोर् यष्टिः किं कुर्मः का गतिर् भवेत्
123,64,na kopi tādṛśaḥ putro vidyate sacarācare yaḥ pitror anyathā vākyaṃ na karoty api ninditaḥ,न कोपि तादृशः पुत्रो विद्यते सचराचरे यः पित्रोर् अन्यथा वाक्यं न करोत्य् अपि निन्दितः
123,65,vajrād api kaṭhoraṃ vā jīvitaṃ tam apaśyatoḥ śīghraṃ na yānti yat prāṇās tadekāyattajīvayoḥ,वज्राद् अपि कठोरं वा जीवितं तम् अपश्यतोः शीघ्रं न यान्ति यत् प्राणास् तदेकायत्तजीवयोः
123,66,evaṃ bahuvidhā vāco vṛddhayor vadator vane tadā daśaratho rājā śanais taṃ deśam abhyagāt,एवं बहुविधा वाचो वृद्धयोर् वदतोर् वने तदा दशरथो राजा शनैस् तं देशम् अभ्यगात्
123,67,pādasaṃcāraśabdena menāte sutam āgatam,पादसंचारशब्देन मेनाते सुतम् आगतम्
123,68,kuto vatsa cirāt prāptas tvaṃ dṛṣṭis tvaṃ parāyaṇam na brūṣe kiṃtu ruṣṭo 'si vṛddhayor andhayoḥ sutaḥ,कुतो वत्स चिरात् प्राप्तस् त्वं दृष्टिस् त्वं परायणम् न ब्रूषे किंतु रुष्टो ऽसि वृद्धयोर् अन्धयोः सुतः
123,69,saśalya iva duḥkhārtaḥ śocan duṣkṛtam ātmanaḥ sa bhīta iva rājendras tāv uvācātha nārada,सशल्य इव दुःखार्तः शोचन् दुष्कृतम् आत्मनः स भीत इव राजेन्द्रस् ताव् उवाचाथ नारद
123,70,udapānaṃ ca kurutāṃ tac chrutvā nṛpabhāṣitam nāyaṃ vaktā suto 'smākaṃ ko bhavāṃs tat purā vada,उदपानं च कुरुतां तच् छ्रुत्वा नृपभाषितम् नायं वक्ता सुतो ऽस्माकं को भवांस् तत् पुरा वद
123,71,paścāt pibāvaḥ pānīyaṃ tato rājābravīc ca tau,पश्चात् पिबावः पानीयं ततो राजाब्रवीच् च तौ
123,72,tatra tiṣṭhati vāṃ putro yatra vārisamāśrayaḥ,तत्र तिष्ठति वां पुत्रो यत्र वारिसमाश्रयः
123,73,tac chrutvocatur ārtau tau satyaṃ brūhi na cānyathā ācacakṣe tato rājā sarvam eva yathātatham,तच् छ्रुत्वोचतुर् आर्तौ तौ सत्यं ब्रूहि न चान्यथा आचचक्षे ततो राजा सर्वम् एव यथातथम्
123,74,tatas tu patitau vṛddhau tatrāvāṃ naya mā spṛśa brahmaghnasparśanaṃ pāpaṃ na kadācid vinaśyati,ततस् तु पतितौ वृद्धौ तत्रावां नय मा स्पृश ब्रह्मघ्नस्पर्शनं पापं न कदाचिद् विनश्यति
123,75,ninye vai śravaṇaṃ vṛddhaṃ sabhāryaṃ nṛpasattamaḥ yatrāsau patitaḥ putras taṃ spṛṣṭvā tau vilepatuḥ,निन्ये वै श्रवणं वृद्धं सभार्यं नृपसत्तमः यत्रासौ पतितः पुत्रस् तं स्पृष्ट्वा तौ विलेपतुः
123,76,yathā putraviyogena mṛtyur nau vihitas tathā tvaṃ cāpi pāpa putrasya viyogān mṛtyum āpsyasi,यथा पुत्रवियोगेन मृत्युर् नौ विहितस् तथा त्वं चापि पाप पुत्रस्य वियोगान् मृत्युम् आप्स्यसि
123,77,evaṃ tu jalpator brahman gatāḥ prāṇās tato nṛpaḥ agninā yojayām āsa vṛddhau ca ṛṣiputrakam,एवं तु जल्पतोर् ब्रह्मन् गताः प्राणास् ततो नृपः अग्निना योजयाम् आस वृद्धौ च ऋषिपुत्रकम्
123,78,tato jagāma nagaraṃ duḥkhito nṛpatir mune vasiṣṭhāya ca tat sarvaṃ nyavedayad aśeṣataḥ,ततो जगाम नगरं दुःखितो नृपतिर् मुने वसिष्ठाय च तत् सर्वं न्यवेदयद् अशेषतः
123,79,nṛpāṇāṃ sūryavaṃśyānāṃ vasiṣṭho hi parā gatiḥ vasiṣṭho 'pi dvijaśreṣṭhaiḥ saṃmantryāha ca niṣkṛtim,नृपाणां सूर्यवंश्यानां वसिष्ठो हि परा गतिः वसिष्ठो ऽपि द्विजश्रेष्ठैः संमन्त्र्याह च निष्कृतिम्
123,80,gālavaṃ vāmadevaṃ ca jābālim atha kaśyapam etān anyān samāhūya hayamedhāya yatnataḥ,गालवं वामदेवं च जाबालिम् अथ कश्यपम् एतान् अन्यान् समाहूय हयमेधाय यत्नतः
123,81,yajasva hayamedhaiś ca bahubhir bahudakṣiṇaiḥ,यजस्व हयमेधैश् च बहुभिर् बहुदक्षिणैः
123,82,akarod dhayamedhāṃś ca rājā daśaratho dvijaiḥ etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī,अकरोद् धयमेधांश् च राजा दशरथो द्विजैः एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र वाग् उवाचाशरीरिणी
123,83,pūtaṃ śarīram abhavad rājño daśarathasya hi vyavahāryaś ca bhavitā bhaviṣyanti tathā sutāḥ jyeṣṭhaputraprasādena rājāpāpo bhaviṣyati,पूतं शरीरम् अभवद् राज्ञो दशरथस्य हि व्यवहार्यश् च भविता भविष्यन्ति तथा सुताः ज्येष्ठपुत्रप्रसादेन राजापापो भविष्यति
123,84,tato bahutithe kāle ṛṣyaśṛṅgān munīśvarāt devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ sutā āsan suropamāḥ,ततो बहुतिथे काले ऋष्यशृङ्गान् मुनीश्वरात् देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं सुता आसन् सुरोपमाः
123,85,kauśalyāyāṃ tathā rāmaḥ sumitrāyāṃ ca lakṣmaṇaḥ śatrughnaś cāpi kaikeyyāṃ bharato matimattaraḥ,कौशल्यायां तथा रामः सुमित्रायां च लक्ष्मणः शत्रुघ्नश् चापि कैकेय्यां भरतो मतिमत्तरः
123,86,te sarve matimantaś ca priyā rājño vaśe sthitāḥ taṃ rājānam ṛṣiḥ prāpya viśvāmitraḥ prajāpatiḥ,ते सर्वे मतिमन्तश् च प्रिया राज्ञो वशे स्थिताः तं राजानम् ऋषिः प्राप्य विश्वामित्रः प्रजापतिः
123,87,rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ cāpi ayācata mahāmate yajñasaṃrakṣaṇārthāya jñātatanmahimā muniḥ,रामं च लक्ष्मणं चापि अयाचत महामते यज्ञसंरक्षणार्थाय ज्ञाततन्महिमा मुनिः
123,88,ciraprāptasuto vṛddho rājā naivety abhāṣata,चिरप्राप्तसुतो वृद्धो राजा नैवेत्य् अभाषत
123,89,mahatā daivayogena kathaṃcid vārdhake mune jātāv ānandasaṃdohadāyakau mama bālakau,महता दैवयोगेन कथंचिद् वार्धके मुने जाताव् आनन्दसंदोहदायकौ मम बालकौ
123,90,saśarīram idaṃ rājyaṃ dāsye naiva sutāv imau,सशरीरम् इदं राज्यं दास्ये नैव सुताव् इमौ
123,91,vasiṣṭhena tadā prokto rājā daśarathas tv iti,वसिष्ठेन तदा प्रोक्तो राजा दशरथस् त्व् इति
123,92,raghavaḥ prārthanābhaṅgaṃ na rājan kvāpi śikṣitāḥ,रघवः प्रार्थनाभङ्गं न राजन् क्वापि शिक्षिताः
123,93,rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva kathaṃcid avadan nṛpaḥ,रामं च लक्ष्मणं चैव कथंचिद् अवदन् नृपः
123,94,viśvāmitrasya brahmarṣeḥ kurutāṃ yajñarakṣaṇam,विश्वामित्रस्य ब्रह्मर्षेः कुरुतां यज्ञरक्षणम्
123,95,vadann iti sutau soṣṇaṃ niśvasan glapitādharaḥ putrau samarpayām āsa viśvāmitrasya śāstrakṛt,वदन्न् इति सुतौ सोष्णं निश्वसन् ग्लपिताधरः पुत्रौ समर्पयाम् आस विश्वामित्रस्य शास्त्रकृत्
123,96,tathety uktvā daśarathaṃ namasya ca punaḥ punaḥ jagmatū rakṣaṇārthāya viśvāmitreṇa tau mudā,तथेत्य् उक्त्वा दशरथं नमस्य च पुनः पुनः जग्मतू रक्षणार्थाय विश्वामित्रेण तौ मुदा
123,97,tataḥ prahṛṣṭaḥ sa munir mudā prādāt tadobhayoḥ māheśvarīṃ mahāvidyāṃ dhanurvidyāpuraḥsarām,ततः प्रहृष्टः स मुनिर् मुदा प्रादात् तदोभयोः माहेश्वरीं महाविद्यां धनुर्विद्यापुरःसराम्
123,98,śāstrīm āstrīṃ laukikīṃ ca rathavidyāṃ gajodbhavām aśvavidyāṃ gadāvidyāṃ mantrāhvānavisarjane,शास्त्रीम् आस्त्रीं लौकिकीं च रथविद्यां गजोद्भवाम् अश्वविद्यां गदाविद्यां मन्त्राह्वानविसर्जने
123,99,sarvavidyām athāvāpya ubhau tau rāmalakṣmaṇau vanaukasāṃ hitārthāya jaghnatus tāṭakāṃ vane,सर्वविद्याम् अथावाप्य उभौ तौ रामलक्ष्मणौ वनौकसां हितार्थाय जघ्नतुस् ताटकां वने
123,100,ahalyāṃ śāpanirmuktāṃ pādasparśāc ca cakratuḥ yajñavidhvaṃsanāyātāñ jaghnatus tatra rākṣasān,अहल्यां शापनिर्मुक्तां पादस्पर्शाच् च चक्रतुः यज्ञविध्वंसनायाताञ् जघ्नतुस् तत्र राक्षसान्
123,101,kṛtavidyau dhanuṣpāṇī cakratur yajñarakṣaṇam tato mahāmakhe vṛtte viśvāmitro munīśvaraḥ,कृतविद्यौ धनुष्पाणी चक्रतुर् यज्ञरक्षणम् ततो महामखे वृत्ते विश्वामित्रो मुनीश्वरः
123,102,putrābhyāṃ sahito rājño janakaṃ draṣṭum abhyagāt citrām adarśayat tatra rājamadhye nṛpātmajaḥ,पुत्राभ्यां सहितो राज्ञो जनकं द्रष्टुम् अभ्यगात् चित्राम् अदर्शयत् तत्र राजमध्ये नृपात्मजः
123,103,rāmaḥ saumitrisahito dhanurvidyāṃ guror matām tatprīto janakaḥ prādāt sītāṃ lakṣmīm ayonijām,रामः सौमित्रिसहितो धनुर्विद्यां गुरोर् मताम् तत्प्रीतो जनकः प्रादात् सीतां लक्ष्मीम् अयोनिजाम्
123,104,tathaiva lakṣmaṇasyāpi bharatasyānujasya ca śatrughnabharatādīnāṃ vasiṣṭhādimate sthitaḥ,तथैव लक्ष्मणस्यापि भरतस्यानुजस्य च शत्रुघ्नभरतादीनां वसिष्ठादिमते स्थितः
123,105,rājā daśarathaḥ śrīmān vivāham akaron mune tato bahutithe kāle rājyaṃ tasya prayacchati,राजा दशरथः श्रीमान् विवाहम् अकरोन् मुने ततो बहुतिथे काले राज्यं तस्य प्रयच्छति
123,106,nṛpatau sarvalokānām anumatyā guror api mantharātmakadurdaivapreritā matsarākulā,नृपतौ सर्वलोकानाम् अनुमत्या गुरोर् अपि मन्थरात्मकदुर्दैवप्रेरिता मत्सराकुला
123,107,kaikeyī vighnam ātasthe vanapravrājanaṃ tathā bharatasya ca tad rājyaṃ rājā naiva ca dattavān,कैकेयी विघ्नम् आतस्थे वनप्रव्राजनं तथा भरतस्य च तद् राज्यं राजा नैव च दत्तवान्
123,108,pitaraṃ satyavākyaṃ taṃ kurvan rāmo mahāvanam viveśa sītayā sārdhaṃ tathā saumitriṇā saha,पितरं सत्यवाक्यं तं कुर्वन् रामो महावनम् विवेश सीतया सार्धं तथा सौमित्रिणा सह
123,109,satāṃ ca mānasaṃ śuddhaṃ sa viveśa svakair guṇaiḥ tasmin vinirgate rāme vanavāsāya dīkṣite,सतां च मानसं शुद्धं स विवेश स्वकैर् गुणैः तस्मिन् विनिर्गते रामे वनवासाय दीक्षिते
123,110,samaṃ lakṣmaṇasītābhyāṃ rājyatṛṣṇāvivarjite taṃ rāmaṃ cāpi saumitriṃ sītāṃ ca guṇaśālinīm,समं लक्ष्मणसीताभ्यां राज्यतृष्णाविवर्जिते तं रामं चापि सौमित्रिं सीतां च गुणशालिनीम्
123,111,duḥkhena mahatāviṣṭo brahmaśāpaṃ ca saṃsmaran tadā daśaratho rājā prāṇāṃs tatyāja duḥkhitaḥ,दुःखेन महताविष्टो ब्रह्मशापं च संस्मरन् तदा दशरथो राजा प्राणांस् तत्याज दुःखितः
123,112,kṛtakarmavipākena rājā nīto yamānugaiḥ tasmai rājñe mahāprājña yāvat sthāvarajaṅgame,कृतकर्मविपाकेन राजा नीतो यमानुगैः तस्मै राज्ञे महाप्राज्ञ यावत् स्थावरजङ्गमे
123,113,yamasadmany anekāni tāmisrādīni nārada narakāṇy atha ghorāṇi bhīṣaṇāni bahūni ca,यमसद्मन्य् अनेकानि तामिस्रादीनि नारद नरकाण्य् अथ घोराणि भीषणानि बहूनि च
123,114,tatra kṣiptas tadā rājā narakeṣu pṛthak pṛthak pacyate chidyate rājā piṣyate cūrṇyate tathā,तत्र क्षिप्तस् तदा राजा नरकेषु पृथक् पृथक् पच्यते छिद्यते राजा पिष्यते चूर्ण्यते तथा
123,115,śoṣyate daśyate bhūyo dahyate ca nimajjyate evamādiṣu ghoreṣu narakeṣu sa pacyate,शोष्यते दश्यते भूयो दह्यते च निमज्ज्यते एवमादिषु घोरेषु नरकेषु स पच्यते
123,116,rāmo 'pi gacchann adhvānaṃ citrakūṭam athāgamat tatraiva trīṇi varṣāṇi vyatītāni mahāmate,रामो ऽपि गच्छन्न् अध्वानं चित्रकूटम् अथागमत् तत्रैव त्रीणि वर्षाणि व्यतीतानि महामते
123,117,punaḥ sa dakṣiṇām āśām ākrāmad daṇḍakaṃ vanam vikhyātaṃ triṣu lokeṣu deśānāṃ tad dhi puṇyadam,पुनः स दक्षिणाम् आशाम् आक्रामद् दण्डकं वनम् विख्यातं त्रिषु लोकेषु देशानां तद् धि पुण्यदम्
123,118,prāviśat tan mahāraṇyaṃ bhīṣaṇaṃ daityasevitam tadbhayād ṛṣibhis tyaktaṃ hatvā daityāṃs tu rākṣasān,प्राविशत् तन् महारण्यं भीषणं दैत्यसेवितम् तद्भयाद् ऋषिभिस् त्यक्तं हत्वा दैत्यांस् तु राक्षसान्
123,119,vicaran daṇḍakāraṇye ṛṣisevyam athākarot tatredaṃ vṛttam ākhyāsye śṛṇu nārada yatnataḥ,विचरन् दण्डकारण्ये ऋषिसेव्यम् अथाकरोत् तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये शृणु नारद यत्नतः
123,120,tāvac chanais tv agād rāmo yāvad yojanapañcakam gautamīṃ samanuprāpto rājāpi narake sthitaḥ,तावच् छनैस् त्व् अगाद् रामो यावद् योजनपञ्चकम् गौतमीं समनुप्राप्तो राजापि नरके स्थितः
123,121,yamaḥ svakiṃkarān āha rāmo daśarathātmajaḥ gautamīm abhito yāti pitaraṃ tasya dhīmataḥ,यमः स्वकिंकरान् आह रामो दशरथात्मजः गौतमीम् अभितो याति पितरं तस्य धीमतः
123,122,ākarṣantv atha rājānaṃ narakān nātra saṃśayaḥ uttīrya gautamīṃ yāti yāvad yojanapañcakam,आकर्षन्त्व् अथ राजानं नरकान् नात्र संशयः उत्तीर्य गौतमीं याति यावद् योजनपञ्चकम्
123,123,rāmas tāvat tasya pitā narake naiva pacyatām yad etan madvacaḥ puṇyaṃ na kuryur yadi dūtakāḥ,रामस् तावत् तस्य पिता नरके नैव पच्यताम् यद् एतन् मद्वचः पुण्यं न कुर्युर् यदि दूतकाः
123,124,tataś ca narake ghore yūyaṃ sarve nimajjatha yā kāpy uktā parā śaktiḥ śivasya samavāyinī,ततश् च नरके घोरे यूयं सर्वे निमज्जथ या काप्य् उक्ता परा शक्तिः शिवस्य समवायिनी
123,125,tām eva gautamīṃ santo vadanty ambhaḥsvarūpiṇīm haribrahmamaheśānāṃ mānyā vandyā ca saiva yat,ताम् एव गौतमीं सन्तो वदन्त्य् अम्भःस्वरूपिणीम् हरिब्रह्ममहेशानां मान्या वन्द्या च सैव यत्
123,126,nistīryate na kenāpi tad atikramajaṃ tv agham pāpino 'py ātmajaḥ kaścid yaś ca gaṅgām anusmaret,निस्तीर्यते न केनापि तद् अतिक्रमजं त्व् अघम् पापिनो ऽप्य् आत्मजः कश्चिद् यश् च गङ्गाम् अनुस्मरेत्
123,127,so 'nekadurganirayān nirgato muktatāṃ vrajet kiṃ punas tādṛśaḥ putro gautamīnikaṭe sthitaḥ,सो ऽनेकदुर्गनिरयान् निर्गतो मुक्ततां व्रजेत् किं पुनस् तादृशः पुत्रो गौतमीनिकटे स्थितः
123,128,yasyāsau narake paktuṃ na kairapi hi śakyate dakṣiṇāśāpater vākyaṃ niśamya yamakiṃkarāḥ,यस्यासौ नरके पक्तुं न कैरपि हि शक्यते दक्षिणाशापतेर् वाक्यं निशम्य यमकिंकराः
123,129,narake pacyamānaṃ tam ayodhyādhipatiṃ nṛpam uttārya ghoranarakād vacanaṃ cedam abruvan,नरके पच्यमानं तम् अयोध्याधिपतिं नृपम् उत्तार्य घोरनरकाद् वचनं चेदम् अब्रुवन्
123,130,dhanyo 'si nṛpaśārdūla yasya putraḥ sa tādṛśaḥ iha cāmutra viśrāntiḥ suputraḥ kena labhyate,धन्यो ऽसि नृपशार्दूल यस्य पुत्रः स तादृशः इह चामुत्र विश्रान्तिः सुपुत्रः केन लभ्यते
123,131,sa viśrāntaḥ śanai rājā kiṃkarān vākyam abravīt,स विश्रान्तः शनै राजा किंकरान् वाक्यम् अब्रवीत्
123,132,narakeṣv atha ghoreṣu pacyamānaḥ punaḥ punaḥ kathaṃ tv ākarṣitaḥ śīghraṃ tan me vaktum ihārhatha,नरकेष्व् अथ घोरेषु पच्यमानः पुनः पुनः कथं त्व् आकर्षितः शीघ्रं तन् मे वक्तुम् इहार्हथ
123,133,tatra kaścic chāntamanā rājānam idam abravīt,तत्र कश्चिच् छान्तमना राजानम् इदम् अब्रवीत्
123,134,vedaśāstrapurāṇādāv etad gopyaṃ prayatnataḥ prakāśyate tad api te sāmarthyaṃ putratīrthayoḥ,वेदशास्त्रपुराणादाव् एतद् गोप्यं प्रयत्नतः प्रकाश्यते तद् अपि ते सामर्थ्यं पुत्रतीर्थयोः
123,135,rāmas tava sutaḥ śrīmān gautamītīram āgataḥ tasmāt tvaṃ narakād ghorād ākṛṣṭo 'si narottama,रामस् तव सुतः श्रीमान् गौतमीतीरम् आगतः तस्मात् त्वं नरकाद् घोराद् आकृष्टो ऽसि नरोत्तम
123,136,yadi tvāṃ tatra gautamyāṃ smared rāmaḥ salakṣmaṇaḥ snānaṃ kṛtvātha piṇḍādi te dadyāt sa nṛpottama tatas tvaṃ sarvapāpebhyo mukto yāsi triviṣṭapam,यदि त्वां तत्र गौतम्यां स्मरेद् रामः सलक्ष्मणः स्नानं कृत्वाथ पिण्डादि ते दद्यात् स नृपोत्तम ततस् त्वं सर्वपापेभ्यो मुक्तो यासि त्रिविष्टपम्
123,137,tatra gatvā bhavadvākyam ākhyāsye svasutau prati bhavanta eva śaraṇam anujñāṃ dātum arhatha,तत्र गत्वा भवद्वाक्यम् आख्यास्ये स्वसुतौ प्रति भवन्त एव शरणम् अनुज्ञां दातुम् अर्हथ
123,138,tad rājavacanaṃ śrutvā kṛpayā yamakiṃkarāḥ ājñāṃ ca pradadus tasmai rājā prāgāt sutau prati,तद् राजवचनं श्रुत्वा कृपया यमकिंकराः आज्ञां च प्रददुस् तस्मै राजा प्रागात् सुतौ प्रति
123,139,bhīṣaṇaṃ yātanādeham āpanno niḥśvasan muhuḥ nirīkṣya svaṃ lajjamānaḥ kṛtaṃ karma ca saṃsmaran,भीषणं यातनादेहम् आपन्नो निःश्वसन् मुहुः निरीक्ष्य स्वं लज्जमानः कृतं कर्म च संस्मरन्
123,140,svecchayā viharan gaṅgām āsasāda ca rāghavaḥ gautamyās taṭam āśritya rāmo lakṣmaṇa eva ca,स्वेच्छया विहरन् गङ्गाम् आससाद च राघवः गौतम्यास् तटम् आश्रित्य रामो लक्ष्मण एव च
123,141,sītayā saha vaidehyā sasnau caiva yathāvidhi naiva tatrābhavad bhojyaṃ bhakṣyaṃ vā gautamītaṭe,सीतया सह वैदेह्या सस्नौ चैव यथाविधि नैव तत्राभवद् भोज्यं भक्ष्यं वा गौतमीतटे
123,142,taddine tatra vasatāṃ gautamītīravāsinām tad dṛṣṭvā duḥkhito bhrātā lakṣmaṇo rāmam abravīt,तद्दिने तत्र वसतां गौतमीतीरवासिनाम् तद् दृष्ट्वा दुःखितो भ्राता लक्ष्मणो रामम् अब्रवीत्
123,143,putrau daśarathasyāvāṃ tavāpi balam īdṛśam nāsti bhojyam athāsmākaṃ gaṅgātīranivāsinām,पुत्रौ दशरथस्यावां तवापि बलम् ईदृशम् नास्ति भोज्यम् अथास्माकं गङ्गातीरनिवासिनाम्
123,144,bhrātar yad vihitaṃ karma naiva tac cānyathā bhavet pṛthivyām annapūrṇāyāṃ vayam annābhilāṣiṇaḥ,भ्रातर् यद् विहितं कर्म नैव तच् चान्यथा भवेत् पृथिव्याम् अन्नपूर्णायां वयम् अन्नाभिलाषिणः
123,145,saumitre nūnam asmābhir na brāhmaṇamukhe hutam avajñayā mahīdevāṃs tarpayanty arcayanti na,सौमित्रे नूनम् अस्माभिर् न ब्राह्मणमुखे हुतम् अवज्ञया महीदेवांस् तर्पयन्त्य् अर्चयन्ति न
123,146,te ye lakṣmaṇa jāyante sarvadaiva bubhukṣitāḥ snātvā devān athābhyarcya hotavyaś ca hutāśanaḥ tataḥ svasamaye devo vidhāsyaty aśanaṃ tu nau,ते ये लक्ष्मण जायन्ते सर्वदैव बुभुक्षिताः स्नात्वा देवान् अथाभ्यर्च्य होतव्यश् च हुताशनः ततः स्वसमये देवो विधास्यत्य् अशनं तु नौ
123,147,bhrātroḥ saṃjalpator evaṃ paśyatoḥ karmaṇo gatim śanair daśaratho rājā taṃ deśam upajagmivān,भ्रात्रोः संजल्पतोर् एवं पश्यतोः कर्मणो गतिम् शनैर् दशरथो राजा तं देशम् उपजग्मिवान्
123,148,taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ śīghraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt dhanur ākṛṣya kopena rakṣas tvaṃ dānavo 'thavā,तं दृष्ट्वा लक्ष्मणः शीघ्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् धनुर् आकृष्य कोपेन रक्षस् त्वं दानवो ऽथवा
123,149,āsannaṃ ca punar dṛṣṭvā yāhi yāhy atra puṇyabhāk rāmo dāśarathī rājā dharmabhāk paśya vartate,आसन्नं च पुनर् दृष्ट्वा याहि याह्य् अत्र पुण्यभाक् रामो दाशरथी राजा धर्मभाक् पश्य वर्तते
123,150,gurubhaktaḥ satyasaṃdho devabrāhmaṇasevakaḥ trailokyarakṣādakṣo 'sau vartate yatra rāghavaḥ,गुरुभक्तः सत्यसंधो देवब्राह्मणसेवकः त्रैलोक्यरक्षादक्षो ऽसौ वर्तते यत्र राघवः
123,151,na tatra tvādṛśām asti praveśaḥ pāpakarmaṇām yadi praviśase pāpa tato vadham avāpsyasi,न तत्र त्वादृशाम् अस्ति प्रवेशः पापकर्मणाम् यदि प्रविशसे पाप ततो वधम् अवाप्स्यसि
123,152,tat putravacanaṃ śrutvā śanair āhūya vācayā uvācādhomukho bhūtvā snuṣāṃ putrau kṛtāñjaliḥ muhur antar vinidhyāyan gatiṃ duṣkṛtakarmaṇaḥ,तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा शनैर् आहूय वाचया उवाचाधोमुखो भूत्वा स्नुषां पुत्रौ कृताञ्जलिः मुहुर् अन्तर् विनिध्यायन् गतिं दुष्कृतकर्मणः
123,153,ahaṃ daśaratho rājā putrau me śṛṇutaṃ vacaḥ tisṛbhir brahmahatyābhir vṛto 'haṃ duḥkham āgataḥ chinnaṃ paśyata me dehaṃ narakeṣu ca pātitam,अहं दशरथो राजा पुत्रौ मे शृणुतं वचः तिसृभिर् ब्रह्महत्याभिर् वृतो ऽहं दुःखम् आगतः छिन्नं पश्यत मे देहं नरकेषु च पातितम्
123,154,tataḥ kṛtāñjalī rāmaḥ sītayā lakṣmaṇena ca bhūmau praṇemus te sarve vacanaṃ caitad abruvan,ततः कृताञ्जली रामः सीतया लक्ष्मणेन च भूमौ प्रणेमुस् ते सर्वे वचनं चैतद् अब्रुवन्
123,155,kasyedaṃ karmaṇas tāta phalaṃ nṛpatisattama,कस्येदं कर्मणस् तात फलं नृपतिसत्तम
123,156,sa ca prāha yathāvṛttaṃ brahmahatyātrayaṃ tathā,स च प्राह यथावृत्तं ब्रह्महत्यात्रयं तथा
123,157,niṣkṛtir brahmahantṝṇāṃ putrau kvāpi na vidyate,निष्कृतिर् ब्रह्महन्तॄणां पुत्रौ क्वापि न विद्यते
123,158,tato duḥkhena mahatāvṛtāḥ sarve bhuvaṃ gatāḥ rājānaṃ vanavāsaṃ ca mātaraṃ pitaraṃ tathā,ततो दुःखेन महतावृताः सर्वे भुवं गताः राजानं वनवासं च मातरं पितरं तथा
123,159,duḥkhāgamaṃ karmagatiṃ narake pātanaṃ tathā evamādy atha saṃsmṛtya mumoha nṛpateḥ sutaḥ visaṃjñaṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā sītā vākyam athābravīt,दुःखागमं कर्मगतिं नरके पातनं तथा एवमाद्य् अथ संस्मृत्य मुमोह नृपतेः सुतः विसंज्ञं नृपतिं दृष्ट्वा सीता वाक्यम् अथाब्रवीत्
123,160,na śocanti mahātmānas tvādṛśā vyasanāgame cintayanti pratīkāraṃ daivyam apy atha mānuṣam,न शोचन्ति महात्मानस् त्वादृशा व्यसनागमे चिन्तयन्ति प्रतीकारं दैव्यम् अप्य् अथ मानुषम्
123,161,śocadbhir yugasāhasraṃ vipattir naiva tīryate vyāmoham āpnuvantīha na kadācid vicakṣaṇāḥ,शोचद्भिर् युगसाहस्रं विपत्तिर् नैव तीर्यते व्यामोहम् आप्नुवन्तीह न कदाचिद् विचक्षणाः
123,162,kim anenātra duḥkhena niṣphalena janeśvara dehi hatyāṃ prathamato yā jātā hy atibhīṣaṇā,किम् अनेनात्र दुःखेन निष्फलेन जनेश्वर देहि हत्यां प्रथमतो या जाता ह्य् अतिभीषणा
123,163,pitṛbhaktaḥ puṇyaśīlo vedavedāṅgapāragaḥ anāgā yo hato vipras tatpāpasyātra niṣkṛtim,पितृभक्तः पुण्यशीलो वेदवेदाङ्गपारगः अनागा यो हतो विप्रस् तत्पापस्यात्र निष्कृतिम्
123,164,ācarāmi yathāśāstraṃ mā śokaṃ kurutaṃ yuvām dvitīyāṃ lakṣmaṇo hatyāṃ gṛhṇātu tv aparāṃ bhavān,आचरामि यथाशास्त्रं मा शोकं कुरुतं युवाम् द्वितीयां लक्ष्मणो हत्यां गृह्णातु त्व् अपरां भवान्
123,165,etad dharmayutaṃ vākyaṃ sītayā bhāṣitaṃ dṛḍham tatheti cāhatur ubhau tato daśaratho 'bravīt,एतद् धर्मयुतं वाक्यं सीतया भाषितं दृढम् तथेति चाहतुर् उभौ ततो दशरथो ऽब्रवीत्
123,166,tvaṃ hi brahmavidaḥ kanyā janakasya tv ayonijā bhāryā rāmasya kiṃ citraṃ yad yuktam anubhāṣase,त्वं हि ब्रह्मविदः कन्या जनकस्य त्व् अयोनिजा भार्या रामस्य किं चित्रं यद् युक्तम् अनुभाषसे
123,167,na kopi bhavatāṃ kiṃtu śramaḥ svalpo 'pi vidyate gautamyāṃ snānadānena piṇḍanirvapaṇena ca,न कोपि भवतां किंतु श्रमः स्वल्पो ऽपि विद्यते गौतम्यां स्नानदानेन पिण्डनिर्वपणेन च
123,168,tisṛbhir brahmahatyābhir mukto yāmi triviṣṭapam tvayā janakasaṃbhūte svakulocitam īritam,तिसृभिर् ब्रह्महत्याभिर् मुक्तो यामि त्रिविष्टपम् त्वया जनकसंभूते स्वकुलोचितम् ईरितम्
123,169,prāpayanti paraṃ pāraṃ bhavābdheḥ kulayoṣitaḥ godāvaryāḥ prasādena kiṃ nāmāsty atra durlabham,प्रापयन्ति परं पारं भवाब्धेः कुलयोषितः गोदावर्याः प्रसादेन किं नामास्त्य् अत्र दुर्लभम्
123,170,tatheti kriyamāṇe tu piṇḍadānāya śatruhā naivāpaśyad bhakṣyabhojyaṃ tato lakṣmaṇam abravīt,तथेति क्रियमाणे तु पिण्डदानाय शत्रुहा नैवापश्यद् भक्ष्यभोज्यं ततो लक्ष्मणम् अब्रवीत्
123,171,lakṣmaṇaḥ prāha vinayād iṅgudyāś ca phalāni ca santi teṣāṃ ca piṇyākam ānītaṃ tatkṣaṇād iva,लक्ष्मणः प्राह विनयाद् इङ्गुद्याश् च फलानि च सन्ति तेषां च पिण्याकम् आनीतं तत्क्षणाद् इव
123,172,piṇyākenātha gaṅgāyāṃ piṇḍaṃ dātuṃ tathā pituḥ manaḥ kurvaṃs tato rāmo mando 'bhūd duḥkhitas tadā,पिण्याकेनाथ गङ्गायां पिण्डं दातुं तथा पितुः मनः कुर्वंस् ततो रामो मन्दो ऽभूद् दुःखितस् तदा
123,173,daivī vāg abhavat tatra duḥkhaṃ tyaja nṛpātmaja rājyabhraṣṭo vanaṃ prāptaḥ kiṃ vai niṣkiṃcano bhavān,दैवी वाग् अभवत् तत्र दुःखं त्यज नृपात्मज राज्यभ्रष्टो वनं प्राप्तः किं वै निष्किंचनो भवान्
123,174,aśaṭho dharmanirato na śocitum ihārhasi vittaśāṭhyena yo dharmaṃ karoti sa tu pātakī,अशठो धर्मनिरतो न शोचितुम् इहार्हसि वित्तशाठ्येन यो धर्मं करोति स तु पातकी
123,175,śrūyate sarvaśāstreṣu yad rāma śṛṇu yatnataḥ yadannaḥ puruṣo rājaṃs tadannās tasya devatāḥ,श्रूयते सर्वशास्त्रेषु यद् राम शृणु यत्नतः यदन्नः पुरुषो राजंस् तदन्नास् तस्य देवताः
123,176,piṇḍe nipatite bhūmau nāpaśyat pitaraṃ tadā śavaṃ ca patitaṃ yatra śavatīrtham anuttamam,पिण्डे निपतिते भूमौ नापश्यत् पितरं तदा शवं च पतितं यत्र शवतीर्थम् अनुत्तमम्
123,177,mahāpātakasaṃghātavighātakṛd anusmṛtiḥ tatrāgacchaṃl lokapālā rudrādityās tathāśvinau,महापातकसंघातविघातकृद् अनुस्मृतिः तत्रागच्छंल् लोकपाला रुद्रादित्यास् तथाश्विनौ
123,178,svaṃ svaṃ vimānam ārūḍhās teṣāṃ madhye 'tidīptimān vimānavaram ārūḍhaḥ stūyamānaś ca kiṃnaraiḥ,स्वं स्वं विमानम् आरूढास् तेषां मध्ये ऽतिदीप्तिमान् विमानवरम् आरूढः स्तूयमानश् च किंनरैः
123,179,ādityasadṛśākāras teṣāṃ madhye babhau pitā tam adṛṣṭvā svapitaraṃ devān dṛṣṭvā vimāninaḥ,आदित्यसदृशाकारस् तेषां मध्ये बभौ पिता तम् अदृष्ट्वा स्वपितरं देवान् दृष्ट्वा विमानिनः
123,180,kṛtāñjalipuṭo rāmaḥ pitā me kvety abhāṣata iti divyābhavad vāṇī rāmaṃ saṃbodhya sītayā,कृताञ्जलिपुटो रामः पिता मे क्वेत्य् अभाषत इति दिव्याभवद् वाणी रामं संबोध्य सीतया
123,181,tisṛbhir brahmahatyābhir mukto daśaratho nṛpaḥ vṛtaṃ paśya surais tāta devā apy ūcire ca tam,तिसृभिर् ब्रह्महत्याभिर् मुक्तो दशरथो नृपः वृतं पश्य सुरैस् तात देवा अप्य् ऊचिरे च तम्
123,182,dhanyo 'si kṛtakṛtyo 'si rāma svargaṃ gataḥ pitā nānānirayasaṃghātāt pūrvajān uddharet tu yaḥ,धन्यो ऽसि कृतकृत्यो ऽसि राम स्वर्गं गतः पिता नानानिरयसंघातात् पूर्वजान् उद्धरेत् तु यः
123,183,sa dhanyo 'laṃkṛtaṃ tena kṛtinā bhuvanatrayam enaṃ paśya mahābāho muktapāpaṃ raviprabham,स धन्यो ऽलंकृतं तेन कृतिना भुवनत्रयम् एनं पश्य महाबाहो मुक्तपापं रविप्रभम्
123,184,sarvasaṃpattiyukto 'pi pāpī dagdhadrumopamaḥ niṣkiṃcano 'pi sukṛtī dṛśyate candramaulivat,सर्वसंपत्तियुक्तो ऽपि पापी दग्धद्रुमोपमः निष्किंचनो ऽपि सुकृती दृश्यते चन्द्रमौलिवत्
123,185,dṛṣṭvābravīt sutaṃ rājā āśīrbhir abhinandya ca,दृष्ट्वाब्रवीत् सुतं राजा आशीर्भिर् अभिनन्द्य च
123,186,kṛtakṛtyo 'si bhadraṃ te tārito 'haṃ tvayānagha dhanyaḥ sa putro loke 'smin pitṝṇāṃ yas tu tārakaḥ,कृतकृत्यो ऽसि भद्रं ते तारितो ऽहं त्वयानघ धन्यः स पुत्रो लोके ऽस्मिन् पितॄणां यस् तु तारकः
123,187,tataḥ suragaṇāḥ procur devānāṃ kāryasiddhaye rāmaṃ ca puruṣaśreṣṭhaṃ gaccha tāta yathāsukham tatas tadvacanaṃ śrutvā rāmas tān abravīt surān,ततः सुरगणाः प्रोचुर् देवानां कार्यसिद्धये रामं च पुरुषश्रेष्ठं गच्छ तात यथासुखम् ततस् तद्वचनं श्रुत्वा रामस् तान् अब्रवीत् सुरान्
123,188,gurau pitari me devāḥ kiṃ kṛtyam avaśiṣyate,गुरौ पितरि मे देवाः किं कृत्यम् अवशिष्यते
123,189,nadī na gaṅgayā tulyā na tvayā sadṛśaḥ sutaḥ na śivena samo devo na tāreṇa samo manuḥ,नदी न गङ्गया तुल्या न त्वया सदृशः सुतः न शिवेन समो देवो न तारेण समो मनुः
123,190,tvayā rāma gurūṇāṃ ca kāryaṃ sarvam anuṣṭhitam tāritāḥ pitaro rāma tvayā putreṇa mānada gacchantu sarve svasthānaṃ tvaṃ ca gaccha yathāsukham,त्वया राम गुरूणां च कार्यं सर्वम् अनुष्ठितम् तारिताः पितरो राम त्वया पुत्रेण मानद गच्छन्तु सर्वे स्वस्थानं त्वं च गच्छ यथासुखम्
123,191,tad devavacanād dhṛṣṭaḥ sītayā lakṣmaṇāgrajaḥ tad dṛṣṭvā gaṅgāmāhātmyaṃ vismito vākyam abravīt,तद् देववचनाद् धृष्टः सीतया लक्ष्मणाग्रजः तद् दृष्ट्वा गङ्गामाहात्म्यं विस्मितो वाक्यम् अब्रवीत्
123,192,aho gaṅgāprabhāvo 'yaṃ trailokye nopamīyate vayaṃ dhanyā yato gaṅgā dṛṣṭāsmābhis tripāvanī,अहो गङ्गाप्रभावो ऽयं त्रैलोक्ये नोपमीयते वयं धन्या यतो गङ्गा दृष्टास्माभिस् त्रिपावनी
123,193,harṣeṇa mahatā yukto devaṃ sthāpya maheśvaram taṃ ṣoḍaśabhir īśānam upacāraiḥ prayatnataḥ,हर्षेण महता युक्तो देवं स्थाप्य महेश्वरम् तं षोडशभिर् ईशानम् उपचारैः प्रयत्नतः
123,194,saṃpūjyāvaraṇair yuktaṃ ṣaṭtriṃśatkalam īśvaram kṛtāñjalipuṭo bhūtvā rāmas tuṣṭāva śaṃkaram,संपूज्यावरणैर् युक्तं षट्त्रिंशत्कलम् ईश्वरम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा रामस् तुष्टाव शंकरम्
123,207,namāmi śaṃbhuṃ puruṣaṃ purāṇaṃ namāmi sarvajñam apārabhāvam namāmi rudraṃ prabhum akṣayaṃ taṃ namāmi śarvaṃ śirasā namāmi BrP_123.195 namāmi devaṃ param avyayaṃ tam umāpatiṃ lokaguruṃ namāmi namāmi dāridryavidāraṇaṃ taṃ namāmi rogāpaharaṃ namāmi BrP_123.196 namāmi kalyāṇam acintyarūpaṃ namāmi viśvodbhavabījarūpam namāmi viśvasthitikāraṇaṃ taṃ namāmi saṃhārakaraṃ namāmi BrP_123.197 namāmi gaurīpriyam avyayaṃ taṃ namāmi nityaṃ kṣaram akṣaraṃ tam namāmi cidrūpam ameyabhāvaṃ trilocanaṃ taṃ śirasā namāmi BrP_123.198 namāmi kāruṇyakaraṃ bhavasya bhayaṃkaraṃ vāpi sadā namāmi namāmi dātāram abhīpsitānāṃ namāmi someśam umeśam ādau BrP_123.199 namāmi vedatrayalocanaṃ taṃ namāmi mūrtitrayavarjitaṃ tam namāmi puṇyaṃ sadasadvyatītaṃ namāmi taṃ pāpaharaṃ namāmi BrP_123.200 namāmi viśvasya hite rataṃ taṃ namāmi rūpāṇi bahūni dhatte yo viśvagoptā sadasatpraṇetā namāmi taṃ viśvapatiṃ namāmi BrP_123.201 yajñeśvaraṃ saṃprati havyakavyaṃ tathā gatiṃ lokasadāśivo yaḥ ārādhito yaś ca dadāti sarvaṃ namāmi dānapriyam iṣṭadevam BrP_123.202 namāmi someśvaram asvatantram umāpatiṃ taṃ vijayaṃ namāmi namāmi vighneśvaranandināthaṃ putrapriyaṃ taṃ śirasā namāmi BrP_123.203 namāmi devaṃ bhavaduḥkhaśoka vināśanaṃ candradharaṃ namāmi namāmi gaṅgādharam īśam īḍyam umādhavaṃ devavaraṃ namāmi BrP_123.204 namāmy ajādīśapuraṃdarādi surāsurair arcitapādapadmam namāmi devīmukhavādanānām īkṣārtham akṣitritayaṃ ya aicchat BrP_123.205 pañcāmṛtair gandhasudhūpadīpair vicitrapuṣpair vividhaiś ca mantraiḥ annaprakāraiḥ sakalopacāraiḥ saṃpūjitaṃ somam ahaṃ namāmi BrP_123.206 tataḥ sa bhagavān āha rāmaṃ śaṃbhuḥ salakṣmaṇam varān vṛṇīṣva bhadraṃ te rāmaḥ prāha vṛṣadhvajam,नमामि शंभुं पुरुषं पुराणं नमामि सर्वज्ञम् अपारभावम् नमामि रुद्रं प्रभुम् अक्षयं तं नमामि शर्वं शिरसा नमामि ब्र्प्_१२३.१९५ नमामि देवं परम् अव्ययं तम् उमापतिं लोकगुरुं नमामि नमामि दारिद्र्यविदारणं तं नमामि रोगापहरं नमामि ब्र्प्_१२३.१९६ नमामि कल्याणम् अचिन्त्यरूपं नमामि विश्वोद्भवबीजरूपम् नमामि विश्वस्थितिकारणं तं नमामि संहारकरं नमामि ब्र्प्_१२३.१९७ नमामि गौरीप्रियम् अव्ययं तं नमामि नित्यं क्षरम् अक्षरं तम् नमामि चिद्रूपम् अमेयभावं त्रिलोचनं तं शिरसा नमामि ब्र्प्_१२३.१९८ नमामि कारुण्यकरं भवस्य भयंकरं वापि सदा नमामि नमामि दातारम् अभीप्सितानां नमामि सोमेशम् उमेशम् आदौ ब्र्प्_१२३.१९९ नमामि वेदत्रयलोचनं तं नमामि मूर्तित्रयवर्जितं तम् नमामि पुण्यं सदसद्व्यतीतं नमामि तं पापहरं नमामि ब्र्प्_१२३.२०० नमामि विश्वस्य हिते रतं तं नमामि रूपाणि बहूनि धत्ते यो विश्वगोप्ता सदसत्प्रणेता नमामि तं विश्वपतिं नमामि ब्र्प्_१२३.२०१ यज्ञेश्वरं संप्रति हव्यकव्यं तथा गतिं लोकसदाशिवो यः आराधितो यश् च ददाति सर्वं नमामि दानप्रियम् इष्टदेवम् ब्र्प्_१२३.२०२ नमामि सोमेश्वरम् अस्वतन्त्रम् उमापतिं तं विजयं नमामि नमामि विघ्नेश्वरनन्दिनाथं पुत्रप्रियं तं शिरसा नमामि ब्र्प्_१२३.२०३ नमामि देवं भवदुःखशोक विनाशनं चन्द्रधरं नमामि नमामि गङ्गाधरम् ईशम् ईड्यम् उमाधवं देववरं नमामि ब्र्प्_१२३.२०४ नमाम्य् अजादीशपुरंदरादि सुरासुरैर् अर्चितपादपद्मम् नमामि देवीमुखवादनानाम् ईक्षार्थम् अक्षित्रितयं य ऐच्छत् ब्र्प्_१२३.२०५ पञ्चामृतैर् गन्धसुधूपदीपैर् विचित्रपुष्पैर् विविधैश् च मन्त्रैः अन्नप्रकारैः सकलोपचारैः संपूजितं सोमम् अहं नमामि ब्र्प्_१२३.२०६ ततः स भगवान् आह रामं शंभुः सलक्ष्मणम् वरान् वृणीष्व भद्रं ते रामः प्राह वृषध्वजम्
123,208,stotreṇānena ye bhaktyā toṣyanti tvāṃ surottama teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi siddhiṃ yāntu maheśvara,स्तोत्रेणानेन ये भक्त्या तोष्यन्ति त्वां सुरोत्तम तेषां सर्वाणि कार्याणि सिद्धिं यान्तु महेश्वर
123,209,yeṣāṃ ca pitaraḥ śaṃbho patitā narakārṇave teṣāṃ piṇḍādidānena pūtā yāntu triviṣṭapam,येषां च पितरः शंभो पतिता नरकार्णवे तेषां पिण्डादिदानेन पूता यान्तु त्रिविष्टपम्
123,210,janmaprabhṛti pāpāni manovākkāyikaṃ tv agham atra tu snānamātreṇa tat sadyo nāśam āpnuyāt,जन्मप्रभृति पापानि मनोवाक्कायिकं त्व् अघम् अत्र तु स्नानमात्रेण तत् सद्यो नाशम् आप्नुयात्
123,211,atra ye bhaktitaḥ śaṃbho dadaty arthibhya aṇv api sarvaṃ tad akṣayaṃ śaṃbho dātṝṇāṃ phalakṛd bhavet,अत्र ये भक्तितः शंभो ददत्य् अर्थिभ्य अण्व् अपि सर्वं तद् अक्षयं शंभो दातॄणां फलकृद् भवेत्
123,212,evam astv iti taṃ rāmaṃ śaṃkaro hṛṣito 'bravīt gate tasmin suraśreṣṭhe rāmo 'py anucaraiḥ saha,एवम् अस्त्व् इति तं रामं शंकरो हृषितो ऽब्रवीत् गते तस्मिन् सुरश्रेष्ठे रामो ऽप्य् अनुचरैः सह
123,213,gautamī yatra cotpannā śanais taṃ deśam abhyagāt tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ rāmatīrtham udāhṛtam,गौतमी यत्र चोत्पन्ना शनैस् तं देशम् अभ्यगात् ततः प्रभृति तत् तीर्थं रामतीर्थम् उदाहृतम्
123,214,dayālor apatat tatra lakṣmaṇasya karāc charaḥ tad bāṇatīrtham abhavat sarvāpadvinivāraṇam,दयालोर् अपतत् तत्र लक्ष्मणस्य कराच् छरः तद् बाणतीर्थम् अभवत् सर्वापद्विनिवारणम्
123,215,yatra saumitriṇā snānaṃ śaṃkarasyārcanaṃ kṛtam tat tīrthaṃ lakṣmaṇaṃ jātaṃ tathā sītāsamudbhavam,यत्र सौमित्रिणा स्नानं शंकरस्यार्चनं कृतम् तत् तीर्थं लक्ष्मणं जातं तथा सीतासमुद्भवम्
123,216,nānāvidhāśeṣapāpasaṃghanirmūlanakṣamam yad aṅghrisaṃgād abhavad gaṅgā trailokyapāvanī,नानाविधाशेषपापसंघनिर्मूलनक्षमम् यद् अङ्घ्रिसंगाद् अभवद् गङ्गा त्रैलोक्यपावनी
123,217,sa yatra snānam akarot tad vaiśiṣṭyaṃ kim ucyate tad rāmatīrthasadṛśaṃ tīrthaṃ kvāpi na vidyate,स यत्र स्नानम् अकरोत् तद् वैशिष्ट्यं किम् उच्यते तद् रामतीर्थसदृशं तीर्थं क्वापि न विद्यते
124,1,putratīrtham iti khyātaṃ puṇyatīrthaṃ tad ucyate sarvān kāmān avāpnoti yanmahimnaḥ śruter api,पुत्रतीर्थम् इति ख्यातं पुण्यतीर्थं तद् उच्यते सर्वान् कामान् अवाप्नोति यन्महिम्नः श्रुतेर् अपि
124,2,tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada diteḥ putrāś ca danujāḥ parikṣīṇā yadābhavan adites tu sutā jyeṣṭhāḥ sarvabhāvena nārada,तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद दितेः पुत्राश् च दनुजाः परिक्षीणा यदाभवन् अदितेस् तु सुता ज्येष्ठाः सर्वभावेन नारद
124,9,tadā ditiḥ putraviyogaduḥkhāt brp_124.3a saṃspardhamānā danum ājagāma brp_124.3b kṣīṇāḥ sutā āvayor eva bhadre kiṃ kurmahe karma loke garīyaḥ paśyāditer vaṃśam abhinnam uttamaṃ saurājyayuktaṃ yaśasā jayaśriyā BrP_124.4 jitārim abhyunnatakīrtidharmaṃ maccittasaṃharṣavināśadakṣam samānabhartṛtvasamānadharme samānagotre 'pi samānarūpe BrP_124.5 na jīvayeyaṃ śriyam unnatiṃ ca jīrṇāsmi dṛṣṭvā tv aditiprasūtān kām apy avasthām anuyāmi duḥsthā 'diter vilokyātha parāṃ samṛddhim BrP_124.6 dāvapraveśo 'pi sukhāya nūnaṃ brp_124.6e svapne 'py avekṣyā na sapatnalakṣmīḥ brp_124.6f evaṃ bruvāṇām atidīnavaktrāṃ viniśvasantīṃ parameṣṭhiputraḥ kṛtābhipūjo vigataśramas tāṃ sa sāntvayann āha manobhirāmām BrP_124.7 khedo na kāryaḥ samabhīpsitaṃ yat tat prāpyate puṇyata eva bhadre tatsādhanaṃ vetti mahānubhāvaḥ prajāpatis te sa tu vakṣyatīti BrP_124.8 sādhvy etat sarvabhāvena praśrayāvanatā satī,तदा दितिः पुत्रवियोगदुःखात् ब्र्प्_१२४.३अ संस्पर्धमाना दनुम् आजगाम ब्र्प्_१२४.३ब् क्षीणाः सुता आवयोर् एव भद्रे किं कुर्महे कर्म लोके गरीयः पश्यादितेर् वंशम् अभिन्नम् उत्तमं सौराज्ययुक्तं यशसा जयश्रिया ब्र्प्_१२४.४ जितारिम् अभ्युन्नतकीर्तिधर्मं मच्चित्तसंहर्षविनाशदक्षम् समानभर्तृत्वसमानधर्मे समानगोत्रे ऽपि समानरूपे ब्र्प्_१२४.५ न जीवयेयं श्रियम् उन्नतिं च जीर्णास्मि दृष्ट्वा त्व् अदितिप्रसूतान् काम् अप्य् अवस्थाम् अनुयामि दुःस्था ऽदितेर् विलोक्याथ परां समृद्धिम् ब्र्प्_१२४.६ दावप्रवेशो ऽपि सुखाय नूनं ब्र्प्_१२४.६ए स्वप्ने ऽप्य् अवेक्ष्या न सपत्नलक्ष्मीः ब्र्प्_१२४.६फ़् एवं ब्रुवाणाम् अतिदीनवक्त्रां विनिश्वसन्तीं परमेष्ठिपुत्रः कृताभिपूजो विगतश्रमस् तां स सान्त्वयन्न् आह मनोभिरामाम् ब्र्प्_१२४.७ खेदो न कार्यः समभीप्सितं यत् तत् प्राप्यते पुण्यत एव भद्रे तत्साधनं वेत्ति महानुभावः प्रजापतिस् ते स तु वक्ष्यतीति ब्र्प्_१२४.८ साध्व्य् एतत् सर्वभावेन प्रश्रयावनता सती
124,10,evaṃ bruvāṇāṃ ca ditiṃ danuḥ provāca nārada,एवं ब्रुवाणां च दितिं दनुः प्रोवाच नारद
124,11,bhartāraṃ kaśyapaṃ bhadre toṣayasva nijair guṇaiḥ tuṣṭo yadi bhaved bhartā tataḥ kāmān avāpsyasi,भर्तारं कश्यपं भद्रे तोषयस्व निजैर् गुणैः तुष्टो यदि भवेद् भर्ता ततः कामान् अवाप्स्यसि
124,12,tathety uktvā sarvabhāvais toṣayām āsa kaśyapam ditiṃ provāca bhagavān kaśyapo 'tha prajāpatiḥ,तथेत्य् उक्त्वा सर्वभावैस् तोषयाम् आस कश्यपम् दितिं प्रोवाच भगवान् कश्यपो ऽथ प्रजापतिः
124,13,kiṃ dadāmi vadābhīṣṭaṃ dite varaya suvrate,किं ददामि वदाभीष्टं दिते वरय सुव्रते
124,14,ditir apy āha bhartāraṃ putraṃ bahuguṇānvitam jetāraṃ sarvalokānāṃ sarvalokanamaskṛtam,दितिर् अप्य् आह भर्तारं पुत्रं बहुगुणान्वितम् जेतारं सर्वलोकानां सर्वलोकनमस्कृतम्
124,15,yena jātena loke 'smin bhaveyaṃ vīraputriṇī taṃ vareyaṃ surapitar ity āha vinayānvitā,येन जातेन लोके ऽस्मिन् भवेयं वीरपुत्रिणी तं वरेयं सुरपितर् इत्य् आह विनयान्विता
124,16,upadekṣye vrataṃ śreṣṭhaṃ dvādaśābdaphalapradam tata āgatya te garbham ādhāsye yan manogatam niṣpāpatāyāṃ jātāyāṃ sidhyanti hi manorathāḥ,उपदेक्ष्ये व्रतं श्रेष्ठं द्वादशाब्दफलप्रदम् तत आगत्य ते गर्भम् आधास्ये यन् मनोगतम् निष्पापतायां जातायां सिध्यन्ति हि मनोरथाः
124,17,bhartṛvākyād ditiḥ prītā taṃ namasyāyatekṣaṇā upadiṣṭaṃ vrataṃ cakre bhartrādiṣṭaṃ yathāvidhi,भर्तृवाक्याद् दितिः प्रीता तं नमस्यायतेक्षणा उपदिष्टं व्रतं चक्रे भर्त्रादिष्टं यथाविधि
124,18,tīrthasevāpātradānavratacaryādivarjitāḥ katham āsādayiṣyanti prāṇino 'tra manorathān,तीर्थसेवापात्रदानव्रतचर्यादिवर्जिताः कथम् आसादयिष्यन्ति प्राणिनो ऽत्र मनोरथान्
124,19,tataś cīrṇe vrate tasyāṃ dityāṃ garbham adhārayat punaḥ kāntām athovāca kaśyapas tāṃ ditiṃ rahaḥ,ततश् चीर्णे व्रते तस्यां दित्यां गर्भम् अधारयत् पुनः कान्ताम् अथोवाच कश्यपस् तां दितिं रहः
124,20,na prāpnuvanti yatkāmān munayo 'pi tapassthitāḥ yathāvihitakarmāṅgaavajñayā tac chucismite,न प्राप्नुवन्ति यत्कामान् मुनयो ऽपि तपस्स्थिताः यथाविहितकर्माङ्गअवज्ञया तच् छुचिस्मिते
124,21,ninditaṃ ca na kartavyaṃ saṃdhyayor ubhayor api na svaptavyaṃ na gantavyaṃ muktakeśī ca no bhava,निन्दितं च न कर्तव्यं संध्ययोर् उभयोर् अपि न स्वप्तव्यं न गन्तव्यं मुक्तकेशी च नो भव
124,22,bhoktavyaṃ subhage naiva kṣutaṃ vā jṛmbhaṇaṃ tathā saṃdhyākāle na kartavyaṃ bhūtasaṃghasamākule,भोक्तव्यं सुभगे नैव क्षुतं वा जृम्भणं तथा संध्याकाले न कर्तव्यं भूतसंघसमाकुले
124,23,sāntardhānaṃ sadā kāryaṃ hasitaṃ tu viśeṣataḥ gṛhāntadeśe saṃdhyāsu na sthātavyaṃ kadācana,सान्तर्धानं सदा कार्यं हसितं तु विशेषतः गृहान्तदेशे संध्यासु न स्थातव्यं कदाचन
124,24,muśalolūkhalādīni śūrpapīṭhapidhānakam naivātikramaṇīyāni divā rātrau sadā priye,मुशलोलूखलादीनि शूर्पपीठपिधानकम् नैवातिक्रमणीयानि दिवा रात्रौ सदा प्रिये
124,25,udakśīrṣaṃ tu śayanaṃ na saṃdhyāsu viśeṣataḥ vaktavyaṃ nānṛtaṃ kiṃcin nānyagehāṭanaṃ tathā,उदक्शीर्षं तु शयनं न संध्यासु विशेषतः वक्तव्यं नानृतं किंचिन् नान्यगेहाटनं तथा
124,26,kāntād anyo na vīkṣyas tu prayatnena naraḥ kvacit ityādiniyamair yuktā yadi tvam anuvartase tatas te bhavitā putras trailokyaiśvaryabhājanam,कान्ताद् अन्यो न वीक्ष्यस् तु प्रयत्नेन नरः क्वचित् इत्यादिनियमैर् युक्ता यदि त्वम् अनुवर्तसे ततस् ते भविता पुत्रस् त्रैलोक्यैश्वर्यभाजनम्
124,27,tatheti pratijajñe sā bhartāraṃ lokapūjitam gataś ca kaśyapo brahmann itaś cetaḥ surān prati,तथेति प्रतिजज्ञे सा भर्तारं लोकपूजितम् गतश् च कश्यपो ब्रह्मन्न् इतश् चेतः सुरान् प्रति
124,28,diter garbho 'pi vavṛdhe balavān puṇyasaṃbhavaḥ etat sarvaṃ mayo daityo māyayā vetti tattvataḥ,दितेर् गर्भो ऽपि ववृधे बलवान् पुण्यसंभवः एतत् सर्वं मयो दैत्यो मायया वेत्ति तत्त्वतः
124,29,indrasya sakhyam abhavan mayena prītipūrvakam mayo gatvā rahaḥ prāha indraṃ sa vinayānvitaḥ,इन्द्रस्य सख्यम् अभवन् मयेन प्रीतिपूर्वकम् मयो गत्वा रहः प्राह इन्द्रं स विनयान्वितः
124,30,diter danor abhiprāyaṃ vrataṃ garbhasya vardhanam tasya vīryaṃ ca vividhaṃ prītyendrāya nyavedayat,दितेर् दनोर् अभिप्रायं व्रतं गर्भस्य वर्धनम् तस्य वीर्यं च विविधं प्रीत्येन्द्राय न्यवेदयत्
124,31,viśvāsaikagṛhaṃ mitram apāyatrāsavarjitam arjitaṃ sukṛtaṃ nānāvidhaṃ cet tad avāpyate,विश्वासैकगृहं मित्रम् अपायत्रासवर्जितम् अर्जितं सुकृतं नानाविधं चेत् तद् अवाप्यते
124,32,namuceś ca priyo bhrātā mayo daityo mahābalaḥ bhrātṛhantrā kathaṃ maitryaṃ mayasyāsīt sureśvara,नमुचेश् च प्रियो भ्राता मयो दैत्यो महाबलः भ्रातृहन्त्रा कथं मैत्र्यं मयस्यासीत् सुरेश्वर
124,33,daityānām adhipaś cāsīd balavān namuciḥ purā indreṇa vairam abhavad bhīṣaṇaṃ lomaharṣaṇam,दैत्यानाम् अधिपश् चासीद् बलवान् नमुचिः पुरा इन्द्रेण वैरम् अभवद् भीषणं लोमहर्षणम्
124,34,yuddhaṃ hitvā kadācid bho gacchantaṃ tu śatakratum dṛṣṭvā daityapatiḥ śūro namuciḥ pṛṣṭhato 'nvagāt,युद्धं हित्वा कदाचिद् भो गच्छन्तं तु शतक्रतुम् दृष्ट्वा दैत्यपतिः शूरो नमुचिः पृष्ठतो ऽन्वगात्
124,35,tam āyāntam abhiprekṣya śacībhartā bhayāturaḥ airāvataṃ gajaṃ tyaktvā indraḥ phenam athāviśat,तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य शचीभर्ता भयातुरः ऐरावतं गजं त्यक्त्वा इन्द्रः फेनम् अथाविशत्
124,36,sa vajrapāṇis tarasā phenenaivāhanad ripum namucir nāśam agamat tasya bhrātā mayo 'nujaḥ,स वज्रपाणिस् तरसा फेनेनैवाहनद् रिपुम् नमुचिर् नाशम् अगमत् तस्य भ्राता मयो ऽनुजः
124,37,bhrātṛhantṛvināśāya tapas tepe mayo mahat māyāṃ ca vividhām āpa devānām atibhīṣaṇām,भ्रातृहन्तृविनाशाय तपस् तेपे मयो महत् मायां च विविधाम् आप देवानाम् अतिभीषणाम्
124,38,varāṃś cāvāpya tapasā viṣṇor lokaparāyaṇāt dānaśauṇḍaḥ priyālāpī tadābhavad asau mayaḥ,वरांश् चावाप्य तपसा विष्णोर् लोकपरायणात् दानशौण्डः प्रियालापी तदाभवद् असौ मयः
124,39,agnīṃś ca brāhmaṇān pūjya jetum indraṃ kṛtakṣaṇaḥ dātāraṃ ca tadārthibhyaḥ stūyamānaṃ ca bandibhiḥ,अग्नींश् च ब्राह्मणान् पूज्य जेतुम् इन्द्रं कृतक्षणः दातारं च तदार्थिभ्यः स्तूयमानं च बन्दिभिः
124,40,viditvā maghavā vāyor mayaṃ māyāvinaṃ ripum upakrāntaṃ suyuddhāya vipro bhūtvā tam abhyagāt śacībhartā mayaṃ daityaṃ provācedaṃ punaḥ punaḥ,विदित्वा मघवा वायोर् मयं मायाविनं रिपुम् उपक्रान्तं सुयुद्धाय विप्रो भूत्वा तम् अभ्यगात् शचीभर्ता मयं दैत्यं प्रोवाचेदं पुनः पुनः
124,41,dehi daityapate mahyam arthine 'pekṣitaṃ varam tvāṃ śrutvā dātṛtilakam āgato 'haṃ dvijottamaḥ,देहि दैत्यपते मह्यम् अर्थिने ऽपेक्षितं वरम् त्वां श्रुत्वा दातृतिलकम् आगतो ऽहं द्विजोत्तमः
124,42,mayo 'pi brāhmaṇaṃ matvā 'vadad dattaṃ mayā tava vicārayanti kṛtino bahv alpaṃ vā puro 'rthini,मयो ऽपि ब्राह्मणं मत्वा ऽवदद् दत्तं मया तव विचारयन्ति कृतिनो बह्व् अल्पं वा पुरो ऽर्थिनि
124,43,ity ukte tu hariḥ prāha sakhyam icche hy ahaṃ tvayā indraṃ mayaḥ punaḥ prāha kim anena dvijottama,इत्य् उक्ते तु हरिः प्राह सख्यम् इच्छे ह्य् अहं त्वया इन्द्रं मयः पुनः प्राह किम् अनेन द्विजोत्तम
124,44,na tvayā mama vairaṃ bhoḥ svastīty āha harir mayam tattvaṃ vadeti sa harir daityenoktaḥ svakaṃ vapuḥ,न त्वया मम वैरं भोः स्वस्तीत्य् आह हरिर् मयम् तत्त्वं वदेति स हरिर् दैत्येनोक्तः स्वकं वपुः
124,45,darśayām āsa daityāya sahasrākṣaṃ yad ucyate tataḥ savismayo daityo mayo harim uvāca ha,दर्शयाम् आस दैत्याय सहस्राक्षं यद् उच्यते ततः सविस्मयो दैत्यो मयो हरिम् उवाच ह
124,46,kim idaṃ vajrapāṇis tvaṃ tavāyogyā kṛtiḥ sakhe,किम् इदं वज्रपाणिस् त्वं तवायोग्या कृतिः सखे
124,47,pariṣvajya vihasyātha vṛttam ity abravīd dhariḥ kenāpi sādhayanty atra paṇḍitāś ca samīhitam,परिष्वज्य विहस्याथ वृत्तम् इत्य् अब्रवीद् धरिः केनापि साधयन्त्य् अत्र पण्डिताश् च समीहितम्
124,48,tataḥ prabhṛti śakrasya mayena mahatī hy abhūt suprītir muniśārdūla mayo harihitaḥ sadā,ततः प्रभृति शक्रस्य मयेन महती ह्य् अभूत् सुप्रीतिर् मुनिशार्दूल मयो हरिहितः सदा
124,49,indrasya bhavanaṃ gatvā tasmai sarvaṃ nyavedayat kiṃ me kṛtyam iti prāha mayaṃ māyāvinaṃ hariḥ,इन्द्रस्य भवनं गत्वा तस्मै सर्वं न्यवेदयत् किं मे कृत्यम् इति प्राह मयं मायाविनं हरिः
124,50,haraye ca mayo māyāṃ prādāt prītyā tathā hariḥ prāptaḥ saṃprītimān āha kiṃ kṛtyaṃ maya tad vada,हरये च मयो मायां प्रादात् प्रीत्या तथा हरिः प्राप्तः संप्रीतिमान् आह किं कृत्यं मय तद् वद
124,51,agastyasyāśramaṃ gaccha tatrāste garbhiṇī ditiḥ tasyāḥ śuśrūṣaṇaṃ kurvann āssva tatra kiyanti ca,अगस्त्यस्याश्रमं गच्छ तत्रास्ते गर्भिणी दितिः तस्याः शुश्रूषणं कुर्वन्न् आस्स्व तत्र कियन्ति च
124,52,ahāni maghavaṃs tasyā garbham āviśya vajradhṛk vardhamānaṃ ca taṃ chindhi yāvad vaśyo 'thavā mṛtim prāpnoti tāvad vajreṇa tato na bhavitā ripuḥ,अहानि मघवंस् तस्या गर्भम् आविश्य वज्रधृक् वर्धमानं च तं छिन्धि यावद् वश्यो ऽथवा मृतिम् प्राप्नोति तावद् वज्रेण ततो न भविता रिपुः
124,54,tathety uktvā mayaṃ pūjya maghavān eka eva hi vinītavat tadā prāyād ditiṃ mātaram añjasā śuśrūṣamāṇas tāṃ devīṃ śakro daiteyamātaram sā na jānāti tac cittaṃ śakrasya dviṣato ditiḥ BrP_124.53 garbhe sthitaṃ tu yad bhūtaṃ devendrasya viceṣṭitam amoghaṃ tan munes tejaḥ kaśyapasya durāsadam,तथेत्य् उक्त्वा मयं पूज्य मघवान् एक एव हि विनीतवत् तदा प्रायाद् दितिं मातरम् अञ्जसा शुश्रूषमाणस् तां देवीं शक्रो दैतेयमातरम् सा न जानाति तच् चित्तं शक्रस्य द्विषतो दितिः ब्र्प्_१२४.५३ गर्भे स्थितं तु यद् भूतं देवेन्द्रस्य विचेष्टितम् अमोघं तन् मुनेस् तेजः कश्यपस्य दुरासदम्
124,55,tataḥ pragṛhya kuliśaṃ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ antaḥpraveśakāmo 'sau bahukālaṃ samāvasan,ततः प्रगृह्य कुलिशं सहस्राक्षः पुरंदरः अन्तःप्रवेशकामो ऽसौ बहुकालं समावसन्
124,56,saṃdhyodakśīrṣanidrāṃ tām avekṣya kuliśāyudhaḥ idam antaram ity uktvā dityāḥ kukṣiṃ samāviśat,संध्योदक्शीर्षनिद्रां ताम् अवेक्ष्य कुलिशायुधः इदम् अन्तरम् इत्य् उक्त्वा दित्याः कुक्षिं समाविशत्
124,57,antarvarti ca yad bhūtam indraṃ dṛṣṭvā dhṛtāyudham hantukāmaṃ tadovāca punaḥ punar abhītavat,अन्तर्वर्ति च यद् भूतम् इन्द्रं दृष्ट्वा धृतायुधम् हन्तुकामं तदोवाच पुनः पुनर् अभीतवत्
124,58,kiṃ māṃ na rakṣase vajrin bhrātaraṃ tvaṃ jighāṃsasi nāraṇe māraṇād anyat pātakaṃ vidyate mahat,किं मां न रक्षसे वज्रिन् भ्रातरं त्वं जिघांससि नारणे मारणाद् अन्यत् पातकं विद्यते महत्
124,59,ṛte yuddhān mahābāho śakra yudhyasva nirgate mayi tasmān naitad evaṃ tava yuktaṃ bhaviṣyati,ऋते युद्धान् महाबाहो शक्र युध्यस्व निर्गते मयि तस्मान् नैतद् एवं तव युक्तं भविष्यति
124,60,śatakratuḥ sahasrākṣaḥ śacībhartā puraṃdaraḥ vajrapāṇiḥ surendras tvaṃ te na yuktaṃ bhavet prabho,शतक्रतुः सहस्राक्षः शचीभर्ता पुरंदरः वज्रपाणिः सुरेन्द्रस् त्वं ते न युक्तं भवेत् प्रभो
124,61,athavā yuddhakāmas tvaṃ mama niṣkramaṇaṃ yathā tathā kuru mahābāho mārgād asmād apāsara,अथवा युद्धकामस् त्वं मम निष्क्रमणं यथा तथा कुरु महाबाहो मार्गाद् अस्माद् अपासर
124,62,kumārge na pravartante mahānto 'pi vipadgatāḥ avidyaś cāpy aśastraś ca naiva cāyudhasaṃgrahaḥ,कुमार्गे न प्रवर्तन्ते महान्तो ऽपि विपद्गताः अविद्यश् चाप्य् अशस्त्रश् च नैव चायुधसंग्रहः
124,63,tvaṃ vidyāvān vajrapāṇe māṃ nighnan kiṃ na lajjase kurvanti garhitaṃ karma na kulīnāḥ kadācana,त्वं विद्यावान् वज्रपाणे मां निघ्नन् किं न लज्जसे कुर्वन्ति गर्हितं कर्म न कुलीनाः कदाचन
124,64,hatvā vā kiṃ tu jāyeta yaśo vā puṇyam eva vā vadhyante bhrātaraḥ kāmād garbhasthāḥ kiṃ nu pauruṣam,हत्वा वा किं तु जायेत यशो वा पुण्यम् एव वा वध्यन्ते भ्रातरः कामाद् गर्भस्थाः किं नु पौरुषम्
124,65,yadi vā yuddhabhaktis te mayi bhrātar asaṃśayam tato muṣṭiṃ puraskṛtya vajriṇe 'sau vyavasthitaḥ,यदि वा युद्धभक्तिस् ते मयि भ्रातर् असंशयम् ततो मुष्टिं पुरस्कृत्य वज्रिणे ऽसौ व्यवस्थितः
124,66,bālaghātī brahmaghātī tathā viśvāsaghātakaḥ evaṃbhūtaṃ phalaṃ śakra kasmān māṃ hantum udyataḥ,बालघाती ब्रह्मघाती तथा विश्वासघातकः एवंभूतं फलं शक्र कस्मान् मां हन्तुम् उद्यतः
124,67,yasyājñayā sarvam idaṃ vartate sacarācaram sa hantā bālakaṃ māṃ vai kiṃ yaśaḥ kiṃ tu pauruṣam,यस्याज्ञया सर्वम् इदं वर्तते सचराचरम् स हन्ता बालकं मां वै किं यशः किं तु पौरुषम्
124,68,evaṃ bruvantaṃ taṃ garbhaṃ ciccheda kuliśena saḥ krodhāndhānāṃ lobhināṃ ca na ghṛṇā kvāpi vidyate,एवं ब्रुवन्तं तं गर्भं चिच्छेद कुलिशेन सः क्रोधान्धानां लोभिनां च न घृणा क्वापि विद्यते
124,69,na mamāra tato duḥkhād āhus te bhrātaro vayam punaś ciccheda tān khaṇḍān mā vadhīr iti cābruvan,न ममार ततो दुःखाद् आहुस् ते भ्रातरो वयम् पुनश् चिच्छेद तान् खण्डान् मा वधीर् इति चाब्रुवन्
124,70,viśvastān mātṛgarbhasthān nijabhrātṝñ śatakrato dveṣavidhvastabuddhīnāṃ na citte karuṇākaṇaḥ,विश्वस्तान् मातृगर्भस्थान् निजभ्रातॄञ् शतक्रतो द्वेषविध्वस्तबुद्धीनां न चित्ते करुणाकणः
124,71,evaṃ tu khaṇḍitaṃ khaṇḍaṃ hastapādādijīvavat nirvikāraṃ tato dṛṣṭvā saptasapta suvismitaḥ,एवं तु खण्डितं खण्डं हस्तपादादिजीववत् निर्विकारं ततो दृष्ट्वा सप्तसप्त सुविस्मितः
124,72,ekavad bahurūpāṇi garbhasthāni śubhāni ca rudanti bahurūpāṇi mā rutety abravīd dhariḥ,एकवद् बहुरूपाणि गर्भस्थानि शुभानि च रुदन्ति बहुरूपाणि मा रुतेत्य् अब्रवीद् धरिः
124,73,tatas te maruto jātā balavanto mahaujasaḥ garbhasthā eva te 'nyonyam ūcuḥ śakraṃ gatabhramāḥ,ततस् ते मरुतो जाता बलवन्तो महौजसः गर्भस्था एव ते ऽन्योन्यम् ऊचुः शक्रं गतभ्रमाः
124,74,agastyaṃ muniśārdūlaṃ mātā yasyāśrame sthitā asmatpitā tava bhrātā sakhyaṃ te bahu manyate,अगस्त्यं मुनिशार्दूलं माता यस्याश्रमे स्थिता अस्मत्पिता तव भ्राता सख्यं ते बहु मन्यते
124,75,asmān upari sasnehaṃ manas te vidmahe mune na yat karoti śvapacaḥ pravṛttas tatra vajradhṛk,अस्मान् उपरि सस्नेहं मनस् ते विद्महे मुने न यत् करोति श्वपचः प्रवृत्तस् तत्र वज्रधृक्
124,76,ity etad vacanaṃ śrutvā agastyo 'gāt sasaṃbhramaḥ ditiṃ saṃbodhayām āsa vyathitāṃ garbhavedanāt,इत्य् एतद् वचनं श्रुत्वा अगस्त्यो ऽगात् ससंभ्रमः दितिं संबोधयाम् आस व्यथितां गर्भवेदनात्
124,77,tatrāgastyaḥ śacīkāntam aśapat kupito bhṛśam,तत्रागस्त्यः शचीकान्तम् अशपत् कुपितो भृशम्
124,78,saṃgrāme ripavaḥ pṛṣṭhaṃ paśyeyus te sadā hare jīvatām eva maraṇam etad eva hi māninām pṛṣṭhaṃ palāyamānānāṃ yat paśyanty ahitā raṇe,संग्रामे रिपवः पृष्ठं पश्येयुस् ते सदा हरे जीवताम् एव मरणम् एतद् एव हि मानिनाम् पृष्ठं पलायमानानां यत् पश्यन्त्य् अहिता रणे
124,79,sāpi taṃ garbhasaṃsthaṃ ca śaśāpendraṃ ruṣā ditiḥ,सापि तं गर्भसंस्थं च शशापेन्द्रं रुषा दितिः
124,80,na pauruṣaṃ kṛtaṃ tasmāc chāpo 'yaṃ bhavitā tava strībhiḥ paribhavaṃ prāpya rājyāt prabhraśyase hare,न पौरुषं कृतं तस्माच् छापो ऽयं भविता तव स्त्रीभिः परिभवं प्राप्य राज्यात् प्रभ्रश्यसे हरे
124,81,etasminn antare tatra kaśyapo vai prajāpatiḥ prāyāc ca vyathito 'gastyāc chrutvā śakraviceṣṭitam garbhāntaragataḥ śakraḥ pitaraṃ prāha bhītavat,एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र कश्यपो वै प्रजापतिः प्रायाच् च व्यथितो ऽगस्त्याच् छ्रुत्वा शक्रविचेष्टितम् गर्भान्तरगतः शक्रः पितरं प्राह भीतवत्
124,82,agastyāc ca diteś caiva bibhemi kramituṃ bahiḥ,अगस्त्याच् च दितेश् चैव बिभेमि क्रमितुं बहिः
124,83,etasminn antare prāpya kaśyapo 'pi prajāpatiḥ putrakarma ca tad dṛṣṭvā garbhāntaḥsthitim eva ca ditiśāpam agastyasya śrutvāsau duḥkhito 'bhavat,एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्य कश्यपो ऽपि प्रजापतिः पुत्रकर्म च तद् दृष्ट्वा गर्भान्तःस्थितिम् एव च दितिशापम् अगस्त्यस्य श्रुत्वासौ दुःखितो ऽभवत्
124,84,nirgaccha śakra putraitat pāpaṃ kiṃ kṛtavān asi na nirmalakulotpannā manaḥ kurvanti pātake,निर्गच्छ शक्र पुत्रैतत् पापं किं कृतवान् असि न निर्मलकुलोत्पन्ना मनः कुर्वन्ति पातके
124,85,sa nirgato vajrapāṇiḥ savrīḍo 'dhomukho 'bravīt tanmūrtir eva vadati sadasacceṣṭitaṃ nṛṇām,स निर्गतो वज्रपाणिः सव्रीडो ऽधोमुखो ऽब्रवीत् तन्मूर्तिर् एव वदति सदसच्चेष्टितं नृणाम्
124,86,yad uktam atra śreyaḥ syāt tatkartāham asaṃśayam,यद् उक्तम् अत्र श्रेयः स्यात् तत्कर्ताहम् असंशयम्
124,87,tato mamāntikaṃ prāyāl lokapālaiḥ sa kaśyapaḥ sarvaṃ vṛttam athovāca punaḥ papraccha māṃ suraiḥ,ततो ममान्तिकं प्रायाल् लोकपालैः स कश्यपः सर्वं वृत्तम् अथोवाच पुनः पप्रच्छ मां सुरैः
124,88,ditigarbhasya vai śāntiṃ sahasrākṣaviśāpatām garbhasthānāṃ ca sarveṣām indreṇa saha mitratām,दितिगर्भस्य वै शान्तिं सहस्राक्षविशापताम् गर्भस्थानां च सर्वेषाम् इन्द्रेण सह मित्रताम्
124,89,teṣām ārogyatāṃ cāpi śacībhartur adoṣatām agastyadattaśāpasya viśāpatvam api kramāt,तेषाम् आरोग्यतां चापि शचीभर्तुर् अदोषताम् अगस्त्यदत्तशापस्य विशापत्वम् अपि क्रमात्
124,90,tato 'ham abravaṃ vākyaṃ kaśyapaṃ vinayānvitam prajāpate kaśyapa tvaṃ vasubhir lokapālakaiḥ,ततो ऽहम् अब्रवं वाक्यं कश्यपं विनयान्वितम् प्रजापते कश्यप त्वं वसुभिर् लोकपालकैः
124,91,indreṇa sahitaḥ śīghraṃ gautamīṃ yāhi mānada tatra snātvā maheśānaṃ stuhi sarvaiḥ samanvitaḥ,इन्द्रेण सहितः शीघ्रं गौतमीं याहि मानद तत्र स्नात्वा महेशानं स्तुहि सर्वैः समन्वितः
124,92,tataḥ śivaprasādena sarvaṃ śreyo bhaved iti tathety uktvā jagāmāsau kaśyapo gautamīṃ tadā,ततः शिवप्रसादेन सर्वं श्रेयो भवेद् इति तथेत्य् उक्त्वा जगामासौ कश्यपो गौतमीं तदा
124,93,snātvā tuṣṭāva deveśam ebhir eva padakramaiḥ sarvaduḥkhāpanodāya dvayam eva prakīrtitam gautamī vā puṇyanadī śivo vā karuṇākaraḥ,स्नात्वा तुष्टाव देवेशम् एभिर् एव पदक्रमैः सर्वदुःखापनोदाय द्वयम् एव प्रकीर्तितम् गौतमी वा पुण्यनदी शिवो वा करुणाकरः
124,94,pāhi śaṃkara deveśa pāhi lokanamaskṛta pāhi pāvana vāgīśa pāhi pannagabhūṣaṇa,पाहि शंकर देवेश पाहि लोकनमस्कृत पाहि पावन वागीश पाहि पन्नगभूषण
124,95,pāhi dharma vṛṣārūḍha pāhi vedatrayekṣaṇa pāhi godhara lakṣmīśa pāhi śarva gajāmbara,पाहि धर्म वृषारूढ पाहि वेदत्रयेक्षण पाहि गोधर लक्ष्मीश पाहि शर्व गजाम्बर
124,96,pāhi tripurahan nātha pāhi somārdhabhūṣaṇa pāhi yajñeśa someśa pāhy abhīṣṭapradāyaka,पाहि त्रिपुरहन् नाथ पाहि सोमार्धभूषण पाहि यज्ञेश सोमेश पाह्य् अभीष्टप्रदायक
124,97,pāhi kāruṇyanilaya pāhi maṅgaladāyaka pāhi prabhava sarvasya pāhi pālaka vāsava,पाहि कारुण्यनिलय पाहि मङ्गलदायक पाहि प्रभव सर्वस्य पाहि पालक वासव
124,98,pāhi bhāskara vitteśa pāhi brahmanamaskṛta pāhi viśveśa siddheśa pāhi pūrṇa namo 'stu te,पाहि भास्कर वित्तेश पाहि ब्रह्मनमस्कृत पाहि विश्वेश सिद्धेश पाहि पूर्ण नमो ऽस्तु ते
124,99,ghorasaṃsārakāntārasaṃcārodvignacetasām śarīriṇāṃ kṛpāsindho tvam eva śaraṇaṃ śiva,घोरसंसारकान्तारसंचारोद्विग्नचेतसाम् शरीरिणां कृपासिन्धो त्वम् एव शरणं शिव
124,100,evaṃ saṃstuvatas tasya purato 'bhūd vṛṣadhvajaḥ vareṇa cchandayām āsa kaśyapaṃ taṃ prajāpatim,एवं संस्तुवतस् तस्य पुरतो ऽभूद् वृषध्वजः वरेण च्छन्दयाम् आस कश्यपं तं प्रजापतिम्
124,101,kaśyapo 'pi śivaṃ prāha vinītavad idaṃ vacaḥ sa prāha vistareṇātha indrasya tu viceṣṭitam,कश्यपो ऽपि शिवं प्राह विनीतवद् इदं वचः स प्राह विस्तरेणाथ इन्द्रस्य तु विचेष्टितम्
124,102,śāpaṃ nāśaṃ ca putrāṇāṃ parasparam amitratām pāpaprāptiṃ tu śakrasya śāpaprāptiṃ tathaiva ca tato vṛṣākapiḥ prāha ditiṃ cāgastyam eva ca,शापं नाशं च पुत्राणां परस्परम् अमित्रताम् पापप्राप्तिं तु शक्रस्य शापप्राप्तिं तथैव च ततो वृषाकपिः प्राह दितिं चागस्त्यम् एव च
124,103,maruto ye bhavatputrāḥ pañcāśac caikavarjitāḥ sarve bhaveyuḥ subhagā bhaveyur yajñabhāginaḥ,मरुतो ये भवत्पुत्राः पञ्चाशच् चैकवर्जिताः सर्वे भवेयुः सुभगा भवेयुर् यज्ञभागिनः
124,104,indreṇa sahitā nityaṃ vartayeyur mudānvitāḥ,इन्द्रेण सहिता नित्यं वर्तयेयुर् मुदान्विताः
124,105,indrasya tu havirbhāgo yatra yatra makhe bhavet ādau tu marutas tatra bhaveyur nātra saṃśayaḥ,इन्द्रस्य तु हविर्भागो यत्र यत्र मखे भवेत् आदौ तु मरुतस् तत्र भवेयुर् नात्र संशयः
124,106,marudbhiḥ sahitaṃ śakraṃ na jayeyuḥ kadācana jetā bhavet sarvadaiva sukhaṃ tiṣṭha prajāpate,मरुद्भिः सहितं शक्रं न जयेयुः कदाचन जेता भवेत् सर्वदैव सुखं तिष्ठ प्रजापते
124,107,adyaprabhṛti ye kuryur anayād bhrātṛghātanam vaṃśacchedo vipattiś ca nityaṃ teṣāṃ bhaviṣyati,अद्यप्रभृति ये कुर्युर् अनयाद् भ्रातृघातनम् वंशच्छेदो विपत्तिश् च नित्यं तेषां भविष्यति
124,108,agastyam ṛṣiśārdūlaṃ śaṃbhur apy āha yatnataḥ,अगस्त्यम् ऋषिशार्दूलं शंभुर् अप्य् आह यत्नतः
124,109,na kuryās tvaṃ ca kopaṃ ca śacībhartari vai mune śamaṃ vraja mahāprājña marutas tv amarā bhavan,न कुर्यास् त्वं च कोपं च शचीभर्तरि वै मुने शमं व्रज महाप्राज्ञ मरुतस् त्व् अमरा भवन्
124,110,ditiṃ cāpi śivaḥ prāha prasanno vṛṣabhadhvajaḥ,दितिं चापि शिवः प्राह प्रसन्नो वृषभध्वजः
124,111,eko bhūyān mama sutas trailokyaiśvaryamaṇḍitaḥ ity evaṃ cintayantī tvaṃ tapase niyatābhavaḥ,एको भूयान् मम सुतस् त्रैलोक्यैश्वर्यमण्डितः इत्य् एवं चिन्तयन्ती त्वं तपसे नियताभवः
124,112,tad etat saphalaṃ te 'dya putrā bahuguṇāḥ śubhāḥ abhavan balinaḥ śūrās tasmāj jahi manorujam anyān api varān subhrūr yācasva gatasaṃbhramā,तद् एतत् सफलं ते ऽद्य पुत्रा बहुगुणाः शुभाः अभवन् बलिनः शूरास् तस्माज् जहि मनोरुजम् अन्यान् अपि वरान् सुभ्रूर् याचस्व गतसंभ्रमा
124,113,tad etad vacanaṃ śrutvā devadevasya sā ditiḥ kṛtāñjalipuṭā natvā śaṃbhuṃ vākyam athābravīt,तद् एतद् वचनं श्रुत्वा देवदेवस्य सा दितिः कृताञ्जलिपुटा नत्वा शंभुं वाक्यम् अथाब्रवीत्
124,114,loke yad etat paramaṃ yat pitroḥ putradarśanam viśeṣeṇa tu tan mātuḥ priyaṃ syāt surapūjita,लोके यद् एतत् परमं यत् पित्रोः पुत्रदर्शनम् विशेषेण तु तन् मातुः प्रियं स्यात् सुरपूजित
124,115,tatrāpi rūpasaṃpattiśauryavikramavān bhavet eko 'pi tanayaḥ kiṃtu bahavaś cet kim ucyate,तत्रापि रूपसंपत्तिशौर्यविक्रमवान् भवेत् एको ऽपि तनयः किंतु बहवश् चेत् किम् उच्यते
124,116,matputrās te prabhāvāc ca jetāro balino dhruvam indrasya bhrātaraḥ satyaṃ putrāś caiva prajāpateḥ,मत्पुत्रास् ते प्रभावाच् च जेतारो बलिनो ध्रुवम् इन्द्रस्य भ्रातरः सत्यं पुत्राश् चैव प्रजापतेः
124,117,agastyasya prasādāc ca gaṅgāyāś ca prasādataḥ yatra deva prasādas te tac chubhaṃ ko 'tra saṃśayaḥ,अगस्त्यस्य प्रसादाच् च गङ्गायाश् च प्रसादतः यत्र देव प्रसादस् ते तच् छुभं को ऽत्र संशयः
124,118,kṛtārthāhaṃ tathāpi tvāṃ bhaktyā vijñāpayāmy aham śṛṇuṣva deva vacanaṃ kuruṣva ca jagaddhitam,कृतार्थाहं तथापि त्वां भक्त्या विज्ञापयाम्य् अहम् शृणुष्व देव वचनं कुरुष्व च जगद्धितम्
124,119,vadety uktā jagaddhātrā ditir namrābravīd idam,वदेत्य् उक्ता जगद्धात्रा दितिर् नम्राब्रवीद् इदम्
124,120,saṃtatiprāpaṇaṃ loke durlabhaṃ suravandita viśeṣeṇa priyaṃ mātuḥ putraś cet kiṃ nu varṇyate,संततिप्रापणं लोके दुर्लभं सुरवन्दित विशेषेण प्रियं मातुः पुत्रश् चेत् किं नु वर्ण्यते
124,121,sa cāpi guṇavāñ śrīmān āyuṣmān yadi jāyate kiṃ tu svargeṇa deveśa pārameṣṭhyapadena vā,स चापि गुणवाञ् श्रीमान् आयुष्मान् यदि जायते किं तु स्वर्गेण देवेश पारमेष्ठ्यपदेन वा
124,122,sarveṣām api bhūtānām ihāmutra phalaiṣiṇām guṇavatputrasaṃprāptir abhīṣṭā sarvadaiva ca tasmād āplavanād atra kriyatāṃ samanugrahaḥ,सर्वेषाम् अपि भूतानाम् इहामुत्र फलैषिणाम् गुणवत्पुत्रसंप्राप्तिर् अभीष्टा सर्वदैव च तस्माद् आप्लवनाद् अत्र क्रियतां समनुग्रहः
124,123,mahāpāpaphalaṃ cedaṃ yad etad anapatyatā striyā vā puruṣasyāpi vandhyatvaṃ yadi jāyate,महापापफलं चेदं यद् एतद् अनपत्यता स्त्रिया वा पुरुषस्यापि वन्ध्यत्वं यदि जायते
124,124,tad atra snānamātreṇa taddoṣo nāśam āpnuyāt snātvā tatra phalaṃ dadyāt stotram etac ca yaḥ paṭhet,तद् अत्र स्नानमात्रेण तद्दोषो नाशम् आप्नुयात् स्नात्वा तत्र फलं दद्यात् स्तोत्रम् एतच् च यः पठेत्
124,125,sa tu putram avāpnoti trimāsasnānadānataḥ aputriṇī tv atra snānaṃ kṛtvā putram avāpnuyāt,स तु पुत्रम् अवाप्नोति त्रिमासस्नानदानतः अपुत्रिणी त्व् अत्र स्नानं कृत्वा पुत्रम् अवाप्नुयात्
124,126,ṛtusnātā tu yā kācit tatra snātā sutāṃl labhet trimāsābhyantaraṃ yā tu gurviṇī bhaktitas tv iha,ऋतुस्नाता तु या काचित् तत्र स्नाता सुतांल् लभेत् त्रिमासाभ्यन्तरं या तु गुर्विणी भक्तितस् त्व् इह
124,127,phalaiḥ snātvā tu māṃ paśyet stotreṇa stauti māṃ tathā tasyāḥ śakrasamaḥ putro jāyate nātra saṃśayaḥ,फलैः स्नात्वा तु मां पश्येत् स्तोत्रेण स्तौति मां तथा तस्याः शक्रसमः पुत्रो जायते नात्र संशयः
124,128,pitṛdoṣaiś ca ye putraṃ na labhante dite śṛṇu dhanāpahāradoṣaiś ca tatraiṣā niṣkṛtiḥ parā,पितृदोषैश् च ये पुत्रं न लभन्ते दिते शृणु धनापहारदोषैश् च तत्रैषा निष्कृतिः परा
124,129,tatraiṣāṃ piṇḍadānena pitṝṇāṃ prīṇanena ca kiṃcit suvarṇadānena tataḥ putro bhaved dhruvam,तत्रैषां पिण्डदानेन पितॄणां प्रीणनेन च किंचित् सुवर्णदानेन ततः पुत्रो भवेद् ध्रुवम्
124,130,ye nyāsādyapahartāro ratnāpahnavakārakāḥ śrāddhakarmavihīnāś ca teṣāṃ vaṃśo na vardhate,ये न्यासाद्यपहर्तारो रत्नापह्नवकारकाः श्राद्धकर्मविहीनाश् च तेषां वंशो न वर्धते
124,131,doṣiṇāṃ tu paretānāṃ gatir eṣā bhaved iti saṃtatir jāyatāṃ ślāghyā jīvatāṃ tīrthasevanāt,दोषिणां तु परेतानां गतिर् एषा भवेद् इति संततिर् जायतां श्लाघ्या जीवतां तीर्थसेवनात्
124,132,saṃgame ditigaṅgāyāḥ snātvā siddheśvaraṃ prabhum anādyapāram ajaraṃ citsadānandavigraham,संगमे दितिगङ्गायाः स्नात्वा सिद्धेश्वरं प्रभुम् अनाद्यपारम् अजरं चित्सदानन्दविग्रहम्
124,133,devarṣisiddhagandharvayogīśvaraniṣevitam liṅgātmakaṃ mahādevaṃ jyotirmayam anāmayam,देवर्षिसिद्धगन्धर्वयोगीश्वरनिषेवितम् लिङ्गात्मकं महादेवं ज्योतिर्मयम् अनामयम्
124,134,pūjayitvopacāraiś ca nityaṃ bhaktyā yatavrataḥ stotreṇānena yaḥ stauti caturdaśyaṣṭamīṣu ca,पूजयित्वोपचारैश् च नित्यं भक्त्या यतव्रतः स्तोत्रेणानेन यः स्तौति चतुर्दश्यष्टमीषु च
124,135,yathāśaktyā svarṇadānaṃ brāhmaṇānāṃ ca bhojanam yaḥ karoty atra gaṅgāyāṃ sa putraśatam āpnuyāt,यथाशक्त्या स्वर्णदानं ब्राह्मणानां च भोजनम् यः करोत्य् अत्र गङ्गायां स पुत्रशतम् आप्नुयात्
124,136,saṃprāpya sakalān kāmān ante śivapuraṃ vrajet stotreṇānena yaḥ kaścid yatra kvāpi stavīti mām ṣaṇmāsāt putram āpnoti api vandhyāpy aśaṅkitam,संप्राप्य सकलान् कामान् अन्ते शिवपुरं व्रजेत् स्तोत्रेणानेन यः कश्चिद् यत्र क्वापि स्तवीति माम् षण्मासात् पुत्रम् आप्नोति अपि वन्ध्याप्य् अशङ्कितम्
124,137,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ putratīrtham udāhṛtam tatra tu snānadānādyaiḥ sarvakāmān avāpnuyāt,ततः प्रभृति तत् तीर्थं पुत्रतीर्थम् उदाहृतम् तत्र तु स्नानदानाद्यैः सर्वकामान् अवाप्नुयात्
124,138,marudbhiḥ saha maitryeṇa mitratīrthaṃ tad ucyate niṣpāpatvena cendrasya śakratīrthaṃ tad ucyate,मरुद्भिः सह मैत्र्येण मित्रतीर्थं तद् उच्यते निष्पापत्वेन चेन्द्रस्य शक्रतीर्थं तद् उच्यते
124,139,aindrīṃ śriyaṃ yatra lebhe tat tīrthaṃ kamalābhidham etāni sarvatīrthāni sarvābhīṣṭapradāni hi,ऐन्द्रीं श्रियं यत्र लेभे तत् तीर्थं कमलाभिधम् एतानि सर्वतीर्थानि सर्वाभीष्टप्रदानि हि
124,140,sarvaṃ bhaviṣyatīty uktvā śivaś cāntaradhīyata kṛtakṛtyāś ca te jagmuḥ sarva eva yathāgatam tīrthānāṃ puṇyadaṃ tatra lakṣam ekaṃ prakīrtitam,सर्वं भविष्यतीत्य् उक्त्वा शिवश् चान्तरधीयत कृतकृत्याश् च ते जग्मुः सर्व एव यथागतम् तीर्थानां पुण्यदं तत्र लक्षम् एकं प्रकीर्तितम्
125,1,yamatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam dṛṣṭādṛṣṭeṣṭadaṃ sarvadevarṣigaṇasevitam,यमतीर्थम् इति ख्यातं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् दृष्टादृष्टेष्टदं सर्वदेवर्षिगणसेवितम्
125,2,tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi sarvapāpapraṇāśanam anuhrāda iti khyātaḥ kapoto balavān abhūt,तस्य प्रभावं वक्ष्यामि सर्वपापप्रणाशनम् अनुह्राद इति ख्यातः कपोतो बलवान् अभूत्
125,3,tasya bhāryā hetināmnī pakṣiṇī kāmarūpiṇī mṛtyoḥ pautro hy anuhrādo dauhitrī hetir eva ca,तस्य भार्या हेतिनाम्नी पक्षिणी कामरूपिणी मृत्योः पौत्रो ह्य् अनुह्रादो दौहित्री हेतिर् एव च
125,4,kālenātha tayoḥ putrāḥ pautrāś caiva babhūvire tasya śatruś ca balavān ulūko nāma pakṣirāṭ,कालेनाथ तयोः पुत्राः पौत्राश् चैव बभूविरे तस्य शत्रुश् च बलवान् उलूको नाम पक्षिराट्
125,5,tasya putrāś ca pautrāś ca āgneyās te balotkaṭāḥ tayoś ca vairam abhavad bahukālaṃ dvijanmanoḥ,तस्य पुत्राश् च पौत्राश् च आग्नेयास् ते बलोत्कटाः तयोश् च वैरम् अभवद् बहुकालं द्विजन्मनोः
125,6,gaṅgāyā uttare tīre kapotasyāśramo 'bhavat tasyāś ca dakṣiṇe kūla ulūko nāma pakṣirāṭ,गङ्गाया उत्तरे तीरे कपोतस्याश्रमो ऽभवत् तस्याश् च दक्षिणे कूल उलूको नाम पक्षिराट्
125,7,vāsaṃ cakre tatra putraiḥ pautraiś ca dvijasattama tayoś ca yuddham abhavad bahukālaṃ viruddhayoḥ,वासं चक्रे तत्र पुत्रैः पौत्रैश् च द्विजसत्तम तयोश् च युद्धम् अभवद् बहुकालं विरुद्धयोः
125,8,putraiḥ pautraiś ca vṛtayor balinor balibhiḥ saha ulūko vā kapoto vā naivāpnoti jayājayau,पुत्रैः पौत्रैश् च वृतयोर् बलिनोर् बलिभिः सह उलूको वा कपोतो वा नैवाप्नोति जयाजयौ
125,9,kapoto yamam ārādhya mṛtyuṃ paitāmahaṃ tathā yāmyam astram avāpyātha sarvebhyo 'py adhiko 'bhavat,कपोतो यमम् आराध्य मृत्युं पैतामहं तथा याम्यम् अस्त्रम् अवाप्याथ सर्वेभ्यो ऽप्य् अधिको ऽभवत्
125,10,tatholūko 'gnim ārādhya balavān abhavad bhṛśam varair unmattayor yuddham abhavac cātibhīṣaṇam,तथोलूको ऽग्निम् आराध्य बलवान् अभवद् भृशम् वरैर् उन्मत्तयोर् युद्धम् अभवच् चातिभीषणम्
125,11,tatrāgneyam ulūko 'pi kapotāyāstram ākṣipat kapoto 'py atha pāśān vai yāmyān ākṣipya śatrave,तत्राग्नेयम् उलूको ऽपि कपोतायास्त्रम् आक्षिपत् कपोतो ऽप्य् अथ पाशान् वै याम्यान् आक्षिप्य शत्रवे
125,12,ulūkāyātha daṇḍaṃ ca mṛtyupāśān avāsṛjat punas tad abhavad yuddhaṃ purāḍibakayor yathā,उलूकायाथ दण्डं च मृत्युपाशान् अवासृजत् पुनस् तद् अभवद् युद्धं पुराडिबकयोर् यथा
125,13,hetiḥ kapotakī dṛṣṭvā jvalanaṃ prāptam antike pativratā mahāyuddhe bhartuḥ sā duḥkhavihvalā,हेतिः कपोतकी दृष्ट्वा ज्वलनं प्राप्तम् अन्तिके पतिव्रता महायुद्धे भर्तुः सा दुःखविह्वला
125,14,agninā veṣṭyamānāṃś ca putrān dṛṣṭvā viśeṣataḥ sā gatvā jvalanaṃ hetis tuṣṭāva vividhoktibhiḥ,अग्निना वेष्ट्यमानांश् च पुत्रान् दृष्ट्वा विशेषतः सा गत्वा ज्वलनं हेतिस् तुष्टाव विविधोक्तिभिः
125,16,rūpaṃ na dānaṃ na parokṣam asti yasyātmabhūtaṃ ca padārthajātam aśnanti havyāni ca yena devāḥ svāhāpatiṃ yajñabhujaṃ namasye BrP_125.15 mukhabhūtaṃ ca devānāṃ devānāṃ havyavāhanam hotāraṃ cāpi devānāṃ devānāṃ dūtam eva ca,रूपं न दानं न परोक्षम् अस्ति यस्यात्मभूतं च पदार्थजातम् अश्नन्ति हव्यानि च येन देवाः स्वाहापतिं यज्ञभुजं नमस्ये ब्र्प्_१२५.१५ मुखभूतं च देवानां देवानां हव्यवाहनम् होतारं चापि देवानां देवानां दूतम् एव च
125,17,taṃ devaṃ śaraṇaṃ yāmi ādidevaṃ vibhāvasum antaḥ sthitaḥ prāṇarūpo bahiś cānnaprado hi yaḥ yo yajñasādhanaṃ yāmi śaraṇaṃ taṃ dhanaṃjayam,तं देवं शरणं यामि आदिदेवं विभावसुम् अन्तः स्थितः प्राणरूपो बहिश् चान्नप्रदो हि यः यो यज्ञसाधनं यामि शरणं तं धनंजयम्
125,18,amogham etad astraṃ me nyastaṃ yuddhe kapotaki yatra viśramayed astraṃ tan me brūhi pativrate,अमोघम् एतद् अस्त्रं मे न्यस्तं युद्धे कपोतकि यत्र विश्रमयेद् अस्त्रं तन् मे ब्रूहि पतिव्रते
125,19,mayi viśramyatām astraṃ na putre na ca bhartari satyavāg bhava havyeśa jātavedo namo 'stu te,मयि विश्रम्यताम् अस्त्रं न पुत्रे न च भर्तरि सत्यवाग् भव हव्येश जातवेदो नमो ऽस्तु ते
125,20,tuṣṭo 'smi tava vākyena bhartṛbhaktyā pativrate tavāpi bhartṛputrāṇāṃ heti kṣemaṃ dadāmy aham,तुष्टो ऽस्मि तव वाक्येन भर्तृभक्त्या पतिव्रते तवापि भर्तृपुत्राणां हेति क्षेमं ददाम्य् अहम्
125,21,āgneyam etad astraṃ me na bhartāraṃ sutān api na tvāṃ dahet tato yāhi sukhena tvaṃ kapotaki,आग्नेयम् एतद् अस्त्रं मे न भर्तारं सुतान् अपि न त्वां दहेत् ततो याहि सुखेन त्वं कपोतकि
125,22,etasminn antare tatra ulūkī dadṛśe patim veṣṭyamānaṃ yāmyapāśair yamadaṇḍena tāḍitam ulūkī duḥkhitā bhūtvā yamaṃ prāyād bhayāturā,एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र उलूकी ददृशे पतिम् वेष्ट्यमानं याम्यपाशैर् यमदण्डेन ताडितम् उलूकी दुःखिता भूत्वा यमं प्रायाद् भयातुरा
125,25,tvadbhītā anudravante janās tvadbhītā brahmacaryaṃ caranti tvadbhītāḥ sādhu caranti dhīrās tvadbhītāḥ karmaniṣṭhā bhavanti BrP_125.23 tvadbhītā anāśakam ācaranti grāmād araṇyam abhi yac caranti tvadbhītāḥ saumyatām āśrayante tvadbhītāḥ somapānaṃ bhajante BrP_125.24 tvadbhītāś cānnagodānaniṣṭhās brp_125.24e tvadbhītā brahmavādaṃ vadanti brp_125.24f evaṃ bruvatyāṃ tasyāṃ tām āha dakṣiṇadikpatiḥ,त्वद्भीता अनुद्रवन्ते जनास् त्वद्भीता ब्रह्मचर्यं चरन्ति त्वद्भीताः साधु चरन्ति धीरास् त्वद्भीताः कर्मनिष्ठा भवन्ति ब्र्प्_१२५.२३ त्वद्भीता अनाशकम् आचरन्ति ग्रामाद् अरण्यम् अभि यच् चरन्ति त्वद्भीताः सौम्यताम् आश्रयन्ते त्वद्भीताः सोमपानं भजन्ते ब्र्प्_१२५.२४ त्वद्भीताश् चान्नगोदाननिष्ठास् ब्र्प्_१२५.२४ए त्वद्भीता ब्रह्मवादं वदन्ति ब्र्प्_१२५.२४फ़् एवं ब्रुवत्यां तस्यां ताम् आह दक्षिणदिक्पतिः
125,26,varaṃ varaya bhadraṃ te dāsye 'haṃ manasaḥ priyam,वरं वरय भद्रं ते दास्ये ऽहं मनसः प्रियम्
125,27,yamasyeti vacaḥ śrutvā sā tam āha pativratā,यमस्येति वचः श्रुत्वा सा तम् आह पतिव्रता
125,28,bhartā me veṣṭitaḥ pāśair daṇḍenābhihatas tava tasmād rakṣa suraśreṣṭha putrān bhartāram eva ca,भर्ता मे वेष्टितः पाशैर् दण्डेनाभिहतस् तव तस्माद् रक्ष सुरश्रेष्ठ पुत्रान् भर्तारम् एव च
125,29,tadvākyāt kṛpayā yukto yamaḥ prāha punaḥ punaḥ,तद्वाक्यात् कृपया युक्तो यमः प्राह पुनः पुनः
125,30,pāśānāṃ cāpi daṇḍasya sthānaṃ vada śubhānane,पाशानां चापि दण्डस्य स्थानं वद शुभानने
125,31,sā provāca yamaṃ devaṃ mayi pāśās tvayeritāḥ āviśantu jagannātha daṇḍo mayy eva saṃviśet tataḥ provāca bhagavān yamas tāṃ kṛpayā punaḥ,सा प्रोवाच यमं देवं मयि पाशास् त्वयेरिताः आविशन्तु जगन्नाथ दण्डो मय्य् एव संविशेत् ततः प्रोवाच भगवान् यमस् तां कृपया पुनः
125,32,tava bhartā ca putrāś ca sarve jīvantu vijvarāḥ,तव भर्ता च पुत्राश् च सर्वे जीवन्तु विज्वराः
125,33,nyavārayad yamaḥ pāśān āgneyāstraṃ tu havyavāṭ kapotolūkayoś cāpi prītiṃ vai cakratuḥ surau āhatuś ca dvijanmānau vriyatāṃ vara īpsitaḥ,न्यवारयद् यमः पाशान् आग्नेयास्त्रं तु हव्यवाट् कपोतोलूकयोश् चापि प्रीतिं वै चक्रतुः सुरौ आहतुश् च द्विजन्मानौ व्रियतां वर ईप्सितः
125,34,bhavator darśanaṃ labdhaṃ vairavyājena duṣkaram vayaṃ ca pakṣiṇaḥ pāpāḥ kiṃ vareṇa surottamau,भवतोर् दर्शनं लब्धं वैरव्याजेन दुष्करम् वयं च पक्षिणः पापाः किं वरेण सुरोत्तमौ
125,35,atha deyo varo 'smākaṃ bhavadbhyāṃ prītipūrvakam nātmārtham anuyācāvo dīyamānaṃ varaṃ śubham,अथ देयो वरो ऽस्माकं भवद्भ्यां प्रीतिपूर्वकम् नात्मार्थम् अनुयाचावो दीयमानं वरं शुभम्
125,36,ātmārthaṃ yas tu yāceta sa śocyo hi sureśvarau jīvitaṃ saphalaṃ tasya yaḥ parārthodyataḥ sadā,आत्मार्थं यस् तु याचेत स शोच्यो हि सुरेश्वरौ जीवितं सफलं तस्य यः परार्थोद्यतः सदा
125,37,agnir āpo raviḥ pṛthvī dhānyāni vividhāni ca parārthaṃ vartanaṃ teṣāṃ satāṃ cāpi viśeṣataḥ,अग्निर् आपो रविः पृथ्वी धान्यानि विविधानि च परार्थं वर्तनं तेषां सतां चापि विशेषतः
125,38,brahmādayo 'pi hi yato yujyante mṛtyunā saha evaṃ jñātvā tu deveśau vṛthā svārthapariśramaḥ,ब्रह्मादयो ऽपि हि यतो युज्यन्ते मृत्युना सह एवं ज्ञात्वा तु देवेशौ वृथा स्वार्थपरिश्रमः
125,39,janmanā saha yat puṃsāṃ vihitaṃ parameṣṭhinā kadācin nānyathā tad vai vṛthā kliśyanti jantavaḥ,जन्मना सह यत् पुंसां विहितं परमेष्ठिना कदाचिन् नान्यथा तद् वै वृथा क्लिश्यन्ति जन्तवः
125,40,tasmād yācāvahe kiṃcid dhitāya jagatāṃ śubham guṇadāyi tu sarveṣāṃ tad yuvām anumanyatām,तस्माद् याचावहे किंचिद् धिताय जगतां शुभम् गुणदायि तु सर्वेषां तद् युवाम् अनुमन्यताम्
125,41,tāv āhatur ubhau devau pakṣiṇau lokaviśrutau dharmasya yaśaso 'vāptye lokānāṃ hitakāmyayā,ताव् आहतुर् उभौ देवौ पक्षिणौ लोकविश्रुतौ धर्मस्य यशसो ऽवाप्त्ये लोकानां हितकाम्यया
125,42,āvābhyām āśramau tīrthe gaṅgāyā ubhaye taṭe bhavetāṃ jagatāṃ nāthāv eṣa eva paro varaḥ,आवाभ्याम् आश्रमौ तीर्थे गङ्गाया उभये तटे भवेतां जगतां नाथाव् एष एव परो वरः
125,43,snānaṃ dānaṃ japo homaḥ pitṝṇāṃ cāpi pūjanam sukṛtī duṣkṛtī vāpi yaḥ karoti yathā tathā sarvaṃ tad akṣayaṃ puṇyaṃ syād ity eṣa paro varaḥ,स्नानं दानं जपो होमः पितॄणां चापि पूजनम् सुकृती दुष्कृती वापि यः करोति यथा तथा सर्वं तद् अक्षयं पुण्यं स्याद् इत्य् एष परो वरः
125,44,evam astu tathā cānyat suprītau tu bravāvahai,एवम् अस्तु तथा चान्यत् सुप्रीतौ तु ब्रवावहै
125,45,uttare gautamītīre yamastotraṃ paṭhanti ye teṣāṃ saptasu vaṃśeṣu nākāle mṛtyum āpnuyāt,उत्तरे गौतमीतीरे यमस्तोत्रं पठन्ति ये तेषां सप्तसु वंशेषु नाकाले मृत्युम् आप्नुयात्
125,46,puruṣo bhājanaṃ ca syāt sarvadā sarvasaṃpadām yas tv idaṃ paṭhate nityaṃ mṛtyustotraṃ jitātmavān,पुरुषो भाजनं च स्यात् सर्वदा सर्वसंपदाम् यस् त्व् इदं पठते नित्यं मृत्युस्तोत्रं जितात्मवान्
125,47,aṣṭāśītisahasraiś ca vyādhibhir na sa bādhyate asmiṃs tīrthe dvijaśreṣṭhau trimāsād gurviṇī satī,अष्टाशीतिसहस्रैश् च व्याधिभिर् न स बाध्यते अस्मिंस् तीर्थे द्विजश्रेष्ठौ त्रिमासाद् गुर्विणी सती
125,48,arvāgvandhyā ca ṣaṇmāsāt saptāhaṃ snānam ācaret vīrasūḥ sā bhaven nārī śatāyuḥ sa suto bhavet,अर्वाग्वन्ध्या च षण्मासात् सप्ताहं स्नानम् आचरेत् वीरसूः सा भवेन् नारी शतायुः स सुतो भवेत्
125,49,lakṣmīvān matimāñ śūraḥ putrapautravivardhanaḥ tatra piṇḍādidānena pitaro muktim āpnuyuḥ manovākkāyajāt pāpāt snānān mukto bhaven naraḥ,लक्ष्मीवान् मतिमाञ् शूरः पुत्रपौत्रविवर्धनः तत्र पिण्डादिदानेन पितरो मुक्तिम् आप्नुयुः मनोवाक्कायजात् पापात् स्नानान् मुक्तो भवेन् नरः
125,50,yamavākyād anu tathā havyavāḍ āha pakṣiṇau,यमवाक्याद् अनु तथा हव्यवाड् आह पक्षिणौ
125,51,matstotraṃ dakṣiṇe tīre ye paṭhanti yatavratāḥ teṣām ārogyam aiśvaryaṃ lakṣmīṃ rūpaṃ dadāmy aham,मत्स्तोत्रं दक्षिणे तीरे ये पठन्ति यतव्रताः तेषाम् आरोग्यम् ऐश्वर्यं लक्ष्मीं रूपं ददाम्य् अहम्
125,52,idaṃ stotraṃ tu yaḥ kaścid yatra kvāpi paṭhen naraḥ naivāgnito bhayaṃ tasya likhite 'pi gṛhe sthite,इदं स्तोत्रं तु यः कश्चिद् यत्र क्वापि पठेन् नरः नैवाग्नितो भयं तस्य लिखिते ऽपि गृहे स्थिते
125,53,snānaṃ dānaṃ ca yaḥ kuryād agnitīrthe śucir naraḥ agniṣṭomaphalaṃ tasya bhaved eva na saṃśayaḥ,स्नानं दानं च यः कुर्याद् अग्नितीर्थे शुचिर् नरः अग्निष्टोमफलं तस्य भवेद् एव न संशयः
125,54,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ yāmyam āgneyam eva ca kapotaṃ ca tatholūkaṃ hetyulūkaṃ vidur budhāḥ,ततः प्रभृति तत् तीर्थं याम्यम् आग्नेयम् एव च कपोतं च तथोलूकं हेत्युलूकं विदुर् बुधाः
125,55,tatra trīṇi sahasrāṇi tāvanty eva śatāni ca punar navatitīrthāni pratyekaṃ muktibhājanam,तत्र त्रीणि सहस्राणि तावन्त्य् एव शतानि च पुनर् नवतितीर्थानि प्रत्येकं मुक्तिभाजनम्
125,56,teṣu snānena dānena pretībhūtāś ca ye narāḥ pūtās te putravittāḍhyā ākrameyur divaṃ śubhāḥ,तेषु स्नानेन दानेन प्रेतीभूताश् च ये नराः पूतास् ते पुत्रवित्ताढ्या आक्रमेयुर् दिवं शुभाः
126,1,tapastīrtham iti khyātaṃ tapovṛddhikaraṃ mahat sarvakāmapradaṃ puṇyaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam,तपस्तीर्थम् इति ख्यातं तपोवृद्धिकरं महत् सर्वकामप्रदं पुण्यं पितॄणां प्रीतिवर्धनम्
126,2,tasmiṃs tīrthe tu yad vṛttaṃ śṛṇu pāpapraṇāśanam apām agneś ca saṃvādam ṛṣīṇāṃ ca parasparam,तस्मिंस् तीर्थे तु यद् वृत्तं शृणु पापप्रणाशनम् अपाम् अग्नेश् च संवादम् ऋषीणां च परस्परम्
126,3,apo jyeṣṭhatamāḥ kecin menire 'gniṃ tathāpare evaṃ bruvanto munayaḥ saṃvādaṃ cāgnivāriṇoḥ,अपो ज्येष्ठतमाः केचिन् मेनिरे ऽग्निं तथापरे एवं ब्रुवन्तो मुनयः संवादं चाग्निवारिणोः
126,4,vināgniṃ jīvanaṃ kva syāj jīvabhūto yato 'nalaḥ ātmabhūto havyabhūtaś cāgninā jāyate 'khilam,विनाग्निं जीवनं क्व स्याज् जीवभूतो यतो ऽनलः आत्मभूतो हव्यभूतश् चाग्निना जायते ऽखिलम्
126,5,agninā dhriyate loko hy agnir jyotirmayaṃ jagat tasmād agneḥ paraṃ nāsti pāvanaṃ daivataṃ mahat,अग्निना ध्रियते लोको ह्य् अग्निर् ज्योतिर्मयं जगत् तस्माद् अग्नेः परं नास्ति पावनं दैवतं महत्
126,6,antarjyotiḥ sa evoktaḥ paraṃ jyotiḥ sa eva hi vināgninā kiṃcid asti yasya dhāma jagattrayam,अन्तर्ज्योतिः स एवोक्तः परं ज्योतिः स एव हि विनाग्निना किंचिद् अस्ति यस्य धाम जगत्त्रयम्
126,7,tasmād agneḥ paraṃ nāsti bhūtānāṃ jyaiṣṭhyabhājanam yoṣitkṣetre 'rpitaṃ bījaṃ puruṣeṇa yathā tathā,तस्माद् अग्नेः परं नास्ति भूतानां ज्यैष्ठ्यभाजनम् योषित्क्षेत्रे ऽर्पितं बीजं पुरुषेण यथा तथा
126,8,tasya dehādikā śaktiḥ kṛśānor eva nānyathā devānāṃ hi mukhaṃ vahnis tasmān nātaḥ paraṃ viduḥ,तस्य देहादिका शक्तिः कृशानोर् एव नान्यथा देवानां हि मुखं वह्निस् तस्मान् नातः परं विदुः
126,9,apare tu hy apāṃ jyaiṣṭhyaṃ menire vedavādinaḥ adbhiḥ saṃpatsyate hy annaṃ śucir adbhiḥ prajāyate,अपरे तु ह्य् अपां ज्यैष्ठ्यं मेनिरे वेदवादिनः अद्भिः संपत्स्यते ह्य् अन्नं शुचिर् अद्भिः प्रजायते
126,10,adbhir eva dhṛtaṃ sarvam āpo vai mātaraḥ smṛtāḥ trailokyajīvanaṃ vāri vadantīti purāvidaḥ,अद्भिर् एव धृतं सर्वम् आपो वै मातरः स्मृताः त्रैलोक्यजीवनं वारि वदन्तीति पुराविदः
126,11,utpannam amṛtaṃ hy adbhyas tābhyaś cauṣadhisaṃbhavaḥ agnir jyeṣṭha iti prāhur āpo jyeṣṭhatamāḥ pare,उत्पन्नम् अमृतं ह्य् अद्भ्यस् ताभ्यश् चौषधिसंभवः अग्निर् ज्येष्ठ इति प्राहुर् आपो ज्येष्ठतमाः परे
126,12,evaṃ mīmāṃsamānās te ṛṣayo vedavādinaḥ viruddhavādino māṃ ca samabhyetyedam abruvan,एवं मीमांसमानास् ते ऋषयो वेदवादिनः विरुद्धवादिनो मां च समभ्येत्येदम् अब्रुवन्
126,13,agner apāṃ vada jyaiṣṭhyaṃ trailokyasya bhavān prabhuḥ,अग्नेर् अपां वद ज्यैष्ठ्यं त्रैलोक्यस्य भवान् प्रभुः
126,14,aham apy abravaṃ prāptān ṛṣīn sarvān yatavratān ubhau pūjyatamau loka ubhābhyāṃ jāyate jagat,अहम् अप्य् अब्रवं प्राप्तान् ऋषीन् सर्वान् यतव्रतान् उभौ पूज्यतमौ लोक उभाभ्यां जायते जगत्
126,15,ubhābhyāṃ jāyate havyaṃ kavyaṃ cāmṛtam eva ca ubhābhyāṃ jīvanaṃ loke śarīrasya ca dhāraṇam,उभाभ्यां जायते हव्यं कव्यं चामृतम् एव च उभाभ्यां जीवनं लोके शरीरस्य च धारणम्
126,16,nānayoś ca viśeṣo 'sti tato jyaiṣṭhyaṃ samaṃ matam tato madvacanāj jyaiṣṭhyam ubhayor naiva kasyacit,नानयोश् च विशेषो ऽस्ति ततो ज्यैष्ठ्यं समं मतम् ततो मद्वचनाज् ज्यैष्ठ्यम् उभयोर् नैव कस्यचित्
126,17,jyaiṣṭhyam anyatarasyeti menire ṛṣisattamāḥ na tṛptā mama vākyena jagmur vāyuṃ tapasvinaḥ,ज्यैष्ठ्यम् अन्यतरस्येति मेनिरे ऋषिसत्तमाः न तृप्ता मम वाक्येन जग्मुर् वायुं तपस्विनः
126,18,kasya jyaiṣṭhyaṃ bhavān prāṇo vāyo satyaṃ tvayi sthitam,कस्य ज्यैष्ठ्यं भवान् प्राणो वायो सत्यं त्वयि स्थितम्
126,19,vāyur āhānalo jyeṣṭhaḥ sarvam agnau pratiṣṭhitam nety uktvānyonyam ṛṣayo jagmus te 'pi vasuṃdharām,वायुर् आहानलो ज्येष्ठः सर्वम् अग्नौ प्रतिष्ठितम् नेत्य् उक्त्वान्योन्यम् ऋषयो जग्मुस् ते ऽपि वसुंधराम्
126,20,satyaṃ bhūme vada jyaiṣṭhyam ādhārāsi carācare,सत्यं भूमे वद ज्यैष्ठ्यम् आधारासि चराचरे
126,21,bhūmir apy āha vinayād āgatāṃs tān ṛṣīn idam,भूमिर् अप्य् आह विनयाद् आगतांस् तान् ऋषीन् इदम्
126,22,mamāpy ādhārabhūtāḥ syur āpo devyaḥ sanātanāḥ adbhyas tu jāyate sarvaṃ jyaiṣṭhyam apsu pratiṣṭhitam,ममाप्य् आधारभूताः स्युर् आपो देव्यः सनातनाः अद्भ्यस् तु जायते सर्वं ज्यैष्ठ्यम् अप्सु प्रतिष्ठितम्
126,23,nety uktvānyonyam ṛṣayo jagmuḥ kṣīrodaśāyinam tuṣṭuvur vividhaiḥ stotraiḥ śaṅkhacakragadādharam,नेत्य् उक्त्वान्योन्यम् ऋषयो जग्मुः क्षीरोदशायिनम् तुष्टुवुर् विविधैः स्तोत्रैः शङ्खचक्रगदाधरम्
126,28,yo veda sarvaṃ bhuvanaṃ bhaviṣyad yaj jāyamānaṃ ca guhāniviṣṭam lokatrayaṃ citravicitrarūpam ante samastaṃ ca yam āviveśa BrP_126.24 yad akṣaraṃ śāśvatam aprameyaṃ yaṃ vedavedyam ṛṣayo vadanti yam āśritāḥ svepsitam āpnuvanti tad vastu satyaṃ śaraṇaṃ vrajāmaḥ BrP_126.25 bhūtaṃ mahābhūtajagatpradhānaṃ na vindate yogino viṣṇurūpam tad vaktum ete ṛṣayo 'tra yātāḥ satyaṃ vadasveha jagannivāsa BrP_126.26 tvam antarātmākhiladehabhājāṃ tvam eva sarvaṃ tvayi sarvam īśa tathāpi jānanti na keapi kutrāpi aho bhavantaṃ prakṛtiprabhāvāt BrP_126.27 antar bahiḥ sarvata eva santaṃ brp_126.27e viśvātmanā saṃparivartamānam brp_126.27f tataḥ prāha jagaddhātrī daivī vāg aśarīriṇī,यो वेद सर्वं भुवनं भविष्यद् यज् जायमानं च गुहानिविष्टम् लोकत्रयं चित्रविचित्ररूपम् अन्ते समस्तं च यम् आविवेश ब्र्प्_१२६.२४ यद् अक्षरं शाश्वतम् अप्रमेयं यं वेदवेद्यम् ऋषयो वदन्ति यम् आश्रिताः स्वेप्सितम् आप्नुवन्ति तद् वस्तु सत्यं शरणं व्रजामः ब्र्प्_१२६.२५ भूतं महाभूतजगत्प्रधानं न विन्दते योगिनो विष्णुरूपम् तद् वक्तुम् एते ऋषयो ऽत्र याताः सत्यं वदस्वेह जगन्निवास ब्र्प्_१२६.२६ त्वम् अन्तरात्माखिलदेहभाजां त्वम् एव सर्वं त्वयि सर्वम् ईश तथापि जानन्ति न केअपि कुत्रापि अहो भवन्तं प्रकृतिप्रभावात् ब्र्प्_१२६.२७ अन्तर् बहिः सर्वत एव सन्तं ब्र्प्_१२६.२७ए विश्वात्मना संपरिवर्तमानम् ब्र्प्_१२६.२७फ़् ततः प्राह जगद्धात्री दैवी वाग् अशरीरिणी
126,29,ubhāv ārādhya tapasā bhaktyā ca niyamena ca yasya syāt prathamaṃ siddhis tad bhūtaṃ jyeṣṭham ucyate,उभाव् आराध्य तपसा भक्त्या च नियमेन च यस्य स्यात् प्रथमं सिद्धिस् तद् भूतं ज्येष्ठम् उच्यते
126,30,tathety tathā yayuḥ sarve ṛṣayo lokapūjitāḥ śrāntāḥ khinnāntarātmānaḥ paraṃ vairāgyam āśritāḥ,तथेत्य् तथा ययुः सर्वे ऋषयो लोकपूजिताः श्रान्ताः खिन्नान्तरात्मानः परं वैराग्यम् आश्रिताः
126,31,sarvalokaikajananīṃ bhuvanatrayapāvanīm gautamīm agaman sarve tapas taptuṃ yatavratāḥ,सर्वलोकैकजननीं भुवनत्रयपावनीम् गौतमीम् अगमन् सर्वे तपस् तप्तुं यतव्रताः
126,32,abdaivataṃ tathāgniṃ ca pūjanāyodyatās tadā agneś ca pūjakā ye ca apāṃ vai pūjane sthitāḥ tatra vāg abravīd daivī vedamātā sarasvatī,अब्दैवतं तथाग्निं च पूजनायोद्यतास् तदा अग्नेश् च पूजका ये च अपां वै पूजने स्थिताः तत्र वाग् अब्रवीद् दैवी वेदमाता सरस्वती
126,33,agner āpas tathā yonir adbhiḥ śaucam avāpyate agneś ca pūjakā ye ca vinādbhiḥ pūjanaṃ katham,अग्नेर् आपस् तथा योनिर् अद्भिः शौचम् अवाप्यते अग्नेश् च पूजका ये च विनाद्भिः पूजनं कथम्
126,34,apsu jātāsu sarvatra karmaṇy adhikṛto bhavet tāvat karmaṇy anarho 'yam aśucir malino naraḥ,अप्सु जातासु सर्वत्र कर्मण्य् अधिकृतो भवेत् तावत् कर्मण्य् अनर्हो ऽयम् अशुचिर् मलिनो नरः
126,35,na magnaḥ śraddhayā yāvad apsu śītāsu vedavit tasmād āpo variṣṭhāḥ syur mātṛbhūtā yataḥ smṛtāḥ tasmāj jyaiṣṭhyam apām eva jananyo 'gner viśeṣataḥ,न मग्नः श्रद्धया यावद् अप्सु शीतासु वेदवित् तस्माद् आपो वरिष्ठाः स्युर् मातृभूता यतः स्मृताः तस्माज् ज्यैष्ठ्यम् अपाम् एव जनन्यो ऽग्नेर् विशेषतः
126,36,etad vacaḥ śuśruvus te ṛṣayo vedavādinaḥ niścayaṃ ca tataś cakrur bhavej jyaiṣṭhyam apām iti,एतद् वचः शुश्रुवुस् ते ऋषयो वेदवादिनः निश्चयं च ततश् चक्रुर् भवेज् ज्यैष्ठ्यम् अपाम् इति
126,37,yatra tīrthe vṛttam idam ṛṣisattre ca nārada tapastīrthaṃ tu tat proktaṃ sattratīrthaṃ tad ucyate,यत्र तीर्थे वृत्तम् इदम् ऋषिसत्त्रे च नारद तपस्तीर्थं तु तत् प्रोक्तं सत्त्रतीर्थं तद् उच्यते
126,38,agnitīrthaṃ ca tat proktaṃ tathā sārasvataṃ viduḥ teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakāmapradaṃ śubham,अग्नितीर्थं च तत् प्रोक्तं तथा सारस्वतं विदुः तेषु स्नानं च दानं च सर्वकामप्रदं शुभम्
126,39,caturdaśa śatāny atra tīrthānāṃ puṇyadāyinām teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca svargamokṣapradāyakam,चतुर्दश शतान्य् अत्र तीर्थानां पुण्यदायिनाम् तेषु स्नानं च दानं च स्वर्गमोक्षप्रदायकम्
126,40,kṛtaṃ saṃdehaharaṇam ṛṣīṇāṃ yatra bhāṣayā sarasvaty abhavat tatra gaṅgayā saṃgatā nadī māhātmyaṃ tasya ko vaktuṃ saṃgamasya kṣamo naraḥ,कृतं संदेहहरणम् ऋषीणां यत्र भाषया सरस्वत्य् अभवत् तत्र गङ्गया संगता नदी माहात्म्यं तस्य को वक्तुं संगमस्य क्षमो नरः
127,1,devatīrtham iti khyātaṃ gaṅgāyā uttare taṭe tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi sarvapāpapraṇāśanam,देवतीर्थम् इति ख्यातं गङ्गाया उत्तरे तटे तस्य प्रभावं वक्ष्यामि सर्वपापप्रणाशनम्
127,2,ārṣṭiṣeṇa iti khyāto rājā sarvaguṇānvitaḥ tasya bhāryā jayā nāma sākṣāl lakṣmīr ivāparā,आर्ष्टिषेण इति ख्यातो राजा सर्वगुणान्वितः तस्य भार्या जया नाम साक्षाल् लक्ष्मीर् इवापरा
127,3,tasya putro bharo nāma matimān pitṛvatsalaḥ dhanurvede ca vede ca niṣṇāto dakṣa eva ca,तस्य पुत्रो भरो नाम मतिमान् पितृवत्सलः धनुर्वेदे च वेदे च निष्णातो दक्ष एव च
127,4,tasya bhāryā rūpavatī suprabhety abhiviśrutā ārṣṭiṣeṇas tato rājā putre rājyaṃ niveśya saḥ,तस्य भार्या रूपवती सुप्रभेत्य् अभिविश्रुता आर्ष्टिषेणस् ततो राजा पुत्रे राज्यं निवेश्य सः
127,5,purodhasā ca mukhyena dīkṣāṃ cakre nareśvaraḥ sarasvatyās tatas tīre hayamedhāya yatnavān,पुरोधसा च मुख्येन दीक्षां चक्रे नरेश्वरः सरस्वत्यास् ततस् तीरे हयमेधाय यत्नवान्
127,6,ṛtvigbhir ṛṣimukhyaiś ca vedaśāstraparāyaṇaiḥ dīkṣitaṃ taṃ nṛpaśreṣṭhaṃ brāhmaṇāgnisamīpataḥ,ऋत्विग्भिर् ऋषिमुख्यैश् च वेदशास्त्रपरायणैः दीक्षितं तं नृपश्रेष्ठं ब्राह्मणाग्निसमीपतः
127,7,mithur dānavarāṭ śūraḥ pāpabuddhiḥ pratāpavān makhaṃ vidhvasya nṛpatiṃ sabhāryaṃ sapurohitam,मिथुर् दानवराट् शूरः पापबुद्धिः प्रतापवान् मखं विध्वस्य नृपतिं सभार्यं सपुरोहितम्
127,8,ādāya vegāt sa prāgād rasātalatalaṃ mune nīte tasmin nṛpavare yajñe naṣṭe tato 'marāḥ,आदाय वेगात् स प्रागाद् रसातलतलं मुने नीते तस्मिन् नृपवरे यज्ञे नष्टे ततो ऽमराः
127,9,ṛtvijaś ca yayuḥ sarve svaṃ svaṃ sthānaṃ makhāt tataḥ purohitasuto rājño devāpir iti viśrutaḥ,ऋत्विजश् च ययुः सर्वे स्वं स्वं स्थानं मखात् ततः पुरोहितसुतो राज्ञो देवापिर् इति विश्रुतः
127,10,bālas tāṃ mātaraṃ dṛṣṭvā ātmanaḥ pitaraṃ na ca dṛṣṭvā savismayo bhūtvā duḥkhito 'tīva cābhavat,बालस् तां मातरं दृष्ट्वा आत्मनः पितरं न च दृष्ट्वा सविस्मयो भूत्वा दुःखितो ऽतीव चाभवत्
127,11,sa mātaraṃ tu papraccha pitā me kva gato 'mbike pitṛhīno na jīveyaṃ mātaḥ satyaṃ vadasva me,स मातरं तु पप्रच्छ पिता मे क्व गतो ऽम्बिके पितृहीनो न जीवेयं मातः सत्यं वदस्व मे
127,12,dhig dhik pitṛvihīnānāṃ jīvitaṃ pāpakarmaṇām na vakṣi yadi me mātar jalam agnim athāviśe,धिग् धिक् पितृविहीनानां जीवितं पापकर्मणाम् न वक्षि यदि मे मातर् जलम् अग्निम् अथाविशे
127,13,putraṃ provāca sā mātā rājño bhāryā purodhasaḥ dānavena talaṃ nīto rājñā saha pitā tava,पुत्रं प्रोवाच सा माता राज्ञो भार्या पुरोधसः दानवेन तलं नीतो राज्ञा सह पिता तव
127,14,kva nītaḥ kena vā nītaḥ kathaṃ nītaḥ kva karmaṇi keṣu paśyatsu kiṃ sthānaṃ dānavasya vadasva me,क्व नीतः केन वा नीतः कथं नीतः क्व कर्मणि केषु पश्यत्सु किं स्थानं दानवस्य वदस्व मे
127,15,dīkṣitaṃ yajñasadasi sabhāryaṃ sapurodhasam rājānaṃ taṃ mithur daityo nītavān sa rasātalam paśyatsu devasaṃgheṣu vahnibrāhmaṇasaṃnidhau,दीक्षितं यज्ञसदसि सभार्यं सपुरोधसम् राजानं तं मिथुर् दैत्यो नीतवान् स रसातलम् पश्यत्सु देवसंघेषु वह्निब्राह्मणसंनिधौ
127,16,tan mātṛvacanaṃ śrutvā devāpiḥ kṛtyam asmarat devān paśye 'thavāgniṃ vā ṛtvijo vāsurāṃs tathā,तन् मातृवचनं श्रुत्वा देवापिः कृत्यम् अस्मरत् देवान् पश्ये ऽथवाग्निं वा ऋत्विजो वासुरांस् तथा
127,17,eteṣv eva pitānveṣyo nānyatreti matir mama iti niścitya devāpir bharaṃ prāha nṛpātmajam,एतेष्व् एव पितान्वेष्यो नान्यत्रेति मतिर् मम इति निश्चित्य देवापिर् भरं प्राह नृपात्मजम्
127,18,tapasā brahmacaryeṇa vratena niyamena ca ānetavyā mayā sarve nītā ye ca rasātalam,तपसा ब्रह्मचर्येण व्रतेन नियमेन च आनेतव्या मया सर्वे नीता ये च रसातलम्
127,19,jāte parābhave ghore yo na kuryāt pratikriyām narādhamena kiṃ tena jīvatā vā mṛtena vā,जाते पराभवे घोरे यो न कुर्यात् प्रतिक्रियाम् नराधमेन किं तेन जीवता वा मृतेन वा
127,20,tvaṃ praśādhi mahīṃ kṛtsnām ārṣṭiṣeṇaḥ pitā yathā mātā mama tvayā pālyā rājan yāvan mamāgatiḥ bhavec ca kṛtakāryasya anujānīhi māṃ bhara,त्वं प्रशाधि महीं कृत्स्नाम् आर्ष्टिषेणः पिता यथा माता मम त्वया पाल्या राजन् यावन् ममागतिः भवेच् च कृतकार्यस्य अनुजानीहि मां भर
127,21,bhareṇoktaḥ sa devāpiḥ sarvaṃ niścitya yatnataḥ,भरेणोक्तः स देवापिः सर्वं निश्चित्य यत्नतः
127,22,siddhiṃ kuru sukhaṃ yāhi mā cintām alpikāṃ bhaja,सिद्धिं कुरु सुखं याहि मा चिन्ताम् अल्पिकां भज
127,23,tato devāpir amararājāṅghridhyānatatparaḥ ṛtvijo 'nveṣya yatnena natvā tān ṛtvijaḥ pṛthak kṛtāñjalipuṭo bālo devāpir vākyam abravīt,ततो देवापिर् अमरराजाङ्घ्रिध्यानतत्परः ऋत्विजो ऽन्वेष्य यत्नेन नत्वा तान् ऋत्विजः पृथक् कृताञ्जलिपुटो बालो देवापिर् वाक्यम् अब्रवीत्
127,24,bhavadbhiś ca makho rakṣyo yajamānaś ca dīkṣitaḥ purodhāś ca tathā rakṣyaḥ patnī yā dīkṣitasya tu,भवद्भिश् च मखो रक्ष्यो यजमानश् च दीक्षितः पुरोधाश् च तथा रक्ष्यः पत्नी या दीक्षितस्य तु
127,25,bhavatsu tatra paśyatsu yajñaṃ vidhvasya daityarāṭ rājādayas tena nītās tan na yuktatamaṃ bhavet,भवत्सु तत्र पश्यत्सु यज्ञं विध्वस्य दैत्यराट् राजादयस् तेन नीतास् तन् न युक्ततमं भवेत्
127,26,athāpy etad ahaṃ manye bhavantas tān arogiṇaḥ dātum arhanti tān sarvān anyathā śāpam arhatha,अथाप्य् एतद् अहं मन्ये भवन्तस् तान् अरोगिणः दातुम् अर्हन्ति तान् सर्वान् अन्यथा शापम् अर्हथ
127,27,makhe 'gniḥ prathamaṃ pūjyo hy agnir evātra daivatam tasmād vayaṃ na jānīmo hy agnīnāṃ paricārakāḥ,मखे ऽग्निः प्रथमं पूज्यो ह्य् अग्निर् एवात्र दैवतम् तस्माद् वयं न जानीमो ह्य् अग्नीनां परिचारकाः
127,28,sa eva dātā bhoktā ca hartā kartā ca havyavāṭ,स एव दाता भोक्ता च हर्ता कर्ता च हव्यवाट्
127,29,ṛtvijaḥ pṛṣṭhataḥ kṛtvā devāpir jātavedasam pūjayitvā yathānyāyam agnaye tan nyavedayat,ऋत्विजः पृष्ठतः कृत्वा देवापिर् जातवेदसम् पूजयित्वा यथान्यायम् अग्नये तन् न्यवेदयत्
127,30,yathartvijas tathā cāhaṃ devānāṃ paricārakaḥ havyaṃ vahāmi devānāṃ bhoktāro rakṣakāś ca te,यथर्त्विजस् तथा चाहं देवानां परिचारकः हव्यं वहामि देवानां भोक्तारो रक्षकाश् च ते
127,31,devān āhūya yatnena havirbhāgān pṛthak pṛthak dāsye 'ham eṣa doṣo me tasmād yāhi surān prati,देवान् आहूय यत्नेन हविर्भागान् पृथक् पृथक् दास्ये ऽहम् एष दोषो मे तस्माद् याहि सुरान् प्रति
127,32,devāpiḥ sa surān prāpya natvā tebhyaḥ pṛthak pṛthak ṛtvigvākyaṃ cāgnivākyaṃ śāpaṃ cāpi nyavedayat,देवापिः स सुरान् प्राप्य नत्वा तेभ्यः पृथक् पृथक् ऋत्विग्वाक्यं चाग्निवाक्यं शापं चापि न्यवेदयत्
127,33,āhūtā vaidikair mantrair ṛtvigbhiś ca yathākramam bhokṣyāmahe havirbhāgān na svatantrā dvijottama,आहूता वैदिकैर् मन्त्रैर् ऋत्विग्भिश् च यथाक्रमम् भोक्ष्यामहे हविर्भागान् न स्वतन्त्रा द्विजोत्तम
127,34,tasmād vedānugā nityaṃ vayaṃ vedena coditāḥ paratantrās tato vipra vedebhyas tan nivedaya,तस्माद् वेदानुगा नित्यं वयं वेदेन चोदिताः परतन्त्रास् ततो विप्र वेदेभ्यस् तन् निवेदय
127,35,sa devāpiḥ śucir bhūtvā vedān āhūya yatnataḥ dhyānena tapasā yukto vedāś cāpi puro 'bhavan,स देवापिः शुचिर् भूत्वा वेदान् आहूय यत्नतः ध्यानेन तपसा युक्तो वेदाश् चापि पुरो ऽभवन्
127,36,vedān uvāca devāpir namasya tu punaḥ punaḥ ṛtvigvākyaṃ cāgnivākyaṃ devavākyaṃ nyavedayat,वेदान् उवाच देवापिर् नमस्य तु पुनः पुनः ऋत्विग्वाक्यं चाग्निवाक्यं देववाक्यं न्यवेदयत्
127,37,paratantrā vayaṃ tāta īśvarasya vaśānugāḥ aśeṣajagadādhāro nirādhāro nirañjanaḥ,परतन्त्रा वयं तात ईश्वरस्य वशानुगाः अशेषजगदाधारो निराधारो निरञ्जनः
127,38,sarvaśaktyaikasadanaṃ nidhānaṃ sarvasaṃpadām sa tu kartā mahādevaḥ saṃhartā sa maheśvaraḥ,सर्वशक्त्यैकसदनं निधानं सर्वसंपदाम् स तु कर्ता महादेवः संहर्ता स महेश्वरः
127,39,vayaṃ śabdamayā brahman vadāmo vidma eva ca asmākam etat kṛtyaṃ syād vadāmo yat tu pṛcchasi,वयं शब्दमया ब्रह्मन् वदामो विद्म एव च अस्माकम् एतत् कृत्यं स्याद् वदामो यत् तु पृच्छसि
127,40,kena nītās tasya nāma tatpuraṃ tadbalaṃ tathā bhakṣitāḥ kiṃ tu no naṣṭā etaj jānīmahe vayam,केन नीतास् तस्य नाम तत्पुरं तद्बलं तथा भक्षिताः किं तु नो नष्टा एतज् जानीमहे वयम्
127,41,yathā ca tava sāmarthyaṃ yam ārādhya ca yatra ca syād ity etac ca jānīmo yathā prāpsyasi tān puraḥ,यथा च तव सामर्थ्यं यम् आराध्य च यत्र च स्याद् इत्य् एतच् च जानीमो यथा प्राप्स्यसि तान् पुरः
127,42,etac chrutvāvadad vedān vicārya suciraṃ hṛdi,एतच् छ्रुत्वावदद् वेदान् विचार्य सुचिरं हृदि
127,43,vedā vadantv etad eva sarvam eva yathārthataḥ sarvān prāpsye talaṃ nītān alaṃ tebhyo namo 'stu vaḥ,वेदा वदन्त्व् एतद् एव सर्वम् एव यथार्थतः सर्वान् प्राप्स्ये तलं नीतान् अलं तेभ्यो नमो ऽस्तु वः
127,44,gautamīṃ gaccha devāpe tatra stuhi maheśvaram suprasannas tavābhīṣṭaṃ dāsyaty eva kṛpākaraḥ,गौतमीं गच्छ देवापे तत्र स्तुहि महेश्वरम् सुप्रसन्नस् तवाभीष्टं दास्यत्य् एव कृपाकरः
127,45,bhaved devaḥ śivaḥ prītaḥ stutaḥ satyaṃ mahāmate ārṣṭiṣeṇaś ca nṛpatis tasya jāyā jayā satī,भवेद् देवः शिवः प्रीतः स्तुतः सत्यं महामते आर्ष्टिषेणश् च नृपतिस् तस्य जाया जया सती
127,46,pitā tavāpy upamanyus tale tiṣṭhanty arogiṇaḥ varadānān maheśasya mithuṃ hatvā ca rākṣasam yaśaḥ prāpsyasi dharmaṃ ca etac chakyaṃ na cetarat,पिता तवाप्य् उपमन्युस् तले तिष्ठन्त्य् अरोगिणः वरदानान् महेशस्य मिथुं हत्वा च राक्षसम् यशः प्राप्स्यसि धर्मं च एतच् छक्यं न चेतरत्
127,47,tad vedavacanād bālo devāpir gautamīṃ gataḥ snātvā kṛtakṣaṇo vipras tuṣṭāva ca maheśvaram,तद् वेदवचनाद् बालो देवापिर् गौतमीं गतः स्नात्वा कृतक्षणो विप्रस् तुष्टाव च महेश्वरम्
127,48,bālo 'haṃ devadeveśa gurūṇāṃ tvaṃ gurur mama na me śaktis tvatstavane tubhyaṃ śaṃbho namo 'stu te,बालो ऽहं देवदेवेश गुरूणां त्वं गुरुर् मम न मे शक्तिस् त्वत्स्तवने तुभ्यं शंभो नमो ऽस्तु ते
127,49,na tvāṃ jānanti nigamā na devā munayo na ca na brahmā nāpi vaikuṇṭho yo 'si so 'si namo 'stu te,न त्वां जानन्ति निगमा न देवा मुनयो न च न ब्रह्मा नापि वैकुण्ठो यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते
127,50,ye 'nāthā ye ca kṛpaṇā ye daridrāś ca rogiṇaḥ pāpātmāno ye ca loke tāṃs tvaṃ pāsi maheśvara,ये ऽनाथा ये च कृपणा ये दरिद्राश् च रोगिणः पापात्मानो ये च लोके तांस् त्वं पासि महेश्वर
127,51,tapasā niyamair mantraiḥ pūjitās tridivaukasaḥ tvayā dattaṃ phalaṃ tebhyo dāsyanti jagatāṃ pate,तपसा नियमैर् मन्त्रैः पूजितास् त्रिदिवौकसः त्वया दत्तं फलं तेभ्यो दास्यन्ति जगतां पते
127,52,yācitāraś ca dātāras tebhyo yad yan manīṣitam bhavatīti na citraṃ syāt tvaṃ viparyayakārakaḥ,याचितारश् च दातारस् तेभ्यो यद् यन् मनीषितम् भवतीति न चित्रं स्यात् त्वं विपर्ययकारकः
127,53,ye 'jñānino ye ca pāpā ye magnā narakārṇave śiveti vacanān nātha tān pāsi tvaṃ jagadguro,ये ऽज्ञानिनो ये च पापा ये मग्ना नरकार्णवे शिवेति वचनान् नाथ तान् पासि त्वं जगद्गुरो
127,54,evaṃ tu stuvatas tasya puraḥ prāha trilocanaḥ,एवं तु स्तुवतस् तस्य पुरः प्राह त्रिलोचनः
127,55,varaṃ brūhy atha devāpe alaṃ dainyena bālaka,वरं ब्रूह्य् अथ देवापे अलं दैन्येन बालक
127,56,rājānaṃ rājapatnīṃ ca pitaraṃ ca guruṃ mama prāptum icche jagannātha nidhanaṃ ca ripor mama,राजानं राजपत्नीं च पितरं च गुरुं मम प्राप्तुम् इच्छे जगन्नाथ निधनं च रिपोर् मम
127,57,devāpivacanaṃ śrutvā tathety āhākhileśvaraḥ devāpeḥ sarvam abhavad ājñayā śaṃkarasya tat,देवापिवचनं श्रुत्वा तथेत्य् आहाखिलेश्वरः देवापेः सर्वम् अभवद् आज्ञया शंकरस्य तत्
127,58,punar apy āha taṃ śaṃbhur devāpikaruṇākaraḥ nandinaṃ preṣayām āsa śaṃbhuḥ śūlena nārada,पुनर् अप्य् आह तं शंभुर् देवापिकरुणाकरः नन्दिनं प्रेषयाम् आस शंभुः शूलेन नारद
127,59,rasātalaṃ mithuṃ nandī hatvā cāsurapuṃgavān tatpitrādīn samānīya tasmai tān sa nyavedayat,रसातलं मिथुं नन्दी हत्वा चासुरपुंगवान् तत्पित्रादीन् समानीय तस्मै तान् स न्यवेदयत्
127,60,hayamedhaś ca tatrāsīd ārṣṭiṣeṇasya dhīmataḥ agniś ca ṛtvijo devā vedāś ca ṛṣayo 'bruvan,हयमेधश् च तत्रासीद् आर्ष्टिषेणस्य धीमतः अग्निश् च ऋत्विजो देवा वेदाश् च ऋषयो ऽब्रुवन्
127,61,yatra sākṣād abhūc chaṃbhur devāpe bhaktavatsalaḥ devadevo jagannātho devatīrtham abhūc ca tat,यत्र साक्षाद् अभूच् छंभुर् देवापे भक्तवत्सलः देवदेवो जगन्नाथो देवतीर्थम् अभूच् च तत्
127,62,sarvapāpakṣayakaraṃ sarvasiddhipradaṃ nṛṇām puṇyadaṃ tīrtham etat syāt tava kīrtiś ca śāśvatī,सर्वपापक्षयकरं सर्वसिद्धिप्रदं नृणाम् पुण्यदं तीर्थम् एतत् स्यात् तव कीर्तिश् च शाश्वती
127,63,aśvamedhe nivṛtte tu surās tebhyo varān daduḥ snātvā kṛtārthā gaṅgāyāṃ tatas te divam ākraman,अश्वमेधे निवृत्ते तु सुरास् तेभ्यो वरान् ददुः स्नात्वा कृतार्था गङ्गायां ततस् ते दिवम् आक्रमन्
127,64,tataḥ prabhṛti tatrāsaṃs tīrthāni daśa pañca ca sahasrāṇi śatāny aṣṭāv ubhayor api tīrayoḥ teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca hy atīva phaladaṃ viduḥ,ततः प्रभृति तत्रासंस् तीर्थानि दश पञ्च च सहस्राणि शतान्य् अष्टाव् उभयोर् अपि तीरयोः तेषु स्नानं च दानं च ह्य् अतीव फलदं विदुः
128,1,tapovanam iti khyātaṃ nandinīsaṃgamaṃ tathā siddheśvaraṃ tatra tīrthaṃ gautamyā dakṣiṇe taṭe,तपोवनम् इति ख्यातं नन्दिनीसंगमं तथा सिद्धेश्वरं तत्र तीर्थं गौतम्या दक्षिणे तटे
128,2,śārdūlaṃ ceti vikhyātaṃ teṣāṃ vṛttam idaṃ śṛṇu yasyākarṇanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate,शार्दूलं चेति विख्यातं तेषां वृत्तम् इदं शृणु यस्याकर्णनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
128,3,agnir hotā purā tv āsīd devānāṃ havyavāhanaḥ bhāryāṃ prāpto dakṣasutāṃ svāhānāmnīṃ surūpiṇīm,अग्निर् होता पुरा त्व् आसीद् देवानां हव्यवाहनः भार्यां प्राप्तो दक्षसुतां स्वाहानाम्नीं सुरूपिणीम्
128,4,sānapatyā purā cāsīt putrārthaṃ tapa āviśat tapaś carantīṃ vipulaṃ toṣayantīṃ hutāśanam sa bhartā hutabhuk prāha bhāryāṃ svāhām aninditām,सानपत्या पुरा चासीत् पुत्रार्थं तप आविशत् तपश् चरन्तीं विपुलं तोषयन्तीं हुताशनम् स भर्ता हुतभुक् प्राह भार्यां स्वाहाम् अनिन्दिताम्
128,5,apatyāni bhaviṣyanti mā tapaḥ kuru śobhane,अपत्यानि भविष्यन्ति मा तपः कुरु शोभने
128,6,etac chrutvā bhartṛvākyaṃ nivṛttā tapaso 'bhavat strīṇām abhīṣṭadaṃ nānyad bhartṛvākyaṃ vinā kvacit,एतच् छ्रुत्वा भर्तृवाक्यं निवृत्ता तपसो ऽभवत् स्त्रीणाम् अभीष्टदं नान्यद् भर्तृवाक्यं विना क्वचित्
128,7,tataḥ katipaye kāle tārakād bhaya āgate anutpanne kārttikeye cirakālarahogate,ततः कतिपये काले तारकाद् भय आगते अनुत्पन्ने कार्त्तिकेये चिरकालरहोगते
128,8,maheśvare bhavānyā ca trastā devāḥ samāgatāḥ devānāṃ kāryasiddhyartham agniṃ procur divaukasaḥ,महेश्वरे भवान्या च त्रस्ता देवाः समागताः देवानां कार्यसिद्ध्यर्थम् अग्निं प्रोचुर् दिवौकसः
128,9,deva gaccha mahābhāga śaṃbhuṃ trailokyapūjitam tārakād bhayam utpannaṃ śaṃbhave tvaṃ nivedaya,देव गच्छ महाभाग शंभुं त्रैलोक्यपूजितम् तारकाद् भयम् उत्पन्नं शंभवे त्वं निवेदय
128,10,na gantavyaṃ tatra deśe daṃpatyoḥ sthitayo rahaḥ sāmānyamātrato nyāyaḥ kiṃ punaḥ śūlapāṇini,न गन्तव्यं तत्र देशे दंपत्योः स्थितयो रहः सामान्यमात्रतो न्यायः किं पुनः शूलपाणिनि
128,11,ekāntasthitayoḥ svairaṃ jalpator yaḥ sarāgayoḥ daṃpatyoḥ śṛṇuyād vākyaṃ nirayāt tasya noddhṛtiḥ,एकान्तस्थितयोः स्वैरं जल्पतोर् यः सरागयोः दंपत्योः शृणुयाद् वाक्यं निरयात् तस्य नोद्धृतिः
128,12,sa svāmy akhilalokānāṃ mahākālas triśūlavān nirīkṣaṇīyaḥ kena syād bhavānyā rahasi sthitaḥ,स स्वाम्य् अखिललोकानां महाकालस् त्रिशूलवान् निरीक्षणीयः केन स्याद् भवान्या रहसि स्थितः
128,13,mahābhaye cānugate nyāyaḥ ko 'nv atra varṇyate tārakād bhaya utpanne gaccha tvaṃ tārako bhavān,महाभये चानुगते न्यायः को ऽन्व् अत्र वर्ण्यते तारकाद् भय उत्पन्ने गच्छ त्वं तारको भवान्
128,14,mahābhayābdhau sādhūnāṃ yat parārthāya jīvitam rūpeṇānyena vā gaccha vācaṃ vada yathā tathā,महाभयाब्धौ साधूनां यत् परार्थाय जीवितम् रूपेणान्येन वा गच्छ वाचं वद यथा तथा
128,15,viśrāvya devavacanaṃ śaṃbhum āgaccha satvaraḥ tato dāsyāmahe pūjām ubhayor lokayoḥ kave,विश्राव्य देववचनं शंभुम् आगच्छ सत्वरः ततो दास्यामहे पूजाम् उभयोर् लोकयोः कवे
128,16,śuko bhūtvā jagāmāśu devavākyād dhutāśanaḥ yatrāsīj jagatāṃ nātho ramamāṇas tadomayā,शुको भूत्वा जगामाशु देववाक्याद् धुताशनः यत्रासीज् जगतां नाथो रममाणस् तदोमया
128,17,sa bhītavad atha prāyāc chuko bhūtvā tadānalaḥ nāśakad dvāradeśe tu praveṣṭuṃ havyavāhanaḥ,स भीतवद् अथ प्रायाच् छुको भूत्वा तदानलः नाशकद् द्वारदेशे तु प्रवेष्टुं हव्यवाहनः
128,18,tato gavākṣadeśe tu tasthau dhunvann adhomukhaḥ taṃ dṛṣṭvā prahasañ śaṃbhur umāṃ prāha rahogataḥ,ततो गवाक्षदेशे तु तस्थौ धुन्वन्न् अधोमुखः तं दृष्ट्वा प्रहसञ् शंभुर् उमां प्राह रहोगतः
128,19,paśya devi śukaṃ prāptaṃ devavākyād dhutāśanam,पश्य देवि शुकं प्राप्तं देववाक्याद् धुताशनम्
128,20,lajjitā cāvadad devam alaṃ deveti pārvatī puraścarantaṃ deveśo hy agniṃ taṃ dvijarūpiṇam,लज्जिता चावदद् देवम् अलं देवेति पार्वती पुरश्चरन्तं देवेशो ह्य् अग्निं तं द्विजरूपिणम्
128,21,āhūya bahuśaś cāpi jñāto 'sy agne 'tra mā vada vidārayasva svamukhaṃ gṛhāṇedaṃ nayasva tat,आहूय बहुशश् चापि ज्ञातो ऽस्य् अग्ने ऽत्र मा वद विदारयस्व स्वमुखं गृहाणेदं नयस्व तत्
128,22,ity uktvā tasya cāsye 'gne retaḥ sa prākṣipad bahu retogarbhas tadā cāgnir gantuṃ naiva ca śaktavān,इत्य् उक्त्वा तस्य चास्ये ऽग्ने रेतः स प्राक्षिपद् बहु रेतोगर्भस् तदा चाग्निर् गन्तुं नैव च शक्तवान्
128,23,suranadyās tatas tīraṃ śrānto 'gnir upatasthivān kṛttikāsu ca tad retaḥ prakṣepāt kārttiko 'bhavat,सुरनद्यास् ततस् तीरं श्रान्तो ऽग्निर् उपतस्थिवान् कृत्तिकासु च तद् रेतः प्रक्षेपात् कार्त्तिको ऽभवत्
128,24,avaśiṣṭaṃ ca yat kiṃcid agner dehe ca śāṃbhavam tad eva reto vahnis tu svabhāryāyāṃ dvidhākṣipat,अवशिष्टं च यत् किंचिद् अग्नेर् देहे च शांभवम् तद् एव रेतो वह्निस् तु स्वभार्यायां द्विधाक्षिपत्
128,25,svāhāyāṃ priyabhūtāyāṃ putrārthinyāṃ viśeṣataḥ purā sāśvāsitā tena saṃtatis te bhaviṣyati,स्वाहायां प्रियभूतायां पुत्रार्थिन्यां विशेषतः पुरा साश्वासिता तेन संततिस् ते भविष्यति
128,26,tad vahninātha saṃsmṛtya tat kṣiptaṃ śāṃbhavaṃ mahaḥ tad agne retasas tasyāṃ jajñe mithunam uttamam,तद् वह्निनाथ संस्मृत्य तत् क्षिप्तं शांभवं महः तद् अग्ने रेतसस् तस्यां जज्ञे मिथुनम् उत्तमम्
128,27,suvarṇaś ca suvarṇā ca rūpeṇāpratimaṃ bhuvi agneḥ prītikaraṃ nityaṃ lokānāṃ prītivardhanam,सुवर्णश् च सुवर्णा च रूपेणाप्रतिमं भुवि अग्नेः प्रीतिकरं नित्यं लोकानां प्रीतिवर्धनम्
128,28,agniḥ prītyā suvarṇāṃ tāṃ prādād dharmāya dhīmate suvarṇasyātha putrasya saṃkalpām akarot priyām evaṃ putrasya putryāś ca vivāham akarot kaviḥ,अग्निः प्रीत्या सुवर्णां तां प्रादाद् धर्माय धीमते सुवर्णस्याथ पुत्रस्य संकल्पाम् अकरोत् प्रियाम् एवं पुत्रस्य पुत्र्याश् च विवाहम् अकरोत् कविः
128,38,anyonyaretovyatiṣaṅgadoṣād agner apatyam ubhayaṃ tathaiva putraḥ suvarṇo bahurūparūpī rūpāṇi kṛtvā surasattamānām BrP_128.29 indrasya vāyor dhanadasya bhāryāṃ jaleśvarasyāpi munīśvarāṇām bhāryās tu gacchaty aniśaṃ suvarṇo yasyāḥ priyaṃ yac ca vapuḥ sa kṛtvā BrP_128.30 yāti kvacic cāpi kaves tanūjas tadbhartṛrūpaṃ ca pativratāsu kṛtvāniśaṃ tābhir udārabhāvaḥ kurvan kṛtārthaṃ madanaṃ sa reme BrP_128.31 kṛtvā gatā kvāpi caivaṃ suvarṇā dharmasya bhāryāpi suvarṇanāmnī svāhāsutā svairiṇī sā babhūva yasyāpi yasyāpi manogatā yā BrP_128.32 bhāryāsvarūpā saiva bhūtvā suvarṇā reme patīn mānuṣān āsurāṃś ca devān ṛṣīn pitṛrūpāṃs tathānyān rūpaudāryasthairyagāmbhīryayuktān BrP_128.33 yābhipretā yasya devasya bhāryā tadrūpā sā ramate tena sārdham nānābhedaiḥ karaṇaiś cāpy anekair ākarṣantī tanmanaḥ kāmasiddhim BrP_128.34 evaṃ suvarṇasya nirīkṣya ceṣṭām agneḥ sūnoḥ putrikāyās tathāgneḥ sarve ca śepuḥ kupitās tadāgneḥ putraṃ ca putrīṃ ca surāsurās te BrP_128.35 kṛtaṃ yad etad vyabhicārarūpaṃ yac chadmanā vartanaṃ pāparūpam tasmāt sutas te vyabhicāravāṃś ca sarvatra gāmī jāyatāṃ havyavāha BrP_128.36 tathā suvarṇāpi na caikaniṣṭhā bhūyād agne naikatṛptā bahūṃś ca nānājātīn ninditān dehabhājo bhajitrī syād eṣa doṣaś ca putryāḥ BrP_128.37 ity etac chāpavacanaṃ śrutvāgnir atibhītavat mām abhyetya tadovāca niṣkṛtiṃ vada putrayoḥ,अन्योन्यरेतोव्यतिषङ्गदोषाद् अग्नेर् अपत्यम् उभयं तथैव पुत्रः सुवर्णो बहुरूपरूपी रूपाणि कृत्वा सुरसत्तमानाम् ब्र्प्_१२८.२९ इन्द्रस्य वायोर् धनदस्य भार्यां जलेश्वरस्यापि मुनीश्वराणाम् भार्यास् तु गच्छत्य् अनिशं सुवर्णो यस्याः प्रियं यच् च वपुः स कृत्वा ब्र्प्_१२८.३० याति क्वचिच् चापि कवेस् तनूजस् तद्भर्तृरूपं च पतिव्रतासु कृत्वानिशं ताभिर् उदारभावः कुर्वन् कृतार्थं मदनं स रेमे ब्र्प्_१२८.३१ कृत्वा गता क्वापि चैवं सुवर्णा धर्मस्य भार्यापि सुवर्णनाम्नी स्वाहासुता स्वैरिणी सा बभूव यस्यापि यस्यापि मनोगता या ब्र्प्_१२८.३२ भार्यास्वरूपा सैव भूत्वा सुवर्णा रेमे पतीन् मानुषान् आसुरांश् च देवान् ऋषीन् पितृरूपांस् तथान्यान् रूपौदार्यस्थैर्यगाम्भीर्ययुक्तान् ब्र्प्_१२८.३३ याभिप्रेता यस्य देवस्य भार्या तद्रूपा सा रमते तेन सार्धम् नानाभेदैः करणैश् चाप्य् अनेकैर् आकर्षन्ती तन्मनः कामसिद्धिम् ब्र्प्_१२८.३४ एवं सुवर्णस्य निरीक्ष्य चेष्टाम् अग्नेः सूनोः पुत्रिकायास् तथाग्नेः सर्वे च शेपुः कुपितास् तदाग्नेः पुत्रं च पुत्रीं च सुरासुरास् ते ब्र्प्_१२८.३५ कृतं यद् एतद् व्यभिचाररूपं यच् छद्मना वर्तनं पापरूपम् तस्मात् सुतस् ते व्यभिचारवांश् च सर्वत्र गामी जायतां हव्यवाह ब्र्प्_१२८.३६ तथा सुवर्णापि न चैकनिष्ठा भूयाद् अग्ने नैकतृप्ता बहूंश् च नानाजातीन् निन्दितान् देहभाजो भजित्री स्याद् एष दोषश् च पुत्र्याः ब्र्प्_१२८.३७ इत्य् एतच् छापवचनं श्रुत्वाग्निर् अतिभीतवत् माम् अभ्येत्य तदोवाच निष्कृतिं वद पुत्रयोः
128,39,tadāham abravaṃ vahne gautamīṃ gaccha śaṃkaram stutvā tatra mahābāho nivedaya jagatpateḥ,तदाहम् अब्रवं वह्ने गौतमीं गच्छ शंकरम् स्तुत्वा तत्र महाबाहो निवेदय जगत्पतेः
128,40,māheśvareṇa vīryeṇa tava dehasthitena ca evaṃvidhaṃ tv apatyaṃ te jātaṃ vahne tato bhavān,माहेश्वरेण वीर्येण तव देहस्थितेन च एवंविधं त्व् अपत्यं ते जातं वह्ने ततो भवान्
128,41,nivedayasva devāya devānāṃ śāpam īdṛśam svāpatyarakṣaṇāyāsau śaṃbhuḥ śreyaḥ kariṣyati,निवेदयस्व देवाय देवानां शापम् ईदृशम् स्वापत्यरक्षणायासौ शंभुः श्रेयः करिष्यति
128,42,stuhi devaṃ ca devīṃ ca bhaktyā prīto bhavec chivaḥ tatas tv apatyaviṣaye priyān kāmān avāpsyasi,स्तुहि देवं च देवीं च भक्त्या प्रीतो भवेच् छिवः ततस् त्व् अपत्यविषये प्रियान् कामान् अवाप्स्यसि
128,43,tato madvacanād agnir gaṅgāṃ gatvā maheśvaram tuṣṭāva niyato vākyaiḥ stutibhir vedasaṃmitaiḥ,ततो मद्वचनाद् अग्निर् गङ्गां गत्वा महेश्वरम् तुष्टाव नियतो वाक्यैः स्तुतिभिर् वेदसंमितैः
128,44,viśvasya jagato dhātā viśvamūrtir nirañjanaḥ ādikartā svayaṃbhūś ca taṃ namāmi jagatpatim,विश्वस्य जगतो धाता विश्वमूर्तिर् निरञ्जनः आदिकर्ता स्वयंभूश् च तं नमामि जगत्पतिम्
128,45,yo 'gnir bhūtvā saṃharati sraṣṭā vai jalarūpataḥ sūryarūpeṇa yaḥ pāti taṃ namāmi ca tryambakam,यो ऽग्निर् भूत्वा संहरति स्रष्टा वै जलरूपतः सूर्यरूपेण यः पाति तं नमामि च त्र्यम्बकम्
128,46,tataḥ prasanno bhagavān anantaḥ śaṃbhur avyayaḥ vareṇa cchandayām āsa pāvakaṃ surapūjitam,ततः प्रसन्नो भगवान् अनन्तः शंभुर् अव्ययः वरेण च्छन्दयाम् आस पावकं सुरपूजितम्
128,47,sa vinītaḥ śivaṃ prāha tava vīryaṃ mayi sthitam tena jātaḥ suto ramyaḥ suvarṇo lokaviśrutaḥ,स विनीतः शिवं प्राह तव वीर्यं मयि स्थितम् तेन जातः सुतो रम्यः सुवर्णो लोकविश्रुतः
128,48,tathā suvarṇā putrī ca tasmād eva jagatprabho anyonyavīryasaṅgāc ca taddoṣād ubhayaṃ tv idam,तथा सुवर्णा पुत्री च तस्माद् एव जगत्प्रभो अन्योन्यवीर्यसङ्गाच् च तद्दोषाद् उभयं त्व् इदम्
128,49,vyabhicārāt sadoṣaṃ ca apatyam abhavac chiva śāpaṃ daduḥ surāḥ sarve tayoḥ śāntiṃ kuru prabho,व्यभिचारात् सदोषं च अपत्यम् अभवच् छिव शापं ददुः सुराः सर्वे तयोः शान्तिं कुरु प्रभो
128,50,tadagnivacanāc chaṃbhuḥ provācedaṃ śubhodayam,तदग्निवचनाच् छंभुः प्रोवाचेदं शुभोदयम्
128,51,madvīryād abhavat tvattaḥ suvarṇo bhūrivikramaḥ samagrā ṛddhayaḥ sarvāḥ suvarṇe 'smin samāhitāḥ,मद्वीर्याद् अभवत् त्वत्तः सुवर्णो भूरिविक्रमः समग्रा ऋद्धयः सर्वाः सुवर्णे ऽस्मिन् समाहिताः
128,52,bhaviṣyanti na saṃdeho vahne śṛṇu vaco mama trayāṇām api lokānāṃ pāvanaḥ sa bhaviṣyati,भविष्यन्ति न संदेहो वह्ने शृणु वचो मम त्रयाणाम् अपि लोकानां पावनः स भविष्यति
128,53,sa eva cāmṛtaṃ loke sa eva suravallabhaḥ sa eva bhuktimuktī ca sa eva makhadakṣiṇā,स एव चामृतं लोके स एव सुरवल्लभः स एव भुक्तिमुक्ती च स एव मखदक्षिणा
128,54,sa eva rūpaṃ sarvasya gurūṇām apy asau guruḥ vīryaṃ śreṣṭhatamaṃ vidyād vīryaṃ matto yad uttamam,स एव रूपं सर्वस्य गुरूणाम् अप्य् असौ गुरुः वीर्यं श्रेष्ठतमं विद्याद् वीर्यं मत्तो यद् उत्तमम्
128,55,viśeṣatas tvayi kṣiptaṃ tasya kā syād vicāraṇā hīnaṃ tena vinā sarvaṃ saṃpūrṇās tena saṃpadaḥ,विशेषतस् त्वयि क्षिप्तं तस्य का स्याद् विचारणा हीनं तेन विना सर्वं संपूर्णास् तेन संपदः
128,56,jīvanto 'pi mṛtāḥ sarve suvarṇena vinā narāḥ nirguṇo 'pi dhanī mānyaḥ saguṇo 'py adhano nahi,जीवन्तो ऽपि मृताः सर्वे सुवर्णेन विना नराः निर्गुणो ऽपि धनी मान्यः सगुणो ऽप्य् अधनो नहि
128,57,tasmān nātaḥ paraṃ kiṃcit suvarṇād dhi bhaviṣyati tathā caiṣā suvarṇāpi syād utkṛṣṭāpi cañcalā,तस्मान् नातः परं किंचित् सुवर्णाद् धि भविष्यति तथा चैषा सुवर्णापि स्याद् उत्कृष्टापि चञ्चला
128,58,anayā vīkṣitaṃ sarvaṃ nyūnaṃ pūrṇaṃ bhaviṣyati tapasā japahomaiś ca yeyaṃ prāpyā jagattraye,अनया वीक्षितं सर्वं न्यूनं पूर्णं भविष्यति तपसा जपहोमैश् च येयं प्राप्या जगत्त्रये
128,59,tasyāḥ prabhāvaṃ prāśastyam agne kiṃcic ca kīrtyate sarvatra yā tu saṃtiṣṭhed āyātu vicariṣyati,तस्याः प्रभावं प्राशस्त्यम् अग्ने किंचिच् च कीर्त्यते सर्वत्र या तु संतिष्ठेद् आयातु विचरिष्यति
128,60,suvarṇā kamalā sākṣāt pavitrā ca bhaviṣyati adya prabhṛty ātmajayos tathā svairaṃ viceṣṭatoḥ,सुवर्णा कमला साक्षात् पवित्रा च भविष्यति अद्य प्रभृत्य् आत्मजयोस् तथा स्वैरं विचेष्टतोः
128,61,tathāpi caitayoḥ puṇyaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati,तथापि चैतयोः पुण्यं न भूतं न भविष्यति
128,62,evam uktvā tataḥ śaṃbhuḥ sākṣāt tatrābhavac chivaḥ liṅgarūpeṇa sarveṣāṃ lokānāṃ hitakāmyayā,एवम् उक्त्वा ततः शंभुः साक्षात् तत्राभवच् छिवः लिङ्गरूपेण सर्वेषां लोकानां हितकाम्यया
128,63,varān prāpya sutābhyāṃ sa agnis tuṣṭo 'bhavat tataḥ svabhartrā ca suvarṇā sā dharmeṇāgnisutā mudā,वरान् प्राप्य सुताभ्यां स अग्निस् तुष्टो ऽभवत् ततः स्वभर्त्रा च सुवर्णा सा धर्मेणाग्निसुता मुदा
128,64,vartayām āsa putro 'pi vahneḥ saṃkalpayā mudā etasminn antare svarṇām agner duhitaraṃ mune,वर्तयाम् आस पुत्रो ऽपि वह्नेः संकल्पया मुदा एतस्मिन्न् अन्तरे स्वर्णाम् अग्नेर् दुहितरं मुने
128,65,paribhūya ca dharmaṃ taṃ śārdūlo dānaveśvaraḥ aharad bhāgyasaubhāgyavilāsavasatiṃ chalāt,परिभूय च धर्मं तं शार्दूलो दानवेश्वरः अहरद् भाग्यसौभाग्यविलासवसतिं छलात्
128,66,nītā rasātalaṃ tena suvarṇā lokaviśrutā jāmātāgneḥ sa dharmaś ca agniś caiva sa havyavāṭ,नीता रसातलं तेन सुवर्णा लोकविश्रुता जामाताग्नेः स धर्मश् च अग्निश् चैव स हव्यवाट्
128,67,viṣṇave lokanāthāya stutvā caiva punaḥ punaḥ kāryavijñāpanaṃ cobhau cakratuḥ prabhaviṣṇave,विष्णवे लोकनाथाय स्तुत्वा चैव पुनः पुनः कार्यविज्ञापनं चोभौ चक्रतुः प्रभविष्णवे
128,68,tataś cakreṇa ciccheda śārdūlasya śiro hariḥ sānītā viṣṇunā devī suvarṇā lokasundarī,ततश् चक्रेण चिच्छेद शार्दूलस्य शिरो हरिः सानीता विष्णुना देवी सुवर्णा लोकसुन्दरी
128,69,maheśvarasutā caiva agneś caiva tathā priyā maheśvarāya tāṃ viṣṇur darśayām āsa nārada,महेश्वरसुता चैव अग्नेश् चैव तथा प्रिया महेश्वराय तां विष्णुर् दर्शयाम् आस नारद
128,70,prīto 'bhavan maheśo 'pi sasvaje tāṃ punaḥ punaḥ cakraṃ prakṣālitaṃ yatra śārdūlacchedi dīptimat,प्रीतो ऽभवन् महेशो ऽपि सस्वजे तां पुनः पुनः चक्रं प्रक्षालितं यत्र शार्दूलच्छेदि दीप्तिमत्
128,71,cakratīrthaṃ tu vikhyātaṃ śārdūlaṃ ceti tad viduḥ yatra nītā suvarṇā sā viṣṇunā śaṃkarāntikam,चक्रतीर्थं तु विख्यातं शार्दूलं चेति तद् विदुः यत्र नीता सुवर्णा सा विष्णुना शंकरान्तिकम्
128,72,tat tīrthaṃ śāṃkaraṃ jñeyaṃ vaiṣṇavaṃ siddham eva tu yatrānandam anuprāpto hy agnir dharmaś ca śāśvataḥ,तत् तीर्थं शांकरं ज्ञेयं वैष्णवं सिद्धम् एव तु यत्रानन्दम् अनुप्राप्तो ह्य् अग्निर् धर्मश् च शाश्वतः
128,73,ānandāśrūṇi nyapatan yatrāgner munisattama ānandeti nadī jātā tathā vai nandinīti ca,आनन्दाश्रूणि न्यपतन् यत्राग्नेर् मुनिसत्तम आनन्देति नदी जाता तथा वै नन्दिनीति च
128,74,tasyāś ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāṃ tatra vai śivaḥ tatraiva saṃgame sākṣāt suvarṇādyāpi saṃsthitā,तस्याश् च संगमः पुण्यो गङ्गायां तत्र वै शिवः तत्रैव संगमे साक्षात् सुवर्णाद्यापि संस्थिता
128,75,dākṣāyaṇī saiva śivā āgneyī ceti viśrutā ambikā jagadādhārā śivā kātyāyanīśvarī,दाक्षायणी सैव शिवा आग्नेयी चेति विश्रुता अम्बिका जगदाधारा शिवा कात्यायनीश्वरी
128,76,bhaktābhīṣṭapradā nityam alaṃkṛtyobhayaṃ taṭam tapas tepe yatra cāgnis tat tīrthaṃ tu tapovanam,भक्ताभीष्टप्रदा नित्यम् अलंकृत्योभयं तटम् तपस् तेपे यत्र चाग्निस् तत् तीर्थं तु तपोवनम्
128,77,evamādīni tīrthāni tīrayor ubhayor mune teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakāmapradaṃ śubham,एवमादीनि तीर्थानि तीरयोर् उभयोर् मुने तेषु स्नानं च दानं च सर्वकामप्रदं शुभम्
128,78,uttare caiva pāre ca sahasrāṇi caturdaśa dakṣiṇe ca tathā pāre sahasrāṇy atha ṣoḍaśa,उत्तरे चैव पारे च सहस्राणि चतुर्दश दक्षिणे च तथा पारे सहस्राण्य् अथ षोडश
128,79,tatra tatra ca tīrthāni sābhijñānāni santi vai nāmāni ca pṛthak santi saṃkṣepāt tan mayocyate,तत्र तत्र च तीर्थानि साभिज्ञानानि सन्ति वै नामानि च पृथक् सन्ति संक्षेपात् तन् मयोच्यते
128,80,etāni yaś ca śṛṇuyād yaś ca vā paṭhati smaret sarveṣu tatra kāmyeṣu paripūrṇo bhaven naraḥ,एतानि यश् च शृणुयाद् यश् च वा पठति स्मरेत् सर्वेषु तत्र काम्येषु परिपूर्णो भवेन् नरः
128,81,etad vṛttaṃ tu yo jñātvā tatra snānādikaṃ caret lakṣmīvāñ jāyate nityaṃ dharmavāṃś ca viśeṣataḥ,एतद् वृत्तं तु यो ज्ञात्वा तत्र स्नानादिकं चरेत् लक्ष्मीवाञ् जायते नित्यं धर्मवांश् च विशेषतः
128,82,abjakāt paścime tīrthaṃ tac chārdūlam udāhṛtam vārāṇasyāditīrthebhyaḥ sarvebhyo hy adhikaṃ bhavet,अब्जकात् पश्चिमे तीर्थं तच् छार्दूलम् उदाहृतम् वाराणस्यादितीर्थेभ्यः सर्वेभ्यो ह्य् अधिकं भवेत्
128,83,tatra snātvā pitṝn devān vandate tarpayaty api sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate,तत्र स्नात्वा पितॄन् देवान् वन्दते तर्पयत्य् अपि सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
128,84,tapovanāc ca śārdūlān madhye tīrthāny aśeṣataḥ tasyaikaikasya māhātmyaṃ na kenāpy atra varṇyate,तपोवनाच् च शार्दूलान् मध्ये तीर्थान्य् अशेषतः तस्यैकैकस्य माहात्म्यं न केनाप्य् अत्र वर्ण्यते
129,1,indratīrtham iti khyātaṃ tatraiva ca vṛṣākapam phenāyāḥ saṃgamo yatra hanūmataṃ tathaiva ca,इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं तत्रैव च वृषाकपम् फेनायाः संगमो यत्र हनूमतं तथैव च
129,2,abjakaṃ cāpi yat proktaṃ yatra devas trivikramaḥ tatra snānaṃ ca dānaṃ ca punarāvṛttidurlabham,अब्जकं चापि यत् प्रोक्तं यत्र देवस् त्रिविक्रमः तत्र स्नानं च दानं च पुनरावृत्तिदुर्लभम्
129,3,tatra vṛttāny athākhyāsye gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe indreśvaraṃ cottare ca śṛṇu bhaktyā yatavrataḥ,तत्र वृत्तान्य् अथाख्यास्ये गङ्गाया दक्षिणे तटे इन्द्रेश्वरं चोत्तरे च शृणु भक्त्या यतव्रतः
129,4,namucir balavān āsīd indraśatrur madotkaṭaḥ tasyendreṇābhavad yuddhaṃ phenenendro 'harac chiraḥ,नमुचिर् बलवान् आसीद् इन्द्रशत्रुर् मदोत्कटः तस्येन्द्रेणाभवद् युद्धं फेनेनेन्द्रो ऽहरच् छिरः
129,5,apāṃ ca namuceḥ śatros tatphenavajrarūpadhṛk śiraś chittvā tac ca phenaṃ gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe,अपां च नमुचेः शत्रोस् तत्फेनवज्ररूपधृक् शिरश् छित्त्वा तच् च फेनं गङ्गाया दक्षिणे तटे
129,6,nyapatad bhūmiṃ bhittvā tu rasātalam athāviśat rasātalabhavaṃ gāṅgaṃ vāri yad viśvapāvanam,न्यपतद् भूमिं भित्त्वा तु रसातलम् अथाविशत् रसातलभवं गाङ्गं वारि यद् विश्वपावनम्
129,7,vajrādiṣṭena mārgeṇa vyagamad bhūmimaṇḍalam taj jalaṃ phenanāmnā tu nadī pheneti gadyate,वज्रादिष्टेन मार्गेण व्यगमद् भूमिमण्डलम् तज् जलं फेननाम्ना तु नदी फेनेति गद्यते
129,8,tasyās tu saṃgamaḥ puṇyo gaṅgayā lokaviśrutaḥ sarvapāpakṣayakaro gaṅgāyamunayor iva,तस्यास् तु संगमः पुण्यो गङ्गया लोकविश्रुतः सर्वपापक्षयकरो गङ्गायमुनयोर् इव
129,9,hanūmadupamātā vai yatrāplavanamātrataḥ mārjāratvād abhūn muktā viṣṇugaṅgāprasādataḥ,हनूमदुपमाता वै यत्राप्लवनमात्रतः मार्जारत्वाद् अभून् मुक्ता विष्णुगङ्गाप्रसादतः
129,10,mārjāraṃ ceti tat tīrthaṃ purā proktaṃ mayā tava hanūmataṃ ca tat proktaṃ tatrākhyānaṃ puroditam,मार्जारं चेति तत् तीर्थं पुरा प्रोक्तं मया तव हनूमतं च तत् प्रोक्तं तत्राख्यानं पुरोदितम्
129,11,vṛṣākapaṃ cābjakaṃ ca tatredaṃ prayataḥ śṛṇu hiraṇya iti vikhyāto daityānāṃ pūrvajo balī,वृषाकपं चाब्जकं च तत्रेदं प्रयतः शृणु हिरण्य इति विख्यातो दैत्यानां पूर्वजो बली
129,12,tapas taptvā suraiḥ sarvair ajeyo 'bhūt sudāruṇaḥ tasyāpi balavān putro devānāṃ durjayaḥ sadā,तपस् तप्त्वा सुरैः सर्वैर् अजेयो ऽभूत् सुदारुणः तस्यापि बलवान् पुत्रो देवानां दुर्जयः सदा
129,13,mahāśanir iti khyātas tasya bhāryā parājitā tenendrasyābhavad yuddhaṃ bahukālaṃ nirantaram,महाशनिर् इति ख्यातस् तस्य भार्या पराजिता तेनेन्द्रस्याभवद् युद्धं बहुकालं निरन्तरम्
129,14,mahāśanir mahāvīryaḥ satataṃ raṇamūrdhani jitvā nāgena sahitaṃ śakraṃ pitre nyavedayat,महाशनिर् महावीर्यः सततं रणमूर्धनि जित्वा नागेन सहितं शक्रं पित्रे न्यवेदयत्
129,15,baddhvā hastisamāyuktaṃ svasāraṃ vīkṣya tāṃ tadā vihāya krūratāṃ daityo hiraṇyāya nyavedayat,बद्ध्वा हस्तिसमायुक्तं स्वसारं वीक्ष्य तां तदा विहाय क्रूरतां दैत्यो हिरण्याय न्यवेदयत्
129,16,mahāśanipitā daityaḥ pūrveṣāṃ pūrvavattaraḥ śacīkāntaṃ tale sthāpya tasya rakṣām athākarot,महाशनिपिता दैत्यः पूर्वेषां पूर्ववत्तरः शचीकान्तं तले स्थाप्य तस्य रक्षाम् अथाकरोत्
129,17,mahāśanir hariṃ jitvā jetuṃ varuṇam abhyagāt varuṇo 'pi mahābuddhiḥ prādāt kanyāṃ mahāśaneḥ,महाशनिर् हरिं जित्वा जेतुं वरुणम् अभ्यगात् वरुणो ऽपि महाबुद्धिः प्रादात् कन्यां महाशनेः
129,18,udadhiṃ svālayaṃ prādād varuṇas tu mahāśaneḥ tayoś ca sakhyam abhavad varuṇasya mahāśaneḥ,उदधिं स्वालयं प्रादाद् वरुणस् तु महाशनेः तयोश् च सख्यम् अभवद् वरुणस्य महाशनेः
129,19,vāruṇī cāpi yā kanyā sā priyābhūn mahāśaneḥ vīryeṇa yaśasā cāpi śauryeṇa ca balena ca,वारुणी चापि या कन्या सा प्रियाभून् महाशनेः वीर्येण यशसा चापि शौर्येण च बलेन च
129,20,mahāśanir mahādaityas trailokye nopamīyate nirindratvaṃ gate loke devāḥ sarve nyamantrayan,महाशनिर् महादैत्यस् त्रैलोक्ये नोपमीयते निरिन्द्रत्वं गते लोके देवाः सर्वे न्यमन्त्रयन्
129,21,viṣṇur evendradātā syād daityahantā sa eva ca mantradṛg vā sa eva syād indraṃ cānyaṃ kariṣyati,विष्णुर् एवेन्द्रदाता स्याद् दैत्यहन्ता स एव च मन्त्रदृग् वा स एव स्याद् इन्द्रं चान्यं करिष्यति
129,22,evaṃ saṃmantrya te devā viṣṇor mantraṃ nyavedayan mamāvadhyo mahādaityo mahāśanir iti bruvan,एवं संमन्त्र्य ते देवा विष्णोर् मन्त्रं न्यवेदयन् ममावध्यो महादैत्यो महाशनिर् इति ब्रुवन्
129,23,prāyād vārīśvaraṃ viṣṇuḥ śvaśuraṃ varuṇaṃ tadā keśavo varuṇaṃ gatvā prāhendrasya parābhavam,प्रायाद् वारीश्वरं विष्णुः श्वशुरं वरुणं तदा केशवो वरुणं गत्वा प्राहेन्द्रस्य पराभवम्
129,24,tathā tvayaitat kartavyaṃ yathāyāti puraṃdaraḥ tadviṣṇuvacanāc chīghraṃ yayau jalapatir mune,तथा त्वयैतत् कर्तव्यं यथायाति पुरंदरः तद्विष्णुवचनाच् छीघ्रं ययौ जलपतिर् मुने
129,25,sutāpatiṃ hiraṇyasutaṃ vikrāntaṃ taṃ mahāśanim atisaṃmānitas tena jāmātrā varuṇaḥ prabhuḥ,सुतापतिं हिरण्यसुतं विक्रान्तं तं महाशनिम् अतिसंमानितस् तेन जामात्रा वरुणः प्रभुः
129,26,papracchāgamanaṃ daityo vinayāc chvaśuraṃ tadā varuṇaḥ prāha taṃ daityaṃ yad āgamanakāraṇam,पप्रच्छागमनं दैत्यो विनयाच् छ्वशुरं तदा वरुणः प्राह तं दैत्यं यद् आगमनकारणम्
129,27,indraṃ dehi mahābāho yas tvayā nirjitaḥ purā baddhaṃ rasātalasthaṃ taṃ devānām adhipaṃ sakhe,इन्द्रं देहि महाबाहो यस् त्वया निर्जितः पुरा बद्धं रसातलस्थं तं देवानाम् अधिपं सखे
129,28,asmākaṃ sarvadā mānyaṃ dehi tvaṃ mama śatruhan baddhvā vimokṣaṇaṃ śatror mahate yaśase satām,अस्माकं सर्वदा मान्यं देहि त्वं मम शत्रुहन् बद्ध्वा विमोक्षणं शत्रोर् महते यशसे सताम्
129,29,tathety uktvā kathaṃcit sa daityeśo varuṇāya tam prādād indraṃ śacīkāntaṃ vāraṇena samanvitam,तथेत्य् उक्त्वा कथंचित् स दैत्येशो वरुणाय तम् प्रादाद् इन्द्रं शचीकान्तं वारणेन समन्वितम्
129,38,sa daityamadhye 'tivirājamāno hariṃ tadovāca jaleśasaṃnidhau saṃpūjya caivātha mahopacārair mahāśanir maghavantaṃ babhāṣe BrP_129.30 kena tvam indro 'dya kṛto 'si kena vīryaṃ tavedṛg bahu bhāṣase ca tvaṃ saṃgare śatrubhir bādhyase ca tathāpi cendro bhavasīti citram BrP_129.31 athāpi baddhā puruṣeṇa kācit tasyāḥ patis tāṃ mocayatīti yuktam striyo 'svatantrāḥ puruṣapradhānās tvaṃ vai pumān bhavitā śakra sādho BrP_129.32 baddho mayā saṃgare vāhanena kvāpy astraṃ te vajram uddāmaśakti cintāratnaṃ nandanaṃ yoṣitas tā yaśo balaṃ devarājopabhogyam BrP_129.33 sarvaṃ hi tvā kiṃ tu mukto jaleśād brp_129.33e ākāṅkṣase jīvitaṃ dhik tavedam brp_129.33f taj jīvanaṃ yat tu yaśonidhānaṃ sa eva mṛtyur yaśaso yad virodhi evaṃ jānañ śakra kathaṃ jaleśān muktiṃ prāpto naiva lajjāṃ bhajethāḥ BrP_129.34 triviṣṭapasthaḥ pariveṣṭitaḥ san sarvaiḥ suraiḥ kāntayā vījyamānaḥ saṃstūyamānaś ca tathāpsarobhir nūnaṃ lajjā te bibhetīti manye BrP_129.35 tvaṃ vṛtrahā namuceś cāpi hantā purāṃ bhettā gotrabhid vajrabāhuḥ evaṃ surās tvāṃ paripūjayantīty ato jiṣṇo sarvam etat tyajasva BrP_129.36 vikāram āpyāpy ahitodbhavaṃ ye jīvanti lokān anusaṃviśanti bhavādṛśāṃ duścyavanābjajanmā kathaṃ na hṛdbhedam avāpa kartā BrP_129.37 evam uktvā tu daityeśo varuṇāya mahātmane prādād indraṃ punaś cedaṃ vacanaṃ tad abhāṣata,स दैत्यमध्ये ऽतिविराजमानो हरिं तदोवाच जलेशसंनिधौ संपूज्य चैवाथ महोपचारैर् महाशनिर् मघवन्तं बभाषे ब्र्प्_१२९.३० केन त्वम् इन्द्रो ऽद्य कृतो ऽसि केन वीर्यं तवेदृग् बहु भाषसे च त्वं संगरे शत्रुभिर् बाध्यसे च तथापि चेन्द्रो भवसीति चित्रम् ब्र्प्_१२९.३१ अथापि बद्धा पुरुषेण काचित् तस्याः पतिस् तां मोचयतीति युक्तम् स्त्रियो ऽस्वतन्त्राः पुरुषप्रधानास् त्वं वै पुमान् भविता शक्र साधो ब्र्प्_१२९.३२ बद्धो मया संगरे वाहनेन क्वाप्य् अस्त्रं ते वज्रम् उद्दामशक्ति चिन्तारत्नं नन्दनं योषितस् ता यशो बलं देवराजोपभोग्यम् ब्र्प्_१२९.३३ सर्वं हि त्वा किं तु मुक्तो जलेशाद् ब्र्प्_१२९.३३ए आकाङ्क्षसे जीवितं धिक् तवेदम् ब्र्प्_१२९.३३फ़् तज् जीवनं यत् तु यशोनिधानं स एव मृत्युर् यशसो यद् विरोधि एवं जानञ् शक्र कथं जलेशान् मुक्तिं प्राप्तो नैव लज्जां भजेथाः ब्र्प्_१२९.३४ त्रिविष्टपस्थः परिवेष्टितः सन् सर्वैः सुरैः कान्तया वीज्यमानः संस्तूयमानश् च तथाप्सरोभिर् नूनं लज्जा ते बिभेतीति मन्ये ब्र्प्_१२९.३५ त्वं वृत्रहा नमुचेश् चापि हन्ता पुरां भेत्ता गोत्रभिद् वज्रबाहुः एवं सुरास् त्वां परिपूजयन्तीत्य् अतो जिष्णो सर्वम् एतत् त्यजस्व ब्र्प्_१२९.३६ विकारम् आप्याप्य् अहितोद्भवं ये जीवन्ति लोकान् अनुसंविशन्ति भवादृशां दुश्च्यवनाब्जजन्मा कथं न हृद्भेदम् अवाप कर्ता ब्र्प्_१२९.३७ एवम् उक्त्वा तु दैत्येशो वरुणाय महात्मने प्रादाद् इन्द्रं पुनश् चेदं वचनं तद् अभाषत
129,39,adya prabhṛty asau śiṣya indraḥ syād varuṇo guruḥ śvaśuro mama yena tvaṃ muktim āpto 'si vāsava,अद्य प्रभृत्य् असौ शिष्य इन्द्रः स्याद् वरुणो गुरुः श्वशुरो मम येन त्वं मुक्तिम् आप्तो ऽसि वासव
129,40,tathā tvaṃ bhṛtyabhāvena vartethā varuṇaṃ prati no ced baddhvā punas tvāṃ vai kṣepsye caiva rasātalam,तथा त्वं भृत्यभावेन वर्तेथा वरुणं प्रति नो चेद् बद्ध्वा पुनस् त्वां वै क्षेप्स्ये चैव रसातलम्
129,41,evaṃ nirbhartsya taṃ śakraṃ hasaṃś cāpi punaḥ punaḥ abravīd gaccha gaccheti varuṇaṃ cānumanya tu,एवं निर्भर्त्स्य तं शक्रं हसंश् चापि पुनः पुनः अब्रवीद् गच्छ गच्छेति वरुणं चानुमन्य तु
129,42,sa tu prāptaḥ svanilayaṃ lajjayā kaluṣīkṛtaḥ paulomyāṃ prāha tat sarvaṃ yat tac chatruparābhavam,स तु प्राप्तः स्वनिलयं लज्जया कलुषीकृतः पौलोम्यां प्राह तत् सर्वं यत् तच् छत्रुपराभवम्
129,43,evam uktaḥ kṛtaś caiva śatruṇāhaṃ varānane nirvāpayāmi yena svam ātmānaṃ subhage vada,एवम् उक्तः कृतश् चैव शत्रुणाहं वरानने निर्वापयामि येन स्वम् आत्मानं सुभगे वद
129,44,dānavānām athodbhūtiṃ śakra māyāṃ parābhavam varadānaṃ tathā mṛtyuṃ jāne 'haṃ balasūdana,दानवानाम् अथोद्भूतिं शक्र मायां पराभवम् वरदानं तथा मृत्युं जाने ऽहं बलसूदन
129,45,tasmād yasmāt tasya mṛtyur athavāpi parābhavaḥ jāyeta śṛṇu tat sarvaṃ vakṣye 'haṃ prītaye tava,तस्माद् यस्मात् तस्य मृत्युर् अथवापि पराभवः जायेत शृणु तत् सर्वं वक्ष्ये ऽहं प्रीतये तव
129,46,hiraṇyasya suto vīraḥ pitṛvyasya suto balī tasmān mama syāt sa bhrātā varadānāc ca darpitaḥ,हिरण्यस्य सुतो वीरः पितृव्यस्य सुतो बली तस्मान् मम स्यात् स भ्राता वरदानाच् च दर्पितः
129,47,brahmāṇaṃ toṣayām āsa tapasā niyamena ca īdṛśaṃ balam āpannaṃ tapasā kiṃ na sidhyati,ब्रह्माणं तोषयाम् आस तपसा नियमेन च ईदृशं बलम् आपन्नं तपसा किं न सिध्यति
129,48,tasmāt tvayā cittarāgo vismayo vā kathaṃcana na kāryaḥ śṛṇu tatredaṃ kāryaṃ yat tu kramāgatam,तस्मात् त्वया चित्तरागो विस्मयो वा कथंचन न कार्यः शृणु तत्रेदं कार्यं यत् तु क्रमागतम्
129,49,evam uktvā tu paulomī prāhendraṃ vinayānvitā,एवम् उक्त्वा तु पौलोमी प्राहेन्द्रं विनयान्विता
129,50,nāsādhyam asti tapaso nāsādhyaṃ yajñakarmaṇaḥ nāsādhyaṃ lokanāthasya viṣṇor bhaktyā harasya ca,नासाध्यम् अस्ति तपसो नासाध्यं यज्ञकर्मणः नासाध्यं लोकनाथस्य विष्णोर् भक्त्या हरस्य च
129,51,punaś cedaṃ mayā kānta śrutam asty atiśobhanam strīṇāṃ svabhāvaṃ jānanti striya eva surādhipa,पुनश् चेदं मया कान्त श्रुतम् अस्त्य् अतिशोभनम् स्त्रीणां स्वभावं जानन्ति स्त्रिय एव सुराधिप
129,52,tasmād bhūmes tathā cāpāṃ nāsādhyaṃ vidyate prabho tapo vā yajñakarmādi tābhyām eva yato bhavet,तस्माद् भूमेस् तथा चापां नासाध्यं विद्यते प्रभो तपो वा यज्ञकर्मादि ताभ्याम् एव यतो भवेत्
129,53,tatrāpi tīrthabhūtā tu yā bhūmis tāṃ vrajed bhavān tatra viṣṇuṃ śivaṃ pūjya sarvān kāmān avāpsyasi,तत्रापि तीर्थभूता तु या भूमिस् तां व्रजेद् भवान् तत्र विष्णुं शिवं पूज्य सर्वान् कामान् अवाप्स्यसि
129,54,śrutam asti punaś cedaṃ striyo yāś ca pativratāḥ tā eva sarvaṃ jānanti dhṛtaṃ tābhiś carācaram,श्रुतम् अस्ति पुनश् चेदं स्त्रियो याश् च पतिव्रताः ता एव सर्वं जानन्ति धृतं ताभिश् चराचरम्
129,55,pṛthivyāṃ sārabhūtaṃ syāt tanmadhye daṇḍakaṃ vanam tatra gaṅgā jagaddhātrī tatreśaṃ pūjaya prabho,पृथिव्यां सारभूतं स्यात् तन्मध्ये दण्डकं वनम् तत्र गङ्गा जगद्धात्री तत्रेशं पूजय प्रभो
129,56,viṣṇuṃ vā jagatām īśaṃ dīnārtārtiharaṃ vibhum anāthānām iha nṛṇāṃ majjatāṃ duḥkhasāgare,विष्णुं वा जगताम् ईशं दीनार्तार्तिहरं विभुम् अनाथानाम् इह नृणां मज्जतां दुःखसागरे
129,57,haro harir vā gaṅgā vā kvāpy anyac charaṇaṃ nahi tasmāt sarvaprayatnena toṣayaitān samāhitaḥ,हरो हरिर् वा गङ्गा वा क्वाप्य् अन्यच् छरणं नहि तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तोषयैतान् समाहितः
129,58,bhaktyā stotraiś ca tapasā kuru caiva mayā saha tataḥ prāpsyasi kalyāṇam īśaviṣṇuprasādajam,भक्त्या स्तोत्रैश् च तपसा कुरु चैव मया सह ततः प्राप्स्यसि कल्याणम् ईशविष्णुप्रसादजम्
129,59,ajñātvaikaguṇaṃ karma phalaṃ dāsyati karmiṇaḥ jñātvā śataguṇaṃ tat syād bhāryayā ca tad akṣayam,अज्ञात्वैकगुणं कर्म फलं दास्यति कर्मिणः ज्ञात्वा शतगुणं तत् स्याद् भार्यया च तद् अक्षयम्
129,60,puṃsaḥ sarveṣu kāryeṣu bhāryaiveha sahāyinī svalpānām api kāryāṇāṃ nahi siddhis tayā vinā,पुंसः सर्वेषु कार्येषु भार्यैवेह सहायिनी स्वल्पानाम् अपि कार्याणां नहि सिद्धिस् तया विना
129,61,ekena yat kṛtaṃ karma tasmād ardhaphalaṃ bhavet jāyayā tu kṛtaṃ nātha puṣkalaṃ puruṣo labhet,एकेन यत् कृतं कर्म तस्माद् अर्धफलं भवेत् जायया तु कृतं नाथ पुष्कलं पुरुषो लभेत्
129,62,tasmād etat suviditam ardho jāyā iti śruteḥ śrūyate daṇḍakāraṇye saricchreṣṭhāsti gautamī,तस्माद् एतत् सुविदितम् अर्धो जाया इति श्रुतेः श्रूयते दण्डकारण्ये सरिच्छ्रेष्ठास्ति गौतमी
129,63,aśeṣāghapraśamanī sarvābhīṣṭapradāyinī tasmād gaccha mayā tatra kuru puṇyaṃ mahāphalam,अशेषाघप्रशमनी सर्वाभीष्टप्रदायिनी तस्माद् गच्छ मया तत्र कुरु पुण्यं महाफलम्
129,64,tataḥ śatrūn nihatyājau mahat sukham avāpsyasi,ततः शत्रून् निहत्याजौ महत् सुखम् अवाप्स्यसि
129,65,tathety uktvā sa guruṇā bhāryayā ca śatakratuḥ yayau gaṅgāṃ jagaddhātrīṃ gautamīṃ ceti viśrutām,तथेत्य् उक्त्वा स गुरुणा भार्यया च शतक्रतुः ययौ गङ्गां जगद्धात्रीं गौतमीं चेति विश्रुताम्
129,66,daṇḍakāraṇyamadhyasthāṃ yayau sa prītimān hariḥ tapaḥ kartuṃ manaś cakre devadevāya śaṃbhave,दण्डकारण्यमध्यस्थां ययौ स प्रीतिमान् हरिः तपः कर्तुं मनश् चक्रे देवदेवाय शंभवे
129,67,gaṅgāṃ natvā tu prathamaṃ snātvā ca sa kṛtāñjaliḥ śivaikaśaraṇo bhūtvā stotraṃ cedaṃ tato 'bravīt,गङ्गां नत्वा तु प्रथमं स्नात्वा च स कृताञ्जलिः शिवैकशरणो भूत्वा स्तोत्रं चेदं ततो ऽब्रवीत्
129,81,svamāyayā yo hy akhilaṃ carācaraṃ sṛjaty avaty atti na sajjate 'smin ekaḥ svatantro 'dvayacit sukhātmakaḥ sa naḥ prasanno 'stu pinākapāṇiḥ BrP_129.68 na yasya tattvaṃ sanakādayo 'pi jānanti vedāntarahasyavijñāḥ sa pārvatīśaḥ sakalābhilāṣa dātā prasanno 'stu mamāndhakāriḥ BrP_129.69 sṛṣṭvā svayaṃbhūr bhagavān viriñciṃ bhayaṃkaraṃ cāsya śiro 'nvapaśyat chittvā nakhāgrair nakhasaktam etac cikṣepa tasmād abhavat trivargaḥ BrP_129.70 pāpaṃ daridraṃ tv atha lobhayācñe moho vipac ceti tato 'py anantam jātaprabhāvaṃ bhavaduḥkharūpaṃ babhūva tair vyāptam idaṃ samastam BrP_129.71 avekṣya sarvaṃ cakitaḥ sureśo devīm avocaj jagad astam eti tvaṃ pāhi lokeśvari lokamātar ume śaraṇye subhage subhadre BrP_129.72 jagatpratiṣṭhe varade jaya tvaṃ bhuktiḥ samādhiḥ paramā ca muktiḥ svāhā svadhā svastir anādisiddhir gīr buddhir āsīr ajarāmare tvam BrP_129.73 vidyādirūpeṇa jagattraye tvaṃ rakṣāṃ karoṣy eva madājñayā ca tvayaiva sṛṣṭaṃ bhuvanatrayaṃ syād yataḥ prakṛtyaiva tathaiva citram BrP_129.74 ity evam uktā dayitā hareṇa saṃśleṣasaṃlāpaparā babhūva śrāntā bhavasyārdhatanau sulagnā cikṣepa ca svedajalaṃ karāgraiḥ BrP_129.75 tasmād babhūva prathamaṃ sa dharmo lakṣmīr atho dānam atho suvṛṣṭiḥ sattvaṃ susaṃpannadharaṃ sarāṃsi dhānyāni puṣpāṇi phalāni caiva BrP_129.76 saubhāgyavastūni vapuḥ suveṣaḥ śṛṅgārabhājīni mahauṣadhāni nṛtyāni gītāny amṛtaṃ purāṇaṃ śrutismṛtī nītir athānnapāne BrP_129.77 śastrāṇi śāstrāṇi gṛhopayogyāny astrāṇi tīrthāni ca kānanāni iṣṭāni pūrtāni ca maṅgalāni yānāni śubhrābharaṇāsanāni BrP_129.78 bhavāṅgasaṃsargasusaṃprahāsa susvedasaṃlāparahaḥprakāraiḥ tathaiva jātaṃ sacarācaraṃ ca apāpakaṃ devi tataś ca jātam BrP_129.79 sukhaṃ prabhūtaṃ ca śubhaṃ ca nityaṃ virāji caitat tava devi bhāvāt tasmāt tu māṃ rakṣa jagajjanitri bhītaṃ bhayebhyo jagatāṃ pradhāne BrP_129.80 eke tarkair vimuhyanti līyante tatra cāpare śivaśaktyos tadādvaitaṃ sundaraṃ naumi vigraham,स्वमायया यो ह्य् अखिलं चराचरं सृजत्य् अवत्य् अत्ति न सज्जते ऽस्मिन् एकः स्वतन्त्रो ऽद्वयचित् सुखात्मकः स नः प्रसन्नो ऽस्तु पिनाकपाणिः ब्र्प्_१२९.६८ न यस्य तत्त्वं सनकादयो ऽपि जानन्ति वेदान्तरहस्यविज्ञाः स पार्वतीशः सकलाभिलाष दाता प्रसन्नो ऽस्तु ममान्धकारिः ब्र्प्_१२९.६९ सृष्ट्वा स्वयंभूर् भगवान् विरिञ्चिं भयंकरं चास्य शिरो ऽन्वपश्यत् छित्त्वा नखाग्रैर् नखसक्तम् एतच् चिक्षेप तस्माद् अभवत् त्रिवर्गः ब्र्प्_१२९.७० पापं दरिद्रं त्व् अथ लोभयाच्ञे मोहो विपच् चेति ततो ऽप्य् अनन्तम् जातप्रभावं भवदुःखरूपं बभूव तैर् व्याप्तम् इदं समस्तम् ब्र्प्_१२९.७१ अवेक्ष्य सर्वं चकितः सुरेशो देवीम् अवोचज् जगद् अस्तम् एति त्वं पाहि लोकेश्वरि लोकमातर् उमे शरण्ये सुभगे सुभद्रे ब्र्प्_१२९.७२ जगत्प्रतिष्ठे वरदे जय त्वं भुक्तिः समाधिः परमा च मुक्तिः स्वाहा स्वधा स्वस्तिर् अनादिसिद्धिर् गीर् बुद्धिर् आसीर् अजरामरे त्वम् ब्र्प्_१२९.७३ विद्यादिरूपेण जगत्त्रये त्वं रक्षां करोष्य् एव मदाज्ञया च त्वयैव सृष्टं भुवनत्रयं स्याद् यतः प्रकृत्यैव तथैव चित्रम् ब्र्प्_१२९.७४ इत्य् एवम् उक्ता दयिता हरेण संश्लेषसंलापपरा बभूव श्रान्ता भवस्यार्धतनौ सुलग्ना चिक्षेप च स्वेदजलं कराग्रैः ब्र्प्_१२९.७५ तस्माद् बभूव प्रथमं स धर्मो लक्ष्मीर् अथो दानम् अथो सुवृष्टिः सत्त्वं सुसंपन्नधरं सरांसि धान्यानि पुष्पाणि फलानि चैव ब्र्प्_१२९.७६ सौभाग्यवस्तूनि वपुः सुवेषः शृङ्गारभाजीनि महौषधानि नृत्यानि गीतान्य् अमृतं पुराणं श्रुतिस्मृती नीतिर् अथान्नपाने ब्र्प्_१२९.७७ शस्त्राणि शास्त्राणि गृहोपयोग्यान्य् अस्त्राणि तीर्थानि च काननानि इष्टानि पूर्तानि च मङ्गलानि यानानि शुभ्राभरणासनानि ब्र्प्_१२९.७८ भवाङ्गसंसर्गसुसंप्रहास सुस्वेदसंलापरहःप्रकारैः तथैव जातं सचराचरं च अपापकं देवि ततश् च जातम् ब्र्प्_१२९.७९ सुखं प्रभूतं च शुभं च नित्यं विराजि चैतत् तव देवि भावात् तस्मात् तु मां रक्ष जगज्जनित्रि भीतं भयेभ्यो जगतां प्रधाने ब्र्प्_१२९.८० एके तर्कैर् विमुह्यन्ति लीयन्ते तत्र चापरे शिवशक्त्योस् तदाद्वैतं सुन्दरं नौमि विग्रहम्
129,82,evaṃ tu stuvatas tasya purastād abhavac chivaḥ,एवं तु स्तुवतस् तस्य पुरस्ताद् अभवच् छिवः
129,83,kim abhīṣṭaṃ varayase hare vada parāyaṇam,किम् अभीष्टं वरयसे हरे वद परायणम्
129,84,balavān me ripuś cāsīd darśanaiś ca śanir yathā tena baddhas talaṃ nītaḥ paribhūtas tv anekadhā,बलवान् मे रिपुश् चासीद् दर्शनैश् च शनिर् यथा तेन बद्धस् तलं नीतः परिभूतस् त्व् अनेकधा
129,85,vāksāyakais tathā viddhas tadvadhāya tv iyaṃ kṛtiḥ tadarthaṃ jagatām īśa yena jeṣye ripuṃ prabho,वाक्सायकैस् तथा विद्धस् तद्वधाय त्व् इयं कृतिः तदर्थं जगताम् ईश येन जेष्ये रिपुं प्रभो
129,86,tad eva dehi vīryaṃ me yac cānyad ripunāśanam jātaḥ parābhavo yasmāt tadvināśe kṛte sati punarjātam ahaṃ manye varaṃ kīrtir jayaśriyoḥ,तद् एव देहि वीर्यं मे यच् चान्यद् रिपुनाशनम् जातः पराभवो यस्मात् तद्विनाशे कृते सति पुनर्जातम् अहं मन्ये वरं कीर्तिर् जयश्रियोः
129,87,sa śivaḥ śakram āhedaṃ na mayaikena te ripuḥ vadham āpnoti tasmāt tvaṃ viṣṇum apy avyayaṃ harim,स शिवः शक्रम् आहेदं न मयैकेन ते रिपुः वधम् आप्नोति तस्मात् त्वं विष्णुम् अप्य् अव्ययं हरिम्
129,88,ārādhayasva paulomyā saha devaṃ janārdanam lokatrayaikaśaraṇaṃ nārāyaṇam ananyadhīḥ,आराधयस्व पौलोम्या सह देवं जनार्दनम् लोकत्रयैकशरणं नारायणम् अनन्यधीः
129,89,tataḥ prāpsyasi tasmāc ca mattaś cāpi priyaṃ hare punaś covāca bhagavān ādikartā maheśvaraḥ,ततः प्राप्स्यसि तस्माच् च मत्तश् चापि प्रियं हरे पुनश् चोवाच भगवान् आदिकर्ता महेश्वरः
129,90,mantrābhyāsas tapo vāpi yogābhyasanam eva ca saṃgame yatra kutrāpi siddhidaṃ munayo viduḥ,मन्त्राभ्यासस् तपो वापि योगाभ्यसनम् एव च संगमे यत्र कुत्रापि सिद्धिदं मुनयो विदुः
129,91,kiṃ punaḥ saṃgame vipra gautamīsindhuphenayoḥ girīṇāṃ gahvare yad vā saritām atha saṃgame,किं पुनः संगमे विप्र गौतमीसिन्धुफेनयोः गिरीणां गह्वरे यद् वा सरिताम् अथ संगमे
129,92,vipro dhiyaiva bhavati mukundāṅghriniviṣṭayā gaṅgāyā dakṣiṇe tīra āpastambo munīśvaraḥ,विप्रो धियैव भवति मुकुन्दाङ्घ्रिनिविष्टया गङ्गाया दक्षिणे तीर आपस्तम्बो मुनीश्वरः
129,93,āste tasyāpy ahaṃ toṣam agamaṃ balasūdana tena tvaṃ bhāryayā caiva toṣayasva gadādharam,आस्ते तस्याप्य् अहं तोषम् अगमं बलसूदन तेन त्वं भार्यया चैव तोषयस्व गदाधरम्
129,94,āpastambena sahito gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe tuṣṭāva devaṃ prayataḥ snātvā puṇye 'tha saṃgame,आपस्तम्बेन सहितो गङ्गाया दक्षिणे तटे तुष्टाव देवं प्रयतः स्नात्वा पुण्ये ऽथ संगमे
129,95,phenāyāś caiva gaṅgāyās tatra devaṃ janārdanam vaidikair vividhair mantrais tapasātoṣayat tadā,फेनायाश् चैव गङ्गायास् तत्र देवं जनार्दनम् वैदिकैर् विविधैर् मन्त्रैस् तपसातोषयत् तदा
129,96,tatas tuṣṭo 'bhavad viṣṇuḥ kiṃ deyaṃ cety abhāṣata dehi me śatruhantāram ity āha bhagavān hariḥ,ततस् तुष्टो ऽभवद् विष्णुः किं देयं चेत्य् अभाषत देहि मे शत्रुहन्तारम् इत्य् आह भगवान् हरिः
129,97,dattam ity eva jānīhi tam uvāca janārdanaḥ tatrābhavac chivasyaiva gaṅgāviṣṇvoḥ prasādataḥ,दत्तम् इत्य् एव जानीहि तम् उवाच जनार्दनः तत्राभवच् छिवस्यैव गङ्गाविष्ण्वोः प्रसादतः
129,98,ambhasā puruṣo jātaḥ śivaviṣṇusvarūpadhṛk cakrapāṇiḥ śūladharaḥ sa gatvā tu rasātalam,अम्भसा पुरुषो जातः शिवविष्णुस्वरूपधृक् चक्रपाणिः शूलधरः स गत्वा तु रसातलम्
129,99,nijaghāna tadā daityam indraśatruṃ mahāśanim sakhābhavat sa cendrasya abjakaḥ sa vṛṣākapiḥ,निजघान तदा दैत्यम् इन्द्रशत्रुं महाशनिम् सखाभवत् स चेन्द्रस्य अब्जकः स वृषाकपिः
129,100,divistho 'pi sadā cendras tam anveti vṛṣākapim kupitā praṇayenābhūd anyāsaktaṃ vilokya tam śacīṃ tāṃ sāntvayann āha śatamanyur hasann idam,दिविस्थो ऽपि सदा चेन्द्रस् तम् अन्वेति वृषाकपिम् कुपिता प्रणयेनाभूद् अन्यासक्तं विलोक्य तम् शचीं तां सान्त्वयन्न् आह शतमन्युर् हसन्न् इदम्
129,101,nāham indrāṇi śaraṇam ṛte sakhyur vṛṣākapeḥ vāri vāpi havir yasya agneḥ priyakaraṃ sadā,नाहम् इन्द्राणि शरणम् ऋते सख्युर् वृषाकपेः वारि वापि हविर् यस्य अग्नेः प्रियकरं सदा
129,102,nāham anyatra gantāsmi priye cāṅgena te śape tasmān nārhasi māṃ vaktuṃ śaṅkayānyatra bhāmini,नाहम् अन्यत्र गन्तास्मि प्रिये चाङ्गेन ते शपे तस्मान् नार्हसि मां वक्तुं शङ्कयान्यत्र भामिनि
129,103,pativratā priyā me tvaṃ dharme mantre sahāyinī sāpatyā ca kulīnā ca tvatto 'nyā kā priyā mama,पतिव्रता प्रिया मे त्वं धर्मे मन्त्रे सहायिनी सापत्या च कुलीना च त्वत्तो ऽन्या का प्रिया मम
129,104,tasmāt tavopadeśena gaṅgāṃ prāpya mahānadīm prasādād devadevasya viṣṇor vai cakrapāṇinaḥ,तस्मात् तवोपदेशेन गङ्गां प्राप्य महानदीम् प्रसादाद् देवदेवस्य विष्णोर् वै चक्रपाणिनः
129,105,tathā śivasya devasya prasādāc ca vṛṣākapeḥ jalodbhavāc ca me mitrād abjakāl lokaviśrutāt,तथा शिवस्य देवस्य प्रसादाच् च वृषाकपेः जलोद्भवाच् च मे मित्राद् अब्जकाल् लोकविश्रुतात्
129,106,uttīrṇaduḥkhaḥ subhage ita indro 'ham acyutaḥ kiṃ na sādhyaṃ yatra bhāryā bhartṛcittānugāminī,उत्तीर्णदुःखः सुभगे इत इन्द्रो ऽहम् अच्युतः किं न साध्यं यत्र भार्या भर्तृचित्तानुगामिनी
129,107,duṣkarā tatra no muktiḥ kiṃtv arthāditrayaṃ śubhe jāyaiva paramaṃ mitraṃ lokadvayahitaiṣiṇī,दुष्करा तत्र नो मुक्तिः किंत्व् अर्थादित्रयं शुभे जायैव परमं मित्रं लोकद्वयहितैषिणी
129,109,sā cet kulīnā priyabhāṣiṇī ca pativratā rūpavatī guṇāḍhyā saṃpatsu cāpatsu samānarūpā tayā hy asādhyaṃ kim iha trilokyām BrP_129.108 tasmāt tava dhiyā kānte mamedaṃ śubham āgatam itas tavoditaṃ caiva kartavyaṃ nānyad asti me,सा चेत् कुलीना प्रियभाषिणी च पतिव्रता रूपवती गुणाढ्या संपत्सु चापत्सु समानरूपा तया ह्य् असाध्यं किम् इह त्रिलोक्याम् ब्र्प्_१२९.१०८ तस्मात् तव धिया कान्ते ममेदं शुभम् आगतम् इतस् तवोदितं चैव कर्तव्यं नान्यद् अस्ति मे
129,110,paraloke ca dharme ca satputrasadṛśaṃ na ca ārtasya puruṣasyeha bhāryāvad bheṣajaṃ nahi,परलोके च धर्मे च सत्पुत्रसदृशं न च आर्तस्य पुरुषस्येह भार्यावद् भेषजं नहि
129,111,niḥśreyasapadaprāptyai tathā pāpasya muktaye gaṅgayā sadṛśaṃ nāsti śṛṇu cānyad varānane,निःश्रेयसपदप्राप्त्यै तथा पापस्य मुक्तये गङ्गया सदृशं नास्ति शृणु चान्यद् वरानने
129,112,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ prāptaye pāpamuktaye śivaviṣṇvor ananyatvajñānān nāsty atra muktaye,धर्मार्थकाममोक्षाणां प्राप्तये पापमुक्तये शिवविष्ण्वोर् अनन्यत्वज्ञानान् नास्त्य् अत्र मुक्तये
129,113,tasmāt tava dhiyā sādhvi sarvam etan manogatam avāptaṃ ca śivād viṣṇor gaṅgāyāś ca prasādataḥ,तस्मात् तव धिया साध्वि सर्वम् एतन् मनोगतम् अवाप्तं च शिवाद् विष्णोर् गङ्गायाश् च प्रसादतः
129,114,indratvaṃ me sthiraṃ ceto manye mitrabalāt punaḥ vṛṣākapir mama sakhā yo jātas tv apsu bhāmini,इन्द्रत्वं मे स्थिरं चेतो मन्ये मित्रबलात् पुनः वृषाकपिर् मम सखा यो जातस् त्व् अप्सु भामिनि
129,115,tvaṃ ca priyasakhī nityaṃ nānyat priyataraṃ mama tīrthānāṃ gautamī gaṅgā devānāṃ hariśaṃkarau,त्वं च प्रियसखी नित्यं नान्यत् प्रियतरं मम तीर्थानां गौतमी गङ्गा देवानां हरिशंकरौ
129,116,tasmād ebhyaḥ prasādena sarvaṃ cepsitam āptavān mama prītikaraṃ cedaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam,तस्माद् एभ्यः प्रसादेन सर्वं चेप्सितम् आप्तवान् मम प्रीतिकरं चेदं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
129,117,tasmād etad dhi yāciṣye devān sarvān anukramāt anumanyantu ṛṣayo gaṅgā ca hariśaṃkarau,तस्माद् एतद् धि याचिष्ये देवान् सर्वान् अनुक्रमात् अनुमन्यन्तु ऋषयो गङ्गा च हरिशंकरौ
129,118,indreśvare cābjake ca ubhayos tīrayoḥ surāḥ ekatra śaṃkaro devo hy aparatra janārdanaḥ,इन्द्रेश्वरे चाब्जके च उभयोस् तीरयोः सुराः एकत्र शंकरो देवो ह्य् अपरत्र जनार्दनः
129,119,pāvayan daṇḍakāraṇyaṃ sākṣād viṣṇus trivikramaḥ antare yāni tīrthāni sarvapuṇyapradāni ca,पावयन् दण्डकारण्यं साक्षाद् विष्णुस् त्रिविक्रमः अन्तरे यानि तीर्थानि सर्वपुण्यप्रदानि च
129,120,atra tu snānamātreṇa sarve te muktim āpnuyuḥ pāpiṣṭhāḥ pāpato muktim āpnuyur ye ca dharmiṇaḥ,अत्र तु स्नानमात्रेण सर्वे ते मुक्तिम् आप्नुयुः पापिष्ठाः पापतो मुक्तिम् आप्नुयुर् ये च धर्मिणः
129,121,teṣāṃ tu paramā muktiḥ pitṛbhiḥ pañcapañcabhiḥ atra kiṃcic ca ye dadyur arthibhyas tilamātrakam,तेषां तु परमा मुक्तिः पितृभिः पञ्चपञ्चभिः अत्र किंचिच् च ये दद्युर् अर्थिभ्यस् तिलमात्रकम्
129,122,dātṛbhyo hy akṣayaṃ tat syāt kāmadaṃ mokṣadaṃ tathā dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyam ārogyaṃ puṇyavardhanam,दातृभ्यो ह्य् अक्षयं तत् स्यात् कामदं मोक्षदं तथा धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् आरोग्यं पुण्यवर्धनम्
129,123,ākhyānaṃ viṣṇuśaṃbhvoś ca jñātvā snānāc ca muktidam asya tīrthasya māhātmyaṃ ye śṛṇvanti paṭhanti ca,आख्यानं विष्णुशंभ्वोश् च ज्ञात्वा स्नानाच् च मुक्तिदम् अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं ये शृण्वन्ति पठन्ति च
129,124,puṇyabhājo bhaveyus te tebhyo 'traiva smṛtir bhavet śivaviṣṇvor aśeṣāghasaṃghavicchedakāriṇī yāṃ prārthayanti munayo vijitendriyamānasāḥ,पुण्यभाजो भवेयुस् ते तेभ्यो ऽत्रैव स्मृतिर् भवेत् शिवविष्ण्वोर् अशेषाघसंघविच्छेदकारिणी यां प्रार्थयन्ति मुनयो विजितेन्द्रियमानसाः
129,125,bhaviṣyaty evam eveti taṃ devā ṛṣayo 'bruvan gautamyā uttare pāre tīrthānāṃ mokṣadāyinām,भविष्यत्य् एवम् एवेति तं देवा ऋषयो ऽब्रुवन् गौतम्या उत्तरे पारे तीर्थानां मोक्षदायिनाम्
129,126,devarṣisiddhasevyānāṃ sahasrāṇy atha sapta vai tathaiva dakṣiṇe tīre tīrthāny ekādaśaiva tu,देवर्षिसिद्धसेव्यानां सहस्राण्य् अथ सप्त वै तथैव दक्षिणे तीरे तीर्थान्य् एकादशैव तु
129,127,abjakaṃ hṛdayaṃ proktaṃ godāvaryā munīśvaraiḥ viśrāmasthānam īśasya viṣṇor brahmaṇa eva ca,अब्जकं हृदयं प्रोक्तं गोदावर्या मुनीश्वरैः विश्रामस्थानम् ईशस्य विष्णोर् ब्रह्मण एव च
130,1,āpastambam iti khyātaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam smaraṇād apy aśeṣāghasaṃghavidhvaṃsanakṣamam,आपस्तम्बम् इति ख्यातं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् स्मरणाद् अप्य् अशेषाघसंघविध्वंसनक्षमम्
130,2,āpastambo mahāprājño munir āsīn mahāyaśāḥ tasya bhāryākṣasūtreti patidharmaparāyaṇā,आपस्तम्बो महाप्राज्ञो मुनिर् आसीन् महायशाः तस्य भार्याक्षसूत्रेति पतिधर्मपरायणा
130,3,tasya putro mahāprājñaḥ karkināmātha tattvavit tasyāśramam anuprāpto hy agastyo munisattamaḥ,तस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कर्किनामाथ तत्त्ववित् तस्याश्रमम् अनुप्राप्तो ह्य् अगस्त्यो मुनिसत्तमः
130,4,tam agastyaṃ pūjayitvā āpastambo munīśvaraḥ śiṣyair anugato dhīmāṃs taṃ praṣṭum upacakrame,तम् अगस्त्यं पूजयित्वा आपस्तम्बो मुनीश्वरः शिष्यैर् अनुगतो धीमांस् तं प्रष्टुम् उपचक्रमे
130,5,trayāṇāṃ ko nu pūjyaḥ syād devānāṃ munisattama bhuktir muktiś ca kasmād vā syād anādiś ca ko bhavet,त्रयाणां को नु पूज्यः स्याद् देवानां मुनिसत्तम भुक्तिर् मुक्तिश् च कस्माद् वा स्याद् अनादिश् च को भवेत्
130,6,anantaś cāpi ko vipra devānām api daivatam yajñaiḥ ka ijyate devaḥ ko vedeṣv anugīyate etaṃ me saṃśayaṃ chettuṃ vadāgastya mahāmune,अनन्तश् चापि को विप्र देवानाम् अपि दैवतम् यज्ञैः क इज्यते देवः को वेदेष्व् अनुगीयते एतं मे संशयं छेत्तुं वदागस्त्य महामुने
130,7,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ pramāṇaṃ śabda ucyate tatrāpi vaidikaḥ śabdaḥ pramāṇaṃ paramaṃ mataḥ,धर्मार्थकाममोक्षाणां प्रमाणं शब्द उच्यते तत्रापि वैदिकः शब्दः प्रमाणं परमं मतः
130,8,vedena gīyate yas tu puruṣaḥ sa parāt paraḥ mṛto 'paraḥ sa vijñeyo hy amṛtaḥ para ucyate,वेदेन गीयते यस् तु पुरुषः स परात् परः मृतो ऽपरः स विज्ञेयो ह्य् अमृतः पर उच्यते
130,9,yo 'mūrtaḥ sa paro jñeyo hy aparo mūrta ucyate guṇābhivyāptibhedena mūrto 'sau trividho bhavet,यो ऽमूर्तः स परो ज्ञेयो ह्य् अपरो मूर्त उच्यते गुणाभिव्याप्तिभेदेन मूर्तो ऽसौ त्रिविधो भवेत्
130,10,brahmā viṣṇuḥ śivaś ceti eka eva tridhocyate trayāṇām api devānāṃ vedyam ekaṃ paraṃ hi tat,ब्रह्मा विष्णुः शिवश् चेति एक एव त्रिधोच्यते त्रयाणाम् अपि देवानां वेद्यम् एकं परं हि तत्
130,11,ekasya bahudhā vyāptir guṇakarmavibhedataḥ lokānām upakārārtham ākṛtitritayaṃ bhavet,एकस्य बहुधा व्याप्तिर् गुणकर्मविभेदतः लोकानाम् उपकारार्थम् आकृतित्रितयं भवेत्
130,12,yas tattvaṃ vetti paramaṃ sa ca vidvān na cetaraḥ tatra yo bhedam ācaṣṭe liṅgabhedī sa ucyate,यस् तत्त्वं वेत्ति परमं स च विद्वान् न चेतरः तत्र यो भेदम् आचष्टे लिङ्गभेदी स उच्यते
130,13,prāyaścittaṃ na tasyāsti yaś caiṣāṃ vyāhared bhidam trayāṇām api devānāṃ mūrtibhedaḥ pṛthak pṛthak,प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति यश् चैषां व्याहरेद् भिदम् त्रयाणाम् अपि देवानां मूर्तिभेदः पृथक् पृथक्
130,14,vedāḥ pramāṇaṃ sarvatra sākāreṣu pṛthak pṛthak nirākāraṃ ca yat tv ekaṃ tat tebhyaḥ paramaṃ matam,वेदाः प्रमाणं सर्वत्र साकारेषु पृथक् पृथक् निराकारं च यत् त्व् एकं तत् तेभ्यः परमं मतम्
130,15,nānena nirṇayaḥ kaścin mayātra vidito bhavet tatrāpy atra rahasyaṃ yat tad vimṛśyāśu kīrtyatām niḥsaṃśayaṃ nirvikalpaṃ bhājanaṃ sarvasaṃpadām,नानेन निर्णयः कश्चिन् मयात्र विदितो भवेत् तत्राप्य् अत्र रहस्यं यत् तद् विमृश्याशु कीर्त्यताम् निःसंशयं निर्विकल्पं भाजनं सर्वसंपदाम्
130,16,etad ākarṇya bhagavān agastyo vākyam abravīt,एतद् आकर्ण्य भगवान् अगस्त्यो वाक्यम् अब्रवीत्
130,17,yadyapy eṣāṃ na bhedo 'sti devānāṃ tu parasparam tathāpi sarvasiddhiḥ syāc chivād eva sukhātmanaḥ,यद्यप्य् एषां न भेदो ऽस्ति देवानां तु परस्परम् तथापि सर्वसिद्धिः स्याच् छिवाद् एव सुखात्मनः
130,18,prapañcasya nimittaṃ yat taj jyotiś ca paraṃ śivaḥ tam eva sādhaya haraṃ bhaktyā paramayā mune gautamyāṃ sakalāghaughasaṃhartā daṇḍake vane,प्रपञ्चस्य निमित्तं यत् तज् ज्योतिश् च परं शिवः तम् एव साधय हरं भक्त्या परमया मुने गौतम्यां सकलाघौघसंहर्ता दण्डके वने
130,19,etac chrutvā muner vākyaṃ parāṃ prītim upāgataḥ bhuktido muktidaḥ puṃsāṃ sākāro 'tha nirākṛtiḥ,एतच् छ्रुत्वा मुनेर् वाक्यं परां प्रीतिम् उपागतः भुक्तिदो मुक्तिदः पुंसां साकारो ऽथ निराकृतिः
130,20,sṛṣṭyākāras tataḥ śaktaḥ pālanākāra eva ca dātā ca hanti sarvaṃ yo yasmād etat samāpyate,सृष्ट्याकारस् ततः शक्तः पालनाकार एव च दाता च हन्ति सर्वं यो यस्माद् एतत् समाप्यते
130,21,brahmākṛtiḥ kartṛrūpā vaiṣṇavī pālanī tathā rudrākṛtir nihantrī sā sarvavedeṣu paṭhyate,ब्रह्माकृतिः कर्तृरूपा वैष्णवी पालनी तथा रुद्राकृतिर् निहन्त्री सा सर्ववेदेषु पठ्यते
130,22,āpastambas tadā gaṅgāṃ gatvā snātvā yatavrataḥ tuṣṭāva śaṃkaraṃ devaṃ stotreṇānena nārada,आपस्तम्बस् तदा गङ्गां गत्वा स्नात्वा यतव्रतः तुष्टाव शंकरं देवं स्तोत्रेणानेन नारद
130,32,kāṣṭheṣu vahniḥ kusumeṣu gandho bījeṣu vṛkṣādi dṛṣatsu hema bhūteṣu sarveṣu tathāsti yo vai taṃ somanāthaṃ śaraṇaṃ vrajāmi BrP_130.23 yo līlayā viśvam idaṃ cakāra dhātā vidhātā bhuvanatrayasya yo viśvarūpaḥ sadasatparo yaḥ someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi BrP_130.24 yaṃ smṛtya dāridryamahābhiśāpa rogādibhir na spṛśyate śarīrī yam āśritāś cepsitam āpnuvanti someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi BrP_130.25 yena trayīdharmam avekṣya pūrvaṃ brahmādayas tatra samīhitāś ca evaṃ dvidhā yena kṛtaṃ śarīraṃ someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi BrP_130.26 yasmai namo gacchati mantrapūtaṃ hutaṃ havir yā ca kṛtā ca pūjā dattaṃ havir yena surā bhajante someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi BrP_130.27 yasmāt paraṃ nānyad asti praśastaṃ yasmāt paraṃ naiva susūkṣmam anyat yasmāt paraṃ no mahatāṃ mahac ca someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi BrP_130.28 yasyājñayā viśvam idaṃ vicitram acintyarūpaṃ vividhaṃ mahac ca ekakriyaṃ yadvad anuprayāti someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi BrP_130.29 yasmin vibhūtiḥ sakalādhipatyaṃ kartṛtvadātṛtvamahattvam eva prītir yaśaḥ saukhyam anādidharmaḥ someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi BrP_130.30 nityaṃ śaraṇyaḥ sakalasya pūjyo nityaṃ priyo yaḥ śaraṇāgatasya nityaṃ śivo yaḥ sakalasya rūpaṃ someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi BrP_130.31 tataḥ prasanno bhagavān āha nārada taṃ munim ātmārthaṃ ca parārthaṃ ca āpastambo 'bravīc chivam,काष्ठेषु वह्निः कुसुमेषु गन्धो बीजेषु वृक्षादि दृषत्सु हेम भूतेषु सर्वेषु तथास्ति यो वै तं सोमनाथं शरणं व्रजामि ब्र्प्_१३०.२३ यो लीलया विश्वम् इदं चकार धाता विधाता भुवनत्रयस्य यो विश्वरूपः सदसत्परो यः सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ब्र्प्_१३०.२४ यं स्मृत्य दारिद्र्यमहाभिशाप रोगादिभिर् न स्पृश्यते शरीरी यम् आश्रिताश् चेप्सितम् आप्नुवन्ति सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ब्र्प्_१३०.२५ येन त्रयीधर्मम् अवेक्ष्य पूर्वं ब्रह्मादयस् तत्र समीहिताश् च एवं द्विधा येन कृतं शरीरं सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ब्र्प्_१३०.२६ यस्मै नमो गच्छति मन्त्रपूतं हुतं हविर् या च कृता च पूजा दत्तं हविर् येन सुरा भजन्ते सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ब्र्प्_१३०.२७ यस्मात् परं नान्यद् अस्ति प्रशस्तं यस्मात् परं नैव सुसूक्ष्मम् अन्यत् यस्मात् परं नो महतां महच् च सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ब्र्प्_१३०.२८ यस्याज्ञया विश्वम् इदं विचित्रम् अचिन्त्यरूपं विविधं महच् च एकक्रियं यद्वद् अनुप्रयाति सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ब्र्प्_१३०.२९ यस्मिन् विभूतिः सकलाधिपत्यं कर्तृत्वदातृत्वमहत्त्वम् एव प्रीतिर् यशः सौख्यम् अनादिधर्मः सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ब्र्प्_१३०.३० नित्यं शरण्यः सकलस्य पूज्यो नित्यं प्रियो यः शरणागतस्य नित्यं शिवो यः सकलस्य रूपं सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि ब्र्प्_१३०.३१ ततः प्रसन्नो भगवान् आह नारद तं मुनिम् आत्मार्थं च परार्थं च आपस्तम्बो ऽब्रवीच् छिवम्
130,33,sarvān kāmān āpnuyus te ye snātvā devam īśvaram paśyeyur jagatām īśam astv ity āha śivo munim,सर्वान् कामान् आप्नुयुस् ते ये स्नात्वा देवम् ईश्वरम् पश्येयुर् जगताम् ईशम् अस्त्व् इत्य् आह शिवो मुनिम्
130,34,tataḥ prabhṛti tat tīrtham āpastambam udāhṛtam anādy avidyātimiravrātanirmūlanakṣamam,ततः प्रभृति तत् तीर्थम् आपस्तम्बम् उदाहृतम् अनाद्य् अविद्यातिमिरव्रातनिर्मूलनक्षमम्
131,1,yamatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam aśeṣapāpaśamanaṃ tatra vṛttam idaṃ śṛṇu,यमतीर्थम् इति ख्यातं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् अशेषपापशमनं तत्र वृत्तम् इदं शृणु
131,2,tatrākhyānam idaṃ tv āsīd itihāsaṃ purātanam sarameti prasiddhāsti nāmnā devaśunī mune,तत्राख्यानम् इदं त्व् आसीद् इतिहासं पुरातनम् सरमेति प्रसिद्धास्ति नाम्ना देवशुनी मुने
131,3,tasyāḥ putrau mahāśreṣṭhau śvānau nityaṃ janān anu gāminau pavanāhārau caturakṣau yamapriyau,तस्याः पुत्रौ महाश्रेष्ठौ श्वानौ नित्यं जनान् अनु गामिनौ पवनाहारौ चतुरक्षौ यमप्रियौ
131,4,gā rakṣati sma devānāṃ yajñārthaṃ kalpitān paśūn rakṣantīm anujagmus te rākṣasā daityadānavāḥ,गा रक्षति स्म देवानां यज्ञार्थं कल्पितान् पशून् रक्षन्तीम् अनुजग्मुस् ते राक्षसा दैत्यदानवाः
131,5,rakṣantīṃ tāṃ mahāprājñāḥ śvānayor mātaraṃ śunīm pralobhayitvā vividhair vākyair dānaiś ca yatnataḥ,रक्षन्तीं तां महाप्राज्ञाः श्वानयोर् मातरं शुनीम् प्रलोभयित्वा विविधैर् वाक्यैर् दानैश् च यत्नतः
131,6,hṛtā gā rākṣasaiḥ pāpaiḥ paśvarthe kalpitāḥ śubhāḥ tata āgatya sā devān idam āha kramāc chunī,हृता गा राक्षसैः पापैः पश्वर्थे कल्पिताः शुभाः तत आगत्य सा देवान् इदम् आह क्रमाच् छुनी
131,7,māṃ baddhvā rākṣasaiḥ pāśais tāḍayitvā prahārakaiḥ nītā gā yajñasiddhyarthaṃ kalpitāḥ paśavaḥ surāḥ,मां बद्ध्वा राक्षसैः पाशैस् ताडयित्वा प्रहारकैः नीता गा यज्ञसिद्ध्यर्थं कल्पिताः पशवः सुराः
131,8,tasyā vācaṃ niśamyāśu surān prāha bṛhaspatiḥ,तस्या वाचं निशम्याशु सुरान् प्राह बृहस्पतिः
131,9,iyaṃ vikṛtarūpāste asyāḥ pāpaṃ ca lakṣaye asyā matena tā gāvo nītā nānyena hetunā pāpeyaṃ sukṛtīveti lakṣyate dehaceṣṭitaiḥ,इयं विकृतरूपास्ते अस्याः पापं च लक्षये अस्या मतेन ता गावो नीता नान्येन हेतुना पापेयं सुकृतीवेति लक्ष्यते देहचेष्टितैः
131,10,tad guror vacanāc chakraḥ padā tāṃ prāharac chunīm padāghātāt tadā tasyā mukhāt kṣīraṃ prasusruve,तद् गुरोर् वचनाच् छक्रः पदा तां प्राहरच् छुनीम् पदाघातात् तदा तस्या मुखात् क्षीरं प्रसुस्रुवे
131,11,punaḥ prāha śacībhartā kṣīraṃ pītaṃ tvayā śuni rākṣasaiś ca tadā dattaṃ tasmān nītās tu gā mama,पुनः प्राह शचीभर्ता क्षीरं पीतं त्वया शुनि राक्षसैश् च तदा दत्तं तस्मान् नीतास् तु गा मम
131,12,nāparādho 'sti me nātha na cānyasyāpi kasyacit nāparādho na copekṣā mamāsti tridaśeśvara tasmād ruṣṭo 'si kiṃ nātha ripavo balinas tu te,नापराधो ऽस्ति मे नाथ न चान्यस्यापि कस्यचित् नापराधो न चोपेक्षा ममास्ति त्रिदशेश्वर तस्माद् रुष्टो ऽसि किं नाथ रिपवो बलिनस् तु ते
131,13,tato dhyātvā devagurur jñātvā tasyā viceṣṭitam satyaṃ śakra tv iyaṃ duṣṭā ripūṇāṃ pakṣakāriṇī,ततो ध्यात्वा देवगुरुर् ज्ञात्वा तस्या विचेष्टितम् सत्यं शक्र त्व् इयं दुष्टा रिपूणां पक्षकारिणी
131,14,tataḥ śaśāpa tāṃ śakraḥ pāpiṣṭhe tvaṃ śunī bhava martyaloke pāpabhūtā ajñānāt pāpakāriṇī,ततः शशाप तां शक्रः पापिष्ठे त्वं शुनी भव मर्त्यलोके पापभूता अज्ञानात् पापकारिणी
131,15,tadendrasya tu śāpena mānuṣe sā vyajāyata yathā śaptā maghavatā pāpāt sā hy atibhīṣaṇā,तदेन्द्रस्य तु शापेन मानुषे सा व्यजायत यथा शप्ता मघवता पापात् सा ह्य् अतिभीषणा
131,16,gāvo yā rākṣasair nītās tāsām ānayanāya ca yatnaṃ kurvan surapatir viṣṇave tan nyavedayat,गावो या राक्षसैर् नीतास् तासाम् आनयनाय च यत्नं कुर्वन् सुरपतिर् विष्णवे तन् न्यवेदयत्
131,17,viṣṇur daityāṃś ca danujān gohartṝṃś caiva rākṣasān hantuṃ prayatnam akaroj jagṛhe ca mahad dhanuḥ,विष्णुर् दैत्यांश् च दनुजान् गोहर्तॄंश् चैव राक्षसान् हन्तुं प्रयत्नम् अकरोज् जगृहे च महद् धनुः
131,18,śārṅgaṃ yal lokavikhyātaṃ daityanāśanam eva ca jitāriḥ pūjito devaiḥ svayaṃ sthitvā janārdanaḥ,शार्ङ्गं यल् लोकविख्यातं दैत्यनाशनम् एव च जितारिः पूजितो देवैः स्वयं स्थित्वा जनार्दनः
131,19,yatra vai daṇḍakāraṇye śārṅgapāṇir jagatprabhuḥ tatrasthān daityadanujān rākṣasāṃś ca balīyasaḥ,यत्र वै दण्डकारण्ये शार्ङ्गपाणिर् जगत्प्रभुः तत्रस्थान् दैत्यदनुजान् राक्षसांश् च बलीयसः
131,20,punar jaghne sa vai viṣṇur gā yair nītāś ca rākṣasaiḥ tatra vai daṇḍakāraṇye śārṅgapāṇir iti śrutaḥ,पुनर् जघ्ने स वै विष्णुर् गा यैर् नीताश् च राक्षसैः तत्र वै दण्डकारण्ये शार्ङ्गपाणिर् इति श्रुतः
131,21,yudhyamānas tato viṣṇur ditijai rākṣasaiḥ saha te jagmur dakṣiṇām āśāṃ viṣṇos trāsān mahāmune,युध्यमानस् ततो विष्णुर् दितिजै राक्षसैः सह ते जग्मुर् दक्षिणाम् आशां विष्णोस् त्रासान् महामुने
131,22,anvagacchat tato viṣṇus tān eva parameśvaraḥ garutmatā tān avāpya śārṅgamuktair manojavaiḥ,अन्वगच्छत् ततो विष्णुस् तान् एव परमेश्वरः गरुत्मता तान् अवाप्य शार्ङ्गमुक्तैर् मनोजवैः
131,23,bāṇais tān vyāhanad viṣṇur gaṅgāyā uttare taṭe devārayaḥ kṣayaṃ nītā viṣṇunā prabhaviṣṇunā,बाणैस् तान् व्याहनद् विष्णुर् गङ्गाया उत्तरे तटे देवारयः क्षयं नीता विष्णुना प्रभविष्णुना
131,24,śārṅgamuktair mahāvegaiḥ susvanaiś ca sumantritaiḥ kṣayaṃ prāptā viṣṇubāṇais tatas te devaśatravaḥ,शार्ङ्गमुक्तैर् महावेगैः सुस्वनैश् च सुमन्त्रितैः क्षयं प्राप्ता विष्णुबाणैस् ततस् ते देवशत्रवः
131,25,gāvo labdhā yatra devair bāṇatīrthaṃ tad ucyate vaiṣṇavaṃ lokaviditaṃ gotīrthaṃ ceti viśrutam,गावो लब्धा यत्र देवैर् बाणतीर्थं तद् उच्यते वैष्णवं लोकविदितं गोतीर्थं चेति विश्रुतम्
131,26,paśvarthe kalpitā gāvo gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe pradrutās te surāḥ sarve gaṅgāyāṃ saṃnyaveśayan,पश्वर्थे कल्पिता गावो गङ्गाया दक्षिणे तटे प्रद्रुतास् ते सुराः सर्वे गङ्गायां संन्यवेशयन्
131,27,tanmadhye kārayām āsur dvīpaṃ caivāśrayaṃ gavām tair gobhis tatra gaṅgāyāṃ surayajño vyajāyata,तन्मध्ये कारयाम् आसुर् द्वीपं चैवाश्रयं गवाम् तैर् गोभिस् तत्र गङ्गायां सुरयज्ञो व्यजायत
131,28,yajñatīrthaṃ tu tat proktaṃ godvīpaṃ gāṅgamadhyataḥ devānāṃ yajanaṃ tac ca sarvakāmapradaṃ śubham,यज्ञतीर्थं तु तत् प्रोक्तं गोद्वीपं गाङ्गमध्यतः देवानां यजनं तच् च सर्वकामप्रदं शुभम्
131,29,svayaṃ mūrtimatī bhūtvā gaṅgāśaktir mahādyute asārāpārasaṃsārasāgarottaraṇe tariḥ,स्वयं मूर्तिमती भूत्वा गङ्गाशक्तिर् महाद्युते असारापारसंसारसागरोत्तरणे तरिः
131,30,viśveśvarī yogamāyā sadbhaktābhayadāyinī gorakṣaṃ tu tatas tīrthaṃ gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe,विश्वेश्वरी योगमाया सद्भक्ताभयदायिनी गोरक्षं तु ततस् तीर्थं गङ्गाया दक्षिणे तटे
131,31,tau śvānau saramāputrau caturakṣau yamapriyau mātuḥ śāpaṃ cāparādhaṃ sarvaṃ cāpi savistaram,तौ श्वानौ सरमापुत्रौ चतुरक्षौ यमप्रियौ मातुः शापं चापराधं सर्वं चापि सविस्तरम्
131,32,nivedya tu yathānyāyaṃ kāryaṃ cāpi sukhapradam viśāpakaraṇaṃ cāpi papracchatur ubhau yamam,निवेद्य तु यथान्यायं कार्यं चापि सुखप्रदम् विशापकरणं चापि पप्रच्छतुर् उभौ यमम्
131,33,sa tābhyāṃ sahitaḥ sauriḥ pitre sūryāya cābravīt śrutvā sūryaḥ sutaṃ prāha gaṅgāyāṃ surasattama,स ताभ्यां सहितः सौरिः पित्रे सूर्याय चाब्रवीत् श्रुत्वा सूर्यः सुतं प्राह गङ्गायां सुरसत्तम
131,34,lokatrayaikapāvanyāṃ gautamyāṃ daṇḍake vane śraddhayā parayā vatsa susnātaḥ susamāhitaḥ,लोकत्रयैकपावन्यां गौतम्यां दण्डके वने श्रद्धया परया वत्स सुस्नातः सुसमाहितः
131,35,brahmāṇaṃ caiva viṣṇuṃ ca mām īśaṃ ca yathākramam stuhi tvaṃ sarvabhāvena bhṛtyau prītim avāpsyataḥ,ब्रह्माणं चैव विष्णुं च माम् ईशं च यथाक्रमम् स्तुहि त्वं सर्वभावेन भृत्यौ प्रीतिम् अवाप्स्यतः
131,36,tat pitur vacanaṃ śrutvā yamaḥ prītamanās tadā tayoś ca prītaye prāyād devatarpaṇayor yamaḥ,तत् पितुर् वचनं श्रुत्वा यमः प्रीतमनास् तदा तयोश् च प्रीतये प्रायाद् देवतर्पणयोर् यमः
131,37,gautamyām aghahāriṇyāṃ susamāhitamānasaḥ tathaiva toṣayām āsa gaṅgāyāṃ surasattamān,गौतम्याम् अघहारिण्यां सुसमाहितमानसः तथैव तोषयाम् आस गङ्गायां सुरसत्तमान्
131,38,śvabhyāṃ ca sahitaḥ śrīmān dakṣiṇāśāpatiḥ prabhuḥ brahmāṇaṃ toṣayām āsa bhānuṃ vai dakṣiṇe taṭe,श्वभ्यां च सहितः श्रीमान् दक्षिणाशापतिः प्रभुः ब्रह्माणं तोषयाम् आस भानुं वै दक्षिणे तटे
131,39,īśānam uttare viṣṇuṃ svayaṃ dharmaḥ pratāpavān dattavanto varaṃ śreṣṭhaṃ saramāyā viśāpakam varān ayācata bahūṃl lokānām upakārakān,ईशानम् उत्तरे विष्णुं स्वयं धर्मः प्रतापवान् दत्तवन्तो वरं श्रेष्ठं सरमाया विशापकम् वरान् अयाचत बहूंल् लोकानाम् उपकारकान्
131,40,eṣu snānaṃ tu ye kuryur brahmaviṣṇumaheśvarāḥ ātmārthaṃ ca parārthaṃ ca te kāmān āpnuyuḥ śubhān,एषु स्नानं तु ये कुर्युर् ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः आत्मार्थं च परार्थं च ते कामान् आप्नुयुः शुभान्
131,41,bāṇatīrthe tu ye snātvā śārṅgapāṇiṃ smaranti vai tebhyo dāridryaduḥkhāni na bhaveyur yuge yuge,बाणतीर्थे तु ये स्नात्वा शार्ङ्गपाणिं स्मरन्ति वै तेभ्यो दारिद्र्यदुःखानि न भवेयुर् युगे युगे
131,42,gotīrthe brahmatīrthe vā yas tu snātvā yatavrataḥ brahmāṇaṃ taṃ namasyātha dvīpasyāpi pradakṣiṇam,गोतीर्थे ब्रह्मतीर्थे वा यस् तु स्नात्वा यतव्रतः ब्रह्माणं तं नमस्याथ द्वीपस्यापि प्रदक्षिणम्
131,43,yaḥ kuryāt tena pṛthivī saptadvīpā vasuṃdharā pradakṣiṇīkṛtā tatra kiṃcid dattvā vasu dvijam,यः कुर्यात् तेन पृथिवी सप्तद्वीपा वसुंधरा प्रदक्षिणीकृता तत्र किंचिद् दत्त्वा वसु द्विजम्
131,44,tad devayajanaṃ prāpya kiṃcid dhutvā hutāśane aśvamedhādiyajñānāṃ phalaṃ prāpnoti puṣkalam,तद् देवयजनं प्राप्य किंचिद् धुत्वा हुताशने अश्वमेधादियज्ञानां फलं प्राप्नोति पुष्कलम्
131,45,yaḥ sakṛt tatra paṭhati gāyatrīṃ vedamātaram adhītās tena vedā vai niṣkāmo muktibhājanam,यः सकृत् तत्र पठति गायत्रीं वेदमातरम् अधीतास् तेन वेदा वै निष्कामो मुक्तिभाजनम्
131,46,snātvā tu dakṣiṇe kūle śaktiṃ devīṃ tu bhaktitaḥ pūjayitvā yathānyāyaṃ sarvān kāmān avāpnuyāt,स्नात्वा तु दक्षिणे कूले शक्तिं देवीं तु भक्तितः पूजयित्वा यथान्यायं सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्
131,47,brahmaviṣṇumaheśānāṃ śaktir mātā trayīmayī sarvān kāmān avāpnoti putravān dhanavān bhavet,ब्रह्मविष्णुमहेशानां शक्तिर् माता त्रयीमयी सर्वान् कामान् अवाप्नोति पुत्रवान् धनवान् भवेत्
131,48,ādityaṃ bhaktito yas tu dakṣiṇe niyato naraḥ snātvā paśyeta teneṣṭā yajñā vividhadakṣiṇāḥ,आदित्यं भक्तितो यस् तु दक्षिणे नियतो नरः स्नात्वा पश्येत तेनेष्टा यज्ञा विविधदक्षिणाः
131,49,kūle yaś cottare caiva gaṅgāyā daityasūdanam snātvā paśyeta taṃ natvā tasya viṣṇoḥ paraṃ padam,कूले यश् चोत्तरे चैव गङ्गाया दैत्यसूदनम् स्नात्वा पश्येत तं नत्वा तस्य विष्णोः परं पदम्
131,50,yameśvaraṃ tato yas tu yamatīrthe tu pūjitam snātaḥ paśyati yuktātmā sa karoty acireṇa hi,यमेश्वरं ततो यस् तु यमतीर्थे तु पूजितम् स्नातः पश्यति युक्तात्मा स करोत्य् अचिरेण हि
131,51,pitṝṇām akṣayaṃ puṇyaṃ phaladaṃ kīrtivardhanam tatra snānena dānena japena stavanena ca api duṣkṛtakarmāṇaḥ pitaro mokṣam āpnuyuḥ,पितॄणाम् अक्षयं पुण्यं फलदं कीर्तिवर्धनम् तत्र स्नानेन दानेन जपेन स्तवनेन च अपि दुष्कृतकर्माणः पितरो मोक्षम् आप्नुयुः
131,52,ityādy aṣṭa sahasrāṇi tīrthāni trīṇi nārada teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvam akṣayapuṇyadam,इत्याद्य् अष्ट सहस्राणि तीर्थानि त्रीणि नारद तेषु स्नानं च दानं च सर्वम् अक्षयपुण्यदम्
131,53,eteṣāṃ smaraṇaṃ puṇyaṃ nānājanmāghanāśanam śravaṇāt pitṛbhiḥ sārdhaṃ paṭhanāt svakulaiḥ saha,एतेषां स्मरणं पुण्यं नानाजन्माघनाशनम् श्रवणात् पितृभिः सार्धं पठनात् स्वकुलैः सह
131,54,teṣām apy atipāpāni nāśaṃ yānti mamājñayā tatra snānādi yaḥ kṛtvā kiṃcid dattvā yatātmavān,तेषाम् अप्य् अतिपापानि नाशं यान्ति ममाज्ञया तत्र स्नानादि यः कृत्वा किंचिद् दत्त्वा यतात्मवान्
131,55,pitṝṇāṃ piṇḍadānādi kṛtvā natvā surān imān dhanaṃ dhānyaṃ yaśo vīryam āyur ārogyasaṃpadaḥ,पितॄणां पिण्डदानादि कृत्वा नत्वा सुरान् इमान् धनं धान्यं यशो वीर्यम् आयुर् आरोग्यसंपदः
131,56,putrān pautrān priyāṃ bhāryāṃ labdhvā cānyan manīṣitam aviyuktaḥ prītamanā bandhubhiś cātimānitaḥ,पुत्रान् पौत्रान् प्रियां भार्यां लब्ध्वा चान्यन् मनीषितम् अवियुक्तः प्रीतमना बन्धुभिश् चातिमानितः
131,57,narakasthān api pitṝṃs tārayitvā kulāni ca pāvayitvā priyair yukto hy ante viṣṇuṃ śivaṃ smaret tato muktipadaṃ gacched devānāṃ vacanaṃ yathā,नरकस्थान् अपि पितॄंस् तारयित्वा कुलानि च पावयित्वा प्रियैर् युक्तो ह्य् अन्ते विष्णुं शिवं स्मरेत् ततो मुक्तिपदं गच्छेद् देवानां वचनं यथा
132,1,yakṣiṇīsaṃgamaṃ nāma tīrthaṃ sarvaphalapradam tatra snānena dānena sarvān kāmān avāpnuyāt,यक्षिणीसंगमं नाम तीर्थं सर्वफलप्रदम् तत्र स्नानेन दानेन सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्
132,2,yatra yakṣeśvaro devo darśanād bhuktimuktidaḥ tatra ca snānamātreṇa sattrayāgaphalaṃ labhet,यत्र यक्षेश्वरो देवो दर्शनाद् भुक्तिमुक्तिदः तत्र च स्नानमात्रेण सत्त्रयागफलं लभेत्
132,3,viśvāvasoḥ svasā nāmnā pippalā guruhāsinī ṛṣīṇāṃ sattram agamad gautamītīravartinām,विश्वावसोः स्वसा नाम्ना पिप्पला गुरुहासिनी ऋषीणां सत्त्रम् अगमद् गौतमीतीरवर्तिनाम्
132,4,dṛṣṭvā tatra ṛṣīn kṣāmān sā jahāsātigarvitā yā gatvāśrāvaya vauṣaḍ astu śrauṣaḍ iti sthiram,दृष्ट्वा तत्र ऋषीन् क्षामान् सा जहासातिगर्विता या गत्वाश्रावय वौषड् अस्तु श्रौषड् इति स्थिरम्
132,5,visvareṇa bruvatī tāṃ te śepuḥ srāviṇī bhava tato nady abhavat tatra yakṣiṇīti suviśrutā,विस्वरेण ब्रुवती तां ते शेपुः स्राविणी भव ततो नद्य् अभवत् तत्र यक्षिणीति सुविश्रुता
132,6,tato viśvāvasuḥ pūjya ṛṣīn devaṃ trilocanam saṃgamya caiva gautamyā tāṃ viśāpām athākarot,ततो विश्वावसुः पूज्य ऋषीन् देवं त्रिलोचनम् संगम्य चैव गौतम्या तां विशापाम् अथाकरोत्
132,7,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ yakṣiṇīsaṃgamaṃ smṛtam tatra snānādidānena sarvān kāmān avāpnuyāt,ततः प्रभृति तत् तीर्थं यक्षिणीसंगमं स्मृतम् तत्र स्नानादिदानेन सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्
132,8,viśvāvasoḥ prasanno 'bhūd yatra śaṃbhuḥ śivānvitaḥ śaivaṃ tat paramaṃ tīrthaṃ durgātīrthaṃ ca viśrutam,विश्वावसोः प्रसन्नो ऽभूद् यत्र शंभुः शिवान्वितः शैवं तत् परमं तीर्थं दुर्गातीर्थं च विश्रुतम्
132,9,sarvapāpaughaharaṇaṃ sarvadurgatināśanam sarveṣāṃ tīrthamukhyānāṃ tad dhi sāraṃ mahāmune tīrthaṃ munivaraiḥ khyātaṃ sarvasiddhipradaṃ nṛṇām,सर्वपापौघहरणं सर्वदुर्गतिनाशनम् सर्वेषां तीर्थमुख्यानां तद् धि सारं महामुने तीर्थं मुनिवरैः ख्यातं सर्वसिद्धिप्रदं नृणाम्
133,1,śuklatīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām yasya smaraṇamātreṇa sarvakāmān avāpnuyāt,शुक्लतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् यस्य स्मरणमात्रेण सर्वकामान् अवाप्नुयात्
133,2,bharadvāja iti khyāto muniḥ paramadhārmikaḥ tasya paiṭhīnasī nāma bhāryā sukalabhūṣaṇā,भरद्वाज इति ख्यातो मुनिः परमधार्मिकः तस्य पैठीनसी नाम भार्या सुकलभूषणा
133,3,gautamītīram adhyāste pativrataparāyaṇā agnīṣomīyam aindrāgnaṃ puroḍāśam akalpayat,गौतमीतीरम् अध्यास्ते पतिव्रतपरायणा अग्नीषोमीयम् ऐन्द्राग्नं पुरोडाशम् अकल्पयत्
133,4,puroḍāśe śrapyamāṇe dhūmāt kaścid ajāyata puroḍāśaṃ bhakṣayitvā lokatritayabhīṣaṇaḥ,पुरोडाशे श्रप्यमाणे धूमात् कश्चिद् अजायत पुरोडाशं भक्षयित्वा लोकत्रितयभीषणः
133,5,yajñaṃ me hy atra ko haṃsi kopāt tvam iti taṃ muniḥ provāca satvaraṃ kruddho bharadvājo dvijottamaḥ tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā rākṣasaḥ pratyuvāca tam,यज्ञं मे ह्य् अत्र को हंसि कोपात् त्वम् इति तं मुनिः प्रोवाच सत्वरं क्रुद्धो भरद्वाजो द्विजोत्तमः तद् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा राक्षसः प्रत्युवाच तम्
133,6,havyaghna iti vikhyātaṃ bharadvāja nibodha mām saṃdhyāsuto 'haṃ jyeṣṭhaś ca sutaḥ prācīnabarhiṣaḥ,हव्यघ्न इति विख्यातं भरद्वाज निबोध माम् संध्यासुतो ऽहं ज्येष्ठश् च सुतः प्राचीनबर्हिषः
133,7,brahmaṇā me varo datto yajñān khāda yathāsukham mamānujaḥ kaliś cāpi balavān atibhīṣaṇaḥ,ब्रह्मणा मे वरो दत्तो यज्ञान् खाद यथासुखम् ममानुजः कलिश् चापि बलवान् अतिभीषणः
133,8,ahaṃ kṛṣṇaḥ pitā kṛṣṇo mātā kṛṣṇā tathānujaḥ ahaṃ makhaṃ haniṣyāmi yūpaṃ chedmi kṛtāntakaḥ,अहं कृष्णः पिता कृष्णो माता कृष्णा तथानुजः अहं मखं हनिष्यामि यूपं छेद्मि कृतान्तकः
133,9,rakṣyatāṃ me tvayā yajñaḥ priyo dharmaḥ sanātanaḥ jāne tvāṃ yajñahantāraṃ saddvijaṃ rakṣa me kratum,रक्ष्यतां मे त्वया यज्ञः प्रियो धर्मः सनातनः जाने त्वां यज्ञहन्तारं सद्द्विजं रक्ष मे क्रतुम्
133,10,bharadvāja nibodhedaṃ vākyaṃ mama samāsataḥ brahmaṇāhaṃ purā śapto devadānavasaṃnidhau,भरद्वाज निबोधेदं वाक्यं मम समासतः ब्रह्मणाहं पुरा शप्तो देवदानवसंनिधौ
133,11,tataḥ prasādito devo mayā lokapitāmahaḥ amṛtaiḥ prokṣayiṣyanti yadā tvāṃ munisattamāḥ,ततः प्रसादितो देवो मया लोकपितामहः अमृतैः प्रोक्षयिष्यन्ति यदा त्वां मुनिसत्तमाः
133,12,tadā viśāpo bhavitā havyaghna tvaṃ na cānyathā evaṃ kariṣyasi yadā tataḥ sarvaṃ bhaviṣyati,तदा विशापो भविता हव्यघ्न त्वं न चान्यथा एवं करिष्यसि यदा ततः सर्वं भविष्यति
133,13,bharadvājaḥ punaḥ prāha sakhā me 'si mahāmate makhasaṃrakṣaṇaṃ yena syān me vada karomi tat,भरद्वाजः पुनः प्राह सखा मे ऽसि महामते मखसंरक्षणं येन स्यान् मे वद करोमि तत्
133,14,saṃbhūya devā daiteyā mamanthuḥ kṣīrasāgaram alabhantāmṛtaṃ kaṣṭāt tad asmatsulabhaṃ katham,संभूय देवा दैतेया ममन्थुः क्षीरसागरम् अलभन्तामृतं कष्टात् तद् अस्मत्सुलभं कथम्
133,15,prītyā yadi prasanno 'si sulabhaṃ yad vadasva tat tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā rakṣaḥ prāha tadā mudā,प्रीत्या यदि प्रसन्नो ऽसि सुलभं यद् वदस्व तत् तद् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा रक्षः प्राह तदा मुदा
133,16,amṛtaṃ gautamīvāri amṛtaṃ svarṇam ucyate amṛtaṃ gobhavaṃ cājyam amṛtaṃ soma eva ca,अमृतं गौतमीवारि अमृतं स्वर्णम् उच्यते अमृतं गोभवं चाज्यम् अमृतं सोम एव च
133,17,etair mām abhiṣiñcasva athavaitais tathā tribhiḥ gaṅgāyā vāriṇājyena hiraṇyena tathaiva ca sarvebhyo 'py adhikaṃ divyam amṛtaṃ gautamījalam,एतैर् माम् अभिषिञ्चस्व अथवैतैस् तथा त्रिभिः गङ्गाया वारिणाज्येन हिरण्येन तथैव च सर्वेभ्यो ऽप्य् अधिकं दिव्यम् अमृतं गौतमीजलम्
133,18,etad ākarṇya sa ṛṣiḥ paraṃ saṃtoṣam āgataḥ pāṇāv ādāya gaṅgāyāḥ salilāmṛtam ādarāt,एतद् आकर्ण्य स ऋषिः परं संतोषम् आगतः पाणाव् आदाय गङ्गायाः सलिलामृतम् आदरात्
133,19,tenākarod ṛṣī rakṣo hy abhiṣiktaṃ tadā makhe punaś ca yūpe ca paśāv ṛtvikṣu makhamaṇḍale,तेनाकरोद् ऋषी रक्षो ह्य् अभिषिक्तं तदा मखे पुनश् च यूपे च पशाव् ऋत्विक्षु मखमण्डले
133,20,sarvam evābhavac chuklam abhiṣekān mahātmanaḥ tad rakṣo 'pi tadā śuklo bhūtvotpanno mahābalaḥ,सर्वम् एवाभवच् छुक्लम् अभिषेकान् महात्मनः तद् रक्षो ऽपि तदा शुक्लो भूत्वोत्पन्नो महाबलः
133,21,yaḥ purā kṛṣṇarūpo 'bhūt sa tu śuklo 'bhavat kṣaṇāt yajñaṃ sarvaṃ samāpyātha bharadvājaḥ pratāpavān,यः पुरा कृष्णरूपो ऽभूत् स तु शुक्लो ऽभवत् क्षणात् यज्ञं सर्वं समाप्याथ भरद्वाजः प्रतापवान्
133,22,ṛtvijo 'pi visṛjyātha yūpaṃ gaṅgodake 'kṣipat gaṅgāmadhye tad dhi yūpam adyāpy āste mahāmate,ऋत्विजो ऽपि विसृज्याथ यूपं गङ्गोदके ऽक्षिपत् गङ्गामध्ये तद् धि यूपम् अद्याप्य् आस्ते महामते
133,23,abhiṣiktaṃ cāmṛtena abhijñānaṃ tu tan mahat tatra tīrthe punā rakṣo bharadvājam uvāca ha,अभिषिक्तं चामृतेन अभिज्ञानं तु तन् महत् तत्र तीर्थे पुना रक्षो भरद्वाजम् उवाच ह
133,24,ahaṃ yāmi bharadvāja kṛtaḥ śuklas tvayā punaḥ tasmāt tavātra tīrthe ye snānadānādipūjanam,अहं यामि भरद्वाज कृतः शुक्लस् त्वया पुनः तस्मात् तवात्र तीर्थे ये स्नानदानादिपूजनम्
133,25,kuryus teṣām abhīṣṭāni bhaveyur yat phalaṃ makhe smaraṇād api pāpāni nāśaṃ yāntu sadā mune,कुर्युस् तेषाम् अभीष्टानि भवेयुर् यत् फलं मखे स्मरणाद् अपि पापानि नाशं यान्तु सदा मुने
133,26,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ śuklatīrtham iti smṛtam gautamyāṃ daṇḍakāraṇye svargadvāram apāvṛtam,ततः प्रभृति तत् तीर्थं शुक्लतीर्थम् इति स्मृतम् गौतम्यां दण्डकारण्ये स्वर्गद्वारम् अपावृतम्
133,27,ubhayos tīrayoḥ sapta sahasrāṇy aparāṇi ca tīrthānāṃ muniśārdūla sarvasiddhipradāyinām,उभयोस् तीरयोः सप्त सहस्राण्य् अपराणि च तीर्थानां मुनिशार्दूल सर्वसिद्धिप्रदायिनाम्
134,1,cakratīrtham iti khyātaṃ smaraṇāt pāpanāśanam tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada,चक्रतीर्थम् इति ख्यातं स्मरणात् पापनाशनम् तस्य प्रभावं वक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद
134,2,ṛṣayaḥ sapta vikhyātā vasiṣṭhapramukhā mune gautamyās tīram āśritya sattrayajñam upāsate,ऋषयः सप्त विख्याता वसिष्ठप्रमुखा मुने गौतम्यास् तीरम् आश्रित्य सत्त्रयज्ञम् उपासते
134,3,tatra vighna upakrānte rakṣobhir atibhīṣaṇe mām abhyetyātha munayo rakṣaḥkṛtyaṃ nyavedayan,तत्र विघ्न उपक्रान्ते रक्षोभिर् अतिभीषणे माम् अभ्येत्याथ मुनयो रक्षःकृत्यं न्यवेदयन्
134,4,tadāhaṃ pramadārūpaṃ māyayāsṛjya nārada yasyāś ca darśanād eva nāśaṃ yānty atha rākṣasāḥ,तदाहं प्रमदारूपं माययासृज्य नारद यस्याश् च दर्शनाद् एव नाशं यान्त्य् अथ राक्षसाः
134,5,evam uktvā tu tāṃ prādām ṛṣibhyaḥ pramadāṃ mune madvākyād ṛṣayo māyām ādāya punar āgaman,एवम् उक्त्वा तु तां प्रादाम् ऋषिभ्यः प्रमदां मुने मद्वाक्याद् ऋषयो मायाम् आदाय पुनर् आगमन्
134,6,ajaikā yā samākhyātā kṛṣṇalohitarūpiṇī muktakeśīty abhidhayā sāste 'dyāpi svarūpiṇī,अजैका या समाख्याता कृष्णलोहितरूपिणी मुक्तकेशीत्य् अभिधया सास्ते ऽद्यापि स्वरूपिणी
134,7,lokatritayasaṃmohadāyinī kāmarūpiṇī tadbalāt svasthamanasaḥ sarve ca munipuṃgavaḥ,लोकत्रितयसंमोहदायिनी कामरूपिणी तद्बलात् स्वस्थमनसः सर्वे च मुनिपुंगवः
134,8,gautamīṃ saritāṃ śreṣṭhāṃ punar yajñāya dīkṣitāḥ punas tanmakhanāśāya rākṣasāḥ samupāgaman,गौतमीं सरितां श्रेष्ठां पुनर् यज्ञाय दीक्षिताः पुनस् तन्मखनाशाय राक्षसाः समुपागमन्
134,9,yakṣavāṭāntike māyāṃ dṛṣṭvā rākṣasapuṃgavāḥ tato nṛtyanti gāyanti hasanti ca rudanti ca,यक्षवाटान्तिके मायां दृष्ट्वा राक्षसपुंगवाः ततो नृत्यन्ति गायन्ति हसन्ति च रुदन्ति च
134,10,māheśvarī mahāmāyā prabhāveṇātidarpitā teṣāṃ madhye daityapatiḥ śambaro nāma vīryavān,माहेश्वरी महामाया प्रभावेणातिदर्पिता तेषां मध्ये दैत्यपतिः शम्बरो नाम वीर्यवान्
134,11,māyārūpāṃ tu pramadāṃ bhakṣayām āsa nārada tad adbhutam atīvāsīt tanmāyābaladarśinām,मायारूपां तु प्रमदां भक्षयाम् आस नारद तद् अद्भुतम् अतीवासीत् तन्मायाबलदर्शिनाम्
134,12,makhe vidhvaṃsyamāne tu te viṣṇuṃ śaraṇaṃ yayuḥ prādād viṣṇuś cakram atho munīnāṃ rakṣaṇāya tu,मखे विध्वंस्यमाने तु ते विष्णुं शरणं ययुः प्रादाद् विष्णुश् चक्रम् अथो मुनीनां रक्षणाय तु
134,13,cakraṃ tad rākṣasān ājau daityāṃś ca danujāṃs tathā ciccheda tadbhayād eva mṛtā rākṣasapuṃgavāḥ,चक्रं तद् राक्षसान् आजौ दैत्यांश् च दनुजांस् तथा चिच्छेद तद्भयाद् एव मृता राक्षसपुंगवाः
134,14,ṛṣibhis tan mahāsattraṃ saṃpūrṇam abhavat tadā viṣṇoḥ prakṣālitaṃ cakraṃ gaṅgāmbhobhiḥ sudarśanam,ऋषिभिस् तन् महासत्त्रं संपूर्णम् अभवत् तदा विष्णोः प्रक्षालितं चक्रं गङ्गाम्भोभिः सुदर्शनम्
134,15,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam tatra snānena dānena sattrayāgaphalaṃ labhet,ततः प्रभृति तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् उदाहृतम् तत्र स्नानेन दानेन सत्त्रयागफलं लभेत्
134,16,tatra pañca śatāny āsaṃs tīrthānāṃ pāpahāriṇām teṣu snānaṃ tathā dānaṃ pratyekaṃ muktidāyakam,तत्र पञ्च शतान्य् आसंस् तीर्थानां पापहारिणाम् तेषु स्नानं तथा दानं प्रत्येकं मुक्तिदायकम्
135,1,vāṇīsaṃgamam ākhyātaṃ yatra vāgīśvaro haraḥ tat tīrthaṃ sarvapāpānāṃ mocanaṃ sarvakāmadam,वाणीसंगमम् आख्यातं यत्र वागीश्वरो हरः तत् तीर्थं सर्वपापानां मोचनं सर्वकामदम्
135,2,tatra snānena dānena brahmahatyādināśanam brahmaviṣṇvoś ca saṃvāde mahattve ca parasparam,तत्र स्नानेन दानेन ब्रह्महत्यादिनाशनम् ब्रह्मविष्ण्वोश् च संवादे महत्त्वे च परस्परम्
135,3,tayor madhye mahādevo jyotirmūrtir abhūt kila tatraiva vāg uvācedaṃ daivī putra tayoḥ śubhā,तयोर् मध्ये महादेवो ज्योतिर्मूर्तिर् अभूत् किल तत्रैव वाग् उवाचेदं दैवी पुत्र तयोः शुभा
135,4,aham asmi mahāṃs tatra aham asmīti vai mithaḥ daivī vāk tāv ubhau prāha yas tv asyāntaṃ tu paśyati,अहम् अस्मि महांस् तत्र अहम् अस्मीति वै मिथः दैवी वाक् ताव् उभौ प्राह यस् त्व् अस्यान्तं तु पश्यति
135,5,sa tu jyeṣṭho bhavet tasmān mā vādaṃ kartum arhathaḥ tadvākyād viṣṇur agamad adho 'haṃ cordhvam eva ca,स तु ज्येष्ठो भवेत् तस्मान् मा वादं कर्तुम् अर्हथः तद्वाक्याद् विष्णुर् अगमद् अधो ऽहं चोर्ध्वम् एव च
135,6,tato viṣṇuḥ śīghram etya jyotiḥpārśva upāviśat aprāpyāntam ahaṃ prāyāṃ dūrād dūrataraṃ mune,ततो विष्णुः शीघ्रम् एत्य ज्योतिःपार्श्व उपाविशत् अप्राप्यान्तम् अहं प्रायां दूराद् दूरतरं मुने
135,7,tataḥ śrānto nivṛtto 'haṃ draṣṭum īśaṃ tu taṃ prabhum tadaivaṃ mama dhīr āsīd dṛṣṭaś cānto mayā bhṛśam,ततः श्रान्तो निवृत्तो ऽहं द्रष्टुम् ईशं तु तं प्रभुम् तदैवं मम धीर् आसीद् दृष्टश् चान्तो मया भृशम्
135,8,asya devasya tad viṣṇor mama jyaiṣṭhyaṃ sphuṭaṃ bhavet punaś cāpi mama tv evaṃ matir āsīn mahāmate,अस्य देवस्य तद् विष्णोर् मम ज्यैष्ठ्यं स्फुटं भवेत् पुनश् चापि मम त्व् एवं मतिर् आसीन् महामते
135,9,satyair vaktraiḥ kathaṃ vakṣye pīḍito 'py anṛtaṃ vacaḥ nānāvidheṣu pāpeṣu nānṛtāt pātakaṃ param,सत्यैर् वक्त्रैः कथं वक्ष्ये पीडितो ऽप्य् अनृतं वचः नानाविधेषु पापेषु नानृतात् पातकं परम्
135,10,satyair vaktrair asatyāṃ vā vācaṃ vakṣye kathaṃ tv iti tato 'haṃ pañcamaṃ vaktraṃ gardabhākṛtibhīṣaṇam,सत्यैर् वक्त्रैर् असत्यां वा वाचं वक्ष्ये कथं त्व् इति ततो ऽहं पञ्चमं वक्त्रं गर्दभाकृतिभीषणम्
135,11,kṛtvā tenānṛtaṃ vakṣya iti dhyātvā ciraṃ tadā abravaṃ taṃ hariṃ tatra āsīnaṃ jagatāṃ prabhum,कृत्वा तेनानृतं वक्ष्य इति ध्यात्वा चिरं तदा अब्रवं तं हरिं तत्र आसीनं जगतां प्रभुम्
135,12,asya cānto mayā dṛṣṭas tena jyaiṣṭhyaṃ janārdana mameti vadataḥ pārśve ubhau tau hariśaṃkarau,अस्य चान्तो मया दृष्टस् तेन ज्यैष्ठ्यं जनार्दन ममेति वदतः पार्श्वे उभौ तौ हरिशंकरौ
135,13,ekarūpatvam āpannau sūryācandramasāv iva tau dṛṣṭvā vismito bhītaś cāstavaṃ tāv ubhāv api tataḥ kruddhau jagannāthau vācaṃ tām idam ūcatuḥ,एकरूपत्वम् आपन्नौ सूर्याचन्द्रमसाव् इव तौ दृष्ट्वा विस्मितो भीतश् चास्तवं ताव् उभाव् अपि ततः क्रुद्धौ जगन्नाथौ वाचं ताम् इदम् ऊचतुः
135,14,duṣṭe tvaṃ nimnagā bhūyā nānṛtād asti pātakam,दुष्टे त्वं निम्नगा भूया नानृताद् अस्ति पातकम्
135,15,tataḥ sā vihvalā bhūtvā nadībhāvam upāgatā tad dṛṣṭvā vismito bhītas tām abravam ahaṃ tadā,ततः सा विह्वला भूत्वा नदीभावम् उपागता तद् दृष्ट्वा विस्मितो भीतस् ताम् अब्रवम् अहं तदा
135,16,yasmād asatyam uktāsi brahmavāci sthitā satī tasmād adṛśyā tvaṃ bhūyāḥ pāparūpāsy asaṃśayam,यस्माद् असत्यम् उक्तासि ब्रह्मवाचि स्थिता सती तस्माद् अदृश्या त्वं भूयाः पापरूपास्य् असंशयम्
135,17,etac chāpaṃ viditvā tu tau devau praṇatā tadā viśāpatvaṃ prārthayantī tuṣṭāva ca punaḥ punaḥ,एतच् छापं विदित्वा तु तौ देवौ प्रणता तदा विशापत्वं प्रार्थयन्ती तुष्टाव च पुनः पुनः
135,18,tatas tuṣṭau devadevau prārthitau tridaśārcitau prītyā hariharāv evaṃ vācaṃ vācam athocatuḥ,ततस् तुष्टौ देवदेवौ प्रार्थितौ त्रिदशार्चितौ प्रीत्या हरिहराव् एवं वाचं वाचम् अथोचतुः
135,19,gaṅgayā saṃgatā bhadre yadā tvaṃ lokapāvanī tadā punar vapus te syāt pavitraṃ hi suśobhane,गङ्गया संगता भद्रे यदा त्वं लोकपावनी तदा पुनर् वपुस् ते स्यात् पवित्रं हि सुशोभने
135,20,tathety uktvā sāpi devī gaṅgayā saṃgatābhavat bhāgīrathī gautamī ca tataś cāpi svakaṃ vapuḥ,तथेत्य् उक्त्वा सापि देवी गङ्गया संगताभवत् भागीरथी गौतमी च ततश् चापि स्वकं वपुः
135,21,devī sā vyagamad brahman devānām api durlabham gautamyāṃ saiva vikhyātā nāmnā vāṇīti puṇyadā,देवी सा व्यगमद् ब्रह्मन् देवानाम् अपि दुर्लभम् गौतम्यां सैव विख्याता नाम्ना वाणीति पुण्यदा
135,22,bhāgīrathyāṃ saiva devī sarasvaty abhidhīyate ubhayatrāpi vikhyātaḥ saṃgamo lokapūjitaḥ,भागीरथ्यां सैव देवी सरस्वत्य् अभिधीयते उभयत्रापि विख्यातः संगमो लोकपूजितः
135,23,sarasvatīsaṃgamaś ca vāṇīsaṃgama eva ca gautamyā saṃgatā devī vāṇī vācā sarasvatī,सरस्वतीसंगमश् च वाणीसंगम एव च गौतम्या संगता देवी वाणी वाचा सरस्वती
135,24,sarvatra pūjitaṃ tīrthaṃ tatra vācā śivaṃ prabhum deveśvaraṃ pūjayitvā viśāpam agamad yataḥ,सर्वत्र पूजितं तीर्थं तत्र वाचा शिवं प्रभुम् देवेश्वरं पूजयित्वा विशापम् अगमद् यतः
135,25,brahmā vidhūya vāgdauṣṭyaṃ svaṃ ca dhāmāgamat punaḥ tasmāt tatra śucir bhūtvā snātvā tatra ca saṃgame,ब्रह्मा विधूय वाग्दौष्ट्यं स्वं च धामागमत् पुनः तस्मात् तत्र शुचिर् भूत्वा स्नात्वा तत्र च संगमे
135,26,vāgīśvaraṃ tato dṛṣṭvā tāvatā muktim āpnuyāt dānahomādikaṃ kiṃcid upavāsādikāṃ kriyām,वागीश्वरं ततो दृष्ट्वा तावता मुक्तिम् आप्नुयात् दानहोमादिकं किंचिद् उपवासादिकां क्रियाम्
135,27,yaḥ kuryāt saṃgame puṇye saṃsāre na bhavet punaḥ ekonaviṃśatiśataṃ tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ nānājanmārjitāśeṣapāpakṣayavidhāyinām,यः कुर्यात् संगमे पुण्ये संसारे न भवेत् पुनः एकोनविंशतिशतं तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः नानाजन्मार्जिताशेषपापक्षयविधायिनाम्
136,1,viṣṇutīrtham iti khyātaṃ tatra vṛttam idaṃ śṛṇu maudgalya iti vikhyāto mudgalasya suto ṛṣiḥ,विष्णुतीर्थम् इति ख्यातं तत्र वृत्तम् इदं शृणु मौद्गल्य इति विख्यातो मुद्गलस्य सुतो ऋषिः
136,2,tasya bhāryā tu jābālā nāmnā khyātā suputriṇī pitā ṛṣis tathā vṛddho mudgalo lokaviśrutaḥ,तस्य भार्या तु जाबाला नाम्ना ख्याता सुपुत्रिणी पिता ऋषिस् तथा वृद्धो मुद्गलो लोकविश्रुतः
136,3,tasya bhāryā tathā khyātā nāmnā bhāgīrathī śubhā sa maudgalyaḥ prātar eva gaṅgāṃ snāti yatavrataḥ,तस्य भार्या तथा ख्याता नाम्ना भागीरथी शुभा स मौद्गल्यः प्रातर् एव गङ्गां स्नाति यतव्रतः
136,4,nityam eva tv idaṃ karma tasyāsīn munisattama gaṅgātīre kuśair mṛdbhiḥ śamīpuṣpair aharniśam,नित्यम् एव त्व् इदं कर्म तस्यासीन् मुनिसत्तम गङ्गातीरे कुशैर् मृद्भिः शमीपुष्पैर् अहर्निशम्
136,5,gurūditena mārgeṇa svamānasasaroruhe āvāhanaṃ nityam eva viṣṇoś cakre sa maudgaliḥ,गुरूदितेन मार्गेण स्वमानससरोरुहे आवाहनं नित्यम् एव विष्णोश् चक्रे स मौद्गलिः
136,6,tenāhūtas tvarann eti lakṣmībhartā jagatpatiḥ vainateyam athāruhya śaṅkhacakragadādharaḥ,तेनाहूतस् त्वरन्न् एति लक्ष्मीभर्ता जगत्पतिः वैनतेयम् अथारुह्य शङ्खचक्रगदाधरः
136,7,pūjitas tena ṛṣiṇā sa maudgalyena yatnataḥ prabrūte ca kathāś citrā maudgalyāya jagatprabhuḥ,पूजितस् तेन ऋषिणा स मौद्गल्येन यत्नतः प्रब्रूते च कथाश् चित्रा मौद्गल्याय जगत्प्रभुः
136,8,tato 'parāhṇasamaye viṣṇuḥ prāha sa maudgalim yāhi vatsa svabhavanaṃ śrānto 'sīti punaḥ punaḥ,ततो ऽपराह्णसमये विष्णुः प्राह स मौद्गलिम् याहि वत्स स्वभवनं श्रान्तो ऽसीति पुनः पुनः
136,9,evam uktaḥ sa devena viṣṇunā yāti sa dvijaḥ jagatprabhus tato yāti devair yuktaḥ svamandiram,एवम् उक्तः स देवेन विष्णुना याति स द्विजः जगत्प्रभुस् ततो याति देवैर् युक्तः स्वमन्दिरम्
136,10,maudgalyo 'pi tathābhyetya kiṃcid ādāya nityaśaḥ svam eva bhavanaṃ vidvān bhāryāyai svārjitaṃ dhanam,मौद्गल्यो ऽपि तथाभ्येत्य किंचिद् आदाय नित्यशः स्वम् एव भवनं विद्वान् भार्यायै स्वार्जितं धनम्
136,11,dadāti sa mahāviṣṇucaraṇābjaparāyaṇaḥ maudgalyasya priyā sāpi pativrataparāyaṇā,ददाति स महाविष्णुचरणाब्जपरायणः मौद्गल्यस्य प्रिया सापि पतिव्रतपरायणा
136,12,śākaṃ mūlaṃ phalaṃ vāpi bhartrānītaṃ tu yatnataḥ susaṃskṛtyāpy atithīnāṃ bālānāṃ bhartur eva ca,शाकं मूलं फलं वापि भर्त्रानीतं तु यत्नतः सुसंस्कृत्याप्य् अतिथीनां बालानां भर्तुर् एव च
136,13,dattvā tu bhojanaṃ tebhyaḥ paścād bhuṅkte yatavratā bhuktavatsv atha sarveṣu rātrau nityaṃ sa maudgaliḥ,दत्त्वा तु भोजनं तेभ्यः पश्चाद् भुङ्क्ते यतव्रता भुक्तवत्स्व् अथ सर्वेषु रात्रौ नित्यं स मौद्गलिः
136,14,viṣṇoḥ śrutāḥ kathāś citrās tebhyo vakty atha harṣitaḥ evaṃ bahutithe kāle vyatīte cātivismitā maudgalyasya raho bhāryā bhartāraṃ vākyam abravīt,विष्णोः श्रुताः कथाश् चित्रास् तेभ्यो वक्त्य् अथ हर्षितः एवं बहुतिथे काले व्यतीते चातिविस्मिता मौद्गल्यस्य रहो भार्या भर्तारं वाक्यम् अब्रवीत्
136,15,yadi te viṣṇur abhyeti samīpaṃ tridaśārcitaḥ tathāpi kaṣṭam asmākaṃ kasmād iti jagatprabhum,यदि ते विष्णुर् अभ्येति समीपं त्रिदशार्चितः तथापि कष्टम् अस्माकं कस्माद् इति जगत्प्रभुम्
136,16,tat pṛccha tvaṃ mahāprājña yadāsau viṣṇur eti ca yasmiṃś ca smṛtamātre tu jarājanmarujo mṛtiḥ nāśaṃ yānti kuto dṛṣṭe tasmāt pṛccha jagatpatim,तत् पृच्छ त्वं महाप्राज्ञ यदासौ विष्णुर् एति च यस्मिंश् च स्मृतमात्रे तु जराजन्मरुजो मृतिः नाशं यान्ति कुतो दृष्टे तस्मात् पृच्छ जगत्पतिम्
136,17,tathety uktvā priyāvākyān maudgalyo nityavad dharim pūjayitvā vinītaś ca papraccha sa kṛtāñjaliḥ,तथेत्य् उक्त्वा प्रियावाक्यान् मौद्गल्यो नित्यवद् धरिम् पूजयित्वा विनीतश् च पप्रच्छ स कृताञ्जलिः
136,18,tvayi smṛte jagannātha śokadāridryaduṣkṛtam nāśaṃ yāti vipattir me tvayi dṛṣṭe kathaṃ sthitā,त्वयि स्मृते जगन्नाथ शोकदारिद्र्यदुष्कृतम् नाशं याति विपत्तिर् मे त्वयि दृष्टे कथं स्थिता
136,19,svakṛtaṃ bhujyate bhūtaiḥ sarvaiḥ sarvatra sarvadā na kopi kasyacit kiṃcit karoty atra hitāhite,स्वकृतं भुज्यते भूतैः सर्वैः सर्वत्र सर्वदा न कोपि कस्यचित् किंचित् करोत्य् अत्र हिताहिते
136,20,yādṛśaṃ copyate bījaṃ phalaṃ bhavati tādṛśam rasālaḥ syān na nimbasya bījāj jātv api kutracit,यादृशं चोप्यते बीजं फलं भवति तादृशम् रसालः स्यान् न निम्बस्य बीजाज् जात्व् अपि कुत्रचित्
136,21,na kṛtā gautamīsevā nārcitau hariśaṃkarau na dattaṃ yaiś ca viprebhyas te kathaṃ bhājanaṃ śriyaḥ,न कृता गौतमीसेवा नार्चितौ हरिशंकरौ न दत्तं यैश् च विप्रेभ्यस् ते कथं भाजनं श्रियः
136,22,tvayā na dattaṃ kiṃcic ca brāhmaṇebhyo mamāpi ca yad dīyate tad eveha parasmiṃś copatiṣṭhati,त्वया न दत्तं किंचिच् च ब्राह्मणेभ्यो ममापि च यद् दीयते तद् एवेह परस्मिंश् चोपतिष्ठति
136,23,mṛdbhir vārbhiḥ kuśair mantraiḥ śucikarma sadaiva yat karoti tasmāt pūtātmā śarīrasya ca śoṣaṇāt,मृद्भिर् वार्भिः कुशैर् मन्त्रैः शुचिकर्म सदैव यत् करोति तस्मात् पूतात्मा शरीरस्य च शोषणात्
136,24,vinā dānena na kvāpi bhogāvāptir nṛṇāṃ bhavet satkarmācaraṇāc chuddho viraktaḥ syāt tato naraḥ,विना दानेन न क्वापि भोगावाप्तिर् नृणां भवेत् सत्कर्माचरणाच् छुद्धो विरक्तः स्यात् ततो नरः
136,25,tato 'pratihatajñāno jīvanmuktas tato bhavet sarveṣāṃ sulabhā muktir madbhaktyā ceha pūrtataḥ,ततो ऽप्रतिहतज्ञानो जीवन्मुक्तस् ततो भवेत् सर्वेषां सुलभा मुक्तिर् मद्भक्त्या चेह पूर्ततः
136,26,bhuktir dānādinā sarvabhūtaduḥkhanibarhaṇāt athavā lapsyase muktiṃ bhaktyā bhuktiṃ na lapsyase,भुक्तिर् दानादिना सर्वभूतदुःखनिबर्हणात् अथवा लप्स्यसे मुक्तिं भक्त्या भुक्तिं न लप्स्यसे
136,27,bhaktyā muktiḥ kathaṃ bhūyād bhukter muktiḥ sudurlabhā jātā ced dehināṃ muktiḥ kim anyena prayojanam,भक्त्या मुक्तिः कथं भूयाद् भुक्तेर् मुक्तिः सुदुर्लभा जाता चेद् देहिनां मुक्तिः किम् अन्येन प्रयोजनम्
136,28,bhaktyā muktiḥ sarvapūjyā tām iccheyaṃ jaganmaya,भक्त्या मुक्तिः सर्वपूज्या ताम् इच्छेयं जगन्मय
136,29,etad evāntaraṃ brahman dīyate mām anusmaran brāhmaṇāyāthavārthibhyas tad evākṣayatāṃ vrajet,एतद् एवान्तरं ब्रह्मन् दीयते माम् अनुस्मरन् ब्राह्मणायाथवार्थिभ्यस् तद् एवाक्षयतां व्रजेत्
136,30,mām adhyātvātha yad dadyāt tat tanmātraphalapradam tat punar dattam eveha na bhogāyātra kalpate,माम् अध्यात्वाथ यद् दद्यात् तत् तन्मात्रफलप्रदम् तत् पुनर् दत्तम् एवेह न भोगायात्र कल्पते
136,31,tasmād dehi mahābuddhe bhojyaṃ kiṃcin mama dhruvam athavā vipramukhyāya gautamītīram āśritaḥ,तस्माद् देहि महाबुद्धे भोज्यं किंचिन् मम ध्रुवम् अथवा विप्रमुख्याय गौतमीतीरम् आश्रितः
136,32,maudgalyaḥ prāha taṃ viṣṇuṃ deyaṃ mama na vidyate nānyat kiṃcana dehādi yat tat tvayi samarpitam,मौद्गल्यः प्राह तं विष्णुं देयं मम न विद्यते नान्यत् किंचन देहादि यत् तत् त्वयि समर्पितम्
136,33,tato viṣṇur garutmantaṃ prāha śīghraṃ jagatpatiḥ ihānayasva kaṇiśaṃ mamāyaṃ cārpayiṣyati,ततो विष्णुर् गरुत्मन्तं प्राह शीघ्रं जगत्पतिः इहानयस्व कणिशं ममायं चार्पयिष्यति
136,34,tato yogyān ayaṃ bhogān prāpsyate manasaḥ priyān ākarṇya svāminādiṣṭaṃ tathā cakre sa pakṣirāṭ,ततो योग्यान् अयं भोगान् प्राप्स्यते मनसः प्रियान् आकर्ण्य स्वामिनादिष्टं तथा चक्रे स पक्षिराट्
136,35,viṣṇuhaste kaṇān prādāt sa maudgalyo yatavrataḥ etasminn antare viṣṇur viśvakarmāṇam abravīt,विष्णुहस्ते कणान् प्रादात् स मौद्गल्यो यतव्रतः एतस्मिन्न् अन्तरे विष्णुर् विश्वकर्माणम् अब्रवीत्
136,36,yāvac cāsya kule sapta puruṣās tāvad eva tu bhavitāro mahābuddhe tāvat kāmā manīṣitāḥ gāvo hiraṇyaṃ dhānyāni vastrāṇy ābharaṇāni ca,यावच् चास्य कुले सप्त पुरुषास् तावद् एव तु भवितारो महाबुद्धे तावत् कामा मनीषिताः गावो हिरण्यं धान्यानि वस्त्राण्य् आभरणानि च
136,37,yac ca kiṃcin manaḥprītyai loke bhavati bhūṣaṇam tat sarvam āpa maudgalyo viṣṇugaṅgāprabhāvataḥ,यच् च किंचिन् मनःप्रीत्यै लोके भवति भूषणम् तत् सर्वम् आप मौद्गल्यो विष्णुगङ्गाप्रभावतः
136,38,gṛhaṃ gaccheti maudgalyo viṣṇunoktas tato yayau āśrame svasya sarvarddhiṃ dṛṣṭvā ṛṣir abhāṣata,गृहं गच्छेति मौद्गल्यो विष्णुनोक्तस् ततो ययौ आश्रमे स्वस्य सर्वर्द्धिं दृष्ट्वा ऋषिर् अभाषत
136,39,aho dānaprabhāvo 'yam aho viṣṇor anusmṛtiḥ aho gaṅgāprabhāvaś ca kair vicāryo mahān ayam,अहो दानप्रभावो ऽयम् अहो विष्णोर् अनुस्मृतिः अहो गङ्गाप्रभावश् च कैर् विचार्यो महान् अयम्
136,40,maudgalyo bhāryayā sārdhaṃ putraiḥ pautraiś ca bandhubhiḥ pitṛbhyāṃ bubhuje bhogān bhuktiṃ muktim avāpa ca,मौद्गल्यो भार्यया सार्धं पुत्रैः पौत्रैश् च बन्धुभिः पितृभ्यां बुभुजे भोगान् भुक्तिं मुक्तिम् अवाप च
136,41,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ maudgalyaṃ vaiṣṇavaṃ tathā tatra snānaṃ ca dānaṃ ca bhuktimuktiphalapradam,ततः प्रभृति तत् तीर्थं मौद्गल्यं वैष्णवं तथा तत्र स्नानं च दानं च भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
136,42,tatra śrutiḥ smṛtir vāpi tīrthasya syāt kathaṃcana tasya viṣṇur bhavet prītaḥ pāpair muktaḥ sukhī bhavet,तत्र श्रुतिः स्मृतिर् वापि तीर्थस्य स्यात् कथंचन तस्य विष्णुर् भवेत् प्रीतः पापैर् मुक्तः सुखी भवेत्
136,43,ekādaśa sahasrāṇi tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ sarvārthadāyināṃ tatra snānadānajapādibhiḥ,एकादश सहस्राणि तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः सर्वार्थदायिनां तत्र स्नानदानजपादिभिः
137,1,lakṣmītīrtham iti khyātaṃ sākṣāl lakṣmīvivardhanam alakṣmīnāśanaṃ puṇyam ākhyānaṃ śṛṇu nārada,लक्ष्मीतीर्थम् इति ख्यातं साक्षाल् लक्ष्मीविवर्धनम् अलक्ष्मीनाशनं पुण्यम् आख्यानं शृणु नारद
137,2,saṃvādaś ca purā tv āsīl lakṣmyāḥ putra daridrayā parasparavirodhinyāv ubhe viśvaṃ samīyatuḥ,संवादश् च पुरा त्व् आसील् लक्ष्म्याः पुत्र दरिद्रया परस्परविरोधिन्याव् उभे विश्वं समीयतुः
137,3,tābhyām avyāpṛtaṃ vastu tan nāsti bhuvanatraye mama jyaiṣṭhyaṃ mama jyaiṣṭhyam ity ūcatur ubhe mithaḥ ahaṃ pūrvaṃ samudbhūtā ity āha śriyam ojasā,ताभ्याम् अव्यापृतं वस्तु तन् नास्ति भुवनत्रये मम ज्यैष्ठ्यं मम ज्यैष्ठ्यम् इत्य् ऊचतुर् उभे मिथः अहं पूर्वं समुद्भूता इत्य् आह श्रियम् ओजसा
137,4,kulaṃ śīlaṃ jīvitaṃ vā dehinām aham eva tu mayā vinā dehabhājo jīvanto 'pi mṛtā iva,कुलं शीलं जीवितं वा देहिनाम् अहम् एव तु मया विना देहभाजो जीवन्तो ऽपि मृता इव
137,5,daridrayā ca sā proktā sarvebhyo hy adhikā hy aham muktir madāśritā nityaṃ daridraivaṃ vaco 'bravīt,दरिद्रया च सा प्रोक्ता सर्वेभ्यो ह्य् अधिका ह्य् अहम् मुक्तिर् मदाश्रिता नित्यं दरिद्रैवं वचो ऽब्रवीत्
137,6,kāmaḥ krodhaś ca lobhaś ca mado mātsaryam eva ca yatrāham asmi tatraite na tiṣṭhanti kadācana,कामः क्रोधश् च लोभश् च मदो मात्सर्यम् एव च यत्राहम् अस्मि तत्रैते न तिष्ठन्ति कदाचन
137,7,na bhayodbhūtir unmāda īrṣyā uddhatavṛttitā yatrāham asmi tatraite na tiṣṭhanti kadācana,न भयोद्भूतिर् उन्माद ईर्ष्या उद्धतवृत्तिता यत्राहम् अस्मि तत्रैते न तिष्ठन्ति कदाचन
137,8,daridrāyā vacaḥ śrutvā lakṣmīs tāṃ pratyabhāṣata,दरिद्राया वचः श्रुत्वा लक्ष्मीस् तां प्रत्यभाषत
137,9,alaṃkṛto mayā jantuḥ sarvo bhavati pūjitaḥ nirdhanaḥ śivatulyo 'pi sarvair apy abhibhūyate,अलंकृतो मया जन्तुः सर्वो भवति पूजितः निर्धनः शिवतुल्यो ऽपि सर्वैर् अप्य् अभिभूयते
137,10,dehīti vacanadvārā dehasthāḥ pañca devatāḥ sadyo nirgatya gacchanti dhīśrīhrīśāntikīrtayaḥ,देहीति वचनद्वारा देहस्थाः पञ्च देवताः सद्यो निर्गत्य गच्छन्ति धीश्रीह्रीशान्तिकीर्तयः
137,11,tāvad guṇā gurutvaṃ ca yāvan nārthayate param arthī cet puruṣo jātaḥ kva guṇāḥ kva ca gauravam,तावद् गुणा गुरुत्वं च यावन् नार्थयते परम् अर्थी चेत् पुरुषो जातः क्व गुणाः क्व च गौरवम्
137,12,tāvat sarvottamo jantus tāvat sarvaguṇālayaḥ namasyaḥ sarvalokānāṃ yāvan nārthayate param,तावत् सर्वोत्तमो जन्तुस् तावत् सर्वगुणालयः नमस्यः सर्वलोकानां यावन् नार्थयते परम्
137,13,kaṣṭam etan mahāpāpaṃ nirdhanatvaṃ śarīriṇām na mānayati no vakti na spṛśaty adhanaṃ janaḥ,कष्टम् एतन् महापापं निर्धनत्वं शरीरिणाम् न मानयति नो वक्ति न स्पृशत्य् अधनं जनः
137,14,aham eva tataḥ śreṣṭhā daridre śṛṇu me vacaḥ,अहम् एव ततः श्रेष्ठा दरिद्रे शृणु मे वचः
137,15,tal lakṣmīvacanaṃ śrutvā daridrā vākyam abravīt,तल् लक्ष्मीवचनं श्रुत्वा दरिद्रा वाक्यम् अब्रवीत्
137,16,vaktuṃ na lakṣmīr jyeṣṭhāham iti vai lajjase muhuḥ pāpeṣu ramase nityaṃ vihāya puruṣottamam,वक्तुं न लक्ष्मीर् ज्येष्ठाहम् इति वै लज्जसे मुहुः पापेषु रमसे नित्यं विहाय पुरुषोत्तमम्
137,17,viśvastavañcakā nityaṃ bhavatī ślāghase katham sukhaṃ na tādṛk tvatprāptau paścāttāpo yathā guruḥ,विश्वस्तवञ्चका नित्यं भवती श्लाघसे कथम् सुखं न तादृक् त्वत्प्राप्तौ पश्चात्तापो यथा गुरुः
137,18,na tathā jāyate puṃsāṃ surayā dāruṇo madaḥ tvatsaṃnidhānamātreṇa yathā vai viduṣām api,न तथा जायते पुंसां सुरया दारुणो मदः त्वत्संनिधानमात्रेण यथा वै विदुषाम् अपि
137,19,sadaiva ramase lakṣmīḥ prāyas tvaṃ pāpakāriṣu ahaṃ vasāmi yogyeṣu dharmaśīleṣu sarvadā,सदैव रमसे लक्ष्मीः प्रायस् त्वं पापकारिषु अहं वसामि योग्येषु धर्मशीलेषु सर्वदा
137,20,śivaviṣṇvanurakteṣu kṛtajñeṣu mahatsu ca sadācāreṣu śānteṣu gurusevodyateṣu ca,शिवविष्ण्वनुरक्तेषु कृतज्ञेषु महत्सु च सदाचारेषु शान्तेषु गुरुसेवोद्यतेषु च
137,21,satsu vidvatsu śūreṣu kṛtabuddhiṣu sādhuṣu nivasāmi sadā lakṣmīs tasmāj jyaiṣṭhyaṃ mayi sthitam,सत्सु विद्वत्सु शूरेषु कृतबुद्धिषु साधुषु निवसामि सदा लक्ष्मीस् तस्माज् ज्यैष्ठ्यं मयि स्थितम्
137,22,brāhmaṇeṣu śuciṣmatsu vratacāriṣu bhikṣuṣu nirbhayeṣu vasiṣyāmi lakṣmīs tvaṃ śṛṇu te sthitim,ब्राह्मणेषु शुचिष्मत्सु व्रतचारिषु भिक्षुषु निर्भयेषु वसिष्यामि लक्ष्मीस् त्वं शृणु ते स्थितिम्
137,23,rājavartiṣu pāpeṣu niṣṭhureṣu khaleṣu ca piśuneṣu ca lubdheṣu vikṛteṣu śaṭheṣu ca,राजवर्तिषु पापेषु निष्ठुरेषु खलेषु च पिशुनेषु च लुब्धेषु विकृतेषु शठेषु च
137,24,anāryeṣu kṛtaghneṣu dharmaghātiṣu sarvadā mitradrohiṣv aniṣṭeṣu bhagnacitteṣu vartase,अनार्येषु कृतघ्नेषु धर्मघातिषु सर्वदा मित्रद्रोहिष्व् अनिष्टेषु भग्नचित्तेषु वर्तसे
137,25,evaṃ vivadamāne te jagmatur mām ubhe api tayor vākyam upaśrutya mayokte te ubhe api,एवं विवदमाने ते जग्मतुर् माम् उभे अपि तयोर् वाक्यम् उपश्रुत्य मयोक्ते ते उभे अपि
137,26,mattaḥ pūrvatarā pṛthvī āpaḥ pūrvatarās tataḥ strīṇāṃ vivādaṃ tā eva striyo jānanti netare,मत्तः पूर्वतरा पृथ्वी आपः पूर्वतरास् ततः स्त्रीणां विवादं ता एव स्त्रियो जानन्ति नेतरे
137,27,viśeṣataḥ punas tābhyaḥ kamaṇḍalubhavāś ca yāḥ tatrāpi gautamī devī niścayaṃ kathayiṣyati,विशेषतः पुनस् ताभ्यः कमण्डलुभवाश् च याः तत्रापि गौतमी देवी निश्चयं कथयिष्यति
137,28,saiva sarvārtisaṃhartrī saiva saṃdehakartarī te madvākyād bhuvaṃ gatvā bhūmyā ca sahite api,सैव सर्वार्तिसंहर्त्री सैव संदेहकर्तरी ते मद्वाक्याद् भुवं गत्वा भूम्या च सहिते अपि
137,29,adbhiś ca sahitāḥ sarvā gautamīṃ yayur āpagām bhūmir āpas tayor vākyaṃ gautamyai kramaśaḥ sphuṭam,अद्भिश् च सहिताः सर्वा गौतमीं ययुर् आपगाम् भूमिर् आपस् तयोर् वाक्यं गौतम्यै क्रमशः स्फुटम्
137,30,sarvaṃ nivedayām āsur yathāvṛttaṃ praṇamya tām daridrāyāś ca lakṣmyāś ca vākyaṃ madhyasthavat tadā,सर्वं निवेदयाम् आसुर् यथावृत्तं प्रणम्य ताम् दरिद्रायाश् च लक्ष्म्याश् च वाक्यं मध्यस्थवत् तदा
137,31,śṛṇvatsu lokapāleṣu śṛṇvatyāṃ bhuvi nārada śṛṇvatīṣv apsu sā gaṅgā daridrāṃ vākyam abravīt saṃpraśasya tathā lakṣmīṃ gautamī vākyam abravīt,शृण्वत्सु लोकपालेषु शृण्वत्यां भुवि नारद शृण्वतीष्व् अप्सु सा गङ्गा दरिद्रां वाक्यम् अब्रवीत् संप्रशस्य तथा लक्ष्मीं गौतमी वाक्यम् अब्रवीत्
137,32,brahmaśrīś ca tapaḥśrīś ca yajñaśrīḥ kīrtisaṃjñitā dhanaśrīś ca yaśaśrīś ca vidyā prajñā sarasvatī,ब्रह्मश्रीश् च तपःश्रीश् च यज्ञश्रीः कीर्तिसंज्ञिता धनश्रीश् च यशश्रीश् च विद्या प्रज्ञा सरस्वती
137,33,bhuktiśrīś cātha muktiś ca smṛtir lajjā dhṛtiḥ kṣamā siddhis tuṣṭis tathā puṣṭiḥ śāntir āpas tathā mahī,भुक्तिश्रीश् चाथ मुक्तिश् च स्मृतिर् लज्जा धृतिः क्षमा सिद्धिस् तुष्टिस् तथा पुष्टिः शान्तिर् आपस् तथा मही
137,34,ahaṃśaktir athauṣadhyaḥ śrutiḥ śuddhir vibhāvarī dyaur jyotsnā āśiṣaḥ svastir vyāptir māyā uṣā śivā,अहंशक्तिर् अथौषध्यः श्रुतिः शुद्धिर् विभावरी द्यौर् ज्योत्स्ना आशिषः स्वस्तिर् व्याप्तिर् माया उषा शिवा
137,35,yat kiṃcid vidyate loke lakṣmyā vyāptaṃ carācaram brāhmaṇeṣv atha dhīreṣu kṣamāvatsv atha sādhuṣu,यत् किंचिद् विद्यते लोके लक्ष्म्या व्याप्तं चराचरम् ब्राह्मणेष्व् अथ धीरेषु क्षमावत्स्व् अथ साधुषु
137,36,vidyāyukteṣu cānyeṣu bhuktimuktyanusāriṣu yad yad ramyaṃ sundaraṃ vā tat tal lakṣmīvijṛmbhitam,विद्यायुक्तेषु चान्येषु भुक्तिमुक्त्यनुसारिषु यद् यद् रम्यं सुन्दरं वा तत् तल् लक्ष्मीविजृम्भितम्
137,37,kim atra bahunoktena sarvaṃ lakṣmīmayaṃ jagat yasmin kasmiṃś ca yat kiṃcid utkṛṣṭaṃ paridṛśyate,किम् अत्र बहुनोक्तेन सर्वं लक्ष्मीमयं जगत् यस्मिन् कस्मिंश् च यत् किंचिद् उत्कृष्टं परिदृश्यते
137,38,lakṣmīmayaṃ tu tat sarvaṃ tayā hīnaṃ na kiṃcana atremāṃ sundarīṃ devīṃ spardhayantī na lajjase,लक्ष्मीमयं तु तत् सर्वं तया हीनं न किंचन अत्रेमां सुन्दरीं देवीं स्पर्धयन्ती न लज्जसे
137,39,gaccha gaccheti tāṃ gaṅgā daridrāṃ vākyam abravīt tataḥ prabhṛti gaṅgāmbho daridrāvairakāry abhūt,गच्छ गच्छेति तां गङ्गा दरिद्रां वाक्यम् अब्रवीत् ततः प्रभृति गङ्गाम्भो दरिद्रावैरकार्य् अभूत्
137,40,tāvad daridrābhibhavo gaṅgā yāvan na sevyate tataḥ prabhṛti tat tīrtham alakṣmīnāśanaṃ śubham,तावद् दरिद्राभिभवो गङ्गा यावन् न सेव्यते ततः प्रभृति तत् तीर्थम् अलक्ष्मीनाशनं शुभम्
137,41,tatra snānena dānena lakṣmīvān puṇyavān bhavet tīrthānāṃ ṣaṭ sahasrāṇi tasmiṃs tīrthe mahāmate devarṣimunijuṣṭānāṃ sarvasiddhipradāyinām,तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीवान् पुण्यवान् भवेत् तीर्थानां षट् सहस्राणि तस्मिंस् तीर्थे महामते देवर्षिमुनिजुष्टानां सर्वसिद्धिप्रदायिनाम्
138,1,bhānutīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām tatredaṃ vṛttam ākhyāsye mahāpātakanāśanam,भानुतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये महापातकनाशनम्
138,2,śaryātir iti vikhyāto rājā paramadhārmikaḥ tasya bhāryā sthaviṣṭheti rūpeṇāpratimā bhuvi,शर्यातिर् इति विख्यातो राजा परमधार्मिकः तस्य भार्या स्थविष्ठेति रूपेणाप्रतिमा भुवि
138,3,madhucchandā iti khyāto vaiśvāmitro dvijottamaḥ purodhās tasya nṛpater brahmarṣiḥ śamināṃ prabhuḥ,मधुच्छन्दा इति ख्यातो वैश्वामित्रो द्विजोत्तमः पुरोधास् तस्य नृपतेर् ब्रह्मर्षिः शमिनां प्रभुः
138,8,diśo vijetuṃ sa jagāma rājā purodhasā tena nṛpapravīraḥ purodhasaṃ prāha mahānubhāvaṃ jitvā diśaś cādhvani saṃniviṣṭaḥ BrP_138.4 papracchedaṃ kena khedaṃ gato 'si hetuṃ vadasveti mahānubhāva tvam eva rājye mama sarvamānyaḥ samastavidyāniravadyabodhaḥ BrP_138.5 vidhūtapāpaḥ paritāpaśūnyaḥ kim anyacetā iva lakṣyase tvam jiteyam urvī vijitā narendrā harṣasya hetau mahatīha jāte BrP_138.6 kiṃ tvaṃ kṛśo me vada satyam eva dvijātivaryātimahānubhāva saṃbodhya śaryātim uvāca vipraś chandomadhuḥ premamayīṃ priyoktim BrP_138.7 śṛṇu bhūpāla madvākyaṃ bhāryayā yad udīritam sthite yāme vayaṃ yāmo yāminī cārdhagāminī,दिशो विजेतुं स जगाम राजा पुरोधसा तेन नृपप्रवीरः पुरोधसं प्राह महानुभावं जित्वा दिशश् चाध्वनि संनिविष्टः ब्र्प्_१३८.४ पप्रच्छेदं केन खेदं गतो ऽसि हेतुं वदस्वेति महानुभाव त्वम् एव राज्ये मम सर्वमान्यः समस्तविद्यानिरवद्यबोधः ब्र्प्_१३८.५ विधूतपापः परितापशून्यः किम् अन्यचेता इव लक्ष्यसे त्वम् जितेयम् उर्वी विजिता नरेन्द्रा हर्षस्य हेतौ महतीह जाते ब्र्प्_१३८.६ किं त्वं कृशो मे वद सत्यम् एव द्विजातिवर्यातिमहानुभाव संबोध्य शर्यातिम् उवाच विप्रश् छन्दोमधुः प्रेममयीं प्रियोक्तिम् ब्र्प्_१३८.७ शृणु भूपाल मद्वाक्यं भार्यया यद् उदीरितम् स्थिते यामे वयं यामो यामिनी चार्धगामिनी
138,9,svāminī cāsya dehasya kāminī māṃ pratīkṣate smṛtvā tat kāminīvākyaṃ śoṣaṃ yāti kalevaram vikāre smarasaṃjāte jīvātur nalinānanā,स्वामिनी चास्य देहस्य कामिनी मां प्रतीक्षते स्मृत्वा तत् कामिनीवाक्यं शोषं याति कलेवरम् विकारे स्मरसंजाते जीवातुर् नलिनानना
138,10,vihasya cābravīd rājā purodhasam ariṃdamaḥ,विहस्य चाब्रवीद् राजा पुरोधसम् अरिंदमः
138,11,tvaṃ gurur mama mitraṃ ca kim ātmānaṃ viḍambase kim anena mahāprājña mama vākyena mānada kṣaṇavidhvaṃsini sukhe kā nāmāsthā mahātmanām,त्वं गुरुर् मम मित्रं च किम् आत्मानं विडम्बसे किम् अनेन महाप्राज्ञ मम वाक्येन मानद क्षणविध्वंसिनि सुखे का नामास्था महात्मनाम्
138,12,etad ākarṇya matimān madhucchandā vaco 'bravīt,एतद् आकर्ण्य मतिमान् मधुच्छन्दा वचो ऽब्रवीत्
138,13,yatrānukūlyaṃ daṃpatyos trivargas tatra vardhate na cedaṃ dūṣaṇaṃ rājan bhūṣaṇaṃ cātimanyatām,यत्रानुकूल्यं दंपत्योस् त्रिवर्गस् तत्र वर्धते न चेदं दूषणं राजन् भूषणं चातिमन्यताम्
138,14,ājagāma svakaṃ deśaṃ mahatyā senayā vṛtaḥ parīkṣārthaṃ ca tatprema puryāṃ vārttām adīdiśat,आजगाम स्वकं देशं महत्या सेनया वृतः परीक्षार्थं च तत्प्रेम पुर्यां वार्त्ताम् अदीदिशत्
138,15,diśo vijetuṃ śaryātau yāte rākṣasapuṃgavaḥ hatvā rasātalaṃ yāto rājānaṃ sapurodhasam,दिशो विजेतुं शर्यातौ याते राक्षसपुंगवः हत्वा रसातलं यातो राजानं सपुरोधसम्
138,16,rājño bhāryā niścayāya pravṛttā munisattama vārttāṃ śrutvā dūtamukhān madhucchandaḥpriyā punaḥ,राज्ञो भार्या निश्चयाय प्रवृत्ता मुनिसत्तम वार्त्तां श्रुत्वा दूतमुखान् मधुच्छन्दःप्रिया पुनः
138,17,tadaivābhūd gataprāṇā tad vicitram ivābhavat tasyā vṛttaṃ tu te dṛṣṭvā dūtā rājñe nyavedayan,तदैवाभूद् गतप्राणा तद् विचित्रम् इवाभवत् तस्या वृत्तं तु ते दृष्ट्वा दूता राज्ञे न्यवेदयन्
138,18,yat kṛtaṃ rājapatnībhiḥ priyayā ca purodhasaḥ vismito duḥkhito rājā punar dūtān abhāṣata,यत् कृतं राजपत्नीभिः प्रियया च पुरोधसः विस्मितो दुःखितो राजा पुनर् दूतान् अभाषत
138,19,śīghraṃ gacchantu he dūtā brāhmaṇyā yat kalevaram rakṣantu vārttāṃ kuruta rājāgantā purodhasā,शीघ्रं गच्छन्तु हे दूता ब्राह्मण्या यत् कलेवरम् रक्षन्तु वार्त्तां कुरुत राजागन्ता पुरोधसा
138,20,iti cintāture rājñi vāg uvācāśarīriṇī,इति चिन्तातुरे राज्ञि वाग् उवाचाशरीरिणी
138,21,vidhāsyaty akhilaṃ gaṅgā rājaṃs tava samīhitam sarvābhiṣaṅgaśamanī pāvanī bhuvi gautamī,विधास्यत्य् अखिलं गङ्गा राजंस् तव समीहितम् सर्वाभिषङ्गशमनी पावनी भुवि गौतमी
138,22,etac chrutvā sa śaryātir gautamītaṭam āśritaḥ brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tarpayitvā pitṝn dvijān,एतच् छ्रुत्वा स शर्यातिर् गौतमीतटम् आश्रितः ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा तर्पयित्वा पितॄन् द्विजान्
138,23,purohitaṃ dvijaśreṣṭhaṃ preṣayitvā dhanānvitam anyatra tīrthe sārtheṣu dānaṃ dehi prayatnataḥ,पुरोहितं द्विजश्रेष्ठं प्रेषयित्वा धनान्वितम् अन्यत्र तीर्थे सार्थेषु दानं देहि प्रयत्नतः
138,24,etat sarvaṃ na jānāti rājñaḥ kṛtyaṃ purohitaḥ gate tasmin gurau rājā vaiśvāmitre mahātmani,एतत् सर्वं न जानाति राज्ञः कृत्यं पुरोहितः गते तस्मिन् गुरौ राजा वैश्वामित्रे महात्मनि
138,25,sarvaṃ balaṃ preṣayitvā gaṅgātīre 'gnim āviśat ity uktvā sa tu rājendro gaṅgāṃ bhānuṃ surān api,सर्वं बलं प्रेषयित्वा गङ्गातीरे ऽग्निम् आविशत् इत्य् उक्त्वा स तु राजेन्द्रो गङ्गां भानुं सुरान् अपि
138,26,yadi dattaṃ yadi hutaṃ yadi trātā prajā mayā tena satyena sā sādhvī mamāyuṣyeṇa jīvatu,यदि दत्तं यदि हुतं यदि त्राता प्रजा मया तेन सत्येन सा साध्वी ममायुष्येण जीवतु
138,27,ity uktvāgnau praviṣṭe tu śaryātau nṛpasattame tadaiva jīvitā bhāryā rājñas tasya purodhasaḥ,इत्य् उक्त्वाग्नौ प्रविष्टे तु शर्यातौ नृपसत्तमे तदैव जीविता भार्या राज्ञस् तस्य पुरोधसः
138,28,agnipraviṣṭaṃ rājānaṃ śrutvā vismayakāraṇam pativratāṃ tathā bhāryāṃ mṛtāṃ jīvānvitāṃ punaḥ,अग्निप्रविष्टं राजानं श्रुत्वा विस्मयकारणम् पतिव्रतां तथा भार्यां मृतां जीवान्वितां पुनः
138,29,tadarthaṃ cāpi rājānaṃ tyaktātmānaṃ viśeṣataḥ ātmanaś ca punaḥ kṛtyam asmaran nṛpater guruḥ,तदर्थं चापि राजानं त्यक्तात्मानं विशेषतः आत्मनश् च पुनः कृत्यम् अस्मरन् नृपतेर् गुरुः
138,30,aham apy agnim āvekṣya uta yāsye priyāntikam athaveha tapas tapsye tato niścayavān dvijaḥ,अहम् अप्य् अग्निम् आवेक्ष्य उत यास्ये प्रियान्तिकम् अथवेह तपस् तप्स्ये ततो निश्चयवान् द्विजः
138,31,etad evātmanaḥ kṛtyaṃ manye sukṛtam eva ca jīvayāmi ca rājānaṃ tato yāmi priyāṃ punaḥ,एतद् एवात्मनः कृत्यं मन्ये सुकृतम् एव च जीवयामि च राजानं ततो यामि प्रियां पुनः
138,32,etad eva śubhaṃ me syāt tatas tuṣṭāva bhāskaram na hy anyaḥ kopi devo 'sti sarvābhīṣṭaprado raveḥ,एतद् एव शुभं मे स्यात् ततस् तुष्टाव भास्करम् न ह्य् अन्यः कोपि देवो ऽस्ति सर्वाभीष्टप्रदो रवेः
138,33,namo 'stu tasmai sūryāya muktaye 'mitatejase chandomayāya devāya oṃkārārthāya te namaḥ,नमो ऽस्तु तस्मै सूर्याय मुक्तये ऽमिततेजसे छन्दोमयाय देवाय ओंकारार्थाय ते नमः
138,34,virūpāya surūpāya triguṇāya trimūrtaye sthityutpattivināśānāṃ hetave prabhaviṣṇave,विरूपाय सुरूपाय त्रिगुणाय त्रिमूर्तये स्थित्युत्पत्तिविनाशानां हेतवे प्रभविष्णवे
138,35,tataḥ prasannaḥ sūryo 'bhūd varayasvety abhāṣata,ततः प्रसन्नः सूर्यो ऽभूद् वरयस्वेत्य् अभाषत
138,36,rājānaṃ dehi deveśa bhāryāṃ ca priyavādinīm ātmanaś ca śubhān putrān rājñaś caiva śubhān varān,राजानं देहि देवेश भार्यां च प्रियवादिनीम् आत्मनश् च शुभान् पुत्रान् राज्ञश् चैव शुभान् वरान्
138,37,tataḥ prādāj jagannāthaḥ śaryātiṃ ratnabhūṣitam tāṃ ca bhāryāṃ varān anyān sarvaṃ kṣemamayaṃ tathā,ततः प्रादाज् जगन्नाथः शर्यातिं रत्नभूषितम् तां च भार्यां वरान् अन्यान् सर्वं क्षेममयं तथा
138,38,tato yātaḥ priyāviṣṭaḥ prītena ca purodhasā yayau sukhī svakaṃ deśaṃ tat tu tīrthaṃ śubhaṃ smṛtam,ततो यातः प्रियाविष्टः प्रीतेन च पुरोधसा ययौ सुखी स्वकं देशं तत् तु तीर्थं शुभं स्मृतम्
138,39,tatra trīṇi sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ bhānutīrtham udāhṛtam,तत्र त्रीणि सहस्राणि तीर्थानि गुणवन्ति च ततः प्रभृति तत् तीर्थं भानुतीर्थम् उदाहृतम्
138,40,mṛtasaṃjīvanaṃ caiva śāryātaṃ ceti viśrutam mādhucchandasamākhyātaṃ smaraṇāt pāpanun mune,मृतसंजीवनं चैव शार्यातं चेति विश्रुतम् माधुच्छन्दसमाख्यातं स्मरणात् पापनुन् मुने
138,41,teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam mṛtasaṃjīvanaṃ tat syād āyurārogyavardhanam,तेषु स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम् मृतसंजीवनं तत् स्याद् आयुरारोग्यवर्धनम्
139,1,khaḍgatīrtham iti khyātaṃ gautamyā uttare taṭe tatra snānena dānena muktibhāgī bhaven naraḥ,खड्गतीर्थम् इति ख्यातं गौतम्या उत्तरे तटे तत्र स्नानेन दानेन मुक्तिभागी भवेन् नरः
139,2,tatra vṛttaṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ pailūṣa iti vikhyātaḥ kavaṣasya suto dvijaḥ,तत्र वृत्तं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद यत्नतः पैलूष इति विख्यातः कवषस्य सुतो द्विजः
139,3,kuṭumbabhārāt parito hy arthārthī paridhāvati na kimapy āsasādāsau tato vairāgyam āsthitaḥ,कुटुम्बभारात् परितो ह्य् अर्थार्थी परिधावति न किमप्य् आससादासौ ततो वैराग्यम् आस्थितः
139,4,atyantavimukhe daive vyarthībhūte tu pauruṣe na vairāgyād anyad asti paṇḍitasyāvalambanam,अत्यन्तविमुखे दैवे व्यर्थीभूते तु पौरुषे न वैराग्याद् अन्यद् अस्ति पण्डितस्यावलम्बनम्
139,5,iti saṃcintayām āsa tadāsau niḥśvasan muhuḥ kramāgataṃ dhanaṃ nāsti poṣyāś ca bahavo mama,इति संचिन्तयाम् आस तदासौ निःश्वसन् मुहुः क्रमागतं धनं नास्ति पोष्याश् च बहवो मम
139,6,mānī cātmā na kaṣṭārho hā dhig durdaivaceṣṭitam sa kadācid vṛttiyuto vṛttibhiḥ parivartayan,मानी चात्मा न कष्टार्हो हा धिग् दुर्दैवचेष्टितम् स कदाचिद् वृत्तियुतो वृत्तिभिः परिवर्तयन्
139,7,na lebhe tad dhanaṃ vṛtter virāgam agamat tadā sevā niṣiddhā yā kācid gahanā duṣkaraṃ tapaḥ,न लेभे तद् धनं वृत्तेर् विरागम् अगमत् तदा सेवा निषिद्धा या काचिद् गहना दुष्करं तपः
139,8,balād ākarṣatīyaṃ māṃ tṛṣṇā sarvatra duṣkṛte tvayāpakṛtam ajñānāt tasmāt tṛṣṇe namo 'stu te,बलाद् आकर्षतीयं मां तृष्णा सर्वत्र दुष्कृते त्वयापकृतम् अज्ञानात् तस्मात् तृष्णे नमो ऽस्तु ते
139,9,evaṃ vicintya medhāvī tṛṣṇāchedāya kiṃ bhavet ity ālocya sa pailūṣaḥ pitaraṃ vākyam abravīt,एवं विचिन्त्य मेधावी तृष्णाछेदाय किं भवेत् इत्य् आलोच्य स पैलूषः पितरं वाक्यम् अब्रवीत्
139,10,jñānāsinā krodhalobhau saṃsṛtiṃ cātidustarām chedmīmāṃ kena he tāta tam upāyaṃ vada prabho,ज्ञानासिना क्रोधलोभौ संसृतिं चातिदुस्तराम् छेद्मीमां केन हे तात तम् उपायं वद प्रभो
139,11,īśvarāj jñānam anvicched ity eṣā vaidikī śrutiḥ tasmād ārādhayeśānaṃ tato jñānam avāpsyasi,ईश्वराज् ज्ञानम् अन्विच्छेद् इत्य् एषा वैदिकी श्रुतिः तस्माद् आराधयेशानं ततो ज्ञानम् अवाप्स्यसि
139,12,tathety uktvā sa pailūṣo jñānāyeśvaram ārcayat tatas tuṣṭo maheśāno jñānaṃ prādād dvijātaye prāptajñāno mahābuddhir gāthāḥ provāca muktidāḥ,तथेत्य् उक्त्वा स पैलूषो ज्ञानायेश्वरम् आर्चयत् ततस् तुष्टो महेशानो ज्ञानं प्रादाद् द्विजातये प्राप्तज्ञानो महाबुद्धिर् गाथाः प्रोवाच मुक्तिदाः
139,13,krodhas tu prathamaṃ śatrur niṣphalo dehanāśanaḥ jñānakhaḍgena taṃ chittvā paramaṃ sukham āpnuyāt,क्रोधस् तु प्रथमं शत्रुर् निष्फलो देहनाशनः ज्ञानखड्गेन तं छित्त्वा परमं सुखम् आप्नुयात्
139,14,tṛṣṇā bahuvidhā māyā bandhanī pāpakāriṇī chittvaitāṃ jñānakhaḍgena sukhaṃ tiṣṭhati mānavaḥ,तृष्णा बहुविधा माया बन्धनी पापकारिणी छित्त्वैतां ज्ञानखड्गेन सुखं तिष्ठति मानवः
139,15,saṅgas tu paramo 'dharmo devādīnām iti śrutiḥ asaṅgasyātmano hy asya saṅgo 'yaṃ paramo ripuḥ,सङ्गस् तु परमो ऽधर्मो देवादीनाम् इति श्रुतिः असङ्गस्यात्मनो ह्य् अस्य सङ्गो ऽयं परमो रिपुः
139,16,chittvainaṃ jñānakhaḍgena śivaikatvam avāpnuyāt saṃśayaḥ paramo nāśo dharmārthānāṃ vināśakṛt,छित्त्वैनं ज्ञानखड्गेन शिवैकत्वम् अवाप्नुयात् संशयः परमो नाशो धर्मार्थानां विनाशकृत्
139,17,chittvainaṃ saṃśayaṃ jantuḥ paramepsitam āpnuyāt piśācīva viśaty āśā nirdahaty akhilaṃ sukham pūrṇāhantāsinā chittvā jīvan muktim avāpnuyāt,छित्त्वैनं संशयं जन्तुः परमेप्सितम् आप्नुयात् पिशाचीव विशत्य् आशा निर्दहत्य् अखिलं सुखम् पूर्णाहन्तासिना छित्त्वा जीवन् मुक्तिम् अवाप्नुयात्
139,18,tato jñānam avāpyāsau gaṅgātīraṃ samāśritaḥ jñānakhaḍgena nirmohas tato muktim avāpa saḥ,ततो ज्ञानम् अवाप्यासौ गङ्गातीरं समाश्रितः ज्ञानखड्गेन निर्मोहस् ततो मुक्तिम् अवाप सः
139,19,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ khaḍgatīrtham iti smṛtam jñānatīrthaṃ ca kavaṣaṃ pailūṣaṃ sarvakāmadam,ततः प्रभृति तत् तीर्थं खड्गतीर्थम् इति स्मृतम् ज्ञानतीर्थं च कवषं पैलूषं सर्वकामदम्
139,20,ityādiṣaṭsahasrāṇi tīrthāny āhur maharṣayaḥ aśeṣapāpatāpaughaharāṇīṣṭapradāni ca,इत्यादिषट्सहस्राणि तीर्थान्य् आहुर् महर्षयः अशेषपापतापौघहराणीष्टप्रदानि च
140,1,ātreyam iti vikhyātam anvindraṃ tīrtham uttamam tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi bhraṣṭarājyapradāyakam,आत्रेयम् इति विख्यातम् अन्विन्द्रं तीर्थम् उत्तमम् तस्य प्रभावं वक्ष्यामि भ्रष्टराज्यप्रदायकम्
140,2,gautamyā uttare tīra ātreyo bhagavān ṛṣiḥ anvārebhe 'tha sattrāṇi ṛtvigbhir munibhir vṛtaḥ,गौतम्या उत्तरे तीर आत्रेयो भगवान् ऋषिः अन्वारेभे ऽथ सत्त्राणि ऋत्विग्भिर् मुनिभिर् वृतः
140,3,tasya hotābhavat tv agnir havyavāhana eva ca evaṃ sattre tu saṃpūrṇa iṣṭiṃ māheśvarīṃ punaḥ,तस्य होताभवत् त्व् अग्निर् हव्यवाहन एव च एवं सत्त्रे तु संपूर्ण इष्टिं माहेश्वरीं पुनः
140,4,kṛtvaiśvaryam agād vipraḥ sarvatra gatim eva ca indrasya bhavanaṃ ramyaṃ svargalokaṃ rasātalam,कृत्वैश्वर्यम् अगाद् विप्रः सर्वत्र गतिम् एव च इन्द्रस्य भवनं रम्यं स्वर्गलोकं रसातलम्
140,5,svecchayā yāti viprendraḥ prabhāvāt tapasaḥ śubhāt sa kadācid divaṃ gatvā indralokam agāt punaḥ,स्वेच्छया याति विप्रेन्द्रः प्रभावात् तपसः शुभात् स कदाचिद् दिवं गत्वा इन्द्रलोकम् अगात् पुनः
140,6,tatrāpaśyat sahasrākṣaṃ suraiḥ parivṛtaṃ śubhaiḥ stūyamānaṃ siddhasādhyaiḥ prekṣantaṃ nṛtyam uttamam śṛṇvānaṃ madhuraṃ gītam apsarobhiś ca vījitam,तत्रापश्यत् सहस्राक्षं सुरैः परिवृतं शुभैः स्तूयमानं सिद्धसाध्यैः प्रेक्षन्तं नृत्यम् उत्तमम् शृण्वानं मधुरं गीतम् अप्सरोभिश् च वीजितम्
140,26,upopaviṣṭaiḥ suranāyakais taiḥ saṃpūjyamānaṃ mahadāsanastham jayantam aṅke vinidhāya sūnuṃ śacyā yutaṃ prāptaratiṃ mahiṣṭham BrP_140.7 satāṃ śaraṇyaṃ varadaṃ mahendraṃ samīkṣya viprādhipatir mahātmā vimohito 'sau munir indralakṣmyā samīhayām āsa tad indrarājyam BrP_140.8 saṃpūjito devagaṇair yathāvat svam āśramaṃ vai punar ājagāma samīkṣya tāṃ śakrapurīṃ suramyāṃ ratnair yutāṃ puṇyaguṇaiḥ supūrṇām BrP_140.9 svam āśramaṃ niṣprabhahemavarjyaṃ samīkṣya vipro viramaṃ jagāma samīhamānaḥ surarājyam āśu priyāṃ tadovāca mahātriputraḥ BrP_140.10 bhoktuṃ na śakto 'smi phalāni mūlāny anuttamāny apy atisaṃskṛtāni smṛtvāmṛtaṃ puṇyatamaṃ ca tatra bhakṣyaṃ ca bhojyaṃ ca varāsanāni BrP_140.11 stutiṃ ca dānaṃ ca sabhāṃ śubhāṃ ca brp_140.11e astraṃ ca vāsāṃsi purīṃ vanāni brp_140.11f tato mahātmā tapasaḥ prabhāvāt brp_140.12a tvaṣṭāram āhūya vaco babhāṣe brp_140.12b iccheyam indratvam ahaṃ mahātman kuruṣva śīghraṃ padam aindram atra brūṣe 'nyathā cen madudīritaṃ tvaṃ bhasmīkaromy eva na saṃśayo 'tra BrP_140.13 tadatrivākyāt tvaritaḥ prajānāṃ sraṣṭā vibhur viśvakarmā tadaiva cakāra meruṃ ca purīṃ surāṇāṃ kalpadrumān kalpalatāṃ ca dhenum BrP_140.14 cakāra vajrādivibhūṣitāni gṛhāṇi śubhrāṇy aticitritāni cakāra sarvāvayavānavadyāṃ śacīṃ smarasyeva vihāraśālām BrP_140.15 sabhāṃ sudharmāṇam aho kṣaṇena tathā cakārāpsaraso manojñāḥ cakāra coccaiḥśravasaṃ gajaṃ ca vajrādi cāstrāṇi surān aśeṣān BrP_140.16 nivāryamāṇaḥ priyayātriputraḥ śacīsamām ātmavadhūṃ cakāra tadātriputro 'trimukhaiḥ sameto vajrādirūpaṃ ca cakāra cāstram BrP_140.17 nṛtyādi gītādi ca sarvam eva cakāra śakrasya pure ca dṛṣṭam tat sarvam āsādya tadā munīndraḥ prahṛṣṭacetāḥ sutarāṃ babhūva BrP_140.18 āpātaramyeṣv api kasya nāma bhavaty apekṣā nahi gocareṣu śrutvā ca daityā danujāḥ sametā rakṣāṃsi kopena yutāni sadyaḥ BrP_140.19 svargaṃ parityajya kuto harir bhuvaṃ samāgato nv eṣa mithaḥ sukhāya tasmād vayaṃ yāma ito nu yoddhuṃ vṛtrasya hantāram adīrghasattram BrP_140.20 tataḥ samāgatya tadātriputraṃ saṃveṣṭayām āsur athāsurās te saṃveṣṭayitvā puram atriputra kṛtaṃ tathā cendrapurābhidhānam BrP_140.21 tair vadhyamānaḥ śastrapātair mahadbhis brp_140.21e tato bhīto vākyam idaṃ jagāda brp_140.21f yo jāta eva prathamo manasvān devo devān kratunā paryabhūṣat yasya śuṣmād rodasī abhyasetāṃ nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ BrP_140.22 ityādisūktena ripūn uvāca brp_140.23a hariṃ ca tuṣṭāva tadātriputraḥ brp_140.23b nāhaṃ harir naiva śacī madīyā neyaṃ purī naiva vanaṃ tad aindram sa eva cendro vṛtrahantā sa vajrī sahasrākṣo gotrabhid vajrabāhuḥ BrP_140.24 ahaṃ tu vipro vedavid brahmavṛndaiḥ samāviṣṭo gautamītīrasaṃsthaḥ yatrāyatyāṃ nādya vā saukhyahetus tac cākārṣaṃ karma durdaivayogāt BrP_140.25 saṃharasvedam ātreya yad indrasya viḍambanam kṣemas te bhavitā satyaṃ nānyathā munisattama,उपोपविष्टैः सुरनायकैस् तैः संपूज्यमानं महदासनस्थम् जयन्तम् अङ्के विनिधाय सूनुं शच्या युतं प्राप्तरतिं महिष्ठम् ब्र्प्_१४०.७ सतां शरण्यं वरदं महेन्द्रं समीक्ष्य विप्राधिपतिर् महात्मा विमोहितो ऽसौ मुनिर् इन्द्रलक्ष्म्या समीहयाम् आस तद् इन्द्रराज्यम् ब्र्प्_१४०.८ संपूजितो देवगणैर् यथावत् स्वम् आश्रमं वै पुनर् आजगाम समीक्ष्य तां शक्रपुरीं सुरम्यां रत्नैर् युतां पुण्यगुणैः सुपूर्णाम् ब्र्प्_१४०.९ स्वम् आश्रमं निष्प्रभहेमवर्ज्यं समीक्ष्य विप्रो विरमं जगाम समीहमानः सुरराज्यम् आशु प्रियां तदोवाच महात्रिपुत्रः ब्र्प्_१४०.१० भोक्तुं न शक्तो ऽस्मि फलानि मूलान्य् अनुत्तमान्य् अप्य् अतिसंस्कृतानि स्मृत्वामृतं पुण्यतमं च तत्र भक्ष्यं च भोज्यं च वरासनानि ब्र्प्_१४०.११ स्तुतिं च दानं च सभां शुभां च ब्र्प्_१४०.११ए अस्त्रं च वासांसि पुरीं वनानि ब्र्प्_१४०.११फ़् ततो महात्मा तपसः प्रभावात् ब्र्प्_१४०.१२अ त्वष्टारम् आहूय वचो बभाषे ब्र्प्_१४०.१२ब् इच्छेयम् इन्द्रत्वम् अहं महात्मन् कुरुष्व शीघ्रं पदम् ऐन्द्रम् अत्र ब्रूषे ऽन्यथा चेन् मदुदीरितं त्वं भस्मीकरोम्य् एव न संशयो ऽत्र ब्र्प्_१४०.१३ तदत्रिवाक्यात् त्वरितः प्रजानां स्रष्टा विभुर् विश्वकर्मा तदैव चकार मेरुं च पुरीं सुराणां कल्पद्रुमान् कल्पलतां च धेनुम् ब्र्प्_१४०.१४ चकार वज्रादिविभूषितानि गृहाणि शुभ्राण्य् अतिचित्रितानि चकार सर्वावयवानवद्यां शचीं स्मरस्येव विहारशालाम् ब्र्प्_१४०.१५ सभां सुधर्माणम् अहो क्षणेन तथा चकाराप्सरसो मनोज्ञाः चकार चोच्चैःश्रवसं गजं च वज्रादि चास्त्राणि सुरान् अशेषान् ब्र्प्_१४०.१६ निवार्यमाणः प्रिययात्रिपुत्रः शचीसमाम् आत्मवधूं चकार तदात्रिपुत्रो ऽत्रिमुखैः समेतो वज्रादिरूपं च चकार चास्त्रम् ब्र्प्_१४०.१७ नृत्यादि गीतादि च सर्वम् एव चकार शक्रस्य पुरे च दृष्टम् तत् सर्वम् आसाद्य तदा मुनीन्द्रः प्रहृष्टचेताः सुतरां बभूव ब्र्प्_१४०.१८ आपातरम्येष्व् अपि कस्य नाम भवत्य् अपेक्षा नहि गोचरेषु श्रुत्वा च दैत्या दनुजाः समेता रक्षांसि कोपेन युतानि सद्यः ब्र्प्_१४०.१९ स्वर्गं परित्यज्य कुतो हरिर् भुवं समागतो न्व् एष मिथः सुखाय तस्माद् वयं याम इतो नु योद्धुं वृत्रस्य हन्तारम् अदीर्घसत्त्रम् ब्र्प्_१४०.२० ततः समागत्य तदात्रिपुत्रं संवेष्टयाम् आसुर् अथासुरास् ते संवेष्टयित्वा पुरम् अत्रिपुत्र कृतं तथा चेन्द्रपुराभिधानम् ब्र्प्_१४०.२१ तैर् वध्यमानः शस्त्रपातैर् महद्भिस् ब्र्प्_१४०.२१ए ततो भीतो वाक्यम् इदं जगाद ब्र्प्_१४०.२१फ़् यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान् क्रतुना पर्यभूषत् यस्य शुष्माद् रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना स जनास इन्द्रः ब्र्प्_१४०.२२ इत्यादिसूक्तेन रिपून् उवाच ब्र्प्_१४०.२३अ हरिं च तुष्टाव तदात्रिपुत्रः ब्र्प्_१४०.२३ब् नाहं हरिर् नैव शची मदीया नेयं पुरी नैव वनं तद् ऐन्द्रम् स एव चेन्द्रो वृत्रहन्ता स वज्री सहस्राक्षो गोत्रभिद् वज्रबाहुः ब्र्प्_१४०.२४ अहं तु विप्रो वेदविद् ब्रह्मवृन्दैः समाविष्टो गौतमीतीरसंस्थः यत्रायत्यां नाद्य वा सौख्यहेतुस् तच् चाकार्षं कर्म दुर्दैवयोगात् ब्र्प्_१४०.२५ संहरस्वेदम् आत्रेय यद् इन्द्रस्य विडम्बनम् क्षेमस् ते भविता सत्यं नान्यथा मुनिसत्तम
140,27,tadātreyo 'bravīd vākyaṃ yathā vakṣyanti mām iha karomy eva mahābhāgāḥ satyenāgniṃ samālabhe,तदात्रेयो ऽब्रवीद् वाक्यं यथा वक्ष्यन्ति माम् इह करोम्य् एव महाभागाः सत्येनाग्निं समालभे
140,28,evam uktvā sa daiteyāṃs tvaṣṭāraṃ punar abravīt,एवम् उक्त्वा स दैतेयांस् त्वष्टारं पुनर् अब्रवीत्
140,29,yat kṛtaṃ tv atra matprītyāai aindraṃ tvaṣṭaḥ padaṃ tvayā saṃharasva punaḥ śīghraṃ rakṣa māṃ brāhmaṇaṃ munim,यत् कृतं त्व् अत्र मत्प्रीत्याऐ ऐन्द्रं त्वष्टः पदं त्वया संहरस्व पुनः शीघ्रं रक्ष मां ब्राह्मणं मुनिम्
140,30,punar dehi padaṃ mahyam āśramaṃ mṛgapakṣiṇaḥ vṛkṣāṃś ca vāri yatrāsīn na me divyaiḥ prayojanam sarvam akramam āyātaṃ na sukhāya manīṣiṇām,पुनर् देहि पदं मह्यम् आश्रमं मृगपक्षिणः वृक्षांश् च वारि यत्रासीन् न मे दिव्यैः प्रयोजनम् सर्वम् अक्रमम् आयातं न सुखाय मनीषिणाम्
140,31,tathety uktvā prajānāthas tvaṣṭā saṃhṛtavāṃs tadā daityāś ca jagmuḥ svasthānaṃ kṛtvā deśam akaṇṭakam,तथेत्य् उक्त्वा प्रजानाथस् त्वष्टा संहृतवांस् तदा दैत्याश् च जग्मुः स्वस्थानं कृत्वा देशम् अकण्टकम्
140,32,tvaṣṭā cāpi yayau sthānaṃ svakaṃ saṃprahasann iva ātreyo 'pi tadā śiṣyaiḥ saṃvṛtaḥ saha bhāryayā,त्वष्टा चापि ययौ स्थानं स्वकं संप्रहसन्न् इव आत्रेयो ऽपि तदा शिष्यैः संवृतः सह भार्यया
140,33,gautamītīram āśritya taponiṣṭho 'khilair vṛtaḥ vartamāne mahāyajñe lajjito vākyam abravīt,गौतमीतीरम् आश्रित्य तपोनिष्ठो ऽखिलैर् वृतः वर्तमाने महायज्ञे लज्जितो वाक्यम् अब्रवीत्
140,34,aho mohasya mahimā mamāpi bhrāntacittatā kiṃ mahendrapadaṃ labdhaṃ kiṃ mayātra purā kṛtam,अहो मोहस्य महिमा ममापि भ्रान्तचित्तता किं महेन्द्रपदं लब्धं किं मयात्र पुरा कृतम्
140,35,evaṃ vadantam ātreyaṃ lajjitaṃ prābruvan surāḥ,एवं वदन्तम् आत्रेयं लज्जितं प्राब्रुवन् सुराः
140,36,lajjāṃ jahi mahābāho bhavitā khyātir uttamā ātreyatīrthe ye snānaṃ prāṇinaḥ kuryur añjasā,लज्जां जहि महाबाहो भविता ख्यातिर् उत्तमा आत्रेयतीर्थे ये स्नानं प्राणिनः कुर्युर् अञ्जसा
140,37,indrās te bhavitāro vai smaraṇāt sukhabhāginaḥ tatra pañca sahasrāṇi tīrthāny āhur manīṣiṇaḥ,इन्द्रास् ते भवितारो वै स्मरणात् सुखभागिनः तत्र पञ्च सहस्राणि तीर्थान्य् आहुर् मनीषिणः
140,38,anvindrātreyadaiteyanāmabhiḥ kīrtitāni ca teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvam akṣayapuṇyadam,अन्विन्द्रात्रेयदैतेयनामभिः कीर्तितानि च तेषु स्नानं च दानं च सर्वम् अक्षयपुण्यदम्
140,39,ity uktvā vibudhā yātāḥ saṃtuṣṭaś cābhavan muniḥ,इत्य् उक्त्वा विबुधा याताः संतुष्टश् चाभवन् मुनिः
141,1,kapilāsaṃgamaṃ nāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam tatra nārada vakṣyāmi kathāṃ puṇyām anuttamām,कपिलासंगमं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् तत्र नारद वक्ष्यामि कथां पुण्याम् अनुत्तमाम्
141,2,kapilo nāma tattvajño munir āsīn mahāyaśāḥ krūraś cāpi prasannaś ca tapovrataparāyaṇaḥ,कपिलो नाम तत्त्वज्ञो मुनिर् आसीन् महायशाः क्रूरश् चापि प्रसन्नश् च तपोव्रतपरायणः
141,3,tapasyantaṃ muniśreṣṭhaṃ gautamītīram āśritam tam āgatya mahātmānaṃ vāmadevādayo 'bruvan,तपस्यन्तं मुनिश्रेष्ठं गौतमीतीरम् आश्रितम् तम् आगत्य महात्मानं वामदेवादयो ऽब्रुवन्
141,4,hatvā venaṃ brahmaśāpair naṣṭadharme tv arājake kapilaṃ siddham ācāryam ūcur munigaṇās tadā,हत्वा वेनं ब्रह्मशापैर् नष्टधर्मे त्व् अराजके कपिलं सिद्धम् आचार्यम् ऊचुर् मुनिगणास् तदा
141,5,gate vede gate dharme kiṃ kartavyaṃ munīśvara,गते वेदे गते धर्मे किं कर्तव्यं मुनीश्वर
141,6,tato 'bravīn munir dhyātvā kapilas tv āgatān munīn,ततो ऽब्रवीन् मुनिर् ध्यात्वा कपिलस् त्व् आगतान् मुनीन्
141,7,venasyorur vimathyo 'bhūt tataḥ kaścid bhaviṣyati,वेनस्योरुर् विमथ्यो ऽभूत् ततः कश्चिद् भविष्यति
141,8,tathaiva cakrur munayo venasyoruṃ vimathya vai tatrotpanno mahāpāpaḥ kṛṣṇo raudraparākramaḥ,तथैव चक्रुर् मुनयो वेनस्योरुं विमथ्य वै तत्रोत्पन्नो महापापः कृष्णो रौद्रपराक्रमः
141,9,taṃ dṛṣṭvā munayo bhītā niṣīdasveti cābruvan niṣādaḥ so 'bhavat tasmān niṣādāś cābhavaṃs tataḥ,तं दृष्ट्वा मुनयो भीता निषीदस्वेति चाब्रुवन् निषादः सो ऽभवत् तस्मान् निषादाश् चाभवंस् ततः
141,10,venabāhuṃ mamanthus te dakṣiṇaṃ dharmasaṃhitam tataḥ pṛthusvaraś caiva sarvalakṣaṇalakṣitaḥ,वेनबाहुं ममन्थुस् ते दक्षिणं धर्मसंहितम् ततः पृथुस्वरश् चैव सर्वलक्षणलक्षितः
141,11,rājābhavat pṛthuḥ śrīmān brahmasāmarthyasaṃyutaḥ tam āgatya surāḥ sarve abhinandya varāñ śubhān,राजाभवत् पृथुः श्रीमान् ब्रह्मसामर्थ्यसंयुतः तम् आगत्य सुराः सर्वे अभिनन्द्य वराञ् शुभान्
141,12,tasmai dadus tathāstrāṇi mantrāṇi guṇavanti ca tato 'bruvan munigaṇās taṃ pṛthuṃ kapilena ca,तस्मै ददुस् तथास्त्राणि मन्त्राणि गुणवन्ति च ततो ऽब्रुवन् मुनिगणास् तं पृथुं कपिलेन च
141,13,āhāraṃ dehi jīvebhyo bhuvā grastauṣadhīr api,आहारं देहि जीवेभ्यो भुवा ग्रस्तौषधीर् अपि
141,14,tataḥ sa dhanur ādāya bhuvam āha nṛpottamaḥ,ततः स धनुर् आदाय भुवम् आह नृपोत्तमः
141,15,oṣadhīr dehi yā grastāḥ prajānāṃ hitakāmyayā,ओषधीर् देहि या ग्रस्ताः प्रजानां हितकाम्यया
141,16,tam uvāca mahī bhītā pṛthuṃ taṃ pṛthulocanam,तम् उवाच मही भीता पृथुं तं पृथुलोचनम्
141,17,mayi jīrṇā mahauṣadhyaḥ kathaṃ dātum ahaṃ kṣamā,मयि जीर्णा महौषध्यः कथं दातुम् अहं क्षमा
141,18,tataḥ sakopo nṛpatis tām āha pṛthivīṃ punaḥ,ततः सकोपो नृपतिस् ताम् आह पृथिवीं पुनः
141,19,no ced dadāsy adya tvāṃ vai hatvā dāsye mahauṣadhīḥ,नो चेद् ददास्य् अद्य त्वां वै हत्वा दास्ये महौषधीः
141,20,kathaṃ haṃsi striyaṃ rājañ jñānī bhūtvā nṛpottama vinā mayā kathaṃ cemāḥ prajāḥ saṃdhārayiṣyasi,कथं हंसि स्त्रियं राजञ् ज्ञानी भूत्वा नृपोत्तम विना मया कथं चेमाः प्रजाः संधारयिष्यसि
141,21,yatropakāro 'nekānām ekanāśe bhaviṣyati na doṣas tatra pṛthivi tapasā dhāraye prajāḥ,यत्रोपकारो ऽनेकानाम् एकनाशे भविष्यति न दोषस् तत्र पृथिवि तपसा धारये प्रजाः
141,22,na doṣam atra paśyāmi nācakṣe 'narthakaṃ vacaḥ yasmin nipātite saukhyaṃ bahūnām upajāyate munayas tadvadhaṃ prāhur aśvamedhaśatādhikam,न दोषम् अत्र पश्यामि नाचक्षे ऽनर्थकं वचः यस्मिन् निपातिते सौख्यं बहूनाम् उपजायते मुनयस् तद्वधं प्राहुर् अश्वमेधशताधिकम्
141,23,tato devāś ca ṛṣayaḥ sāntvayitvā nṛpottamam mahīṃ ca mātaraṃ devīm ūcuḥ suragaṇās tadā,ततो देवाश् च ऋषयः सान्त्वयित्वा नृपोत्तमम् महीं च मातरं देवीम् ऊचुः सुरगणास् तदा
141,24,bhūme gorūpiṇī bhūtvā payorūpā mahauṣadhīḥ dehi tvaṃ pṛthave rājñe tataḥ prīto bhaven nṛpaḥ prajāsaṃrakṣaṇaṃ ca syāt tataḥ kṣemaṃ bhaviṣyati,भूमे गोरूपिणी भूत्वा पयोरूपा महौषधीः देहि त्वं पृथवे राज्ञे ततः प्रीतो भवेन् नृपः प्रजासंरक्षणं च स्यात् ततः क्षेमं भविष्यति
141,25,tato gorūpam āsthāya bhūmy āsīt kapilāntike dudoha ca mahauṣadhyo rājā venakarodbhavaḥ,ततो गोरूपम् आस्थाय भूम्य् आसीत् कपिलान्तिके दुदोह च महौषध्यो राजा वेनकरोद्भवः
141,26,yatra devāḥ sagandharvā ṛṣayaḥ kapilo muniḥ mahīṃ gorūpam āpannāṃ narmadāyāṃ mahāmune,यत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः कपिलो मुनिः महीं गोरूपम् आपन्नां नर्मदायां महामुने
141,27,sarasvatyāṃ bhāgīrathyāṃ godāvaryāṃ viśeṣataḥ mahānadīṣu sarvāsu duduhe 'sau payo mahat,सरस्वत्यां भागीरथ्यां गोदावर्यां विशेषतः महानदीषु सर्वासु दुदुहे ऽसौ पयो महत्
141,28,sā duhyamānā pṛthunā puṇyatoyābhavan nadī gautamyā saṃgatā cābhūt tad adbhutam ivābhavat,सा दुह्यमाना पृथुना पुण्यतोयाभवन् नदी गौतम्या संगता चाभूत् तद् अद्भुतम् इवाभवत्
141,29,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kapilāsaṃgamaṃ viduḥ tatrāṣṭāśītiḥ pūjyāni sahasrāṇi mahāmate,ततः प्रभृति तत् तीर्थं कपिलासंगमं विदुः तत्राष्टाशीतिः पूज्यानि सहस्राणि महामते
141,30,tīrthāny āhur munigaṇāḥ smaraṇād api nārada pāvanāni jagaty asmiṃs tāni sarvāṇy anukramāt,तीर्थान्य् आहुर् मुनिगणाः स्मरणाद् अपि नारद पावनानि जगत्य् अस्मिंस् तानि सर्वाण्य् अनुक्रमात्
142,1,devasthānam iti khyātaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada,देवस्थानम् इति ख्यातं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् तस्य प्रभावं वक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद
142,2,purā kṛtayugasyādau devadānavasaṃgare pravṛtte vā siṃhiketi vikhyātā daityasundarī,पुरा कृतयुगस्यादौ देवदानवसंगरे प्रवृत्ते वा सिंहिकेति विख्याता दैत्यसुन्दरी
142,3,tasyāḥ putro mahādaityo rāhur nāma mahābalaḥ amṛte tu samutpanne saiṃhikeye ca bhedite,तस्याः पुत्रो महादैत्यो राहुर् नाम महाबलः अमृते तु समुत्पन्ने सैंहिकेये च भेदिते
142,4,tasya putro mahādaityo meghahāsa iti śrutaḥ pitaraṃ ghātitaṃ śrutvā tapas tepe 'tiduḥkhitaḥ,तस्य पुत्रो महादैत्यो मेघहास इति श्रुतः पितरं घातितं श्रुत्वा तपस् तेपे ऽतिदुःखितः
142,5,tapasyantaṃ rāhusutaṃ gautamītīram āśritam devāś ca ṛṣayaḥ sarve tam ūcur atibhītavat,तपस्यन्तं राहुसुतं गौतमीतीरम् आश्रितम् देवाश् च ऋषयः सर्वे तम् ऊचुर् अतिभीतवत्
142,6,tapo jahi mahābāho yat te manasi saṃsthitam sarvaṃ bhavatu nāmedaṃ śivagaṅgāprasādataḥ śivagaṅgāprasādena kiṃ nāmāsty atra durlabham,तपो जहि महाबाहो यत् ते मनसि संस्थितम् सर्वं भवतु नामेदं शिवगङ्गाप्रसादतः शिवगङ्गाप्रसादेन किं नामास्त्य् अत्र दुर्लभम्
142,7,paribhūtaḥ pitā pūjyo yuṣmābhir mama daivatam tasyāpi mama cātyantaṃ prītiś ca kriyate yadi,परिभूतः पिता पूज्यो युष्माभिर् मम दैवतम् तस्यापि मम चात्यन्तं प्रीतिश् च क्रियते यदि
142,8,bhavadbhis tapaso 'smāc ca ahaṃ vairān nivartaye vairaniryātanaṃ kāryaṃ putreṇa pitur ādarāt prārthayante bhavantaś cet pūrṇās tan me manorathāḥ,भवद्भिस् तपसो ऽस्माच् च अहं वैरान् निवर्तये वैरनिर्यातनं कार्यं पुत्रेण पितुर् आदरात् प्रार्थयन्ते भवन्तश् चेत् पूर्णास् तन् मे मनोरथाः
142,9,tataḥ suragaṇāḥ sarve rāhuṃ cakrur grahānugam taṃ cāpi meghahāsaṃ te cakrū rākṣasapuṃgavam,ततः सुरगणाः सर्वे राहुं चक्रुर् ग्रहानुगम् तं चापि मेघहासं ते चक्रू राक्षसपुंगवम्
142,10,tato 'bhavad rāhusuto nairṛtādhipatiḥ prabhuḥ punaś cāha surān daityo mama khyātir yathā bhavet,ततो ऽभवद् राहुसुतो नैरृताधिपतिः प्रभुः पुनश् चाह सुरान् दैत्यो मम ख्यातिर् यथा भवेत्
142,11,tīrthasyāsya prabhāvaś ca dātavya iti me matiḥ tathety uktvā dadur devāḥ sarvam eva manogatam,तीर्थस्यास्य प्रभावश् च दातव्य इति मे मतिः तथेत्य् उक्त्वा ददुर् देवाः सर्वम् एव मनोगतम्
142,12,daityeśvarasya devarṣe tannāmnā tīrtham ucyate devā yato 'bhavan sarve tatra sthāne mahāmate,दैत्येश्वरस्य देवर्षे तन्नाम्ना तीर्थम् उच्यते देवा यतो ऽभवन् सर्वे तत्र स्थाने महामते
142,13,devasthānaṃ tu tat tīrthaṃ devānām api durlabham yatra deveśvaro devo devatīrthaṃ tataḥ smṛtam,देवस्थानं तु तत् तीर्थं देवानाम् अपि दुर्लभम् यत्र देवेश्वरो देवो देवतीर्थं ततः स्मृतम्
142,14,tatrāṣṭādaśa tīrthāni daityapūjyāni nārada teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca mahāpātakanāśanam,तत्राष्टादश तीर्थानि दैत्यपूज्यानि नारद तेषु स्नानं च दानं च महापातकनाशनम्
143,1,siddhatīrtham iti khyātaṃ yatra siddheśvaro haraḥ tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi sarvasiddhikaraṃ nṛṇām,सिद्धतीर्थम् इति ख्यातं यत्र सिद्धेश्वरो हरः तस्य प्रभावं वक्ष्यामि सर्वसिद्धिकरं नृणाम्
143,2,pulastyavaṃśasaṃbhūto rāvaṇo lokarāvaṇaḥ diśo vijitya sarvāś ca somalokam ajīgamat,पुलस्त्यवंशसंभूतो रावणो लोकरावणः दिशो विजित्य सर्वाश् च सोमलोकम् अजीगमत्
143,3,somena saha yotsyantaṃ daśāsyam aham abravam mantraṃ dāsye nivartasva somayuddhād daśānana,सोमेन सह योत्स्यन्तं दशास्यम् अहम् अब्रवम् मन्त्रं दास्ये निवर्तस्व सोमयुद्धाद् दशानन
143,4,ity uktvāṣṭottaraṃ mantraṃ śatanāmabhir anvitam śivasya rākṣasendrāya prādāṃ nārada śāntaye,इत्य् उक्त्वाष्टोत्तरं मन्त्रं शतनामभिर् अन्वितम् शिवस्य राक्षसेन्द्राय प्रादां नारद शान्तये
143,5,niḥśrīkāṇāṃ vipannānāṃ nānākleśajuṣāṃ nṛṇām śaraṇaṃ śiva evātra saṃsāre 'nyo na kaścana,निःश्रीकाणां विपन्नानां नानाक्लेशजुषां नृणाम् शरणं शिव एवात्र संसारे ऽन्यो न कश्चन
144,1,tato nivṛttaḥ sa ha mantriyuktas tat somalokāj jayam āpya rakṣaḥ sa puṣpakārūḍhagatiḥ sagarvo lokān punaḥ prāpa javād daśāsyaḥ BrP_143.6 sa prekṣamāṇo devam antarikṣaṃ bhuvaṃ ca nāgāṃś ca gajāṃś ca viprān ālokayām āsa nagaṃ mahāntaṃ kailāsam āvāsa umāpater yaḥ BrP_143.7 dṛṣṭvā smayotphulladṛg adrirājaṃ brp_143.8a sa mantriṇau rāvaṇa ity uvāca brp_143.8b ko vā girāv atra vasen mahātmā giriṃ nayāmy enam athādhi bhūmeḥ laṅkāgato 'yaṃ girir āśu śobhāṃ laṅkāpi satyaṃ śriyam ātanoti BrP_143.9 itthaṃ vaco rākṣasamantriṇau tau niśamya rakṣodhipateś ca bhāvam na yuktam ity ūcatur iṣṭabuddhyā niśācaras tadvacanaṃ na mene BrP_143.10 saṃsthāpya tat puṣpakam āśu rakṣaḥ puplāva kailāsagireś ca mūle hindolayām āsa giriṃ daśāsyo jñātvā bhavaḥ kṛtyam idaṃ cakāra BrP_143.11 jitvā digīśāṃś ca sagarvitasya kailāsam āndolayataḥ surāreḥ aṅguṣṭhakṛtyaiva rasātalādi lokāṃś ca yātasya daśānanasya BrP_143.12 ālūnakāyasya giraṃ niśamya vihasya devyā saha dattam iṣṭam tasmai prasannaḥ kupito 'pi śaṃbhur ayuktadāteti na saṃśayo 'tra BrP_143.13 tato 'yam āvāpya varān suvīro bhavaprasādāt kusumaṃ jagāma gacchan sa laṅkāṃ bhavapūjanāya gaṅgām agāc chaṃbhujaṭāprasūtām BrP_143.14 saṃpūjayitvā vividhaiś ca mantrair gaṅgājalaiḥ śaṃbhum adīnasattvaḥ asiṃ sa lebhe śaśikhaṇḍabhūṣāt siddhiṃ ca sarvarddhim abhīpsitāṃ ca BrP_143.15 maddattamantraṃ śaśirakṣaṇāya sa sādhayām āsa bhavaṃ prapūjya siddhe tu mantre punar eva laṅkām ayāt sa rakṣodhipatiḥ sa tuṣṭaḥ BrP_143.16 tataḥ prabhṛty etad atiprabhāvaṃ tīrthaṃ mahāsiddhidam iṣṭadaṃ ca samastapāpaughavināśanaṃ ca siddhair aśeṣaiḥ parisevitaṃ ca BrP_143.17 paruṣṇīsaṃgamaṃ ceti tīrthaṃ trailokyaviśrutam tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu pāpavināśanam,ततो निवृत्तः स ह मन्त्रियुक्तस् तत् सोमलोकाज् जयम् आप्य रक्षः स पुष्पकारूढगतिः सगर्वो लोकान् पुनः प्राप जवाद् दशास्यः ब्र्प्_१४३.६ स प्रेक्षमाणो देवम् अन्तरिक्षं भुवं च नागांश् च गजांश् च विप्रान् आलोकयाम् आस नगं महान्तं कैलासम् आवास उमापतेर् यः ब्र्प्_१४३.७ दृष्ट्वा स्मयोत्फुल्लदृग् अद्रिराजं ब्र्प्_१४३.८अ स मन्त्रिणौ रावण इत्य् उवाच ब्र्प्_१४३.८ब् को वा गिराव् अत्र वसेन् महात्मा गिरिं नयाम्य् एनम् अथाधि भूमेः लङ्कागतो ऽयं गिरिर् आशु शोभां लङ्कापि सत्यं श्रियम् आतनोति ब्र्प्_१४३.९ इत्थं वचो राक्षसमन्त्रिणौ तौ निशम्य रक्षोधिपतेश् च भावम् न युक्तम् इत्य् ऊचतुर् इष्टबुद्ध्या निशाचरस् तद्वचनं न मेने ब्र्प्_१४३.१० संस्थाप्य तत् पुष्पकम् आशु रक्षः पुप्लाव कैलासगिरेश् च मूले हिन्दोलयाम् आस गिरिं दशास्यो ज्ञात्वा भवः कृत्यम् इदं चकार ब्र्प्_१४३.११ जित्वा दिगीशांश् च सगर्वितस्य कैलासम् आन्दोलयतः सुरारेः अङ्गुष्ठकृत्यैव रसातलादि लोकांश् च यातस्य दशाननस्य ब्र्प्_१४३.१२ आलूनकायस्य गिरं निशम्य विहस्य देव्या सह दत्तम् इष्टम् तस्मै प्रसन्नः कुपितो ऽपि शंभुर् अयुक्तदातेति न संशयो ऽत्र ब्र्प्_१४३.१३ ततो ऽयम् आवाप्य वरान् सुवीरो भवप्रसादात् कुसुमं जगाम गच्छन् स लङ्कां भवपूजनाय गङ्गाम् अगाच् छंभुजटाप्रसूताम् ब्र्प्_१४३.१४ संपूजयित्वा विविधैश् च मन्त्रैर् गङ्गाजलैः शंभुम् अदीनसत्त्वः असिं स लेभे शशिखण्डभूषात् सिद्धिं च सर्वर्द्धिम् अभीप्सितां च ब्र्प्_१४३.१५ मद्दत्तमन्त्रं शशिरक्षणाय स साधयाम् आस भवं प्रपूज्य सिद्धे तु मन्त्रे पुनर् एव लङ्काम् अयात् स रक्षोधिपतिः स तुष्टः ब्र्प्_१४३.१६ ततः प्रभृत्य् एतद् अतिप्रभावं तीर्थं महासिद्धिदम् इष्टदं च समस्तपापौघविनाशनं च सिद्धैर् अशेषैः परिसेवितं च ब्र्प्_१४३.१७ परुष्णीसंगमं चेति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु पापविनाशनम्
144,2,atrir ārādhayām āsa brahmaviṣṇumaheśvarān teṣu tuṣṭeṣu sa prāha putrā yūyaṃ bhaviṣyatha,अत्रिर् आराधयाम् आस ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् तेषु तुष्टेषु स प्राह पुत्रा यूयं भविष्यथ
144,3,tathā caikā rūpavatī kanyā mama bhavet surāḥ tathā putratvam āpus te brahmaviṣṇumaheśvarāḥ,तथा चैका रूपवती कन्या मम भवेत् सुराः तथा पुत्रत्वम् आपुस् ते ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
144,4,kanyāṃ ca janayām āsa śubhātreyīti nāmataḥ dattaḥ somo 'tha durvāsāḥ putrās tasya mahātmanaḥ,कन्यां च जनयाम् आस शुभात्रेयीति नामतः दत्तः सोमो ऽथ दुर्वासाः पुत्रास् तस्य महात्मनः
144,5,agner aṅgiraso jāto hy aṅgārair aṅgirā yataḥ tasmād aṅgirase prādād ātreyīm atirociṣam,अग्नेर् अङ्गिरसो जातो ह्य् अङ्गारैर् अङ्गिरा यतः तस्माद् अङ्गिरसे प्रादाद् आत्रेयीम् अतिरोचिषम्
144,6,agneḥ prabhāvāt paruṣam ātreyīṃ sarvadāvadat ātreyy api ca śuśrūṣāṃ kurvatī sarvadābhavat,अग्नेः प्रभावात् परुषम् आत्रेयीं सर्वदावदत् आत्रेय्य् अपि च शुश्रूषां कुर्वती सर्वदाभवत्
144,7,tasyām āṅgirasā jātā mahābalaparākramāḥ aṅgirāḥ paruṣaṃ vādīd ātreyīṃ nityam eva ca,तस्याम् आङ्गिरसा जाता महाबलपराक्रमाः अङ्गिराः परुषं वादीद् आत्रेयीं नित्यम् एव च
144,8,putrās tv āṅgirasā nityaṃ pitaraṃ śamayanti te sā kadācid bhartṛvākyād udvignā paruṣākṣarāt kṛtāñjalipuṭā dīnā prābravīc chvaśuraṃ gurum,पुत्रास् त्व् आङ्गिरसा नित्यं पितरं शमयन्ति ते सा कदाचिद् भर्तृवाक्याद् उद्विग्ना परुषाक्षरात् कृताञ्जलिपुटा दीना प्राब्रवीच् छ्वशुरं गुरुम्
144,9,atrijāhaṃ havyavāha bhāryā tava sutasya vai śuśrūṣaṇaparā nityaṃ putrāṇāṃ bhartur eva ca,अत्रिजाहं हव्यवाह भार्या तव सुतस्य वै शुश्रूषणपरा नित्यं पुत्राणां भर्तुर् एव च
144,10,patir māṃ paruṣaṃ vakti vṛthaivodvīkṣate ruṣā praśādhi māṃ surajyeṣṭha bhartāraṃ mama daivatam,पतिर् मां परुषं वक्ति वृथैवोद्वीक्षते रुषा प्रशाधि मां सुरज्येष्ठ भर्तारं मम दैवतम्
144,11,aṅgārebhyaḥ samudbhūto bhartā te hy aṅgirā ṛṣiḥ yathā śānto bhaved bhadre tathā nītir vidhīyatām,अङ्गारेभ्यः समुद्भूतो भर्ता ते ह्य् अङ्गिरा ऋषिः यथा शान्तो भवेद् भद्रे तथा नीतिर् विधीयताम्
144,12,āgneyo 'gniṃ samāyāto tava bhartā varānane tadā tvaṃ jalarūpeṇa plāvayethā madājñayā,आग्नेयो ऽग्निं समायातो तव भर्ता वरानने तदा त्वं जलरूपेण प्लावयेथा मदाज्ञया
144,13,saheyaṃ paruṣaṃ vākyaṃ mā bhartāgniṃ samāviśet bhartari pratikūlānāṃ yoṣitāṃ jīvanena kim,सहेयं परुषं वाक्यं मा भर्ताग्निं समाविशेत् भर्तरि प्रतिकूलानां योषितां जीवनेन किम्
144,14,iccheyaṃ śāntivākyāni bhartāraṃ labhate tathā,इच्छेयं शान्तिवाक्यानि भर्तारं लभते तथा
144,15,agnis tv apsu śarīreṣu sthāvare jaṅgame tathā tava bhartur ahaṃ dhāma nityaṃ ca janako mataḥ,अग्निस् त्व् अप्सु शरीरेषु स्थावरे जङ्गमे तथा तव भर्तुर् अहं धाम नित्यं च जनको मतः
144,16,yo 'haṃ so 'ham iti jñātvā na cintāṃ kartum arhasi kiṃ cāpo mātaro devyo hy agniḥ śvaśura ity api iti buddhyā viniścitya mā viṣaṇṇā bhava snuṣe,यो ऽहं सो ऽहम् इति ज्ञात्वा न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि किं चापो मातरो देव्यो ह्य् अग्निः श्वशुर इत्य् अपि इति बुद्ध्या विनिश्चित्य मा विषण्णा भव स्नुषे
144,20,āpo jananya iti yad babhāṣe agner ahaṃ tava putrasya bhāryā kathaṃ bhūtvā jananī cāpi bhāryā viruddham etaj jalarūpeṇa nātha BrP_144.17 ādau tu patnī bharaṇāt tu bhāryā janes tu jāyā svaguṇaiḥ kalatram ityādirūpāṇi bibharṣi bhadre kuruṣva vākyaṃ madudīritaṃ yat BrP_144.18 yo 'syāṃ prajātaḥ sa tu putra eva sā tasya mātaiva na saṃśayo 'tra tasmād vadanti śrutitattvavijñāḥ sā naiva yoṣit tanaye 'bhijāte BrP_144.19 śvaśurasya tu tad vākyaṃ śrutvātreyī tadaiva tat āgneyaṃ rūpam āpannam ambhasāplāvayat patim,आपो जनन्य इति यद् बभाषे अग्नेर् अहं तव पुत्रस्य भार्या कथं भूत्वा जननी चापि भार्या विरुद्धम् एतज् जलरूपेण नाथ ब्र्प्_१४४.१७ आदौ तु पत्नी भरणात् तु भार्या जनेस् तु जाया स्वगुणैः कलत्रम् इत्यादिरूपाणि बिभर्षि भद्रे कुरुष्व वाक्यं मदुदीरितं यत् ब्र्प्_१४४.१८ यो ऽस्यां प्रजातः स तु पुत्र एव सा तस्य मातैव न संशयो ऽत्र तस्माद् वदन्ति श्रुतितत्त्वविज्ञाः सा नैव योषित् तनये ऽभिजाते ब्र्प्_१४४.१९ श्वशुरस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वात्रेयी तदैव तत् आग्नेयं रूपम् आपन्नम् अम्भसाप्लावयत् पतिम्
144,21,ubhau tau daṃpatī brahman saṃgatau gāṅgavāriṇā śāntarūpadharau cobhau daṃpatī saṃbabhūvatuḥ,उभौ तौ दंपती ब्रह्मन् संगतौ गाङ्गवारिणा शान्तरूपधरौ चोभौ दंपती संबभूवतुः
144,22,lakṣmyā yukto yathā viṣṇur umayā śaṃkaro yathā rohiṇyā ca yathā candras tathābhūn mithunaṃ tadā,लक्ष्म्या युक्तो यथा विष्णुर् उमया शंकरो यथा रोहिण्या च यथा चन्द्रस् तथाभून् मिथुनं तदा
144,23,bhartāraṃ plāvayantī sā dadhārāmbumayaṃ vapuḥ paruṣṇī ceti vikhyātā gaṅgayā saṃgatā nadī,भर्तारं प्लावयन्ती सा दधाराम्बुमयं वपुः परुष्णी चेति विख्याता गङ्गया संगता नदी
144,24,gośatārpaṇajaṃ puṇyaṃ paruṣṇīsnānato bhavet tatra cāṅgirasāś cakrur yajñāṃś ca bahudakṣiṇān,गोशतार्पणजं पुण्यं परुष्णीस्नानतो भवेत् तत्र चाङ्गिरसाश् चक्रुर् यज्ञांश् च बहुदक्षिणान्
144,25,tatra trīṇi sahasrāṇi tīrthāny āhuḥ purāṇagāḥ ubhayos tīrayos tāta pṛthag yāgaphalaṃ viduḥ,तत्र त्रीणि सहस्राणि तीर्थान्य् आहुः पुराणगाः उभयोस् तीरयोस् तात पृथग् यागफलं विदुः
144,26,teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca vājapeyādhikaṃ matam viśeṣatas tu gaṅgāyāḥ paruṣṇyā saha saṃgame,तेषु स्नानं च दानं च वाजपेयाधिकं मतम् विशेषतस् तु गङ्गायाः परुष्ण्या सह संगमे
144,27,snānadānādibhiḥ puṇyaṃ yat tad vaktuṃ na śakyate,स्नानदानादिभिः पुण्यं यत् तद् वक्तुं न शक्यते
145,1,mārkaṇḍeyaṃ nāma tīrthaṃ sarvapāpavimocanam sarvakratuphalaṃ puṇyam aghaughavinivāraṇam,मार्कण्डेयं नाम तीर्थं सर्वपापविमोचनम् सर्वक्रतुफलं पुण्यम् अघौघविनिवारणम्
145,2,tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ mārkaṇḍeyo bharadvājo vasiṣṭho 'triś ca gautamaḥ,तस्य प्रभावं वक्ष्यामि शृणु नारद यत्नतः मार्कण्डेयो भरद्वाजो वसिष्ठो ऽत्रिश् च गौतमः
145,3,yājñavalkyaś ca jābālir munayo 'nye 'pi nārada ete śāstrapraṇetāro vedavedāṅgapāragāḥ,याज्ञवल्क्यश् च जाबालिर् मुनयो ऽन्ये ऽपि नारद एते शास्त्रप्रणेतारो वेदवेदाङ्गपारगाः
145,4,purāṇanyāyamīmāṃsākathāsu pariniṣṭhitāḥ mithaḥ samūcur vidvāṃso muktiṃ prati yathāmati,पुराणन्यायमीमांसाकथासु परिनिष्ठिताः मिथः समूचुर् विद्वांसो मुक्तिं प्रति यथामति
145,5,kecij jñānaṃ praśaṃsanti kecit karma tathobhayam evaṃ vivadamānās te mām ūcur ubhayaṃ matam,केचिज् ज्ञानं प्रशंसन्ति केचित् कर्म तथोभयम् एवं विवदमानास् ते माम् ऊचुर् उभयं मतम्
145,6,madīyaṃ tu mataṃ jñātvā yayuś cakragadādharam tasya cāpi mataṃ jñātvā ṛṣayas te mahaujasaḥ,मदीयं तु मतं ज्ञात्वा ययुश् चक्रगदाधरम् तस्य चापि मतं ज्ञात्वा ऋषयस् ते महौजसः
145,7,punar vivadamānās te śaṃkaraṃ praṣṭum udyatāḥ gaṅgāyāṃ ca bhavaṃ pūjya tam evārthaṃ śaśaṃsire,पुनर् विवदमानास् ते शंकरं प्रष्टुम् उद्यताः गङ्गायां च भवं पूज्य तम् एवार्थं शशंसिरे
145,8,karmaṇas tu pradhānatvam uvāca tripurāntakaḥ kriyārūpaṃ ca taj jñānaṃ kriyā saiva tad ucyate,कर्मणस् तु प्रधानत्वम् उवाच त्रिपुरान्तकः क्रियारूपं च तज् ज्ञानं क्रिया सैव तद् उच्यते
145,9,tasmāt sarvāṇi bhūtāni karmaṇā siddhim āpnuyuḥ karmaiva viśvatovyāpi tadṛte nāsti kiṃcana,तस्मात् सर्वाणि भूतानि कर्मणा सिद्धिम् आप्नुयुः कर्मैव विश्वतोव्यापि तदृते नास्ति किंचन
145,10,vidyābhyāso yajñakṛtir yogābhyāsaḥ śivārcanam sarvaṃ karmaiva nākarmī prāṇī kvāpy atra vidyate,विद्याभ्यासो यज्ञकृतिर् योगाभ्यासः शिवार्चनम् सर्वं कर्मैव नाकर्मी प्राणी क्वाप्य् अत्र विद्यते
145,11,karmaiva kāraṇaṃ tasmād anyad unmattaceṣṭitam ṛṣīṇāṃ yatra saṃvādo yatra devo maheśvaraḥ,कर्मैव कारणं तस्माद् अन्यद् उन्मत्तचेष्टितम् ऋषीणां यत्र संवादो यत्र देवो महेश्वरः
145,12,cakāra nirṇayaṃ sarvaṃ karmaṇāvāpyate nṛbhiḥ mārkaṇḍaṃ mukhyataḥ kṛtvā tato mārkaṇḍam ucyate,चकार निर्णयं सर्वं कर्मणावाप्यते नृभिः मार्कण्डं मुख्यतः कृत्वा ततो मार्कण्डम् उच्यते
145,13,tīrtham ṛṣigaṇākīrṇaṃ gaṅgāyā uttare taṭe pitṝṇāṃ pāvanaṃ puṇyaṃ smaraṇād api sarvadā,तीर्थम् ऋषिगणाकीर्णं गङ्गाया उत्तरे तटे पितॄणां पावनं पुण्यं स्मरणाद् अपि सर्वदा
145,14,tatrāṣṭau navatis tāta tīrthāny āha jaganmayaḥ vedena cāpi tat proktam ṛṣayo menire ca tat,तत्राष्टौ नवतिस् तात तीर्थान्य् आह जगन्मयः वेदेन चापि तत् प्रोक्तम् ऋषयो मेनिरे च तत्
146,1,yāyātam aparaṃ tīrthaṃ yatra kālañjaraḥ śivaḥ sarvapāpapraśamanaṃ tadvṛttam ucyate mayā,यायातम् अपरं तीर्थं यत्र कालञ्जरः शिवः सर्वपापप्रशमनं तद्वृत्तम् उच्यते मया
146,2,yayātir nāhuṣo rājā sākṣād indra ivāparaḥ tasya bhāryādvayaṃ cāsīt kulalakṣaṇabhūṣitam,ययातिर् नाहुषो राजा साक्षाद् इन्द्र इवापरः तस्य भार्याद्वयं चासीत् कुललक्षणभूषितम्
146,3,jyeṣṭhā tu devayānīti nāmnā śukrasutā śubhā śarmiṣṭheti dvitīyā sā sutā syād vṛṣaparvaṇaḥ,ज्येष्ठा तु देवयानीति नाम्ना शुक्रसुता शुभा शर्मिष्ठेति द्वितीया सा सुता स्याद् वृषपर्वणः
146,4,brāhmaṇy api mahāprājñā devayānī sumadhyamā yayāter abhavad bhāryā sā tu śukraprasādataḥ,ब्राह्मण्य् अपि महाप्राज्ञा देवयानी सुमध्यमा ययातेर् अभवद् भार्या सा तु शुक्रप्रसादतः
146,5,śarmiṣṭhā cāpi tasyaiva bhāryā yā vṛṣaparvajā devayānī śukrasutā dvau putrau samajījanat,शर्मिष्ठा चापि तस्यैव भार्या या वृषपर्वजा देवयानी शुक्रसुता द्वौ पुत्रौ समजीजनत्
146,6,yaduṃ ca turvasuṃ caiva devaputrasamāv ubhau śarmiṣṭhā ca nṛpāl lebhe trīn putrān devasaṃnibhān,यदुं च तुर्वसुं चैव देवपुत्रसमाव् उभौ शर्मिष्ठा च नृपाल् लेभे त्रीन् पुत्रान् देवसंनिभान्
146,7,druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca yayāter nṛpasattamāt devayānyāḥ sutau brahman sadṛśau śukrarūpataḥ,द्रुह्युं चानुं च पूरुं च ययातेर् नृपसत्तमात् देवयान्याः सुतौ ब्रह्मन् सदृशौ शुक्ररूपतः
146,8,śarmiṣṭhāyās tu tanayāḥ śakrāgnivaruṇaprabhāḥ devayānī kadācit tu pitaraṃ prāha duḥkhitā,शर्मिष्ठायास् तु तनयाः शक्राग्निवरुणप्रभाः देवयानी कदाचित् तु पितरं प्राह दुःखिता
146,9,mama tv apatyadvitayam abhāgyāyā bhṛgūdvaha mama dāsyāḥ sabhāgyāyā apatyatritayaṃ pitaḥ,मम त्व् अपत्यद्वितयम् अभाग्याया भृगूद्वह मम दास्याः सभाग्याया अपत्यत्रितयं पितः
146,10,tad etad anumṛśyāyaṃ duḥkham atyantam āgatā mariṣye dānavaguro yayātikṛtavipriyāt mānabhaṅgād varaṃ tāta maraṇaṃ hi manasvinām,तद् एतद् अनुमृश्यायं दुःखम् अत्यन्तम् आगता मरिष्ये दानवगुरो ययातिकृतविप्रियात् मानभङ्गाद् वरं तात मरणं हि मनस्विनाम्
146,11,tad etat putrikāvākyaṃ śrutvā śukraḥ pratāpavān kupito 'bhyāyayau śīghraṃ yayātim idam abravīt,तद् एतत् पुत्रिकावाक्यं श्रुत्वा शुक्रः प्रतापवान् कुपितो ऽभ्याययौ शीघ्रं ययातिम् इदम् अब्रवीत्
146,12,yad idaṃ vipriyaṃ me tvaṃ sutāyāḥ kṛtavān asi rūponmattena rājendra tasmād vṛddho bhaviṣyasi,यद् इदं विप्रियं मे त्वं सुतायाः कृतवान् असि रूपोन्मत्तेन राजेन्द्र तस्माद् वृद्धो भविष्यसि
146,13,na ca bhoktuṃ na ca tyaktuṃ śaknoti viṣayāturaḥ spṛhayan manasaivāste niḥśvāsocchvāsanaṣṭadhīḥ,न च भोक्तुं न च त्यक्तुं शक्नोति विषयातुरः स्पृहयन् मनसैवास्ते निःश्वासोच्छ्वासनष्टधीः
146,14,vṛddhatvam eva maraṇaṃ jīvatām api dehinām tasmāc chīghraṃ prayāhi tvaṃ jarāṃ bhūpātidurdharām,वृद्धत्वम् एव मरणं जीवताम् अपि देहिनाम् तस्माच् छीघ्रं प्रयाहि त्वं जरां भूपातिदुर्धराम्
146,15,etac chrutvā yayātis tu śāpaṃ śukrasya dhīmataḥ kṛtāñjalipuṭo rājā yayātiḥ śukram abravīt,एतच् छ्रुत्वा ययातिस् तु शापं शुक्रस्य धीमतः कृताञ्जलिपुटो राजा ययातिः शुक्रम् अब्रवीत्
146,16,nāparādhye na saṃkupye naivādharmaṃ pravartaye adharmakāriṇaḥ pāpāḥ śāsyā eva mahātmanām,नापराध्ये न संकुप्ये नैवाधर्मं प्रवर्तये अधर्मकारिणः पापाः शास्या एव महात्मनाम्
146,17,dharmam eva carantaṃ vai kathaṃ māṃ śaptavān asi devayānī dvijaśreṣṭha vṛthā māṃ vakti kiṃcana,धर्मम् एव चरन्तं वै कथं मां शप्तवान् असि देवयानी द्विजश्रेष्ठ वृथा मां वक्ति किंचन
146,18,tasmān na mama viprendra śāpaṃ dātuṃ tvam arhasi vidvāṃso 'pi hi nirdoṣe yadi kupyanti mohitāḥ tadā na doṣo mūrkhāṇāṃ dveṣāgnipluṣṭacetasām,तस्मान् न मम विप्रेन्द्र शापं दातुं त्वम् अर्हसि विद्वांसो ऽपि हि निर्दोषे यदि कुप्यन्ति मोहिताः तदा न दोषो मूर्खाणां द्वेषाग्निप्लुष्टचेतसाम्
146,19,yayātivākyāc chukro 'pi sasmāra sutayā kṛtam asakṛd vipriyaṃ tasya divā rātrau pracaṇḍayā,ययातिवाक्याच् छुक्रो ऽपि सस्मार सुतया कृतम् असकृद् विप्रियं तस्य दिवा रात्रौ प्रचण्डया
146,20,gatakopo 'ham ity uktvā kāvyo rājānam abravīt,गतकोपो ऽहम् इत्य् उक्त्वा काव्यो राजानम् अब्रवीत्
146,21,jñātaṃ mayānayākāri vipriyaṃ na vade 'nṛtam śāpasyemaṃ kariṣyāmi śṛṇuṣvānugrahaṃ nṛpa,ज्ञातं मयानयाकारि विप्रियं न वदे ऽनृतम् शापस्येमं करिष्यामि शृणुष्वानुग्रहं नृप
146,22,yasmai putrāya saṃdātuṃ jarām icchasi mānada tasya sā yātv iyaṃ rājañ jarā putrāya madvarāt,यस्मै पुत्राय संदातुं जराम् इच्छसि मानद तस्य सा यात्व् इयं राजञ् जरा पुत्राय मद्वरात्
146,23,punar yayātiḥ śvaśuraṃ śukraṃ prāha vinītavat,पुनर् ययातिः श्वशुरं शुक्रं प्राह विनीतवत्
146,24,yo gṛhṇāti mayā dattāṃ jarāṃ bhaktisamanvitaḥ sa rājā syād daityaguro tad etad anumanyatām,यो गृह्णाति मया दत्तां जरां भक्तिसमन्वितः स राजा स्याद् दैत्यगुरो तद् एतद् अनुमन्यताम्
146,25,yo madvākyaṃ nābhinandet suto daityaguro dṛḍham taṃ śapeyam anujñātra dātavyaiva tvayā guro,यो मद्वाक्यं नाभिनन्देत् सुतो दैत्यगुरो दृढम् तं शपेयम् अनुज्ञात्र दातव्यैव त्वया गुरो
146,26,evam astv iti rājānam uvāca bhṛgunandanaḥ tato yayātiḥ svaṃ putram āhūyedaṃ vaco 'bravīt,एवम् अस्त्व् इति राजानम् उवाच भृगुनन्दनः ततो ययातिः स्वं पुत्रम् आहूयेदं वचो ऽब्रवीत्
146,27,yado gṛhāṇa me śāpāj jarāṃ jātāṃ suto bhavān jyeṣṭhaḥ sarvārthavit prauḍhaḥ putrāṇāṃ dhuri saṃsthitaḥ putrī tenaiva janako yas tadājñāvaśe sthitaḥ,यदो गृहाण मे शापाज् जरां जातां सुतो भवान् ज्येष्ठः सर्वार्थवित् प्रौढः पुत्राणां धुरि संस्थितः पुत्री तेनैव जनको यस् तदाज्ञावशे स्थितः
146,28,nety uvāca yadus tātaṃ yayātiṃ bhūridakṣiṇam yayātiś ca yaduṃ śaptvā turvasuṃ kāmam abravīt,नेत्य् उवाच यदुस् तातं ययातिं भूरिदक्षिणम् ययातिश् च यदुं शप्त्वा तुर्वसुं कामम् अब्रवीत्
146,29,nāgṛhṇāt turvasuś cāpi pitrā dattāṃ jarāṃ tadā taṃ śaptvā cābravīd druhyuṃ gṛhāṇemāṃ jarāṃ mama,नागृह्णात् तुर्वसुश् चापि पित्रा दत्तां जरां तदा तं शप्त्वा चाब्रवीद् द्रुह्युं गृहाणेमां जरां मम
146,30,druhyuś ca naicchat tāṃ dattāṃ jarāṃ rūpavināśinīm anum apy abravīd rājā gṛhāṇemāṃ jarāṃ mama,द्रुह्युश् च नैच्छत् तां दत्तां जरां रूपविनाशिनीम् अनुम् अप्य् अब्रवीद् राजा गृहाणेमां जरां मम
146,31,anur neti tadovāca śaptvā taṃ pūrum abravīt abhinandya tadā pūrur jarāṃ tāṃ jagṛhe pituḥ,अनुर् नेति तदोवाच शप्त्वा तं पूरुम् अब्रवीत् अभिनन्द्य तदा पूरुर् जरां तां जगृहे पितुः
146,32,sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ yāvat prīto 'bhavat pitā yauvane yāni bhogyāni vastūni vividhāni ca,सहस्रम् एकं वर्षाणां यावत् प्रीतो ऽभवत् पिता यौवने यानि भोग्यानि वस्तूनि विविधानि च
146,33,putrayauvanasaṃtuṣṭo yayātir bubhuje sukham tatas tṛpto 'bhavad rājā sarvabhogeṣu nāhuṣaḥ tato harṣāt samāhūya pūruṃ putram athābravīt,पुत्रयौवनसंतुष्टो ययातिर् बुभुजे सुखम् ततस् तृप्तो ऽभवद् राजा सर्वभोगेषु नाहुषः ततो हर्षात् समाहूय पूरुं पुत्रम् अथाब्रवीत्
146,34,tṛpto 'smi sarvabhogeṣu yauvanena tavānagha gṛhāṇa yauvanaṃ putra jarāṃ me dehi kaśmalām,तृप्तो ऽस्मि सर्वभोगेषु यौवनेन तवानघ गृहाण यौवनं पुत्र जरां मे देहि कश्मलाम्
146,35,nety uvāca tadā pūrur jarayā kṣīyate mayā vikārās tāta bhāvānāṃ durnivārāḥ śarīriṇām,नेत्य् उवाच तदा पूरुर् जरया क्षीयते मया विकारास् तात भावानां दुर्निवाराः शरीरिणाम्
146,36,balāt kālāgatā sahyā jarāpy akhiladehibhiḥ sā ced gurūpakārāya gṛhītā tyajyate katham,बलात् कालागता सह्या जराप्य् अखिलदेहिभिः सा चेद् गुरूपकाराय गृहीता त्यज्यते कथम्
146,37,svīkṛtatyāgapāpād dhi dehināṃ maraṇaṃ varam athavā tu jarāṃ rājaṃs tapasā nāśayāmy aham,स्वीकृतत्यागपापाद् धि देहिनां मरणं वरम् अथवा तु जरां राजंस् तपसा नाशयाम्य् अहम्
146,38,evam uktvā tu pitaraṃ yayau gaṅgām anuttamām gautamyā dakṣiṇe pāre tatas tepe tapo mahat,एवम् उक्त्वा तु पितरं ययौ गङ्गाम् अनुत्तमाम् गौतम्या दक्षिणे पारे ततस् तेपे तपो महत्
146,39,tataḥ prīto 'bhavad devaḥ kālena mahatā śivaḥ lokātītamahodāraguṇasanmaṇibhūṣitam kiṃ dadāmīti taṃ prāha pūruṃ sa surasattamaḥ,ततः प्रीतो ऽभवद् देवः कालेन महता शिवः लोकातीतमहोदारगुणसन्मणिभूषितम् किं ददामीति तं प्राह पूरुं स सुरसत्तमः
146,40,śāpaprāptāṃ jarāṃ nātha pitur mama surādhipa tāṃ nāśayasva deveśa pitṛśaptāṃś ca kopataḥ madbhrātṝñ śāpato muktān kuruṣva surapūjita,शापप्राप्तां जरां नाथ पितुर् मम सुराधिप तां नाशयस्व देवेश पितृशप्तांश् च कोपतः मद्भ्रातॄञ् शापतो मुक्तान् कुरुष्व सुरपूजित
146,41,tathety uktvā jagannāthaḥ śāpāj jātāṃ jarāṃ tathā anāśayaj jagannātho bhrātṝṃś cakre viśāpinaḥ,तथेत्य् उक्त्वा जगन्नाथः शापाज् जातां जरां तथा अनाशयज् जगन्नाथो भ्रातॄंश् चक्रे विशापिनः
146,42,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ jarārogavināśanam akālajajarādīnāṃ smaraṇād api nāśanam,ततः प्रभृति तत् तीर्थं जरारोगविनाशनम् अकालजजरादीनां स्मरणाद् अपि नाशनम्
146,43,tannāmnā cāpi vikhyātaṃ kālañjaram udāhṛtam yāyātaṃ nāhuṣaṃ pauraṃ śaukraṃ śārmiṣṭham eva ca,तन्नाम्ना चापि विख्यातं कालञ्जरम् उदाहृतम् यायातं नाहुषं पौरं शौक्रं शार्मिष्ठम् एव च
146,44,evamādīni tīrthāni tatrāṣṭottaram eva ca śataṃ vidyān mahābuddhe sarvasiddhikaraṃ tathā,एवमादीनि तीर्थानि तत्राष्टोत्तरम् एव च शतं विद्यान् महाबुद्धे सर्वसिद्धिकरं तथा
146,45,teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca śravaṇaṃ paṭhanaṃ tathā sarvapāpapraśamanaṃ bhuktimuktipradaṃ bhavet,तेषु स्नानं च दानं च श्रवणं पठनं तथा सर्वपापप्रशमनं भुक्तिमुक्तिप्रदं भवेत्
147,1,apsaroyugam ākhyātam apsarāsaṃgamaṃ tataḥ tīre ca dakṣiṇe puṇyaṃ smaraṇāt subhago bhavet,अप्सरोयुगम् आख्यातम् अप्सरासंगमं ततः तीरे च दक्षिणे पुण्यं स्मरणात् सुभगो भवेत्
147,2,mukto bhavaty asaṃdehaṃ tatra snānādinā naraḥ strī satī saṃgame tasminn ṛtusnātā ca nārada,मुक्तो भवत्य् असंदेहं तत्र स्नानादिना नरः स्त्री सती संगमे तस्मिन्न् ऋतुस्नाता च नारद
147,3,vandhyāpi janayet putraṃ trimāsāt patinā saha snānadānena vartantī nānyathā madvaco bhavet,वन्ध्यापि जनयेत् पुत्रं त्रिमासात् पतिना सह स्नानदानेन वर्तन्ती नान्यथा मद्वचो भवेत्
147,4,apsaroyugam ākhyātaṃ tīrthaṃ yena ca hetunā tatredaṃ kāraṇaṃ vakṣye śṛṇu nārada yatnataḥ,अप्सरोयुगम् आख्यातं तीर्थं येन च हेतुना तत्रेदं कारणं वक्ष्ये शृणु नारद यत्नतः
147,5,spardhāsīn mahatī brahman viśvāmitravasiṣṭhayoḥ tapasyantaṃ gādhisutaṃ brāhmaṇyārthe yatavratam,स्पर्धासीन् महती ब्रह्मन् विश्वामित्रवसिष्ठयोः तपस्यन्तं गाधिसुतं ब्राह्मण्यार्थे यतव्रतम्
147,6,gaṅgādvāre samāsīnaṃ preritendreṇa menakā taṃ gatvā tapaso bhraṣṭaṃ kuru bhadre mamājñayā,गङ्गाद्वारे समासीनं प्रेरितेन्द्रेण मेनका तं गत्वा तपसो भ्रष्टं कुरु भद्रे ममाज्ञया
147,7,tadoktendreṇa sā menā viśvāmitraṃ tapaścyutam kṛtvā kanyāṃ tathā dattvā jagāmendrapuraṃ punaḥ,तदोक्तेन्द्रेण सा मेना विश्वामित्रं तपश्च्युतम् कृत्वा कन्यां तथा दत्त्वा जगामेन्द्रपुरं पुनः
147,8,tasyāṃ gatāyāṃ sasmāra gādhiputro 'khilaṃ kṛtam taṃ tu deśaṃ parityajya tīrthaṃ tu suravallabham,तस्यां गतायां सस्मार गाधिपुत्रो ऽखिलं कृतम् तं तु देशं परित्यज्य तीर्थं तु सुरवल्लभम्
147,9,jagāma dakṣiṇāṃ gaṅgāṃ yatra kālañjaro haraḥ tapasyantaṃ tadovāca punar indraḥ sahasradṛk,जगाम दक्षिणां गङ्गां यत्र कालञ्जरो हरः तपस्यन्तं तदोवाच पुनर् इन्द्रः सहस्रदृक्
147,10,urvaśīṃ ca tato menāṃ rambhāṃ cāpi tilottamām naivety ūcur bhayatrastāḥ punar āha śacīpatiḥ,उर्वशीं च ततो मेनां रम्भां चापि तिलोत्तमाम् नैवेत्य् ऊचुर् भयत्रस्ताः पुनर् आह शचीपतिः
147,11,gambhīrāṃ cātigambhīrām ubhe ye garvite tadā te ūcatur ubhe devaṃ sahasrākṣaṃ puraṃdaram,गम्भीरां चातिगम्भीराम् उभे ये गर्विते तदा ते ऊचतुर् उभे देवं सहस्राक्षं पुरंदरम्
147,12,āvāṃ gatvā tapasyantaṃ gādhiputraṃ mahādyutim cyāvayāvo nṛtyagītai rūpayauvanasaṃpadā,आवां गत्वा तपस्यन्तं गाधिपुत्रं महाद्युतिम् च्यावयावो नृत्यगीतै रूपयौवनसंपदा
147,13,yāsām apāṅge hasite vāci vibhramasaṃpadi nityaṃ vasati pañceṣus tābhiḥ ko 'tra na jīyate,यासाम् अपाङ्गे हसिते वाचि विभ्रमसंपदि नित्यं वसति पञ्चेषुस् ताभिः को ऽत्र न जीयते
147,14,tathety ukte sahasrākṣe te āgatya mahānadīm dadṛśāte tapasyantaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim,तथेत्य् उक्ते सहस्राक्षे ते आगत्य महानदीम् ददृशाते तपस्यन्तं विश्वामित्रं महामुनिम्
147,15,mṛtyor api durādharṣaṃ bhūmistham iva dhūrjaṭim sahasram ekaṃ varṣāṇām īkṣituṃ na ca śaknutaḥ,मृत्योर् अपि दुराधर्षं भूमिस्थम् इव धूर्जटिम् सहस्रम् एकं वर्षाणाम् ईक्षितुं न च शक्नुतः
147,16,dūre sthite nṛtyagītacāṭukārarate tadā vilokya muniśārdūlas tataḥ kopākulo 'bhavat,दूरे स्थिते नृत्यगीतचाटुकाररते तदा विलोक्य मुनिशार्दूलस् ततः कोपाकुलो ऽभवत्
147,17,pratīpācaraṇaṃ dṛṣṭvā krodhaḥ kasya na jāyate nispṛho 'pi mahābāhus tam indraṃ prahasann iva,प्रतीपाचरणं दृष्ट्वा क्रोधः कस्य न जायते निस्पृहो ऽपि महाबाहुस् तम् इन्द्रं प्रहसन्न् इव
147,18,ābhyāṃ muktaḥ sahasrākṣo hy apsarobhyāṃ bruvann iva śaśāpa te sa gādheyo dravarūpe bhaviṣyathaḥ,आभ्यां मुक्तः सहस्राक्षो ह्य् अप्सरोभ्यां ब्रुवन्न् इव शशाप ते स गाधेयो द्रवरूपे भविष्यथः
147,19,dravituṃ māṃ samāyāte yatas tv iha tato laghu tataḥ prasāditas tābhyāṃ śāpamokṣaṃ cakāra saḥ,द्रवितुं मां समायाते यतस् त्व् इह ततो लघु ततः प्रसादितस् ताभ्यां शापमोक्षं चकार सः
147,20,bhavetāṃ divyarūpe vāṃ gaṅgayā saṃgate yadā tacchāpāt te nadīrūpe tatkṣaṇāt saṃbabhūvatuḥ,भवेतां दिव्यरूपे वां गङ्गया संगते यदा तच्छापात् ते नदीरूपे तत्क्षणात् संबभूवतुः
147,21,apsaroyugam ākhyātaṃ nadīdvayam ato 'bhavat tābhyāṃ parasparaṃ cāpi tābhyāṃ gaṅgāsusaṃgamaḥ,अप्सरोयुगम् आख्यातं नदीद्वयम् अतो ऽभवत् ताभ्यां परस्परं चापि ताभ्यां गङ्गासुसंगमः
147,22,sarvalokeṣu vikhyāto bhuktimuktipradaḥ śivaḥ tatrāste dṛṣṭa evāsau sarvasiddhipradāyakaḥ,सर्वलोकेषु विख्यातो भुक्तिमुक्तिप्रदः शिवः तत्रास्ते दृष्ट एवासौ सर्वसिद्धिप्रदायकः
147,23,tatra snātvā tu taṃ dṛṣṭvā mucyate sarvabandhanāt,तत्र स्नात्वा तु तं दृष्ट्वा मुच्यते सर्वबन्धनात्
148,1,koṭitīrtham iti khyātaṃ gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe yasyānusmaraṇād eva sarvapāpaiḥ pramucyate,कोटितीर्थम् इति ख्यातं गङ्गाया दक्षिणे तटे यस्यानुस्मरणाद् एव सर्वपापैः प्रमुच्यते
148,2,yatra koṭīśvaro devaḥ sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet koṭidvayaṃ tatra pūrṇaṃ tīrthānāṃ śubhadāyinām,यत्र कोटीश्वरो देवः सर्वं कोटिगुणं भवेत् कोटिद्वयं तत्र पूर्णं तीर्थानां शुभदायिनाम्
148,3,tatra vyuṣṭiṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada tanmanāḥ kaṇvasya tu suto jyeṣṭho bāhlīka iti viśrutaḥ,तत्र व्युष्टिं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद तन्मनाः कण्वस्य तु सुतो ज्येष्ठो बाह्लीक इति विश्रुतः
148,4,kāṇvaś ceti janaiḥ khyāto vedavedāṅgapāragaḥ iṣṭīḥ pārvāyaṇānīr yāḥ sabhāryo vedapāragaḥ,काण्वश् चेति जनैः ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः इष्टीः पार्वायणानीर् याः सभार्यो वेदपारगः
148,5,kurvann āste sa gautamyās tīrastho lokapūjitaḥ prātaḥkāle sabhāryo 'sau juhvad agnau samāhitaḥ,कुर्वन्न् आस्ते स गौतम्यास् तीरस्थो लोकपूजितः प्रातःकाले सभार्यो ऽसौ जुह्वद् अग्नौ समाहितः
148,6,sarvadāste kadācit tu havanāya samudyataḥ ekāhutiṃ sa hutvā tu samiddhe havyavāhane,सर्वदास्ते कदाचित् तु हवनाय समुद्यतः एकाहुतिं स हुत्वा तु समिद्धे हव्यवाहने
148,7,āhutyantaradānāya havir dravyaṃ kare 'grahīt etasminn antare vahnir upaśānto 'bhavat tadā,आहुत्यन्तरदानाय हविर् द्रव्यं करे ऽग्रहीत् एतस्मिन्न् अन्तरे वह्निर् उपशान्तो ऽभवत् तदा
148,8,tataś cintāparaḥ kāṇvaḥ kartavyaṃ kiṃ bhaved iti antar vicārayām āsa viṣādaṃ paramaṃ gataḥ,ततश् चिन्तापरः काण्वः कर्तव्यं किं भवेद् इति अन्तर् विचारयाम् आस विषादं परमं गतः
148,9,āhutyoś ca dvayor madhya upaśānto hutāśanaḥ agnyantaram upādeyaṃ vaidikaṃ laukikaṃ tathā,आहुत्योश् च द्वयोर् मध्य उपशान्तो हुताशनः अग्न्यन्तरम् उपादेयं वैदिकं लौकिकं तथा
148,10,kva hoṣyaṃ syād dvitīyaṃ tu āhutyantaram eva ca evaṃ mīmāṃsamāne tu daivī vāg abravīt tadā,क्व होष्यं स्याद् द्वितीयं तु आहुत्यन्तरम् एव च एवं मीमांसमाने तु दैवी वाग् अब्रवीत् तदा
148,11,agnyantaraṃ naiva te 'tra upādeyaṃ bhaviṣyati yāni tatra bhaviṣyanti śakalāni samīpataḥ,अग्न्यन्तरं नैव ते ऽत्र उपादेयं भविष्यति यानि तत्र भविष्यन्ति शकलानि समीपतः
148,12,ardhadagdheṣu kāṣṭheṣu viprarāja prahūyatām nety uvāca tadā kāṇvaḥ saiva vāg abravīt punaḥ,अर्धदग्धेषु काष्ठेषु विप्रराज प्रहूयताम् नेत्य् उवाच तदा काण्वः सैव वाग् अब्रवीत् पुनः
148,13,agneḥ putro hiraṇyas tu pitā putraḥ sa eva tu putre dattaṃ priyāyaiva pituḥ prītyai bhaviṣyati,अग्नेः पुत्रो हिरण्यस् तु पिता पुत्रः स एव तु पुत्रे दत्तं प्रियायैव पितुः प्रीत्यै भविष्यति
148,14,pitre deyaṃ sute dadyāt koṭiprītiguṇaṃ bhavet daivī vāg abravīd evaṃ tataḥ sarve maharṣayaḥ,पित्रे देयं सुते दद्यात् कोटिप्रीतिगुणं भवेत् दैवी वाग् अब्रवीद् एवं ततः सर्वे महर्षयः
148,15,niścitya dharmasarvasvaṃ tathā cakrur yathoditam etaj jñātvā jagaty atra putre dattaṃ pitur bhavet,निश्चित्य धर्मसर्वस्वं तथा चक्रुर् यथोदितम् एतज् ज्ञात्वा जगत्य् अत्र पुत्रे दत्तं पितुर् भवेत्
148,16,apatyādyupakāreṇa pitroḥ prītir yathā bhavet tathā nānyena kenāpi jagaty etad dhi viśrutam,अपत्याद्युपकारेण पित्रोः प्रीतिर् यथा भवेत् तथा नान्येन केनापि जगत्य् एतद् धि विश्रुतम्
148,17,suprasiddhaṃ jagaty etat sarvalokeṣu pūjitam tasmin datte bhavet puṇyaṃ sarvaṃ koṭiguṇaṃ suta,सुप्रसिद्धं जगत्य् एतत् सर्वलोकेषु पूजितम् तस्मिन् दत्ते भवेत् पुण्यं सर्वं कोटिगुणं सुत
148,18,manoglāninivṛttiś ca jāyate ca mahat sukham punar apy āha sā vāṇī kāṇve 'smiṃs tīrtha uttame,मनोग्लानिनिवृत्तिश् च जायते च महत् सुखम् पुनर् अप्य् आह सा वाणी काण्वे ऽस्मिंस् तीर्थ उत्तमे
148,19,abhavat tan mahat tīrthaṃ kāṇva puṇyaprabhāvataḥ lokatrayāśrayāśeṣatīrthebhyo 'pi mahāphalam,अभवत् तन् महत् तीर्थं काण्व पुण्यप्रभावतः लोकत्रयाश्रयाशेषतीर्थेभ्यो ऽपि महाफलम्
148,20,snānadānādikaṃ kiṃcid bhaktyā kurvan samāhitaḥ phalaṃ prāpsyasy aśeṣeṇa sarvaṃ koṭiguṇaṃ mune,स्नानदानादिकं किंचिद् भक्त्या कुर्वन् समाहितः फलं प्राप्स्यस्य् अशेषेण सर्वं कोटिगुणं मुने
148,21,yat kiṃcit kriyate cātra snānadānādikaṃ naraiḥ sarvaṃ koṭiguṇaṃ vidyāt koṭitīrthaṃ tato viduḥ,यत् किंचित् क्रियते चात्र स्नानदानादिकं नरैः सर्वं कोटिगुणं विद्यात् कोटितीर्थं ततो विदुः
148,22,yatraitad vṛttam āgneyaṃ kāṇvaṃ pautraṃ hiraṇyakam vāṇīsaṃjñaṃ koṭitīrthaṃ koṭitīrthaphalaṃ yataḥ,यत्रैतद् वृत्तम् आग्नेयं काण्वं पौत्रं हिरण्यकम् वाणीसंज्ञं कोटितीर्थं कोटितीर्थफलं यतः
148,23,koṭitīrthasya māhātmyam atra vaktuṃ na śakyate vācaspatiprabhṛtibhir athavānyaiḥ surair api,कोटितीर्थस्य माहात्म्यम् अत्र वक्तुं न शक्यते वाचस्पतिप्रभृतिभिर् अथवान्यैः सुरैर् अपि
148,24,yatrānuṣṭhīyamānaṃ hi sarvaṃ karma yathā tathā godāvaryāḥ prasādena sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet,यत्रानुष्ठीयमानं हि सर्वं कर्म यथा तथा गोदावर्याः प्रसादेन सर्वं कोटिगुणं भवेत्
148,25,koṭitīrthe dvijāgryāya gām ekāṃ yaḥ prayacchati tasya tīrthasya māhātmyād gokoṭiphalam aśnute,कोटितीर्थे द्विजाग्र्याय गाम् एकां यः प्रयच्छति तस्य तीर्थस्य माहात्म्याद् गोकोटिफलम् अश्नुते
148,26,tasmiṃs tīrthe śucir bhūtvā bhūmidānaṃ karoti yaḥ śraddhāyuktena manasā syāt tatkoṭiguṇottaram,तस्मिंस् तीर्थे शुचिर् भूत्वा भूमिदानं करोति यः श्रद्धायुक्तेन मनसा स्यात् तत्कोटिगुणोत्तरम्
148,27,sarvatra gautamītīre pitṝṇāṃ dānam uttamam viśeṣataḥ koṭitīrthe tad anantaphalapradam atraikanyūnapañcāśat tīrthāni munayo viduḥ,सर्वत्र गौतमीतीरे पितॄणां दानम् उत्तमम् विशेषतः कोटितीर्थे तद् अनन्तफलप्रदम् अत्रैकन्यूनपञ्चाशत् तीर्थानि मुनयो विदुः
149,1,nārasiṃham iti khyātaṃ gaṅgāyā uttare taṭe tasyānubhāvaṃ vakṣyāmi sarvarakṣāvidhāyakam,नारसिंहम् इति ख्यातं गङ्गाया उत्तरे तटे तस्यानुभावं वक्ष्यामि सर्वरक्षाविधायकम्
149,2,hiraṇyakaśipuḥ pūrvam abhavad balināṃ varaḥ tapasā vikrameṇāpi devānām aparājitaḥ,हिरण्यकशिपुः पूर्वम् अभवद् बलिनां वरः तपसा विक्रमेणापि देवानाम् अपराजितः
149,3,haribhaktātmajadveṣakaluṣīkṛtamānasaḥ āvirbhūya sabhāstambhād viśvātmatvaṃ pradarśayan,हरिभक्तात्मजद्वेषकलुषीकृतमानसः आविर्भूय सभास्तम्भाद् विश्वात्मत्वं प्रदर्शयन्
149,4,taṃ hatvā narasiṃhas tatsainyam adrāvayat tadā sarvān hatvā mahādaityān krameṇājau mahāmṛgaḥ,तं हत्वा नरसिंहस् तत्सैन्यम् अद्रावयत् तदा सर्वान् हत्वा महादैत्यान् क्रमेणाजौ महामृगः
149,5,rasātalasthāñ śatrūṃś ca jitvā svarlokam īyivān tatra jitvā bhuvaṃ gatvā daityān hatvā nagasthitān,रसातलस्थाञ् शत्रूंश् च जित्वा स्वर्लोकम् ईयिवान् तत्र जित्वा भुवं गत्वा दैत्यान् हत्वा नगस्थितान्
149,6,samudrasthān nadīsaṃsthān grāmasthān vanavāsinaḥ nānārūpadharān daityān nijaghāna mṛgākṛtiḥ,समुद्रस्थान् नदीसंस्थान् ग्रामस्थान् वनवासिनः नानारूपधरान् दैत्यान् निजघान मृगाकृतिः
149,7,ākāśagān vāyusaṃsthāñ jyotirlokam upāgatān vajrapātādhikanakhaḥ samuddhūtamahāsaṭaḥ,आकाशगान् वायुसंस्थाञ् ज्योतिर्लोकम् उपागतान् वज्रपाताधिकनखः समुद्धूतमहासटः
149,8,daityagarbhasrāvigarjī nirjitāśeṣarākṣasaḥ mahānādair vīkṣitaiś ca pralayānalasaṃnibhaiḥ,दैत्यगर्भस्राविगर्जी निर्जिताशेषराक्षसः महानादैर् वीक्षितैश् च प्रलयानलसंनिभैः
149,9,capeṭair aṅgavikṣepair asurān paryacūrṇayat evaṃ hatvā bahuvidhān gautamīm agamad dhariḥ,चपेटैर् अङ्गविक्षेपैर् असुरान् पर्यचूर्णयत् एवं हत्वा बहुविधान् गौतमीम् अगमद् धरिः
149,10,svapadāmbujasaṃbhūtāṃ manonayananandinīm tatrāmbarya iti khyāto daṇḍakādhipate ripuḥ,स्वपदाम्बुजसंभूतां मनोनयननन्दिनीम् तत्राम्बर्य इति ख्यातो दण्डकाधिपते रिपुः
149,11,devānāṃ durjayo yoddhā balena mahatāvṛtaḥ tenābhavan mahāraudraṃ bhīṣaṇaṃ lomaharṣaṇam,देवानां दुर्जयो योद्धा बलेन महतावृतः तेनाभवन् महारौद्रं भीषणं लोमहर्षणम्
149,12,śastrāstravarṣaṇaṃ yuddhaṃ hariṇā daityasūnunā nijaghāna hariḥ śrīmāṃs taṃ ripuṃ hy uttare taṭe,शस्त्रास्त्रवर्षणं युद्धं हरिणा दैत्यसूनुना निजघान हरिः श्रीमांस् तं रिपुं ह्य् उत्तरे तटे
149,13,gaṅgāyāṃ nārasiṃhaṃ tu tīrthaṃ trailokyaviśrutam snānadānādikaṃ tatra sarvapāpagrahārdanam,गङ्गायां नारसिंहं तु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् स्नानदानादिकं तत्र सर्वपापग्रहार्दनम्
149,14,sarvarakṣākaraṃ nityaṃ jarāmaraṇavāraṇam yathā surāṇāṃ sarveṣāṃ na kopi hariṇā samaḥ,सर्वरक्षाकरं नित्यं जरामरणवारणम् यथा सुराणां सर्वेषां न कोपि हरिणा समः
149,15,tīrthānām apy aśeṣāṇāṃ tathā tat tīrtham uttamam tatra tīrthe naraḥ snātvā kuryān nṛharipūjanam,तीर्थानाम् अप्य् अशेषाणां तथा तत् तीर्थम् उत्तमम् तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा कुर्यान् नृहरिपूजनम्
149,16,svarge martye tale vāpi tasya kiṃcin na durlabham ityādy aṣṭau mune tatra mahātīrthāni nārada,स्वर्गे मर्त्ये तले वापि तस्य किंचिन् न दुर्लभम् इत्याद्य् अष्टौ मुने तत्र महातीर्थानि नारद
149,17,pṛthak pṛthak tīrthakoṭiphalam āhur manīṣiṇaḥ aśraddhayāpi yannāmni smṛte sarvāghasaṃkṣayaḥ,पृथक् पृथक् तीर्थकोटिफलम् आहुर् मनीषिणः अश्रद्धयापि यन्नाम्नि स्मृते सर्वाघसंक्षयः
149,18,bhavet sākṣān nṛsiṃho 'sau sarvadā yatra saṃsthitaḥ tat tīrthasevāsaṃjātaṃ phalaṃ kair iha varṇyate,भवेत् साक्षान् नृसिंहो ऽसौ सर्वदा यत्र संस्थितः तत् तीर्थसेवासंजातं फलं कैर् इह वर्ण्यते
149,19,yathā na devo nṛharer adhikaḥ kvāpi vartate tathā nṛsiṃhatīrthena samaṃ tīrthaṃ na kutracit,यथा न देवो नृहरेर् अधिकः क्वापि वर्तते तथा नृसिंहतीर्थेन समं तीर्थं न कुत्रचित्
150,1,paiśācaṃ tīrtham ākhyātaṃ gaṅgāyā uttare taṭe piśācatvāt purā vipro muktim āpa mahāmate,पैशाचं तीर्थम् आख्यातं गङ्गाया उत्तरे तटे पिशाचत्वात् पुरा विप्रो मुक्तिम् आप महामते
150,2,suyavasyātmajo loke jīgartir iti viśrutaḥ kuṭumbabhāraduḥkhārto durbhikṣeṇa tu pīḍitaḥ,सुयवस्यात्मजो लोके जीगर्तिर् इति विश्रुतः कुटुम्बभारदुःखार्तो दुर्भिक्षेण तु पीडितः
150,3,madhyamaṃ tu śunaḥśepaṃ putraṃ brahmavidāṃ varam vikrītavān kṣatriyāya vadhāya bahulair dhanaiḥ,मध्यमं तु शुनःशेपं पुत्रं ब्रह्मविदां वरम् विक्रीतवान् क्षत्रियाय वधाय बहुलैर् धनैः
150,4,kiṃ nāmāpadgataḥ pāpaṃ nācaraty api paṇḍitaḥ śamitṛtve dhanaṃ cāpi jagṛhe bahulaṃ muniḥ,किं नामापद्गतः पापं नाचरत्य् अपि पण्डितः शमितृत्वे धनं चापि जगृहे बहुलं मुनिः
150,5,vidāraṇārthaṃ ca dhanaṃ jagṛhe brāhmaṇādhamaḥ tato 'pratisamādheyamahāroganipīḍitaḥ,विदारणार्थं च धनं जगृहे ब्राह्मणाधमः ततो ऽप्रतिसमाधेयमहारोगनिपीडितः
150,6,sa mṛtaḥ kālaparyāye narakeṣv atha pātitaḥ bhogād ṛte na kṣayo 'sti prāktanānām ihāṃhasām,स मृतः कालपर्याये नरकेष्व् अथ पातितः भोगाद् ऋते न क्षयो ऽस्ति प्राक्तनानाम् इहांहसाम्
150,7,kiṃkarair yamavākyena bahuyonyantaraṃ gataḥ tataḥ piśāco hy abhavad dāruṇo dāruṇākṛtiḥ,किंकरैर् यमवाक्येन बहुयोन्यन्तरं गतः ततः पिशाचो ह्य् अभवद् दारुणो दारुणाकृतिः
150,8,śuṣkakāṣṭheṣv athāraṇye nirjale nirjane tathā grīṣme grīṣmadavavyāpte kṣipyate yamakiṃkaraiḥ,शुष्ककाष्ठेष्व् अथारण्ये निर्जले निर्जने तथा ग्रीष्मे ग्रीष्मदवव्याप्ते क्षिप्यते यमकिंकरैः
150,9,kanyāputramahīvājigavāṃ vikrayakāriṇaḥ narakān na nivartante yāvad ābhūtasaṃplavam,कन्यापुत्रमहीवाजिगवां विक्रयकारिणः नरकान् न निवर्तन्ते यावद् आभूतसंप्लवम्
150,10,svakṛtāghavipākena dāruṇair yamakiṃkaraiḥ saṃghāte pacyamāno 'sau rurodoccaiḥ kṛtaṃ smaran,स्वकृताघविपाकेन दारुणैर् यमकिंकरैः संघाते पच्यमानो ऽसौ रुरोदोच्चैः कृतं स्मरन्
150,11,pathi gacchan kadācit sa jīgarter madhyamaḥ sutaḥ śuśrāva rudato vāṇīṃ piśācasya muhur muhuḥ,पथि गच्छन् कदाचित् स जीगर्तेर् मध्यमः सुतः शुश्राव रुदतो वाणीं पिशाचस्य मुहुर् मुहुः
150,12,putrakretur brahmahantur jīgartes tu pitus tadā pāpinaḥ putravikretur brahmahantuḥ pituś ca tām,पुत्रक्रेतुर् ब्रह्महन्तुर् जीगर्तेस् तु पितुस् तदा पापिनः पुत्रविक्रेतुर् ब्रह्महन्तुः पितुश् च ताम्
150,13,śunaḥśepas tadovāca ko bhavān atiduḥkhitaḥ jīgartir abravīd duḥkhāc chunaḥśepapitā hy aham,शुनःशेपस् तदोवाच को भवान् अतिदुःखितः जीगर्तिर् अब्रवीद् दुःखाच् छुनःशेपपिता ह्य् अहम्
150,14,pāpīyasīṃ kriyāṃ kṛtvā yoniṃ prāpto 'smi dāruṇām narakeṣv atha pakvaś ca punaḥ prāpto 'ntarālakam ye ye duṣkṛtakarmāṇas teṣāṃ teṣām iyaṃ gatiḥ,पापीयसीं क्रियां कृत्वा योनिं प्राप्तो ऽस्मि दारुणाम् नरकेष्व् अथ पक्वश् च पुनः प्राप्तो ऽन्तरालकम् ये ये दुष्कृतकर्माणस् तेषां तेषाम् इयं गतिः
150,23,jīgartiputras tam uvāca duḥkhāt so 'haṃ sutas te mama doṣeṇa tāta vikrītvā māṃ narakān evam āptas tataḥ kariṣye svargataṃ tvām idānīm BrP_150.15 evaṃ pratijñāya sa gādhiputra putratvam āpto 'tha munipravīraḥ gaṅgām abhidhyāya pituś ca lokān anuttamān īhamāno jagāma BrP_150.16 aśeṣaduḥkhānaladhūpitānāṃ nimajjatāṃ mohamahāsamudre śarīriṇāṃ nānyad aho trilokyām ālambanaṃ viṣṇupadīṃ vihāya BrP_150.17 evaṃ viniścitya munir mahātmā samuddidhīrṣuḥ pitaraṃ sa durgateḥ śucis tato gautamīm āśu gatvā tatra snātvā saṃsmarañ chaṃbhuviṣṇū BrP_150.18 dadau jalaṃ pretarūpāya pitre piśācarūpāya suduḥkhitāya taddānamātreṇa tadaiva pūto jīgartir āvāpa vapuḥ supuṇyam BrP_150.19 vimānayuktaḥ surasaṃghajuṣṭaṃ viṣṇoḥ padaṃ prāpa sutaprabhāvāt gaṅgāprabhāvāc ca hareś ca śaṃbhor vidhātur arkāyutatulyatejāḥ BrP_150.20 tataḥ prabhṛty etad atiprasiddhaṃ paiśācanāśaṃ ca mahāgadaṃ ca mahānti pāpāni ca nāśam āśu prayānti yasya smaraṇena puṃsām BrP_150.21 tīrthasya cedaṃ gaditaṃ tavādya māhātmyam etat triśatāni yatra tīrthāny athānyāni bhavanti bhukti muktipradāyīni kim anyad atra BrP_150.22 sarvasiddhidam ākhyātam ityādy atra śatatrayam tīrthānāṃ munijuṣṭānāṃ smaraṇād apy abhīṣṭadam,जीगर्तिपुत्रस् तम् उवाच दुःखात् सो ऽहं सुतस् ते मम दोषेण तात विक्रीत्वा मां नरकान् एवम् आप्तस् ततः करिष्ये स्वर्गतं त्वाम् इदानीम् ब्र्प्_१५०.१५ एवं प्रतिज्ञाय स गाधिपुत्र पुत्रत्वम् आप्तो ऽथ मुनिप्रवीरः गङ्गाम् अभिध्याय पितुश् च लोकान् अनुत्तमान् ईहमानो जगाम ब्र्प्_१५०.१६ अशेषदुःखानलधूपितानां निमज्जतां मोहमहासमुद्रे शरीरिणां नान्यद् अहो त्रिलोक्याम् आलम्बनं विष्णुपदीं विहाय ब्र्प्_१५०.१७ एवं विनिश्चित्य मुनिर् महात्मा समुद्दिधीर्षुः पितरं स दुर्गतेः शुचिस् ततो गौतमीम् आशु गत्वा तत्र स्नात्वा संस्मरञ् छंभुविष्णू ब्र्प्_१५०.१८ ददौ जलं प्रेतरूपाय पित्रे पिशाचरूपाय सुदुःखिताय तद्दानमात्रेण तदैव पूतो जीगर्तिर् आवाप वपुः सुपुण्यम् ब्र्प्_१५०.१९ विमानयुक्तः सुरसंघजुष्टं विष्णोः पदं प्राप सुतप्रभावात् गङ्गाप्रभावाच् च हरेश् च शंभोर् विधातुर् अर्कायुततुल्यतेजाः ब्र्प्_१५०.२० ततः प्रभृत्य् एतद् अतिप्रसिद्धं पैशाचनाशं च महागदं च महान्ति पापानि च नाशम् आशु प्रयान्ति यस्य स्मरणेन पुंसाम् ब्र्प्_१५०.२१ तीर्थस्य चेदं गदितं तवाद्य माहात्म्यम् एतत् त्रिशतानि यत्र तीर्थान्य् अथान्यानि भवन्ति भुक्ति मुक्तिप्रदायीनि किम् अन्यद् अत्र ब्र्प्_१५०.२२ सर्वसिद्धिदम् आख्यातम् इत्याद्य् अत्र शतत्रयम् तीर्थानां मुनिजुष्टानां स्मरणाद् अप्य् अभीष्टदम्
151,1,nimnabhedam iti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam gaṅgāyā uttare pāre tīrthaṃ trailokyaviśrutam,निम्नभेदम् इति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम् गङ्गाया उत्तरे पारे तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
151,2,yasya saṃsmaraṇenāpi sarvapāpakṣayo bhavet vedadvīpaś ca tatraiva darśanād vedavid bhavet,यस्य संस्मरणेनापि सर्वपापक्षयो भवेत् वेदद्वीपश् च तत्रैव दर्शनाद् वेदविद् भवेत्
151,3,urvaśīṃ cakame rājā ailaḥ paramadhārmikaḥ ko na moham upāyāti vilokya madirekṣaṇām,उर्वशीं चकमे राजा ऐलः परमधार्मिकः को न मोहम् उपायाति विलोक्य मदिरेक्षणाम्
151,4,sā prāyād yatra rājāsau ghṛtaṃ stokaṃ samaśnute ānagnadarśanāt kṛtvā tasyāḥ kālāvadhiṃ nṛpaḥ,सा प्रायाद् यत्र राजासौ घृतं स्तोकं समश्नुते आनग्नदर्शनात् कृत्वा तस्याः कालावधिं नृपः
151,5,tāṃ svīcakāra lalanāṃ yūnāṃ ramyāṃ navāṃ navām suptāyāṃ śayane tasyāṃ samuttasthau purūravāḥ,तां स्वीचकार ललनां यूनां रम्यां नवां नवाम् सुप्तायां शयने तस्यां समुत्तस्थौ पुरूरवाः
151,6,vilokya taṃ vivasanaṃ tadaivāsau vinirgatā vidyuccañcalacittānāṃ kva sthairyaṃ nanu yoṣitām,विलोक्य तं विवसनं तदैवासौ विनिर्गता विद्युच्चञ्चलचित्तानां क्व स्थैर्यं ननु योषिताम्
151,7,īkṣāṃ cakre sa śarvaryāṃ vivastro vismito mahān etasminn antare rājā yuddhāyāgād ripūn prati,ईक्षां चक्रे स शर्वर्यां विवस्त्रो विस्मितो महान् एतस्मिन्न् अन्तरे राजा युद्धायागाद् रिपून् प्रति
151,8,tāñ jitvā punar apy āgād devalokaṃ supūjitam sa cāgatya mahārājo vasiṣṭhāc ca purodhasaḥ,ताञ् जित्वा पुनर् अप्य् आगाद् देवलोकं सुपूजितम् स चागत्य महाराजो वसिष्ठाच् च पुरोधसः
151,9,urvaśyā gamanaṃ śrutvā tato duḥkhasamanvitaḥ na juhoti na cāśnāti na śṛṇoti na paśyati,उर्वश्या गमनं श्रुत्वा ततो दुःखसमन्वितः न जुहोति न चाश्नाति न शृणोति न पश्यति
151,10,etasminn antare tatra mṛtāvasthaṃ nṛpottamam bodhayām āsa vākyaiś ca hetubhūtaiḥ purohitaḥ,एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र मृतावस्थं नृपोत्तमम् बोधयाम् आस वाक्यैश् च हेतुभूतैः पुरोहितः
151,11,sā mṛtādya mahārāja mā vyathasva mahāmate evaṃ sthitaṃ tu mā tvāṃ vai aśivāḥ spṛśyur āśugāḥ,सा मृताद्य महाराज मा व्यथस्व महामते एवं स्थितं तु मा त्वां वै अशिवाः स्पृश्युर् आशुगाः
151,12,na vai straiṇāni jānīṣe hṛdayāni mahāmate śālāvṛkāṇāṃ yādṝṃśi tasmāt tvaṃ bhūpa mā śucaḥ,न वै स्त्रैणानि जानीषे हृदयानि महामते शालावृकाणां यादॄंशि तस्मात् त्वं भूप मा शुचः
151,13,ko nāma loke rājendra kāminībhir na vañcitaḥ vañcakatvaṃ nṛśaṃsatvaṃ cañcalatvaṃ kuśīlatā,को नाम लोके राजेन्द्र कामिनीभिर् न वञ्चितः वञ्चकत्वं नृशंसत्वं चञ्चलत्वं कुशीलता
151,14,iti svābhāvikaṃ yāsāṃ tāḥ kathaṃ sukhahetavaḥ kālena ko na nihataḥ ko 'rthī gauravam āgataḥ,इति स्वाभाविकं यासां ताः कथं सुखहेतवः कालेन को न निहतः को ऽर्थी गौरवम् आगतः
151,15,śriyā na bhrāmitaḥ ko vā yoṣidbhiḥ ko na khaṇḍitaḥ svapnamāyopamā rājan madaviplutacetasaḥ,श्रिया न भ्रामितः को वा योषिद्भिः को न खण्डितः स्वप्नमायोपमा राजन् मदविप्लुतचेतसः
151,16,sukhāya yoṣitaḥ kasya jñātvaitad vijvaro bhava vihāya śaṃkaraṃ viṣṇuṃ gautamīṃ vā mahāmate duḥkhināṃ śaraṇaṃ nānyad vidyate bhuvanatraye,सुखाय योषितः कस्य ज्ञात्वैतद् विज्वरो भव विहाय शंकरं विष्णुं गौतमीं वा महामते दुःखिनां शरणं नान्यद् विद्यते भुवनत्रये
151,17,etac chrutvā tato rājā duḥkhaṃ saṃhṛtya yatnataḥ gautamyā madhyasaṃstho 'sāv ailaḥ paramadhārmikaḥ,एतच् छ्रुत्वा ततो राजा दुःखं संहृत्य यत्नतः गौतम्या मध्यसंस्थो ऽसाव् ऐलः परमधार्मिकः
151,18,tatra cārādhayām āsa śivaṃ devaṃ janārdanam brahmāṇaṃ bhāskaraṃ gaṅgāṃ devān anyāṃś ca yatnataḥ,तत्र चाराधयाम् आस शिवं देवं जनार्दनम् ब्रह्माणं भास्करं गङ्गां देवान् अन्यांश् च यत्नतः
151,19,yo vipanno na tīrthāni devatāś ca na sevate sa kālavaśago jantuḥ kāṃ daśām anuyāsyati,यो विपन्नो न तीर्थानि देवताश् च न सेवते स कालवशगो जन्तुः कां दशाम् अनुयास्यति
151,20,tadīśvaraikaśaraṇo gautamīsevanotsukaḥ parāṃ śraddhām upagataḥ saṃsārāsthāparāṅmukhaḥ,तदीश्वरैकशरणो गौतमीसेवनोत्सुकः परां श्रद्धाम् उपगतः संसारास्थापराङ्मुखः
151,21,īje yajñāṃś ca bahulān ṛtvigbhir bahudakṣiṇān vedadvīpo 'bhavat tena yajñadvīpaḥ sa ucyate,ईजे यज्ञांश् च बहुलान् ऋत्विग्भिर् बहुदक्षिणान् वेदद्वीपो ऽभवत् तेन यज्ञद्वीपः स उच्यते
151,22,paurṇamāsyāṃ tu śarvaryāṃ tatrāyāti sadorvaśī tasya dīpasya yaḥ kuryāt pradakṣiṇam atho naraḥ,पौर्णमास्यां तु शर्वर्यां तत्रायाति सदोर्वशी तस्य दीपस्य यः कुर्यात् प्रदक्षिणम् अथो नरः
151,23,pradakṣiṇīkṛtā tena pṛthivī sāgarāmbarā vedānāṃ smaraṇaṃ tatra yajñānāṃ smaraṇaṃ tathā,प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी सागराम्बरा वेदानां स्मरणं तत्र यज्ञानां स्मरणं तथा
151,24,sukṛtī tatra yaḥ kuryād vedayajñaphalaṃ labhet ailatīrthaṃ tu taj jñeyaṃ tad eva ca purūravam,सुकृती तत्र यः कुर्याद् वेदयज्ञफलं लभेत् ऐलतीर्थं तु तज् ज्ञेयं तद् एव च पुरूरवम्
151,25,vāsiṣṭhaṃ cāpi tat tu syān nimnabhedaṃ tad ucyate aile rājñi na kiṃcit syān nimnaṃ sarveṣu karmasu,वासिष्ठं चापि तत् तु स्यान् निम्नभेदं तद् उच्यते ऐले राज्ञि न किंचित् स्यान् निम्नं सर्वेषु कर्मसु
151,26,yad etan nimnam urvaśyāṃ sarvabhāvena vartanam tac cāpi bheditaṃ nimnaṃ vasiṣṭhena ca gaṅgayā,यद् एतन् निम्नम् उर्वश्यां सर्वभावेन वर्तनम् तच् चापि भेदितं निम्नं वसिष्ठेन च गङ्गया
151,27,nimnabhedam abhūt tena dṛṣṭādṛṣṭeṣṭasiddhidam tatra sapta śatāny āhus tīrthāni guṇavanti ca,निम्नभेदम् अभूत् तेन दृष्टादृष्टेष्टसिद्धिदम् तत्र सप्त शतान्य् आहुस् तीर्थानि गुणवन्ति च
151,28,teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam snānaṃ kṛtvā nimnabhede yaḥ paśyati surān imān,तेषु स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम् स्नानं कृत्वा निम्नभेदे यः पश्यति सुरान् इमान्
151,29,iha cāmutra vā nimnaṃ na kiṃcit tasya vidyate sarvonnatim avāpyāsau modate divi śakravat,इह चामुत्र वा निम्नं न किंचित् तस्य विद्यते सर्वोन्नतिम् अवाप्यासौ मोदते दिवि शक्रवत्
152,1,nandītaṭam iti khyātaṃ tīrthaṃ vedavido viduḥ tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada,नन्दीतटम् इति ख्यातं तीर्थं वेदविदो विदुः तस्य प्रभावं वक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद
152,2,atriputro mahātejāś candramā iti viśrutaḥ sarvān vedāṃś ca vidhivad dhanurvedaṃ yathāvidhi,अत्रिपुत्रो महातेजाश् चन्द्रमा इति विश्रुतः सर्वान् वेदांश् च विधिवद् धनुर्वेदं यथाविधि
152,3,adhītya jīvāt sarvāś ca vidyāś cānyā mahāmate gurupūjāṃ karomīti jīvam āha sa candramāḥ bṛhaspatis tadā prāha candraṃ śiṣyaṃ mudānvitaḥ,अधीत्य जीवात् सर्वाश् च विद्याश् चान्या महामते गुरुपूजां करोमीति जीवम् आह स चन्द्रमाः बृहस्पतिस् तदा प्राह चन्द्रं शिष्यं मुदान्वितः
152,4,mama priyā tu jānīte tārā ratisamaprabhā,मम प्रिया तु जानीते तारा रतिसमप्रभा
152,5,praṣṭuṃ tāṃ ca tadā prāyād antar veśma sa candramāḥ tārāṃ tārāmukhīṃ dṛṣṭvā jagṛhe tāṃ kareṇa saḥ,प्रष्टुं तां च तदा प्रायाद् अन्तर् वेश्म स चन्द्रमाः तारां तारामुखीं दृष्ट्वा जगृहे तां करेण सः
152,6,svaveśma prati tāṃ lobhād balād ākarṣayat tadā tāvad dhairyanidhir jñānī matimān vijitendriyaḥ,स्ववेश्म प्रति तां लोभाद् बलाद् आकर्षयत् तदा तावद् धैर्यनिधिर् ज्ञानी मतिमान् विजितेन्द्रियः
152,7,yāvan na kāminīnetravāgurābhir nibadhyate viśeṣato rahaḥsaṃsthāṃ kāminīm āyatekṣaṇām,यावन् न कामिनीनेत्रवागुराभिर् निबध्यते विशेषतो रहःसंस्थां कामिनीम् आयतेक्षणाम्
152,8,vilokya na mano yāti kasya kāmeṣu vaśyatām ata evānyapuruṣadarśanaṃ na kadācana,विलोक्य न मनो याति कस्य कामेषु वश्यताम् अत एवान्यपुरुषदर्शनं न कदाचन
152,9,kulavadhvā rahaḥ kāryaṃ bhītayā śīlavipluteḥ vijñāya tat parijanāt sahasotthāya nirgataḥ,कुलवध्वा रहः कार्यं भीतया शीलविप्लुतेः विज्ञाय तत् परिजनात् सहसोत्थाय निर्गतः
152,10,dṛṣṭvā tad duṣkṛtaṃ karma bṛhaspatir udāradhīḥ śaśāpa kopāc cākṣipya vāgbhir vipriyakāribhiḥ,दृष्ट्वा तद् दुष्कृतं कर्म बृहस्पतिर् उदारधीः शशाप कोपाच् चाक्षिप्य वाग्भिर् विप्रियकारिभिः
152,11,parābhibhūtām ālokya kāntāṃ kaḥ soḍhum īśvaraḥ yuyudhe tena jīvo 'pi devaś candramasā ruṣā,पराभिभूताम् आलोक्य कान्तां कः सोढुम् ईश्वरः युयुधे तेन जीवो ऽपि देवश् चन्द्रमसा रुषा
152,12,na śāpair hanyate candro nāyudhaiḥ suramantritaiḥ bṛhaspatipraṇītaiś ca na mantrair hanyate śaśī,न शापैर् हन्यते चन्द्रो नायुधैः सुरमन्त्रितैः बृहस्पतिप्रणीतैश् च न मन्त्रैर् हन्यते शशी
152,13,tadā candras tu tāṃ tārāṃ nītvā saṃsthāpya mandire bubhuje bahuvarṣāṇi rohiṇīṃ cākutobhayaḥ,तदा चन्द्रस् तु तां तारां नीत्वा संस्थाप्य मन्दिरे बुभुजे बहुवर्षाणि रोहिणीं चाकुतोभयः
152,14,na jīyeta tadā devair na kopaiḥ śāpamantrakaiḥ na rājabhir na ṛṣibhir na sāmnā bhedadaṇḍanaiḥ,न जीयेत तदा देवैर् न कोपैः शापमन्त्रकैः न राजभिर् न ऋषिभिर् न साम्ना भेददण्डनैः
152,15,yadā bhāryāṃ na lebhe 'sau guruḥ sarvaprayatnataḥ sarvopāyakṣaye jīvas tadā nītim athāsmarat,यदा भार्यां न लेभे ऽसौ गुरुः सर्वप्रयत्नतः सर्वोपायक्षये जीवस् तदा नीतिम् अथास्मरत्
152,16,apamānaṃ puraskṛtya mānaṃ kṛtvā tu pṛṣṭhataḥ svārtham uddharate prājñaḥ svārthabhraṃśo hi mūrkhatā,अपमानं पुरस्कृत्य मानं कृत्वा तु पृष्ठतः स्वार्थम् उद्धरते प्राज्ञः स्वार्थभ्रंशो हि मूर्खता
152,17,sādhyaṃ kenāpy upāyena jānadbhiḥ puruṣaiḥ phalam vṛthābhimāninaḥ śīghraṃ vipadyante vimohitāḥ,साध्यं केनाप्य् उपायेन जानद्भिः पुरुषैः फलम् वृथाभिमानिनः शीघ्रं विपद्यन्ते विमोहिताः
152,18,evaṃ niścitya medhāvī śukraṃ gatvā nyavedayat tam āgataṃ kavir jñātvā saṃmānenābhyanandayat,एवं निश्चित्य मेधावी शुक्रं गत्वा न्यवेदयत् तम् आगतं कविर् ज्ञात्वा संमानेनाभ्यनन्दयत्
152,19,upaviṣṭaṃ suviśrāntaṃ pūjitaṃ ca yathāvidhi paryapṛcchad daityagurus tadāgamanakāraṇam,उपविष्टं सुविश्रान्तं पूजितं च यथाविधि पर्यपृच्छद् दैत्यगुरुस् तदागमनकारणम्
152,20,gṛhāgatasya vimukhāḥ śatravo 'py uttamā nahi tasmai sa vistareṇāha bhāryāharaṇam āditaḥ,गृहागतस्य विमुखाः शत्रवो ऽप्य् उत्तमा नहि तस्मै स विस्तरेणाह भार्याहरणम् आदितः
152,21,bṛhaspates tadā vākyaṃ śrutvā kopānvitaḥ kaviḥ aparādhaṃ tu candrasya mene śiṣyasya nārada atikramam imaṃ śrutvā kopāt kavir athābravīt,बृहस्पतेस् तदा वाक्यं श्रुत्वा कोपान्वितः कविः अपराधं तु चन्द्रस्य मेने शिष्यस्य नारद अतिक्रमम् इमं श्रुत्वा कोपात् कविर् अथाब्रवीत्
152,22,tadā bhokṣye tadā pāsye tadā svapsye tadā vade yadānaye priyāṃ bhrātas tava bhāryāṃ parārditām,तदा भोक्ष्ये तदा पास्ये तदा स्वप्स्ये तदा वदे यदानये प्रियां भ्रातस् तव भार्यां परार्दिताम्
152,23,tām ānīya bhavaṃ pūjya candraṃ śaptvā gurudruham paścād bhokṣye mahābāho śṛṇu vācaṃ graheśvara,ताम् आनीय भवं पूज्य चन्द्रं शप्त्वा गुरुद्रुहम् पश्चाद् भोक्ष्ये महाबाहो शृणु वाचं ग्रहेश्वर
152,24,evam uktvā sa jīvena daityācāryo jagāma ha śivam ārādhya yatnena paraṃ sāmarthyam āptavān,एवम् उक्त्वा स जीवेन दैत्याचार्यो जगाम ह शिवम् आराध्य यत्नेन परं सामर्थ्यम् आप्तवान्
152,25,varān avāpya vividhāñ śaṃkarād bhāvapūjitāt śivaprasādāt kiṃ nāma dehinām iha durlabham,वरान् अवाप्य विविधाञ् शंकराद् भावपूजितात् शिवप्रसादात् किं नाम देहिनाम् इह दुर्लभम्
152,26,jagāma śukro jīvena tārayā yatra candramāḥ vartate taṃ śaśāpoccaiḥ śṛṇu tvaṃ candra me vacaḥ,जगाम शुक्रो जीवेन तारया यत्र चन्द्रमाः वर्तते तं शशापोच्चैः शृणु त्वं चन्द्र मे वचः
152,27,yasmāt pāpataraṃ karma tvayā pāpa madāt kṛtam kuṣṭhī bhūyās tataś candraṃ śaśāpaivaṃ ruṣā kaviḥ,यस्मात् पापतरं कर्म त्वया पाप मदात् कृतम् कुष्ठी भूयास् ततश् चन्द्रं शशापैवं रुषा कविः
152,28,kaviśāpapradagdho 'bhūt tadaiva mṛgalāñchanaḥ prāpuḥ kṣayaṃ na ke nāma gurusvāmisakhidruhaḥ,कविशापप्रदग्धो ऽभूत् तदैव मृगलाञ्छनः प्रापुः क्षयं न के नाम गुरुस्वामिसखिद्रुहः
152,29,tatyāja tāṃ sa candro 'pi tāṃ tārāṃ jagṛhe kaviḥ śukro 'pi devān āhūya ṛṣīn pitṛgaṇāṃs tathā,तत्याज तां स चन्द्रो ऽपि तां तारां जगृहे कविः शुक्रो ऽपि देवान् आहूय ऋषीन् पितृगणांस् तथा
152,30,nadīr nadāṃś ca vividhān oṣadhīś ca pativratāḥ tataḥ saṃpraṣṭum ārebhe tārāvṛttaviniṣkrayam,नदीर् नदांश् च विविधान् ओषधीश् च पतिव्रताः ततः संप्रष्टुम् आरेभे तारावृत्तविनिष्क्रयम्
152,31,tataḥ śrutiḥ surān āha gautamyāṃ bhaktitas tv iyam snānaṃ karotu jīvena tārā pūtā bhaviṣyati,ततः श्रुतिः सुरान् आह गौतम्यां भक्तितस् त्व् इयम् स्नानं करोतु जीवेन तारा पूता भविष्यति
152,32,rahasyam etat paramaṃ na kathyaṃ yasya kasyacit sarvāsv api daśāsv eha śaraṇaṃ gautamī nṛṇām,रहस्यम् एतत् परमं न कथ्यं यस्य कस्यचित् सर्वास्व् अपि दशास्व् एह शरणं गौतमी नृणाम्
152,33,tathākaroc caiva tārā bhartrā snānaṃ yathāvidhi puṣpavṛṣṭir abhūt tatra jayaśabdo vyavartata,तथाकरोच् चैव तारा भर्त्रा स्नानं यथाविधि पुष्पवृष्टिर् अभूत् तत्र जयशब्दो व्यवर्तत
152,34,punar vai devā adaduḥ punar manuṣyā uta rājānaḥ satyaṃ kṛṇvānā brahmajāyāṃ punar daduḥ,पुनर् वै देवा अददुः पुनर् मनुष्या उत राजानः सत्यं कृण्वाना ब्रह्मजायां पुनर् ददुः
152,35,punar dattvā brahmajāyāṃ kṛtāṃ devair akalmaṣām sarvaṃ kṣemam abhūt tatra tasmāt tīrthaṃ mahāmune,पुनर् दत्त्वा ब्रह्मजायां कृतां देवैर् अकल्मषाम् सर्वं क्षेमम् अभूत् तत्र तस्मात् तीर्थं महामुने
152,37,punar dattvā brahmajāyāṃ kṛtāṃ devair akalmaṣām sarvaṃ kṣemam abhūt tatra tasmāt tīrthaṃ mahāmune tad abhūt sakalāghaughadhvaṃsanaṃ sarvakāmadam ānandaṃ kṣemam abhavat surāṇām asurāriṇām BrP_152.36 bṛhaspateś ca śukrasya tārāyāś ca viśeṣataḥ paramānandam āpanno gurur gaṅgām abhāṣata,पुनर् दत्त्वा ब्रह्मजायां कृतां देवैर् अकल्मषाम् सर्वं क्षेमम् अभूत् तत्र तस्मात् तीर्थं महामुने तद् अभूत् सकलाघौघध्वंसनं सर्वकामदम् आनन्दं क्षेमम् अभवत् सुराणाम् असुरारिणाम् ब्र्प्_१५२.३६ बृहस्पतेश् च शुक्रस्य तारायाश् च विशेषतः परमानन्दम् आपन्नो गुरुर् गङ्गाम् अभाषत
152,38,tvaṃ gautami sadā pūjyā sarveṣām api muktidā viśeṣatas tu siṃhasthe mayi trailokyapāvanī,त्वं गौतमि सदा पूज्या सर्वेषाम् अपि मुक्तिदा विशेषतस् तु सिंहस्थे मयि त्रैलोक्यपावनी
152,39,bhaviṣyasi saricchreṣṭhe sarvatīrthaiḥ samanvitā yāni kāni ca tīrthāni svargamṛtyurasātale tvāṃ snātuṃ tāni yāsyanti mayi siṃhasthite 'mbike,भविष्यसि सरिच्छ्रेष्ठे सर्वतीर्थैः समन्विता यानि कानि च तीर्थानि स्वर्गमृत्युरसातले त्वां स्नातुं तानि यास्यन्ति मयि सिंहस्थिते ऽम्बिके
152,40,dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyam ārogyaśrīvivardhanam saubhāgyaiśvaryajananaṃ tīrtham ānandanāmakam,धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् आरोग्यश्रीविवर्धनम् सौभाग्यैश्वर्यजननं तीर्थम् आनन्दनामकम्
152,41,tatra pañca sahasrāṇi tīrthāny āha sa gautamaḥ smaraṇāt paṭhanād vāpi iṣṭaiḥ saṃyujyate sadā,तत्र पञ्च सहस्राणि तीर्थान्य् आह स गौतमः स्मरणात् पठनाद् वापि इष्टैः संयुज्यते सदा
152,42,śivasyātra niviṣṭasya nandī gaṅgātaṭe 'niśam sākṣāc caraty asau dharmas tasmān nandītaṭaṃ smṛtam ānandam api tat tīrthaṃ sarvānandavivardhanāt,शिवस्यात्र निविष्टस्य नन्दी गङ्गातटे ऽनिशम् साक्षाच् चरत्य् असौ धर्मस् तस्मान् नन्दीतटं स्मृतम् आनन्दम् अपि तत् तीर्थं सर्वानन्दविवर्धनात्
153,1,bhāvatīrtham iti proktaṃ yatra sākṣād bhavaḥ sthitaḥ aśeṣajagadantastho bhūtātmā saccidākṛtiḥ,भावतीर्थम् इति प्रोक्तं यत्र साक्षाद् भवः स्थितः अशेषजगदन्तस्थो भूतात्मा सच्चिदाकृतिः
153,2,tatremāṃ śṛṇu vakṣyāmi kathāṃ puṇyatamāṃ śubhām sūryavaṃśakaraḥ śrīmān kṣatriyāṇāṃ dhuraṃdharaḥ,तत्रेमां शृणु वक्ष्यामि कथां पुण्यतमां शुभाम् सूर्यवंशकरः श्रीमान् क्षत्रियाणां धुरंधरः
153,3,prācīnabarhir ākhyātaḥ sarvadharmeṣu pāragaḥ tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭiś ca varṣāṇāṃ rājya āsthitaḥ,प्राचीनबर्हिर् आख्यातः सर्वधर्मेषु पारगः तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटिश् च वर्षाणां राज्य आस्थितः
153,4,tasyedṛśaṃ vrataṃ cāsīd yad ahaṃ yauvanacyutaḥ bhaveyaṃ priyayā vāpi putrair vā priyavastubhiḥ,तस्येदृशं व्रतं चासीद् यद् अहं यौवनच्युतः भवेयं प्रियया वापि पुत्रैर् वा प्रियवस्तुभिः
153,5,viyujyeyaṃ tato rājyaṃ tyakṣye 'haṃ nātra saṃśayaḥ vivekināṃ kulīnānām idam evocitaṃ nṛṇām,वियुज्येयं ततो राज्यं त्यक्ष्ये ऽहं नात्र संशयः विवेकिनां कुलीनानाम् इदम् एवोचितं नृणाम्
153,6,sthīyate vijane kvāpi viraktair vibhavakṣaye tasmin praśāsati mahīṃ na viyogaḥ priyaiḥ kvacit,स्थीयते विजने क्वापि विरक्तैर् विभवक्षये तस्मिन् प्रशासति महीं न वियोगः प्रियैः क्वचित्
153,7,nādhivyādhī na durbhikṣaṃ na bandhukalaho nṛṇām tasmiñ śāsati rājyaṃ tu na ca kaścid viyujyate,नाधिव्याधी न दुर्भिक्षं न बन्धुकलहो नृणाम् तस्मिञ् शासति राज्यं तु न च कश्चिद् वियुज्यते
153,8,tataḥ putrārtham akarod yajñaṃ rājā mahāmatiḥ tataḥ prasanno bhagavān varaṃ prādād yathepsitam,ततः पुत्रार्थम् अकरोद् यज्ञं राजा महामतिः ततः प्रसन्नो भगवान् वरं प्रादाद् यथेप्सितम्
153,9,gautamītīrasaṃsthāya rājñe devo maheśvaraḥ putraṃ dehīti rājā vai bhavaṃ prāha sa bhāryayā,गौतमीतीरसंस्थाय राज्ञे देवो महेश्वरः पुत्रं देहीति राजा वै भवं प्राह स भार्यया
153,10,bhavaḥ prāha nṛpaṃ prītyā paśya netraṃ tṛtīyakam tataḥ paśyati rājendre bhavasyākṣi tu mānada,भवः प्राह नृपं प्रीत्या पश्य नेत्रं तृतीयकम् ततः पश्यति राजेन्द्रे भवस्याक्षि तु मानद
153,11,cakṣurdīptyābhavat putro mahimā nāma viśrutaḥ yenākāri stutiḥ puṇyā mahimna iti viśrutā,चक्षुर्दीप्त्याभवत् पुत्रो महिमा नाम विश्रुतः येनाकारि स्तुतिः पुण्या महिम्न इति विश्रुता
153,12,kim alabhyaṃ bhagavati prasanne tripurāntake yaṃ nityam anuvartante haribrahmādayaḥ surāḥ,किम् अलभ्यं भगवति प्रसन्ने त्रिपुरान्तके यं नित्यम् अनुवर्तन्ते हरिब्रह्मादयः सुराः
153,13,prāptaputraś ca nṛpatis tīrthaśraiṣṭhyam ayācata mahāpāpamahārogamahāvyasanināṃ nṛṇām,प्राप्तपुत्रश् च नृपतिस् तीर्थश्रैष्ठ्यम् अयाचत महापापमहारोगमहाव्यसनिनां नृणाम्
153,14,nānāvipadgaṇārtānāṃ sarvābhimatalabdhaye prādāj jyaiṣṭhyaṃ bhavaś cāpi bhāvatīrthaṃ tad ucyate,नानाविपद्गणार्तानां सर्वाभिमतलब्धये प्रादाज् ज्यैष्ठ्यं भवश् चापि भावतीर्थं तद् उच्यते
153,15,tatra snānena dānena sarvān kāmān avāpnuyāt bhavaprasādād abhavat sutaḥ prācīnabarhiṣaḥ,तत्र स्नानेन दानेन सर्वान् कामान् अवाप्नुयात् भवप्रसादाद् अभवत् सुतः प्राचीनबर्हिषः
153,16,mahimā gautamītīre bhāvatīrthaṃ tad ucyate tatra saptati tīrthāni puṇyāny akhiladāni ca,महिमा गौतमीतीरे भावतीर्थं तद् उच्यते तत्र सप्तति तीर्थानि पुण्यान्य् अखिलदानि च
154,1,sahasrakuṇḍam ākhyātaṃ tīrthaṃ vedavido viduḥ yasya smaraṇamātreṇa sukhī saṃpadyate naraḥ,सहस्रकुण्डम् आख्यातं तीर्थं वेदविदो विदुः यस्य स्मरणमात्रेण सुखी संपद्यते नरः
154,2,purā dāśarathī rāmaḥ setuṃ baddhvā mahārṇave laṅkāṃ dagdhvā ripūn hatvā rāvaṇādīn raṇe śaraiḥ,पुरा दाशरथी रामः सेतुं बद्ध्वा महार्णवे लङ्कां दग्ध्वा रिपून् हत्वा रावणादीन् रणे शरैः
154,3,vaidehīṃ ca samāsādya rāmo vacanam abravīt paśyatsu lokapāleṣu tasyācārye puraḥ sthite,वैदेहीं च समासाद्य रामो वचनम् अब्रवीत् पश्यत्सु लोकपालेषु तस्याचार्ये पुरः स्थिते
154,4,agnau śuddhigatāṃ sītāṃ rāmo lakṣmaṇasaṃnidhau ehi vaidehi śuddhāsi aṅkam āroḍhum arhasi,अग्नौ शुद्धिगतां सीतां रामो लक्ष्मणसंनिधौ एहि वैदेहि शुद्धासि अङ्कम् आरोढुम् अर्हसि
154,5,nety uvāca tadā śrīmān aṅgado hanumāṃs tathā ayodhyāyāṃ tu vaidehi sārdhaṃ yāmaḥ suhṛjjanaiḥ,नेत्य् उवाच तदा श्रीमान् अङ्गदो हनुमांस् तथा अयोध्यायां तु वैदेहि सार्धं यामः सुहृज्जनैः
154,6,tatra śuddhim avāpyātha punar bhrātṛṣu mātṛṣu laukikeṣv api paśyatsu tataḥ śuddhā nṛpātmajā,तत्र शुद्धिम् अवाप्याथ पुनर् भ्रातृषु मातृषु लौकिकेष्व् अपि पश्यत्सु ततः शुद्धा नृपात्मजा
154,7,ayodhyāyāṃ supuṇye 'hni aṅkam āroḍhum arhasi asyāś caritraviṣaye saṃdehaḥ kasya jāyate,अयोध्यायां सुपुण्ये ऽह्नि अङ्कम् आरोढुम् अर्हसि अस्याश् चरित्रविषये संदेहः कस्य जायते
154,8,lokāpavādas tad api nirasyaḥ svajaneṣu hi tayor vākyam anādṛtya lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ,लोकापवादस् तद् अपि निरस्यः स्वजनेषु हि तयोर् वाक्यम् अनादृत्य लक्ष्मणः सविभीषणः
154,9,rāmaś ca jāmbavāṃś caiva tām āhvayan nṛpātmajām svastīty uktā devatābhī rājño 'ṅkaṃ cāruroha sā,रामश् च जाम्बवांश् चैव ताम् आह्वयन् नृपात्मजाम् स्वस्तीत्य् उक्ता देवताभी राज्ञो ऽङ्कं चारुरोह सा
154,10,muditās te yayuḥ śīghraṃ puṣpakeṇa virājatā ayodhyāṃ nagarīṃ prāpya tathā rājyaṃ svakaṃ tu yat,मुदितास् ते ययुः शीघ्रं पुष्पकेण विराजता अयोध्यां नगरीं प्राप्य तथा राज्यं स्वकं तु यत्
154,11,muditās te 'bhavan sarve sadā rāmānuvartinaḥ tataḥ katipayāheṣu anāryebhyo virūpikām,मुदितास् ते ऽभवन् सर्वे सदा रामानुवर्तिनः ततः कतिपयाहेषु अनार्येभ्यो विरूपिकाम्
154,12,vācaṃ śrutvā sa tatyāja gurviṇīṃ tām ayonijām mithyāpavādam api hi na sahante kulonnatāḥ,वाचं श्रुत्वा स तत्याज गुर्विणीं ताम् अयोनिजाम् मिथ्यापवादम् अपि हि न सहन्ते कुलोन्नताः
154,13,vālmīker munimukhyasya āśramasya samīpataḥ tatyāja lakṣmaṇaḥ sītām aduṣṭāṃ rudatīṃ rudan,वाल्मीकेर् मुनिमुख्यस्य आश्रमस्य समीपतः तत्याज लक्ष्मणः सीताम् अदुष्टां रुदतीं रुदन्
154,14,nollaṅghyājñā gurūṇām ity asau tad akarod bhiyā tataḥ katipayāheṣu vyatīteṣu nṛpātmajaḥ,नोल्लङ्घ्याज्ञा गुरूणाम् इत्य् असौ तद् अकरोद् भिया ततः कतिपयाहेषु व्यतीतेषु नृपात्मजः
154,15,rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ hayamedhāya dīkṣitaḥ tatraivājagmatur ubhau rāmaputrau yaśasvinau,रामः सौमित्रिणा सार्धं हयमेधाय दीक्षितः तत्रैवाजग्मतुर् उभौ रामपुत्रौ यशस्विनौ
154,16,lavaḥ kuśaś ca vikhyātau nāradāv iva gāyakau rāmāyaṇaṃ samagraṃ tad gandharvāv iva susvarau,लवः कुशश् च विख्यातौ नारदाव् इव गायकौ रामायणं समग्रं तद् गन्धर्वाव् इव सुस्वरौ
154,17,rāmasya caritaṃ sarvaṃ gāyamānau samīyatuḥ yajñavāṭaṃ rājasutau hetubhir lakṣitau tadā,रामस्य चरितं सर्वं गायमानौ समीयतुः यज्ञवाटं राजसुतौ हेतुभिर् लक्षितौ तदा
154,18,rāmaputrāv ubhau śūrau vaidehyās tanayāv iti tāv ānīya tataḥ putrāv abhiṣicya yathākramam,रामपुत्राव् उभौ शूरौ वैदेह्यास् तनयाव् इति ताव् आनीय ततः पुत्राव् अभिषिच्य यथाक्रमम्
154,19,aṅkārūḍhau tataḥ kṛtvā sasvaje tau punaḥ punaḥ saṃsāraduḥkhakhinnānām agatīnāṃ śarīriṇām,अङ्कारूढौ ततः कृत्वा सस्वजे तौ पुनः पुनः संसारदुःखखिन्नानाम् अगतीनां शरीरिणाम्
154,20,putrāliṅganam evātra paraṃ viśrāntikāraṇam muhur āliṅgya tau putrau muhuḥ svajati cumbati,पुत्रालिङ्गनम् एवात्र परं विश्रान्तिकारणम् मुहुर् आलिङ्ग्य तौ पुत्रौ मुहुः स्वजति चुम्बति
154,21,kim apy antar dhyāyati ca niḥśvasaty api vai muhuḥ etasminn antare prāptā rākṣasā laṅkavāsinaḥ,किम् अप्य् अन्तर् ध्यायति च निःश्वसत्य् अपि वै मुहुः एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्ता राक्षसा लङ्कवासिनः
154,22,sugrīvo hanumāṃś caiva aṅgado jāmbavāṃs tathā anye ca vānarāḥ sarve vibhīṣaṇapuraḥsarāḥ,सुग्रीवो हनुमांश् चैव अङ्गदो जाम्बवांस् तथा अन्ये च वानराः सर्वे विभीषणपुरःसराः
154,23,te cāgatya nṛpaṃ prāptāḥ siṃhāsanam upasthitam sītām adṛṣṭvā hanumān aṅgadaḥ kanakāṅgadaḥ,ते चागत्य नृपं प्राप्ताः सिंहासनम् उपस्थितम् सीताम् अदृष्ट्वा हनुमान् अङ्गदः कनकाङ्गदः
154,24,kva gatāyonijā mātā eko rāmo 'tra dṛśyate rāmeṇa sā parityaktā ity ūcur dvārapālakāḥ,क्व गतायोनिजा माता एको रामो ऽत्र दृश्यते रामेण सा परित्यक्ता इत्य् ऊचुर् द्वारपालकाः
154,25,paśyatsu lokapāleṣu ārye tatra pravādini agnau śuddhigatāṃ sītāṃ kiṃ tu rājā niraṅkuśaḥ,पश्यत्सु लोकपालेषु आर्ये तत्र प्रवादिनि अग्नौ शुद्धिगतां सीतां किं तु राजा निरङ्कुशः
154,26,utpannair laukikair vākyai rāmas tyajati tāṃ priyām mariṣyāva iti hy uktvā gautamīṃ punar īyatuḥ,उत्पन्नैर् लौकिकैर् वाक्यै रामस् त्यजति तां प्रियाम् मरिष्याव इति ह्य् उक्त्वा गौतमीं पुनर् ईयतुः
154,27,rāmas tau pṛṣṭhato 'bhyetya ayodhyāvāsibhiḥ saha āgatya gautamīṃ tatra 'kurvaṃs te paramaṃ tapaḥ,रामस् तौ पृष्ठतो ऽभ्येत्य अयोध्यावासिभिः सह आगत्य गौतमीं तत्र ऽकुर्वंस् ते परमं तपः
154,28,smāraṃ smāraṃ niśvasantas tāṃ sītāṃ lokamātaram saṃsārāsthāvirahitā gautamīsevanotsukāḥ,स्मारं स्मारं निश्वसन्तस् तां सीतां लोकमातरम् संसारास्थाविरहिता गौतमीसेवनोत्सुकाः
154,29,lokatrayapatiḥ sākṣād rāmo 'nujasamanvitaḥ prāptaḥ snātvā ca gautamyāṃ śivārādhanatatparaḥ,लोकत्रयपतिः साक्षाद् रामो ऽनुजसमन्वितः प्राप्तः स्नात्वा च गौतम्यां शिवाराधनतत्परः
154,30,paritāpaṃ jahau sarvaṃ sahasraparivāritaḥ yatra cāsīt sa vṛttāntaḥ sahasrakuṇḍam ucyate,परितापं जहौ सर्वं सहस्रपरिवारितः यत्र चासीत् स वृत्तान्तः सहस्रकुण्डम् उच्यते
154,31,daśāparāṇi tīrthāni tatra sarvārthadāni ca tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sahasraphaladāyakam,दशापराणि तीर्थानि तत्र सर्वार्थदानि च तत्र स्नानं च दानं च सहस्रफलदायकम्
154,32,yatra śrīgautamītīre vasiṣṭhādimunīśvaraiḥ sarvāpattārakaṃ homam akārayad aghāntakam,यत्र श्रीगौतमीतीरे वसिष्ठादिमुनीश्वरैः सर्वापत्तारकं होमम् अकारयद् अघान्तकम्
154,33,sahasrasaṃkhyāyukteṣu kuṇḍeṣu vasudhārayā sarvān apekṣitān kāmān avāpāsau mahātapāḥ,सहस्रसंख्यायुक्तेषु कुण्डेषु वसुधारया सर्वान् अपेक्षितान् कामान् अवापासौ महातपाः
154,34,gautamyāḥ saridambāyāḥ prasādād rākṣasāntakaḥ sahasrakuṇḍābhidhaṃ tad abhūt tīrthaṃ mahāphalam,गौतम्याः सरिदम्बायाः प्रसादाद् राक्षसान्तकः सहस्रकुण्डाभिधं तद् अभूत् तीर्थं महाफलम्
155,1,kapilatīrtham ākhyātaṃ tad evāṅgirasaṃ smṛtam tad evādityam ākhyātaṃ saiṃhikeyaṃ tad ucyate,कपिलतीर्थम् आख्यातं तद् एवाङ्गिरसं स्मृतम् तद् एवादित्यम् आख्यातं सैंहिकेयं तद् उच्यते
155,2,gautamyā dakṣiṇe pāre ādityān munisattama ayājayann aṅgiraso dakṣiṇāṃ te bhuvaṃ daduḥ,गौतम्या दक्षिणे पारे आदित्यान् मुनिसत्तम अयाजयन्न् अङ्गिरसो दक्षिणां ते भुवं ददुः
155,3,aṅgirobhyas tadādityās tapase 'ṅgiraso yayuḥ sā bhūmiḥ saiṃhikī bhūtvā janān sarvān abhakṣayat,अङ्गिरोभ्यस् तदादित्यास् तपसे ऽङ्गिरसो ययुः सा भूमिः सैंहिकी भूत्वा जनान् सर्वान् अभक्षयत्
155,4,tatrasus te janāḥ sarve aṅgirobhyo nyavedayan vibhītā jñānato jñātvā bhuvaṃ tāṃ saiṃhikīm iti,तत्रसुस् ते जनाः सर्वे अङ्गिरोभ्यो न्यवेदयन् विभीता ज्ञानतो ज्ञात्वा भुवं तां सैंहिकीम् इति
155,5,ādityān anugatvātha vācam aṅgiraso 'bruvan bhuvaṃ gṛhṇantu yā dattā nety ādityās tadābruvan,आदित्यान् अनुगत्वाथ वाचम् अङ्गिरसो ऽब्रुवन् भुवं गृह्णन्तु या दत्ता नेत्य् आदित्यास् तदाब्रुवन्
155,6,nivṛttāṃ dakṣiṇāṃ naiva pratigṛhṇanti sūrayaḥ svadattāṃ paradattāṃ vā yo hareta vasuṃdharām,निवृत्तां दक्षिणां नैव प्रतिगृह्णन्ति सूरयः स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत वसुंधराम्
155,7,ṣaṣṭir varṣasahasrāṇi viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ bhūmeḥ svaparadattāyā haraṇān nādhikaṃ kvacit,षष्टिर् वर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः भूमेः स्वपरदत्ताया हरणान् नाधिकं क्वचित्
155,8,pāpam asti mahāraudraṃ na svīkurmaḥ punas tu tām evaṃ yadā svadattāyā haraṇe kiṃ tadā bhavet,पापम् अस्ति महारौद्रं न स्वीकुर्मः पुनस् तु ताम् एवं यदा स्वदत्ताया हरणे किं तदा भवेत्
155,9,tathāpi krayarūpeṇa gṛhṇīmo dakṣiṇāṃ bhuvam tathety ukte tu te devāḥ kapilāṃ śubhalakṣaṇām,तथापि क्रयरूपेण गृह्णीमो दक्षिणां भुवम् तथेत्य् उक्ते तु ते देवाः कपिलां शुभलक्षणाम्
155,10,gaṅgāyā dakṣiṇe pāre bhuvaḥ sthāne tu tāṃ daduḥ bhuktimuktipradaḥ sākṣād viṣṇus tiṣṭhati mūrtimān,गङ्गाया दक्षिणे पारे भुवः स्थाने तु तां ददुः भुक्तिमुक्तिप्रदः साक्षाद् विष्णुस् तिष्ठति मूर्तिमान्
155,11,kapilāsaṃgamaṃ tac ca sarvāghaughavināśanam tatrābhavad dānatoyād āpagā kapilābhidhā,कपिलासंगमं तच् च सर्वाघौघविनाशनम् तत्राभवद् दानतोयाद् आपगा कपिलाभिधा
155,12,sasyavatyā api bhuvo dānād godānam uttamam lokarakṣāṃ cakārāsau kṛtvā vinimayaṃ muniḥ,सस्यवत्या अपि भुवो दानाद् गोदानम् उत्तमम् लोकरक्षां चकारासौ कृत्वा विनिमयं मुनिः
155,13,yatra tīrthe ca tad vṛttaṃ gotīrthaṃ tad udāhṛtam puṇyadaṃ tatra tīrthānāṃ śatam uktaṃ manīṣibhiḥ,यत्र तीर्थे च तद् वृत्तं गोतीर्थं तद् उदाहृतम् पुण्यदं तत्र तीर्थानां शतम् उक्तं मनीषिभिः
155,14,tatra snānena dānena bhūmidānaphalaṃ labhet saṃgatā gaṅgayā tac ca kapilāsaṃgamaṃ viduḥ,तत्र स्नानेन दानेन भूमिदानफलं लभेत् संगता गङ्गया तच् च कपिलासंगमं विदुः
156,1,śaṅkhahradaṃ nāma tīrthaṃ yatra śaṅkhagadādharaḥ tatra snātvā ca taṃ dṛṣṭvā mucyate bhavabandhanāt,शङ्खह्रदं नाम तीर्थं यत्र शङ्खगदाधरः तत्र स्नात्वा च तं दृष्ट्वा मुच्यते भवबन्धनात्
156,2,tatredaṃ vṛttam ākhyāsye bhuktimuktipradāyakam purā kṛtayugasyādau brahmaṇaḥ sāmagāyinaḥ,तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् पुरा कृतयुगस्यादौ ब्रह्मणः सामगायिनः
156,3,brahmāṇḍāgārasaṃbhūtā rākṣasā bahurūpiṇaḥ brahmāṇaṃ khādituṃ prāptā balonmattā dhṛtāyudhāḥ,ब्रह्माण्डागारसंभूता राक्षसा बहुरूपिणः ब्रह्माणं खादितुं प्राप्ता बलोन्मत्ता धृतायुधाः
156,4,tadāham abravaṃ viṣṇuṃ rakṣaṇāya jagadgurum sa viṣṇus tāni rakṣāṃsi hantuṃ cakreṇa codyataḥ,तदाहम् अब्रवं विष्णुं रक्षणाय जगद्गुरुम् स विष्णुस् तानि रक्षांसि हन्तुं चक्रेण चोद्यतः
156,5,chittvā cakreṇa rakṣāṃsi śaṅkham āpūrayat tadā niṣkaṇṭakaṃ talaṃ kṛtvā svargaṃ nirvairam eva ca,छित्त्वा चक्रेण रक्षांसि शङ्खम् आपूरयत् तदा निष्कण्टकं तलं कृत्वा स्वर्गं निर्वैरम् एव च
156,6,tato harṣaprakarṣeṇa śaṅkham āpūrayad dhariḥ tato rakṣāṃsi sarvāṇi hy anīnaśur aśeṣataḥ,ततो हर्षप्रकर्षेण शङ्खम् आपूरयद् धरिः ततो रक्षांसि सर्वाणि ह्य् अनीनशुर् अशेषतः
156,7,yatraitad vṛttam akhilaṃ viṣṇuśaṅkhaprabhāvataḥ śaṅkhatīrthaṃ tu tat proktaṃ sarvakṣemakaraṃ nṛṇām,यत्रैतद् वृत्तम् अखिलं विष्णुशङ्खप्रभावतः शङ्खतीर्थं तु तत् प्रोक्तं सर्वक्षेमकरं नृणाम्
156,8,sarvābhīṣṭapradaṃ puṇyaṃ smaraṇān maṅgalapradam āyurārogyajananaṃ lakṣmīputrapravardhanam,सर्वाभीष्टप्रदं पुण्यं स्मरणान् मङ्गलप्रदम् आयुरारोग्यजननं लक्ष्मीपुत्रप्रवर्धनम्
156,9,smaraṇāt paṭhanād vāpi sarvakāmān avāpnuyāt tīrthānām ayutaṃ tatra sarvapāpanudaṃ mune,स्मरणात् पठनाद् वापि सर्वकामान् अवाप्नुयात् तीर्थानाम् अयुतं तत्र सर्वपापनुदं मुने
156,10,tīrthāny ayutasaṃkhyāni sarvapāpaharāṇi ca yeṣāṃ prabhāvaṃ jānāti vaktuṃ devo maheśvaraḥ,तीर्थान्य् अयुतसंख्यानि सर्वपापहराणि च येषां प्रभावं जानाति वक्तुं देवो महेश्वरः
156,11,pāpakṣayapratinidhir naitebhyo 'sty aparaḥ kvacit,पापक्षयप्रतिनिधिर् नैतेभ्यो ऽस्त्य् अपरः क्वचित्
157,1,kiṣkindhātīrtham ākhyātaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām sarvapāpapraśamanaṃ yatra saṃnihito bhavaḥ,किष्किन्धातीर्थम् आख्यातं सर्वकामप्रदं नृणाम् सर्वपापप्रशमनं यत्र संनिहितो भवः
157,2,tasya svarūpaṃ vakṣyāmi yatnena śṛṇu nārada purā dāśarathī rāmo rāvaṇaṃ lokarāvaṇam,तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि यत्नेन शृणु नारद पुरा दाशरथी रामो रावणं लोकरावणम्
157,3,kiṣkindhāvāsibhiḥ sārdhaṃ jaghāna raṇamūrdhani saputraṃ sabalaṃ hatvā sītām ādāya śatruhā,किष्किन्धावासिभिः सार्धं जघान रणमूर्धनि सपुत्रं सबलं हत्वा सीताम् आदाय शत्रुहा
157,4,bhrātrā saumitriṇā sārdhaṃ vānaraiś ca mahābalaiḥ vibhīṣaṇena balinā devaiḥ pratyāgato nṛpaḥ,भ्रात्रा सौमित्रिणा सार्धं वानरैश् च महाबलैः विभीषणेन बलिना देवैः प्रत्यागतो नृपः
157,5,kṛtasvastyayanaḥ śrīmān puṣpakeṇa virājitaḥ yad āsīd dhanarājasya kāmagenāśugāminā,कृतस्वस्त्ययनः श्रीमान् पुष्पकेण विराजितः यद् आसीद् धनराजस्य कामगेनाशुगामिना
157,6,ayodhyām agaman sarve gacchan gaṅgām apaśyata rāmo virāmaḥ śatrūṇāṃ śaraṇyaḥ śaraṇārthinām,अयोध्याम् अगमन् सर्वे गच्छन् गङ्गाम् अपश्यत रामो विरामः शत्रूणां शरण्यः शरणार्थिनाम्
157,7,gautamīṃ tu jagatpuṇyāṃ sarvakāmapradāyinīm manonayanasaṃtāpanivāraṇaparāyaṇām,गौतमीं तु जगत्पुण्यां सर्वकामप्रदायिनीम् मनोनयनसंतापनिवारणपरायणाम्
157,8,tāṃ dṛṣṭvā nṛpatiḥ śrīmān gaṅgātīram athāviśat tāṃ dṛṣṭvā prāha nṛpatir harṣagadgadayā girā harīn sarvān athāmantrya hanumatpramukhān mune,तां दृष्ट्वा नृपतिः श्रीमान् गङ्गातीरम् अथाविशत् तां दृष्ट्वा प्राह नृपतिर् हर्षगद्गदया गिरा हरीन् सर्वान् अथामन्त्र्य हनुमत्प्रमुखान् मुने
157,9,asyāḥ prabhāvād dharayo yo 'sau mama pitā prabhuḥ sarvapāpavinirmuktas tato yātas triviṣṭapam,अस्याः प्रभावाद् धरयो यो ऽसौ मम पिता प्रभुः सर्वपापविनिर्मुक्तस् ततो यातस् त्रिविष्टपम्
158,1,iyaṃ janitrī sakalasya jantor bhuktipradā muktim athāpi dadyāt pāpāni hanyād api dāruṇāni kānyānayāsty atra nadī samānā BrP_157.10 hatāni śaśvad duritāni caiva asyāḥ prabhāvād arayaḥ sakhāyaḥ vibhīṣaṇo maitram upaiti nityaṃ sītā ca labdhā hanumāṃś ca bandhuḥ BrP_157.11 laṅkā ca bhagnā sagaṇaṃ hi rakṣo hataṃ hi yasyāḥ parisevanena yāṃ gautamo devavaraṃ prapūjya śivaṃ śaraṇyaṃ sajaṭām avāpa BrP_157.12 seyaṃ janitrī sakalepsitānām amaṅgalānām api saṃnihantrī jagatpavitrīkaraṇaikadakṣā dṛṣṭādya sākṣāt saritāṃ savitrī BrP_157.13 kāyena vācā manasā sadaināṃ brp_157.14a vrajāmi gaṅgāṃ śaraṇaṃ śaraṇyām brp_157.14b etat samākarṇya vaco nṛpasya tatrāplavan harayaḥ sarva eva pūjāṃ cakrur vidhivat te pṛthak ca puṣpair anekaiḥ sarvalokopahāraiḥ BrP_157.15 saṃpūjya śarvaṃ nṛpatir yathāvat stutvā vākyaiḥ sarvabhāvopayuktaiḥ te vānarā muditāḥ sarva eva nṛtyaṃ ca gītaṃ ca tathaiva cakruḥ BrP_157.16 sukhoṣitas tāṃ rajanīṃ mahātmā priyānuyuktaḥ saṃvṛtaḥ premavadbhiḥ duḥkhaṃ jahau sarvam amitrasaṃbhavaṃ kiṃ nāpyate gautamīsevanena BrP_157.17 savismayaḥ paśyati bhṛtyavargaṃ godāvarīṃ stauti ca saṃprahṛṣṭaḥ saṃmānayan bhṛtyagaṇaṃ samagram avāpa rāmaḥ kamapi pramodam BrP_157.18 punaḥ prabhāte vimale tu sūrye brp_157.18e vibhīṣaṇo dāśarathiṃ babhāṣe brp_157.18f nādyāpi tṛptās tu bhavāma tīrthe kaṃcic ca kālaṃ nivasāma cātra vatsyāma cātraiva parāś catasro rātrīr atho yāma vṛtās tv ayodhyām BrP_157.19 tasyātha vākyaṃ harayo 'numenire tathaiva rātrīr aparāś catasraḥ saṃpūjya devaṃ sakaleśvaraṃ taṃ bhrātṛpriyaṃ tīrtham atho jagāma BrP_157.20 siddheśvaraṃ nāma jagatprasiddhaṃ yasya prabhāvāt prabalo daśāsyaḥ evaṃ tu pañcāham athoṣire te svaṃ svaṃ pratiṣṭhāpitaliṅgam arcya BrP_157.21 śuśrūṣaṇaṃ tatra karoti vāyoḥ suto 'nugāmī hanumān nṛpasya gacchan nṛpendro hanumantam āha liṅgāni sarvāṇi visarjayasva BrP_157.22 matsthāpitāny uttamamantravidbhis tathetaraiḥ śaṃkarakiṃkaraiś ca nodvāsya pūjāṃ paraśaṃkareṇa bāhyaṃ samāyojyam aho bhavasya BrP_157.23 tiṣṭhanti susthās tadanādareṇa te khaḍgapattrādiṣu saṃbhavanti ye 'śraddadhānāḥ śivaliṅgapūjāṃ vidhāya kṛtyaṃ na samācaranti BrP_157.24 yathocitaṃ te yamakiṃkarair hi pacyanta evākhiladurgatīṣu rāmājñayā vāyusuto jagāma dorbhyāṃ na cotpāṭayituṃ śaśāka BrP_157.25 tataḥ svapucchena grahītukāmaḥ saṃveṣṭya liṅgaṃ tu visṛṣṭakāmaḥ naivāśakat tan mahad adbhutaṃ syāt kapīśvarāṇāṃ nṛpates tathaiva BrP_157.26 kaś cālayel labdhamahānubhāvaṃ maheśaliṅgaṃ puruṣo manasvī tan niścalaṃ prekṣya mahānubhāvo nṛpapravīraḥ sahasā jagāma BrP_157.27 viprān athāmantrya vidhāya pūjāṃ pradakṣiṇīkṛtya ca rāmacandraḥ śuddhātiśuddhena hṛdākhilais tair liṅgāni sarvāṇi nanāma rāmaḥ BrP_157.28 kiṣkindhavāsipravarair aśeṣaiḥ saṃsevitaṃ tīrtham ato babhūva atrāplavād eva mahānti pāpāny api kṣayaṃ yānti na saṃśayo 'tra BrP_157.29 punaś ca gaṅgāṃ praṇanāma bhaktyā prasīda mātar mama gautamīti jalpan muhur vismitacittavṛttir vilokayan praṇaman gautamīṃ tām BrP_157.30 tataḥ prabhṛty etad atīva puṇyaṃ kiṣkindhatīrthaṃ vibudhā vadanti paṭhet smared vāpi śṛṇoti bhaktyā pāpāpahaṃ kiṃ punaḥ snānadānaiḥ BrP_157.31 vyāsatīrtham iti khyātaṃ prācetasam ataḥ param nātaḥ parataraṃ kiṃcit pāvanaṃ sarvasiddhidam,इयं जनित्री सकलस्य जन्तोर् भुक्तिप्रदा मुक्तिम् अथापि दद्यात् पापानि हन्याद् अपि दारुणानि कान्यानयास्त्य् अत्र नदी समाना ब्र्प्_१५७.१० हतानि शश्वद् दुरितानि चैव अस्याः प्रभावाद् अरयः सखायः विभीषणो मैत्रम् उपैति नित्यं सीता च लब्धा हनुमांश् च बन्धुः ब्र्प्_१५७.११ लङ्का च भग्ना सगणं हि रक्षो हतं हि यस्याः परिसेवनेन यां गौतमो देववरं प्रपूज्य शिवं शरण्यं सजटाम् अवाप ब्र्प्_१५७.१२ सेयं जनित्री सकलेप्सितानाम् अमङ्गलानाम् अपि संनिहन्त्री जगत्पवित्रीकरणैकदक्षा दृष्टाद्य साक्षात् सरितां सवित्री ब्र्प्_१५७.१३ कायेन वाचा मनसा सदैनां ब्र्प्_१५७.१४अ व्रजामि गङ्गां शरणं शरण्याम् ब्र्प्_१५७.१४ब् एतत् समाकर्ण्य वचो नृपस्य तत्राप्लवन् हरयः सर्व एव पूजां चक्रुर् विधिवत् ते पृथक् च पुष्पैर् अनेकैः सर्वलोकोपहारैः ब्र्प्_१५७.१५ संपूज्य शर्वं नृपतिर् यथावत् स्तुत्वा वाक्यैः सर्वभावोपयुक्तैः ते वानरा मुदिताः सर्व एव नृत्यं च गीतं च तथैव चक्रुः ब्र्प्_१५७.१६ सुखोषितस् तां रजनीं महात्मा प्रियानुयुक्तः संवृतः प्रेमवद्भिः दुःखं जहौ सर्वम् अमित्रसंभवं किं नाप्यते गौतमीसेवनेन ब्र्प्_१५७.१७ सविस्मयः पश्यति भृत्यवर्गं गोदावरीं स्तौति च संप्रहृष्टः संमानयन् भृत्यगणं समग्रम् अवाप रामः कमपि प्रमोदम् ब्र्प्_१५७.१८ पुनः प्रभाते विमले तु सूर्ये ब्र्प्_१५७.१८ए विभीषणो दाशरथिं बभाषे ब्र्प्_१५७.१८फ़् नाद्यापि तृप्तास् तु भवाम तीर्थे कंचिच् च कालं निवसाम चात्र वत्स्याम चात्रैव पराश् चतस्रो रात्रीर् अथो याम वृतास् त्व् अयोध्याम् ब्र्प्_१५७.१९ तस्याथ वाक्यं हरयो ऽनुमेनिरे तथैव रात्रीर् अपराश् चतस्रः संपूज्य देवं सकलेश्वरं तं भ्रातृप्रियं तीर्थम् अथो जगाम ब्र्प्_१५७.२० सिद्धेश्वरं नाम जगत्प्रसिद्धं यस्य प्रभावात् प्रबलो दशास्यः एवं तु पञ्चाहम् अथोषिरे ते स्वं स्वं प्रतिष्ठापितलिङ्गम् अर्च्य ब्र्प्_१५७.२१ शुश्रूषणं तत्र करोति वायोः सुतो ऽनुगामी हनुमान् नृपस्य गच्छन् नृपेन्द्रो हनुमन्तम् आह लिङ्गानि सर्वाणि विसर्जयस्व ब्र्प्_१५७.२२ मत्स्थापितान्य् उत्तममन्त्रविद्भिस् तथेतरैः शंकरकिंकरैश् च नोद्वास्य पूजां परशंकरेण बाह्यं समायोज्यम् अहो भवस्य ब्र्प्_१५७.२३ तिष्ठन्ति सुस्थास् तदनादरेण ते खड्गपत्त्रादिषु संभवन्ति ये ऽश्रद्दधानाः शिवलिङ्गपूजां विधाय कृत्यं न समाचरन्ति ब्र्प्_१५७.२४ यथोचितं ते यमकिंकरैर् हि पच्यन्त एवाखिलदुर्गतीषु रामाज्ञया वायुसुतो जगाम दोर्भ्यां न चोत्पाटयितुं शशाक ब्र्प्_१५७.२५ ततः स्वपुच्छेन ग्रहीतुकामः संवेष्ट्य लिङ्गं तु विसृष्टकामः नैवाशकत् तन् महद् अद्भुतं स्यात् कपीश्वराणां नृपतेस् तथैव ब्र्प्_१५७.२६ कश् चालयेल् लब्धमहानुभावं महेशलिङ्गं पुरुषो मनस्वी तन् निश्चलं प्रेक्ष्य महानुभावो नृपप्रवीरः सहसा जगाम ब्र्प्_१५७.२७ विप्रान् अथामन्त्र्य विधाय पूजां प्रदक्षिणीकृत्य च रामचन्द्रः शुद्धातिशुद्धेन हृदाखिलैस् तैर् लिङ्गानि सर्वाणि ननाम रामः ब्र्प्_१५७.२८ किष्किन्धवासिप्रवरैर् अशेषैः संसेवितं तीर्थम् अतो बभूव अत्राप्लवाद् एव महान्ति पापान्य् अपि क्षयं यान्ति न संशयो ऽत्र ब्र्प्_१५७.२९ पुनश् च गङ्गां प्रणनाम भक्त्या प्रसीद मातर् मम गौतमीति जल्पन् मुहुर् विस्मितचित्तवृत्तिर् विलोकयन् प्रणमन् गौतमीं ताम् ब्र्प्_१५७.३० ततः प्रभृत्य् एतद् अतीव पुण्यं किष्किन्धतीर्थं विबुधा वदन्ति पठेत् स्मरेद् वापि शृणोति भक्त्या पापापहं किं पुनः स्नानदानैः ब्र्प्_१५७.३१ व्यासतीर्थम् इति ख्यातं प्राचेतसम् अतः परम् नातः परतरं किंचित् पावनं सर्वसिद्धिदम्
158,2,daśa me mānasāḥ putrāḥ sraṣṭāro jagatām api antaṃ jijñāsavas te vai pṛthivyā jagmur ojasā,दश मे मानसाः पुत्राः स्रष्टारो जगताम् अपि अन्तं जिज्ञासवस् ते वै पृथिव्या जग्मुर् ओजसा
158,3,punaḥ sṛṣṭāḥ punas te 'pi yātās tān samavekṣitum naiva te 'pi samāyātā ye gatās te gatā gatāḥ,पुनः सृष्टाः पुनस् ते ऽपि यातास् तान् समवेक्षितुम् नैव ते ऽपि समायाता ये गतास् ते गता गताः
158,4,tadotpannā mahāprājñā divyā āṅgiraso mune vedavedāṅgatattvajñāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ,तदोत्पन्ना महाप्राज्ञा दिव्या आङ्गिरसो मुने वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः सर्वशास्त्रविशारदाः
158,5,te 'nujñātā aṅgirasā guruṃ natvā tapodhanāḥ tapase niścitāḥ sarve naiva pṛṣṭvā tu mātaram,ते ऽनुज्ञाता अङ्गिरसा गुरुं नत्वा तपोधनाः तपसे निश्चिताः सर्वे नैव पृष्ट्वा तु मातरम्
158,6,sarvebhyo hy adhikā mātā gurubhyo gauraveṇa hi tadā nārada kopena sā śaśāpa tadātmajān,सर्वेभ्यो ह्य् अधिका माता गुरुभ्यो गौरवेण हि तदा नारद कोपेन सा शशाप तदात्मजान्
158,7,mām anādṛtya ye putrāḥ pravṛttāś carituṃ tapaḥ sarvair api prakārais tan na teṣāṃ siddhim eṣyati,माम् अनादृत्य ये पुत्राः प्रवृत्ताश् चरितुं तपः सर्वैर् अपि प्रकारैस् तन् न तेषां सिद्धिम् एष्यति
158,8,nānādeśāṃś ca cinvānās tapaḥsiddhiṃ na yānti ca vighnam anveti tān sarvān itaś cetaś ca dhāvataḥ,नानादेशांश् च चिन्वानास् तपःसिद्धिं न यान्ति च विघ्नम् अन्वेति तान् सर्वान् इतश् चेतश् च धावतः
158,9,kvāpi tad rākṣasair vighnaṃ kvāpi tan mānuṣair abhūt pramadābhiḥ kvacic cāpi kvāpi taddehadoṣataḥ,क्वापि तद् राक्षसैर् विघ्नं क्वापि तन् मानुषैर् अभूत् प्रमदाभिः क्वचिच् चापि क्वापि तद्देहदोषतः
158,10,evaṃ tu bhramamāṇās te yayuḥ sarve taponidhim agastyaṃ tapatāṃ śreṣṭhaṃ kumbhayoniṃ jagadgurum,एवं तु भ्रममाणास् ते ययुः सर्वे तपोनिधिम् अगस्त्यं तपतां श्रेष्ठं कुम्भयोनिं जगद्गुरुम्
158,11,namaskṛtvā hy āṅgirasā hy agnivaṃśasamudbhavāḥ dakṣiṇāśāpatiṃ śāntaṃ vinītāḥ praṣṭum udyatāḥ,नमस्कृत्वा ह्य् आङ्गिरसा ह्य् अग्निवंशसमुद्भवाः दक्षिणाशापतिं शान्तं विनीताः प्रष्टुम् उद्यताः
158,12,bhagavan kena doṣeṇa tapo 'smākaṃ na sidhyati nānāvidhair apy upāyaiḥ kurvatāṃ ca punaḥ punaḥ,भगवन् केन दोषेण तपो ऽस्माकं न सिध्यति नानाविधैर् अप्य् उपायैः कुर्वतां च पुनः पुनः
158,13,kiṃ kurmaḥ kaḥ prakāro 'tra tapasy eva bhavāma kim upāyaṃ brūhi viprendra jyeṣṭho 'si tapasā dhruvam,किं कुर्मः कः प्रकारो ऽत्र तपस्य् एव भवाम किम् उपायं ब्रूहि विप्रेन्द्र ज्येष्ठो ऽसि तपसा ध्रुवम्
158,14,jñātāsi jñānināṃ brahman vaktāsi vadatāṃ varaḥ śānto 'si yamināṃ nityaṃ dayāvān priyakṛt tathā,ज्ञातासि ज्ञानिनां ब्रह्मन् वक्तासि वदतां वरः शान्तो ऽसि यमिनां नित्यं दयावान् प्रियकृत् तथा
158,15,akrodhanaś ca na dveṣṭā tasmād brūhi vivakṣitam sāhaṃkārā dayāhīnā gurusevāvivarjitāḥ asatyavādinaḥ krūrā na te tattvaṃ vijānate,अक्रोधनश् च न द्वेष्टा तस्माद् ब्रूहि विवक्षितम् साहंकारा दयाहीना गुरुसेवाविवर्जिताः असत्यवादिनः क्रूरा न ते तत्त्वं विजानते
158,16,agastyaḥ prāha tān sarvān kṣaṇaṃ dhyātvā śanaiḥ śanaiḥ,अगस्त्यः प्राह तान् सर्वान् क्षणं ध्यात्वा शनैः शनैः
158,17,śāntātmāno bhavanto vai sraṣṭāro brahmaṇā kṛtāḥ na paryāptaṃ tapaś cābhūt smaradhvaṃ smayakāraṇam,शान्तात्मानो भवन्तो वै स्रष्टारो ब्रह्मणा कृताः न पर्याप्तं तपश् चाभूत् स्मरध्वं स्मयकारणम्
158,18,brahmaṇā nirmitāḥ pūrvaṃ ye gatāḥ sukham edhate ye gatāḥ punar anveṣṭuṃ te ca tv āṅgiraso 'bhavan,ब्रह्मणा निर्मिताः पूर्वं ये गताः सुखम् एधते ये गताः पुनर् अन्वेष्टुं ते च त्व् आङ्गिरसो ऽभवन्
158,19,te yūyaṃ ca punaḥ kāle yātā yātāḥ śanaiḥ śanaiḥ prajāpater apy adhikā bhavitāro na saṃśayaḥ,ते यूयं च पुनः काले याता याताः शनैः शनैः प्रजापतेर् अप्य् अधिका भवितारो न संशयः
158,20,ito yāntu tapas taptuṃ gaṅgāṃ trailokyapāvanīm nopāyo 'nyo 'sti saṃsāre vinā gaṅgāṃ śivapriyām,इतो यान्तु तपस् तप्तुं गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम् नोपायो ऽन्यो ऽस्ति संसारे विना गङ्गां शिवप्रियाम्
158,21,tatrāśrame puṇyadeśe jñānadaṃ pūjayiṣyatha sa cchedayiṣyaty akhilaṃ saṃśayaṃ vo mahāmatiḥ na siddhiḥ kvāpi keṣāṃcid vinā sadguruṇā yataḥ,तत्राश्रमे पुण्यदेशे ज्ञानदं पूजयिष्यथ स च्छेदयिष्यत्य् अखिलं संशयं वो महामतिः न सिद्धिः क्वापि केषांचिद् विना सद्गुरुणा यतः
158,22,te tam ūcur munivaraṃ jñānadaḥ ko 'bhidhīyate brahmā viṣṇur maheśo vā ādityo vāpi candramāḥ,ते तम् ऊचुर् मुनिवरं ज्ञानदः को ऽभिधीयते ब्रह्मा विष्णुर् महेशो वा आदित्यो वापि चन्द्रमाः
158,23,agniś ca varuṇaḥ kaḥ syāj jñānado munisattama agastyaḥ punar apy āha jñānadaḥ śrūyatām ayam,अग्निश् च वरुणः कः स्याज् ज्ञानदो मुनिसत्तम अगस्त्यः पुनर् अप्य् आह ज्ञानदः श्रूयताम् अयम्
158,24,yā āpaḥ so 'gnir ity ukto yo 'gniḥ sūryaḥ sa ucyate yaś ca sūryaḥ sa vai viṣṇur yaś ca viṣṇuḥ sa bhāskaraḥ,या आपः सो ऽग्निर् इत्य् उक्तो यो ऽग्निः सूर्यः स उच्यते यश् च सूर्यः स वै विष्णुर् यश् च विष्णुः स भास्करः
158,25,yaś ca brahmā sa vai rudro yo rudraḥ sarvam eva tat yasya sarvaṃ tu taj jñānaṃ jñānadaḥ so 'tra kīrtyate,यश् च ब्रह्मा स वै रुद्रो यो रुद्रः सर्वम् एव तत् यस्य सर्वं तु तज् ज्ञानं ज्ञानदः सो ऽत्र कीर्त्यते
158,26,deśikaprerakavyākhyākṛdupādhyāyadehadāḥ guravaḥ santi bahavas teṣāṃ jñānaprado mahān,देशिकप्रेरकव्याख्याकृदुपाध्यायदेहदाः गुरवः सन्ति बहवस् तेषां ज्ञानप्रदो महान्
158,27,tad eva jñānam atroktaṃ yena bhedo vihanyate eka evādvayaḥ śaṃbhur indramitrāgnināmabhiḥ vadanti bahudhā viprā bhrāntopakṛtihetave,तद् एव ज्ञानम् अत्रोक्तं येन भेदो विहन्यते एक एवाद्वयः शंभुर् इन्द्रमित्राग्निनामभिः वदन्ति बहुधा विप्रा भ्रान्तोपकृतिहेतवे
158,28,etac chrutvā muner vākyaṃ gāthā gāyanta eva te jagmuḥ pañcottarāṃ gaṅgāṃ pañca jagmuś ca dakṣiṇām,एतच् छ्रुत्वा मुनेर् वाक्यं गाथा गायन्त एव ते जग्मुः पञ्चोत्तरां गङ्गां पञ्च जग्मुश् च दक्षिणाम्
158,29,agastyenoditān devān pūjayanto yathāvidhi āsaneṣu viśeṣeṇa hy āsīnās tattvacintakāḥ,अगस्त्येनोदितान् देवान् पूजयन्तो यथाविधि आसनेषु विशेषेण ह्य् आसीनास् तत्त्वचिन्तकाः
158,30,teṣāṃ sarve suragaṇāḥ prītimanto 'bhavan mune sraṣṭṛtvaṃ tu yugādau yat kalpitaṃ viśvayoninā,तेषां सर्वे सुरगणाः प्रीतिमन्तो ऽभवन् मुने स्रष्टृत्वं तु युगादौ यत् कल्पितं विश्वयोनिना
158,31,adharmāṇāṃ nivṛttyarthaṃ vedānāṃ sthāpanāya ca lokānām upakārārthaṃ dharmakāmārthasiddhaye,अधर्माणां निवृत्त्यर्थं वेदानां स्थापनाय च लोकानाम् उपकारार्थं धर्मकामार्थसिद्धये
158,32,purāṇasmṛtivedārthadharmaśāstrārthaniścaye sraṣṭṛtvaṃ jagatām iṣṭaṃ tādṛgrūpā bhaviṣyatha,पुराणस्मृतिवेदार्थधर्मशास्त्रार्थनिश्चये स्रष्टृत्वं जगताम् इष्टं तादृग्रूपा भविष्यथ
158,33,prajāpatitvaṃ teṣāṃ vai bhaviṣyati śanaiḥ kramāt yadā hy adharmo bhavitā vedānāṃ ca parābhavaḥ,प्रजापतित्वं तेषां वै भविष्यति शनैः क्रमात् यदा ह्य् अधर्मो भविता वेदानां च पराभवः
158,34,vedānāṃ vyasanaṃ tebhyo bhāvivyāsās tatas tu te yadā yadā tu dharmasya glānir vedasya dṛśyate,वेदानां व्यसनं तेभ्यो भाविव्यासास् ततस् तु ते यदा यदा तु धर्मस्य ग्लानिर् वेदस्य दृश्यते
158,35,tadā tadā tu te vyāsā bhaviṣyanty upakāriṇaḥ teṣāṃ yat tapasaḥ sthānaṃ gaṅgāyās tīram uttamam,तदा तदा तु ते व्यासा भविष्यन्त्य् उपकारिणः तेषां यत् तपसः स्थानं गङ्गायास् तीरम् उत्तमम्
158,36,tatra tatra śivo viṣṇur aham āditya eva ca agnir āpaḥ sarvam iti tatra saṃnihitaṃ sadā,तत्र तत्र शिवो विष्णुर् अहम् आदित्य एव च अग्निर् आपः सर्वम् इति तत्र संनिहितं सदा
158,37,naitebhyaḥ pāvanaṃ kiṃcin naitebhyas tv adhikaṃ kvacit tattadākāratāṃ prāptaṃ paraṃ brahmaiva kevalam,नैतेभ्यः पावनं किंचिन् नैतेभ्यस् त्व् अधिकं क्वचित् तत्तदाकारतां प्राप्तं परं ब्रह्मैव केवलम्
158,38,sarvātmakaḥ śivo vyāpī sarvabhāvasvarūpadhṛk viśeṣatas tatra tīrthe sarvaprāṇyanukampayā,सर्वात्मकः शिवो व्यापी सर्वभावस्वरूपधृक् विशेषतस् तत्र तीर्थे सर्वप्राण्यनुकम्पया
158,39,sarvair devair anuvṛtas tadanugrahakārakaḥ dharmavyāsās tu te jñeyā vedavyāsās tathaiva ca,सर्वैर् देवैर् अनुवृतस् तदनुग्रहकारकः धर्मव्यासास् तु ते ज्ञेया वेदव्यासास् तथैव च
158,40,teṣāṃ tīrthaṃ tena nāmnā vyapadiṣṭaṃ jagattraye pāpapaṅkakṣālanāmbho mohadhvāntamadāpaham sarvasiddhipradaṃ puṃsāṃ vyāsatīrtham anuttamam,तेषां तीर्थं तेन नाम्ना व्यपदिष्टं जगत्त्रये पापपङ्कक्षालनाम्भो मोहध्वान्तमदापहम् सर्वसिद्धिप्रदं पुंसां व्यासतीर्थम् अनुत्तमम्
159,1,vañjarāsaṃgamaṃ nāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam ṛṣibhiḥ sevitaṃ nityaṃ siddhai rājarṣibhis tathā,वञ्जरासंगमं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ऋषिभिः सेवितं नित्यं सिद्धै राजर्षिभिस् तथा
159,2,dāsatvam agamat pūrvaṃ nāgānāṃ garuḍaḥ khagaḥ mātṛdāsyāt tadā duḥkhaparisaṃtaptamānasaḥ kadācic cintayām āsa rahaḥ sthitvā viniśvasan,दासत्वम् अगमत् पूर्वं नागानां गरुडः खगः मातृदास्यात् तदा दुःखपरिसंतप्तमानसः कदाचिच् चिन्तयाम् आस रहः स्थित्वा विनिश्वसन्
159,3,ta eva dhanyā loke 'smin kṛtapuṇyās ta eva hi nānyasevā kṛtā yais tu na yeṣāṃ vyasanāgamaḥ,त एव धन्या लोके ऽस्मिन् कृतपुण्यास् त एव हि नान्यसेवा कृता यैस् तु न येषां व्यसनागमः
159,4,sukhaṃ tiṣṭhanti gāyanti svapanti ca hasanti ca svadehaprabhavo dhanyā dhig dhig anyavaśe sthitān,सुखं तिष्ठन्ति गायन्ति स्वपन्ति च हसन्ति च स्वदेहप्रभवो धन्या धिग् धिग् अन्यवशे स्थितान्
159,5,iti cintāsamāviṣṭo jananīm etya duḥkhitaḥ paryapṛcchad ameyātmā vainateyo 'tha mātaram,इति चिन्तासमाविष्टो जननीम् एत्य दुःखितः पर्यपृच्छद् अमेयात्मा वैनतेयो ऽथ मातरम्
159,6,kasyāparādhān mātas tvaṃ pitur vā mama vānyataḥ dāsītvam āptā vada tatkāraṇaṃ mama pṛcchataḥ,कस्यापराधान् मातस् त्वं पितुर् वा मम वान्यतः दासीत्वम् आप्ता वद तत्कारणं मम पृच्छतः
159,7,sābravīt putram ātmīyam aruṇasyānujaṃ priyam,साब्रवीत् पुत्रम् आत्मीयम् अरुणस्यानुजं प्रियम्
159,8,naiva kasyāparādho 'sti svāparādho mayoditaḥ yasyā vākyaṃ viparyeti sā dāsī syān mayoditam,नैव कस्यापराधो ऽस्ति स्वापराधो मयोदितः यस्या वाक्यं विपर्येति सा दासी स्यान् मयोदितम्
159,9,kadrūś cāpi tathaivāhaṃ sā mayā saṃyutā yayau kadrvā mamābhavad vādaś chadmanāhaṃ tayā jitā,कद्रूश् चापि तथैवाहं सा मया संयुता ययौ कद्र्वा ममाभवद् वादश् छद्मनाहं तया जिता
159,10,vidhir hi balavāṃs tāta kāṃ kāṃ ceṣṭāṃ na ceṣṭate evaṃ dāsītvam agamaṃ kadrvāḥ kaśyapanandana yadā dāsī tu jātāhaṃ dāso 'bhūs tvaṃ dvijanmaja,विधिर् हि बलवांस् तात कां कां चेष्टां न चेष्टते एवं दासीत्वम् अगमं कद्र्वाः कश्यपनन्दन यदा दासी तु जाताहं दासो ऽभूस् त्वं द्विजन्मज
159,11,tūṣṇīṃ tadā babhūvāsau garuḍo 'tīva duḥkhitaḥ na kiṃcid ūce jananīṃ cintayan bhavitavyatām,तूष्णीं तदा बभूवासौ गरुडो ऽतीव दुःखितः न किंचिद् ऊचे जननीं चिन्तयन् भवितव्यताम्
159,12,kadrūḥ kadācit sā prāha putrāṇāṃ hitam icchatī ātmano bhūtim icchantī vinatāṃ khagamātaram,कद्रूः कदाचित् सा प्राह पुत्राणां हितम् इच्छती आत्मनो भूतिम् इच्छन्ती विनतां खगमातरम्
159,13,putraḥ sūryaṃ namaskartuṃ tava yāty anivāritaḥ aho lokatraye 'py asmin dhanyāsi bata dāsy api,पुत्रः सूर्यं नमस्कर्तुं तव यात्य् अनिवारितः अहो लोकत्रये ऽप्य् अस्मिन् धन्यासि बत दास्य् अपि
159,14,svaduḥkhaṃ gūhamānā sā kadrūṃ prāha suvismitā,स्वदुःखं गूहमाना सा कद्रूं प्राह सुविस्मिता
159,15,tava putrās tu kim iti raviṃ draṣṭuṃ na yānti ca,तव पुत्रास् तु किम् इति रविं द्रष्टुं न यान्ति च
159,16,putrān madīyān subhage naya nāgālayaṃ prati samudrasya samīpe tu tad āste śītalaṃ saraḥ,पुत्रान् मदीयान् सुभगे नय नागालयं प्रति समुद्रस्य समीपे तु तद् आस्ते शीतलं सरः
159,17,suparṇas tv avahan nāgān kadrūṃ ca vinatā tathā tataḥ provāca muditā vainateyasya mātaram,सुपर्णस् त्व् अवहन् नागान् कद्रूं च विनता तथा ततः प्रोवाच मुदिता वैनतेयस्य मातरम्
159,18,surāṇāṃ netu nilayaṃ garuḍo matsutān iti punaḥ prāha sarpamātā garuḍaṃ vinayānvitam,सुराणां नेतु निलयं गरुडो मत्सुतान् इति पुनः प्राह सर्पमाता गरुडं विनयान्वितम्
159,19,putrā me draṣṭum icchanti haṃsaṃ trijagatāṃ gurum namaskṛtvā tataḥ sūryam eṣyanti nilayaṃ mama haṇḍe tvaṃ naya putrān me sūryamaṇḍalam anvaham,पुत्रा मे द्रष्टुम् इच्छन्ति हंसं त्रिजगतां गुरुम् नमस्कृत्वा ततः सूर्यम् एष्यन्ति निलयं मम हण्डे त्वं नय पुत्रान् मे सूर्यमण्डलम् अन्वहम्
159,20,sā vepamānā vinatā dīnā kadrūm abhāṣata,सा वेपमाना विनता दीना कद्रूम् अभाषत
159,21,nāhaṃ kṣamā sarpamātaḥ putro me neṣyate sutān dṛṣṭvā dinakaraṃ devaṃ punar eva prayāntu te,नाहं क्षमा सर्पमातः पुत्रो मे नेष्यते सुतान् दृष्ट्वा दिनकरं देवं पुनर् एव प्रयान्तु ते
159,22,vinatā svasutaṃ prāha vihagānām adhīśvaram namaskartum athecchanti nāgāḥ svāmitvam āgatāḥ,विनता स्वसुतं प्राह विहगानाम् अधीश्वरम् नमस्कर्तुम् अथेच्छन्ति नागाः स्वामित्वम् आगताः
159,23,bhāsvantam ity uvāceyaṃ māṃ sarpajananī haṭhāt tathety uktvā sa garuḍo mām ārohantu pannagāḥ,भास्वन्तम् इत्य् उवाचेयं मां सर्पजननी हठात् तथेत्य् उक्त्वा स गरुडो माम् आरोहन्तु पन्नगाः
159,24,tadārūḍhaṃ sarpasainyaṃ garuḍaṃ vihagādhipam śanaiḥ śanair upagamad yatra devo divākaraḥ te dahyamānās tīkṣṇena bhānutāpena vivyathuḥ,तदारूढं सर्पसैन्यं गरुडं विहगाधिपम् शनैः शनैर् उपगमद् यत्र देवो दिवाकरः ते दह्यमानास् तीक्ष्णेन भानुतापेन विव्यथुः
159,25,nivartasva mahāprājña pataṃgāya namo namaḥ alaṃ sūryasya sadanaṃ dagdhāḥ sūryasya tejasā yāmas tvayā vā garuḍa vihāya tvām athāpi vā,निवर्तस्व महाप्राज्ञ पतंगाय नमो नमः अलं सूर्यस्य सदनं दग्धाः सूर्यस्य तेजसा यामस् त्वया वा गरुड विहाय त्वाम् अथापि वा
159,26,evaṃ nāgair ucyamāna ādityaṃ darśayāmi vaḥ ity uktvā gaganaṃ śīghraṃ jagāmādityasaṃmukhaḥ,एवं नागैर् उच्यमान आदित्यं दर्शयामि वः इत्य् उक्त्वा गगनं शीघ्रं जगामादित्यसंमुखः
159,27,dagdhabhogā nipetus te dvīpaṃ taṃ vīraṇaṃ prati bahavaḥ śatasāhasrāḥ pīḍitā dagdhavigrahāḥ,दग्धभोगा निपेतुस् ते द्वीपं तं वीरणं प्रति बहवः शतसाहस्राः पीडिता दग्धविग्रहाः
159,28,putrāṇām ārtasaṃnādaṃ patitānāṃ mahītale āśvāsituṃ samāyātā tān sā kadrūḥ suvihvalā,पुत्राणाम् आर्तसंनादं पतितानां महीतले आश्वासितुं समायाता तान् सा कद्रूः सुविह्वला
159,29,uvāca vinatāṃ kadrūs tava putro 'tiduṣkṛtam kṛtavān atidurmedhā yeṣāṃ śāntir na vidyate,उवाच विनतां कद्रूस् तव पुत्रो ऽतिदुष्कृतम् कृतवान् अतिदुर्मेधा येषां शान्तिर् न विद्यते
159,30,nānyathā kartum āyāti svāmivākyaṃ phaṇīśvaraḥ sa kāśyapo bṛhattejā yady atra syād anāmayam,नान्यथा कर्तुम् आयाति स्वामिवाक्यं फणीश्वरः स काश्यपो बृहत्तेजा यद्य् अत्र स्याद् अनामयम्
159,31,bhavec caivaṃ kathaṃ śāntiḥ putrāṇāṃ mama bhāmini kadrvās tad vacanaṃ śrutvā vinatā hy atibhītavat,भवेच् चैवं कथं शान्तिः पुत्राणां मम भामिनि कद्र्वास् तद् वचनं श्रुत्वा विनता ह्य् अतिभीतवत्
159,32,putram āha mahātmānaṃ garuḍaṃ vihagādhipam,पुत्रम् आह महात्मानं गरुडं विहगाधिपम्
159,33,nedaṃ yuktataraṃ putra bhūṣaṇaṃ vinayena hi vartituṃ yuktam ity uktaṃ vaiparītyaṃ na yujyate,नेदं युक्ततरं पुत्र भूषणं विनयेन हि वर्तितुं युक्तम् इत्य् उक्तं वैपरीत्यं न युज्यते
159,34,nāmitreṣv api kartavyaṃ sadbhir jihmaṃ kadācana śrotriye cāntyaje vāpi samaṃ candraḥ prakāśate,नामित्रेष्व् अपि कर्तव्यं सद्भिर् जिह्मं कदाचन श्रोत्रिये चान्त्यजे वापि समं चन्द्रः प्रकाशते
159,35,kurvanty aniṣṭaṃ kapaṭais ta eva mama putraka prasahya kartuṃ ye sākṣād aśaktāḥ puruṣādhamāḥ,कुर्वन्त्य् अनिष्टं कपटैस् त एव मम पुत्रक प्रसह्य कर्तुं ये साक्षाद् अशक्ताः पुरुषाधमाः
159,36,vinatā ca tataḥ prāha kadrūṃ tāṃ sarpamātaram,विनता च ततः प्राह कद्रूं तां सर्पमातरम्
159,37,kiṃ kṛtvā śāntir abhyeti putrāṇāṃ te karomi tat jarayā tu gṛhītās te vada śāntiṃ karomi tat,किं कृत्वा शान्तिर् अभ्येति पुत्राणां ते करोमि तत् जरया तु गृहीतास् ते वद शान्तिं करोमि तत्
159,38,kadrūr apy āha vinatāṃ rasātalagataṃ payaḥ tenābhiṣecitānāṃ me putrāṇāṃ śāntir eṣyati,कद्रूर् अप्य् आह विनतां रसातलगतं पयः तेनाभिषेचितानां मे पुत्राणां शान्तिर् एष्यति
159,39,kadrvās tad vacanaṃ śrutvā rasātalagataṃ payaḥ kṣaṇenaiva samānīya nāgāṃs tān abhyaṣecayat tataḥ provāca garuḍo maghavānaṃ śatakratum,कद्र्वास् तद् वचनं श्रुत्वा रसातलगतं पयः क्षणेनैव समानीय नागांस् तान् अभ्यषेचयत् ततः प्रोवाच गरुडो मघवानं शतक्रतुम्
159,40,meghāś cāpy atra varṣantu trailokyasyopakāriṇaḥ,मेघाश् चाप्य् अत्र वर्षन्तु त्रैलोक्यस्योपकारिणः
159,41,tathā vavarṣa parjanyo nāgānām abhavac chivam rasātalabhavaṃ gāṅgaṃ nāgasaṃjīvanaṃ payaḥ,तथा ववर्ष पर्जन्यो नागानाम् अभवच् छिवम् रसातलभवं गाङ्गं नागसंजीवनं पयः
159,42,jarāśokavināśārtham ānītaṃ garuḍena yat yatrābhiṣecitā nāgās tan nāgālayam ucyate,जराशोकविनाशार्थम् आनीतं गरुडेन यत् यत्राभिषेचिता नागास् तन् नागालयम् उच्यते
159,43,garuḍena yato vāri ānītaṃ tad rasātalāt tad gāṅgaṃ vāri sarveṣāṃ sarvapāpapraṇāśanam,गरुडेन यतो वारि आनीतं तद् रसातलात् तद् गाङ्गं वारि सर्वेषां सर्वपापप्रणाशनम्
159,44,jarāyā vāraṇaṃ yasmān nāgānām abhavac chivam rasātalabhavaṃ gāṅgaṃ nāgasaṃjīvanaṃ yataḥ,जराया वारणं यस्मान् नागानाम् अभवच् छिवम् रसातलभवं गाङ्गं नागसंजीवनं यतः
159,45,jarāśokavināśārthaṃ gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe sākṣād amṛtasaṃvāhā vañjarā sābhavan nadī,जराशोकविनाशार्थं गङ्गाया दक्षिणे तटे साक्षाद् अमृतसंवाहा वञ्जरा साभवन् नदी
159,46,jarādāridryasaṃtāpahāriṇī kleśavāriṇī rasātalabhavā gaṅgā martyalokabhavā tu yā,जरादारिद्र्यसंतापहारिणी क्लेशवारिणी रसातलभवा गङ्गा मर्त्यलोकभवा तु या
159,47,tayoś ca saṃgamo yaḥ syāt kiṃ punas tatra varṇyate yasyānusmaraṇād eva nāśaṃ yānty aghasaṃcayāḥ,तयोश् च संगमो यः स्यात् किं पुनस् तत्र वर्ण्यते यस्यानुस्मरणाद् एव नाशं यान्त्य् अघसंचयाः
159,48,tatra ca snānadānānāṃ phalaṃ ko vaktum īśvaraḥ sapādaṃ tatra tīrthānāṃ lakṣam āhur manīṣiṇaḥ,तत्र च स्नानदानानां फलं को वक्तुम् ईश्वरः सपादं तत्र तीर्थानां लक्षम् आहुर् मनीषिणः
159,49,sarvasaṃpattidātṝṇāṃ sarvapāpaughahāriṇām vañjarāsaṃgamasamaṃ tīrthaṃ kvāpi na vidyate yadanusmaraṇenāpi vipadyante vipattayaḥ,सर्वसंपत्तिदातॄणां सर्वपापौघहारिणाम् वञ्जरासंगमसमं तीर्थं क्वापि न विद्यते यदनुस्मरणेनापि विपद्यन्ते विपत्तयः
160,1,devāgamaṃ nāma tīrthaṃ sarvakāmapradaṃ śivam bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ pitṝṇāṃ tṛptikārakam,देवागमं नाम तीर्थं सर्वकामप्रदं शिवम् भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां पितॄणां तृप्तिकारकम्
160,2,tatra vṛttaṃ samākhyāsye tava yatnena nārada devānām asurāṇāṃ ca spardhābhūd dhanahetave,तत्र वृत्तं समाख्यास्ये तव यत्नेन नारद देवानाम् असुराणां च स्पर्धाभूद् धनहेतवे
160,3,svargaḥ surāṇām abhavad asurāṇām ilābhavat karmabhūmim avaṣṭabhya asurāḥ sarvato 'bhavan,स्वर्गः सुराणाम् अभवद् असुराणाम् इलाभवत् कर्मभूमिम् अवष्टभ्य असुराः सर्वतो ऽभवन्
160,4,devānāṃ yajñabhāgāṃś ca dātṝn ghnanty asurās tataḥ tataḥ suragaṇāḥ sarve yajñabhāgair vinā kṛtāḥ,देवानां यज्ञभागांश् च दातॄन् घ्नन्त्य् असुरास् ततः ततः सुरगणाः सर्वे यज्ञभागैर् विना कृताः
160,5,vyathitā mām upājagmuḥ kiṃ kṛtyam iti cābruvan mayā coktāḥ suragaṇā yuddhe jitvāsurān balāt,व्यथिता माम् उपाजग्मुः किं कृत्यम् इति चाब्रुवन् मया चोक्ताः सुरगणा युद्धे जित्वासुरान् बलात्
160,6,bhuvaṃ prāpsyatha karmāṇi havīṃṣi ca yaśāṃsi ca tathety uktvā gatā devā bhūmiṃ te samarārthinaḥ,भुवं प्राप्स्यथ कर्माणि हवींषि च यशांसि च तथेत्य् उक्त्वा गता देवा भूमिं ते समरार्थिनः
160,7,daityāś ca dānavāś caiva rākṣasā baladarpitāḥ ekībhūtvā yayus te 'pi jayino yuddhakāṅkṣiṇaḥ,दैत्याश् च दानवाश् चैव राक्षसा बलदर्पिताः एकीभूत्वा ययुस् ते ऽपि जयिनो युद्धकाङ्क्षिणः
160,8,ahir vṛtro balis tvāṣṭrir namuciḥ śambaro mayaḥ ete cānye ca bahavo yoddhāro baladarpitāḥ,अहिर् वृत्रो बलिस् त्वाष्ट्रिर् नमुचिः शम्बरो मयः एते चान्ये च बहवो योद्धारो बलदर्पिताः
160,9,agnir indro 'tha varuṇas tvaṣṭā pūṣā tathāśvinau maruto lokapālāś ca nānāyuddhaviśāradāḥ,अग्निर् इन्द्रो ऽथ वरुणस् त्वष्टा पूषा तथाश्विनौ मरुतो लोकपालाश् च नानायुद्धविशारदाः
160,10,te dānavāḥ sarva eva yāmyāṃ vai diśi saṃgare akurvanta mahāyatnaṃ dakṣiṇārṇavasaṃsthitāḥ,ते दानवाः सर्व एव याम्यां वै दिशि संगरे अकुर्वन्त महायत्नं दक्षिणार्णवसंस्थिताः
160,11,trikūṭaḥ parvataśreṣṭho rākṣasānāṃ purābhavat tadvanena yayuḥ sarve taiḥ sārdhaṃ dakṣiṇārṇavam,त्रिकूटः पर्वतश्रेष्ठो राक्षसानां पुराभवत् तद्वनेन ययुः सर्वे तैः सार्धं दक्षिणार्णवम्
160,12,sarveṣāṃ melanaṃ yatra parvato malayas tu saḥ malayasyāpi deśo 'sau devārīṇām abhūt tadā,सर्वेषां मेलनं यत्र पर्वतो मलयस् तु सः मलयस्यापि देशो ऽसौ देवारीणाम् अभूत् तदा
160,13,devānāṃ gautamītīre tatra saṃnihitaḥ śivaḥ iti teṣāṃ samāyogo devānām abhavat kila,देवानां गौतमीतीरे तत्र संनिहितः शिवः इति तेषां समायोगो देवानाम् अभवत् किल
160,14,devāḥ svaratham ārūḍhās tatra tatra samāgaman gautamyāḥ saridambāyāḥ puline vimalāśayāḥ,देवाः स्वरथम् आरूढास् तत्र तत्र समागमन् गौतम्याः सरिदम्बायाः पुलिने विमलाशयाः
160,15,prasannābhīṣṭadā yā syāt pitṝṇām akhilasya tu tato devagaṇāḥ sarve stutvā devaṃ maheśvaram abhayaṃ cintayām āsus te sarve 'tha parasparam,प्रसन्नाभीष्टदा या स्यात् पितॄणाम् अखिलस्य तु ततो देवगणाः सर्वे स्तुत्वा देवं महेश्वरम् अभयं चिन्तयाम् आसुस् ते सर्वे ऽथ परस्परम्
160,16,atrāpy upāyaḥ ko 'smākaṃ nirjitānāṃ parair haṭhāt ekam evātra naḥ śreyo vijayo vāthavā mṛtiḥ sapatnair abhibhūtānāṃ jīvitaṃ dhiṅ manasvinām,अत्राप्य् उपायः को ऽस्माकं निर्जितानां परैर् हठात् एकम् एवात्र नः श्रेयो विजयो वाथवा मृतिः सपत्नैर् अभिभूतानां जीवितं धिङ् मनस्विनाम्
160,17,etasminn antare putra vāg uvācāśarīriṇī,एतस्मिन्न् अन्तरे पुत्र वाग् उवाचाशरीरिणी
160,18,kleśenālaṃ suragaṇā gautamīm āśu gacchata bhaktyā hariharau tatra samārādhayateśvarau,क्लेशेनालं सुरगणा गौतमीम् आशु गच्छत भक्त्या हरिहरौ तत्र समाराधयतेश्वरौ
160,19,godāvaryās tayoś caiva prasādāt kiṃ tu duṣkaram,गोदावर्यास् तयोश् चैव प्रसादात् किं तु दुष्करम्
160,20,prasannābhyāṃ harīśābhyāṃ devā jayam abhīpsitam avāpya sarvato jagmuḥ pālayanto divaukasaḥ,प्रसन्नाभ्यां हरीशाभ्यां देवा जयम् अभीप्सितम् अवाप्य सर्वतो जग्मुः पालयन्तो दिवौकसः
160,21,yatra devāgamo jātas tat tīrthaṃ tena viśrutam devāgamaṃ praśaṃsanti munayas tattvadarśinaḥ,यत्र देवागमो जातस् तत् तीर्थं तेन विश्रुतम् देवागमं प्रशंसन्ति मुनयस् तत्त्वदर्शिनः
160,22,tatrāśītisahasrāṇi śivaliṅgāni nārada devāgamaḥ parvato 'sau priya ity api kathyate tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ devapriyam ato viduḥ,तत्राशीतिसहस्राणि शिवलिङ्गानि नारद देवागमः पर्वतो ऽसौ प्रिय इत्य् अपि कथ्यते ततः प्रभृति तत् तीर्थं देवप्रियम् अतो विदुः
161,1,kuśatarpaṇam ākhyātaṃ praṇītāsaṃgamaṃ tathā tīrthaṃ sarveṣu lokeṣu bhuktimuktipradāyakam,कुशतर्पणम् आख्यातं प्रणीतासंगमं तथा तीर्थं सर्वेषु लोकेषु भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
161,2,tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu pāpaharaṃ śubham vindhyasya dakṣiṇe pārśve sahyo nāma mahāgiriḥ,तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु पापहरं शुभम् विन्ध्यस्य दक्षिणे पार्श्वे सह्यो नाम महागिरिः
161,3,yadaṅghribhyo 'bhavan nadyo godābhīmarathīmukhāḥ yatrābhavat tad virajam ekavīrā ca yatra sā,यदङ्घ्रिभ्यो ऽभवन् नद्यो गोदाभीमरथीमुखाः यत्राभवत् तद् विरजम् एकवीरा च यत्र सा
161,4,na tasya mahimā kaiścid api śakyo 'nuvarṇitum tasmin girau puṇyadeśe śṛṇu nārada yatnataḥ,न तस्य महिमा कैश्चिद् अपि शक्यो ऽनुवर्णितुम् तस्मिन् गिरौ पुण्यदेशे शृणु नारद यत्नतः
161,5,guhyād guhyataraṃ vakṣye sākṣād vedoditaṃ śubham yan na jānanti munayo devāś ca pitaro 'surāḥ,गुह्याद् गुह्यतरं वक्ष्ये साक्षाद् वेदोदितं शुभम् यन् न जानन्ति मुनयो देवाश् च पितरो ऽसुराः
161,6,tad ahaṃ prītaye vakṣye śravaṇāt sarvakāmadam paraḥ sa puruṣo jñeyo hy avyakto 'kṣara eva tu,तद् अहं प्रीतये वक्ष्ये श्रवणात् सर्वकामदम् परः स पुरुषो ज्ञेयो ह्य् अव्यक्तो ऽक्षर एव तु
161,7,aparaś ca kṣaras tasmāt prakṛtyanvita eva ca nirākārāt sāvayavaḥ puruṣaḥ samajāyata,अपरश् च क्षरस् तस्मात् प्रकृत्यन्वित एव च निराकारात् सावयवः पुरुषः समजायत
161,8,tasmād āpaḥ samudbhūtā adbhyaś ca puruṣas tathā tābhyām abjaṃ samudbhūtaṃ tatrāham abhavaṃ mune,तस्माद् आपः समुद्भूता अद्भ्यश् च पुरुषस् तथा ताभ्याम् अब्जं समुद्भूतं तत्राहम् अभवं मुने
161,9,pṛthivī vāyur ākāśa āpo jyotis tathaiva ca ete mattaḥ pūrvatarā ekadaivābhavan mune,पृथिवी वायुर् आकाश आपो ज्योतिस् तथैव च एते मत्तः पूर्वतरा एकदैवाभवन् मुने
161,10,etān eva prapaśyāmi nānyat sthāvarajaṅgamam naiva vedās tadā cāsan nāhaṃ draṣṭāsmi kiṃcana,एतान् एव प्रपश्यामि नान्यत् स्थावरजङ्गमम् नैव वेदास् तदा चासन् नाहं द्रष्टास्मि किंचन
161,11,yasmād ahaṃ samudbhūto na paśyeyaṃ tam apy atha tūṣṇīṃ sthite mayi tadā aśrauṣaṃ vācam uttamām,यस्माद् अहं समुद्भूतो न पश्येयं तम् अप्य् अथ तूष्णीं स्थिते मयि तदा अश्रौषं वाचम् उत्तमाम्
161,12,brahman kuru jagatsṛṣṭiṃ sthāvarasya carasya ca,ब्रह्मन् कुरु जगत्सृष्टिं स्थावरस्य चरस्य च
161,13,tato 'ham abravaṃ vācaṃ paruṣāṃ tatra nārada kathaṃ srakṣye kva vā srakṣye kena srakṣya idaṃ jagat,ततो ऽहम् अब्रवं वाचं परुषां तत्र नारद कथं स्रक्ष्ये क्व वा स्रक्ष्ये केन स्रक्ष्य इदं जगत्
161,14,saiva vāg abravīd daivī prakṛtir yābhidhīyate viṣṇunā preritā mātā jagadīśā jaganmayī,सैव वाग् अब्रवीद् दैवी प्रकृतिर् याभिधीयते विष्णुना प्रेरिता माता जगदीशा जगन्मयी
161,15,yajñaṃ kuru tataḥ śaktis te bhavitrī na saṃśayaḥ yajño vai viṣṇur ity eṣā śrutir brahman sanātanī,यज्ञं कुरु ततः शक्तिस् ते भवित्री न संशयः यज्ञो वै विष्णुर् इत्य् एषा श्रुतिर् ब्रह्मन् सनातनी
161,16,kiṃ yajvanām asādhyaṃ syād iha loke paratra ca,किं यज्वनाम् असाध्यं स्याद् इह लोके परत्र च
161,17,punas tām abravaṃ devīṃ kva vā keneti tad vada yajñaḥ kāryo mahābhāge tataḥ sovāca māṃ prati,पुनस् ताम् अब्रवं देवीं क्व वा केनेति तद् वद यज्ञः कार्यो महाभागे ततः सोवाच मां प्रति
161,18,oṃkārabhūtā yā devī mātṛkalpā jaganmayī karmabhūmau yajasveha yajñeśaṃ yajñapūruṣam,ओंकारभूता या देवी मातृकल्पा जगन्मयी कर्मभूमौ यजस्वेह यज्ञेशं यज्ञपूरुषम्
161,19,sa eva sādhanaṃ te syāt tena taṃ yaja suvrata yajñaḥ svāhā svadhā mantrā brāhmaṇā havirādikam,स एव साधनं ते स्यात् तेन तं यज सुव्रत यज्ञः स्वाहा स्वधा मन्त्रा ब्राह्मणा हविरादिकम्
161,20,harir evākhilaṃ tena sarvaṃ viṣṇor avāpyate,हरिर् एवाखिलं तेन सर्वं विष्णोर् अवाप्यते
161,21,punas tām abravaṃ devīṃ karmabhūḥ kva vidhīyate tadā nārada naivāsīd bhāgīrathy atha narmadā,पुनस् ताम् अब्रवं देवीं कर्मभूः क्व विधीयते तदा नारद नैवासीद् भागीरथ्य् अथ नर्मदा
161,22,yamunā naiva tāpī sā sarasvaty atha gautamī samudro vā nadaḥ kaścin na saraḥ sarito 'malāḥ sā śaktiḥ punar apy evaṃ mām uvāca punaḥ punaḥ,यमुना नैव तापी सा सरस्वत्य् अथ गौतमी समुद्रो वा नदः कश्चिन् न सरः सरितो ऽमलाः सा शक्तिः पुनर् अप्य् एवं माम् उवाच पुनः पुनः
161,23,sumeror dakṣiṇe pārśve tathā himavato gireḥ dakṣiṇe cāpi vindhyasya sahyāc caivātha dakṣiṇe sarvasya sarvakāle tu karmabhūmiḥ śubhodayā,सुमेरोर् दक्षिणे पार्श्वे तथा हिमवतो गिरेः दक्षिणे चापि विन्ध्यस्य सह्याच् चैवाथ दक्षिणे सर्वस्य सर्वकाले तु कर्मभूमिः शुभोदया
161,24,tat tu vākyam atho śrutvā tyaktvā meruṃ mahāgirim taṃ pradeśam athāgatya sthātavyaṃ kvety acintayam tato mām abravīt saiva viṣṇor vāṇy aśarīriṇī,तत् तु वाक्यम् अथो श्रुत्वा त्यक्त्वा मेरुं महागिरिम् तं प्रदेशम् अथागत्य स्थातव्यं क्वेत्य् अचिन्तयम् ततो माम् अब्रवीत् सैव विष्णोर् वाण्य् अशरीरिणी
161,25,ito gaccha itas tiṣṭha tathopaviśa cātra hi saṃkalpaṃ kuru yajñasya sa te yajñaḥ samāpyate,इतो गच्छ इतस् तिष्ठ तथोपविश चात्र हि संकल्पं कुरु यज्ञस्य स ते यज्ञः समाप्यते
161,26,kṛte caivātha saṃkalpe yajñārthe surasattama yad vadanty akhilā vedā vidhe tat tat samācara,कृते चैवाथ संकल्पे यज्ञार्थे सुरसत्तम यद् वदन्त्य् अखिला वेदा विधे तत् तत् समाचर
161,27,itihāsapurāṇāni yad anyac chabdagocaram svato mukhe mama prāyād abhūc ca smṛtigocaram,इतिहासपुराणानि यद् अन्यच् छब्दगोचरम् स्वतो मुखे मम प्रायाद् अभूच् च स्मृतिगोचरम्
161,28,vedārthaś ca mayā sarvo jñāto 'sau tatkṣaṇena ca tataḥ puruṣasūktaṃ tad asmaraṃ lokaviśrutam,वेदार्थश् च मया सर्वो ज्ञातो ऽसौ तत्क्षणेन च ततः पुरुषसूक्तं तद् अस्मरं लोकविश्रुतम्
161,29,yajñopakaraṇaṃ sarvaṃ tad uktaṃ ca tv akalpayam taduktena prakāreṇa yajñapātrāṇy akalpayam,यज्ञोपकरणं सर्वं तद् उक्तं च त्व् अकल्पयम् तदुक्तेन प्रकारेण यज्ञपात्राण्य् अकल्पयम्
161,30,ahaṃ sthitvā yatra deśe śucir bhūtvā yatātmavān dīkṣito vipradeśo 'sau mannāmnā tu prakīrtitaḥ,अहं स्थित्वा यत्र देशे शुचिर् भूत्वा यतात्मवान् दीक्षितो विप्रदेशो ऽसौ मन्नाम्ना तु प्रकीर्तितः
161,31,maddevayajanaṃ puṇyaṃ nāmnā brahmagiriḥ smṛtaḥ caturaśītiparyantaṃ yojanāni mahāmune,मद्देवयजनं पुण्यं नाम्ना ब्रह्मगिरिः स्मृतः चतुरशीतिपर्यन्तं योजनानि महामुने
161,32,maddevayajanaṃ puṇyaṃ pūrvato brahmaṇo gireḥ tatra madhye vedikā syād gārhapatyo 'sya dakṣiṇe,मद्देवयजनं पुण्यं पूर्वतो ब्रह्मणो गिरेः तत्र मध्ये वेदिका स्याद् गार्हपत्यो ऽस्य दक्षिणे
161,33,tatra cāhavanīyasya evam agnīṃs tv akalpayam vinā patnyā na sidhyeta yajñaḥ śrutinidarśanāt,तत्र चाहवनीयस्य एवम् अग्नींस् त्व् अकल्पयम् विना पत्न्या न सिध्येत यज्ञः श्रुतिनिदर्शनात्
161,34,śarīram ātmano 'haṃ vai dvedhā cākaravaṃ mune pūrvārdhena tataḥ patnī mamābhūd yajñasiddhaye,शरीरम् आत्मनो ऽहं वै द्वेधा चाकरवं मुने पूर्वार्धेन ततः पत्नी ममाभूद् यज्ञसिद्धये
161,35,uttareṇa tv ahaṃ tadvad ardho jāyā iti śruteḥ kālaṃ vasantam utkṛṣṭam ājyarūpeṇa nārada,उत्तरेण त्व् अहं तद्वद् अर्धो जाया इति श्रुतेः कालं वसन्तम् उत्कृष्टम् आज्यरूपेण नारद
161,36,akalpayaṃ tathā cedhmaṃ grīṣmaṃ cāpi śarad dhaviḥ ṛtuṃ ca prāvṛṣaṃ putra tadā barhir akalpayam,अकल्पयं तथा चेध्मं ग्रीष्मं चापि शरद् धविः ऋतुं च प्रावृषं पुत्र तदा बर्हिर् अकल्पयम्
161,37,chandāṃsi sapta vai tatra tadā paridhayo 'bhavan kalākāṣṭhānimeṣā hi samitpātrakuśāḥ smṛtāḥ,छन्दांसि सप्त वै तत्र तदा परिधयो ऽभवन् कलाकाष्ठानिमेषा हि समित्पात्रकुशाः स्मृताः
161,38,yo 'nādiś ca tv anantaś ca svayaṃ kālo 'bhavat tadā yūparūpeṇa devarṣe yoktraṃ ca paśubandhanam,यो ऽनादिश् च त्व् अनन्तश् च स्वयं कालो ऽभवत् तदा यूपरूपेण देवर्षे योक्त्रं च पशुबन्धनम्
161,39,sattvāditriguṇāḥ pāśā naiva tatrābhavat paśuḥ tato 'ham abravaṃ vācaṃ vaiṣṇavīm aśarīriṇīm,सत्त्वादित्रिगुणाः पाशा नैव तत्राभवत् पशुः ततो ऽहम् अब्रवं वाचं वैष्णवीम् अशरीरिणीम्
161,40,vinaiva paśunā nāyaṃ yajñaḥ parisamāpyate tato mām avadad devī saiva nityāśarīriṇī,विनैव पशुना नायं यज्ञः परिसमाप्यते ततो माम् अवदद् देवी सैव नित्याशरीरिणी
161,41,pauruṣeṇātha sūktena stuhi taṃ puruṣaṃ param,पौरुषेणाथ सूक्तेन स्तुहि तं पुरुषं परम्
161,42,tathety uktvā stūyamāne devadeve janārdane mama cotpādake bhaktyā sūktena puruṣasya hi,तथेत्य् उक्त्वा स्तूयमाने देवदेवे जनार्दने मम चोत्पादके भक्त्या सूक्तेन पुरुषस्य हि
161,43,sā ca mām abravīd devī brahman māṃ tvaṃ paśuṃ kuru tadā vijñāya puruṣaṃ janakaṃ mama cāvyayam,सा च माम् अब्रवीद् देवी ब्रह्मन् मां त्वं पशुं कुरु तदा विज्ञाय पुरुषं जनकं मम चाव्ययम्
161,44,kālayūpasya pārśve taṃ guṇapāśair niveśitam barhisthitam ahaṃ praukṣaṃ puruṣaṃ jātam agrataḥ,कालयूपस्य पार्श्वे तं गुणपाशैर् निवेशितम् बर्हिस्थितम् अहं प्रौक्षं पुरुषं जातम् अग्रतः
161,45,etasminn antare tatra tasmāt sarvam abhūd idam brāhmaṇās tu mukhāt tasya 'bhavan bāhvoś ca kṣatriyāḥ,एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र तस्मात् सर्वम् अभूद् इदम् ब्राह्मणास् तु मुखात् तस्य ऽभवन् बाह्वोश् च क्षत्रियाः
161,46,mukhād indras tathāgniś ca śvasanaḥ prāṇato 'bhavat diśaḥ śrotrāt tathā śīrṣṇaḥ sarvaḥ svargo 'bhavat tadā,मुखाद् इन्द्रस् तथाग्निश् च श्वसनः प्राणतो ऽभवत् दिशः श्रोत्रात् तथा शीर्ष्णः सर्वः स्वर्गो ऽभवत् तदा
161,47,manasaś candramā jātaḥ sūryo 'bhūc cakṣuṣas tathā antarikṣaṃ tathā nābher ūrubhyāṃ viśa eva ca,मनसश् चन्द्रमा जातः सूर्यो ऽभूच् चक्षुषस् तथा अन्तरिक्षं तथा नाभेर् ऊरुभ्यां विश एव च
161,48,padbhyāṃ śūdraś ca saṃjātas tathā bhūmir ajāyata ṛṣayo romakūpebhya oṣadhyaḥ keśato 'bhavan,पद्भ्यां शूद्रश् च संजातस् तथा भूमिर् अजायत ऋषयो रोमकूपेभ्य ओषध्यः केशतो ऽभवन्
161,49,grāmyāraṇyāś ca paśavo nakhebhyaḥ sarvato 'bhavan kṛmikīṭapataṃgādi pāyūpasthād ajāyata,ग्राम्यारण्याश् च पशवो नखेभ्यः सर्वतो ऽभवन् कृमिकीटपतंगादि पायूपस्थाद् अजायत
161,50,sthāvaraṃ jaṅgamaṃ kiṃcid dṛśyādṛśyaṃ ca kiṃcana tasmāt sarvam abhūd devā mattaś cāpy abhavan punaḥ etasminn antare saiva viṣṇor vāg abravīc ca mām,स्थावरं जङ्गमं किंचिद् दृश्यादृश्यं च किंचन तस्मात् सर्वम् अभूद् देवा मत्तश् चाप्य् अभवन् पुनः एतस्मिन्न् अन्तरे सैव विष्णोर् वाग् अब्रवीच् च माम्
161,51,sarvaṃ saṃpūrṇam abhavat sṛṣṭir jātā tathepsitā idānīṃ juhudhi hy agnau pātrāṇi ca samāni ca,सर्वं संपूर्णम् अभवत् सृष्टिर् जाता तथेप्सिता इदानीं जुहुधि ह्य् अग्नौ पात्राणि च समानि च
161,52,visarjaya tathā yūpaṃ praṇītāṃ ca kuśāṃs tathā ṛtvigrūpaṃ yajñarūpam uddeśyaṃ dhyeyam eva ca,विसर्जय तथा यूपं प्रणीतां च कुशांस् तथा ऋत्विग्रूपं यज्ञरूपम् उद्देश्यं ध्येयम् एव च
161,53,sruvaṃ ca puruṣaṃ pāśān sarvaṃ brahman visarjaya,स्रुवं च पुरुषं पाशान् सर्वं ब्रह्मन् विसर्जय
161,54,tadvākyasamakālaṃ tu kramaśo yajñayoniṣu gārhapatye dakṣiṇāgnau tathā caiva mahāmune,तद्वाक्यसमकालं तु क्रमशो यज्ञयोनिषु गार्हपत्ये दक्षिणाग्नौ तथा चैव महामुने
161,55,pūrvasminn api caivāgnau kramaśo juhvatas tadā tatra tatra jagadyonim anusaṃdhāya pūruṣam,पूर्वस्मिन्न् अपि चैवाग्नौ क्रमशो जुह्वतस् तदा तत्र तत्र जगद्योनिम् अनुसंधाय पूरुषम्
161,56,mantrapūtaṃ śuciḥ samyag yajñadevo jaganmayaḥ lokanātho viśvakartā kuṇḍānāṃ tatra saṃnidhau,मन्त्रपूतं शुचिः सम्यग् यज्ञदेवो जगन्मयः लोकनाथो विश्वकर्ता कुण्डानां तत्र संनिधौ
161,57,śuklarūpadharo viṣṇur bhaved āhavanīyake śyāmo viṣṇur dakṣiṇāgneḥ pīto gṛhapateḥ kaveḥ,शुक्लरूपधरो विष्णुर् भवेद् आहवनीयके श्यामो विष्णुर् दक्षिणाग्नेः पीतो गृहपतेः कवेः
161,58,sarvakālaṃ teṣu viṣṇur ato deśeṣu saṃsthitaḥ na tena rahitaṃ kiṃcid viṣṇunā viśvayoninā,सर्वकालं तेषु विष्णुर् अतो देशेषु संस्थितः न तेन रहितं किंचिद् विष्णुना विश्वयोनिना
161,59,praṇītāyāḥ praṇayanaṃ mantraiś cākaravaṃ tataḥ praṇītodakam apy etat praṇīteti nadī śubhā,प्रणीतायाः प्रणयनं मन्त्रैश् चाकरवं ततः प्रणीतोदकम् अप्य् एतत् प्रणीतेति नदी शुभा
161,60,vyasarjayaṃ praṇītāṃ tāṃ mārjayitvā kuśair atha mārjane kriyamāṇe tu praṇītodakabindavaḥ,व्यसर्जयं प्रणीतां तां मार्जयित्वा कुशैर् अथ मार्जने क्रियमाणे तु प्रणीतोदकबिन्दवः
161,61,patitās tatra tīrthāni jātāni guṇavanti ca saṃjātā muniśārdūla snānāt kratuphalapradā,पतितास् तत्र तीर्थानि जातानि गुणवन्ति च संजाता मुनिशार्दूल स्नानात् क्रतुफलप्रदा
161,62,yālaṃkṛtā sarvakālaṃ devadevena śārṅgiṇā sopānapaṅktiḥ sarveṣāṃ vaikuṇṭhārohaṇāya sā,यालंकृता सर्वकालं देवदेवेन शार्ङ्गिणा सोपानपङ्क्तिः सर्वेषां वैकुण्ठारोहणाय सा
161,63,saṃmārjitāḥ kuśā yatra patitā bhūtale śubhe kuśatarpaṇam ākhyātaṃ bahupuṇyaphalapradam,संमार्जिताः कुशा यत्र पतिता भूतले शुभे कुशतर्पणम् आख्यातं बहुपुण्यफलप्रदम्
161,64,kuśaiś ca tarpitāḥ sarve kuśatarpaṇam ucyate paścāc ca saṃgatā tatra gautamī kāraṇāntarāt,कुशैश् च तर्पिताः सर्वे कुशतर्पणम् उच्यते पश्चाच् च संगता तत्र गौतमी कारणान्तरात्
161,65,praṇītāyāṃ mahābuddhe praṇītāsaṃgamo 'bhavat kuśatarpaṇadeśe tu tat tīrthaṃ kuśatarpaṇam,प्रणीतायां महाबुद्धे प्रणीतासंगमो ऽभवत् कुशतर्पणदेशे तु तत् तीर्थं कुशतर्पणम्
161,66,tatraiva kalpito yūpo mayā vindhyasya cottare visṛṣṭo lokapūjyo 'sau viṣṇor āsīt samāśrayaḥ,तत्रैव कल्पितो यूपो मया विन्ध्यस्य चोत्तरे विसृष्टो लोकपूज्यो ऽसौ विष्णोर् आसीत् समाश्रयः
161,67,akṣayaś cābhavac chrīmān akṣayo 'sau vaṭo 'bhavat nityaś ca kālarūpo 'sau smaraṇāt kratupuṇyadaḥ,अक्षयश् चाभवच् छ्रीमान् अक्षयो ऽसौ वटो ऽभवत् नित्यश् च कालरूपो ऽसौ स्मरणात् क्रतुपुण्यदः
161,68,maddevayajanaṃ cedaṃ daṇḍakāraṇyam ucyate saṃpūrṇe tu kratau viṣṇur mayā bhaktyā prasāditaḥ,मद्देवयजनं चेदं दण्डकारण्यम् उच्यते संपूर्णे तु क्रतौ विष्णुर् मया भक्त्या प्रसादितः
161,69,yo virāḍ ucyate vede yasmān mūrtam ajāyata yasmāc ca mama cotpattir yasyedaṃ vikṛtaṃ jagat,यो विराड् उच्यते वेदे यस्मान् मूर्तम् अजायत यस्माच् च मम चोत्पत्तिर् यस्येदं विकृतं जगत्
161,70,tam ahaṃ devadeveśam abhivandya vyasarjayam yojanāni caturviṃśan maddevayajanaṃ śubham,तम् अहं देवदेवेशम् अभिवन्द्य व्यसर्जयम् योजनानि चतुर्विंशन् मद्देवयजनं शुभम्
161,71,tasmād adyāpi kuṇḍāni santi ca trīṇi nārada yajñeśvarasvarūpāṇi viṣṇor vai cakrapāṇinaḥ,तस्माद् अद्यापि कुण्डानि सन्ति च त्रीणि नारद यज्ञेश्वरस्वरूपाणि विष्णोर् वै चक्रपाणिनः
161,72,tataḥ prabhṛti cākhyātaṃ maddevayajanaṃ ca tat tatrasthaḥ kṛmikīṭādiḥ so 'py ante muktibhājanam,ततः प्रभृति चाख्यातं मद्देवयजनं च तत् तत्रस्थः कृमिकीटादिः सो ऽप्य् अन्ते मुक्तिभाजनम्
161,73,dharmabījaṃ muktibījaṃ daṇḍakāraṇyam ucyate viśeṣād gautamīśliṣṭo deśaḥ puṇyatamo 'bhavat,धर्मबीजं मुक्तिबीजं दण्डकारण्यम् उच्यते विशेषाद् गौतमीश्लिष्टो देशः पुण्यतमो ऽभवत्
161,74,praṇītāsaṃgame cāpi kuśatarpaṇa eva vā snānadānādi yaḥ kuryāt sa gacchet paramaṃ padam,प्रणीतासंगमे चापि कुशतर्पण एव वा स्नानदानादि यः कुर्यात् स गच्छेत् परमं पदम्
161,75,smaraṇaṃ paṭhanaṃ vāpi śravaṇaṃ cāpi bhaktitaḥ sarvakāmapradaṃ puṃsāṃ bhuktimuktipradaṃ viduḥ,स्मरणं पठनं वापि श्रवणं चापि भक्तितः सर्वकामप्रदं पुंसां भुक्तिमुक्तिप्रदं विदुः
161,76,ubhayos tīrayos tatra tīrthāny āhur manīṣiṇaḥ ṣaḍaśītisahasrāṇi teṣu puṇyaṃ puroditam,उभयोस् तीरयोस् तत्र तीर्थान्य् आहुर् मनीषिणः षडशीतिसहस्राणि तेषु पुण्यं पुरोदितम्
161,77,vārāṇasyā api mune kuśatarpaṇam uttamam nānena sadṛśaṃ tīrthaṃ vidyate sacarācare,वाराणस्या अपि मुने कुशतर्पणम् उत्तमम् नानेन सदृशं तीर्थं विद्यते सचराचरे
161,78,brahmahatyādipāpānāṃ smaraṇād api nāśanam tīrtham etan mune proktaṃ svargadvāraṃ mahītale,ब्रह्महत्यादिपापानां स्मरणाद् अपि नाशनम् तीर्थम् एतन् मुने प्रोक्तं स्वर्गद्वारं महीतले
162,1,manyutīrtham iti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam sarvakāmapradaṃ nṝṇāṃ smaraṇād aghanāśanam,मन्युतीर्थम् इति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम् सर्वकामप्रदं नॄणां स्मरणाद् अघनाशनम्
162,2,tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi śṛṇuṣvāvahito mune devānāṃ dānavānāṃ ca saṃgaro 'bhūn mithaḥ purā,तस्य प्रभावं वक्ष्यामि शृणुष्वावहितो मुने देवानां दानवानां च संगरो ऽभून् मिथः पुरा
162,3,tatrājayan naiva surā dānavā jayino 'bhavan parāṅmukhāḥ suragaṇāḥ saṃgarād gatacetasaḥ,तत्राजयन् नैव सुरा दानवा जयिनो ऽभवन् पराङ्मुखाः सुरगणाः संगराद् गतचेतसः
162,4,mām abhyetya samūcus te dehi no 'bhayakāraṇam tān ahaṃ pratyavocaṃ vai gaṅgāṃ gacchata sarvaśaḥ,माम् अभ्येत्य समूचुस् ते देहि नो ऽभयकारणम् तान् अहं प्रत्यवोचं वै गङ्गां गच्छत सर्वशः
162,5,tatra vai gautamītīre stutvā devaṃ maheśvaram anapāyanirāyāsasahajānandasundaram,तत्र वै गौतमीतीरे स्तुत्वा देवं महेश्वरम् अनपायनिरायाससहजानन्दसुन्दरम्
162,6,lapsyate sarvavibudhā jayahetur maheśvarāt tathety uktvā suragaṇāḥ stuvanti sma maheśvaram,लप्स्यते सर्वविबुधा जयहेतुर् महेश्वरात् तथेत्य् उक्त्वा सुरगणाः स्तुवन्ति स्म महेश्वरम्
162,7,tapo 'tapyanta kecid vai nanṛtuś ca tathāpare asnāpayaṃś ca kecic ca 'pūjayaṃś ca tathāpare,तपो ऽतप्यन्त केचिद् वै ननृतुश् च तथापरे अस्नापयंश् च केचिच् च ऽपूजयंश् च तथापरे
162,8,tataḥ prasanno bhagavāñ śūlapāṇir maheśvaraḥ devān athābravīt tuṣṭo vriyatāṃ yad abhīpsitam,ततः प्रसन्नो भगवाञ् शूलपाणिर् महेश्वरः देवान् अथाब्रवीत् तुष्टो व्रियतां यद् अभीप्सितम्
162,9,devā ūcuḥ surapatiṃ vijayāya dadasva naḥ puruṣaṃ paramaślāghyaṃ raṇeṣu purataḥ sthitam,देवा ऊचुः सुरपतिं विजयाय ददस्व नः पुरुषं परमश्लाघ्यं रणेषु पुरतः स्थितम्
162,10,yadbāhubalam āśritya bhavāmaḥ sukhino vayam tathety uvāca bhagavān devān prati maheśvaraḥ,यद्बाहुबलम् आश्रित्य भवामः सुखिनो वयम् तथेत्य् उवाच भगवान् देवान् प्रति महेश्वरः
162,11,ātmanas tejasā kaścin nirmitaḥ parameṣṭhinā manyunāmānam atyugraṃ devasainyapurogamam,आत्मनस् तेजसा कश्चिन् निर्मितः परमेष्ठिना मन्युनामानम् अत्युग्रं देवसैन्यपुरोगमम्
162,12,taṃ natvā tridaśāḥ sarve śivaṃ natvā svam ālayam manyunā saha cābhyetya punar yuddhāya tasthire,तं नत्वा त्रिदशाः सर्वे शिवं नत्वा स्वम् आलयम् मन्युना सह चाभ्येत्य पुनर् युद्धाय तस्थिरे
162,13,yuddhe sthitvā tu danujair daiteyaiś ca mahābalaiḥ vibudhā jātasaṃnaddhā manyum ūcuḥ puraḥ sthitāḥ,युद्धे स्थित्वा तु दनुजैर् दैतेयैश् च महाबलैः विबुधा जातसंनद्धा मन्युम् ऊचुः पुरः स्थिताः
162,14,sāmarthyaṃ tava paśyāmaḥ paścād yotsyāmahe paraiḥ tasmād darśaya cātmānaṃ manyo 'smākaṃ yuyutsatām,सामर्थ्यं तव पश्यामः पश्चाद् योत्स्यामहे परैः तस्माद् दर्शय चात्मानं मन्यो ऽस्माकं युयुत्सताम्
162,15,tad devavacanaṃ śrutvā manyur āha smayann iva,तद् देववचनं श्रुत्वा मन्युर् आह स्मयन्न् इव
162,16,janitā mama deveśaḥ sarvajñaḥ sarvadṛk prabhuḥ yaḥ sarvaṃ vetti sarveṣāṃ dhāmanāma manaḥsthitam,जनिता मम देवेशः सर्वज्ञः सर्वदृक् प्रभुः यः सर्वं वेत्ति सर्वेषां धामनाम मनःस्थितम्
162,17,naiva kaścic ca taṃ vetti yaḥ sarvaṃ vetti sarvadā amūrtaṃ mūrtam apy etad vetti kartā jaganmayaḥ,नैव कश्चिच् च तं वेत्ति यः सर्वं वेत्ति सर्वदा अमूर्तं मूर्तम् अप्य् एतद् वेत्ति कर्ता जगन्मयः
162,18,paro 'sau bhagavān sākṣāt tathā divy antarikṣagaḥ kas tasya rūpaṃ yo veda kasya kartā jaganmayaḥ,परो ऽसौ भगवान् साक्षात् तथा दिव्य् अन्तरिक्षगः कस् तस्य रूपं यो वेद कस्य कर्ता जगन्मयः
162,19,evaṃvidhād ahaṃ jāto māṃ kathaṃ vettum arhatha athavā draṣṭukāmā vai bhavanto mānupaśyata,एवंविधाद् अहं जातो मां कथं वेत्तुम् अर्हथ अथवा द्रष्टुकामा वै भवन्तो मानुपश्यत
162,20,ity uktvā darśayām āsa manyū rūpaṃ svakaṃ mahat tārtīyacakṣuṣodbhūtaṃ bhavasya parameṣṭhinaḥ,इत्य् उक्त्वा दर्शयाम् आस मन्यू रूपं स्वकं महत् तार्तीयचक्षुषोद्भूतं भवस्य परमेष्ठिनः
162,21,tejasā saṃbhṛtaṃ rūpaṃ yataḥ sarvaṃ tad ucyate pauruṣaṃ puruṣeṣv eva ahaṃkāraś ca jantuṣu,तेजसा संभृतं रूपं यतः सर्वं तद् उच्यते पौरुषं पुरुषेष्व् एव अहंकारश् च जन्तुषु
162,22,krodhaḥ sarvasya yo bhīma upasaṃhārakṛd bhavet taṃ śaṃkarapratinidhiṃ jvalantaṃ nijatejasā,क्रोधः सर्वस्य यो भीम उपसंहारकृद् भवेत् तं शंकरप्रतिनिधिं ज्वलन्तं निजतेजसा
162,23,sarvāyudhadharaṃ dṛṣṭvā praṇemuḥ sarvadevatāḥ vitresur daityadanujāḥ kṛtāñjalipuṭāḥ surāḥ,सर्वायुधधरं दृष्ट्वा प्रणेमुः सर्वदेवताः वित्रेसुर् दैत्यदनुजाः कृताञ्जलिपुटाः सुराः
162,24,bhūtvā manyum athocus te tvaṃ senānīḥ prabho bhava tvayā dattam idaṃ rājyaṃ manyo bhokṣyāmahe vayam,भूत्वा मन्युम् अथोचुस् ते त्वं सेनानीः प्रभो भव त्वया दत्तम् इदं राज्यं मन्यो भोक्ष्यामहे वयम्
162,25,tasmāt sarveṣu kāryeṣu jetā tvaṃ jayavardhanaḥ tvam indras tvaṃ ca varuṇo lokapālās tvam eva ca,तस्मात् सर्वेषु कार्येषु जेता त्वं जयवर्धनः त्वम् इन्द्रस् त्वं च वरुणो लोकपालास् त्वम् एव च
162,26,asmāsu sarvadeveṣu praviśa tvaṃ jayāya vai manyuḥ provāca tān sarvān vinā matto na kiṃcana,अस्मासु सर्वदेवेषु प्रविश त्वं जयाय वै मन्युः प्रोवाच तान् सर्वान् विना मत्तो न किंचन
162,27,sarveṣv antaḥ praviṣṭo 'haṃ na māṃ jānāti kaścana sa eva bhagavān manyus tato jātaḥ pṛthak pṛthak,सर्वेष्व् अन्तः प्रविष्टो ऽहं न मां जानाति कश्चन स एव भगवान् मन्युस् ततो जातः पृथक् पृथक्
162,28,sa eva rudrarūpī syād rudro manyuḥ śivo 'bhavat sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva sarvaṃ vyāptaṃ hi manyunā,स एव रुद्ररूपी स्याद् रुद्रो मन्युः शिवो ऽभवत् स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं व्याप्तं हि मन्युना
162,29,tam avāpya surāḥ sarve jayam āpuś ca saṃgare jayo manyuś ca śauryaṃ ca īśatejaḥsamudbhavam,तम् अवाप्य सुराः सर्वे जयम् आपुश् च संगरे जयो मन्युश् च शौर्यं च ईशतेजःसमुद्भवम्
162,30,manyunā jayam āpyātha kṛtvā daityaiś ca saṃgamam yathāgataṃ yayuḥ sarve manyunā parirakṣitāḥ,मन्युना जयम् आप्याथ कृत्वा दैत्यैश् च संगमम् यथागतं ययुः सर्वे मन्युना परिरक्षिताः
162,31,yatra vai gautamītīre śivam ārādhya te surāḥ manyum āpur jayaṃ caiva manyutīrthaṃ tad ucyate,यत्र वै गौतमीतीरे शिवम् आराध्य ते सुराः मन्युम् आपुर् जयं चैव मन्युतीर्थं तद् उच्यते
162,32,utpattiṃ ca tathā manyor yo naraḥ prayataḥ smaret vijayo jāyate tasya na kaiścit paribhūyate,उत्पत्तिं च तथा मन्योर् यो नरः प्रयतः स्मरेत् विजयो जायते तस्य न कैश्चित् परिभूयते
162,33,na manyutīrthasadṛśaṃ pāvanaṃ hi mahāmune yatra sākṣān manyurūpī sarvadā śaṃkaraḥ sthitaḥ tatra snānaṃ ca dānaṃ ca smaraṇaṃ sarvakāmadam,न मन्युतीर्थसदृशं पावनं हि महामुने यत्र साक्षान् मन्युरूपी सर्वदा शंकरः स्थितः तत्र स्नानं च दानं च स्मरणं सर्वकामदम्
163,1,sārasvataṃ nāma tīrthaṃ sarvakāmapradaṃ śubham bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ sarvapāpapraṇāśanam,सारस्वतं नाम तीर्थं सर्वकामप्रदं शुभम् भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां सर्वपापप्रणाशनम्
163,2,sarvarogapraśamanaṃ sarvasiddhipradāyakam tatremaṃ śṛṇu vṛttāntaṃ vistareṇātha nārada,सर्वरोगप्रशमनं सर्वसिद्धिप्रदायकम् तत्रेमं शृणु वृत्तान्तं विस्तरेणाथ नारद
163,3,puṣpotkaṭāt pūrvabhāge parvato lokaviśrutaḥ śubhro nāma giriśreṣṭho gautamyā dakṣiṇe taṭe,पुष्पोत्कटात् पूर्वभागे पर्वतो लोकविश्रुतः शुभ्रो नाम गिरिश्रेष्ठो गौतम्या दक्षिणे तटे
163,4,śākalya iti vikhyāto muniḥ paramanaiṣṭhikaḥ tasmiñ śubhre puṇyagirau tapas tepe hy anuttamam,शाकल्य इति विख्यातो मुनिः परमनैष्ठिकः तस्मिञ् शुभ्रे पुण्यगिरौ तपस् तेपे ह्य् अनुत्तमम्
163,5,tapasyantaṃ dvijaśreṣṭhaṃ gautamītīram āśritam sarve bhūtagaṇā nityaṃ praṇamanti stuvanti tam,तपस्यन्तं द्विजश्रेष्ठं गौतमीतीरम् आश्रितम् सर्वे भूतगणा नित्यं प्रणमन्ति स्तुवन्ति तम्
163,6,agniśuśrūṣaṇaparaṃ vedādhyayanatatparam ṛṣigandharvasumanaḥsevite tatra parvate,अग्निशुश्रूषणपरं वेदाध्ययनतत्परम् ऋषिगन्धर्वसुमनःसेविते तत्र पर्वते
163,7,tasmin girau mahāpuṇye devadvijabhayaṃkaraḥ yajñadveṣī brahmahantā paraśur nāma rākṣasaḥ,तस्मिन् गिरौ महापुण्ये देवद्विजभयंकरः यज्ञद्वेषी ब्रह्महन्ता परशुर् नाम राक्षसः
163,8,kāmarūpī vicarati nānārūpadharo vane kṣaṇaṃ ca brahmarūpeṇa kadācid vyāghrarūpadhṛk,कामरूपी विचरति नानारूपधरो वने क्षणं च ब्रह्मरूपेण कदाचिद् व्याघ्ररूपधृक्
163,9,kadācid devarūpeṇa kadācit paśurūpadhṛk kadācit pramadārūpaḥ kadācin mṛgarūpataḥ,कदाचिद् देवरूपेण कदाचित् पशुरूपधृक् कदाचित् प्रमदारूपः कदाचिन् मृगरूपतः
163,10,kadācid bālarūpeṇa evaṃ carati pāpakṛt yatrāste brāhmaṇo vidvāñ śākalyo munisattamaḥ,कदाचिद् बालरूपेण एवं चरति पापकृत् यत्रास्ते ब्राह्मणो विद्वाञ् शाकल्यो मुनिसत्तमः
163,11,tam āyāti mahāpāpī paraśū rākṣasādhamaḥ śuciṣmantaṃ dvijaśreṣṭhaṃ paraśur nityam eva ca,तम् आयाति महापापी परशू राक्षसाधमः शुचिष्मन्तं द्विजश्रेष्ठं परशुर् नित्यम् एव च
163,12,netuṃ hantuṃ pravṛtto 'pi na śaśāka sa pāpakṛt sa kadācid dvijaśreṣṭho devān abhyarcya yatnataḥ,नेतुं हन्तुं प्रवृत्तो ऽपि न शशाक स पापकृत् स कदाचिद् द्विजश्रेष्ठो देवान् अभ्यर्च्य यत्नतः
163,13,bhoktukāmaḥ kilāyātas tatrāyāt paraśur mune brahmarūpadharo bhūtvā śithilaḥ palito 'balī kanyām ādāya kāṃcic ca śākalyaṃ vākyam abravīt,भोक्तुकामः किलायातस् तत्रायात् परशुर् मुने ब्रह्मरूपधरो भूत्वा शिथिलः पलितो ऽबली कन्याम् आदाय कांचिच् च शाकल्यं वाक्यम् अब्रवीत्
163,14,bhojanasyārthinaṃ viddhi māṃ ca kanyām imāṃ dvija ātithyakāle saṃprāptaṃ kṛtakṛtyo 'si mānada,भोजनस्यार्थिनं विद्धि मां च कन्याम् इमां द्विज आतिथ्यकाले संप्राप्तं कृतकृत्यो ऽसि मानद
163,15,ta eva dhanyā loke 'smin yeṣām atithayo gṛhāt pūrṇābhilāṣā niryānti jīvanto 'pi mṛtāḥ pare,त एव धन्या लोके ऽस्मिन् येषाम् अतिथयो गृहात् पूर्णाभिलाषा निर्यान्ति जीवन्तो ऽपि मृताः परे
163,16,bhojane tūpaviṣṭe tu ātmārthaṃ kalpitaṃ tu yat atithibhyas tu yo dadyād dattā tena vasuṃdharā,भोजने तूपविष्टे तु आत्मार्थं कल्पितं तु यत् अतिथिभ्यस् तु यो दद्याद् दत्ता तेन वसुंधरा
163,17,etac chrutvā tu śākalyo dadāmīty evam abravīt āsane copaveśyāthājñānāt taṃ paraśuṃ dvijam,एतच् छ्रुत्वा तु शाकल्यो ददामीत्य् एवम् अब्रवीत् आसने चोपवेश्याथाज्ञानात् तं परशुं द्विजम्
163,18,yathānyāyaṃ pūjayitvā śākalyo bhojanaṃ dadau āpośanaṃ kare kṛtvā paraśur vākyam abravīt,यथान्यायं पूजयित्वा शाकल्यो भोजनं ददौ आपोशनं करे कृत्वा परशुर् वाक्यम् अब्रवीत्
163,19,dūrād abhyāgataṃ śrāntam anugacchanti devatāḥ tasmiṃs tṛpte tu tṛptāḥ syur atṛpte tu viparyayaḥ,दूराद् अभ्यागतं श्रान्तम् अनुगच्छन्ति देवताः तस्मिंस् तृप्ते तु तृप्ताः स्युर् अतृप्ते तु विपर्ययः
163,20,atithiś cāpavādī ca dvāv etau viśvabāndhavau apavādī haret pāpam atithiḥ svargasaṃkramaḥ,अतिथिश् चापवादी च द्वाव् एतौ विश्वबान्धवौ अपवादी हरेत् पापम् अतिथिः स्वर्गसंक्रमः
163,21,abhyāgataṃ pathi śrāntaṃ sāvajñaṃ yo 'bhivīkṣate tatkṣaṇād eva naśyanti tasya dharmayaśaḥśriyaḥ,अभ्यागतं पथि श्रान्तं सावज्ञं यो ऽभिवीक्षते तत्क्षणाद् एव नश्यन्ति तस्य धर्मयशःश्रियः
163,22,tasmād abhyāgataḥ śrānto yāce 'haṃ tvāṃ dvijottama dāsyase yadi me kāmaṃ tad bhokṣye 'haṃ na cānyathā,तस्माद् अभ्यागतः श्रान्तो याचे ऽहं त्वां द्विजोत्तम दास्यसे यदि मे कामं तद् भोक्ष्ये ऽहं न चान्यथा
163,23,dattam ity eva śākalyo bhuṅkṣvety evāha rākṣasam tataḥ provāca paraśur ahaṃ rākṣasasattamaḥ,दत्तम् इत्य् एव शाकल्यो भुङ्क्ष्वेत्य् एवाह राक्षसम् ततः प्रोवाच परशुर् अहं राक्षससत्तमः
163,24,nāhaṃ dvijas tava ripur na vṛddhaḥ palitaḥ kṛśaḥ bahūni me vyatītāni varṣāṇi tvāṃ prapaśyataḥ,नाहं द्विजस् तव रिपुर् न वृद्धः पलितः कृशः बहूनि मे व्यतीतानि वर्षाणि त्वां प्रपश्यतः
163,25,śuṣyanti mama gātrāṇi grīṣme svalpodakaṃ yathā tasmān neṣye sānugaṃ tvāṃ bhakṣayiṣye dvijottama,शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे स्वल्पोदकं यथा तस्मान् नेष्ये सानुगं त्वां भक्षयिष्ये द्विजोत्तम
163,26,śrutvā paraśuvākyaṃ tac chākalyo vākyam abravīt,श्रुत्वा परशुवाक्यं तच् छाकल्यो वाक्यम् अब्रवीत्
163,27,ye mahākulasaṃbhūtā vijñātasakalāgamāḥ tat pratiśrutam abhyeti na jātv atra viparyayam,ये महाकुलसंभूता विज्ञातसकलागमाः तत् प्रतिश्रुतम् अभ्येति न जात्व् अत्र विपर्ययम्
163,28,yathocitaṃ kuru sakhe tathāpi śṛṇu me vacaḥ nihantum apy udyateṣu vaktavyaṃ hitam uttamaiḥ,यथोचितं कुरु सखे तथापि शृणु मे वचः निहन्तुम् अप्य् उद्यतेषु वक्तव्यं हितम् उत्तमैः
163,29,brāhmaṇo 'haṃ vajratanuḥ sarvato rakṣako hariḥ pādau rakṣatu me viṣṇuḥ śiro devo janārdanaḥ,ब्राह्मणो ऽहं वज्रतनुः सर्वतो रक्षको हरिः पादौ रक्षतु मे विष्णुः शिरो देवो जनार्दनः
163,30,bāhū rakṣatu vārāhaḥ pṛṣṭhaṃ rakṣatu kūrmarāṭ hṛdayaṃ rakṣatāt kṛṣṇo hy aṅgulī rakṣatān mṛgaḥ,बाहू रक्षतु वाराहः पृष्ठं रक्षतु कूर्मराट् हृदयं रक्षतात् कृष्णो ह्य् अङ्गुली रक्षतान् मृगः
163,31,mukhaṃ rakṣatu vāgīśo netre rakṣatu pakṣigaḥ śrotraṃ rakṣatu vitteśaḥ sarvato rakṣatād bhavaḥ nānāpatsv ekaśaraṇaṃ devo nārāyaṇaḥ svayam,मुखं रक्षतु वागीशो नेत्रे रक्षतु पक्षिगः श्रोत्रं रक्षतु वित्तेशः सर्वतो रक्षताद् भवः नानापत्स्व् एकशरणं देवो नारायणः स्वयम्
163,32,evam uktvā tu śākalyo naya vā bhakṣa vā sukham māṃ rākṣasendra paraśo tvam idānīm atandritaḥ,एवम् उक्त्वा तु शाकल्यो नय वा भक्ष वा सुखम् मां राक्षसेन्द्र परशो त्वम् इदानीम् अतन्द्रितः
163,33,rākṣasas tasya vacanād bhakṣaṇāya samudyataḥ nāsty eva hṛdaye nūnaṃ pāpināṃ karuṇākaṇaḥ,राक्षसस् तस्य वचनाद् भक्षणाय समुद्यतः नास्त्य् एव हृदये नूनं पापिनां करुणाकणः
163,34,daṃṣṭrākarālavadano gatvā tasyāntikaṃ tadā brāhmaṇaṃ taṃ nirīkṣyaivaṃ paraśur vākyam abravīt,दंष्ट्राकरालवदनो गत्वा तस्यान्तिकं तदा ब्राह्मणं तं निरीक्ष्यैवं परशुर् वाक्यम् अब्रवीत्
163,35,śaṅkhacakragadāpāṇiṃ tvāṃ paśye 'haṃ dvijottama sahasrapādaśirasaṃ sahasrākṣakaraṃ vibhum,शङ्खचक्रगदापाणिं त्वां पश्ये ऽहं द्विजोत्तम सहस्रपादशिरसं सहस्राक्षकरं विभुम्
163,36,sarvabhūtaikanilayaṃ chandorūpaṃ jaganmayam tvām adya vipra paśyāmi nāsti te pūrvakaṃ vapuḥ,सर्वभूतैकनिलयं छन्दोरूपं जगन्मयम् त्वाम् अद्य विप्र पश्यामि नास्ति ते पूर्वकं वपुः
163,37,tasmāt prasādaye vipra tvam eva śaraṇaṃ bhava jñānaṃ dehi mahābuddhe tīrthaṃ brūhy aghaniṣkṛtim,तस्मात् प्रसादये विप्र त्वम् एव शरणं भव ज्ञानं देहि महाबुद्धे तीर्थं ब्रूह्य् अघनिष्कृतिम्
163,38,mahatāṃ darśanaṃ brahmañ jāyate nahi niṣphalam dveṣād ajñānato vāpi prasaṅgād vā pramādataḥ,महतां दर्शनं ब्रह्मञ् जायते नहि निष्फलम् द्वेषाद् अज्ञानतो वापि प्रसङ्गाद् वा प्रमादतः
163,39,ayasaḥ sparśasaṃsparśo rukmatvāyaiva jāyate,अयसः स्पर्शसंस्पर्शो रुक्मत्वायैव जायते
163,40,etad vākyaṃ samākarṇya rākṣasena samīritam śākalyaḥ kṛpayā prāha varadā sā sarasvatī,एतद् वाक्यं समाकर्ण्य राक्षसेन समीरितम् शाकल्यः कृपया प्राह वरदा सा सरस्वती
163,41,tavācirād daityapate tataḥ stuhi janārdanam manorathaphalaprāptau nānyan nārāyaṇastuteḥ,तवाचिराद् दैत्यपते ततः स्तुहि जनार्दनम् मनोरथफलप्राप्तौ नान्यन् नारायणस्तुतेः
163,42,kiṃcid apy asti loke 'smin kāraṇaṃ śṛṇu rākṣasa prasannā tava sā devī madvākyāc ca bhaviṣyati,किंचिद् अप्य् अस्ति लोके ऽस्मिन् कारणं शृणु राक्षस प्रसन्ना तव सा देवी मद्वाक्याच् च भविष्यति
163,43,tathety uktvā sa paraśur gaṅgāṃ trailokyapāvanīm snātvā śucir yatamanā gaṅgām abhimukhaḥ sthitaḥ,तथेत्य् उक्त्वा स परशुर् गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम् स्नात्वा शुचिर् यतमना गङ्गाम् अभिमुखः स्थितः
163,44,tatrāpaśyad divyarūpāṃ divyagandhānulepanām sarasvatīṃ jagaddhātrīṃ śākalyavacane sthitām,तत्रापश्यद् दिव्यरूपां दिव्यगन्धानुलेपनाम् सरस्वतीं जगद्धात्रीं शाकल्यवचने स्थिताम्
163,45,jagajjāḍyaharāṃ viśvajananīṃ bhuvaneśvarīm tām uvāca vinītātmā paraśur gatakalmaṣaḥ,जगज्जाड्यहरां विश्वजननीं भुवनेश्वरीम् ताम् उवाच विनीतात्मा परशुर् गतकल्मषः
163,46,guruḥ śākalya ity āha mākāntaṃ stuhi vidhvajam tava prasādāt sā śaktir yathā me syāt tathā kuru,गुरुः शाकल्य इत्य् आह माकान्तं स्तुहि विध्वजम् तव प्रसादात् सा शक्तिर् यथा मे स्यात् तथा कुरु
163,47,tathāstv iti ca sā prāha paraśuṃ śrīsarasvatī sarasvatyāḥ prasādena paraśus taṃ janārdanam,तथास्त्व् इति च सा प्राह परशुं श्रीसरस्वती सरस्वत्याः प्रसादेन परशुस् तं जनार्दनम्
163,48,tuṣṭāva vividhair vākyais tatas tuṣṭo 'bhavad dhariḥ varaṃ prādād rākṣasāya kṛpāsindhur janārdanaḥ,तुष्टाव विविधैर् वाक्यैस् ततस् तुष्टो ऽभवद् धरिः वरं प्रादाद् राक्षसाय कृपासिन्धुर् जनार्दनः
163,49,yad yan manogataṃ rakṣas tat tat sarvaṃ bhaviṣyati,यद् यन् मनोगतं रक्षस् तत् तत् सर्वं भविष्यति
163,50,śākalyasya prasādena gautamyāś ca prasādataḥ sarasvatyāḥ prasādena narasiṃhaprasādataḥ,शाकल्यस्य प्रसादेन गौतम्याश् च प्रसादतः सरस्वत्याः प्रसादेन नरसिंहप्रसादतः
163,51,pāpiṣṭho 'pi tadā rakṣaḥ paraśur divam eyivān sarvatīrthāṅghripadmasya prasādāc chārṅgadhanvanaḥ,पापिष्ठो ऽपि तदा रक्षः परशुर् दिवम् एयिवान् सर्वतीर्थाङ्घ्रिपद्मस्य प्रसादाच् छार्ङ्गधन्वनः
163,52,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ sārasvatam iti śrutam tatra snānena dānena viṣṇuloke mahīyate,ततः प्रभृति तत् तीर्थं सारस्वतम् इति श्रुतम् तत्र स्नानेन दानेन विष्णुलोके महीयते
163,53,vāgjavaiṣṇavaśākalyaparaśuprabhavāṇi hi bahūny abhūvaṃs tīrthāni tasmin vai śvetaparvate,वाग्जवैष्णवशाकल्यपरशुप्रभवाणि हि बहून्य् अभूवंस् तीर्थानि तस्मिन् वै श्वेतपर्वते
164,1,ciccikātīrtham ity uktaṃ sarvarogavināśanam sarvacintāpraharaṇaṃ sarvaśāntikaraṃ nṛṇām,चिच्चिकातीर्थम् इत्य् उक्तं सर्वरोगविनाशनम् सर्वचिन्ताप्रहरणं सर्वशान्तिकरं नृणाम्
164,2,tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śubhre tasmin nagottame gaṅgāyā uttare pāre yatra devo gadādharaḥ,तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शुभ्रे तस्मिन् नगोत्तमे गङ्गाया उत्तरे पारे यत्र देवो गदाधरः
164,3,ciccikaḥ pakṣirāṭ tatra bheruṇḍo yo 'bhidhīyate sadā vasati tatraiva māṃsāśī śvetaparvate,चिच्चिकः पक्षिराट् तत्र भेरुण्डो यो ऽभिधीयते सदा वसति तत्रैव मांसाशी श्वेतपर्वते
164,4,nānāpuṣpaphalākīrṇaiḥ sarvartukusumair nagaiḥ sevite dvijamukhyaiś ca gautamyā copaśobhite,नानापुष्पफलाकीर्णैः सर्वर्तुकुसुमैर् नगैः सेविते द्विजमुख्यैश् च गौतम्या चोपशोभिते
164,5,siddhacāraṇagandharvakiṃnarāmarasaṃkule tatsamīpe nagaḥ kaścid dvipadāṃ ca catuṣpadām,सिद्धचारणगन्धर्वकिंनरामरसंकुले तत्समीपे नगः कश्चिद् द्विपदां च चतुष्पदाम्
164,6,rogārtikṣuttṛṣācintāmaraṇānāṃ na bhājanam evaṃ guṇānvite śaile nānāmunigaṇāvṛte,रोगार्तिक्षुत्तृषाचिन्तामरणानां न भाजनम् एवं गुणान्विते शैले नानामुनिगणावृते
164,7,pūrvadeśādhipaḥ kaścit pavamāna iti śrutaḥ kṣatradharmarataḥ śrīmān devabrāhmaṇapālakaḥ,पूर्वदेशाधिपः कश्चित् पवमान इति श्रुतः क्षत्रधर्मरतः श्रीमान् देवब्राह्मणपालकः
164,8,balena mahatā yuktaḥ sapurodhā vanaṃ yayau reme strībhir manojñābhir nṛtyavāditrajaiḥ sukhaiḥ,बलेन महता युक्तः सपुरोधा वनं ययौ रेमे स्त्रीभिर् मनोज्ञाभिर् नृत्यवादित्रजैः सुखैः
164,9,sa ca evaṃ dhanuṣpāṇir mṛgayāśīlibhir vṛtaḥ evaṃ bhraman kadācit sa śrānto drumam upāgataḥ,स च एवं धनुष्पाणिर् मृगयाशीलिभिर् वृतः एवं भ्रमन् कदाचित् स श्रान्तो द्रुमम् उपागतः
164,10,gautamītīrasaṃbhūtaṃ nānāpakṣigaṇair vṛtam āśramāṇāṃ gṛhapatiṃ dharmajñam iva sevitam,गौतमीतीरसंभूतं नानापक्षिगणैर् वृतम् आश्रमाणां गृहपतिं धर्मज्ञम् इव सेवितम्
164,11,tam āśritya nagaśreṣṭhaṃ pavamāno nṛpottamaḥ sa viśrānto janavṛta īkṣāṃ cakre nagottamam,तम् आश्रित्य नगश्रेष्ठं पवमानो नृपोत्तमः स विश्रान्तो जनवृत ईक्षां चक्रे नगोत्तमम्
164,12,tatrāpaśyad dvijaṃ sthūlaṃ dvimukhaṃ śobhanākṛtim cintāviṣṭaṃ tathā śrāntaṃ tam apṛcchan nṛpottamaḥ,तत्रापश्यद् द्विजं स्थूलं द्विमुखं शोभनाकृतिम् चिन्ताविष्टं तथा श्रान्तं तम् अपृच्छन् नृपोत्तमः
164,13,ko bhavān dvimukhaḥ pakṣī cintāvān iva lakṣyase naivātra kaścid duḥkhārtaḥ kasmāt tvaṃ duḥkham āgataḥ,को भवान् द्विमुखः पक्षी चिन्तावान् इव लक्ष्यसे नैवात्र कश्चिद् दुःखार्तः कस्मात् त्वं दुःखम् आगतः
164,14,tataḥ provāca nṛpatiṃ pavamānaṃ śanaiḥ śanaiḥ samāśvastamanāḥ pakṣī cicciko niḥśvasan muhuḥ,ततः प्रोवाच नृपतिं पवमानं शनैः शनैः समाश्वस्तमनाः पक्षी चिच्चिको निःश्वसन् मुहुः
164,15,matto bhayaṃ na cānyeṣāṃ mama vānyopapāditam nānāpuṣpaphalākīrṇaṃ munibhiḥ parisevitam,मत्तो भयं न चान्येषां मम वान्योपपादितम् नानापुष्पफलाकीर्णं मुनिभिः परिसेवितम्
164,16,paśyeyaṃ śūnyam evādriṃ tataḥ śocāmi mām aham na labhāmi sukhaṃ kiṃcin na tṛpyāmi kadācana nidrāṃ prāpnomi na kvāpi na viśrāntiṃ na nirvṛtim,पश्येयं शून्यम् एवाद्रिं ततः शोचामि माम् अहम् न लभामि सुखं किंचिन् न तृप्यामि कदाचन निद्रां प्राप्नोमि न क्वापि न विश्रान्तिं न निर्वृतिम्
164,17,dvimukhasya dvijasyoktaṃ śrutvā rājātivismitaḥ,द्विमुखस्य द्विजस्योक्तं श्रुत्वा राजातिविस्मितः
164,18,ko bhavān kiṃ kṛtaṃ pāpaṃ kasmāc chūnyaś ca parvataḥ ekenāsyena tṛpyanti prāṇino 'tra nagottame,को भवान् किं कृतं पापं कस्माच् छून्यश् च पर्वतः एकेनास्येन तृप्यन्ति प्राणिनो ऽत्र नगोत्तमे
164,19,kim utāsyadvayena tvaṃ na tṛptim upayāsyasi kiṃ vā te duṣkṛtaṃ prāptam iha janmany atho purā,किम् उतास्यद्वयेन त्वं न तृप्तिम् उपयास्यसि किं वा ते दुष्कृतं प्राप्तम् इह जन्मन्य् अथो पुरा
164,20,tat sarvaṃ śaṃsa me satyaṃ trāsye tvāṃ mahato bhayāt,तत् सर्वं शंस मे सत्यं त्रास्ये त्वां महतो भयात्
164,21,rājānaṃ taṃ dvijaḥ prāha niḥśvasann atha ciccikaḥ,राजानं तं द्विजः प्राह निःश्वसन्न् अथ चिच्चिकः
164,22,vakṣye 'haṃ tvāṃ pūrvavṛttaṃ pavamāna śṛṇuṣva tat ahaṃ dvijātipravaro vedavedāṅgapāragaḥ,वक्ष्ये ऽहं त्वां पूर्ववृत्तं पवमान शृणुष्व तत् अहं द्विजातिप्रवरो वेदवेदाङ्गपारगः
164,23,kulīno viditaprājñaḥ kāryahantā kalipriyaḥ vade puras tathā pṛṣṭhe anyad anyac ca jantuṣu,कुलीनो विदितप्राज्ञः कार्यहन्ता कलिप्रियः वदे पुरस् तथा पृष्ठे अन्यद् अन्यच् च जन्तुषु
164,24,paravṛddhyā sadā duḥkhī māyayā viśvavañcakaḥ kṛtaghnaḥ satyarahitaḥ paranindāvicakṣaṇaḥ,परवृद्ध्या सदा दुःखी मायया विश्ववञ्चकः कृतघ्नः सत्यरहितः परनिन्दाविचक्षणः
164,25,mitrasvāmigurudrohī dambhācāro 'tinirghṛṇaḥ manasā karmaṇā vācā tāpayāmi janān bahūn,मित्रस्वामिगुरुद्रोही दम्भाचारो ऽतिनिर्घृणः मनसा कर्मणा वाचा तापयामि जनान् बहून्
164,26,ayam eva vinodo me sadā yat parahiṃsanam yugmabhedaṃ gaṇocchedaṃ maryādābhedanaṃ sadā,अयम् एव विनोदो मे सदा यत् परहिंसनम् युग्मभेदं गणोच्छेदं मर्यादाभेदनं सदा
164,27,karomi nirvicāro 'haṃ vidvatsevāparāṅmukhaḥ na mayā sadṛśaḥ kaścit pātakī bhavanatraye,करोमि निर्विचारो ऽहं विद्वत्सेवापराङ्मुखः न मया सदृशः कश्चित् पातकी भवनत्रये
164,28,tenāhaṃ dvimukho jātas tāpanād duḥkhabhāgy aham tasmād duḥkhena saṃtaptaḥ śūnyo 'yaṃ parvato mama,तेनाहं द्विमुखो जातस् तापनाद् दुःखभाग्य् अहम् तस्माद् दुःखेन संतप्तः शून्यो ऽयं पर्वतो मम
164,29,anyac ca śṛṇu bhūpāla vākyaṃ dharmārthasaṃhitam brahmahatyāsamaṃ pāpaṃ tad vinā tad avāpyate,अन्यच् च शृणु भूपाल वाक्यं धर्मार्थसंहितम् ब्रह्महत्यासमं पापं तद् विना तद् अवाप्यते
164,30,kṣatriyaḥ saṃgaraṃ gatvā athavānyatra saṃgarāt palāyantaṃ nyastaśastraṃ viśvastaṃ ca parāṅmukham,क्षत्रियः संगरं गत्वा अथवान्यत्र संगरात् पलायन्तं न्यस्तशस्त्रं विश्वस्तं च पराङ्मुखम्
164,31,avijñātaṃ copaviṣṭaṃ bibhemīti ca vādinam taṃ yadi kṣatriyo hanyāt sa tu syād brahmaghātakaḥ,अविज्ञातं चोपविष्टं बिभेमीति च वादिनम् तं यदि क्षत्रियो हन्यात् स तु स्याद् ब्रह्मघातकः
164,32,adhītaṃ vismarati yas tvaṃ karoti tathottamam anādaraṃ ca guruṣu tam āhur brahmaghātakam,अधीतं विस्मरति यस् त्वं करोति तथोत्तमम् अनादरं च गुरुषु तम् आहुर् ब्रह्मघातकम्
164,33,pratyakṣe ca priyaṃ vakti parokṣe paruṣāṇi ca anyad dhṛdi vacasy anyat karoty anyat sadaiva yaḥ,प्रत्यक्षे च प्रियं वक्ति परोक्षे परुषाणि च अन्यद् धृदि वचस्य् अन्यत् करोत्य् अन्यत् सदैव यः
164,34,gurūṇāṃ śapathaṃ kartā dveṣṭā brāhmaṇanindakaḥ mithyā vinītaḥ pāpātmā sa tu syād brahmaghātakaḥ,गुरूणां शपथं कर्ता द्वेष्टा ब्राह्मणनिन्दकः मिथ्या विनीतः पापात्मा स तु स्याद् ब्रह्मघातकः
164,35,devaṃ vedam athādhyātmaṃ dharmabrāhmaṇasaṃgatim etān nindati yo dveṣāt sa tu syād brahmaghātakaḥ,देवं वेदम् अथाध्यात्मं धर्मब्राह्मणसंगतिम् एतान् निन्दति यो द्वेषात् स तु स्याद् ब्रह्मघातकः
164,36,evaṃ bhūto 'py ahaṃ rājan dambhārthaṃ lajjayā tathā sadvṛtta iva varte 'haṃ tasmād rājan dvijo 'bhavam,एवं भूतो ऽप्य् अहं राजन् दम्भार्थं लज्जया तथा सद्वृत्त इव वर्ते ऽहं तस्माद् राजन् द्विजो ऽभवम्
164,37,evaṃ bhūto 'pi satkarma kiṃcit kartāsmi kutracit tenāhaṃ karmaṇā rājan svataḥ smartā purā kṛtam,एवं भूतो ऽपि सत्कर्म किंचित् कर्तास्मि कुत्रचित् तेनाहं कर्मणा राजन् स्वतः स्मर्ता पुरा कृतम्
164,38,tac ciccikavacaḥ śrutvā pavamānaḥ suvismitaḥ karmaṇā kena te muktir ity āha nṛpatir dvijam,तच् चिच्चिकवचः श्रुत्वा पवमानः सुविस्मितः कर्मणा केन ते मुक्तिर् इत्य् आह नृपतिर् द्विजम्
164,39,iti tasya vacaḥ śrutvā nṛpatiṃ prāha pakṣirāṭ,इति तस्य वचः श्रुत्वा नृपतिं प्राह पक्षिराट्
164,40,asminn eva nagaśreṣṭhe gautamyā uttare taṭe gadādharaṃ nāma tīrthaṃ tatra māṃ naya suvrata,अस्मिन्न् एव नगश्रेष्ठे गौतम्या उत्तरे तटे गदाधरं नाम तीर्थं तत्र मां नय सुव्रत
164,41,tad dhi tīrthaṃ puṇyatamaṃ sarvapāpapraṇāśanam sarvakāmapradaṃ ceti mahadbhir munibhiḥ śrutam,तद् धि तीर्थं पुण्यतमं सर्वपापप्रणाशनम् सर्वकामप्रदं चेति महद्भिर् मुनिभिः श्रुतम्
164,42,na gautamyās tathā viṣṇor aparaṃ kleśanāśanam sarvabhāvena tat tīrthaṃ paśyeyam iti me matiḥ,न गौतम्यास् तथा विष्णोर् अपरं क्लेशनाशनम् सर्वभावेन तत् तीर्थं पश्येयम् इति मे मतिः
164,43,matkṛtena prayatnena naitac chakyaṃ kadācana katham ākāṅkṣitaprāptir bhaved duṣkṛtakarmaṇām,मत्कृतेन प्रयत्नेन नैतच् छक्यं कदाचन कथम् आकाङ्क्षितप्राप्तिर् भवेद् दुष्कृतकर्मणाम्
164,44,saprayatno 'py ahaṃ vīra na paśye tat suduṣkaram tasmāt tava prasādāc ca paśyeyaṃ hi gadādharam,सप्रयत्नो ऽप्य् अहं वीर न पश्ये तत् सुदुष्करम् तस्मात् तव प्रसादाच् च पश्येयं हि गदाधरम्
164,45,avijñāpitaduḥkhajñaṃ karuṇāvaruṇālayam yasmin dṛṣṭe bhavakleśā na dṛśyante punar naraiḥ,अविज्ञापितदुःखज्ञं करुणावरुणालयम् यस्मिन् दृष्टे भवक्लेशा न दृश्यन्ते पुनर् नरैः
164,46,dṛṣṭvaiva taṃ divaṃ yāsye prasādāt tava suvrata,दृष्ट्वैव तं दिवं यास्ये प्रसादात् तव सुव्रत
164,47,evam uktaḥ sa nṛpatiś ciccikena dvijanmanā darśayām āsa taṃ devaṃ tāṃ ca gaṅgāṃ dvijanmane,एवम् उक्तः स नृपतिश् चिच्चिकेन द्विजन्मना दर्शयाम् आस तं देवं तां च गङ्गां द्विजन्मने
164,48,tataḥ sa ciccikaḥ snātvā gaṅgāṃ trailokyapāvanīm,ततः स चिच्चिकः स्नात्वा गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम्
164,49,gaṅge gautami yāvat tvāṃ trijagatpāvanīṃ naraḥ na paśyaty ucyate tāvad ihāmutrāpi pātakī,गङ्गे गौतमि यावत् त्वां त्रिजगत्पावनीं नरः न पश्यत्य् उच्यते तावद् इहामुत्रापि पातकी
164,50,tasmāt sarvāgasam api mām uddhara saridvare saṃsāre dehinām anyā na gatiḥ kāpi kutracit tvāṃ vinā viṣṇucaraṇasaroruhasamudbhave,तस्मात् सर्वागसम् अपि माम् उद्धर सरिद्वरे संसारे देहिनाम् अन्या न गतिः कापि कुत्रचित् त्वां विना विष्णुचरणसरोरुहसमुद्भवे
164,51,iti śraddhāviśuddhātmā gaṅgaikaśaraṇo dvijaḥ snānaṃ cakre smarann antar gaṅge trāyasva mām iti,इति श्रद्धाविशुद्धात्मा गङ्गैकशरणो द्विजः स्नानं चक्रे स्मरन्न् अन्तर् गङ्गे त्रायस्व माम् इति
164,52,gadādharaṃ tato natvā paśyatsu nagavāsiṣu pavamānābhyanujñātas tadaiva divam ākramat,गदाधरं ततो नत्वा पश्यत्सु नगवासिषु पवमानाभ्यनुज्ञातस् तदैव दिवम् आक्रमत्
164,53,pavamānaḥ svanagaraṃ prayayau sānugas tataḥ tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ pāvamānaṃ saciccikam,पवमानः स्वनगरं प्रययौ सानुगस् ततः ततः प्रभृति तत् तीर्थं पावमानं सचिच्चिकम्
164,54,gadādharaṃ koṭitīrtham iti vedavido viduḥ koṭikoṭiguṇaṃ karma kṛtaṃ tatra bhaven nṛṇām,गदाधरं कोटितीर्थम् इति वेदविदो विदुः कोटिकोटिगुणं कर्म कृतं तत्र भवेन् नृणाम्
165,1,bhadratīrtham iti proktaṃ sarvāniṣṭanivāraṇam sarvapāpapraśamanaṃ mahāśāntipradāyakam,भद्रतीर्थम् इति प्रोक्तं सर्वानिष्टनिवारणम् सर्वपापप्रशमनं महाशान्तिप्रदायकम्
165,2,ādityasya priyā bhāryā uṣā tvāṣṭrī pativratā chāyāpi bhāryā savitus tasyāḥ putraḥ śanaiścaraḥ,आदित्यस्य प्रिया भार्या उषा त्वाष्ट्री पतिव्रता छायापि भार्या सवितुस् तस्याः पुत्रः शनैश्चरः
165,3,tasya svasā viṣṭir iti bhīṣaṇā pāparūpiṇī tāṃ kanyāṃ savitā kasmai dadāmīti matiṃ dadhe,तस्य स्वसा विष्टिर् इति भीषणा पापरूपिणी तां कन्यां सविता कस्मै ददामीति मतिं दधे
165,4,yasmai yasmai dātukāmaḥ sūryo lokaguruḥ prabhuḥ tac chrutvā bhīṣaṇā ceti kiṃ kurmo bhāryayānayā evaṃ tu vartamāne sā pitaraṃ prāha duḥkhitā,यस्मै यस्मै दातुकामः सूर्यो लोकगुरुः प्रभुः तच् छ्रुत्वा भीषणा चेति किं कुर्मो भार्ययानया एवं तु वर्तमाने सा पितरं प्राह दुःखिता
165,6,bālām eva pitā yas tu dadyāt kanyāṃ surūpiṇe sa kṛtārtho bhavel loke na ced duṣkṛtavān pitā,बालाम् एव पिता यस् तु दद्यात् कन्यां सुरूपिणे स कृतार्थो भवेल् लोके न चेद् दुष्कृतवान् पिता
165,7,caturthād vatsarād ūrdhvaṃ yāvan na daśamātyayaḥ tāvad vivāhaḥ kanyāyāḥ pitrā kāryaḥ prayatnataḥ,चतुर्थाद् वत्सराद् ऊर्ध्वं यावन् न दशमात्ययः तावद् विवाहः कन्यायाः पित्रा कार्यः प्रयत्नतः
165,8,śrīmate viduṣe yūne kulīnāya yaśasvine udārāya sanāthāya kanyā deyā varāya vai,श्रीमते विदुषे यूने कुलीनाय यशस्विने उदाराय सनाथाय कन्या देया वराय वै
165,9,etac ced anyathā kuryāt pitā sa nirayī sadā dharmasya sādhanaṃ kanyā viduṣām api bhāskara,एतच् चेद् अन्यथा कुर्यात् पिता स निरयी सदा धर्मस्य साधनं कन्या विदुषाम् अपि भास्कर
165,10,narakasyeva mūrkhāṇāṃ kāmopahatacetasām ekataḥ pṛthivī kṛtsnā saśailavanakānanā,नरकस्येव मूर्खाणां कामोपहतचेतसाम् एकतः पृथिवी कृत्स्ना सशैलवनकानना
165,11,svalaṃkṛtopādhihīnā sukanyā caikataḥ smṛtā vikrīṇīte yaś ca kanyām aśvaṃ vā gāṃ tilān api,स्वलंकृतोपाधिहीना सुकन्या चैकतः स्मृता विक्रीणीते यश् च कन्याम् अश्वं वा गां तिलान् अपि
165,12,na tasya rauravādibhyaḥ kadācin niṣkṛtir bhavet vivāhātikramaḥ kāryo na kanyāyāḥ kadācana,न तस्य रौरवादिभ्यः कदाचिन् निष्कृतिर् भवेत् विवाहातिक्रमः कार्यो न कन्यायाः कदाचन
165,13,tasmin kṛte yat pituḥ syāt pāpaṃ tat kena kathyate yāval lajjāṃ na jānāti yāvat krīḍati pāṃśubhiḥ,तस्मिन् कृते यत् पितुः स्यात् पापं तत् केन कथ्यते यावल् लज्जां न जानाति यावत् क्रीडति पांशुभिः
165,14,tāvat kanyā pradātavyā no cet pitror adhogatiḥ pituḥ svarūpaṃ putraḥ syād yaḥ pitā putra eva saḥ,तावत् कन्या प्रदातव्या नो चेत् पित्रोर् अधोगतिः पितुः स्वरूपं पुत्रः स्याद् यः पिता पुत्र एव सः
165,15,ātmanaḥ sukhitāṃ loke ko na kuryāt karoti ca yat kanyāyāṃ pitā kuryād dānaṃ pūjanam īkṣaṇam,आत्मनः सुखितां लोके को न कुर्यात् करोति च यत् कन्यायां पिता कुर्याद् दानं पूजनम् ईक्षणम्
165,16,yat kṛtaṃ tat kṛtaṃ vidyāt tāsu dattaṃ tad akṣayam yad dattaṃ tāsu kanyāsu tad ānantyāya kalpate,यत् कृतं तत् कृतं विद्यात् तासु दत्तं तद् अक्षयम् यद् दत्तं तासु कन्यासु तद् आनन्त्याय कल्पते
165,17,putreṣu caiva pautreṣu ko na kuryāt sukhaṃ rave karoti yaḥ kanyakānāṃ sa saṃpadbhājanaṃ bhavet,पुत्रेषु चैव पौत्रेषु को न कुर्यात् सुखं रवे करोति यः कन्यकानां स संपद्भाजनं भवेत्
165,18,evaṃ tāṃ vādinīṃ kanyāṃ viṣṭiṃ provāca bhāskaraḥ,एवं तां वादिनीं कन्यां विष्टिं प्रोवाच भास्करः
165,19,kiṃ karomi na gṛhṇāti tvāṃ kaścid bhīṣaṇākṛtim kulaṃ rūpaṃ vayo vittaṃ vidyāṃ vṛttaṃ suśīlatām,किं करोमि न गृह्णाति त्वां कश्चिद् भीषणाकृतिम् कुलं रूपं वयो वित्तं विद्यां वृत्तं सुशीलताम्
165,20,mithaḥ paśyanti saṃbandhe vivāhe strīṣu puṃsu ca asmāsu sarvam apy asti vinā tava guṇaiḥ śubhe kiṃ karomi kva dāsyāmi vṛthā māṃ dhik karoṣi kim,मिथः पश्यन्ति संबन्धे विवाहे स्त्रीषु पुंसु च अस्मासु सर्वम् अप्य् अस्ति विना तव गुणैः शुभे किं करोमि क्व दास्यामि वृथा मां धिक् करोषि किम्
165,21,evam uktvā punas tāṃ ca viṣṭiṃ provāca bhāskaraḥ,एवम् उक्त्वा पुनस् तां च विष्टिं प्रोवाच भास्करः
165,22,yasmai kasmai ca dātavyā tvaṃ vai yady anumanyase dīyase 'dya mayā viṣṭe anujānīhi māṃ tataḥ,यस्मै कस्मै च दातव्या त्वं वै यद्य् अनुमन्यसे दीयसे ऽद्य मया विष्टे अनुजानीहि मां ततः
165,23,pitaraṃ prāha sā viṣṭir bhartā putrā dhanaṃ sukham āyū rūpaṃ ca saṃprītir jāyate prāktanānugam,पितरं प्राह सा विष्टिर् भर्ता पुत्रा धनं सुखम् आयू रूपं च संप्रीतिर् जायते प्राक्तनानुगम्
165,24,yat purā vihitaṃ karma prāṇinā sādhv asādhu vā phalaṃ tadanurodhena prāpyate 'pi bhavāntare,यत् पुरा विहितं कर्म प्राणिना साध्व् असाधु वा फलं तदनुरोधेन प्राप्यते ऽपि भवान्तरे
165,25,svadoṣa eva tat pitrā parihartavya ādarāt tādṛg eva phalaṃ tu syād yādṛg ācaritaṃ purā,स्वदोष एव तत् पित्रा परिहर्तव्य आदरात् तादृग् एव फलं तु स्याद् यादृग् आचरितं पुरा
165,26,tasmāt taddānasaṃbandhaṃ svavaṃśānugataṃ pitā karoti śeṣaṃ daivena yad bhāvyaṃ tad bhaviṣyati,तस्मात् तद्दानसंबन्धं स्ववंशानुगतं पिता करोति शेषं दैवेन यद् भाव्यं तद् भविष्यति
165,27,tac chrutvā duhitur vākyaṃ tvaṣṭuḥ putrāya bhīṣaṇām viśvarūpāya tāṃ prādād viṣṭiṃ lokabhayaṃkarīm,तच् छ्रुत्वा दुहितुर् वाक्यं त्वष्टुः पुत्राय भीषणाम् विश्वरूपाय तां प्रादाद् विष्टिं लोकभयंकरीम्
165,28,viśvarūpo 'pi tadvac ca bhīṣaṇo bhīṣaṇākṛtiḥ evaṃ mithaḥ saṃcaratoḥ śīlarūpasamānayoḥ,विश्वरूपो ऽपि तद्वच् च भीषणो भीषणाकृतिः एवं मिथः संचरतोः शीलरूपसमानयोः
165,29,prītiḥ kadācid vaiṣamyaṃ daṃpatyor abhavan mithaḥ gaṇḍo nāmābhavat putro hy atigaṇḍas tathaiva ca,प्रीतिः कदाचिद् वैषम्यं दंपत्योर् अभवन् मिथः गण्डो नामाभवत् पुत्रो ह्य् अतिगण्डस् तथैव च
165,30,raktākṣaḥ krodhanaś caiva vyayo durmukha eva ca tebhyaḥ kanīyān abhavad dharṣaṇo nāma puṇyabhāk,रक्ताक्षः क्रोधनश् चैव व्ययो दुर्मुख एव च तेभ्यः कनीयान् अभवद् धर्षणो नाम पुण्यभाक्
165,31,sutaḥ suśīlaḥ subhagaḥ śāntaḥ śuddhamatiḥ śuciḥ sa kadācid yamagṛhaṃ draṣṭuṃ mātulam abhyagāt,सुतः सुशीलः सुभगः शान्तः शुद्धमतिः शुचिः स कदाचिद् यमगृहं द्रष्टुं मातुलम् अभ्यगात्
165,32,sa dadarśa bahūñ jantūn svargasthān iva duḥkhinaḥ sa mātulaṃ tu papraccha natvā dharmaṃ sanātanam,स ददर्श बहूञ् जन्तून् स्वर्गस्थान् इव दुःखिनः स मातुलं तु पप्रच्छ नत्वा धर्मं सनातनम्
165,33,ka ime sukhinas tāta pacyante narake ca ke,क इमे सुखिनस् तात पच्यन्ते नरके च के
165,34,evaṃ pṛṣṭo dharmarājaḥ sarvaṃ prāha yathārthavat tatkarmaṇāṃ gatiṃ sarvām aśeṣeṇa nyavedayat,एवं पृष्टो धर्मराजः सर्वं प्राह यथार्थवत् तत्कर्मणां गतिं सर्वाम् अशेषेण न्यवेदयत्
165,35,vihitasya na kurvanti ye kadācid atikramam na te paśyanti nirayaṃ kadācid api mānavāḥ,विहितस्य न कुर्वन्ति ये कदाचिद् अतिक्रमम् न ते पश्यन्ति निरयं कदाचिद् अपि मानवाः
165,36,na mānayanti ye śāstraṃ nācāraṃ na bahuśrutān vihitātikramaṃ kuryur ye te narakagāminaḥ,न मानयन्ति ये शास्त्रं नाचारं न बहुश्रुतान् विहितातिक्रमं कुर्युर् ये ते नरकगामिनः
165,37,sa tu śrutvā dharmavākyaṃ harṣaṇaḥ punar abravīt,स तु श्रुत्वा धर्मवाक्यं हर्षणः पुनर् अब्रवीत्
165,38,pitā tvāṣṭro bhīṣaṇaś ca mātā viṣṭiś ca bhīṣaṇā bhrātaraś ca mahātmāno yena te śāntabuddhayaḥ,पिता त्वाष्ट्रो भीषणश् च माता विष्टिश् च भीषणा भ्रातरश् च महात्मानो येन ते शान्तबुद्धयः
165,39,surūpāś ca bhaviṣyanti nirdoṣā maṅgalapradāḥ tan me karma vadasvādya tatkartāsmi surottama,सुरूपाश् च भविष्यन्ति निर्दोषा मङ्गलप्रदाः तन् मे कर्म वदस्वाद्य तत्कर्तास्मि सुरोत्तम
165,40,anyathā tān na gaccheyam ity uktaḥ prāha dharmarāṭ harṣaṇaṃ śuddhabuddhiṃ taṃ harṣaṇo 'si na saṃśayaḥ,अन्यथा तान् न गच्छेयम् इत्य् उक्तः प्राह धर्मराट् हर्षणं शुद्धबुद्धिं तं हर्षणो ऽसि न संशयः
165,41,bahavaḥ syuḥ sutāḥ kecin naiva te kulatantavaḥ eka eva sutaḥ kaścid yena tad dhriyate kulam,बहवः स्युः सुताः केचिन् नैव ते कुलतन्तवः एक एव सुतः कश्चिद् येन तद् ध्रियते कुलम्
165,42,kulasyādhārabhūto yo yaḥ pitroḥ priyakārakaḥ yaḥ pūrvajān uddharati sa putras tv itaro gadaḥ,कुलस्याधारभूतो यो यः पित्रोः प्रियकारकः यः पूर्वजान् उद्धरति स पुत्रस् त्व् इतरो गदः
165,43,yasmāt tvayānurūpaṃ me proktaṃ mātāmaha priyam tasmāt tvaṃ gautamīṃ gaccha snātvā niyatamānasaḥ,यस्मात् त्वयानुरूपं मे प्रोक्तं मातामह प्रियम् तस्मात् त्वं गौतमीं गच्छ स्नात्वा नियतमानसः
165,44,stuhi viṣṇuṃ jagadyoniṃ śāntaṃ prītena cetasā sa tu prīto yadi bhavet sarvam iṣṭaṃ pradāsyati,स्तुहि विष्णुं जगद्योनिं शान्तं प्रीतेन चेतसा स तु प्रीतो यदि भवेत् सर्वम् इष्टं प्रदास्यति
165,45,iti śrutvā dharmavākyaṃ harṣaṇo gautamīṃ yayau śucis tuṣṭāva deveśaṃ hariṃ prīto 'bhavad dhariḥ,इति श्रुत्वा धर्मवाक्यं हर्षणो गौतमीं ययौ शुचिस् तुष्टाव देवेशं हरिं प्रीतो ऽभवद् धरिः
165,46,harṣaṇāya tataḥ prādāt kulabhadraṃ tatas tu saḥ sarvābhadrapraśamanapūrvakaṃ bhadram astu te,हर्षणाय ततः प्रादात् कुलभद्रं ततस् तु सः सर्वाभद्रप्रशमनपूर्वकं भद्रम् अस्तु ते
165,47,tad bhadrā procyate viṣṭiḥ pitā bhadras tathā sutāḥ tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ bhadratīrthaṃ tad ucyate,तद् भद्रा प्रोच्यते विष्टिः पिता भद्रस् तथा सुताः ततः प्रभृति तत् तीर्थं भद्रतीर्थं तद् उच्यते
165,48,sarvamaṅgaladaṃ puṃsāṃ tatra bhadrapatir hariḥ tattīrthasevināṃ puṃsāṃ sarvasiddhipradāyakam maṅgalaikanidhiḥ sākṣād devadevo janārdanaḥ,सर्वमङ्गलदं पुंसां तत्र भद्रपतिर् हरिः तत्तीर्थसेविनां पुंसां सर्वसिद्धिप्रदायकम् मङ्गलैकनिधिः साक्षाद् देवदेवो जनार्दनः
166,1,patatritīrtham ākhyātaṃ rogaghnaṃ pāpanāśanam tasya śravaṇamātreṇa kṛtakṛtyo bhaven naraḥ,पतत्रितीर्थम् आख्यातं रोगघ्नं पापनाशनम् तस्य श्रवणमात्रेण कृतकृत्यो भवेन् नरः
166,2,babhūvatuḥ kaśyapasya sutāv aruṇāv īśvarau saṃpātiś ca jaṭāyuś ca saṃbhavetāṃ tadanvaye,बभूवतुः कश्यपस्य सुताव् अरुणाव् ईश्वरौ संपातिश् च जटायुश् च संभवेतां तदन्वये
166,3,tārkṣyaprajāpateḥ putrāv aruṇo garuḍas tathā tadanvaye saṃbhūtaḥ ca saṃpātiḥ patagottamaḥ,तार्क्ष्यप्रजापतेः पुत्राव् अरुणो गरुडस् तथा तदन्वये संभूतः च संपातिः पतगोत्तमः
166,4,jaṭāyur iti vikhyāto hy aparaḥ sodaro 'nujaḥ anyonyaspardhayā yuktāv unmattau svabalena tau,जटायुर् इति विख्यातो ह्य् अपरः सोदरो ऽनुजः अन्योन्यस्पर्धया युक्ताव् उन्मत्तौ स्वबलेन तौ
166,5,saṃjagmatur dinakaraṃ namaskartuṃ vihāyasi yāvat sūryasya sāmīpyaṃ prāptau tau vihagottamau,संजग्मतुर् दिनकरं नमस्कर्तुं विहायसि यावत् सूर्यस्य सामीप्यं प्राप्तौ तौ विहगोत्तमौ
166,6,dagdhapakṣāv ubhau śrāntau patitau girimūrdhani bāndhavau patitau dṛṣṭvā niśceṣṭau gatacetasau,दग्धपक्षाव् उभौ श्रान्तौ पतितौ गिरिमूर्धनि बान्धवौ पतितौ दृष्ट्वा निश्चेष्टौ गतचेतसौ
166,7,tāvad duḥkhābhibhūto 'sāv aruṇaḥ prāha bhāskaram tau dṛṣṭvā tv aruṇaḥ sūry.am prāhedaṃ patitau bhuvi āśvāsayaitau tigmāṃśo yāvan naitau mariṣyataḥ,तावद् दुःखाभिभूतो ऽसाव् अरुणः प्राह भास्करम् तौ दृष्ट्वा त्व् अरुणः सूर्य्.अम् प्राहेदं पतितौ भुवि आश्वासयैतौ तिग्मांशो यावन् नैतौ मरिष्यतः
166,8,tathety uktvā dinakaro jīvayām āsa tau khagau garuḍo 'pi tayoḥ śrutvā avasthāṃ saha viṣṇunā,तथेत्य् उक्त्वा दिनकरो जीवयाम् आस तौ खगौ गरुडो ऽपि तयोः श्रुत्वा अवस्थां सह विष्णुना
166,9,āgatyāśvāsayām āsa sukhaṃ cakre ca nārada sarva eva tadā jagmur gaṅgāṃ tāpāpanuttaye,आगत्याश्वासयाम् आस सुखं चक्रे च नारद सर्व एव तदा जग्मुर् गङ्गां तापापनुत्तये
166,10,jaṭāyuś cāruṇaś caiva saṃpātir garuḍas tathā sūryo viṣṇus tat prayayau tat tīrthaṃ bahupuṇyadam,जटायुश् चारुणश् चैव संपातिर् गरुडस् तथा सूर्यो विष्णुस् तत् प्रययौ तत् तीर्थं बहुपुण्यदम्
166,11,patatritīrtham ākhyātaṃ viṣaghnaṃ sarvakāmadam svayaṃ sūryas tathā viṣṇuḥ suparṇenāruṇena ca,पतत्रितीर्थम् आख्यातं विषघ्नं सर्वकामदम् स्वयं सूर्यस् तथा विष्णुः सुपर्णेनारुणेन च
166,12,āsate gautamītīre tathaiva vṛṣabhadhvajaḥ trayāṇām api devānāṃ sthites tat tīrtham uttamam,आसते गौतमीतीरे तथैव वृषभध्वजः त्रयाणाम् अपि देवानां स्थितेस् तत् तीर्थम् उत्तमम्
166,13,tatra snātvā śucir bhūtvā namaskuryāt surān imān ādhivyādhivinirmuktaḥ sa paraṃ saukhyam āpnuyāt,तत्र स्नात्वा शुचिर् भूत्वा नमस्कुर्यात् सुरान् इमान् आधिव्याधिविनिर्मुक्तः स परं सौख्यम् आप्नुयात्
167,1,vipratīrtham iti khyātaṃ tathā nārāyaṇaṃ viduḥ tasyākhyānaṃ pravakṣyāmi śṛṇu vismayakārakam,विप्रतीर्थम् इति ख्यातं तथा नारायणं विदुः तस्याख्यानं प्रवक्ष्यामि शृणु विस्मयकारकम्
167,2,antarvedyāṃ dvijaḥ kaścid brāhmaṇo vedapāragaḥ tasya putrā mahāprājñā guṇarūpadayānvitāḥ,अन्तर्वेद्यां द्विजः कश्चिद् ब्राह्मणो वेदपारगः तस्य पुत्रा महाप्राज्ञा गुणरूपदयान्विताः
167,3,teṣāṃ kanīyān yo bhrātā śānto guṇagaṇair vṛtaḥ āsandiva iti khyātaḥ sarvajñāno mahāmatiḥ,तेषां कनीयान् यो भ्राता शान्तो गुणगणैर् वृतः आसन्दिव इति ख्यातः सर्वज्ञानो महामतिः
167,4,vivāhāya pitā tasmāai āsandivāya yatnavān etasminn antare rātrau suptaṃ taṃ dvijaputrakam,विवाहाय पिता तस्माऐ आसन्दिवाय यत्नवान् एतस्मिन्न् अन्तरे रात्रौ सुप्तं तं द्विजपुत्रकम्
167,5,aviṣṇusmaraṇaṃ saumyaśiraskam asamāhitam āsandivaṃ krūrarūpā rākṣasī kāmarūpiṇī,अविष्णुस्मरणं सौम्यशिरस्कम् असमाहितम् आसन्दिवं क्रूररूपा राक्षसी कामरूपिणी
167,6,tam ādāyāgamac chīghraṃ gautamyā dakṣiṇe taṭe śrīgirer uttare pāre bahubrāhmaṇasevitam,तम् आदायागमच् छीघ्रं गौतम्या दक्षिणे तटे श्रीगिरेर् उत्तरे पारे बहुब्राह्मणसेवितम्
167,7,nagaraṃ dharmanilayaṃ lakṣmyā nilayam eva ca tatra rājā bṛhatkīrtiḥ sarvakṣatraguṇānvitaḥ,नगरं धर्मनिलयं लक्ष्म्या निलयम् एव च तत्र राजा बृहत्कीर्तिः सर्वक्षत्रगुणान्वितः
167,15,tasyāmitakṣemasubhikṣayuktaṃ niśāvasāne dvijaputrayuktā sā rākṣasī tat puram āsasāda manojñarūpāṇi bibharti nityam BrP_167.8 sā kāmarūpeṇa caraty aśeṣāṃ mahīm imāṃ tena samaṃ dvijena godāvarīdakṣiṇatīrabhāge vṛddhākṛtis taṃ dvijam āha bhīmā BrP_167.9 eṣā tu gaṅgā dvijamukhya saṃdhyā upāsyatāṃ vipravaraiḥ sametya yathocitaṃ vipravarās tu kāle nopāsate yatnata eva saṃdhyām BrP_167.10 nīcās ta evābhihitāḥ sureśair antyāvasāyipravarās ta ete ahaṃ janitrī tava ceti vācyaṃ no ced idānīṃ tvam upaiṣi nāśam BrP_167.11 madvākyakartāsi yadi dvijendra sukhaṃ kariṣye tava yat priyaṃ ca punaś ca deśaṃ nilayaṃ gurūṃś ca saṃprāpayiṣye nanu satyam etat BrP_167.12 sa prāha kā tvaṃ dvijapuṃgavo 'pi sovāca taṃ rākṣasī kāmarūpā viśvāsayantī śapathair anekais taṃ bhrāntacittaṃ munirājaputram BrP_167.13 kaṅkālinī nāma jagatprasiddhā vipro 'pi tām āha niveditaṃ yat tad eva kartāsmi na saṃśayo 'tra yat tat priyaṃ vacmi karomi caiva BrP_167.14 tad vipravacanaṃ śrutvā rākṣasī kāmarūpiṇī vṛddhā tathāpi cārvaṅgī divyālaṃkārabhūṣaṇā,तस्यामितक्षेमसुभिक्षयुक्तं निशावसाने द्विजपुत्रयुक्ता सा राक्षसी तत् पुरम् आससाद मनोज्ञरूपाणि बिभर्ति नित्यम् ब्र्प्_१६७.८ सा कामरूपेण चरत्य् अशेषां महीम् इमां तेन समं द्विजेन गोदावरीदक्षिणतीरभागे वृद्धाकृतिस् तं द्विजम् आह भीमा ब्र्प्_१६७.९ एषा तु गङ्गा द्विजमुख्य संध्या उपास्यतां विप्रवरैः समेत्य यथोचितं विप्रवरास् तु काले नोपासते यत्नत एव संध्याम् ब्र्प्_१६७.१० नीचास् त एवाभिहिताः सुरेशैर् अन्त्यावसायिप्रवरास् त एते अहं जनित्री तव चेति वाच्यं नो चेद् इदानीं त्वम् उपैषि नाशम् ब्र्प्_१६७.११ मद्वाक्यकर्तासि यदि द्विजेन्द्र सुखं करिष्ये तव यत् प्रियं च पुनश् च देशं निलयं गुरूंश् च संप्रापयिष्ये ननु सत्यम् एतत् ब्र्प्_१६७.१२ स प्राह का त्वं द्विजपुंगवो ऽपि सोवाच तं राक्षसी कामरूपा विश्वासयन्ती शपथैर् अनेकैस् तं भ्रान्तचित्तं मुनिराजपुत्रम् ब्र्प्_१६७.१३ कङ्कालिनी नाम जगत्प्रसिद्धा विप्रो ऽपि ताम् आह निवेदितं यत् तद् एव कर्तास्मि न संशयो ऽत्र यत् तत् प्रियं वच्मि करोमि चैव ब्र्प्_१६७.१४ तद् विप्रवचनं श्रुत्वा राक्षसी कामरूपिणी वृद्धा तथापि चार्वङ्गी दिव्यालंकारभूषणा
167,16,dvijam ādāya sarvatra matsuto 'yaṃ guṇākaraḥ evaṃ vadantī sarvatra yāti vakti karoti ca,द्विजम् आदाय सर्वत्र मत्सुतो ऽयं गुणाकरः एवं वदन्ती सर्वत्र याति वक्ति करोति च
167,17,taṃ vipraṃ rūpasaubhāgyavayovidyāvibhūṣitam tāṃ ca vṛddhāṃ guṇopetām asya māteti menire,तं विप्रं रूपसौभाग्यवयोविद्याविभूषितम् तां च वृद्धां गुणोपेताम् अस्य मातेति मेनिरे
167,18,tatra dvijavaraḥ kaścit svāṃ kanyāṃ bhūṣaṇānvitām rākṣasīṃ tāṃ puraskṛtya prādāt tasmai dvijātaye,तत्र द्विजवरः कश्चित् स्वां कन्यां भूषणान्विताम् राक्षसीं तां पुरस्कृत्य प्रादात् तस्मै द्विजातये
167,19,sā kanyā taṃ patiṃ prāpya kṛtārthāsmīty acintayat sa dvijo 'pi guṇair yuktāṃ patnīṃ dṛṣṭvā suduḥkhitaḥ,सा कन्या तं पतिं प्राप्य कृतार्थास्मीत्य् अचिन्तयत् स द्विजो ऽपि गुणैर् युक्तां पत्नीं दृष्ट्वा सुदुःखितः
167,20,mām iyaṃ bhakṣayed eva rākṣasī pāparūpiṇī kiṃ karomi kva gacchāmi kasyaitat kathayāmi vā,माम् इयं भक्षयेद् एव राक्षसी पापरूपिणी किं करोमि क्व गच्छामि कस्यैतत् कथयामि वा
167,21,mahat saṃkaṭam āpannaṃ rakṣayiṣyati ko 'tra mām bhāryā mameyaṃ kalyāṇī guṇarūpavayoyutā enām apy aśubhākasmād bhakṣayiṣyati rākṣasī,महत् संकटम् आपन्नं रक्षयिष्यति को ऽत्र माम् भार्या ममेयं कल्याणी गुणरूपवयोयुता एनाम् अप्य् अशुभाकस्माद् भक्षयिष्यति राक्षसी
167,22,etasminn antare tatra bhāryā sā guṇaśālinī vṛddhāpy atidurādharṣā sā gatā kutracit tadā,एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र भार्या सा गुणशालिनी वृद्धाप्य् अतिदुराधर्षा सा गता कुत्रचित् तदा
167,23,praśrayāvanatā bhūtvā bālā cāpi pativratā bhartāraṃ duḥkhitaṃ jñātvā patiṃ prāha rahaḥ śanaiḥ,प्रश्रयावनता भूत्वा बाला चापि पतिव्रता भर्तारं दुःखितं ज्ञात्वा पतिं प्राह रहः शनैः
167,24,kasmāt te duḥkham āpannaṃ svāmiṃs tattvaṃ vadasva me,कस्मात् ते दुःखम् आपन्नं स्वामिंस् तत्त्वं वदस्व मे
167,25,śanaiḥ provāca tāṃ bhāryāṃ yathāvat pūrvavistaram kim akathyaṃ priye mitre kulīnāyāṃ ca yoṣiti,शनैः प्रोवाच तां भार्यां यथावत् पूर्वविस्तरम् किम् अकथ्यं प्रिये मित्रे कुलीनायां च योषिति
167,26,bhartṛvākyaṃ niśamyedaṃ provāca vadatāṃ varā,भर्तृवाक्यं निशम्येदं प्रोवाच वदतां वरा
167,27,anātmanaḥ sarvato 'pi bhayam asti gṛheṣv api kuto bhayaṃ hy ātmavatāṃ kiṃ punar gautamītaṭe,अनात्मनः सर्वतो ऽपि भयम् अस्ति गृहेष्व् अपि कुतो भयं ह्य् आत्मवतां किं पुनर् गौतमीतटे
167,28,vasatāṃ viṣṇubhaktānāṃ viraktānāṃ vivekinām atra snātvā śucir bhūtvā stuhi devam anāmayam,वसतां विष्णुभक्तानां विरक्तानां विवेकिनाम् अत्र स्नात्वा शुचिर् भूत्वा स्तुहि देवम् अनामयम्
167,29,etad ākarṇya gaṅgāyāṃ snātvā vigatakalmaṣaḥ tuṣṭāva gautamītīre dvijo nārāyaṇaṃ tathā,एतद् आकर्ण्य गङ्गायां स्नात्वा विगतकल्मषः तुष्टाव गौतमीतीरे द्विजो नारायणं तथा
167,31,tvam antarātmā jagato 'sya nātha tvam eva kartāsya mukunda hartā tvaṃ pālakaḥ pālayase na dīnam anāthabandho narasiṃha kasmāt BrP_167.30 śrutvaitat prārthanaṃ tasya jagacchokanivāraṇaḥ nārāyaṇo 'pi tāṃ pāpāṃ nijaghāna sa rākṣasīm,त्वम् अन्तरात्मा जगतो ऽस्य नाथ त्वम् एव कर्तास्य मुकुन्द हर्ता त्वं पालकः पालयसे न दीनम् अनाथबन्धो नरसिंह कस्मात् ब्र्प्_१६७.३० श्रुत्वैतत् प्रार्थनं तस्य जगच्छोकनिवारणः नारायणो ऽपि तां पापां निजघान स राक्षसीम्
167,32,sudarśanena cakreṇa sahasrāreṇa bhāsvatā tasmai prādād varān iṣṭān prāpayac ca guruṃ prabhuḥ,सुदर्शनेन चक्रेण सहस्रारेण भास्वता तस्मै प्रादाद् वरान् इष्टान् प्रापयच् च गुरुं प्रभुः
167,33,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ vipraṃ nārāyaṇaṃ viduḥ snānadānena pūjādyair yatra sidhyati vāñchitam,ततः प्रभृति तत् तीर्थं विप्रं नारायणं विदुः स्नानदानेन पूजाद्यैर् यत्र सिध्यति वाञ्छितम्
168,1,bhānutīrtham iti khyātaṃ tvāṣṭraṃ māheśvaraṃ tathā aindraṃ yāmyaṃ tathāgneyaṃ sarvapāpapraṇāśanam,भानुतीर्थम् इति ख्यातं त्वाष्ट्रं माहेश्वरं तथा ऐन्द्रं याम्यं तथाग्नेयं सर्वपापप्रणाशनम्
168,2,abhiṣṭuta iti khyāto rājāsīt priyadarśanaḥ hayamedhena puṇyena yaṣṭum ārabdhavān surān,अभिष्टुत इति ख्यातो राजासीत् प्रियदर्शनः हयमेधेन पुण्येन यष्टुम् आरब्धवान् सुरान्
168,3,tatrartvijaḥ ṣoḍaśa syur vasiṣṭhātripurogamāḥ kṣatriye yajamāne tu yajñabhūmiḥ kathaṃ bhavet,तत्रर्त्विजः षोडश स्युर् वसिष्ठात्रिपुरोगमाः क्षत्रिये यजमाने तु यज्ञभूमिः कथं भवेत्
168,4,brāhmaṇe dīkṣite rājā bhuvaṃ dāsyati yajñiyām bhūpatau dīkṣite dātā ko bhavet ko nu yācate,ब्राह्मणे दीक्षिते राजा भुवं दास्यति यज्ञियाम् भूपतौ दीक्षिते दाता को भवेत् को नु याचते
168,5,yācñeyam akhilāśarmajananī pāparūpiṇī kenāpy ato na kāryaiva kṣatriyeṇa viśeṣataḥ,याच्ञेयम् अखिलाशर्मजननी पापरूपिणी केनाप्य् अतो न कार्यैव क्षत्रियेण विशेषतः
168,6,evaṃ mīmāṃsamāneṣu brāhmaṇeṣu parasparam tatra prāha mahāprājño vasiṣṭho dharmavittamaḥ,एवं मीमांसमानेषु ब्राह्मणेषु परस्परम् तत्र प्राह महाप्राज्ञो वसिष्ठो धर्मवित्तमः
168,7,rājñi dīkṣāyamāṇe tu sūryo yācyo bhuvaṃ prati dehi me deva savitar yajanaṃ devatocitam,राज्ञि दीक्षायमाणे तु सूर्यो याच्यो भुवं प्रति देहि मे देव सवितर् यजनं देवतोचितम्
168,8,daivaṃ kṣatram asi brahman bhūtanātha namo 'stu te yācitaḥ savitā rājñā devānāṃ yajanaṃ śubham,दैवं क्षत्रम् असि ब्रह्मन् भूतनाथ नमो ऽस्तु ते याचितः सविता राज्ञा देवानां यजनं शुभम्
168,9,dadāty eva tato rājan prārthayeśaṃ divākaram,ददात्य् एव ततो राजन् प्रार्थयेशं दिवाकरम्
168,10,tathety uktvābhiṣṭuto 'pi devadevaṃ divākaram śraddhayā prārthayām āsa harīśājātmakaṃ ravim,तथेत्य् उक्त्वाभिष्टुतो ऽपि देवदेवं दिवाकरम् श्रद्धया प्रार्थयाम् आस हरीशाजात्मकं रविम्
168,11,devānāṃ yajanaṃ dehi savitas te namo 'stu te,देवानां यजनं देहि सवितस् ते नमो ऽस्तु ते
168,12,kṣatraṃ daivaṃ yataḥ sūryo dattā bhūr bhūpates tataḥ savitā devadeveśo dadāmīty abhyabhāṣata,क्षत्रं दैवं यतः सूर्यो दत्ता भूर् भूपतेस् ततः सविता देवदेवेशो ददामीत्य् अभ्यभाषत
168,13,evaṃ karoti yo yajñaṃ tasya riṣṭir na kācana tathā vājimakhe sattre brāhmaṇair vedapāragaiḥ,एवं करोति यो यज्ञं तस्य रिष्टिर् न काचन तथा वाजिमखे सत्त्रे ब्राह्मणैर् वेदपारगैः
168,14,prārabdhe 'bhiṣṭutā rājñā yatrāgād bhūpatiṃ raviḥ devānāṃ yajanaṃ dātuṃ bhānutīrthaṃ tad ucyate,प्रारब्धे ऽभिष्टुता राज्ञा यत्रागाद् भूपतिं रविः देवानां यजनं दातुं भानुतीर्थं तद् उच्यते
168,15,taṃ devakratum utkṛṣṭaṃ hayamedhaṃ surair yutam daityāś ca danujāś caiva tathānye yajñaghātakāḥ,तं देवक्रतुम् उत्कृष्टं हयमेधं सुरैर् युतम् दैत्याश् च दनुजाश् चैव तथान्ये यज्ञघातकाः
168,16,brahmaveṣadharāḥ sarve gāyantaḥ sāmagā iva te 'pi tatra mahāprājñāḥ prāviśann anivāritāḥ,ब्रह्मवेषधराः सर्वे गायन्तः सामगा इव ते ऽपि तत्र महाप्राज्ञाः प्राविशन्न् अनिवारिताः
168,17,camasāni ca pātrāṇi somaṃ caṣālam eva ca somapānaṃ havis tyāgam ṛtvijo bhūpatiṃ tathā,चमसानि च पात्राणि सोमं चषालम् एव च सोमपानं हविस् त्यागम् ऋत्विजो भूपतिं तथा
168,18,nindanti nikṣipanty anye hasanty anye tathāsurāḥ teṣāṃ ceṣṭāṃ na jānanti viśvarūpaṃ vinā mune,निन्दन्ति निक्षिपन्त्य् अन्ये हसन्त्य् अन्ये तथासुराः तेषां चेष्टां न जानन्ति विश्वरूपं विना मुने
168,19,viśvarūpo 'pi pitaraṃ prāha daityā ime iti tat putravacanaṃ śrutvā tvaṣṭā prāha surān idam,विश्वरूपो ऽपि पितरं प्राह दैत्या इमे इति तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा त्वष्टा प्राह सुरान् इदम्
168,20,gṛhītvā vāridarbhāṃś ca prokṣayadhvaṃ samantataḥ ye nindanti makhaṃ puṇyaṃ camasaṃ somam eva ca,गृहीत्वा वारिदर्भांश् च प्रोक्षयध्वं समन्ततः ये निन्दन्ति मखं पुण्यं चमसं सोमम् एव च
168,21,mayā tv apahatāḥ sarva ity uktvā pariṣiñcata,मया त्व् अपहताः सर्व इत्य् उक्त्वा परिषिञ्चत
168,22,tathā cakruḥ suragaṇās tvaṣṭā cāpi tathākarot bhasmībhūtās tataḥ sarve kāṃdiśīkās tato 'bhavan,तथा चक्रुः सुरगणास् त्वष्टा चापि तथाकरोत् भस्मीभूतास् ततः सर्वे कांदिशीकास् ततो ऽभवन्
168,23,hatā mayā mahāpāpā ity uktvā vāry avākṣipat tataḥ kṣīṇāyuṣo daityāḥ prātiṣṭhan kupitās tataḥ,हता मया महापापा इत्य् उक्त्वा वार्य् अवाक्षिपत् ततः क्षीणायुषो दैत्याः प्रातिष्ठन् कुपितास् ततः
168,24,yatraitat prākṣipad vāri tvaṣṭā lokaprajāpatiḥ tvāṣṭraṃ tīrthaṃ tad ākhyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam,यत्रैतत् प्राक्षिपद् वारि त्वष्टा लोकप्रजापतिः त्वाष्ट्रं तीर्थं तद् आख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्
168,25,tvaṣṭur vākyāc cyutān daityān nijaghāna yamas tadā kāladaṇḍena cakreṇa kālapāśena manyunā,त्वष्टुर् वाक्याच् च्युतान् दैत्यान् निजघान यमस् तदा कालदण्डेन चक्रेण कालपाशेन मन्युना
168,26,yatra te nihatā daityās tat tīrthaṃ yāmyam ucyate yatrābhavat kratuḥ pūrṇo hutvāgnau cāmṛtaṃ bahu,यत्र ते निहता दैत्यास् तत् तीर्थं याम्यम् उच्यते यत्राभवत् क्रतुः पूर्णो हुत्वाग्नौ चामृतं बहु
168,27,dhārābhiḥ śaramānābhir akhaṇḍābhir mahādhvare yatrābhavad dhavyavāhas tṛptas tasya hy abhiṣṭutaḥ,धाराभिः शरमानाभिर् अखण्डाभिर् महाध्वरे यत्राभवद् धव्यवाहस् तृप्तस् तस्य ह्य् अभिष्टुतः
168,28,agnitīrthaṃ tad ākhyātam aśvamedhaphalapradam indro marudbhir nṛpatiṃ prāhedaṃ vacanaṃ śubham,अग्नितीर्थं तद् आख्यातम् अश्वमेधफलप्रदम् इन्द्रो मरुद्भिर् नृपतिं प्राहेदं वचनं शुभम्
168,29,tvaṃ saṃrāḍ bhavitā rājann ubhayor api lokayoḥ sakhā mama priyo nityaṃ bhavitā nātra saṃśayaḥ,त्वं संराड् भविता राजन्न् उभयोर् अपि लोकयोः सखा मम प्रियो नित्यं भविता नात्र संशयः
168,30,sa kṛtārtho martyaloka indratīrthe ca tarpaṇam kuryāt pitṝṇāṃ prītyarthaṃ yamatīrthe viśeṣataḥ,स कृतार्थो मर्त्यलोक इन्द्रतीर्थे च तर्पणम् कुर्यात् पितॄणां प्रीत्यर्थं यमतीर्थे विशेषतः
168,31,māheśvaraṃ tu tat tīrthaṃ pūjito 'bhiṣṭutaḥ śivaḥ bhaktiyuktena vipraiś ca sarvakarmaviśāradaiḥ,माहेश्वरं तु तत् तीर्थं पूजितो ऽभिष्टुतः शिवः भक्तियुक्तेन विप्रैश् च सर्वकर्मविशारदैः
168,32,vaidikair laukikaiś caiva mantraiḥ pūjyaṃ maheśvaram nṛtyair gītais tathā vādyair amṛtaiḥ pañcasaṃbhavaiḥ,वैदिकैर् लौकिकैश् चैव मन्त्रैः पूज्यं महेश्वरम् नृत्यैर् गीतैस् तथा वाद्यैर् अमृतैः पञ्चसंभवैः
168,33,upacāraiś ca bahubhir daṇḍapātapradakṣiṇaiḥ dhūpair dīpaiś ca naivedyaiḥ puṣpair gandhaiḥ sugandhibhiḥ,उपचारैश् च बहुभिर् दण्डपातप्रदक्षिणैः धूपैर् दीपैश् च नैवेद्यैः पुष्पैर् गन्धैः सुगन्धिभिः
168,34,pūjayām āsa deveśaṃ viṣṇuṃ śaṃbhuṃ dhiyaikayā tataḥ prasannau deveśau varān dadatur ojasā,पूजयाम् आस देवेशं विष्णुं शंभुं धियैकया ततः प्रसन्नौ देवेशौ वरान् ददतुर् ओजसा
168,35,abhiṣṭute narendrāya bhuktimuktī ubhe api māhātmyam asya tīrthasya tathā dadatur uttamam,अभिष्टुते नरेन्द्राय भुक्तिमुक्ती उभे अपि माहात्म्यम् अस्य तीर्थस्य तथा ददतुर् उत्तमम्
168,36,tataḥprabhṛti tat tīrthaṃ śaivaṃ vaiṣṇavam ucyate tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakāmapradaṃ viduḥ,ततःप्रभृति तत् तीर्थं शैवं वैष्णवम् उच्यते तत्र स्नानं च दानं च सर्वकामप्रदं विदुः
168,37,imāni sarvatīrthāni smared api paṭheta vā vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ śivaviṣṇupuraṃ vrajet,इमानि सर्वतीर्थानि स्मरेद् अपि पठेत वा विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शिवविष्णुपुरं व्रजेत्
168,38,bhānutīrthe viśeṣeṇa snānaṃ sarvārthasiddhidam tatra tīrthe mahāpuṇyaṃ tīrthānāṃ śatam atra hi,भानुतीर्थे विशेषेण स्नानं सर्वार्थसिद्धिदम् तत्र तीर्थे महापुण्यं तीर्थानां शतम् अत्र हि
169,1,bhillatīrtham iti khyātaṃ rogaghnaṃ pāpanāśanam mahādevapadāmbhojayugabhaktipradāyakam,भिल्लतीर्थम् इति ख्यातं रोगघ्नं पापनाशनम् महादेवपदाम्भोजयुगभक्तिप्रदायकम्
169,2,tatrāpy evaṃvidhāṃ puṇyāṃ kathāṃ śṛṇu mahāmate gaṅgāyā dakṣiṇe tīre śrīgirer uttare taṭe,तत्राप्य् एवंविधां पुण्यां कथां शृणु महामते गङ्गाया दक्षिणे तीरे श्रीगिरेर् उत्तरे तटे
169,3,ādikeśa iti khyāta ṛṣibhiḥ paripūjitaḥ mahādevo liṅgarūpī sadāste sarvakāmadaḥ,आदिकेश इति ख्यात ऋषिभिः परिपूजितः महादेवो लिङ्गरूपी सदास्ते सर्वकामदः
169,4,sindhudvīpa iti khyāto muniḥ paramadhārmikaḥ tasya bhrātā veda iti sa cāpi paramo ṛṣiḥ,सिन्धुद्वीप इति ख्यातो मुनिः परमधार्मिकः तस्य भ्राता वेद इति स चापि परमो ऋषिः
169,5,tam ādikeśaṃ vai devaṃ tripurāriṃ trilocanam nityaṃ pūjayate bhaktyā prāpte madhyaṃdine ravau,तम् आदिकेशं वै देवं त्रिपुरारिं त्रिलोचनम् नित्यं पूजयते भक्त्या प्राप्ते मध्यंदिने रवौ
169,6,bhikṣāṭanāya vedo 'pi yāti grāmaṃ vicakṣaṇaḥ yāte tasmin dvijavare vyādhaḥ paramadhārmikaḥ,भिक्षाटनाय वेदो ऽपि याति ग्रामं विचक्षणः याते तस्मिन् द्विजवरे व्याधः परमधार्मिकः
169,7,tasmin girivare puṇye mṛgayāṃ yāti nityaśaḥ aṭitvā vividhān deśān mṛgān hatvā yathāsukham,तस्मिन् गिरिवरे पुण्ये मृगयां याति नित्यशः अटित्वा विविधान् देशान् मृगान् हत्वा यथासुखम्
169,8,mukhe gṛhītvā pānīyam abhiṣekāya śūlinaḥ nyasya māṃsaṃ dhanuṣkoṭyāṃ śrānto vyādhaḥ śivaṃ prabhum,मुखे गृहीत्वा पानीयम् अभिषेकाय शूलिनः न्यस्य मांसं धनुष्कोट्यां श्रान्तो व्याधः शिवं प्रभुम्
169,9,ādikeśaṃ samāgatya nyasya māṃsaṃ tato bahiḥ gaṅgāṃ gatvā mukhe vāri gṛhītvāgatya taṃ śivam,आदिकेशं समागत्य न्यस्य मांसं ततो बहिः गङ्गां गत्वा मुखे वारि गृहीत्वागत्य तं शिवम्
169,10,yasya kasyāpi pattrāṇi kareṇādāya bhaktitaḥ apareṇa ca māṃsāni naivedyārthaṃ ca tanmanāḥ,यस्य कस्यापि पत्त्राणि करेणादाय भक्तितः अपरेण च मांसानि नैवेद्यार्थं च तन्मनाः
169,11,ādikeśaṃ samāgatya vedenārcitam ojasā pādenāhatya tāṃ pūjāṃ mukhānītena vāriṇā,आदिकेशं समागत्य वेदेनार्चितम् ओजसा पादेनाहत्य तां पूजां मुखानीतेन वारिणा
169,12,snāpayitvā śivaṃ devam arcayitvā tu pattrakaiḥ kalpayitvā tu tan māṃsaṃ śivo me prīyatām iti,स्नापयित्वा शिवं देवम् अर्चयित्वा तु पत्त्रकैः कल्पयित्वा तु तन् मांसं शिवो मे प्रीयताम् इति
169,13,naiva kiṃcit sa jānāti śivabhaktiṃ vinā śubhām tato yāti svakaṃ sthānaṃ māṃsena tu yathāgatam,नैव किंचित् स जानाति शिवभक्तिं विना शुभाम् ततो याति स्वकं स्थानं मांसेन तु यथागतम्
169,14,karoty etādṛg āgatyāgatya pratyaham eva saḥ tathāpīśas tutoṣāsya vicitrā hīśvarasthitiḥ,करोत्य् एतादृग् आगत्यागत्य प्रत्यहम् एव सः तथापीशस् तुतोषास्य विचित्रा हीश्वरस्थितिः
169,15,yāvan nāyāty asau bhillaḥ śivas tāvan na saukhyabhāk bhaktānukampitāṃ śaṃbhor mānātītāṃ tu vetti kaḥ,यावन् नायात्य् असौ भिल्लः शिवस् तावन् न सौख्यभाक् भक्तानुकम्पितां शंभोर् मानातीतां तु वेत्ति कः
169,16,saṃpūjayaty ādikeśam umayā pratyahaṃ śivam evaṃ bahutithe kāle yāte vedaś cukopa ha,संपूजयत्य् आदिकेशम् उमया प्रत्यहं शिवम् एवं बहुतिथे काले याते वेदश् चुकोप ह
169,17,pūjāṃ mantravatīṃ citrāṃ śivabhaktisamanvitām ko nu vidhvaṃsate pāpo mattaḥ sa vadham āpnuyāt,पूजां मन्त्रवतीं चित्रां शिवभक्तिसमन्विताम् को नु विध्वंसते पापो मत्तः स वधम् आप्नुयात्
169,18,gurudevadvijasvāmidrohī vadhyo muner api sarvasyāpi vadhārho 'sau śivasya drohakṛn naraḥ,गुरुदेवद्विजस्वामिद्रोही वध्यो मुनेर् अपि सर्वस्यापि वधार्हो ऽसौ शिवस्य द्रोहकृन् नरः
169,19,evaṃ niścitya medhāvī vedaḥ sindhos tathānujaḥ kasyeyaṃ pāpaceṣṭā syāt pāpiṣṭhasya durātmanaḥ,एवं निश्चित्य मेधावी वेदः सिन्धोस् तथानुजः कस्येयं पापचेष्टा स्यात् पापिष्ठस्य दुरात्मनः
169,20,puṣpair vanyabhavair divyaiḥ kandair mūlaphalaiḥ śubhaiḥ kṛtāṃ pūjāṃ sa vidhvasya hy anyāṃ pūjāṃ karoti yaḥ,पुष्पैर् वन्यभवैर् दिव्यैः कन्दैर् मूलफलैः शुभैः कृतां पूजां स विध्वस्य ह्य् अन्यां पूजां करोति यः
169,21,māṃsena tarupattraiś ca sa ca vadhyo bhaven mama evaṃ saṃcintya medhāvī gopayitvā tanuṃ tadā,मांसेन तरुपत्त्रैश् च स च वध्यो भवेन् मम एवं संचिन्त्य मेधावी गोपयित्वा तनुं तदा
169,22,taṃ paśyeyam ahaṃ pāpaṃ pūjākartāram īśvare etasminn antare prāyād vyādho devaṃ yathā purā,तं पश्येयम् अहं पापं पूजाकर्तारम् ईश्वरे एतस्मिन्न् अन्तरे प्रायाद् व्याधो देवं यथा पुरा
169,23,nityavat pūjayantaṃ tam ādikeśas tadābravīt,नित्यवत् पूजयन्तं तम् आदिकेशस् तदाब्रवीत्
169,24,bho bho vyādha mahābuddhe śrānto 'sīti punaḥ punaḥ cirāya katham āyātas tvāṃ vinā tāta duḥkhitaḥ na vindāmi sukhaṃ kiṃcit samāśvasihi putraka,भो भो व्याध महाबुद्धे श्रान्तो ऽसीति पुनः पुनः चिराय कथम् आयातस् त्वां विना तात दुःखितः न विन्दामि सुखं किंचित् समाश्वसिहि पुत्रक
169,25,tam evaṃvādinaṃ devaṃ vedaḥ śrutvā vilokya tu cukopa vismayāviṣṭo na ca kiṃcid uvāca ha,तम् एवंवादिनं देवं वेदः श्रुत्वा विलोक्य तु चुकोप विस्मयाविष्टो न च किंचिद् उवाच ह
169,26,vyādhaś ca nityavat pūjāṃ kṛtvā svabhavanaṃ yayau vedaś ca kupito bhūtvā āgatyeśam uvāca ha,व्याधश् च नित्यवत् पूजां कृत्वा स्वभवनं ययौ वेदश् च कुपितो भूत्वा आगत्येशम् उवाच ह
169,27,ayaṃ vyādhaḥ pāparataḥ kriyājñānavivarjitaḥ prāṇihiṃsārataḥ krūro nirdayaḥ sarvajantuṣu,अयं व्याधः पापरतः क्रियाज्ञानविवर्जितः प्राणिहिंसारतः क्रूरो निर्दयः सर्वजन्तुषु
169,28,hīnajātir akiṃcijjño gurukramavivarjitaḥ sadānucitakārī cānirjitākhilagogaṇaḥ,हीनजातिर् अकिंचिज्ज्ञो गुरुक्रमविवर्जितः सदानुचितकारी चानिर्जिताखिलगोगणः
169,29,tasyātmānaṃ darśitavān na māṃ kiṃcana vakṣyasi pūjāṃ mantravidhānena karomīśa yatavrataḥ,तस्यात्मानं दर्शितवान् न मां किंचन वक्ष्यसि पूजां मन्त्रविधानेन करोमीश यतव्रतः
169,30,tvadekaśaraṇo nityaṃ bhāryāputravivarjitaḥ vyādho māṃsena duṣṭena pūjāṃ tava karoty asau,त्वदेकशरणो नित्यं भार्यापुत्रविवर्जितः व्याधो मांसेन दुष्टेन पूजां तव करोत्य् असौ
169,31,tasya prasanno bhagavān na mameti mahādbhutam śāstim asya kariṣyāmi bhillasya hy apakāriṇaḥ,तस्य प्रसन्नो भगवान् न ममेति महाद्भुतम् शास्तिम् अस्य करिष्यामि भिल्लस्य ह्य् अपकारिणः
169,32,mṛdoḥ kopi bhavet prītaḥ kopi tadvad durātmanaḥ tasmād ahaṃ mūrdhni śilāṃ pātayeyam asaṃśayam,मृदोः कोपि भवेत् प्रीतः कोपि तद्वद् दुरात्मनः तस्माद् अहं मूर्ध्नि शिलां पातयेयम् असंशयम्
169,33,ity uktavati vai vede vihasyeśo 'bravīd idam,इत्य् उक्तवति वै वेदे विहस्येशो ऽब्रवीद् इदम्
169,34,śvaḥ pratīkṣasva paścān me śilāṃ pātaya mūrdhani,श्वः प्रतीक्षस्व पश्चान् मे शिलां पातय मूर्धनि
169,35,tathety uktvā sa vedo 'pi śilāṃ saṃtyajya bāhunā upasaṃhṛtya taṃ kopaṃ śvaḥ karomīty uvāca ha,तथेत्य् उक्त्वा स वेदो ऽपि शिलां संत्यज्य बाहुना उपसंहृत्य तं कोपं श्वः करोमीत्य् उवाच ह
169,36,tataḥ prātaḥ samāgatya kṛtvā snānādikarma ca vedo 'pi nityavat pūjāṃ kurvan paśyati mastake,ततः प्रातः समागत्य कृत्वा स्नानादिकर्म च वेदो ऽपि नित्यवत् पूजां कुर्वन् पश्यति मस्तके
169,37,liṅgasya savraṇāṃ bhīmāṃ dhārāṃ ca rudhiraplutām vedaḥ sa vismito bhūtvā kim idaṃ liṅgamūrdhani,लिङ्गस्य सव्रणां भीमां धारां च रुधिरप्लुताम् वेदः स विस्मितो भूत्वा किम् इदं लिङ्गमूर्धनि
169,38,mahotpāto bhavet kasya sūcayed ity acintayat mṛdbhiś ca gomayenāpi kuśais taṃ gāṅgavāribhiḥ,महोत्पातो भवेत् कस्य सूचयेद् इत्य् अचिन्तयत् मृद्भिश् च गोमयेनापि कुशैस् तं गाङ्गवारिभिः
169,39,prakṣālayitvā tāṃ pūjāṃ kṛtavān nityavat tadā etasminn antare prāyād vyādho vigatakalmaṣaḥ,प्रक्षालयित्वा तां पूजां कृतवान् नित्यवत् तदा एतस्मिन्न् अन्तरे प्रायाद् व्याधो विगतकल्मषः
169,40,mūrdhānaṃ vraṇasaṃyuktaṃ saraktaṃ liṅgamastake śaṃkarasyādikeśasya dadṛśe 'ntargatas tadā,मूर्धानं व्रणसंयुक्तं सरक्तं लिङ्गमस्तके शंकरस्यादिकेशस्य ददृशे ऽन्तर्गतस् तदा
169,41,dṛṣṭvaiva kim idaṃ citram ity uktvā niśitaiḥ śaraiḥ ātmānaṃ bhedayām āsa śatadhā ca sahasradhā,दृष्ट्वैव किम् इदं चित्रम् इत्य् उक्त्वा निशितैः शरैः आत्मानं भेदयाम् आस शतधा च सहस्रधा
169,42,svāmino vaikṛtaṃ dṛṣṭvā kaḥ kṣametottamāśayaḥ muhur nininda cātmānaṃ mayi jīvaty abhūd idam,स्वामिनो वैकृतं दृष्ट्वा कः क्षमेतोत्तमाशयः मुहुर् निनिन्द चात्मानं मयि जीवत्य् अभूद् इदम्
169,43,kaṣṭam āpatitaṃ kīdṛg aho durvidhivaiśasāt tat karma tasya saṃvīkṣya mahādevo 'tivismitaḥ tataḥ provāca bhagavān vedaṃ vedavidāṃ varam,कष्टम् आपतितं कीदृग् अहो दुर्विधिवैशसात् तत् कर्म तस्य संवीक्ष्य महादेवो ऽतिविस्मितः ततः प्रोवाच भगवान् वेदं वेदविदां वरम्
169,44,paśya vyādhaṃ mahābuddhe bhaktaṃ bhāvena saṃyutam tvaṃ tu mṛdbhiḥ kuśair vārbhir mūrdhānaṃ spṛṣṭavān asi,पश्य व्याधं महाबुद्धे भक्तं भावेन संयुतम् त्वं तु मृद्भिः कुशैर् वार्भिर् मूर्धानं स्पृष्टवान् असि
169,45,anena sahasā brahman mamātmāpi niveditaḥ bhaktiḥ premāthavā śaktir vicāro yatra vidyate tasmād asmai varān dāsye paścāt tubhyaṃ dvijottama,अनेन सहसा ब्रह्मन् ममात्मापि निवेदितः भक्तिः प्रेमाथवा शक्तिर् विचारो यत्र विद्यते तस्माद् अस्मै वरान् दास्ये पश्चात् तुभ्यं द्विजोत्तम
169,46,vareṇa cchandayām āsa vyādhaṃ devo maheśvaraḥ vyādhaḥ provāca deveśaṃ nirmālyaṃ tava yad bhavet,वरेण च्छन्दयाम् आस व्याधं देवो महेश्वरः व्याधः प्रोवाच देवेशं निर्माल्यं तव यद् भवेत्
169,47,tad asmākaṃ bhaven nātha mannāmnā tīrtham ucyatām sarvakratuphalaṃ tīrthaṃ smaraṇād eva jāyatām,तद् अस्माकं भवेन् नाथ मन्नाम्ना तीर्थम् उच्यताम् सर्वक्रतुफलं तीर्थं स्मरणाद् एव जायताम्
169,48,tathety uvāca deveśas tatas tat tīrtham uttamam bhillatīrthaṃ samastāghasaṃghavicchedakāraṇam,तथेत्य् उवाच देवेशस् ततस् तत् तीर्थम् उत्तमम् भिल्लतीर्थं समस्ताघसंघविच्छेदकारणम्
169,49,śrīmahādevacaraṇamahābhaktividhāyakam abhavat snānadānādyair bhuktimuktipradāyakam vedasyāpi varān prādāc chivo nānāvidhān bahūn,श्रीमहादेवचरणमहाभक्तिविधायकम् अभवत् स्नानदानाद्यैर् भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् वेदस्यापि वरान् प्रादाच् छिवो नानाविधान् बहून्
170,1,cakṣustīrtham iti khyātaṃ rūpasaubhāgyadāyakam yatra yogeśvaro devo gautamyā dakṣiṇe taṭe,चक्षुस्तीर्थम् इति ख्यातं रूपसौभाग्यदायकम् यत्र योगेश्वरो देवो गौतम्या दक्षिणे तटे
170,2,puraṃ bhauvanam ākhyātaṃ girimūrdhny abhidhīyate yatrāsau bhauvano rājā kṣatradharmaparāyaṇaḥ,पुरं भौवनम् आख्यातं गिरिमूर्ध्न्य् अभिधीयते यत्रासौ भौवनो राजा क्षत्रधर्मपरायणः
170,3,tasmin puravare kaścid brāhmaṇo vṛddhakauśikaḥ tatputro gautama iti khyāto vedaviduttamaḥ,तस्मिन् पुरवरे कश्चिद् ब्राह्मणो वृद्धकौशिकः तत्पुत्रो गौतम इति ख्यातो वेदविदुत्तमः
170,4,tasya mātur manodoṣād viparīto 'bhavad dvijaḥ sakhā tasya vaṇik kaścin maṇikuṇḍala ucyate,तस्य मातुर् मनोदोषाद् विपरीतो ऽभवद् द्विजः सखा तस्य वणिक् कश्चिन् मणिकुण्डल उच्यते
170,5,tena sakhyaṃ dvijasyāsīd viṣamaṃ dvijavaiśyayoḥ śrīmaddaridrayor nityaṃ parasparahitaiṣiṇoḥ,तेन सख्यं द्विजस्यासीद् विषमं द्विजवैश्ययोः श्रीमद्दरिद्रयोर् नित्यं परस्परहितैषिणोः
170,6,kadācid gautamo vaiśyaṃ vitteśaṃ maṇikuṇḍalam prāhedaṃ vacanaṃ prītyā rahaḥ sthitvā punaḥ punaḥ,कदाचिद् गौतमो वैश्यं वित्तेशं मणिकुण्डलम् प्राहेदं वचनं प्रीत्या रहः स्थित्वा पुनः पुनः
170,7,gacchāmo dhanam ādātuṃ parvatān udadhīn api yauvanaṃ tad vṛthā jñeyaṃ vinā saukhyānukūlyataḥ dhanaṃ vinā tat kathaṃ syād aho dhiṅ nirdhanaṃ naram,गच्छामो धनम् आदातुं पर्वतान् उदधीन् अपि यौवनं तद् वृथा ज्ञेयं विना सौख्यानुकूल्यतः धनं विना तत् कथं स्याद् अहो धिङ् निर्धनं नरम्
170,8,kuṇḍalo dvijam āhedaṃ matpitropārjitaṃ dhanam bahv asti kiṃ dhanenādya kariṣye dvijasattama dvijaḥ punar uvācedaṃ maṇikuṇḍalam ojasā,कुण्डलो द्विजम् आहेदं मत्पित्रोपार्जितं धनम् बह्व् अस्ति किं धनेनाद्य करिष्ये द्विजसत्तम द्विजः पुनर् उवाचेदं मणिकुण्डलम् ओजसा
170,9,dharmārthajñānakāmānāṃ ko nu tṛptaḥ praśasyate utkarṣaprāptir evaiṣāṃ sakhe ślāghyā śarīriṇām,धर्मार्थज्ञानकामानां को नु तृप्तः प्रशस्यते उत्कर्षप्राप्तिर् एवैषां सखे श्लाघ्या शरीरिणाम्
170,10,svenaiva vyavasāyena dhanyā jīvanti jantavaḥ paradattārthasaṃtuṣṭāḥ kaṣṭajīvina eva te,स्वेनैव व्यवसायेन धन्या जीवन्ति जन्तवः परदत्तार्थसंतुष्टाः कष्टजीविन एव ते
170,11,sa putraḥ śasyate loke pitṛbhiś cābhinandyate yaḥ paitryam abhilipseta na vācāpi tu kuṇḍala,स पुत्रः शस्यते लोके पितृभिश् चाभिनन्द्यते यः पैत्र्यम् अभिलिप्सेत न वाचापि तु कुण्डल
170,12,svabāhubalam āśritya yo 'rthān arjayate sutaḥ sa kṛtārtho bhavel loke paitryaṃ vittaṃ na tu spṛśet,स्वबाहुबलम् आश्रित्य यो ऽर्थान् अर्जयते सुतः स कृतार्थो भवेल् लोके पैत्र्यं वित्तं न तु स्पृशेत्
170,13,svayam ārjya suto vittaṃ pitre dāsyati bandhave taṃ tu putraṃ vijānīyād itaro yonikīṭakaḥ,स्वयम् आर्ज्य सुतो वित्तं पित्रे दास्यति बन्धवे तं तु पुत्रं विजानीयाद् इतरो योनिकीटकः
170,14,etac chrutvā tu tad vākyaṃ brāhmaṇasyābhilāṣiṇaḥ tatheti matvā tadvākyaṃ ratnāny ādāya satvaraḥ,एतच् छ्रुत्वा तु तद् वाक्यं ब्राह्मणस्याभिलाषिणः तथेति मत्वा तद्वाक्यं रत्नान्य् आदाय सत्वरः
170,15,ātmakīyāni vittāni gautamāya nyavedayat dhanenaitena deśāṃś ca paribhramya yathāsukham,आत्मकीयानि वित्तानि गौतमाय न्यवेदयत् धनेनैतेन देशांश् च परिभ्रम्य यथासुखम्
170,16,dhanāny ādāya vittāni punar eṣyāmahe gṛham satyam eva vaṇig vakti sa tu vipraḥ pratārakaḥ,धनान्य् आदाय वित्तानि पुनर् एष्यामहे गृहम् सत्यम् एव वणिग् वक्ति स तु विप्रः प्रतारकः
170,17,pāpātmā pāpacittaṃ ca na bubodha vaṇig dvijam tau parasparam āmantrya mātāpitror ajānatoḥ,पापात्मा पापचित्तं च न बुबोध वणिग् द्विजम् तौ परस्परम् आमन्त्र्य मातापित्रोर् अजानतोः
170,18,deśād deśāntaraṃ yātau dhanārthaṃ tau vaṇigdvijau vaṇigghastasthitaṃ vittaṃ brāhmaṇo hartum icchati,देशाद् देशान्तरं यातौ धनार्थं तौ वणिग्द्विजौ वणिग्घस्तस्थितं वित्तं ब्राह्मणो हर्तुम् इच्छति
170,19,yena kenāpy upāyena tad dhanaṃ hi samāhare aho pṛthivyāṃ ramyāṇi nagarāṇi sahasraśaḥ,येन केनाप्य् उपायेन तद् धनं हि समाहरे अहो पृथिव्यां रम्याणि नगराणि सहस्रशः
170,20,iṣṭapradātryaḥ kāmasya devatā iva yoṣitaḥ manoharās tatra tatra santi kiṃ kriyate mayā,इष्टप्रदात्र्यः कामस्य देवता इव योषितः मनोहरास् तत्र तत्र सन्ति किं क्रियते मया
170,21,dhanam āhṛtya yatnena yoṣidbhyo yadi dīyate bhujyante tās tato nityaṃ saphalaṃ jīvitaṃ hi tat,धनम् आहृत्य यत्नेन योषिद्भ्यो यदि दीयते भुज्यन्ते तास् ततो नित्यं सफलं जीवितं हि तत्
170,22,nṛtyagītarato nityaṃ paṇyastrībhir alaṃkṛtaḥ bhokṣye kathaṃ tu tad vittaṃ vaiśyān maddhastam āgatam,नृत्यगीतरतो नित्यं पण्यस्त्रीभिर् अलंकृतः भोक्ष्ये कथं तु तद् वित्तं वैश्यान् मद्धस्तम् आगतम्
170,23,evaṃ cintayamāno 'sau gautamaḥ prahasann iva maṇikuṇḍalam āhedam adharmād eva jantavaḥ,एवं चिन्तयमानो ऽसौ गौतमः प्रहसन्न् इव मणिकुण्डलम् आहेदम् अधर्माद् एव जन्तवः
170,24,vṛddhiṃ sukham abhīṣṭāni prāpnuvanti na saṃśayaḥ dharmiṣṭhāḥ prāṇino loke dṛśyante duḥkhabhāginaḥ,वृद्धिं सुखम् अभीष्टानि प्राप्नुवन्ति न संशयः धर्मिष्ठाः प्राणिनो लोके दृश्यन्ते दुःखभागिनः
170,25,tasmād dharmeṇa kiṃ tena duḥkhaikaphalahetunā,तस्माद् धर्मेण किं तेन दुःखैकफलहेतुना
170,26,nety uvāca tato vaiśyaḥ sukhaṃ dharme pratiṣṭhitam pāpe duḥkhaṃ bhayaṃ śoko dāridryaṃ kleśa eva ca yato dharmas tato muktiḥ svadharmaḥ kiṃ vinaśyati,नेत्य् उवाच ततो वैश्यः सुखं धर्मे प्रतिष्ठितम् पापे दुःखं भयं शोको दारिद्र्यं क्लेश एव च यतो धर्मस् ततो मुक्तिः स्वधर्मः किं विनश्यति
170,27,evaṃ vivadatos tatra saṃparāyas tayor abhūt yasya pakṣo bhavej jyāyān sa parārtham avāpnuyāt,एवं विवदतोस् तत्र संपरायस् तयोर् अभूत् यस्य पक्षो भवेज् ज्यायान् स परार्थम् अवाप्नुयात्
170,28,pṛcchāvaḥ kasya prābalyaṃ dharmiṇo vāpy adharmiṇaḥ vedāt tu laukikaṃ jyeṣṭhaṃ loke dharmāt sukhaṃ bhavet,पृच्छावः कस्य प्राबल्यं धर्मिणो वाप्य् अधर्मिणः वेदात् तु लौकिकं ज्येष्ठं लोके धर्मात् सुखं भवेत्
170,29,evaṃ vivadamānau tāv ūcatuḥ sakalāñ janān dharmasya vāpy adharmasya prābalyam anayor bhuvi,एवं विवदमानौ ताव् ऊचतुः सकलाञ् जनान् धर्मस्य वाप्य् अधर्मस्य प्राबल्यम् अनयोर् भुवि
170,30,tad vadantu yathāvṛttam evam ūcatur ojasā evaṃ tatrocire kecid ye dharmeṇānuvartinaḥ,तद् वदन्तु यथावृत्तम् एवम् ऊचतुर् ओजसा एवं तत्रोचिरे केचिद् ये धर्मेणानुवर्तिनः
170,31,tair duḥkham anubhūyate pāpiṣṭhāḥ sukhino janāḥ saṃparāye dhanaṃ sarvaṃ jitaṃ vipre nyavedayat,तैर् दुःखम् अनुभूयते पापिष्ठाः सुखिनो जनाः संपराये धनं सर्वं जितं विप्रे न्यवेदयत्
170,32,maṇimān dharmavicchreṣṭhaḥ punar dharmaṃ praśaṃsati maṇimantaṃ dvijaḥ prāha kiṃ dharmam anuśaṃsasi tatheti cety āha vaiśyo brāhmaṇaḥ punar abravīt,मणिमान् धर्मविच्छ्रेष्ठः पुनर् धर्मं प्रशंसति मणिमन्तं द्विजः प्राह किं धर्मम् अनुशंससि तथेति चेत्य् आह वैश्यो ब्राह्मणः पुनर् अब्रवीत्
170,33,jitaṃ mayā dhanaṃ vaiśya nirlajjaḥ kiṃ nu bhāṣase mayaiva vijito dharmo yatheṣṭacaraṇātmanā,जितं मया धनं वैश्य निर्लज्जः किं नु भाषसे मयैव विजितो धर्मो यथेष्टचरणात्मना
170,34,tad brāhmaṇavacaḥ śrutvā vaiśyaḥ sasmita ūcivān,तद् ब्राह्मणवचः श्रुत्वा वैश्यः सस्मित ऊचिवान्
170,35,pulākā iva dhānyeṣu puttikā iva pakṣiṣu tathaiva tān sakhe manye yeṣāṃ dharmo na vidyate,पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषु तथैव तान् सखे मन्ये येषां धर्मो न विद्यते
170,36,caturṇāṃ puruṣārthānāṃ dharmaḥ prathama ucyate paścād arthaś ca kāmaś ca sa dharmo mayi tiṣṭhati kathaṃ brūṣe dvijaśreṣṭha mayā vijitam ity adaḥ,चतुर्णां पुरुषार्थानां धर्मः प्रथम उच्यते पश्चाद् अर्थश् च कामश् च स धर्मो मयि तिष्ठति कथं ब्रूषे द्विजश्रेष्ठ मया विजितम् इत्य् अदः
170,37,dvijo vaiśyaṃ punaḥ prāha hastābhyāṃ jāyatāṃ paṇaḥ tatheti manyate vaiśyas tau gatvā punar ūcatuḥ,द्विजो वैश्यं पुनः प्राह हस्ताभ्यां जायतां पणः तथेति मन्यते वैश्यस् तौ गत्वा पुनर् ऊचतुः
170,38,pūrvaval laukikān gatvā jitam ity abravīd dvijaḥ karau chittvā tataḥ prāha kathaṃ dharmaṃ tu manyase ākṣipto brāhmaṇenaivaṃ vaiśyo vacanam abravīt,पूर्ववल् लौकिकान् गत्वा जितम् इत्य् अब्रवीद् द्विजः करौ छित्त्वा ततः प्राह कथं धर्मं तु मन्यसे आक्षिप्तो ब्राह्मणेनैवं वैश्यो वचनम् अब्रवीत्
170,39,dharmam eva paraṃ manye prāṇaiḥ kaṇṭhagatair api mātā pitā suhṛd bandhur dharma eva śarīriṇām,धर्मम् एव परं मन्ये प्राणैः कण्ठगतैर् अपि माता पिता सुहृद् बन्धुर् धर्म एव शरीरिणाम्
170,40,evaṃ vivadamānau tāv arthavān brāhmaṇo 'bhavat vimukto vaiśyakas tatra bāhubhyāṃ ca dhanena ca,एवं विवदमानौ ताव् अर्थवान् ब्राह्मणो ऽभवत् विमुक्तो वैश्यकस् तत्र बाहुभ्यां च धनेन च
170,41,evaṃ bhramantau saṃprāptau gaṅgāṃ yogeśvaraṃ harim yadṛcchayā muniśreṣṭha mithas tāv ūcatuḥ punaḥ,एवं भ्रमन्तौ संप्राप्तौ गङ्गां योगेश्वरं हरिम् यदृच्छया मुनिश्रेष्ठ मिथस् ताव् ऊचतुः पुनः
170,42,vaiśyo gaṅgāṃ tu yogeśaṃ dharmam eva praśaṃsati atikopād dvijo vaiśyam ākṣipan punar abravīt,वैश्यो गङ्गां तु योगेशं धर्मम् एव प्रशंसति अतिकोपाद् द्विजो वैश्यम् आक्षिपन् पुनर् अब्रवीत्
170,43,gataṃ dhanaṃ karau chinnāv avaśiṣṭo śubhir bhavān tvam anyathā yadi brūṣa āhariṣye 'sinā śiraḥ,गतं धनं करौ छिन्नाव् अवशिष्टो शुभिर् भवान् त्वम् अन्यथा यदि ब्रूष आहरिष्ये ऽसिना शिरः
170,44,vihasya punar āhedaṃ vaiśyo gautamam añjasā,विहस्य पुनर् आहेदं वैश्यो गौतमम् अञ्जसा
170,45,dharmam eva paraṃ manye yathecchasi tathā kuru brāhmaṇāṃś ca gurūn devān vedān dharmaṃ janārdanam,धर्मम् एव परं मन्ये यथेच्छसि तथा कुरु ब्राह्मणांश् च गुरून् देवान् वेदान् धर्मं जनार्दनम्
170,46,yas tu nindayate pāpo nāsau spṛśyo 'tha pāpakṛt upekṣaṇīyo durvṛttaḥ pāpātmā dharmadūṣakaḥ,यस् तु निन्दयते पापो नासौ स्पृश्यो ऽथ पापकृत् उपेक्षणीयो दुर्वृत्तः पापात्मा धर्मदूषकः
170,47,tataḥ prāha sa kopena dharmaṃ yady anuśaṃsasi āvayoḥ prāṇayor atra paṇaḥ syād iti vai mune,ततः प्राह स कोपेन धर्मं यद्य् अनुशंससि आवयोः प्राणयोर् अत्र पणः स्याद् इति वै मुने
170,48,evam ukte gautamena tathety āha vaṇik tadā punar apy ūcatur ubhau lokāṃl lokās tathocire,एवम् उक्ते गौतमेन तथेत्य् आह वणिक् तदा पुनर् अप्य् ऊचतुर् उभौ लोकांल् लोकास् तथोचिरे
170,49,yogeśvarasya purato gautamyā dakṣiṇe taṭe taṃ nipātya viśaṃ vipraś cakṣur utpāṭya cābravīt,योगेश्वरस्य पुरतो गौतम्या दक्षिणे तटे तं निपात्य विशं विप्रश् चक्षुर् उत्पाट्य चाब्रवीत्
170,50,gato 'sīmāṃ daśāṃ vaiśya nityaṃ dharmapraśaṃsayā gataṃ dhanaṃ gataṃ cakṣuś cheditau karapallavau pṛṣṭo 'si mitra gacchāmi maivaṃ brūyāḥ kathāntare,गतो ऽसीमां दशां वैश्य नित्यं धर्मप्रशंसया गतं धनं गतं चक्षुश् छेदितौ करपल्लवौ पृष्टो ऽसि मित्र गच्छामि मैवं ब्रूयाः कथान्तरे
170,51,tasmin prayāte vaiśyo 'sau cintayām āsa cetasi hā kaṣṭaṃ me kim abhavad dharmaikamanaso hare,तस्मिन् प्रयाते वैश्यो ऽसौ चिन्तयाम् आस चेतसि हा कष्टं मे किम् अभवद् धर्मैकमनसो हरे
170,52,sa kuṇḍalo vaṇikśreṣṭho nirdhano gatabāhukaḥ gatanetraḥ śucaṃ prāpto dharmam evānusaṃsmaran,स कुण्डलो वणिक्श्रेष्ठो निर्धनो गतबाहुकः गतनेत्रः शुचं प्राप्तो धर्मम् एवानुसंस्मरन्
170,53,evaṃ bahuvidhāṃ cintāṃ kurvann āste mahītale niśceṣṭo 'tha nirutsāhaḥ patitaḥ śokasāgare,एवं बहुविधां चिन्तां कुर्वन्न् आस्ते महीतले निश्चेष्टो ऽथ निरुत्साहः पतितः शोकसागरे
170,54,dināvasāne śarvaryām udite candramaṇḍale ekādaśyāṃ śuklapakṣe tatrāyāti vibhīṣaṇaḥ,दिनावसाने शर्वर्याम् उदिते चन्द्रमण्डले एकादश्यां शुक्लपक्षे तत्रायाति विभीषणः
170,55,sa tu yogeśvaraṃ devaṃ pūjayitvā yathāvidhi snātvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ saputro rākṣasair vṛtaḥ,स तु योगेश्वरं देवं पूजयित्वा यथाविधि स्नात्वा तु गौतमीं गङ्गां सपुत्रो राक्षसैर् वृतः
170,56,vibhīṣaṇasya hi suto vibhīṣaṇa ivāparaḥ vaibhīṣaṇir iti khyātas tam apaśyad uvāca ha,विभीषणस्य हि सुतो विभीषण इवापरः वैभीषणिर् इति ख्यातस् तम् अपश्यद् उवाच ह
170,57,vaiśyasya vacanaṃ śrutvā yathāvṛttaṃ sa dharmavit pitre nivedayām āsa laṅkeśāya mahātmane sa tu laṅkeśvaraḥ prāha putraṃ prītyā guṇākaram,वैश्यस्य वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं स धर्मवित् पित्रे निवेदयाम् आस लङ्केशाय महात्मने स तु लङ्केश्वरः प्राह पुत्रं प्रीत्या गुणाकरम्
170,58,śrīmān rāmo mama gurus tasya mānyaḥ sakhā mama hanumān iti vikhyātas tenānīto girir mahān,श्रीमान् रामो मम गुरुस् तस्य मान्यः सखा मम हनुमान् इति विख्यातस् तेनानीतो गिरिर् महान्
170,59,purā kāryāntare prāpte sarvauṣadhyāśrayo 'calaḥ jāte kārye tam ādāya himavantam athāgamat,पुरा कार्यान्तरे प्राप्ते सर्वौषध्याश्रयो ऽचलः जाते कार्ये तम् आदाय हिमवन्तम् अथागमत्
170,60,viśalyakaraṇī ceti mṛtasaṃjīvanīti ca tadānīya mahābuddhī rāmāyākliṣṭakarmaṇe,विशल्यकरणी चेति मृतसंजीवनीति च तदानीय महाबुद्धी रामायाक्लिष्टकर्मणे
170,61,nivedayitvā tat sādhyaṃ tasmin vṛtte samāgataḥ punar giriṃ samādāya āgacchad devaparvatam,निवेदयित्वा तत् साध्यं तस्मिन् वृत्ते समागतः पुनर् गिरिं समादाय आगच्छद् देवपर्वतम्
170,62,tām ānīyāsya hṛdaye niveśaya hariṃ smaran tataḥ prāpsyaty ayaṃ sarvam apekṣitam udāradhīḥ,ताम् आनीयास्य हृदये निवेशय हरिं स्मरन् ततः प्राप्स्यत्य् अयं सर्वम् अपेक्षितम् उदारधीः
170,63,gacchatas tasya vegena viśalyakaraṇī punaḥ apatad gautamītīre yatra yogeśvaro hariḥ,गच्छतस् तस्य वेगेन विशल्यकरणी पुनः अपतद् गौतमीतीरे यत्र योगेश्वरो हरिः
170,64,tām oṣadhīṃ mama pitar darśayāśu vilamba mā parārtiśamanād anyac chreyo na bhuvanatraye,ताम् ओषधीं मम पितर् दर्शयाशु विलम्ब मा परार्तिशमनाद् अन्यच् छ्रेयो न भुवनत्रये
170,65,vibhīṣaṇas tathety uktvā tāṃ putrasyāpy adarśayat iṣe tvety asya vṛkṣasya śākhāṃ ciccheda tatsutaḥ vaiśyasya cāpi vai prītyā santaḥ parahite ratāḥ,विभीषणस् तथेत्य् उक्त्वा तां पुत्रस्याप्य् अदर्शयत् इषे त्वेत्य् अस्य वृक्षस्य शाखां चिच्छेद तत्सुतः वैश्यस्य चापि वै प्रीत्या सन्तः परहिते रताः
170,66,yatrāpatan nage cāsmin sa vṛkṣas tu pratāpavān tasya śākhāṃ samādāya hṛdaye 'sya niveśaya tatspṛṣṭamātra evāsau svakaṃ rūpam avāpnuyāt,यत्रापतन् नगे चास्मिन् स वृक्षस् तु प्रतापवान् तस्य शाखां समादाय हृदये ऽस्य निवेशय तत्स्पृष्टमात्र एवासौ स्वकं रूपम् अवाप्नुयात्
170,67,etac chrutvā pitur vākyaṃ vaibhīṣaṇir udāradhīḥ tathā cakāra vai samyak kāṣṭhakhaṇḍaṃ nyaveśayat,एतच् छ्रुत्वा पितुर् वाक्यं वैभीषणिर् उदारधीः तथा चकार वै सम्यक् काष्ठखण्डं न्यवेशयत्
170,68,hṛdaye sa tu vaiśyo 'pi sacakṣuḥ sakaro 'bhavat maṇimantrauṣadhīnāṃ hi vīryaṃ ko 'pi na budhyate,हृदये स तु वैश्यो ऽपि सचक्षुः सकरो ऽभवत् मणिमन्त्रौषधीनां हि वीर्यं को ऽपि न बुध्यते
170,69,tad eva kāṣṭham ādāya dharmam evānusaṃsmaran snātvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ tathā yogeśvaraṃ harim,तद् एव काष्ठम् आदाय धर्मम् एवानुसंस्मरन् स्नात्वा तु गौतमीं गङ्गां तथा योगेश्वरं हरिम्
170,70,namaskṛtvā punar agāt kāṣṭhakhaṇḍena vaiśyakaḥ paribhraman nṛpapuraṃ mahāpuram iti śrutam,नमस्कृत्वा पुनर् अगात् काष्ठखण्डेन वैश्यकः परिभ्रमन् नृपपुरं महापुरम् इति श्रुतम्
170,71,mahārāja iti khyātas tatra rājā mahābalaḥ tasya nāsti sutaḥ kaścit putrikā naṣṭalocanā,महाराज इति ख्यातस् तत्र राजा महाबलः तस्य नास्ति सुतः कश्चित् पुत्रिका नष्टलोचना
170,72,saiva tasya sutā putras tasyāpi vratam īdṛśam devo vā dānavo vāpi brāhmaṇaḥ kṣatriyo bhavet,सैव तस्य सुता पुत्रस् तस्यापि व्रतम् ईदृशम् देवो वा दानवो वापि ब्राह्मणः क्षत्रियो भवेत्
170,73,vaiśyo vā śūdrayonir vā saguṇo nirguṇo 'pi vā tasmai deyā iyaṃ putrī yo netre āhariṣyati,वैश्यो वा शूद्रयोनिर् वा सगुणो निर्गुणो ऽपि वा तस्मै देया इयं पुत्री यो नेत्रे आहरिष्यति
170,74,rājyena saha deyeyam iti rājā hy aghoṣayat aharniśam asau vaiśyaḥ śrutvā ghoṣam athābravīt,राज्येन सह देयेयम् इति राजा ह्य् अघोषयत् अहर्निशम् असौ वैश्यः श्रुत्वा घोषम् अथाब्रवीत्
170,75,ahaṃ netre āhariṣye rājaputryā asaṃśayam,अहं नेत्रे आहरिष्ये राजपुत्र्या असंशयम्
170,76,taṃ vaiśyaṃ tarasādāya mahārājñe nyavedayat tatkāṣṭhasparśamātreṇa sanetrābhūn nṛpātmajā,तं वैश्यं तरसादाय महाराज्ञे न्यवेदयत् तत्काष्ठस्पर्शमात्रेण सनेत्राभून् नृपात्मजा
170,77,tataḥ savismayo rājā ko bhavān iti cābravīt vaiśyo rājñe yathāvṛttaṃ nyavedayad aśeṣataḥ,ततः सविस्मयो राजा को भवान् इति चाब्रवीत् वैश्यो राज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयद् अशेषतः
170,78,brāhmaṇānāṃ prasādena dharmasya tapasas tathā dānaprabhāvād yajñaiś ca vividhair bhūridakṣiṇaiḥ divyauṣadhiprabhāvena mama sāmarthyam īdṛśam,ब्राह्मणानां प्रसादेन धर्मस्य तपसस् तथा दानप्रभावाद् यज्ञैश् च विविधैर् भूरिदक्षिणैः दिव्यौषधिप्रभावेन मम सामर्थ्यम् ईदृशम्
170,79,etad vaiśyavacaḥ śrutvā vismito 'bhūn mahīpatiḥ,एतद् वैश्यवचः श्रुत्वा विस्मितो ऽभून् महीपतिः
170,80,aho mahānubhāvo 'yaṃ prāyo vṛndārako bhavet anyathaitādṛg anyasya sāmarthyaṃ dṛśyate katham tasmād asmai tu tāṃ kanyāṃ pradāsye rājyapūrvikām,अहो महानुभावो ऽयं प्रायो वृन्दारको भवेत् अन्यथैतादृग् अन्यस्य सामर्थ्यं दृश्यते कथम् तस्माद् अस्मै तु तां कन्यां प्रदास्ये राज्यपूर्विकाम्
170,81,iti saṃkalpya manasi kanyāṃ rājyaṃ ca dattavān vihārārthaṃ gataḥ svairaṃ paraṃ khedam upāgataḥ,इति संकल्प्य मनसि कन्यां राज्यं च दत्तवान् विहारार्थं गतः स्वैरं परं खेदम् उपागतः
170,82,na mitreṇa vinā rājyaṃ na mitreṇa vinā sukham tam eva satataṃ vipraṃ cintayan vaiśyanandanaḥ,न मित्रेण विना राज्यं न मित्रेण विना सुखम् तम् एव सततं विप्रं चिन्तयन् वैश्यनन्दनः
170,83,etad eva sujātānāṃ lakṣaṇaṃ bhuvi dehinām kṛpārdraṃ yan mano nityaṃ teṣām apy ahiteṣu hi,एतद् एव सुजातानां लक्षणं भुवि देहिनाम् कृपार्द्रं यन् मनो नित्यं तेषाम् अप्य् अहितेषु हि
170,84,mahānṛpo vanaṃ prāyāt sa rājā maṇikuṇḍalaḥ tasmiñ śāsati rājyaṃ tu kadācid gautamaṃ dvijam,महानृपो वनं प्रायात् स राजा मणिकुण्डलः तस्मिञ् शासति राज्यं तु कदाचिद् गौतमं द्विजम्
170,85,hṛtasvaṃ dyūtakaiḥ pāpair apaśyan maṇikuṇḍalaḥ tam ādāya dvijaṃ mitraṃ pūjayām āsa dharmavit,हृतस्वं द्यूतकैः पापैर् अपश्यन् मणिकुण्डलः तम् आदाय द्विजं मित्रं पूजयाम् आस धर्मवित्
170,86,dharmāṇāṃ tu prabhāvaṃ taṃ tasmai sarvaṃ nyavedayat snāpayām āsa gaṅgāyāṃ taṃ sarvāghanivṛttaye,धर्माणां तु प्रभावं तं तस्मै सर्वं न्यवेदयत् स्नापयाम् आस गङ्गायां तं सर्वाघनिवृत्तये
170,87,tena vipreṇa sarvais taiḥ svakīyair gotrajair vṛtaḥ vaiśyaiḥ svadeśasaṃbhūtair brāhmaṇasya tu bāndhavaiḥ,तेन विप्रेण सर्वैस् तैः स्वकीयैर् गोत्रजैर् वृतः वैश्यैः स्वदेशसंभूतैर् ब्राह्मणस्य तु बान्धवैः
170,88,vṛddhakauśikamukhyaiś ca tasmin yogeśvarāntike yajñān iṣṭvā surān pūjya tataḥ svargam upeyivān,वृद्धकौशिकमुख्यैश् च तस्मिन् योगेश्वरान्तिके यज्ञान् इष्ट्वा सुरान् पूज्य ततः स्वर्गम् उपेयिवान्
170,89,tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ mṛtasaṃjīvanaṃ viduḥ cakṣustīrthaṃ sayogeśaṃ smaraṇād api puṇyadam manaḥprasādajananaṃ sarvadurbhāvanāśanam,ततः प्रभृति तत् तीर्थं मृतसंजीवनं विदुः चक्षुस्तीर्थं सयोगेशं स्मरणाद् अपि पुण्यदम् मनःप्रसादजननं सर्वदुर्भावनाशनम्
171,1,urvaśītīrtham ākhyātam aśvamedhaphalapradam snānadānamahādevavāsudevārcanādibhiḥ,उर्वशीतीर्थम् आख्यातम् अश्वमेधफलप्रदम् स्नानदानमहादेववासुदेवार्चनादिभिः
171,2,maheśvaro yatra devo yatra śārṅgadharo hariḥ pramatir nāma rājāsīt sārvabhaumaḥ pratāpavān,महेश्वरो यत्र देवो यत्र शार्ङ्गधरो हरिः प्रमतिर् नाम राजासीत् सार्वभौमः प्रतापवान्
171,3,ripūñ jitvā jagāmāśu indralokaṃ surair vṛtam tatrāpaśyat surapatiṃ marudbhiḥ saha nārada,रिपूञ् जित्वा जगामाशु इन्द्रलोकं सुरैर् वृतम् तत्रापश्यत् सुरपतिं मरुद्भिः सह नारद
171,4,jahāsendraṃ pāśahastaṃ pramatiḥ kṣatriyarṣabhaḥ taṃ hasantam athālakṣya hariḥ pramatim abravīt,जहासेन्द्रं पाशहस्तं प्रमतिः क्षत्रियर्षभः तं हसन्तम् अथालक्ष्य हरिः प्रमतिम् अब्रवीत्
171,5,devālaye mahābuddhe marudbhiḥ krīḍitair alam diśo jitvā divaṃ prāptaḥ kuru krīḍāṃ mayā saha,देवालये महाबुद्धे मरुद्भिः क्रीडितैर् अलम् दिशो जित्वा दिवं प्राप्तः कुरु क्रीडां मया सह
171,6,sakaṣāyaṃ harivaco niśamya pramatir nṛpaḥ tathety uvāca devendraṃ niṣkṛtiṃ kāṃ tu manyase tac chrutvā pramater vākyaṃ surarāṇ nṛpam abravīt,सकषायं हरिवचो निशम्य प्रमतिर् नृपः तथेत्य् उवाच देवेन्द्रं निष्कृतिं कां तु मन्यसे तच् छ्रुत्वा प्रमतेर् वाक्यं सुरराण् नृपम् अब्रवीत्
171,7,urvaśy eva paṇo 'smākaṃ prāpyā yā nikhilair makhaiḥ,उर्वश्य् एव पणो ऽस्माकं प्राप्या या निखिलैर् मखैः
171,8,etac chrutvendravacanaṃ pramatiḥ prāha garvitaḥ urvaśīṃ niṣkṛtiṃ manye tvaṃ rājan kiṃ nu manyase,एतच् छ्रुत्वेन्द्रवचनं प्रमतिः प्राह गर्वितः उर्वशीं निष्कृतिं मन्ये त्वं राजन् किं नु मन्यसे
171,9,yad bravīṣi sureśāna tan manye 'haṃ śatakrato prāhendraṃ pramatis tadvan niṣkṛtyai dakṣiṇaṃ karam savarma saśaraṃ dharmyaṃ dehi dīvyāmahe vayam,यद् ब्रवीषि सुरेशान तन् मन्ये ऽहं शतक्रतो प्राहेन्द्रं प्रमतिस् तद्वन् निष्कृत्यै दक्षिणं करम् सवर्म सशरं धर्म्यं देहि दीव्यामहे वयम्
171,10,tāv evaṃ saṃvidaṃ kṛtvā devanāyopatasthatuḥ pramatir jitavāṃs tatra urvaśīṃ daivatastriyam tāṃ jitvā pramatiḥ prāha saṃrambhāt taṃ śatakratum,ताव् एवं संविदं कृत्वा देवनायोपतस्थतुः प्रमतिर् जितवांस् तत्र उर्वशीं दैवतस्त्रियम् तां जित्वा प्रमतिः प्राह संरम्भात् तं शतक्रतुम्
171,11,niṣkṛtyai punar anyan me paścād dīvye tvayā vibho,निष्कृत्यै पुनर् अन्यन् मे पश्चाद् दीव्ये त्वया विभो
171,12,devayogyam atho vajraṃ jaitraṃ saratham uttamam dīvye 'haṃ tena nṛpate kareṇāpy avicārayan,देवयोग्यम् अथो वज्रं जैत्रं सरथम् उत्तमम् दीव्ये ऽहं तेन नृपते करेणाप्य् अविचारयन्
171,13,sa gṛhītvā tadā pāśān anyāṃś ca maṇibhūṣitān jitam ity abravīc chakraṃ pramatiḥ prahasaṃs tadā,स गृहीत्वा तदा पाशान् अन्यांश् च मणिभूषितान् जितम् इत्य् अब्रवीच् छक्रं प्रमतिः प्रहसंस् तदा
171,14,etasminn antare prāyād akṣajñas tatra nārada viśvāvasur iti khyāto gandharvāṇāṃ maheśvaraḥ,एतस्मिन्न् अन्तरे प्रायाद् अक्षज्ञस् तत्र नारद विश्वावसुर् इति ख्यातो गन्धर्वाणां महेश्वरः
171,15,gandharvavidyayā rājaṃs tayā dīvyāmahe tvayā tathety uktvā sa nṛpatir jitam ity abravīt tadā,गन्धर्वविद्यया राजंस् तया दीव्यामहे त्वया तथेत्य् उक्त्वा स नृपतिर् जितम् इत्य् अब्रवीत् तदा
171,16,tau jitvā nṛpatir maurkhyād devendraṃ prāha kaśmalam,तौ जित्वा नृपतिर् मौर्ख्याद् देवेन्द्रं प्राह कश्मलम्
171,17,raṇe vā devane vāpi na tvaṃ jetā kathaṃcana mahendra satataṃ tasmād asmadārādhako bhava vada kena prakāreṇa jātā devendratā tava,रणे वा देवने वापि न त्वं जेता कथंचन महेन्द्र सततं तस्माद् अस्मदाराधको भव वद केन प्रकारेण जाता देवेन्द्रता तव
171,18,tathā prāhorvaśīṃ garvād gaccha karmakarī bhava urvaśī prāha deveṣu yathā varte tathā tvayi varteya sarvabhāvena na māṃ dhikkartum arhasi,तथा प्राहोर्वशीं गर्वाद् गच्छ कर्मकरी भव उर्वशी प्राह देवेषु यथा वर्ते तथा त्वयि वर्तेय सर्वभावेन न मां धिक्कर्तुम् अर्हसि
171,19,tatas tāṃ pramatiḥ prāha tvādṛśyaḥ santi cārikāḥ tvaṃ kiṃ vilajjase bhadre gaccha karmakarī bhava,ततस् तां प्रमतिः प्राह त्वादृश्यः सन्ति चारिकाः त्वं किं विलज्जसे भद्रे गच्छ कर्मकरी भव
171,20,etac chrutvā nṛpeṇoktaṃ gandharvādhipatis tadā citrasena iti khyātaḥ suto viśvāvasor balī,एतच् छ्रुत्वा नृपेणोक्तं गन्धर्वाधिपतिस् तदा चित्रसेन इति ख्यातः सुतो विश्वावसोर् बली
171,21,dīvye 'haṃ vai tvayā rājan sarveṇānena bhūpate rājyena jīvitenāpi madīyena tavāpi ca,दीव्ये ऽहं वै त्वया राजन् सर्वेणानेन भूपते राज्येन जीवितेनापि मदीयेन तवापि च
171,22,tathety uktvā punar ubhau citrasenanṛpottamau dīvyetām abhisaṃrabdhau citraseno 'jayat tadā,तथेत्य् उक्त्वा पुनर् उभौ चित्रसेननृपोत्तमौ दीव्येताम् अभिसंरब्धौ चित्रसेनो ऽजयत् तदा
171,23,gāndharvais taṃ mahāpāśair babandha nṛpatiṃ tadā citraseno 'jayat sarvam urvaśīmukhyataḥ paṇaiḥ,गान्धर्वैस् तं महापाशैर् बबन्ध नृपतिं तदा चित्रसेनो ऽजयत् सर्वम् उर्वशीमुख्यतः पणैः
171,24,rājyaṃ kośaṃ balaṃ caiva yad anyad vasu kiṃcana citrasenasya taj jātaṃ yad āsīt pramater dhanam,राज्यं कोशं बलं चैव यद् अन्यद् वसु किंचन चित्रसेनस्य तज् जातं यद् आसीत् प्रमतेर् धनम्
171,25,tasya putro bāla eva purodhasam uvāca ha vaiśvāmitraṃ mahāprājñaṃ madhucchandasam ojasā,तस्य पुत्रो बाल एव पुरोधसम् उवाच ह वैश्वामित्रं महाप्राज्ञं मधुच्छन्दसम् ओजसा
171,26,kiṃ me pitrā kṛtaṃ pāpaṃ kva vā baddho mahāmatiḥ katham eṣyati svaṃ sthānaṃ kathaṃ pāśair vimokṣyate,किं मे पित्रा कृतं पापं क्व वा बद्धो महामतिः कथम् एष्यति स्वं स्थानं कथं पाशैर् विमोक्ष्यते
171,27,sumater vacanaṃ śrutvā dhyātvā sa munisattamaḥ madhucchandā jagādedaṃ pramater vartanaṃ tadā,सुमतेर् वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा स मुनिसत्तमः मधुच्छन्दा जगादेदं प्रमतेर् वर्तनं तदा
171,28,devaloke tava pitā baddha āste mahāmate kaitavair bahudoṣaiś ca bhraṣṭarājyo babhūva ha,देवलोके तव पिता बद्ध आस्ते महामते कैतवैर् बहुदोषैश् च भ्रष्टराज्यो बभूव ह
171,29,yo yāti kaitavasabhāṃ sa cāpi kleśabhāg bhavet dyūtamadyāmiṣādīni vyasanāni nṛpātmaja,यो याति कैतवसभां स चापि क्लेशभाग् भवेत् द्यूतमद्यामिषादीनि व्यसनानि नृपात्मज
171,30,pāpinām eva jāyante sadā pāpātmakāni hi ekaikam apy anarthāya pāpāya narakāya ca,पापिनाम् एव जायन्ते सदा पापात्मकानि हि एकैकम् अप्य् अनर्थाय पापाय नरकाय च
171,31,yānāsanābhilāpādyaiḥ kṛtaiḥ kaitavavartibhiḥ kulīnāḥ kaluṣībhūtāḥ kiṃ punaḥ kitavo janaḥ,यानासनाभिलापाद्यैः कृतैः कैतववर्तिभिः कुलीनाः कलुषीभूताः किं पुनः कितवो जनः
171,32,kitavasya tu yā jāyā tapyate nityam eva sā sa cāpi kitavaḥ pāpo yoṣitaṃ vīkṣya tapyate,कितवस्य तु या जाया तप्यते नित्यम् एव सा स चापि कितवः पापो योषितं वीक्ष्य तप्यते
171,33,tāṃ dṛṣṭvā vigatānando nityaṃ vadati pāpakṛt aho saṃsāracakre 'smin mayā tulyo na pātakī,तां दृष्ट्वा विगतानन्दो नित्यं वदति पापकृत् अहो संसारचक्रे ऽस्मिन् मया तुल्यो न पातकी
171,34,na kiṃcid api yasyāste loke viṣayajaṃ sukham lokadvaye 'pi na sukhī kitavaḥ kopi dṛśyate,न किंचिद् अपि यस्यास्ते लोके विषयजं सुखम् लोकद्वये ऽपि न सुखी कितवः कोपि दृश्यते
171,35,vibhāti ca tathā nityaṃ lajjayā dagdhamānasaḥ gatadharmo nirānando grastagarvas tathāṭati,विभाति च तथा नित्यं लज्जया दग्धमानसः गतधर्मो निरानन्दो ग्रस्तगर्वस् तथाटति
171,36,akaitavī ca yā vṛttiḥ sā praśastā dvijanmanām kṛṣigorakṣyavāṇijyam api kuryān na kaitavam,अकैतवी च या वृत्तिः सा प्रशस्ता द्विजन्मनाम् कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यम् अपि कुर्यान् न कैतवम्
171,37,yas tu kaitavavṛttyā hi dhanam āhartum icchati dharmārthakāmābhijanaiḥ sa vimucyeta pauruṣāt,यस् तु कैतववृत्त्या हि धनम् आहर्तुम् इच्छति धर्मार्थकामाभिजनैः स विमुच्येत पौरुषात्
171,38,vede 'pi dūṣitaṃ karma tava pitrā tadādṛtam tasmāt kiṃ kurmahe vatsa yad uktaṃ te vidhīyate,वेदे ऽपि दूषितं कर्म तव पित्रा तदादृतम् तस्मात् किं कुर्महे वत्स यद् उक्तं ते विधीयते
171,39,vidhātṛvihitaṃ mārgaṃ ko nu vātyeti paṇḍitaḥ,विधातृविहितं मार्गं को नु वात्येति पण्डितः
171,40,etat purodhaso vākyaṃ śrutvā sumatir abravīt,एतत् पुरोधसो वाक्यं श्रुत्वा सुमतिर् अब्रवीत्
171,41,kiṃ kṛtvā pramatis tātaḥ punā rājyam avāpnuyāt,किं कृत्वा प्रमतिस् तातः पुना राज्यम् अवाप्नुयात्
171,42,punar dhyātvā madhucchandāḥ sumatiṃ cedam abravīt,पुनर् ध्यात्वा मधुच्छन्दाः सुमतिं चेदम् अब्रवीत्
171,43,gautamīṃ yāhi vatsa tvaṃ tatra pūjaya śaṃkaram aditiṃ varuṇaṃ viṣṇuṃ tataḥ pāśād vimokṣyate,गौतमीं याहि वत्स त्वं तत्र पूजय शंकरम् अदितिं वरुणं विष्णुं ततः पाशाद् विमोक्ष्यते
171,44,tathety uktvā jagāmāśu gaṅgāṃ natvā janārdanam pūjayām āsa śaṃbhuṃ ca tapas tepe yatavrataḥ,तथेत्य् उक्त्वा जगामाशु गङ्गां नत्वा जनार्दनम् पूजयाम् आस शंभुं च तपस् तेपे यतव्रतः
171,45,sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ baddhaṃ pitaram ātmanaḥ mocayām āsa devebhyaḥ punā rājyam avāpa saḥ,सहस्रम् एकं वर्षाणां बद्धं पितरम् आत्मनः मोचयाम् आस देवेभ्यः पुना राज्यम् अवाप सः
171,46,śiveśābhyāṃ muktapāśo rājyaṃ prāpa sutāt svakāt avāpya vidyāṃ gāndharvīṃ priyaś cāsīc chatakratoḥ,शिवेशाभ्यां मुक्तपाशो राज्यं प्राप सुतात् स्वकात् अवाप्य विद्यां गान्धर्वीं प्रियश् चासीच् छतक्रतोः
171,47,śāṃbhavaṃ vaiṣṇavaṃ caiva urvaśītīrtham eva ca tataḥprabhṛti tat tīrthaṃ kaitavaṃ ceti viśrutam,शांभवं वैष्णवं चैव उर्वशीतीर्थम् एव च ततःप्रभृति तत् तीर्थं कैतवं चेति विश्रुतम्
171,48,śivaviṣṇusarinmātuprasādād āpyate na kim tatra snānaṃ ca dānaṃ ca bahupuṇyaphalapradam pāpapāśavimokṣaṃ tu sarvadurgatināśanam,शिवविष्णुसरिन्मातुप्रसादाद् आप्यते न किम् तत्र स्नानं च दानं च बहुपुण्यफलप्रदम् पापपाशविमोक्षं तु सर्वदुर्गतिनाशनम्
172,1,sāmudraṃ tīrtham ākhyātaṃ sarvatīrthaphalapradam tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada tanmanāḥ,सामुद्रं तीर्थम् आख्यातं सर्वतीर्थफलप्रदम् तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु नारद तन्मनाः
172,2,visṛṣṭā gautamenāsau gaṅgā pāpapraṇāśanī lokānām upakārārthaṃ prāyāt pūrvārṇavaṃ prati,विसृष्टा गौतमेनासौ गङ्गा पापप्रणाशनी लोकानाम् उपकारार्थं प्रायात् पूर्वार्णवं प्रति
172,3,āgacchantī devanadī kamaṇḍaludhṛtā mayā śirasā ca dhṛtā devī śaṃbhunā paramātmanā,आगच्छन्ती देवनदी कमण्डलुधृता मया शिरसा च धृता देवी शंभुना परमात्मना
172,4,viṣṇupādāt prasūtāṃ tāṃ brāhmaṇena mahātmanā ānītāṃ martyabhavanaṃ smaraṇād aghanāśanīm,विष्णुपादात् प्रसूतां तां ब्राह्मणेन महात्मना आनीतां मर्त्यभवनं स्मरणाद् अघनाशनीम्
172,5,guror gurutamāṃ sindhur dṛṣṭvā kṛtyam acintayat yā vandyā jagatām īśā brahmeśādyair namaskṛtā,गुरोर् गुरुतमां सिन्धुर् दृष्ट्वा कृत्यम् अचिन्तयत् या वन्द्या जगताम् ईशा ब्रह्मेशाद्यैर् नमस्कृता
172,6,tām ahaṃ pratigaccheyaṃ no cet syād dharmadūṣaṇam āgacchantaṃ mahātmānaṃ yo mohān nopatiṣṭhate,ताम् अहं प्रतिगच्छेयं नो चेत् स्याद् धर्मदूषणम् आगच्छन्तं महात्मानं यो मोहान् नोपतिष्ठते
172,7,na tasya kopi trātāsti pāpino lokayor dvayoḥ evaṃ vimṛśya ratneśo mūrtimān vinayānvitaḥ kṛtāñjalipuṭo gaṅgām āhedaṃ saritāṃpatiḥ,न तस्य कोपि त्रातास्ति पापिनो लोकयोर् द्वयोः एवं विमृश्य रत्नेशो मूर्तिमान् विनयान्वितः कृताञ्जलिपुटो गङ्गाम् आहेदं सरितांपतिः
172,8,rasātalagataṃ vāri pṛthivyāṃ yan nabhastale tan mām evātra viśatu nāhaṃ vakṣyāmi kiṃcana,रसातलगतं वारि पृथिव्यां यन् नभस्तले तन् माम् एवात्र विशतु नाहं वक्ष्यामि किंचन
172,9,mayi ratnāni pīyūṣaṃ parvatā rākṣasāsurāḥ etān apy akhilān anyān bhīmān saṃdhārayāmy aham,मयि रत्नानि पीयूषं पर्वता राक्षसासुराः एतान् अप्य् अखिलान् अन्यान् भीमान् संधारयाम्य् अहम्
172,10,mamāntaḥ kamalāyukto viṣṇuḥ svapiti nityadā mamāśakyaṃ na kimapi vidyate sacarācare,ममान्तः कमलायुक्तो विष्णुः स्वपिति नित्यदा ममाशक्यं न किमपि विद्यते सचराचरे
172,11,mahaty abhyāgate kuryāt pratyutthānaṃ na yo madāt sa dharmādiparibhraṣṭo nirayaṃ tu samāpnuyāt,महत्य् अभ्यागते कुर्यात् प्रत्युत्थानं न यो मदात् स धर्मादिपरिभ्रष्टो निरयं तु समाप्नुयात्
172,12,na tān me bibhrataḥ khedo vināgastyaparābhavāt kiṃ tu tvaṃ gauraveṇaiṣām atiriktā tatas tv aham,न तान् मे बिभ्रतः खेदो विनागस्त्यपराभवात् किं तु त्वं गौरवेणैषाम् अतिरिक्ता ततस् त्व् अहम्
172,13,bravīmi devi gaṅge māṃ tvaṃ sāmyāt saṃgatā bhava naikarūpām ahaṃ śaktaḥ saṃgantuṃ bahudhā yadi,ब्रवीमि देवि गङ्गे मां त्वं साम्यात् संगता भव नैकरूपाम् अहं शक्तः संगन्तुं बहुधा यदि
172,14,saṅgam eṣyasi devi tvaṃ saṃgacche 'haṃ na cānyathā gaṅge sameṣyasi yadi bahudhā tad vicāraye,सङ्गम् एष्यसि देवि त्वं संगच्छे ऽहं न चान्यथा गङ्गे समेष्यसि यदि बहुधा तद् विचारये
172,15,tam evaṃvādinaṃ sindhum apām īśaṃ tadābravīt gaṅgā sā gautamī devī kuru caitad vaco mama,तम् एवंवादिनं सिन्धुम् अपाम् ईशं तदाब्रवीत् गङ्गा सा गौतमी देवी कुरु चैतद् वचो मम
172,16,saptarṣīṇāṃ ca yā bhāryā arundhatipurogamāḥ bhartṛbhiḥ sahitāḥ sarvā ānaya tvaṃ tadā tv aham,सप्तर्षीणां च या भार्या अरुन्धतिपुरोगमाः भर्तृभिः सहिताः सर्वा आनय त्वं तदा त्व् अहम्
172,17,alpabhūtā bhaviṣyāmi tataḥ syāṃ tava saṃgatā tathety uktvā saptarṣīṇāṃ bhāryābhir ṛṣibhir vṛtaḥ,अल्पभूता भविष्यामि ततः स्यां तव संगता तथेत्य् उक्त्वा सप्तर्षीणां भार्याभिर् ऋषिभिर् वृतः
172,18,ānayām āsa tāṃ devī saptadhā sā vyabhajyata sā ceyaṃ gautamī gaṅgā saptadhā sāgaraṃ gatā,आनयाम् आस तां देवी सप्तधा सा व्यभज्यत सा चेयं गौतमी गङ्गा सप्तधा सागरं गता
172,19,saptarṣīṇāṃ tu nāmnā tu sapta gaṅgās tato 'bhavan tatra snānaṃ ca dānaṃ ca śravaṇaṃ paṭhanaṃ tathā,सप्तर्षीणां तु नाम्ना तु सप्त गङ्गास् ततो ऽभवन् तत्र स्नानं च दानं च श्रवणं पठनं तथा
172,20,smaraṇaṃ cāpi yad bhaktyā sarvakāmapradaṃ bhavet nāsmād anyat paraṃ tīrthaṃ samudrād bhuvanatraye pāpahānau bhuktimuktiprāptau ca manaso mude,स्मरणं चापि यद् भक्त्या सर्वकामप्रदं भवेत् नास्माद् अन्यत् परं तीर्थं समुद्राद् भुवनत्रये पापहानौ भुक्तिमुक्तिप्राप्तौ च मनसो मुदे
173,1,ṛṣisattram iti khyātam ṛṣayaḥ sapta nārada niṣedus tapase yatra yatra bhīmeśvaraḥ śivaḥ,ऋषिसत्त्रम् इति ख्यातम् ऋषयः सप्त नारद निषेदुस् तपसे यत्र यत्र भीमेश्वरः शिवः
173,2,tatredaṃ vṛttam ākhyāsye devarṣipitṛbṛṃhitam śṛṇu yatnena vakṣyāmi sarvakāmapradaṃ śubham,तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये देवर्षिपितृबृंहितम् शृणु यत्नेन वक्ष्यामि सर्वकामप्रदं शुभम्
173,3,saptadhā vyabhajan gaṅgām ṛṣayaḥ sapta nārada vāsiṣṭhī dākṣiṇeyī syād vaiśvāmitrī taduttarā,सप्तधा व्यभजन् गङ्गाम् ऋषयः सप्त नारद वासिष्ठी दाक्षिणेयी स्याद् वैश्वामित्री तदुत्तरा
173,4,vāmadevy aparā jñeyā gautamī madhyataḥ śubhā bhāradvājī smṛtā cānyā ātreyī cety athāparā,वामदेव्य् अपरा ज्ञेया गौतमी मध्यतः शुभा भारद्वाजी स्मृता चान्या आत्रेयी चेत्य् अथापरा
173,5,jāmadagnī tathā cānyā vyapadiṣṭā tu saptadhā taiḥ sarvair ṛṣibhis tatra yaṣṭum iṣṭair mahātmabhiḥ,जामदग्नी तथा चान्या व्यपदिष्टा तु सप्तधा तैः सर्वैर् ऋषिभिस् तत्र यष्टुम् इष्टैर् महात्मभिः
173,6,niṣpāditaṃ mahāsattram ṛṣibhiḥ pāradarśibhiḥ etasminn antare tatra devānāṃ prabalo ripuḥ,निष्पादितं महासत्त्रम् ऋषिभिः पारदर्शिभिः एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र देवानां प्रबलो रिपुः
173,7,viśvarūpa iti khyāto munīnāṃ sattram abhyagāt brahmacaryeṇa tapasā tān ārādhya yathāvidhi vinayenātha papraccha ṛṣīn sarvān anukramāt,विश्वरूप इति ख्यातो मुनीनां सत्त्रम् अभ्यगात् ब्रह्मचर्येण तपसा तान् आराध्य यथाविधि विनयेनाथ पप्रच्छ ऋषीन् सर्वान् अनुक्रमात्
173,8,dhruvaṃ sarve yathākāmaṃ mama svāsthyena hetunā yathā syād balavān putro devānām api durdharaḥ yajñair vā tapasā vāpi munayo vaktum arhatha,ध्रुवं सर्वे यथाकामं मम स्वास्थ्येन हेतुना यथा स्याद् बलवान् पुत्रो देवानाम् अपि दुर्धरः यज्ञैर् वा तपसा वापि मुनयो वक्तुम् अर्हथ
173,9,tatra prāha mahābuddhir viśvāmitro mahāmanāḥ,तत्र प्राह महाबुद्धिर् विश्वामित्रो महामनाः
173,10,karmaṇā tāta labhyante phalāni vividhāni ca trayāṇāṃ kāraṇānāṃ ca karma prathamakāraṇam,कर्मणा तात लभ्यन्ते फलानि विविधानि च त्रयाणां कारणानां च कर्म प्रथमकारणम्
173,11,tataś ca kāraṇaṃ kartā tataś cānyat prakīrtitam upādānaṃ tathā bījaṃ na ca karma vidur budhāḥ,ततश् च कारणं कर्ता ततश् चान्यत् प्रकीर्तितम् उपादानं तथा बीजं न च कर्म विदुर् बुधाः
173,12,karmaṇāṃ kāraṇatvaṃ ca kāraṇe puṣkale sati bhāvābhāvau phale dṛṣṭau tasmāt karmāśritaṃ phalam,कर्मणां कारणत्वं च कारणे पुष्कले सति भावाभावौ फले दृष्टौ तस्मात् कर्माश्रितं फलम्
173,13,karmāpi dvividhaṃ jñeyaṃ kriyamāṇaṃ tathā kṛtam kartavyaṃ kriyamāṇasya sādhanaṃ yad yad ucyate,कर्मापि द्विविधं ज्ञेयं क्रियमाणं तथा कृतम् कर्तव्यं क्रियमाणस्य साधनं यद् यद् उच्यते
173,14,tadbhāvāḥ karmasiddhau ca ubhayatrāpi kāraṇam yad yad bhāvayate jantuḥ karma kurvan vicakṣaṇaḥ,तद्भावाः कर्मसिद्धौ च उभयत्रापि कारणम् यद् यद् भावयते जन्तुः कर्म कुर्वन् विचक्षणः
173,15,tadbhāvanānurūpeṇa phalaniṣpattir ucyate karoti karma vidhivad vinā bhāvanayā yadi,तद्भावनानुरूपेण फलनिष्पत्तिर् उच्यते करोति कर्म विधिवद् विना भावनया यदि
173,16,anyathā syāt phalaṃ sarvaṃ tasya bhāvānurūpataḥ tasmāt tapo vrataṃ dānaṃ japayajñādikāḥ kriyāḥ,अन्यथा स्यात् फलं सर्वं तस्य भावानुरूपतः तस्मात् तपो व्रतं दानं जपयज्ञादिकाः क्रियाः
173,17,karmaṇas tv anurūpeṇa phalaṃ dāsyanti bhāvataḥ tasmād bhāvānurūpeṇa karma vai dāsyate phalam,कर्मणस् त्व् अनुरूपेण फलं दास्यन्ति भावतः तस्माद् भावानुरूपेण कर्म वै दास्यते फलम्
173,18,bhāvas tu trividho jñeyaḥ sāttviko rājasas tathā tāmasas tu tathā jñeyaḥ phalaṃ karmānusārataḥ,भावस् तु त्रिविधो ज्ञेयः सात्त्विको राजसस् तथा तामसस् तु तथा ज्ञेयः फलं कर्मानुसारतः
173,19,bhāvanānuguṇaṃ ceti vicitrā karmaṇāṃ sthitiḥ tasmād icchānusāreṇa bhāvaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ,भावनानुगुणं चेति विचित्रा कर्मणां स्थितिः तस्माद् इच्छानुसारेण भावं कुर्याद् विचक्षणः
173,20,paścāt karmāpi kartavyaṃ phaladātāpi tadvidham phalaṃ dadāti phalināṃ phale yadi pravartate,पश्चात् कर्मापि कर्तव्यं फलदातापि तद्विधम् फलं ददाति फलिनां फले यदि प्रवर्तते
173,21,karmakāro na tatrāsti kuryāt karma svabhāvataḥ tad eva copadānādi sattvādiguṇabhedataḥ,कर्मकारो न तत्रास्ति कुर्यात् कर्म स्वभावतः तद् एव चोपदानादि सत्त्वादिगुणभेदतः
173,22,bhāvāt prārabhate tadvad bhāvaiḥ phalam avāpyate dharmārthakāmamokṣāṇāṃ karma caiva hi kāraṇam,भावात् प्रारभते तद्वद् भावैः फलम् अवाप्यते धर्मार्थकाममोक्षाणां कर्म चैव हि कारणम्
173,23,bhāvasthitaṃ bhavet karma muktidaṃ bandhakāraṇam svabhāvānuguṇaṃ karma svasyaiveha paratra ca,भावस्थितं भवेत् कर्म मुक्तिदं बन्धकारणम् स्वभावानुगुणं कर्म स्वस्यैवेह परत्र च
173,24,phalāni vividhāny āśu karoti samatānugam eka eva padārtho 'sau bhāvair bhedaḥ pradṛśyate,फलानि विविधान्य् आशु करोति समतानुगम् एक एव पदार्थो ऽसौ भावैर् भेदः प्रदृश्यते
173,25,kriyate bhujyate vāpi tasmād bhāvo viśiṣyate yathābhāvaṃ karma kuru yathepsitam avāpsyasi,क्रियते भुज्यते वापि तस्माद् भावो विशिष्यते यथाभावं कर्म कुरु यथेप्सितम् अवाप्स्यसि
173,26,etac chrutvā ṛṣer vākyaṃ viśvāmitrasya dhīmataḥ tapas taptvā bahukālaṃ tāmasaṃ bhāvam āśritaḥ,एतच् छ्रुत्वा ऋषेर् वाक्यं विश्वामित्रस्य धीमतः तपस् तप्त्वा बहुकालं तामसं भावम् आश्रितः
173,27,viśvarūpaḥ karma bhīmaṃ cakāra surabhīṣaṇam paśyatsu ṛṣimukhyeṣu vāryamāṇo 'pi nityaśaḥ,विश्वरूपः कर्म भीमं चकार सुरभीषणम् पश्यत्सु ऋषिमुख्येषु वार्यमाणो ऽपि नित्यशः
173,28,ātmakopānusāreṇa bhīmaṃ karma tathākarot bhīṣaṇe kuṇḍakhāte tu bhīṣaṇe jātavedasi,आत्मकोपानुसारेण भीमं कर्म तथाकरोत् भीषणे कुण्डखाते तु भीषणे जातवेदसि
173,29,bhīṣaṇaṃ raudrapuruṣaṃ dhyātvātmānaṃ guhāśayam evaṃ tapantam ālakṣya vāg uvācāśarīriṇī,भीषणं रौद्रपुरुषं ध्यात्वात्मानं गुहाशयम् एवं तपन्तम् आलक्ष्य वाग् उवाचाशरीरिणी
173,30,jaṭājūṭaṃ vinātmānaṃ na ca vṛtro vyajīyata vṛthātmānaṃ viśvarūpo juhuyāj jātavedasi,जटाजूटं विनात्मानं न च वृत्रो व्यजीयत वृथात्मानं विश्वरूपो जुहुयाज् जातवेदसि
173,31,sa evendraḥ sa varuṇaḥ sa ca syāt sarvam eva ca tyaktvātmānaṃ jaṭāmātraṃ hutavān vṛjinodbhavaḥ,स एवेन्द्रः स वरुणः स च स्यात् सर्वम् एव च त्यक्त्वात्मानं जटामात्रं हुतवान् वृजिनोद्भवः
173,32,vṛtra ity ucyate vede sa cāpi vṛjino 'bhavat bhīmasya mahimānaṃ ko jānāti jagadīśituḥ,वृत्र इत्य् उच्यते वेदे स चापि वृजिनो ऽभवत् भीमस्य महिमानं को जानाति जगदीशितुः
173,33,sṛjaty aśeṣam api yo na ca saṅgena lipyate virarāmeti saṃkīrtya sā vāṇy enaṃ munīśvarāḥ,सृजत्य् अशेषम् अपि यो न च सङ्गेन लिप्यते विररामेति संकीर्त्य सा वाण्य् एनं मुनीश्वराः
173,34,bhīmeśvaraṃ namaskṛtya jagmuḥ svaṃ svam athāśramam viśvarūpo mahābhīmo bhīmakarmā tathākṛtiḥ,भीमेश्वरं नमस्कृत्य जग्मुः स्वं स्वम् अथाश्रमम् विश्वरूपो महाभीमो भीमकर्मा तथाकृतिः
173,35,bhīmabhāvo bhīmatanuṃ dhyātvātmānaṃ juhāva ha tasmād bhīmeśvaro devaḥ purāṇe paripaṭhyate tatra snānaṃ ca dānaṃ ca muktidaṃ nātra saṃśayaḥ,भीमभावो भीमतनुं ध्यात्वात्मानं जुहाव ह तस्माद् भीमेश्वरो देवः पुराणे परिपठ्यते तत्र स्नानं च दानं च मुक्तिदं नात्र संशयः
174,7,iti paṭhati śṛṇoti yaś ca bhaktyā vibudhapatiṃ śivam atra bhīmarūpam jagati viditam aśeṣapāpahāri smṛtipadaśaraṇena muktidaś ca BrP_173.36 godāvarī tāvad aśeṣapāpa samūhahantrī paramārthadātrī sadaiva sarvatra viśeṣatas tu yatrāmburāśiṃ samanupraviṣṭā BrP_173.37 snātvā tu tasmin sukṛtī śarīrī godāvarīvāridhisaṃgame yaḥ uddhṛtya tīvrān nirayād aśeṣāt sa pūrvajān yāti puraṃ purāreḥ BrP_173.38 vedāntavedyaṃ yad upāsitavyaṃ tad brahma sākṣāt khalu bhīmanāthaḥ dṛṣṭe hi tasmin na punar viśanti śarīriṇaḥ saṃsmṛtim ugraduḥkhām BrP_173.39 sā saṃgatā pūrvam apāṃpatiṃ taṃ gaṅgā surāṇām api vandanīyā devaiś ca sarvair anugamyamānā saṃstūyamānā munibhir marudbhiḥ BrP_174.1 vasiṣṭhajābālisayājñavalkya kratvaṅgirodakṣamarīcivaiṣṇavāḥ śātātapaḥ śaunakadevarāta bhṛgvagniveśyātrimarīcimukhyāḥ BrP_174.2 sudhūtapāpā manugautamādayaḥ sakauśikās tumbaruparvatādyāḥ agastyamārkaṇḍasapippalādyāḥ sagālavā yogaparāyaṇāś ca BrP_174.3 savāmadevāṅgiraso 'tha bhārgavāḥ smṛtipravīṇāḥ śrutibhir manojñāḥ sarve purāṇārthavido bahujñās te gautamīṃ devanadīṃ tu gatvā BrP_174.4 stoṣyanti mantraiḥ śrutibhiḥ prabhūtair hṛdyaiś ca tuṣṭair muditair manobhiḥ tāṃ saṃgatāṃ vīkṣya śivo hariś ca ātmānam ādarśayatāṃ munibhyaḥ BrP_174.5 tathāmarās tau pitṛbhiś ca dṛṣṭau brp_174.6a stuvanti devau sakalārtihāriṇau brp_174.6b ādityā vasavo rudrā maruto lokapālakāḥ kṛtāñjalipuṭāḥ sarve stuvanti hariśaṃkarau,इति पठति शृणोति यश् च भक्त्या विबुधपतिं शिवम् अत्र भीमरूपम् जगति विदितम् अशेषपापहारि स्मृतिपदशरणेन मुक्तिदश् च ब्र्प्_१७३.३६ गोदावरी तावद् अशेषपाप समूहहन्त्री परमार्थदात्री सदैव सर्वत्र विशेषतस् तु यत्राम्बुराशिं समनुप्रविष्टा ब्र्प्_१७३.३७ स्नात्वा तु तस्मिन् सुकृती शरीरी गोदावरीवारिधिसंगमे यः उद्धृत्य तीव्रान् निरयाद् अशेषात् स पूर्वजान् याति पुरं पुरारेः ब्र्प्_१७३.३८ वेदान्तवेद्यं यद् उपासितव्यं तद् ब्रह्म साक्षात् खलु भीमनाथः दृष्टे हि तस्मिन् न पुनर् विशन्ति शरीरिणः संस्मृतिम् उग्रदुःखाम् ब्र्प्_१७३.३९ सा संगता पूर्वम् अपांपतिं तं गङ्गा सुराणाम् अपि वन्दनीया देवैश् च सर्वैर् अनुगम्यमाना संस्तूयमाना मुनिभिर् मरुद्भिः ब्र्प्_१७४.१ वसिष्ठजाबालिसयाज्ञवल्क्य क्रत्वङ्गिरोदक्षमरीचिवैष्णवाः शातातपः शौनकदेवरात भृग्वग्निवेश्यात्रिमरीचिमुख्याः ब्र्प्_१७४.२ सुधूतपापा मनुगौतमादयः सकौशिकास् तुम्बरुपर्वताद्याः अगस्त्यमार्कण्डसपिप्पलाद्याः सगालवा योगपरायणाश् च ब्र्प्_१७४.३ सवामदेवाङ्गिरसो ऽथ भार्गवाः स्मृतिप्रवीणाः श्रुतिभिर् मनोज्ञाः सर्वे पुराणार्थविदो बहुज्ञास् ते गौतमीं देवनदीं तु गत्वा ब्र्प्_१७४.४ स्तोष्यन्ति मन्त्रैः श्रुतिभिः प्रभूतैर् हृद्यैश् च तुष्टैर् मुदितैर् मनोभिः तां संगतां वीक्ष्य शिवो हरिश् च आत्मानम् आदर्शयतां मुनिभ्यः ब्र्प्_१७४.५ तथामरास् तौ पितृभिश् च दृष्टौ ब्र्प्_१७४.६अ स्तुवन्ति देवौ सकलार्तिहारिणौ ब्र्प्_१७४.६ब् आदित्या वसवो रुद्रा मरुतो लोकपालकाः कृताञ्जलिपुटाः सर्वे स्तुवन्ति हरिशंकरौ
174,8,saṃgameṣu prasiddheṣu nityaṃ saptasu nārada samudrasya ca gaṅgāyā nityaṃ devau pratiṣṭhitau,संगमेषु प्रसिद्धेषु नित्यं सप्तसु नारद समुद्रस्य च गङ्गाया नित्यं देवौ प्रतिष्ठितौ
174,9,gautameśvara ākhyāto yatra devo maheśvaraḥ nityaṃ saṃnihitas tatra mādhavo ramayā saha,गौतमेश्वर आख्यातो यत्र देवो महेश्वरः नित्यं संनिहितस् तत्र माधवो रमया सह
174,10,brahmeśvara iti khyāto mayaiva sthāpitaḥ śivaḥ lokānām upakārārtham ātmanaḥ kāraṇāntare,ब्रह्मेश्वर इति ख्यातो मयैव स्थापितः शिवः लोकानाम् उपकारार्थम् आत्मनः कारणान्तरे
174,11,cakrapāṇir iti khyātaḥ stuto devair mayā saha tatra saṃnihito viṣṇur devaiḥ saha marudgaṇaiḥ,चक्रपाणिर् इति ख्यातः स्तुतो देवैर् मया सह तत्र संनिहितो विष्णुर् देवैः सह मरुद्गणैः
174,12,aindratīrtham iti khyātaṃ tad eva hayamūrdhakam hayamūrdhā tatra viṣṇus tanmūrdhani surā api somatīrtham iti khyātaṃ yatra someśvaraḥ śivaḥ,ऐन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं तद् एव हयमूर्धकम् हयमूर्धा तत्र विष्णुस् तन्मूर्धनि सुरा अपि सोमतीर्थम् इति ख्यातं यत्र सोमेश्वरः शिवः
174,13,indrasya somaśravaso devaiś ca ṛṣibhis tathā prārthitaḥ soma evādāv indrāyendo parisrava,इन्द्रस्य सोमश्रवसो देवैश् च ऋषिभिस् तथा प्रार्थितः सोम एवादाव् इन्द्रायेन्दो परिस्रव
174,14,sapta diśo nānāsūryāḥ sapta hotāra ṛtvijaḥ devā ādityā ye sapta tebhiḥ somābhirakṣa na,सप्त दिशो नानासूर्याः सप्त होतार ऋत्विजः देवा आदित्या ये सप्त तेभिः सोमाभिरक्ष न
174,15,indrāyendo parisrava brp_174.14e yat te rājañ chṛtaṃ havis tena somābhirakṣa naḥ arātīvā mā nas tārīn mo ca naḥ kiṃcanāmamad,इन्द्रायेन्दो परिस्रव ब्र्प्_१७४.१४ए यत् ते राजञ् छृतं हविस् तेन सोमाभिरक्ष नः अरातीवा मा नस् तारीन् मो च नः किंचनाममद्
174,16,indrāyendo parisrava brp_174.15e ṛṣe mantrakṛtāṃ stomaiḥ kaśyapodvardhayan giraḥ somaṃ namasya rājānaṃ yo jajñe vīrudhāṃ patir,इन्द्रायेन्दो परिस्रव ब्र्प्_१७४.१५ए ऋषे मन्त्रकृतां स्तोमैः कश्यपोद्वर्धयन् गिरः सोमं नमस्य राजानं यो जज्ञे वीरुधां पतिर्
174,17,indrāyendo parisrava brp_174.16e kārur ahaṃ tato bhiṣag upalaprakṣiṇī nanā nānādhiyo vasūyavo 'nu gā iva tasthima,इन्द्रायेन्दो परिस्रव ब्र्प्_१७४.१६ए कारुर् अहं ततो भिषग् उपलप्रक्षिणी नना नानाधियो वसूयवो ऽनु गा इव तस्थिम
174,18,indrāyendo parisrava brp_174.17e evam uktvā ca ṛṣibhiḥ somaṃ prāpya ca vajriṇe tebhyo dattvā tato yajñaḥ pūrṇo jātaḥ śatakratoḥ,इन्द्रायेन्दो परिस्रव ब्र्प्_१७४.१७ए एवम् उक्त्वा च ऋषिभिः सोमं प्राप्य च वज्रिणे तेभ्यो दत्त्वा ततो यज्ञः पूर्णो जातः शतक्रतोः
174,19,tat somatīrtham ākhyātam āgneyaṃ puratas tu tat agnir iṣṭvā mahāyajñair mām ārādhya manīṣitam,तत् सोमतीर्थम् आख्यातम् आग्नेयं पुरतस् तु तत् अग्निर् इष्ट्वा महायज्ञैर् माम् आराध्य मनीषितम्
174,20,saṃprāptavān matprasādād ahaṃ tatraiva nityaśaḥ sthito lokopakārārthaṃ tatra viṣṇuḥ śivas tathā,संप्राप्तवान् मत्प्रसादाद् अहं तत्रैव नित्यशः स्थितो लोकोपकारार्थं तत्र विष्णुः शिवस् तथा
174,21,tasmād āgneyam ākhyātam ādityaṃ tadanantaram yatrādityo vedamayo nityam eti upāsitum,तस्माद् आग्नेयम् आख्यातम् आदित्यं तदनन्तरम् यत्रादित्यो वेदमयो नित्यम् एति उपासितुम्
174,22,rūpāntareṇa madhyāhne draṣṭuṃ māṃ śaṃkaraṃ harim namaskāryas tatra sadā madhyāhne sakalo janaḥ,रूपान्तरेण मध्याह्ने द्रष्टुं मां शंकरं हरिम् नमस्कार्यस् तत्र सदा मध्याह्ने सकलो जनः
174,23,rūpeṇa kena savitā samāyātīty aniścayāt tasmād ādityam ākhyātaṃ bārhaspatyam anantaram,रूपेण केन सविता समायातीत्य् अनिश्चयात् तस्माद् आदित्यम् आख्यातं बार्हस्पत्यम् अनन्तरम्
174,24,bṛhaspatiḥ suraiḥ pūjāṃ tasmāt tīrthād avāpa ha īje ca yajñān vividhān bārhaspatyaṃ tato viduḥ,बृहस्पतिः सुरैः पूजां तस्मात् तीर्थाद् अवाप ह ईजे च यज्ञान् विविधान् बार्हस्पत्यं ततो विदुः
174,25,tattīrthasmaraṇād eva grahaśāntir bhaviṣyati tasmād apy aparaṃ tīrtham indragope nagottame,तत्तीर्थस्मरणाद् एव ग्रहशान्तिर् भविष्यति तस्माद् अप्य् अपरं तीर्थम् इन्द्रगोपे नगोत्तमे
174,26,pratiṣṭhitaṃ mahāliṅgaṃ kasmiṃścit kāraṇāntare himālayena tat tīrtham adritīrthaṃ tad ucyate,प्रतिष्ठितं महालिङ्गं कस्मिंश्चित् कारणान्तरे हिमालयेन तत् तीर्थम् अद्रितीर्थं तद् उच्यते
174,27,tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakāmapradaṃ śubham evaṃ sā gautamī gaṅgā brahmādreś ca viniḥsṛtā,तत्र स्नानं च दानं च सर्वकामप्रदं शुभम् एवं सा गौतमी गङ्गा ब्रह्माद्रेश् च विनिःसृता
174,28,yāvat sāgaragā devī tatra tīrthāni kānicit saṃkṣepeṇa mayoktāni rahasyāni śubhāni ca,यावत् सागरगा देवी तत्र तीर्थानि कानिचित् संक्षेपेण मयोक्तानि रहस्यानि शुभानि च
174,31,vede purāṇe ṛṣibhiḥ prasiddhā yā gautamī lokanamaskṛtā ca vaktuṃ kathaṃ tām atisuprabhāvām aśeṣato nārada kasya śaktiḥ BrP_174.29 bhaktyā pravṛttasya yathākathaṃcin naivāparādho 'sti na saṃśayo 'tra tasmāc ca diṅmātramatiprayāsāt saṃsūcitaṃ lokahitāya tasyāḥ BrP_174.30 kas tasyāḥ pratitīrthaṃ tu prabhāvaṃ vaktum īśvaraḥ api lakṣmīpatir viṣṇur alaṃ someśvaraḥ śivaḥ,वेदे पुराणे ऋषिभिः प्रसिद्धा या गौतमी लोकनमस्कृता च वक्तुं कथं ताम् अतिसुप्रभावाम् अशेषतो नारद कस्य शक्तिः ब्र्प्_१७४.२९ भक्त्या प्रवृत्तस्य यथाकथंचिन् नैवापराधो ऽस्ति न संशयो ऽत्र तस्माच् च दिङ्मात्रमतिप्रयासात् संसूचितं लोकहिताय तस्याः ब्र्प्_१७४.३० कस् तस्याः प्रतितीर्थं तु प्रभावं वक्तुम् ईश्वरः अपि लक्ष्मीपतिर् विष्णुर् अलं सोमेश्वरः शिवः
174,32,kvacit kasmiṃś ca tīrthāni kālayoge bhavanti hi guṇavanti mahāprājña gautamī tu sadā nṛṇām,क्वचित् कस्मिंश् च तीर्थानि कालयोगे भवन्ति हि गुणवन्ति महाप्राज्ञ गौतमी तु सदा नृणाम्
174,33,sarvatra sarvadā puṇyā ko nv asyā guṇakīrtanam vaktuṃ śaktas tatas tasyai nama ity eva yujyate,सर्वत्र सर्वदा पुण्या को न्व् अस्या गुणकीर्तनम् वक्तुं शक्तस् ततस् तस्यै नम इत्य् एव युज्यते
175,1,tridaivatyāṃ sureśāna gaṅgāṃ brūṣe sureśvara brāhmaṇenāhṛtāṃ puṇyāṃ jagataḥ pāvanīṃ śubhām,त्रिदैवत्यां सुरेशान गङ्गां ब्रूषे सुरेश्वर ब्राह्मणेनाहृतां पुण्यां जगतः पावनीं शुभाम्
175,2,ādimadhyāvasāne ca ubhayos tīrayor api yā vyāptā viṣṇuneśena tvayā ca surasattama punaḥ saṃkṣepato brūhi na me tṛptiḥ prajāyate,आदिमध्यावसाने च उभयोस् तीरयोर् अपि या व्याप्ता विष्णुनेशेन त्वया च सुरसत्तम पुनः संक्षेपतो ब्रूहि न मे तृप्तिः प्रजायते
175,3,kamaṇḍalusthitā pūrvaṃ tato viṣṇupadānugā maheśvarajaṭājūṭe sthitā saiva namaskṛtā,कमण्डलुस्थिता पूर्वं ततो विष्णुपदानुगा महेश्वरजटाजूटे स्थिता सैव नमस्कृता
175,4,brahmatejaḥprabhāveṇa śivam ārādhya yatnataḥ tataḥ prāptā giriṃ puṇyaṃ tataḥ pūrvārṇavaṃ prati,ब्रह्मतेजःप्रभावेण शिवम् आराध्य यत्नतः ततः प्राप्ता गिरिं पुण्यं ततः पूर्वार्णवं प्रति
175,5,āgatya saṃgatā devī sarvatīrthamayī nṛṇām īpsitānāṃ tathā dātrī prabhāvo 'syā viśiṣyate,आगत्य संगता देवी सर्वतीर्थमयी नृणाम् ईप्सितानां तथा दात्री प्रभावो ऽस्या विशिष्यते
175,6,etasyā nādhikaṃ manye kiṃcit tīrthaṃ jagattraye asyāś caiva prabhāveṇa bhāvyaṃ yac ca manaḥsthitam,एतस्या नाधिकं मन्ये किंचित् तीर्थं जगत्त्रये अस्याश् चैव प्रभावेण भाव्यं यच् च मनःस्थितम्
175,7,adyāpy asyā hi māhātmyaṃ vaktuṃ kaiścin na śakyate bhaktito vakṣyate nityaṃ yā brahma paramārthataḥ,अद्याप्य् अस्या हि माहात्म्यं वक्तुं कैश्चिन् न शक्यते भक्तितो वक्ष्यते नित्यं या ब्रह्म परमार्थतः
175,8,tasyāḥ parataraṃ tīrthaṃ na syād iti matir mama anyatīrthena sādharmyaṃ na yujyeta kathaṃcana,तस्याः परतरं तीर्थं न स्याद् इति मतिर् मम अन्यतीर्थेन साधर्म्यं न युज्येत कथंचन
175,9,śrutvā madvākyapīyūṣair gaṅgāyā guṇakīrtanam sarveṣāṃ na matiḥ kasmāt tatraivoparatiṃ gatā iti bhāti vicitraṃ me mune khalu jagattraye,श्रुत्वा मद्वाक्यपीयूषैर् गङ्गाया गुणकीर्तनम् सर्वेषां न मतिः कस्मात् तत्रैवोपरतिं गता इति भाति विचित्रं मे मुने खलु जगत्त्रये
175,10,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ tvaṃ vettā copadeśakaḥ chandāṃsi sarahasyāni purāṇasmṛtayo 'pi ca,धर्मार्थकाममोक्षाणां त्वं वेत्ता चोपदेशकः छन्दांसि सरहस्यानि पुराणस्मृतयो ऽपि च
175,11,dharmaśāstrāṇi yac cānyat tava vākye pratiṣṭhitam tīrthānām atha dānānāṃ yajñānāṃ tapasāṃ tathā,धर्मशास्त्राणि यच् चान्यत् तव वाक्ये प्रतिष्ठितम् तीर्थानाम् अथ दानानां यज्ञानां तपसां तथा
175,12,devatāmantrasevānām adhikaṃ kiṃ vada prabho yad brūṣe bhagavan bhaktyā tathā bhāvyaṃ na cānyathā,देवतामन्त्रसेवानाम् अधिकं किं वद प्रभो यद् ब्रूषे भगवन् भक्त्या तथा भाव्यं न चान्यथा
175,13,etaṃ me saṃśayaṃ brahman vākyāt tvaṃ chettum arhasi iṣṭaṃ manogataṃ śrutvā tasmād vismayam āgataḥ,एतं मे संशयं ब्रह्मन् वाक्यात् त्वं छेत्तुम् अर्हसि इष्टं मनोगतं श्रुत्वा तस्माद् विस्मयम् आगतः
175,14,śṛṇu nārada vakṣyāmi rahasyaṃ dharmam uttamam caturvidhāni tīrthāni tāvanty eva yugāni ca,शृणु नारद वक्ष्यामि रहस्यं धर्मम् उत्तमम् चतुर्विधानि तीर्थानि तावन्त्य् एव युगानि च
175,15,guṇās trayaś ca puruṣās trayo devāḥ sanātanāḥ vedāś ca smṛtibhir yuktāś catvāras te prakīrtitāḥ,गुणास् त्रयश् च पुरुषास् त्रयो देवाः सनातनाः वेदाश् च स्मृतिभिर् युक्ताश् चत्वारस् ते प्रकीर्तिताः
175,16,puruṣārthāś ca catvāro vāṇī cāpi caturvidhā guṇā hy api tu catvāraḥ samatveneti nārada,पुरुषार्थाश् च चत्वारो वाणी चापि चतुर्विधा गुणा ह्य् अपि तु चत्वारः समत्वेनेति नारद
175,17,sarvatra dharmaḥ sāmānyo yato dharmaḥ sanātanaḥ sādhyasādhanabhāvena sa eva bahudhā mataḥ,सर्वत्र धर्मः सामान्यो यतो धर्मः सनातनः साध्यसाधनभावेन स एव बहुधा मतः
175,18,tasyāśrayaś ca dvividho deśaḥ kālaś ca sarvadā kālāśrayaś ca yo dharmo hīyate vardhate sadā,तस्याश्रयश् च द्विविधो देशः कालश् च सर्वदा कालाश्रयश् च यो धर्मो हीयते वर्धते सदा
175,19,yugānām anurūpeṇa pādaḥ pādo 'sya hīyate dharmasyeti mahāprājña deśāpekṣā tathobhayam,युगानाम् अनुरूपेण पादः पादो ऽस्य हीयते धर्मस्येति महाप्राज्ञ देशापेक्षा तथोभयम्
175,20,kālena cāśrito dharmo deśe nityaṃ pratiṣṭhitaḥ yugeṣu kṣīyamāṇeṣu na deśeṣu sa hīyate,कालेन चाश्रितो धर्मो देशे नित्यं प्रतिष्ठितः युगेषु क्षीयमाणेषु न देशेषु स हीयते
175,21,ubhayatra vihīne ca dharmasya syād abhāvatā tasmād deśāśrito dharmaś catuṣpāt supratiṣṭhitaḥ,उभयत्र विहीने च धर्मस्य स्याद् अभावता तस्माद् देशाश्रितो धर्मश् चतुष्पात् सुप्रतिष्ठितः
175,22,sa cāpi dharmo deśeṣu tīrtharūpeṇa tiṣṭhati kṛte deśaṃ ca kālaṃ ca dharmo 'vaṣṭabhya tiṣṭhati,स चापि धर्मो देशेषु तीर्थरूपेण तिष्ठति कृते देशं च कालं च धर्मो ऽवष्टभ्य तिष्ठति
175,23,tretāyāṃ pādahīnena sa tu pādaḥ pradeśataḥ dvāpare cārdhataḥ kāle dharmo deśe samāsthitaḥ,त्रेतायां पादहीनेन स तु पादः प्रदेशतः द्वापरे चार्धतः काले धर्मो देशे समास्थितः
175,24,kalau pādena caikena dharmaś calati saṃkaṭam evaṃvidhaṃ tu yo dharmaṃ vetti tasya na hīyate,कलौ पादेन चैकेन धर्मश् चलति संकटम् एवंविधं तु यो धर्मं वेत्ति तस्य न हीयते
175,25,yugānām anubhāvena jātibhedāś ca saṃsthitāḥ guṇebhyo guṇakartṛbhyo vicitrā dharmasaṃsthitiḥ,युगानाम् अनुभावेन जातिभेदाश् च संस्थिताः गुणेभ्यो गुणकर्तृभ्यो विचित्रा धर्मसंस्थितिः
175,26,guṇānām anubhāvena udbhavābhibhavau tathā tīrthānām api varṇānāṃ vedānāṃ svargamokṣayoḥ,गुणानाम् अनुभावेन उद्भवाभिभवौ तथा तीर्थानाम् अपि वर्णानां वेदानां स्वर्गमोक्षयोः
175,27,tādṛgrūpapravṛttyā tu tad eva ca viśiṣyate kālo 'bhivyañjakaḥ prokto deśo 'bhivyaṅgya ucyate,तादृग्रूपप्रवृत्त्या तु तद् एव च विशिष्यते कालो ऽभिव्यञ्जकः प्रोक्तो देशो ऽभिव्यङ्ग्य उच्यते
175,28,yadā yadā abhivyaktiṃ kālo dhatte tadā tadā tad eva vyañjanaṃ brahmaṃs tasmān nāsty atra saṃśayaḥ,यदा यदा अभिव्यक्तिं कालो धत्ते तदा तदा तद् एव व्यञ्जनं ब्रह्मंस् तस्मान् नास्त्य् अत्र संशयः
175,29,yugānurūpā mūrtiḥ syād devānāṃ vaidikī tathā karmaṇām api tīrthānāṃ jātīnām āśramasya tu,युगानुरूपा मूर्तिः स्याद् देवानां वैदिकी तथा कर्मणाम् अपि तीर्थानां जातीनाम् आश्रमस्य तु
175,30,tridaivatyaṃ satyayuge tīrthaṃ lokeṣu pūjyate dvidaivatyaṃ yuge 'nyasmin dvāpare caikadaivikam,त्रिदैवत्यं सत्ययुगे तीर्थं लोकेषु पूज्यते द्विदैवत्यं युगे ऽन्यस्मिन् द्वापरे चैकदैविकम्
175,31,kalau na kiṃcid vijñeyam athānyad api tac chṛṇu daivaṃ kṛtayuge tīrthaṃ tretāyām āsuraṃ viduḥ,कलौ न किंचिद् विज्ञेयम् अथान्यद् अपि तच् छृणु दैवं कृतयुगे तीर्थं त्रेतायाम् आसुरं विदुः
175,32,ārṣaṃ ca dvāpare proktaṃ kalau mānuṣam ucyate athānyad api vakṣyāmi śṛṇu nārada kāraṇam,आर्षं च द्वापरे प्रोक्तं कलौ मानुषम् उच्यते अथान्यद् अपि वक्ष्यामि शृणु नारद कारणम्
175,33,gautamyāṃ yat tvayā pṛṣṭaṃ tat te vakṣyāmi vistarāt yadā ceyaṃ haraśiraḥ prāptā gaṅgā mahāmune,गौतम्यां यत् त्वया पृष्टं तत् ते वक्ष्यामि विस्तरात् यदा चेयं हरशिरः प्राप्ता गङ्गा महामुने
175,34,tadā prabhṛti sā gaṅgā śaṃbhoḥ priyatarābhavat tad devasya mataṃ jñātvā gajavaktram uvāca sā,तदा प्रभृति सा गङ्गा शंभोः प्रियतराभवत् तद् देवस्य मतं ज्ञात्वा गजवक्त्रम् उवाच सा
175,35,umā lokatrayeśānā mātā ca jagato hitā śāntā śrutir iti khyātā bhuktimuktipradāyinī,उमा लोकत्रयेशाना माता च जगतो हिता शान्ता श्रुतिर् इति ख्याता भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
175,36,tan mātur vacanaṃ śrutvā gajavaktro 'bhyabhāṣata,तन् मातुर् वचनं श्रुत्वा गजवक्त्रो ऽभ्यभाषत
175,37,kiṃ kṛtyaṃ śādhi māṃ mātas tatkartāham asaṃśayam,किं कृत्यं शाधि मां मातस् तत्कर्ताहम् असंशयम्
175,38,umā sutam uvācedaṃ maheśvarajaṭāsthitā tvayāvatāryatāṃ gaṅgā satyam īśapriyā satī,उमा सुतम् उवाचेदं महेश्वरजटास्थिता त्वयावतार्यतां गङ्गा सत्यम् ईशप्रिया सती
175,39,punaś ceśas tatra citram adhyāste sarvadā suta śivo yatra surās tatra tatra vedāḥ sanātanāḥ,पुनश् चेशस् तत्र चित्रम् अध्यास्ते सर्वदा सुत शिवो यत्र सुरास् तत्र तत्र वेदाः सनातनाः
175,40,tatraiva ṛṣayaḥ sarve manuṣyāḥ pitaras tathā tasmān nivartayeśānaṃ devadevaṃ maheśvaram,तत्रैव ऋषयः सर्वे मनुष्याः पितरस् तथा तस्मान् निवर्तयेशानं देवदेवं महेश्वरम्
175,41,tasyā nivartite deve gaṅgāyāḥ sarva eva hi nivṛttās te bhaviṣyanti śṛṇu cedaṃ vaco mama nivartaya tatas tasyāḥ sarvabhāvena śaṃkaram,तस्या निवर्तिते देवे गङ्गायाः सर्व एव हि निवृत्तास् ते भविष्यन्ति शृणु चेदं वचो मम निवर्तय ततस् तस्याः सर्वभावेन शंकरम्
175,42,mātus tad vacanaṃ śrutvā punar āha gaṇeśvaraḥ,मातुस् तद् वचनं श्रुत्वा पुनर् आह गणेश्वरः
175,43,naiva śakyaḥ śivo devo mayā tasyā nivartitum anivṛtte śive tasyā devā api nivartitum,नैव शक्यः शिवो देवो मया तस्या निवर्तितुम् अनिवृत्ते शिवे तस्या देवा अपि निवर्तितुम्
175,44,na śakyā jagatāṃ mātar athānyac cāpi kāraṇam gaṅgāvatāritā pūrvaṃ gautamena mahātmanā,न शक्या जगतां मातर् अथान्यच् चापि कारणम् गङ्गावतारिता पूर्वं गौतमेन महात्मना
175,45,ṛṣiṇā lokapūjyena trailokyahitakāriṇā sāmopāyena tadvākyāt pūjyena brahmatejasā,ऋषिणा लोकपूज्येन त्रैलोक्यहितकारिणा सामोपायेन तद्वाक्यात् पूज्येन ब्रह्मतेजसा
175,46,ārādhayitvā deveśaṃ tapobhiḥ stutibhir bhavam tuṣṭena śaṃkareṇedam ukto 'sau gautamas tadā,आराधयित्वा देवेशं तपोभिः स्तुतिभिर् भवम् तुष्टेन शंकरेणेदम् उक्तो ऽसौ गौतमस् तदा
175,47,varān varaya puṇyāṃś ca priyāṃś ca manasepsitān yad yad icchasi tat sarvaṃ dātā te 'dya mahāmate,वरान् वरय पुण्यांश् च प्रियांश् च मनसेप्सितान् यद् यद् इच्छसि तत् सर्वं दाता ते ऽद्य महामते
175,48,evam uktaḥ śivenāsau gautamo mayi śṛṇvati idam eva tadovāca sajaṭāṃ dehi śaṃkara gaṅgāṃ me yācate puṇyāṃ kim anyena vareṇa me,एवम् उक्तः शिवेनासौ गौतमो मयि शृण्वति इदम् एव तदोवाच सजटां देहि शंकर गङ्गां मे याचते पुण्यां किम् अन्येन वरेण मे
175,49,punaḥ provāca taṃ śaṃbhuḥ sarvalokopakārakaḥ,पुनः प्रोवाच तं शंभुः सर्वलोकोपकारकः
175,50,uktaṃ na cātmanaḥ kiṃcit tasmād yācasva duṣkaram,उक्तं न चात्मनः किंचित् तस्माद् याचस्व दुष्करम्
175,51,gautamo 'dīnasattvas taṃ bhavam āha kṛtāñjaliḥ,गौतमो ऽदीनसत्त्वस् तं भवम् आह कृताञ्जलिः
175,52,etad eva ca sarveṣāṃ duṣkaraṃ tava darśanam mayā tad adya saṃprāptaṃ kṛpayā tava śaṃkara,एतद् एव च सर्वेषां दुष्करं तव दर्शनम् मया तद् अद्य संप्राप्तं कृपया तव शंकर
175,53,smaraṇād eva te padbhyāṃ kṛtakṛtyā manīṣiṇaḥ bhavanti kiṃ punaḥ sākṣāt tvayi dṛṣṭe maheśvare,स्मरणाद् एव ते पद्भ्यां कृतकृत्या मनीषिणः भवन्ति किं पुनः साक्षात् त्वयि दृष्टे महेश्वरे
175,54,evam ukte gautamena bhavo harṣasamanvitaḥ trayāṇām upakārārthaṃ lokānāṃ yācitaṃ tvayā,एवम् उक्ते गौतमेन भवो हर्षसमन्वितः त्रयाणाम् उपकारार्थं लोकानां याचितं त्वया
175,55,na cātmano mahābuddhe yācety āha śivo dvijam evaṃ proktaḥ punar vipro dhyātvā prāha śivaṃ tathā,न चात्मनो महाबुद्धे याचेत्य् आह शिवो द्विजम् एवं प्रोक्तः पुनर् विप्रो ध्यात्वा प्राह शिवं तथा
175,56,vinītavad adīnātmā śivabhaktisamanvitaḥ sarvalokopakārāya punar yācitavān idam śṛṇvatsu lokapāleṣu jagādedaṃ sa gautamaḥ,विनीतवद् अदीनात्मा शिवभक्तिसमन्वितः सर्वलोकोपकाराय पुनर् याचितवान् इदम् शृण्वत्सु लोकपालेषु जगादेदं स गौतमः
175,57,yāvat sāgaragā devī nisṛṣṭā brahmaṇo gireḥ sarvatra sarvadā tasyāṃ sthātavyaṃ vṛṣabhadhvaja,यावत् सागरगा देवी निसृष्टा ब्रह्मणो गिरेः सर्वत्र सर्वदा तस्यां स्थातव्यं वृषभध्वज
175,58,phalepsūnāṃ phalaṃ dātā tvam eva jagataḥ prabho tīrthāny anyāni deveśa kvāpi kvāpi śubhāni ca,फलेप्सूनां फलं दाता त्वम् एव जगतः प्रभो तीर्थान्य् अन्यानि देवेश क्वापि क्वापि शुभानि च
175,59,yatra te saṃnidhir nityaṃ tad eva śubhadaṃ viduḥ yatra gaṅgā tvayā dattā jaṭāmukuṭasaṃsthitā sarvatra tava sāṃnidhyāt sarvatīrthāni śaṃkara,यत्र ते संनिधिर् नित्यं तद् एव शुभदं विदुः यत्र गङ्गा त्वया दत्ता जटामुकुटसंस्थिता सर्वत्र तव सांनिध्यात् सर्वतीर्थानि शंकर
175,60,tad gautamavacaḥ śrutvā punar harṣāc chivo 'bravīt,तद् गौतमवचः श्रुत्वा पुनर् हर्षाच् छिवो ऽब्रवीत्
175,61,yatra kvāpi ca yat kiṃcid yo vā bhavati bhaktitaḥ yātrāṃ snānam atho dānaṃ pitṝṇāṃ vāpi tarpaṇam,यत्र क्वापि च यत् किंचिद् यो वा भवति भक्तितः यात्रां स्नानम् अथो दानं पितॄणां वापि तर्पणम्
175,62,śravaṇaṃ paṭhanaṃ vāpi smaraṇaṃ vāpi gautama yaḥ karoti naro bhaktyā godāvaryā yatavrataḥ,श्रवणं पठनं वापि स्मरणं वापि गौतम यः करोति नरो भक्त्या गोदावर्या यतव्रतः
175,63,saptadvīpavatī pṛthvī saśailavanakānanā saratnā sauṣadhī ramyā sārṇavā dharmabhūṣitā,सप्तद्वीपवती पृथ्वी सशैलवनकानना सरत्ना सौषधी रम्या सार्णवा धर्मभूषिता
175,64,dattvā bhavati yo dharmaḥ sa bhaved gautamīsmṛteḥ evaṃvidhā ilā vipra godānād yābhidhīyate,दत्त्वा भवति यो धर्मः स भवेद् गौतमीस्मृतेः एवंविधा इला विप्र गोदानाद् याभिधीयते
175,65,candrasūryagrahe kāle matsāṃnidhye yatavrataḥ bhūbhṛte viṣṇave bhaktyā sarvakālaṃ kṛtā sudhīḥ,चन्द्रसूर्यग्रहे काले मत्सांनिध्ये यतव्रतः भूभृते विष्णवे भक्त्या सर्वकालं कृता सुधीः
175,66,gāḥ sundarāḥ savatsāś ca saṃgame lokaviśrute yo dadāti dvijaśreṣṭha tatra yat puṇyam āpnuyāt,गाः सुन्दराः सवत्साश् च संगमे लोकविश्रुते यो ददाति द्विजश्रेष्ठ तत्र यत् पुण्यम् आप्नुयात्
175,67,tasmād varaṃ puṇyam eti snānadānādinā naraḥ gautamyāṃ viśvavandyāyāṃ mahānadyāṃ tu bhaktitaḥ,तस्माद् वरं पुण्यम् एति स्नानदानादिना नरः गौतम्यां विश्ववन्द्यायां महानद्यां तु भक्तितः
175,68,tasmād godāvarī gaṅgā tvayā nītā bhaviṣyati sarvapāpakṣayakarī sarvābhīṣṭapradāyinī,तस्माद् गोदावरी गङ्गा त्वया नीता भविष्यति सर्वपापक्षयकरी सर्वाभीष्टप्रदायिनी
175,69,etac chrutaṃ mayā mātar vadato gautamaṃ śivāt etasmāt kāraṇāc chaṃbhur gaṅgāyāṃ niyataḥ sthitaḥ,एतच् छ्रुतं मया मातर् वदतो गौतमं शिवात् एतस्मात् कारणाच् छंभुर् गङ्गायां नियतः स्थितः
175,70,ko nivartayituṃ śaktas tam amba karuṇodadhim athāpi mātar etat syān mānuṣā vighnapāśakaiḥ,को निवर्तयितुं शक्तस् तम् अम्ब करुणोदधिम् अथापि मातर् एतत् स्यान् मानुषा विघ्नपाशकैः
175,71,vinibaddhā na gacchanti godām apy antikasthitām na namanti śivaṃ devaṃ na smaranti stuvanti na,विनिबद्धा न गच्छन्ति गोदाम् अप्य् अन्तिकस्थिताम् न नमन्ति शिवं देवं न स्मरन्ति स्तुवन्ति न
175,72,tathā mātaḥ kariṣyāmi tava saṃtoṣahetave saṃniroddhum atho kleśas tava vākyaṃ kṣamasva me,तथा मातः करिष्यामि तव संतोषहेतवे संनिरोद्धुम् अथो क्लेशस् तव वाक्यं क्षमस्व मे
175,73,tataḥ prabhṛti vighneśo mānuṣān prati kiṃcana vighnam ācarate yas tu tam upāsya pravartate,ततः प्रभृति विघ्नेशो मानुषान् प्रति किंचन विघ्नम् आचरते यस् तु तम् उपास्य प्रवर्तते
175,74,atho vighnam anādṛtya gautamīṃ yāti bhaktitaḥ sa kṛtārtho bhavel loke na kṛtyam avaśiṣyate,अथो विघ्नम् अनादृत्य गौतमीं याति भक्तितः स कृतार्थो भवेल् लोके न कृत्यम् अवशिष्यते
175,76,vighnāny anekāni bhavanti gehān nirgantukāmasya narādhamasya nidhāya tanmūrdhni padaṃ prayāti gaṅgāṃ na kiṃ tena phalaṃ pralabdham BrP_175.75 asyāḥ prabhāvaṃ ko brūyād api sākṣāt sadāśivaḥ saṃkṣepeṇa mayā proktam itihāsapadānugam,विघ्नान्य् अनेकानि भवन्ति गेहान् निर्गन्तुकामस्य नराधमस्य निधाय तन्मूर्ध्नि पदं प्रयाति गङ्गां न किं तेन फलं प्रलब्धम् ब्र्प्_१७५.७५ अस्याः प्रभावं को ब्रूयाद् अपि साक्षात् सदाशिवः संक्षेपेण मया प्रोक्तम् इतिहासपदानुगम्
175,77,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sādhanaṃ yac carācare tad atra vidyate sarvam itihāse savistare,धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं यच् चराचरे तद् अत्र विद्यते सर्वम् इतिहासे सविस्तरे
175,79,vedoditaṃ śrutisakalarahasyam uktaṃ satkāraṇaṃ samabhidhānam idaṃ sadaiva samyak ca dṛṣṭaṃ jagatāṃ hitāya proktaṃ purāṇaṃ bahudharmayuktam BrP_175.78 asya ślokaṃ padaṃ vāpi bhaktitaḥ śṛṇuyāt paṭhet gaṅgā gaṅgeti vā vākyaṃ sa tu puṇyam avāpnuyāt,वेदोदितं श्रुतिसकलरहस्यम् उक्तं सत्कारणं समभिधानम् इदं सदैव सम्यक् च दृष्टं जगतां हिताय प्रोक्तं पुराणं बहुधर्मयुक्तम् ब्र्प्_१७५.७८ अस्य श्लोकं पदं वापि भक्तितः शृणुयात् पठेत् गङ्गा गङ्गेति वा वाक्यं स तु पुण्यम् अवाप्नुयात्
175,81,kalikalaṅkavināśanadakṣam idaṃ sakalasiddhikaraṃ śubhadaṃ śivam jagati pūjyam abhīṣṭaphalapradaṃ gāṅgam etad udīritam uttamam BrP_175.80 sādhu gautama bhadraṃ te ko 'nyo 'sti sadṛśas tvayā ya enāṃ gautamīṃ gaṅgāṃ daṇḍakāraṇyam āpnuyāt,कलिकलङ्कविनाशनदक्षम् इदं सकलसिद्धिकरं शुभदं शिवम् जगति पूज्यम् अभीष्टफलप्रदं गाङ्गम् एतद् उदीरितम् उत्तमम् ब्र्प्_१७५.८० साधु गौतम भद्रं ते को ऽन्यो ऽस्ति सदृशस् त्वया य एनां गौतमीं गङ्गां दण्डकारण्यम् आप्नुयात्
175,82,gaṅgā gaṅgeti yo brūyād yojanānāṃ śatair api mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati,गङ्गा गङ्गेति यो ब्रूयाद् योजनानां शतैर् अपि मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति
175,83,tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭī ca tīrthāni bhuvanatraye tāni snātuṃ samāyānti gaṅgāyāṃ siṃhage gurau,तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटी च तीर्थानि भुवनत्रये तानि स्नातुं समायान्ति गङ्गायां सिंहगे गुरौ
175,84,ṣaṣṭir varṣasahasrāṇi bhāgīrathyavagāhanam sakṛd godāvarīsnānaṃ siṃhayukte bṛhaspatau,षष्टिर् वर्षसहस्राणि भागीरथ्यवगाहनम् सकृद् गोदावरीस्नानं सिंहयुक्ते बृहस्पतौ
175,85,iyaṃ tu gautamī putra yatra kvāpi mamājñayā sarveṣāṃ sarvadā nṝṇāṃ snānān muktiṃ pradāsyati,इयं तु गौतमी पुत्र यत्र क्वापि ममाज्ञया सर्वेषां सर्वदा नॄणां स्नानान् मुक्तिं प्रदास्यति
175,86,aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca kṛtvā yat phalam āpnoti tad asya śravaṇād bhavet,अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च कृत्वा यत् फलम् आप्नोति तद् अस्य श्रवणाद् भवेत्
175,87,yasyaitat tiṣṭhati gṛhe purāṇaṃ brahmaṇoditam na bhayaṃ vidyate tasya kalikālasya nārada,यस्यैतत् तिष्ठति गृहे पुराणं ब्रह्मणोदितम् न भयं विद्यते तस्य कलिकालस्य नारद
175,88,yasya kasyāpi nākhyeyaṃ purāṇam idam uttamam śraddadhānāya śāntāya vaiṣṇavāya mahātmane,यस्य कस्यापि नाख्येयं पुराणम् इदम् उत्तमम् श्रद्दधानाय शान्ताय वैष्णवाय महात्मने
175,89,idaṃ kīrtyaṃ bhuktimuktidāyakaṃ pāpanāśakam etacchravaṇamātreṇa kṛtakṛtyo bhaven naraḥ,इदं कीर्त्यं भुक्तिमुक्तिदायकं पापनाशकम् एतच्छ्रवणमात्रेण कृतकृत्यो भवेन् नरः
175,90,likhitvā pustakam idaṃ brāhmaṇāya prayacchati sarvapāpavinirmuktaḥ punar garbhaṃ na saṃviśet,लिखित्वा पुस्तकम् इदं ब्राह्मणाय प्रयच्छति सर्वपापविनिर्मुक्तः पुनर् गर्भं न संविशेत्
176,1,nahi nas tṛptir astīha śṛṇvatāṃ bhagavatkathām punar eva paraṃ guhyaṃ vaktum arhasy aśeṣataḥ,नहि नस् तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतां भगवत्कथाम् पुनर् एव परं गुह्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः
176,2,anantavāsudevasya na samyag varṇitaṃ tvayā śrotum icchāmahe deva vistareṇa vadasva naḥ,अनन्तवासुदेवस्य न सम्यग् वर्णितं त्वया श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण वदस्व नः
176,3,pravakṣyāmi muniśreṣṭhāḥ sārāt sārataraṃ param anantavāsudevasya māhātmyaṃ bhuvi durlabham,प्रवक्ष्यामि मुनिश्रेष्ठाः सारात् सारतरं परम् अनन्तवासुदेवस्य माहात्म्यं भुवि दुर्लभम्
176,4,ādikalpe purā viprās tv aham avyaktajanmavān viśvakarmāṇam āhūya vacanaṃ proktavān idam,आदिकल्पे पुरा विप्रास् त्व् अहम् अव्यक्तजन्मवान् विश्वकर्माणम् आहूय वचनं प्रोक्तवान् इदम्
176,5,variṣṭhaṃ devaśilpīndraṃ viśvakarmāgrakarmiṇam pratimāṃ vāsudevasya kuru śailamayīṃ bhuvi,वरिष्ठं देवशिल्पीन्द्रं विश्वकर्माग्रकर्मिणम् प्रतिमां वासुदेवस्य कुरु शैलमयीं भुवि
176,6,yāṃ prekṣya vidhivad bhaktāḥ sendrā vai mānuṣādayaḥ yena dānavarakṣobhyo vijñāya sumahad bhayam,यां प्रेक्ष्य विधिवद् भक्ताः सेन्द्रा वै मानुषादयः येन दानवरक्षोभ्यो विज्ञाय सुमहद् भयम्
176,7,tridivaṃ samanuprāpya sumeruśikharaṃ ciram vāsudevaṃ samārādhya nirātaṅkā vasanti te,त्रिदिवं समनुप्राप्य सुमेरुशिखरं चिरम् वासुदेवं समाराध्य निरातङ्का वसन्ति ते
176,8,mama tad vacanaṃ śrutvā viśvakarmā tu tatkṣaṇāt cakāra pratimāṃ śuddhāṃ śaṅkhacakragadādharām,मम तद् वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा तु तत्क्षणात् चकार प्रतिमां शुद्धां शङ्खचक्रगदाधराम्
176,9,sarvalakṣaṇasaṃyuktāṃ puṇḍarīkāyatekṣaṇām śrīvatsalakṣmasaṃyuktām atyugrāṃ pratimottamām,सर्वलक्षणसंयुक्तां पुण्डरीकायतेक्षणाम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्ताम् अत्युग्रां प्रतिमोत्तमाम्
176,10,vanamālāvṛtoraskāṃ mukuṭāṅgadadhāriṇīm pītavastrāṃ supīnāṃsāṃ kuṇḍalābhyām alaṃkṛtām,वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदधारिणीम् पीतवस्त्रां सुपीनांसां कुण्डलाभ्याम् अलंकृताम्
176,11,evaṃ sā pratimā divyā guhyamantrais tadā svayam pratiṣṭhākālam āsādya mayāsau nirmitā purā,एवं सा प्रतिमा दिव्या गुह्यमन्त्रैस् तदा स्वयम् प्रतिष्ठाकालम् आसाद्य मयासौ निर्मिता पुरा
176,12,tasmin kāle tadā śakro devarāṭ khecaraiḥ saha jagāma brahmasadanam āruhya gajam uttamam,तस्मिन् काले तदा शक्रो देवराट् खेचरैः सह जगाम ब्रह्मसदनम् आरुह्य गजम् उत्तमम्
176,13,prasādya pratimāṃ śakraḥ snānadānaiḥ punaḥ punaḥ pratimāṃ tāṃ samārādhya svapuraṃ punar āgamat,प्रसाद्य प्रतिमां शक्रः स्नानदानैः पुनः पुनः प्रतिमां तां समाराध्य स्वपुरं पुनर् आगमत्
176,14,tāṃ samārādhya suciraṃ yatavākkāyamānasaḥ vṛtrādyān asurān krūrān namucipramukhān sa ca,तां समाराध्य सुचिरं यतवाक्कायमानसः वृत्राद्यान् असुरान् क्रूरान् नमुचिप्रमुखान् स च
176,15,nihatya dānavān bhīmān bhuktavān bhuvanatrayam dvitīye ca yuge prāpte tretāyāṃ rākṣasādhipaḥ,निहत्य दानवान् भीमान् भुक्तवान् भुवनत्रयम् द्वितीये च युगे प्राप्ते त्रेतायां राक्षसाधिपः
176,16,babhūva sumahāvīryo daśagrīvaḥ pratāpavān daśa varṣasahasrāṇi nirāhāro jitendriyaḥ,बभूव सुमहावीर्यो दशग्रीवः प्रतापवान् दश वर्षसहस्राणि निराहारो जितेन्द्रियः
176,17,cacāra vratam atyugraṃ tapaḥ paramaduścaram tapasā tena tuṣṭo 'haṃ varaṃ tasmai pradattavān,चचार व्रतम् अत्युग्रं तपः परमदुश्चरम् तपसा तेन तुष्टो ऽहं वरं तस्मै प्रदत्तवान्
176,18,avadhyaḥ sarvadevānāṃ sa daityoragarakṣasām śāpapraharaṇair ugrair avadhyo yamakiṃkaraiḥ,अवध्यः सर्वदेवानां स दैत्योरगरक्षसाम् शापप्रहरणैर् उग्रैर् अवध्यो यमकिंकरैः
176,19,varaṃ prāpya tadā rakṣo yakṣān sarvagaṇān imān dhanādhyakṣaṃ vinirjitya śakraṃ jetuṃ samudyataḥ,वरं प्राप्य तदा रक्षो यक्षान् सर्वगणान् इमान् धनाध्यक्षं विनिर्जित्य शक्रं जेतुं समुद्यतः
176,20,saṃgrāmaṃ sumahāghoraṃ kṛtvā devaiḥ sa rākṣasaḥ devarājaṃ vinirjitya tadā indrajiteti vai,संग्रामं सुमहाघोरं कृत्वा देवैः स राक्षसः देवराजं विनिर्जित्य तदा इन्द्रजितेति वै
176,21,rākṣasas tatsuto nāma meghanādaḥ pralabdhavān amarāvatīṃ tataḥ prāpya devarājagṛhe śubhe,राक्षसस् तत्सुतो नाम मेघनादः प्रलब्धवान् अमरावतीं ततः प्राप्य देवराजगृहे शुभे
176,22,dadarśāñjanasaṃkāśāṃ rāvaṇas tu balānvitaḥ pratimāṃ vāsudevasya sarvalakṣaṇasaṃyutām,ददर्शाञ्जनसंकाशां रावणस् तु बलान्वितः प्रतिमां वासुदेवस्य सर्वलक्षणसंयुताम्
176,23,śrīvatsalakṣmasaṃyuktāṃ padmapattrāyatekṣaṇām vanamālāvṛtoraskāṃ mukuṭāṅgadabhūṣitām,श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तां पद्मपत्त्रायतेक्षणाम् वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदभूषिताम्
176,24,śaṅkhacakragadāhastāṃ pītavastrāṃ caturbhujām sarvābharaṇasaṃyuktāṃ sarvakāmaphalapradām,शङ्खचक्रगदाहस्तां पीतवस्त्रां चतुर्भुजाम् सर्वाभरणसंयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम्
176,25,vihāya ratnasaṃghāṃś ca pratimāṃ śubhalakṣaṇām puṣpakeṇa vimānena laṅkāṃ prāsthāpayad drutam,विहाय रत्नसंघांश् च प्रतिमां शुभलक्षणाम् पुष्पकेण विमानेन लङ्कां प्रास्थापयद् द्रुतम्
176,26,purādhyakṣaḥ sthitaḥ śrīmān dharmātmā sa vibhīṣaṇaḥ rāvaṇasyānujo mantrī nārāyaṇaparāyaṇaḥ,पुराध्यक्षः स्थितः श्रीमान् धर्मात्मा स विभीषणः रावणस्यानुजो मन्त्री नारायणपरायणः
176,27,dṛṣṭvā tāṃ pratimāṃ divyāṃ devendrabhavanacyutām romāñcitatanur bhūtvā vismayaṃ samapadyata,दृष्ट्वा तां प्रतिमां दिव्यां देवेन्द्रभवनच्युताम् रोमाञ्चिततनुर् भूत्वा विस्मयं समपद्यत
176,28,praṇamya śirasā devaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ tapaḥ,प्रणम्य शिरसा देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः
176,29,ity uktvā sa tu dharmātmā praṇipatya muhur muhuḥ jyeṣṭhaṃ bhrātaram āsādya kṛtāñjalir abhāṣata,इत्य् उक्त्वा स तु धर्मात्मा प्रणिपत्य मुहुर् मुहुः ज्येष्ठं भ्रातरम् आसाद्य कृताञ्जलिर् अभाषत
176,30,rājan pratimayā tvaṃ me prasādaṃ kartum arhasi yām ārādhya jagannātha nistareyaṃ bhavārṇavam,राजन् प्रतिमया त्वं मे प्रसादं कर्तुम् अर्हसि याम् आराध्य जगन्नाथ निस्तरेयं भवार्णवम्
176,31,bhrātur vacanam ākarṇya rāvaṇas taṃ tadābravīt gṛhāṇa pratimāṃ vīra tv anayā kiṃ karomy aham,भ्रातुर् वचनम् आकर्ण्य रावणस् तं तदाब्रवीत् गृहाण प्रतिमां वीर त्व् अनया किं करोम्य् अहम्
176,32,svayaṃbhuvaṃ samārādhya trailokyaṃ vijaye tv aham nānāścaryamayaṃ devaṃ sarvabhūtabhavodbhavam,स्वयंभुवं समाराध्य त्रैलोक्यं विजये त्व् अहम् नानाश्चर्यमयं देवं सर्वभूतभवोद्भवम्
176,33,vibhīṣaṇo mahābuddhis tadā tāṃ pratimāṃ śubhām śatam aṣṭottaraṃ cābdaṃ samārādhya janārdanam,विभीषणो महाबुद्धिस् तदा तां प्रतिमां शुभाम् शतम् अष्टोत्तरं चाब्दं समाराध्य जनार्दनम्
176,34,ajarāmaraṇaṃ prāptam aṇimādiguṇair yutam rājyaṃ laṅkādhipatyaṃ ca bhogān bhuṅkte yathepsitān,अजरामरणं प्राप्तम् अणिमादिगुणैर् युतम् राज्यं लङ्काधिपत्यं च भोगान् भुङ्क्ते यथेप्सितान्
176,35,aho no vismayo jātaḥ śrutvedaṃ paramāmṛtam anantavāsudevasya saṃbhavaṃ bhuvi durlabham,अहो नो विस्मयो जातः श्रुत्वेदं परमामृतम् अनन्तवासुदेवस्य संभवं भुवि दुर्लभम्
176,36,śrotum icchāmahe deva vistareṇa yathātatham tasya devasya māhātmyaṃ vaktum arhasy aśeṣataḥ,श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण यथातथम् तस्य देवस्य माहात्म्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः
176,37,tadā sa rākṣasaḥ krūro devagandharvakiṃnarān lokapālān samanujān munisiddhāṃś ca pāpakṛt,तदा स राक्षसः क्रूरो देवगन्धर्वकिंनरान् लोकपालान् समनुजान् मुनिसिद्धांश् च पापकृत्
176,38,vijitya samare sarvān ājahāra tadaṅganāḥ saṃsthāpya nagarīṃ laṅkāṃ punaḥ sītārthamohitaḥ,विजित्य समरे सर्वान् आजहार तदङ्गनाः संस्थाप्य नगरीं लङ्कां पुनः सीतार्थमोहितः
176,39,śaṅkito mṛgarūpeṇa sauvarṇena ca rāvaṇaḥ tataḥ kruddhena rāmeṇa raṇe saumitriṇā saha,शङ्कितो मृगरूपेण सौवर्णेन च रावणः ततः क्रुद्धेन रामेण रणे सौमित्रिणा सह
176,40,rāvaṇasya vadhārthāya hatvā vāliṃ manojavam abhiṣiktaś ca sugrīvo yuvarājo 'ṅgadas tathā,रावणस्य वधार्थाय हत्वा वालिं मनोजवम् अभिषिक्तश् च सुग्रीवो युवराजो ऽङ्गदस् तथा
176,41,hanumān nalanīlaś ca jāmbavān panasas tathā gavayaś ca gavākṣaś ca pāṭhīnaḥ paramaujasaḥ,हनुमान् नलनीलश् च जाम्बवान् पनसस् तथा गवयश् च गवाक्षश् च पाठीनः परमौजसः
176,42,etaiś cānyaiś ca bahubhir vānaraiḥ samahābalaiḥ samāvṛto mahāghorai rāmo rājīvalocanaḥ,एतैश् चान्यैश् च बहुभिर् वानरैः समहाबलैः समावृतो महाघोरै रामो राजीवलोचनः
176,43,girīṇāṃ sarvasaṃghātaiḥ setuṃ baddhvā mahodadhau balena mahatā rāmaḥ samuttīrya mahodadhim,गिरीणां सर्वसंघातैः सेतुं बद्ध्वा महोदधौ बलेन महता रामः समुत्तीर्य महोदधिम्
176,44,saṃgrāmam atulaṃ cakre rakṣogaṇasamanvitaḥ yamahastaṃ prahastaṃ ca nikumbhaṃ kumbham eva ca,संग्रामम् अतुलं चक्रे रक्षोगणसमन्वितः यमहस्तं प्रहस्तं च निकुम्भं कुम्भम् एव च
176,45,narāntakaṃ mahāvīryaṃ tathā caiva yamāntakam mālāḍhyaṃ mālikāḍhyaṃ ca hatvā rāmas tu vīryavān,नरान्तकं महावीर्यं तथा चैव यमान्तकम् मालाढ्यं मालिकाढ्यं च हत्वा रामस् तु वीर्यवान्
176,46,punar indrajitaṃ hatvā kumbhakarṇaṃ sarāvaṇam vaidehīṃ cāgnināśodhya dattvā rājyaṃ vibhīṣaṇe,पुनर् इन्द्रजितं हत्वा कुम्भकर्णं सरावणम् वैदेहीं चाग्निनाशोध्य दत्त्वा राज्यं विभीषणे
176,47,vāsudevaṃ samādāya yānaṃ puṣpakam āruhat līlayā samanuprāpad ayodhyāṃ pūrvapālitām,वासुदेवं समादाय यानं पुष्पकम् आरुहत् लीलया समनुप्रापद् अयोध्यां पूर्वपालिताम्
176,48,kaniṣṭhaṃ bharataṃ snehāc chatrughnaṃ bhaktavatsalaḥ abhiṣicya tadā rāmaḥ sarvarājye 'dhirājavat,कनिष्ठं भरतं स्नेहाच् छत्रुघ्नं भक्तवत्सलः अभिषिच्य तदा रामः सर्वराज्ये ऽधिराजवत्
176,49,purātanīṃ svamūrtiṃ ca samārādhya tato hariḥ daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca,पुरातनीं स्वमूर्तिं च समाराध्य ततो हरिः दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च
176,50,bhuktvā sāgaraparyantāṃ medinīṃ sa tu rāghavaḥ rājyam āsādya sugatiṃ vaiṣṇavaṃ padam āviśat,भुक्त्वा सागरपर्यन्तां मेदिनीं स तु राघवः राज्यम् आसाद्य सुगतिं वैष्णवं पदम् आविशत्
176,51,tāṃ cāpi pratimāṃ rāmaḥ samudreśāya dattavān dhanyo rakṣayitāsi tvaṃ toyaratnasamanvitaḥ,तां चापि प्रतिमां रामः समुद्रेशाय दत्तवान् धन्यो रक्षयितासि त्वं तोयरत्नसमन्वितः
176,52,dvāparaṃ yugam āsādya yadā devo jagatpatiḥ dharaṇyāś cānurodhena bhāvaśaithilyakāraṇāt,द्वापरं युगम् आसाद्य यदा देवो जगत्पतिः धरण्याश् चानुरोधेन भावशैथिल्यकारणात्
176,53,avatīrṇaḥ sa bhagavān vasudevakule prabhuḥ kaṃsādīnāṃ vadhārthāya saṃkarṣaṇasahāyavān,अवतीर्णः स भगवान् वसुदेवकुले प्रभुः कंसादीनां वधार्थाय संकर्षणसहायवान्
176,54,tadā tāṃ pratimāṃ viprāḥ sarvavāñchāphalapradām sarvalokahitārthāya kasyacit kāraṇāntare,तदा तां प्रतिमां विप्राः सर्ववाञ्छाफलप्रदाम् सर्वलोकहितार्थाय कस्यचित् कारणान्तरे
176,55,tasmin kṣetravare puṇye durlabhe puruṣottame ujjahāra svayaṃ toyāt samudraḥ saritāṃ patiḥ,तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये दुर्लभे पुरुषोत्तमे उज्जहार स्वयं तोयात् समुद्रः सरितां पतिः
176,56,tadā prabhṛti tatraiva kṣetre muktiprade dvijāḥ āste sa devo devānāṃ sarvakāmaphalapradaḥ,तदा प्रभृति तत्रैव क्षेत्रे मुक्तिप्रदे द्विजाः आस्ते स देवो देवानां सर्वकामफलप्रदः
176,57,ye saṃśrayanti cānantaṃ bhaktyā sarveśvaraṃ prabhum vāṅmanaḥkarmabhir nityaṃ te yānti paramaṃ padam,ये संश्रयन्ति चानन्तं भक्त्या सर्वेश्वरं प्रभुम् वाङ्मनःकर्मभिर् नित्यं ते यान्ति परमं पदम्
176,58,dṛṣṭvānantaṃ sakṛd bhaktyā saṃpūjya praṇipatya ca rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ daśaguṇaṃ labhet,दृष्ट्वानन्तं सकृद् भक्त्या संपूज्य प्रणिपत्य च राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं दशगुणं लभेत्
176,59,sarvakāmasamṛddhena kāmagena suvarcasā vimānenārkavarṇena kiṅkiṇījālamālinā,सर्वकामसमृद्धेन कामगेन सुवर्चसा विमानेनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना
176,60,triḥsaptakulam uddhṛtya divyastrīgaṇasevitaḥ upagīyamāno gandharvair naro viṣṇupuraṃ vrajet,त्रिःसप्तकुलम् उद्धृत्य दिव्यस्त्रीगणसेवितः उपगीयमानो गन्धर्वैर् नरो विष्णुपुरं व्रजेत्
176,61,tatra bhuktvā varān bhogāñ jarāmaraṇavarjitaḥ divyarūpadharaḥ śrīmān yāvad ābhūtasaṃplavam,तत्र भुक्त्वा वरान् भोगाञ् जरामरणवर्जितः दिव्यरूपधरः श्रीमान् यावद् आभूतसंप्लवम्
176,62,puṇyakṣayād ihāyātaś caturvedī dvijottamaḥ vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt,पुण्यक्षयाद् इहायातश् चतुर्वेदी द्विजोत्तमः वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
176,63,evaṃ mayā tv ananto 'sau kīrtito munisattamāḥ kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ tasya varṣaśatair api,एवं मया त्व् अनन्तो ऽसौ कीर्तितो मुनिसत्तमाः कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तस्य वर्षशतैर् अपि
177,1,evaṃ vo 'nantamāhātmyaṃ kṣetraṃ ca puruṣottamam bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ mayā proktaṃ sudurlabham,एवं वो ऽनन्तमाहात्म्यं क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां मया प्रोक्तं सुदुर्लभम्
177,2,yatrāste puṇḍarīkākṣaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ pītāmbaradharaḥ kṛṣṇaḥ kaṃsakeśiniṣūdanaḥ,यत्रास्ते पुण्डरीकाक्षः शङ्खचक्रगदाधरः पीताम्बरधरः कृष्णः कंसकेशिनिषूदनः
177,3,ye tatra kṛṣṇaṃ paśyanti surāsuranamaskṛtam saṃkarṣaṇaṃ subhadrāṃ ca dhanyās te nātra saṃśayaḥ,ये तत्र कृष्णं पश्यन्ति सुरासुरनमस्कृतम् संकर्षणं सुभद्रां च धन्यास् ते नात्र संशयः
177,4,trailokyādhipatiṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam ye dhyāyanti sadā kṛṣṇaṃ muktās te nātra saṃśayaḥ,त्रैलोक्याधिपतिं देवं सर्वकामफलप्रदम् ये ध्यायन्ति सदा कृष्णं मुक्तास् ते नात्र संशयः
177,6,kṛṣṇe ratāḥ kṛṣṇam anusmaranti rātrau ca kṛṣṇaṃ punar utthitā ye te bhinnadehāḥ praviśanti kṛṣṇaṃ havir yathā mantrahutaṃ hutāśam BrP_177.5 tasmāt sadā muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ tasmin kṣetre prayatnena draṣṭavyo mokṣakāṅkṣibhiḥ,कृष्णे रताः कृष्णम् अनुस्मरन्ति रात्रौ च कृष्णं पुनर् उत्थिता ये ते भिन्नदेहाः प्रविशन्ति कृष्णं हविर् यथा मन्त्रहुतं हुताशम् ब्र्प्_१७७.५ तस्मात् सदा मुनिश्रेष्ठाः कृष्णः कमललोचनः तस्मिन् क्षेत्रे प्रयत्नेन द्रष्टव्यो मोक्षकाङ्क्षिभिः
177,7,śayanotthāpane kṛṣṇaṃ ye paśyanti manīṣiṇaḥ halāyudhaṃ subhadrāṃ ca hareḥ sthānaṃ vrajanti te,शयनोत्थापने कृष्णं ये पश्यन्ति मनीषिणः हलायुधं सुभद्रां च हरेः स्थानं व्रजन्ति ते
177,8,sarvakāle 'pi ye bhaktyā paśyanti puruṣottamam rauhiṇeyaṃ subhadrāṃ ca viṣṇulokaṃ vrajanti te,सर्वकाले ऽपि ये भक्त्या पश्यन्ति पुरुषोत्तमम् रौहिणेयं सुभद्रां च विष्णुलोकं व्रजन्ति ते
177,9,āste yaś caturo māsān vārṣikān puruṣottame pṛthivyās tīrthayātrāyāḥ phalaṃ prāpnoti cādhikam,आस्ते यश् चतुरो मासान् वार्षिकान् पुरुषोत्तमे पृथिव्यास् तीर्थयात्रायाः फलं प्राप्नोति चाधिकम्
177,10,ye sarvakālaṃ tatraiva nivasanti manīṣiṇaḥ jitendriyā jitakrodhā labhante tapasaḥ phalam,ये सर्वकालं तत्रैव निवसन्ति मनीषिणः जितेन्द्रिया जितक्रोधा लभन्ते तपसः फलम्
177,11,tapas taptvānyatīrtheṣu varṣāṇām ayutaṃ naraḥ yad āpnoti tad āpnoti māsena puruṣottame,तपस् तप्त्वान्यतीर्थेषु वर्षाणाम् अयुतं नरः यद् आप्नोति तद् आप्नोति मासेन पुरुषोत्तमे
177,12,tapasā brahmacaryeṇa saṅgatyāgena yat phalam tat phalaṃ satataṃ tatra prāpnuvanti manīṣiṇaḥ,तपसा ब्रह्मचर्येण सङ्गत्यागेन यत् फलम् तत् फलं सततं तत्र प्राप्नुवन्ति मनीषिणः
177,13,sarvatīrtheṣu yat puṇyaṃ snānadānena kīrtitam tat phalaṃ satataṃ tatra prāpnuvanti manīṣiṇaḥ,सर्वतीर्थेषु यत् पुण्यं स्नानदानेन कीर्तितम् तत् फलं सततं तत्र प्राप्नुवन्ति मनीषिणः
177,14,samyak tīrthena yat proktaṃ vratena niyamena ca tat phalaṃ labhate tatra pratyahaṃ prayataḥ śuciḥ,सम्यक् तीर्थेन यत् प्रोक्तं व्रतेन नियमेन च तत् फलं लभते तत्र प्रत्यहं प्रयतः शुचिः
177,15,yas tu nānāvidhair yajñair yat phalaṃ labhate naraḥ tat phalaṃ labhate tatra pratyahaṃ saṃyatendriyaḥ,यस् तु नानाविधैर् यज्ञैर् यत् फलं लभते नरः तत् फलं लभते तत्र प्रत्यहं संयतेन्द्रियः
177,16,dehaṃ tyajanti puruṣās tatra ye puruṣottame kalpavṛkṣaṃ samāsādya muktās te nātra saṃśayaḥ,देहं त्यजन्ति पुरुषास् तत्र ये पुरुषोत्तमे कल्पवृक्षं समासाद्य मुक्तास् ते नात्र संशयः
177,17,vaṭasāgarayor madhye ye tyajanti kalevaram te durlabhaṃ paraṃ mokṣaṃ prāpnuvanti na saṃśayaḥ,वटसागरयोर् मध्ये ये त्यजन्ति कलेवरम् ते दुर्लभं परं मोक्षं प्राप्नुवन्ति न संशयः
177,18,anicchann api yas tatra prāṇāṃs tyajati mānavaḥ so 'pi duḥkhavinirmukto muktiṃ prāpnoti durlabhām,अनिच्छन्न् अपि यस् तत्र प्राणांस् त्यजति मानवः सो ऽपि दुःखविनिर्मुक्तो मुक्तिं प्राप्नोति दुर्लभाम्
177,19,kṛmikīṭapataṃgādyās tiryagyonigatāś ca ye tatra dehaṃ parityajya te yānti paramāṃ gatim,कृमिकीटपतंगाद्यास् तिर्यग्योनिगताश् च ये तत्र देहं परित्यज्य ते यान्ति परमां गतिम्
177,20,bhrāntiṃ lokasya paśyadhvam anyatīrthaṃ prati dvijāḥ puruṣākhyena yat prāptam anyatīrthaphalādikam,भ्रान्तिं लोकस्य पश्यध्वम् अन्यतीर्थं प्रति द्विजाः पुरुषाख्येन यत् प्राप्तम् अन्यतीर्थफलादिकम्
177,21,sakṛt paśyati yo martyaḥ śraddhayā puruṣottamam puruṣāṇāṃ sahasreṣu sa bhaved uttamaḥ pumān,सकृत् पश्यति यो मर्त्यः श्रद्धया पुरुषोत्तमम् पुरुषाणां सहस्रेषु स भवेद् उत्तमः पुमान्
177,22,prakṛteḥ sa paro yasmāt puruṣād api cottamaḥ tasmād vede purāṇe ca loke 'smin puruṣottamaḥ,प्रकृतेः स परो यस्मात् पुरुषाद् अपि चोत्तमः तस्माद् वेदे पुराणे च लोके ऽस्मिन् पुरुषोत्तमः
177,23,yo 'sau purāṇe vedānte paramātmety udāhṛtaḥ āste viśvopakārāya tenāsau puruṣottamaḥ,यो ऽसौ पुराणे वेदान्ते परमात्मेत्य् उदाहृतः आस्ते विश्वोपकाराय तेनासौ पुरुषोत्तमः
177,25,pāthe śmaśāne gṛhamaṇḍape vā rathyāpradeśeṣv api yatra kutra icchann anicchann api tatra dehaṃ saṃtyajya mokṣaṃ labhate manuṣyaḥ BrP_177.24 tasmāt sarvaprayatnena tasmin kṣetre dvijottamāḥ dehatyāgo naraiḥ kāryaḥ samyaṅ mokṣābhikāṅkṣibhiḥ,पाथे श्मशाने गृहमण्डपे वा रथ्याप्रदेशेष्व् अपि यत्र कुत्र इच्छन्न् अनिच्छन्न् अपि तत्र देहं संत्यज्य मोक्षं लभते मनुष्यः ब्र्प्_१७७.२४ तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तस्मिन् क्षेत्रे द्विजोत्तमाः देहत्यागो नरैः कार्यः सम्यङ् मोक्षाभिकाङ्क्षिभिः
177,26,puruṣākhyasya māhātmyaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati tyaktvā yatra naro dehaṃ muktiṃ prāpnoti durlabhām,पुरुषाख्यस्य माहात्म्यं न भूतं न भविष्यति त्यक्त्वा यत्र नरो देहं मुक्तिं प्राप्नोति दुर्लभाम्
177,27,guṇānām ekadeśo 'yaṃ mayā kṣetrasya kīrtitaḥ kaḥ samastān guṇān vaktuṃ śakto varṣaśatair api,गुणानाम् एकदेशो ऽयं मया क्षेत्रस्य कीर्तितः कः समस्तान् गुणान् वक्तुं शक्तो वर्षशतैर् अपि
177,28,yadi yūyaṃ muniśreṣṭhā mokṣam icchatha śāśvatam tasmin kṣetravare puṇye nivasadhvam atandritāḥ,यदि यूयं मुनिश्रेष्ठा मोक्षम् इच्छथ शाश्वतम् तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये निवसध्वम् अतन्द्रिताः
177,29,te tasya vacanaṃ śrutvā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ nivāsaṃ cakrire tatra avāpuḥ paramaṃ padam,ते तस्य वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः निवासं चक्रिरे तत्र अवापुः परमं पदम्
177,30,tasmād yūyaṃ prayatnena nivasadhvaṃ dvijottamāḥ puruṣākhye vare kṣetre yadi muktim abhīpsatha,तस्माद् यूयं प्रयत्नेन निवसध्वं द्विजोत्तमाः पुरुषाख्ये वरे क्षेत्रे यदि मुक्तिम् अभीप्सथ
178,1,tasmin kṣetre muniśreṣṭhāḥ sarvasattvasukhāvahe dharmārthakāmamokṣāṇāṃ phalade puruṣottame,तस्मिन् क्षेत्रे मुनिश्रेष्ठाः सर्वसत्त्वसुखावहे धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदे पुरुषोत्तमे
178,2,kaṇḍur nāma mahātejā ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ satyavādī śucir dāntaḥ sarvabhūtahite rataḥ,कण्डुर् नाम महातेजा ऋषिः परमधार्मिकः सत्यवादी शुचिर् दान्तः सर्वभूतहिते रतः
178,3,jitendriyo jitakrodho vedavedāṅgapāragaḥ avāpa paramāṃ siddhim ārādhya puruṣottamam,जितेन्द्रियो जितक्रोधो वेदवेदाङ्गपारगः अवाप परमां सिद्धिम् आराध्य पुरुषोत्तमम्
178,4,anye 'pi tatra saṃsiddhā munayaḥ saṃśitavratāḥ sarvabhūtahitā dāntā jitakrodhā vimatsarāḥ,अन्ये ऽपि तत्र संसिद्धा मुनयः संशितव्रताः सर्वभूतहिता दान्ता जितक्रोधा विमत्सराः
178,5,ko 'sau kaṇḍuḥ kathaṃ tatra jagāma paramāṃ gatim śrotum icchāmahe tasya caritaṃ brūhi sattama,को ऽसौ कण्डुः कथं तत्र जगाम परमां गतिम् श्रोतुम् इच्छामहे तस्य चरितं ब्रूहि सत्तम
178,6,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ kathāṃ tasya manoharām pravakṣyāmi samāsena munes tasya viceṣṭitam,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः कथां तस्य मनोहराम् प्रवक्ष्यामि समासेन मुनेस् तस्य विचेष्टितम्
178,7,pavitre gomatītīre vijane sumanohare kandamūlaphalaiḥ pūrṇe samitpuṣpakuśānvitaiḥ,पवित्रे गोमतीतीरे विजने सुमनोहरे कन्दमूलफलैः पूर्णे समित्पुष्पकुशान्वितैः
178,8,nānādrumalatākīrṇe nānāpuṣpopaśobhite nānāpakṣirute ramye nānāmṛgagaṇānvite,नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते नानापक्षिरुते रम्ये नानामृगगणान्विते
178,9,tatrāśramapadaṃ kaṇḍor babhūva munisattamāḥ sarvartuphalapuṣpāḍhyaṃ kadalīkhaṇḍamaṇḍitam,तत्राश्रमपदं कण्डोर् बभूव मुनिसत्तमाः सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं कदलीखण्डमण्डितम्
178,10,tapas tepe munis tatra sumahat paramādbhutam vratopavāsair niyamaiḥ snānamaunasusaṃyamaiḥ,तपस् तेपे मुनिस् तत्र सुमहत् परमाद्भुतम् व्रतोपवासैर् नियमैः स्नानमौनसुसंयमैः
178,11,grīṣme pañcatapā bhūtvā varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ ārdravāsās tu hemante sa tepe sumahat tapaḥ,ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षासु स्थण्डिलेशयः आर्द्रवासास् तु हेमन्ते स तेपे सुमहत् तपः
178,12,dṛṣṭvā tu tapaso vīryaṃ munes tasya suvismitāḥ babhūvur devagandharvāḥ siddhavidyādharās tathā,दृष्ट्वा तु तपसो वीर्यं मुनेस् तस्य सुविस्मिताः बभूवुर् देवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरास् तथा
178,13,bhūmiṃ tathāntarikṣaṃ ca divaṃ ca munisattamāḥ kaṇḍuḥ saṃtāpayām āsa trailokyaṃ tapaso balāt,भूमिं तथान्तरिक्षं च दिवं च मुनिसत्तमाः कण्डुः संतापयाम् आस त्रैलोक्यं तपसो बलात्
178,14,aho 'sya paramaṃ dhairyam aho 'sya paramaṃ tapaḥ ity abruvaṃs tadā dṛṣṭvā devās taṃ tapasi sthitam,अहो ऽस्य परमं धैर्यम् अहो ऽस्य परमं तपः इत्य् अब्रुवंस् तदा दृष्ट्वा देवास् तं तपसि स्थितम्
178,15,mantrayām āsur avyagrāḥ śakreṇa sahitās tadā bhayāt tasya samudvignās tapovighnam abhīpsavaḥ,मन्त्रयाम् आसुर् अव्यग्राः शक्रेण सहितास् तदा भयात् तस्य समुद्विग्नास् तपोविघ्नम् अभीप्सवः
178,16,jñātvā teṣām abhiprāyaṃ śakras tribhuvaneśvaraḥ pramlocākhyāṃ varārohāṃ rūpayauvanagarvitām,ज्ञात्वा तेषाम् अभिप्रायं शक्रस् त्रिभुवनेश्वरः प्रम्लोचाख्यां वरारोहां रूपयौवनगर्विताम्
178,17,sumadhyāṃ cārujaṅghāṃ tāṃ pīnaśroṇipayodharām sarvalakṣaṇasaṃpannāṃ provāca phalasūdanaḥ,सुमध्यां चारुजङ्घां तां पीनश्रोणिपयोधराम् सर्वलक्षणसंपन्नां प्रोवाच फलसूदनः
178,18,pramloce gaccha śīghraṃ tvaṃ yadāsau tapyate muniḥ vighnārthaṃ tasya tapasaḥ kṣobhayasvāṃśu suprabhe,प्रम्लोचे गच्छ शीघ्रं त्वं यदासौ तप्यते मुनिः विघ्नार्थं तस्य तपसः क्षोभयस्वांशु सुप्रभे
178,19,tava vākyaṃ suraśreṣṭha karomi satataṃ prabho kiṃtu śaṅkā mamaivātra jīvitasya ca saṃśayaḥ,तव वाक्यं सुरश्रेष्ठ करोमि सततं प्रभो किंतु शङ्का ममैवात्र जीवितस्य च संशयः
178,20,bibhemi taṃ munivaraṃ brahmacaryavrate sthitam atyugraṃ dīptatapasaṃ jvalanārkasamaprabham,बिभेमि तं मुनिवरं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितम् अत्युग्रं दीप्ततपसं ज्वलनार्कसमप्रभम्
178,21,jñātvā māṃ sa muniḥ krodhād vighnārthaṃ samupāgatām kaṇḍuḥ paramatejasvī śāpaṃ dāsyati duḥsaham,ज्ञात्वा मां स मुनिः क्रोधाद् विघ्नार्थं समुपागताम् कण्डुः परमतेजस्वी शापं दास्यति दुःसहम्
178,22,urvaśī menakā rambhā ghṛtācī puñjikasthalā viśvācī sahajanyā ca pūrvacittis tilottamā,उर्वशी मेनका रम्भा घृताची पुञ्जिकस्थला विश्वाची सहजन्या च पूर्वचित्तिस् तिलोत्तमा
178,23,alambuṣā miśrakeśī śaśilekhā ca vāmanā anyāś cāpsarasaḥ santi rūpayauvanagarvitāḥ,अलम्बुषा मिश्रकेशी शशिलेखा च वामना अन्याश् चाप्सरसः सन्ति रूपयौवनगर्विताः
178,24,sumadhyāś cāruvadanāḥ pīnonnatapayodharāḥ kāmapradhānakuśalās tās tatra saṃniyojaya,सुमध्याश् चारुवदनाः पीनोन्नतपयोधराः कामप्रधानकुशलास् तास् तत्र संनियोजय
178,25,tasyās tad vacanaṃ śrutvā punaḥ prāha śacīpatiḥ tiṣṭhantu nāma cānyās tās tvaṃ cātra kuśalā śubhe,तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह शचीपतिः तिष्ठन्तु नाम चान्यास् तास् त्वं चात्र कुशला शुभे
178,26,kāmaṃ vasantaṃ vāyuṃ ca sahāyārthe dadāmi te taiḥ sārdhaṃ gaccha suśroṇi yatrāste sa mahāmuniḥ,कामं वसन्तं वायुं च सहायार्थे ददामि ते तैः सार्धं गच्छ सुश्रोणि यत्रास्ते स महामुनिः
178,27,śakrasya vacanaṃ śrutvā tadā sā cārulocanā jagāmākāśamārgeṇa taiḥ sārdhaṃ cāśramaṃ muneḥ,शक्रस्य वचनं श्रुत्वा तदा सा चारुलोचना जगामाकाशमार्गेण तैः सार्धं चाश्रमं मुनेः
178,28,gatvā sā tatra ruciraṃ dadarśa vanam uttamam muniṃ ca dīptatapasam āśramastham akalmaṣam,गत्वा सा तत्र रुचिरं ददर्श वनम् उत्तमम् मुनिं च दीप्ततपसम् आश्रमस्थम् अकल्मषम्
178,29,apaśyat sā vanaṃ ramyaṃ taiḥ sārdhaṃ nandanopamam sarvartuvarapuṣpāḍhyaṃ śākhāmṛgagaṇākulam,अपश्यत् सा वनं रम्यं तैः सार्धं नन्दनोपमम् सर्वर्तुवरपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम्
178,30,puṇyaṃ padmabalopetaṃ sapallavamahābalam śrotraramyān sumadhurāñ śabdān khagamukheritān,पुण्यं पद्मबलोपेतं सपल्लवमहाबलम् श्रोत्ररम्यान् सुमधुराञ् शब्दान् खगमुखेरितान्
178,31,sarvartuphalabhārāḍhyān sarvartukusumojjvalān apaśyat pādapāṃś caiva vihaṃgair anunāditān,सर्वर्तुफलभाराढ्यान् सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान् अपश्यत् पादपांश् चैव विहंगैर् अनुनादितान्
178,32,āmrān āmrātakān bhavyān nārikerān satindukān atha bilvāṃs tathā jīvān dāḍimān bījapūrakān,आम्रान् आम्रातकान् भव्यान् नारिकेरान् सतिन्दुकान् अथ बिल्वांस् तथा जीवान् दाडिमान् बीजपूरकान्
178,33,panasāṃl lakucān nīpāñ śirīṣān sumanoharān pārāvatāṃs tathā kolān arimedāmlavetasān,पनसांल् लकुचान् नीपाञ् शिरीषान् सुमनोहरान् पारावतांस् तथा कोलान् अरिमेदाम्लवेतसान्
178,34,bhallātakān āmalakāñ śataparṇāṃś ca kiṃśukān iṅgudān karavīrāṃś ca harītakīvibhītakān,भल्लातकान् आमलकाञ् शतपर्णांश् च किंशुकान् इङ्गुदान् करवीरांश् च हरीतकीविभीतकान्
178,35,etān anyāṃś ca sā vṛkṣān dadarśa pṛthulocanā tathaivāśokapuṃnāgaketakībakulān atha,एतान् अन्यांश् च सा वृक्षान् ददर्श पृथुलोचना तथैवाशोकपुंनागकेतकीबकुलान् अथ
178,36,pārijātān kovidārān mandārendīvarāṃs tathā pāṭalāḥ puṣpitā ramyā devadārudrumāṃs tathā,पारिजातान् कोविदारान् मन्दारेन्दीवरांस् तथा पाटलाः पुष्पिता रम्या देवदारुद्रुमांस् तथा
178,37,śālāṃs tālāṃs tamālāṃś ca niculāṃl lomakāṃs tathā anyāṃś ca pādapaśreṣṭhān apaśyat phalapuṣpitān,शालांस् तालांस् तमालांश् च निचुलांल् लोमकांस् तथा अन्यांश् च पादपश्रेष्ठान् अपश्यत् फलपुष्पितान्
178,38,cakoraiḥ śatapattraiś ca bhṛṅgarājais tathā śukaiḥ kokilaiḥ kalaviṅkaiś ca hārītair jīvajīvakaiḥ,चकोरैः शतपत्त्रैश् च भृङ्गराजैस् तथा शुकैः कोकिलैः कलविङ्कैश् च हारीतैर् जीवजीवकैः
178,39,priyaputraiś cātakaiś ca tathānyair vividhaiḥ khagaiḥ śrotraramyaṃ sumadhuraṃ kūjadbhiś cāpy adhiṣṭhitam,प्रियपुत्रैश् चातकैश् च तथान्यैर् विविधैः खगैः श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश् चाप्य् अधिष्ठितम्
178,40,sarāṃsi ca manojñāni prasannasalilāni ca kumudaiḥ puṇḍarīkaiś ca tathā nīlotpalaiḥ śubhaiḥ,सरांसि च मनोज्ञानि प्रसन्नसलिलानि च कुमुदैः पुण्डरीकैश् च तथा नीलोत्पलैः शुभैः
178,41,kahlāraiḥ kamalaiś caiva ācitāni samantataḥ kādambaiś cakravākaiś ca tathaiva jalakukkuṭaiḥ,कह्लारैः कमलैश् चैव आचितानि समन्ततः कादम्बैश् चक्रवाकैश् च तथैव जलकुक्कुटैः
178,42,kāraṇḍavair bakair haṃsaiḥ kūrmair madgubhir eva ca etaiś cānyaiś ca kīrṇāni samantāj jalacāribhiḥ,कारण्डवैर् बकैर् हंसैः कूर्मैर् मद्गुभिर् एव च एतैश् चान्यैश् च कीर्णानि समन्ताज् जलचारिभिः
178,43,krameṇaiva tathā sā tu vanaṃ babhrāma taiḥ saha evaṃ dṛṣṭvā vanaṃ ramyaṃ taiḥ sārdhaṃ paramādbhutam,क्रमेणैव तथा सा तु वनं बभ्राम तैः सह एवं दृष्ट्वा वनं रम्यं तैः सार्धं परमाद्भुतम्
178,44,vismayotphullanayanā sā babhūva varāṅganā provāca vāyuṃ kāmaṃ ca vasantaṃ ca dvijottamāḥ,विस्मयोत्फुल्लनयना सा बभूव वराङ्गना प्रोवाच वायुं कामं च वसन्तं च द्विजोत्तमाः
178,45,kurudhvaṃ mama sāhāyyaṃ yūyaṃ sarve pṛthak pṛthak,कुरुध्वं मम साहाय्यं यूयं सर्वे पृथक् पृथक्
178,46,evam uktvā tadā sā tu tathety uktā surair dvijāḥ pratyuvācādya yāsyāmi yatrāsau saṃsthito muniḥ,एवम् उक्त्वा तदा सा तु तथेत्य् उक्ता सुरैर् द्विजाः प्रत्युवाचाद्य यास्यामि यत्रासौ संस्थितो मुनिः
178,47,adya taṃ dehayantāraṃ prayuktendriyavājinam smaraśastragaladraśmiṃ kariṣyāmi kusārathim,अद्य तं देहयन्तारं प्रयुक्तेन्द्रियवाजिनम् स्मरशस्त्रगलद्रश्मिं करिष्यामि कुसारथिम्
178,48,brahmā janārdano vāpi yadi vā nīlalohitaḥ tathāpy adya kariṣyāmi kāmabāṇakṣatāntaram,ब्रह्मा जनार्दनो वापि यदि वा नीललोहितः तथाप्य् अद्य करिष्यामि कामबाणक्षतान्तरम्
178,49,ity uktvā prayayau sātha yatrāsau tiṣṭhate muniḥ munes tapaḥprabhāveṇa praśāntaśvāpadāśramam,इत्य् उक्त्वा प्रययौ साथ यत्रासौ तिष्ठते मुनिः मुनेस् तपःप्रभावेण प्रशान्तश्वापदाश्रमम्
178,50,sā puṃskokilamādhurye nadītīre vyavasthitā stokamātraṃ sthitā tasmād agāyata varāpsarāḥ,सा पुंस्कोकिलमाधुर्ये नदीतीरे व्यवस्थिता स्तोकमात्रं स्थिता तस्माद् अगायत वराप्सराः
178,51,tato vasantaḥ sahasā balaṃ samakarot tadā kokilārāvamadhuram akālikamanoharam,ततो वसन्तः सहसा बलं समकरोत् तदा कोकिलारावमधुरम् अकालिकमनोहरम्
178,52,vavau gandhavahaś caiva malayādriniketanaḥ puṣpān uccāvacān medhyān pātayaṃś ca śanaiḥ śanaiḥ,ववौ गन्धवहश् चैव मलयाद्रिनिकेतनः पुष्पान् उच्चावचान् मेध्यान् पातयंश् च शनैः शनैः
178,53,puṣpabāṇadharaś caiva gatvā tasya samīpataḥ muneś ca kṣobhayām āsa kāmas tasyāpi mānasam,पुष्पबाणधरश् चैव गत्वा तस्य समीपतः मुनेश् च क्षोभयाम् आस कामस् तस्यापि मानसम्
178,54,tato gītadhvaniṃ śrutvā munir vismitamānasaḥ jagāma yatra sā subhrūḥ kāmabāṇaprapīḍitaḥ,ततो गीतध्वनिं श्रुत्वा मुनिर् विस्मितमानसः जगाम यत्र सा सुभ्रूः कामबाणप्रपीडितः
178,55,dṛṣṭvā tām āha saṃdṛṣṭo vismayotphullalocanaḥ bhraṣṭottarīyo vikalaḥ pulakāñcitavigrahaḥ,दृष्ट्वा ताम् आह संदृष्टो विस्मयोत्फुल्ललोचनः भ्रष्टोत्तरीयो विकलः पुलकाञ्चितविग्रहः
178,56,kāsi kasyāsi suśroṇi subhage cāruhāsini mano harasi me subhru brūhi satyaṃ sumadhyame,कासि कस्यासि सुश्रोणि सुभगे चारुहासिनि मनो हरसि मे सुभ्रु ब्रूहि सत्यं सुमध्यमे
178,57,tava karmakarā cāhaṃ puṣpārtham aham āgatā ādeśaṃ dehi me kṣipraṃ kiṃ karomi tavājñayā,तव कर्मकरा चाहं पुष्पार्थम् अहम् आगता आदेशं देहि मे क्षिप्रं किं करोमि तवाज्ञया
178,58,śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyās tyaktvā dhairyaṃ vimohitaḥ ādāya haste tāṃ bālāṃ praviveśa svam āśramam,श्रुत्वैवं वचनं तस्यास् त्यक्त्वा धैर्यं विमोहितः आदाय हस्ते तां बालां प्रविवेश स्वम् आश्रमम्
178,59,tataḥ kāmaś ca vāyuś ca vasantaś ca dvijottamāḥ jagmur yathāgataṃ sarve kṛtakṛtyās triviṣṭapam,ततः कामश् च वायुश् च वसन्तश् च द्विजोत्तमाः जग्मुर् यथागतं सर्वे कृतकृत्यास् त्रिविष्टपम्
178,60,śaśaṃsuś ca hariṃ gatvā tasyās tasya ca ceṣṭitam śrutvā śakras tadā devāḥ prītāḥ sumanaso 'bhavan,शशंसुश् च हरिं गत्वा तस्यास् तस्य च चेष्टितम् श्रुत्वा शक्रस् तदा देवाः प्रीताः सुमनसो ऽभवन्
178,61,sa ca kaṇḍus tayā sārdhaṃ praviśann eva cāśramam ātmanaḥ paramaṃ rūpaṃ cakāra madanākṛti,स च कण्डुस् तया सार्धं प्रविशन्न् एव चाश्रमम् आत्मनः परमं रूपं चकार मदनाकृति
178,62,rūpayauvanasaṃpannam atīva sumanoharam divyālaṃkārasaṃyuktaṃ ṣoḍaśavatsarākṛti,रूपयौवनसंपन्नम् अतीव सुमनोहरम् दिव्यालंकारसंयुक्तं षोडशवत्सराकृति
178,63,divyavastradharaṃ kāntaṃ divyasraggandhabhūṣitam sarvopabhogasaṃpannaṃ sahasā tapaso balāt,दिव्यवस्त्रधरं कान्तं दिव्यस्रग्गन्धभूषितम् सर्वोपभोगसंपन्नं सहसा तपसो बलात्
178,64,dṛṣṭvā sā tasya tad vīryaṃ paraṃ vismayam āgatā aho 'sya tapaso vīryam ity uktvā muditābhavat,दृष्ट्वा सा तस्य तद् वीर्यं परं विस्मयम् आगता अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्य् उक्त्वा मुदिताभवत्
178,65,snānaṃ saṃdhyāṃ japaṃ homaṃ svādhyāyaṃ devatārcanam vratopavāsaniyamaṃ dhyānaṃ ca munisattamāḥ,स्नानं संध्यां जपं होमं स्वाध्यायं देवतार्चनम् व्रतोपवासनियमं ध्यानं च मुनिसत्तमाः
178,66,tyaktvā sa reme muditas tayā sārdham aharniśam manmathāviṣṭahṛdayo na bubodha tapaḥkṣayam,त्यक्त्वा स रेमे मुदितस् तया सार्धम् अहर्निशम् मन्मथाविष्टहृदयो न बुबोध तपःक्षयम्
178,67,saṃdhyārātridivāpakṣamāsartvayanahāyanam na bubodha gataṃ kālaṃ viṣayāsaktamānasaḥ,संध्यारात्रिदिवापक्षमासर्त्वयनहायनम् न बुबोध गतं कालं विषयासक्तमानसः
178,68,sā ca taṃ kāmajair bhāvair vidagdhā rahasi dvijāḥ varayām āsa suśroṇiḥ pralāpakuśalā tadā,सा च तं कामजैर् भावैर् विदग्धा रहसि द्विजाः वरयाम् आस सुश्रोणिः प्रलापकुशला तदा
178,69,evaṃ kaṇḍus tayā sārdhaṃ varṣāṇām adhikaṃ śatam atiṣṭhan mandaradroṇyāṃ grāmyadharmarato muniḥ,एवं कण्डुस् तया सार्धं वर्षाणाम् अधिकं शतम् अतिष्ठन् मन्दरद्रोण्यां ग्राम्यधर्मरतो मुनिः
178,70,sā taṃ prāha mahābhāgaṃ gantum icchāmy ahaṃ divam prasādasumukho brahmann anujñātuṃ tvam arhasi,सा तं प्राह महाभागं गन्तुम् इच्छाम्य् अहं दिवम् प्रसादसुमुखो ब्रह्मन्न् अनुज्ञातुं त्वम् अर्हसि
178,71,tayaivam uktaḥ sa munis tasyām āsaktamānasaḥ dināni katicid bhadre sthīyatām ity abhāṣata,तयैवम् उक्तः स मुनिस् तस्याम् आसक्तमानसः दिनानि कतिचिद् भद्रे स्थीयताम् इत्य् अभाषत
178,72,evam uktā tatas tena sāgraṃ varṣaśataṃ punaḥ bubhuje viṣayāṃs tanvī tena sārdhaṃ mahātmanā,एवम् उक्ता ततस् तेन साग्रं वर्षशतं पुनः बुभुजे विषयांस् तन्वी तेन सार्धं महात्मना
178,73,anujñāṃ dehi bhagavan vrajāmi tridaśālayam uktas tayeti sa punaḥ sthīyatām ity abhāṣata,अनुज्ञां देहि भगवन् व्रजामि त्रिदशालयम् उक्तस् तयेति स पुनः स्थीयताम् इत्य् अभाषत
178,74,punar gate varṣaśate sādhike sā śubhānanā yāmy ahaṃ tridivaṃ brahman praṇayasmitaśobhanam,पुनर् गते वर्षशते साधिके सा शुभानना याम्य् अहं त्रिदिवं ब्रह्मन् प्रणयस्मितशोभनम्
178,75,uktas tayaivaṃ sa muniḥ punar āhāyatekṣaṇām ihāsyatāṃ mayā subhru ciraṃ kālaṃ gamiṣyasi,उक्तस् तयैवं स मुनिः पुनर् आहायतेक्षणाम् इहास्यतां मया सुभ्रु चिरं कालं गमिष्यसि
178,76,tacchāpabhītā suśroṇī saha tenarṣiṇā punaḥ śatadvayaṃ kiṃcid ūnaṃ varṣāṇāṃ samatiṣṭhata,तच्छापभीता सुश्रोणी सह तेनर्षिणा पुनः शतद्वयं किंचिद् ऊनं वर्षाणां समतिष्ठत
178,77,gamanāya mahābhāgo devarājaniveśanam proktaḥ proktas tayā tanvyā sthīyatām ity abhāṣata,गमनाय महाभागो देवराजनिवेशनम् प्रोक्तः प्रोक्तस् तया तन्व्या स्थीयताम् इत्य् अभाषत
178,78,tasya śāpabhayād bhīrur dākṣiṇyena ca dakṣiṇā proktā praṇayabhaṅgārtivedinī na jahau munim,तस्य शापभयाद् भीरुर् दाक्षिण्येन च दक्षिणा प्रोक्ता प्रणयभङ्गार्तिवेदिनी न जहौ मुनिम्
178,79,tayā ca ramatas tasya paramarṣer aharniśam navaṃ navam abhūt prema manmathāsaktacetasaḥ,तया च रमतस् तस्य परमर्षेर् अहर्निशम् नवं नवम् अभूत् प्रेम मन्मथासक्तचेतसः
178,80,ekadā tu tvarāyukto niścakrāmoṭajān muniḥ niṣkrāmantaṃ ca kutreti gamyate prāha sā śubhā,एकदा तु त्वरायुक्तो निश्चक्रामोटजान् मुनिः निष्क्रामन्तं च कुत्रेति गम्यते प्राह सा शुभा
178,81,ity uktaḥ sa tayā prāha parivṛttam ahaḥ śubhe saṃdhyopāstiṃ kariṣyāmi kriyālopo 'nyathā bhavet,इत्य् उक्तः स तया प्राह परिवृत्तम् अहः शुभे संध्योपास्तिं करिष्यामि क्रियालोपो ऽन्यथा भवेत्
178,82,tataḥ prahasya muditā sā taṃ prāha mahāmunim kim adya sarvadharmajña parivṛttam ahas tava gatam etan na kurute vismayaṃ kasya kathyate,ततः प्रहस्य मुदिता सा तं प्राह महामुनिम् किम् अद्य सर्वधर्मज्ञ परिवृत्तम् अहस् तव गतम् एतन् न कुरुते विस्मयं कस्य कथ्यते
178,83,prātas tvam āgatā bhadre nadītīram idaṃ śubham mayā dṛṣṭāsi suśroṇi praviṣṭā ca mamāśramam,प्रातस् त्वम् आगता भद्रे नदीतीरम् इदं शुभम् मया दृष्टासि सुश्रोणि प्रविष्टा च ममाश्रमम्
178,84,iyaṃ ca vartate saṃdhyā pariṇāmam aho gatam avahāsaḥ kimartho 'yaṃ sadbhāvaḥ kathyatāṃ mama,इयं च वर्तते संध्या परिणामम् अहो गतम् अवहासः किमर्थो ऽयं सद्भावः कथ्यतां मम
178,85,pratyūṣasy āgatā brahman satyam etan na me mṛṣā kiṃtv adya tasya kālasya gatāny abdaśatāni te,प्रत्यूषस्य् आगता ब्रह्मन् सत्यम् एतन् न मे मृषा किंत्व् अद्य तस्य कालस्य गतान्य् अब्दशतानि ते
178,86,tataḥ sasādhvaso vipras tāṃ papracchāyatekṣaṇām kathyatāṃ bhīru kaḥ kālas tvayā me ramataḥ sadā,ततः ससाध्वसो विप्रस् तां पप्रच्छायतेक्षणाम् कथ्यतां भीरु कः कालस् त्वया मे रमतः सदा
178,87,saptottarāṇy atītāni navavarṣaśatāni ca māsāś ca ṣaṭ tathaivānyat samatītaṃ dinatrayam,सप्तोत्तराण्य् अतीतानि नववर्षशतानि च मासाश् च षट् तथैवान्यत् समतीतं दिनत्रयम्
178,88,satyaṃ bhīru vadasy etat parihāso 'thavā śubhe dinam ekam ahaṃ manye tvayā sārdham ihoṣitam,सत्यं भीरु वदस्य् एतत् परिहासो ऽथवा शुभे दिनम् एकम् अहं मन्ये त्वया सार्धम् इहोषितम्
178,89,vadiṣyāmy anṛtaṃ brahman katham atra tavāntike viśeṣād adya bhavatā pṛṣṭā mārgānugāminā,वदिष्याम्य् अनृतं ब्रह्मन् कथम् अत्र तवान्तिके विशेषाद् अद्य भवता पृष्टा मार्गानुगामिना
178,90,niśamya tad vacas tasyāḥ sa munir dvijasattamāḥ dhig dhiṅ mām ity anācāraṃ vinindyātmānam ātmanā,निशम्य तद् वचस् तस्याः स मुनिर् द्विजसत्तमाः धिग् धिङ् माम् इत्य् अनाचारं विनिन्द्यात्मानम् आत्मना
178,91,tapāṃsi mama naṣṭāni hataṃ brahmavidāṃ dhanam hṛto vivekaḥ kenāpi yoṣin mohāya nirmitā,तपांसि मम नष्टानि हतं ब्रह्मविदां धनम् हृतो विवेकः केनापि योषिन् मोहाय निर्मिता
178,92,ūrmiṣaṭkātigaṃ brahma jñeyam ātmajayena me gatir eṣā kṛtā yena dhik taṃ kāmamahāgraham,ऊर्मिषट्कातिगं ब्रह्म ज्ञेयम् आत्मजयेन मे गतिर् एषा कृता येन धिक् तं काममहाग्रहम्
178,93,vratāni sarvavedāś ca kāraṇāny akhilāni ca narakagrāmamārgeṇa kāmenādya hatāni me,व्रतानि सर्ववेदाश् च कारणान्य् अखिलानि च नरकग्राममार्गेण कामेनाद्य हतानि मे
178,95,vinindyetthaṃ sa dharmajñaḥ svayam ātmānam ātmanā brp_178.94a tām apsarasam āsīnām idaṃ vacanam abravīt brp_178.94b gaccha pāpe yathākāmaṃ yat kāryaṃ tat tvayā kṛtam brp_178.94c devarājasya yat kṣobhaṃ kurvantyā bhāvaceṣṭitaiḥ brp_178.94d na tvāṃ karomy ahaṃ bhasma krodhatīvreṇa vahninā satāṃ sāptapadaṃ maitryam uṣito 'haṃ tvayā saha,विनिन्द्येत्थं स धर्मज्ञः स्वयम् आत्मानम् आत्मना ब्र्प्_१७८.९४अ ताम् अप्सरसम् आसीनाम् इदं वचनम् अब्रवीत् ब्र्प्_१७८.९४ब् गच्छ पापे यथाकामं यत् कार्यं तत् त्वया कृतम् ब्र्प्_१७८.९४च् देवराजस्य यत् क्षोभं कुर्वन्त्या भावचेष्टितैः ब्र्प्_१७८.९४द् न त्वां करोम्य् अहं भस्म क्रोधतीव्रेण वह्निना सतां साप्तपदं मैत्र्यम् उषितो ऽहं त्वया सह
178,96,athavā tava doṣaḥ kaḥ kiṃ vā kuryām ahaṃ tava mamaiva doṣo nitarāṃ yenāham ajitendriyaḥ,अथवा तव दोषः कः किं वा कुर्याम् अहं तव ममैव दोषो नितरां येनाहम् अजितेन्द्रियः
178,97,yathā śakrapriyārthinyā kṛto mattapaso vyayaḥ tvayā dṛṣṭimahāmohamanunāhaṃ jugupsitaḥ,यथा शक्रप्रियार्थिन्या कृतो मत्तपसो व्ययः त्वया दृष्टिमहामोहमनुनाहं जुगुप्सितः
178,98,yāvad itthaṃ sa viprarṣis tāṃ bravīti sumadhyamām tāvat skhalatsvedajalā sā babhūvātivepathuḥ,यावद् इत्थं स विप्रर्षिस् तां ब्रवीति सुमध्यमाम् तावत् स्खलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः
178,99,pravepamānāṃ sa ca tāṃ svinnagātralatāṃ satīm gaccha gaccheti sakrodham uvāca munisattamaḥ,प्रवेपमानां स च तां स्विन्नगात्रलतां सतीम् गच्छ गच्छेति सक्रोधम् उवाच मुनिसत्तमः
178,100,sā tu nirbhartsitā tena viniṣkramya tadāśramāt ākāśagāminī svedaṃ mamārja tarupallavaiḥ,सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज तरुपल्लवैः
178,101,vṛkṣād vṛkṣaṃ yayau bālā udagrāruṇapallavaiḥ nirmamārja ca gātrāṇi galatsvedajalāni vai,वृक्षाद् वृक्षं ययौ बाला उदग्रारुणपल्लवैः निर्ममार्ज च गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै
178,102,ṛṣiṇā yas tadā garbhas tasyā dehe samāhitaḥ nirjagāma saromāñcasvedarūpī tadaṅgataḥ,ऋषिणा यस् तदा गर्भस् तस्या देहे समाहितः निर्जगाम सरोमाञ्चस्वेदरूपी तदङ्गतः
178,103,taṃ vṛkṣā jagṛhur garbham ekaṃ cakre ca mārutaḥ somenāpyāyito gobhiḥ sa tadā vavṛddhe śanaiḥ,तं वृक्षा जगृहुर् गर्भम् एकं चक्रे च मारुतः सोमेनाप्यायितो गोभिः स तदा ववृद्धे शनैः
178,104,māriṣā nāma kanyābhūd vṛkṣāṇāṃ cārulocanā prācetasānāṃ sā bhāryā dakṣasya jananī dvijāḥ,मारिषा नाम कन्याभूद् वृक्षाणां चारुलोचना प्राचेतसानां सा भार्या दक्षस्य जननी द्विजाः
178,105,sa cāpi bhagavān kaṇḍuḥ kṣīṇe tapasi sattamaḥ puruṣottamākhyaṃ bho viprā viṣṇor āyatanaṃ yayau,स चापि भगवान् कण्डुः क्षीणे तपसि सत्तमः पुरुषोत्तमाख्यं भो विप्रा विष्णोर् आयतनं ययौ
178,106,dadarśa paramaṃ kṣetraṃ muktidaṃ bhuvi durlabham dakṣiṇasyodadhes tīre sarvakāmaphalapradam,ददर्श परमं क्षेत्रं मुक्तिदं भुवि दुर्लभम् दक्षिणस्योदधेस् तीरे सर्वकामफलप्रदम्
178,107,suramyaṃ vālukākīrṇaṃ ketakīvanaśobhitam nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpakṣirutaṃ śivam,सुरम्यं वालुकाकीर्णं केतकीवनशोभितम् नानाद्रुमलताकीर्णं नानापक्षिरुतं शिवम्
178,108,sarvatra sukhasaṃcāraṃ sarvartukusumānvitam sarvasaukhyapradaṃ nṝṇāṃ dhanyaṃ sarvaguṇākaram,सर्वत्र सुखसंचारं सर्वर्तुकुसुमान्वितम् सर्वसौख्यप्रदं नॄणां धन्यं सर्वगुणाकरम्
178,109,bhṛgvādyaiḥ sevitaṃ pūrvaṃ munisiddhavarais tathā gandharvaiḥ kiṃnarair yakṣais tathānyair mokṣakāṅkṣibhiḥ,भृग्वाद्यैः सेवितं पूर्वं मुनिसिद्धवरैस् तथा गन्धर्वैः किंनरैर् यक्षैस् तथान्यैर् मोक्षकाङ्क्षिभिः
178,110,dadarśa ca hariṃ tatra devaiḥ sarvair alaṃkṛtam brāhmaṇādyais tathā varṇair āśramasthair niṣevitam,ददर्श च हरिं तत्र देवैः सर्वैर् अलंकृतम् ब्राह्मणाद्यैस् तथा वर्णैर् आश्रमस्थैर् निषेवितम्
178,111,dṛṣṭvaiva sa tadā kṣetraṃ devaṃ ca puruṣottamam kṛtakṛtyam ivātmānaṃ mene sa munisattamaḥ,दृष्ट्वैव स तदा क्षेत्रं देवं च पुरुषोत्तमम् कृतकृत्यम् इवात्मानं मेने स मुनिसत्तमः
178,112,tatraikāgramanā bhūtvā cakārārādhanaṃ hareḥ brahmapāramayaṃ kurvañ japam ekāgramānasaḥ ūrdhvabāhur mahāyogī sthitvāsau munisattamaḥ,तत्रैकाग्रमना भूत्वा चकाराराधनं हरेः ब्रह्मपारमयं कुर्वञ् जपम् एकाग्रमानसः ऊर्ध्वबाहुर् महायोगी स्थित्वासौ मुनिसत्तमः
178,113,brahmapāraṃ mune śrotum icchāmaḥ paramaṃ śubham japatā kaṇḍunā devo yenārādhyata keśavaḥ,ब्रह्मपारं मुने श्रोतुम् इच्छामः परमं शुभम् जपता कण्डुना देवो येनाराध्यत केशवः
178,117,pāraṃ paraṃ viṣṇur apārapāraḥ paraḥ parebhyaḥ paramātmarūpaḥ sa brahmapāraḥ parapārabhūtaḥ paraḥ parāṇām api pārapāraḥ BrP_178.114 sa kāraṇaṃ kāraṇasaṃśrito 'pi tasyāpi hetuḥ parahetuhetuḥ kāryo 'pi caiṣa saha karmakartṛ rūpair anekair avatīha sarvam BrP_178.115 brahma prabhur brahma sa sarvabhūto brahma prajānāṃ patir acyuto 'sau brahmāvyayaṃ nityam ajaṃ sa viṣṇur apakṣayādyair akhilair asaṅgaḥ BrP_178.116 brahmākṣaram ajaṃ nityaṃ yathāsau puruṣottamaḥ tathā rāgādayo doṣāḥ prayāntu praśamaṃ mama,पारं परं विष्णुर् अपारपारः परः परेभ्यः परमात्मरूपः स ब्रह्मपारः परपारभूतः परः पराणाम् अपि पारपारः ब्र्प्_१७८.११४ स कारणं कारणसंश्रितो ऽपि तस्यापि हेतुः परहेतुहेतुः कार्यो ऽपि चैष सह कर्मकर्तृ रूपैर् अनेकैर् अवतीह सर्वम् ब्र्प्_१७८.११५ ब्रह्म प्रभुर् ब्रह्म स सर्वभूतो ब्रह्म प्रजानां पतिर् अच्युतो ऽसौ ब्रह्माव्ययं नित्यम् अजं स विष्णुर् अपक्षयाद्यैर् अखिलैर् असङ्गः ब्र्प्_१७८.११६ ब्रह्माक्षरम् अजं नित्यं यथासौ पुरुषोत्तमः तथा रागादयो दोषाः प्रयान्तु प्रशमं मम
178,118,śrutvā tasya muner jāpyaṃ brahmapāraṃ dvijottamāḥ bhaktiṃ ca paramāṃ jñātvā sudṛḍhāṃ puruṣottamaḥ,श्रुत्वा तस्य मुनेर् जाप्यं ब्रह्मपारं द्विजोत्तमाः भक्तिं च परमां ज्ञात्वा सुदृढां पुरुषोत्तमः
178,119,prītyā sa parayā devas tadāsau bhaktavatsalaḥ gatvā tasya samīpaṃ tu provāca madhusūdanaḥ,प्रीत्या स परया देवस् तदासौ भक्तवत्सलः गत्वा तस्य समीपं तु प्रोवाच मधुसूदनः
178,120,meghagambhīrayā vācā diśaḥ saṃnādayann iva āruhya garuḍaṃ viprā vinatākulanandanam,मेघगम्भीरया वाचा दिशः संनादयन्न् इव आरुह्य गरुडं विप्रा विनताकुलनन्दनम्
178,121,mune brūhi paraṃ kāryaṃ yat te manasi vartate varado 'ham anuprāpto varaṃ varaya suvrata,मुने ब्रूहि परं कार्यं यत् ते मनसि वर्तते वरदो ऽहम् अनुप्राप्तो वरं वरय सुव्रत
178,122,śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya devadevasya cakriṇaḥ cakṣur unmīlya sahasā dadarśa purato harim,श्रुत्वैवं वचनं तस्य देवदेवस्य चक्रिणः चक्षुर् उन्मील्य सहसा ददर्श पुरतो हरिम्
178,123,atasīpuṣpasaṃkāśaṃ padmapattrāyatekṣaṇam śaṅkhacakragadāpāṇiṃ mukuṭāṅgadadhāriṇam,अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् शङ्खचक्रगदापाणिं मुकुटाङ्गदधारिणम्
178,124,caturbāhum udārāṅgaṃ pītavastradharaṃ śubham śrīvatsalakṣmasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam,चतुर्बाहुम् उदाराङ्गं पीतवस्त्रधरं शुभम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तं वनमालाविभूषितम्
178,125,sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvaratnavibhūṣitam divyacandanaliptāṅgaṃ divyamālyavibhūṣitam,सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वरत्नविभूषितम् दिव्यचन्दनलिप्ताङ्गं दिव्यमाल्यविभूषितम्
178,126,tataḥ sa vismayāviṣṭo romāñcitatanūruhaḥ daṇḍavat praṇipatyorvyāṃ praṇāmam akarot tadā,ततः स विस्मयाविष्टो रोमाञ्चिततनूरुहः दण्डवत् प्रणिपत्योर्व्यां प्रणामम् अकरोत् तदा
178,127,adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ tapaḥ ity uktvā muniśārdūlās taṃ stotum upacakrame,अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः इत्य् उक्त्वा मुनिशार्दूलास् तं स्तोतुम् उपचक्रमे
178,128,nārāyaṇa hare kṛṣṇa śrīvatsāṅka jagatpate jagadbīja jagaddhāma jagatsākṣin namo 'stu te,नारायण हरे कृष्ण श्रीवत्साङ्क जगत्पते जगद्बीज जगद्धाम जगत्साक्षिन् नमो ऽस्तु ते
178,129,avyakta jiṣṇo prabhava pradhānapuruṣottama puṇḍarīkākṣa govinda lokanātha namo 'stu te,अव्यक्त जिष्णो प्रभव प्रधानपुरुषोत्तम पुण्डरीकाक्ष गोविन्द लोकनाथ नमो ऽस्तु ते
178,130,hiraṇyagarbha śrīnātha padmanātha sanātana bhūgarbha dhruva īśāna hṛṣīkeśa namo 'stu te,हिरण्यगर्भ श्रीनाथ पद्मनाथ सनातन भूगर्भ ध्रुव ईशान हृषीकेश नमो ऽस्तु ते
178,131,anādyantāmṛtājeya jaya tvaṃ jayatāṃ vara ajitākhaṇḍa śrīkṛṣṇa śrīnivāsa namo 'stu te,अनाद्यन्तामृताजेय जय त्वं जयतां वर अजिताखण्ड श्रीकृष्ण श्रीनिवास नमो ऽस्तु ते
178,132,parjanyadharmakartā ca duṣpāra duradhiṣṭhita duḥkhārtināśana hare jalaśāyin namo 'stu te,पर्जन्यधर्मकर्ता च दुष्पार दुरधिष्ठित दुःखार्तिनाशन हरे जलशायिन् नमो ऽस्तु ते
178,133,bhūtapāvyakta bhūteśa bhūtatattvair anākula bhūtādhivāsa bhūtātman bhūtagarbha namo 'stu te,भूतपाव्यक्त भूतेश भूततत्त्वैर् अनाकुल भूताधिवास भूतात्मन् भूतगर्भ नमो ऽस्तु ते
178,134,yajñayajvan yajñadhara yajñadhātābhayaprada yajñagarbha hiraṇyāṅga pṛśnigarbha namo 'stu te,यज्ञयज्वन् यज्ञधर यज्ञधाताभयप्रद यज्ञगर्भ हिरण्याङ्ग पृश्निगर्भ नमो ऽस्तु ते
178,135,kṣetrajñaḥ kṣetrabhṛt kṣetrī kṣetrahā kṣetrakṛd vaśī kṣetrātman kṣetrarahita kṣetrasraṣṭre namo 'stu te,क्षेत्रज्ञः क्षेत्रभृत् क्षेत्री क्षेत्रहा क्षेत्रकृद् वशी क्षेत्रात्मन् क्षेत्ररहित क्षेत्रस्रष्ट्रे नमो ऽस्तु ते
178,136,guṇālaya guṇāvāsa guṇāśraya guṇāvaha guṇabhoktṛ guṇārāma guṇatyāgin namo 'stu te,गुणालय गुणावास गुणाश्रय गुणावह गुणभोक्तृ गुणाराम गुणत्यागिन् नमो ऽस्तु ते
178,137,tvaṃ viṣṇus tvaṃ hariś cakrī tvaṃ jiṣṇus tvaṃ janārdanaḥ tvaṃ bhūtas tvaṃ vaṣaṭkāras tvaṃ bhavyas tvaṃ bhavatprabhuḥ,त्वं विष्णुस् त्वं हरिश् चक्री त्वं जिष्णुस् त्वं जनार्दनः त्वं भूतस् त्वं वषट्कारस् त्वं भव्यस् त्वं भवत्प्रभुः
178,138,tvaṃ bhūtakṛt tvam avyaktas tvaṃ bhavo bhūtabhṛd bhavān tvaṃ bhūtabhāvano devas tvām āhur ajam īśvaram,त्वं भूतकृत् त्वम् अव्यक्तस् त्वं भवो भूतभृद् भवान् त्वं भूतभावनो देवस् त्वाम् आहुर् अजम् ईश्वरम्
178,139,tvam anantaḥ kṛtajñas tvaṃ prakṛtis tvaṃ vṛṣākapiḥ tvaṃ rudras tvaṃ durādharṣas tvam amoghas tvam īśvaraḥ,त्वम् अनन्तः कृतज्ञस् त्वं प्रकृतिस् त्वं वृषाकपिः त्वं रुद्रस् त्वं दुराधर्षस् त्वम् अमोघस् त्वम् ईश्वरः
178,140,tvaṃ viśvakarmā jiṣṇus tvaṃ tvaṃ śaṃbhus tvaṃ vṛṣākṛtiḥ tvaṃ śaṃkaras tvam uśanā tvaṃ satyaṃ tvaṃ tapo janaḥ,त्वं विश्वकर्मा जिष्णुस् त्वं त्वं शंभुस् त्वं वृषाकृतिः त्वं शंकरस् त्वम् उशना त्वं सत्यं त्वं तपो जनः
178,141,tvaṃ viśvajetā tvaṃ śarma tvaṃ śaraṇyas tvam akṣaram tvaṃ śaṃbhus tvaṃ svayaṃbhūś ca tvaṃ jyeṣṭhas tvaṃ parāyaṇaḥ,त्वं विश्वजेता त्वं शर्म त्वं शरण्यस् त्वम् अक्षरम् त्वं शंभुस् त्वं स्वयंभूश् च त्वं ज्येष्ठस् त्वं परायणः
178,142,tvam ādityas tvam oṃkāras tvaṃ prāṇas tvaṃ tamisrahā tvaṃ parjanyas tvaṃ prathitas tvaṃ vedhās tvaṃ sureśvaraḥ,त्वम् आदित्यस् त्वम् ओंकारस् त्वं प्राणस् त्वं तमिस्रहा त्वं पर्जन्यस् त्वं प्रथितस् त्वं वेधास् त्वं सुरेश्वरः
178,143,tvam ṛg yajuḥ sāma caiva tvam ātmā saṃmato bhavān tvam agnis tvaṃ ca pavanas tvam āpo vasudhā bhavān,त्वम् ऋग् यजुः साम चैव त्वम् आत्मा संमतो भवान् त्वम् अग्निस् त्वं च पवनस् त्वम् आपो वसुधा भवान्
178,144,tvaṃ sraṣṭā tvaṃ tathā bhoktā hotā tvaṃ ca haviḥ kratuḥ tvaṃ prabhus tvaṃ vibhuḥ śreṣṭhas tvaṃ lokapatir acyutaḥ,त्वं स्रष्टा त्वं तथा भोक्ता होता त्वं च हविः क्रतुः त्वं प्रभुस् त्वं विभुः श्रेष्ठस् त्वं लोकपतिर् अच्युतः
178,145,tvaṃ sarvadarśanaḥ śrīmāṃs tvaṃ sarvadamano 'rihā tvam ahas tvaṃ tathā rātris tvām āhur vatsaraṃ budhāḥ,त्वं सर्वदर्शनः श्रीमांस् त्वं सर्वदमनो ऽरिहा त्वम् अहस् त्वं तथा रात्रिस् त्वाम् आहुर् वत्सरं बुधाः
178,146,tvaṃ kālas tvaṃ kalā kāṣṭhā tvaṃ muhūrtaḥ kṣaṇā lavāḥ tvaṃ bālas tvaṃ tathā vṛddhas tvaṃ pumān strī napuṃsakaḥ,त्वं कालस् त्वं कला काष्ठा त्वं मुहूर्तः क्षणा लवाः त्वं बालस् त्वं तथा वृद्धस् त्वं पुमान् स्त्री नपुंसकः
178,147,tvaṃ viśvayonis tvaṃ cakṣus tvaṃ sthāṇus tvaṃ śuciśravāḥ tvaṃ śāśvatas tvam ajitas tvam upendras tvam uttamaḥ,त्वं विश्वयोनिस् त्वं चक्षुस् त्वं स्थाणुस् त्वं शुचिश्रवाः त्वं शाश्वतस् त्वम् अजितस् त्वम् उपेन्द्रस् त्वम् उत्तमः
178,148,tvaṃ sarvaviśvasukhadas tvaṃ vedāṅgaṃ tvam avyayaḥ tvaṃ vedavedas tvaṃ dhātā vidhātā tvaṃ samāhitaḥ,त्वं सर्वविश्वसुखदस् त्वं वेदाङ्गं त्वम् अव्ययः त्वं वेदवेदस् त्वं धाता विधाता त्वं समाहितः
178,149,tvaṃ jalanidhir āmūlaṃ tvaṃ dhātā tvaṃ punar vasuḥ tvaṃ vaidyas tvaṃ dhṛtātmā ca tvam atīndriyagocaraḥ,त्वं जलनिधिर् आमूलं त्वं धाता त्वं पुनर् वसुः त्वं वैद्यस् त्वं धृतात्मा च त्वम् अतीन्द्रियगोचरः
178,150,tvam agraṇīr grāmaṇīs tvaṃ tvaṃ suparṇas tvam ādimān tvaṃ saṃgrahas tvaṃ sumahat tvaṃ dhṛtātmā tvam acyutaḥ,त्वम् अग्रणीर् ग्रामणीस् त्वं त्वं सुपर्णस् त्वम् आदिमान् त्वं संग्रहस् त्वं सुमहत् त्वं धृतात्मा त्वम् अच्युतः
178,151,tvaṃ yamas tvaṃ ca niyamas tvaṃ prāṃśus tvaṃ caturbhujaḥ tvam evānnāntarātmā tvaṃ paramātmā tvam ucyate,त्वं यमस् त्वं च नियमस् त्वं प्रांशुस् त्वं चतुर्भुजः त्वम् एवान्नान्तरात्मा त्वं परमात्मा त्वम् उच्यते
178,152,tvaṃ gurus tvaṃ gurutamas tvaṃ vāmas tvaṃ pradakṣiṇaḥ tvaṃ pippalas tvam agamas tvaṃ vyaktas tvaṃ prajāpatiḥ,त्वं गुरुस् त्वं गुरुतमस् त्वं वामस् त्वं प्रदक्षिणः त्वं पिप्पलस् त्वम् अगमस् त्वं व्यक्तस् त्वं प्रजापतिः
178,153,hiraṇyanābhas tvaṃ devas tvaṃ śaśī tvaṃ prajāpatiḥ anirdeśyavapus tvaṃ vai tvaṃ yamas tvaṃ surārihā,हिरण्यनाभस् त्वं देवस् त्वं शशी त्वं प्रजापतिः अनिर्देश्यवपुस् त्वं वै त्वं यमस् त्वं सुरारिहा
178,154,tvaṃ ca saṃkarṣaṇo devas tvaṃ kartā tvaṃ sanātanaḥ tvaṃ vāsudevo 'meyātmā tvam eva guṇavarjitaḥ,त्वं च संकर्षणो देवस् त्वं कर्ता त्वं सनातनः त्वं वासुदेवो ऽमेयात्मा त्वम् एव गुणवर्जितः
178,155,tvaṃ jyeṣṭhas tvaṃ variṣṭhas tvaṃ tvaṃ sahiṣṇuś ca mādhavaḥ sahasraśīrṣā tvaṃ devas tvam avyaktaḥ sahasradṛk,त्वं ज्येष्ठस् त्वं वरिष्ठस् त्वं त्वं सहिष्णुश् च माधवः सहस्रशीर्षा त्वं देवस् त्वम् अव्यक्तः सहस्रदृक्
178,156,sahasrapādas tvaṃ devas tvaṃ virāṭ tvaṃ suraprabhuḥ tvam eva tiṣṭhase bhūyo devadeva daśāṅgulaḥ,सहस्रपादस् त्वं देवस् त्वं विराट् त्वं सुरप्रभुः त्वम् एव तिष्ठसे भूयो देवदेव दशाङ्गुलः
178,157,yad bhūtaṃ tat tvam evoktaḥ puruṣaḥ śakra uttamaḥ yad bhāvyaṃ tat tvam īśānas tvam ṛtas tvaṃ tathāmṛtaḥ,यद् भूतं तत् त्वम् एवोक्तः पुरुषः शक्र उत्तमः यद् भाव्यं तत् त्वम् ईशानस् त्वम् ऋतस् त्वं तथामृतः
178,158,tvatto rohaty ayaṃ loko mahīyāṃs tvam anuttamaḥ tvaṃ jyāyān puruṣas tvaṃ ca tvaṃ deva daśadhā sthitaḥ,त्वत्तो रोहत्य् अयं लोको महीयांस् त्वम् अनुत्तमः त्वं ज्यायान् पुरुषस् त्वं च त्वं देव दशधा स्थितः
178,159,viśvabhūtaś caturbhāgo navabhāgo 'mṛto divi navabhāgo 'ntarikṣasthaḥ pauruṣeyaḥ sanātanaḥ,विश्वभूतश् चतुर्भागो नवभागो ऽमृतो दिवि नवभागो ऽन्तरिक्षस्थः पौरुषेयः सनातनः
178,160,bhāgadvayaṃ ca bhūsaṃsthaṃ caturbhāgo 'py abhūd iha tvatto yajñāḥ saṃbhavanti jagato vṛṣṭikāraṇam,भागद्वयं च भूसंस्थं चतुर्भागो ऽप्य् अभूद् इह त्वत्तो यज्ञाः संभवन्ति जगतो वृष्टिकारणम्
178,161,tvatto virāṭ samutpanno jagato hṛdi yaḥ pumān so 'tiricyata bhūtebhyas tejasā yaśasā śriyā,त्वत्तो विराट् समुत्पन्नो जगतो हृदि यः पुमान् सो ऽतिरिच्यत भूतेभ्यस् तेजसा यशसा श्रिया
178,162,tvattaḥ surāṇām āhāraḥ pṛṣadājyam ajāyata grāmyāraṇyāś cauṣadhayas tvattaḥ paśumṛgādayaḥ,त्वत्तः सुराणाम् आहारः पृषदाज्यम् अजायत ग्राम्यारण्याश् चौषधयस् त्वत्तः पशुमृगादयः
178,163,dhyeyadhyānaparas tvaṃ ca kṛtavān asi cauṣadhīḥ tvaṃ devadeva saptāsya kālākhyo dīptavigrahaḥ,ध्येयध्यानपरस् त्वं च कृतवान् असि चौषधीः त्वं देवदेव सप्तास्य कालाख्यो दीप्तविग्रहः
178,164,jaṅgamājaṅgamaṃ sarvaṃ jagad etac carācaram tvattaḥ sarvam idaṃ jātaṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam,जङ्गमाजङ्गमं सर्वं जगद् एतच् चराचरम् त्वत्तः सर्वम् इदं जातं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
178,165,aniruddhas tvaṃ mādhavas tvaṃ pradyumnaḥ surārihā deva sarvasuraśreṣṭha sarvalokaparāyaṇa,अनिरुद्धस् त्वं माधवस् त्वं प्रद्युम्नः सुरारिहा देव सर्वसुरश्रेष्ठ सर्वलोकपरायण
178,166,trāhi mām aravindākṣa nārāyaṇa namo 'stu te namas te bhagavan viṣṇo namas te puruṣottama,त्राहि माम् अरविन्दाक्ष नारायण नमो ऽस्तु ते नमस् ते भगवन् विष्णो नमस् ते पुरुषोत्तम
178,167,namas te sarvalokeśa namas te kamalālaya guṇālaya namas te 'stu namas te 'stu guṇākara,नमस् ते सर्वलोकेश नमस् ते कमलालय गुणालय नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु गुणाकर
178,168,vāsudeva namas te 'stu namas te 'stu surottama janārdana namas te 'stu namas te 'stu sanātana,वासुदेव नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु सुरोत्तम जनार्दन नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु सनातन
178,169,namas te yogināṃ gamya yogāvāsa namo 'stu te gopate śrīpate viṣṇo namas te 'stu marutpate,नमस् ते योगिनां गम्य योगावास नमो ऽस्तु ते गोपते श्रीपते विष्णो नमस् ते ऽस्तु मरुत्पते
178,170,jagatpate jagatsūte namas te jñānināṃ pate divaspate namas te 'stu namas te 'stu mahīpate,जगत्पते जगत्सूते नमस् ते ज्ञानिनां पते दिवस्पते नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु महीपते
178,171,namas te madhuhantre ca namas te puṣkarekṣaṇa kaiṭabhaghna namas te 'stu subrahmaṇya namo 'stu te,नमस् ते मधुहन्त्रे च नमस् ते पुष्करेक्षण कैटभघ्न नमस् ते ऽस्तु सुब्रह्मण्य नमो ऽस्तु ते
178,172,namo 'stu te mahāmīna śrutipṛṣṭhadharācyuta samudrasalilakṣobha padmajāhlādakāriṇe,नमो ऽस्तु ते महामीन श्रुतिपृष्ठधराच्युत समुद्रसलिलक्षोभ पद्मजाह्लादकारिणे
178,173,aśvaśīrṣa mahāghoṇa mahāpuruṣavigraha madhukaiṭabhahantre ca namas te turagānana,अश्वशीर्ष महाघोण महापुरुषविग्रह मधुकैटभहन्त्रे च नमस् ते तुरगानन
178,174,mahākamaṭhabhogāya pṛthivyuddharaṇāya ca vidhṛtādrisvarūpāya mahākūrmāya te namaḥ,महाकमठभोगाय पृथिव्युद्धरणाय च विधृताद्रिस्वरूपाय महाकूर्माय ते नमः
178,175,namo mahāvarāhāya pṛthivyuddhārakāriṇe namaś cādivarāhāya viśvarūpāya vedhase,नमो महावराहाय पृथिव्युद्धारकारिणे नमश् चादिवराहाय विश्वरूपाय वेधसे
178,176,namo 'nantāya sūkṣmāya mukhyāya ca varāya ca paramāṇusvarūpāya yogigamyāya te namaḥ,नमो ऽनन्ताय सूक्ष्माय मुख्याय च वराय च परमाणुस्वरूपाय योगिगम्याय ते नमः
178,178,tasmai namaḥ kāraṇakāraṇāya yogīndravṛttanilayāya sudurvidāya kṣīrārṇavāśritamahāhisutalpagāya tubhyaṃ namaḥ kanakaratnasukuṇḍalāya BrP_178.177 itthaṃ stutas tadā tena prītaḥ provāca mādhavaḥ kṣipraṃ brūhi muniśreṣṭha matto yad abhivāñchasi,तस्मै नमः कारणकारणाय योगीन्द्रवृत्तनिलयाय सुदुर्विदाय क्षीरार्णवाश्रितमहाहिसुतल्पगाय तुभ्यं नमः कनकरत्नसुकुण्डलाय ब्र्प्_१७८.१७७ इत्थं स्तुतस् तदा तेन प्रीतः प्रोवाच माधवः क्षिप्रं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ मत्तो यद् अभिवाञ्छसि
178,179,saṃsāre 'smiñ jagannātha dustare lomaharṣaṇe anitye duḥkhabahule kadalīdalasaṃnibhe,संसारे ऽस्मिञ् जगन्नाथ दुस्तरे लोमहर्षणे अनित्ये दुःखबहुले कदलीदलसंनिभे
178,180,nirāśraye nirālambe jalabudbudacañcale sarvopadravasaṃyukte dustare cātibhairave,निराश्रये निरालम्बे जलबुद्बुदचञ्चले सर्वोपद्रवसंयुक्ते दुस्तरे चातिभैरवे
178,181,bhramāmi suciraṃ kālaṃ māyayā mohitas tava na cāntam abhigacchāmi viṣayāsaktamānasaḥ,भ्रमामि सुचिरं कालं मायया मोहितस् तव न चान्तम् अभिगच्छामि विषयासक्तमानसः
178,182,tvām ahaṃ cādya deveśa saṃsārabhayapīḍitaḥ gato 'smi śaraṇaṃ kṛṣṇa mām uddhara bhavārṇavāt,त्वाम् अहं चाद्य देवेश संसारभयपीडितः गतो ऽस्मि शरणं कृष्ण माम् उद्धर भवार्णवात्
178,183,gantum icchāmi paramaṃ padaṃ yat te sanātanam prasādāt tava deveśa punarāvṛttidurlabham,गन्तुम् इच्छामि परमं पदं यत् ते सनातनम् प्रसादात् तव देवेश पुनरावृत्तिदुर्लभम्
178,184,bhakto 'si me muniśreṣṭha mām ārādhaya nityaśaḥ matprasādād dhruvaṃ mokṣaṃ prāpyasi tvaṃ samīhitam,भक्तो ऽसि मे मुनिश्रेष्ठ माम् आराधय नित्यशः मत्प्रसादाद् ध्रुवं मोक्षं प्राप्यसि त्वं समीहितम्
178,185,madbhaktāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāntyajātijāḥ prāpnuvanti parāṃ siddhiṃ kiṃ punas tvaṃ dvijottama,मद्भक्ताः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्रान्त्यजातिजाः प्राप्नुवन्ति परां सिद्धिं किं पुनस् त्वं द्विजोत्तम
178,186,śvapāko 'pi ca madbhaktaḥ samyak śraddhāsamanvitaḥ prāpnoty abhimatāṃ siddhim anyeṣāṃ tatra kā kathā,श्वपाको ऽपि च मद्भक्तः सम्यक् श्रद्धासमन्वितः प्राप्नोत्य् अभिमतां सिद्धिम् अन्येषां तत्र का कथा
178,187,evam uktvā tu taṃ viprāḥ sa devo bhaktavatsalaḥ durvijñeyagatir viṣṇus tatraivāntaradhīyata,एवम् उक्त्वा तु तं विप्राः स देवो भक्तवत्सलः दुर्विज्ञेयगतिर् विष्णुस् तत्रैवान्तरधीयत
178,188,gate tasmin muniśreṣṭhāḥ kaṇḍuḥ saṃhṛṣṭamānasaḥ sarvān kāmān parityajya svasthacitto bhavat punaḥ,गते तस्मिन् मुनिश्रेष्ठाः कण्डुः संहृष्टमानसः सर्वान् कामान् परित्यज्य स्वस्थचित्तो भवत् पुनः
178,189,sarvendriyāṇi saṃyamya nirmamo nirahaṃkṛtiḥ ekāgramānasaḥ samyag dhyātvā taṃ puruṣottamam,सर्वेन्द्रियाणि संयम्य निर्ममो निरहंकृतिः एकाग्रमानसः सम्यग् ध्यात्वा तं पुरुषोत्तमम्
178,190,nirlepaṃ nirguṇaṃ śāntaṃ sattāmātravyavasthitam avāpa paramaṃ mokṣaṃ surāṇām api durlabham,निर्लेपं निर्गुणं शान्तं सत्तामात्रव्यवस्थितम् अवाप परमं मोक्षं सुराणाम् अपि दुर्लभम्
178,191,yaḥ paṭhec chṛṇuyād vāpi kathāṃ kaṇḍor mahātmanaḥ vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ svargalokaṃ sa gacchati,यः पठेच् छृणुयाद् वापि कथां कण्डोर् महात्मनः विमुक्तः सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं स गच्छति
178,192,evaṃ mayā muniśreṣṭhāḥ karmabhūmir udāhṛtā mokṣakṣetraṃ ca paramaṃ devaṃ ca puruṣottamam,एवं मया मुनिश्रेष्ठाः कर्मभूमिर् उदाहृता मोक्षक्षेत्रं च परमं देवं च पुरुषोत्तमम्
178,193,ye paśyanti vibhuṃ stuvanti varadaṃ dhyāyanti muktipradaṃ bhaktyā śrīpuruṣottamākhyam ajaraṃ saṃsāraduḥkhāpaham,ये पश्यन्ति विभुं स्तुवन्ति वरदं ध्यायन्ति मुक्तिप्रदं भक्त्या श्रीपुरुषोत्तमाख्यम् अजरं संसारदुःखापहम्
178,194,te bhuktvā manujendrabhogam amalāḥ svarge ca divyaṃ sukhaṃ paścād yānti samastadoṣarahitāḥ sthānaṃ harer avyayam,ते भुक्त्वा मनुजेन्द्रभोगम् अमलाः स्वर्गे च दिव्यं सुखं पश्चाद् यान्ति समस्तदोषरहिताः स्थानं हरेर् अव्ययम्
179,1,vyāsasya vacanaṃ śrutvā munayaḥ saṃyatendriyāḥ prītā babhūvuḥ saṃhṛṣṭā vismitāś ca punaḥ punaḥ,व्यासस्य वचनं श्रुत्वा मुनयः संयतेन्द्रियाः प्रीता बभूवुः संहृष्टा विस्मिताश् च पुनः पुनः
179,2,aho bhāratavarṣasya tvayā saṃkīrtitā guṇāḥ tadvac chrīpuruṣākhyasya kṣetrasya puruṣottama,अहो भारतवर्षस्य त्वया संकीर्तिता गुणाः तद्वच् छ्रीपुरुषाख्यस्य क्षेत्रस्य पुरुषोत्तम
179,3,vismayo hi na caikasya śrutvā māhātmyam uttamam puruṣākhyasya kṣetrasya prītiś ca vadatāṃ vara,विस्मयो हि न चैकस्य श्रुत्वा माहात्म्यम् उत्तमम् पुरुषाख्यस्य क्षेत्रस्य प्रीतिश् च वदतां वर
179,4,cirāt prabhṛti cāsmākaṃ saṃśayo hṛdi vartate tvadṛte saṃśayasyāsya cchettā nānyo 'sti bhūtale,चिरात् प्रभृति चास्माकं संशयो हृदि वर्तते त्वदृते संशयस्यास्य च्छेत्ता नान्यो ऽस्ति भूतले
179,5,utpattiṃ baladevasya kṛṣṇasya ca mahītale bhadrāyāś caiva kārtsnyena pṛcchāmas tvāṃ mahāmune,उत्पत्तिं बलदेवस्य कृष्णस्य च महीतले भद्रायाश् चैव कार्त्स्न्येन पृच्छामस् त्वां महामुने
179,6,kimarthaṃ tau samutpannau kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau vasudevasutau vīrau sthitau nandagṛhe mune,किमर्थं तौ समुत्पन्नौ कृष्णसंकर्षणाव् उभौ वसुदेवसुतौ वीरौ स्थितौ नन्दगृहे मुने
179,7,niḥsāre mṛtyuloke 'smin duḥkhaprāye 'ticañcale jalabudbudasaṃkāśe bhairave lomaharṣaṇe,निःसारे मृत्युलोके ऽस्मिन् दुःखप्राये ऽतिचञ्चले जलबुद्बुदसंकाशे भैरवे लोमहर्षणे
179,8,viṇmūtrapicchalaṃ kaṣṭaṃ saṃkaṭaṃ duḥkhadāyakam kathaṃ ghorataraṃ teṣāṃ garbhavāsam arocata,विण्मूत्रपिच्छलं कष्टं संकटं दुःखदायकम् कथं घोरतरं तेषां गर्भवासम् अरोचत
179,9,yāni karmāṇi cakrus te samutpannā mahītale vistareṇa mune tāni brūhi no vadatāṃ vara,यानि कर्माणि चक्रुस् ते समुत्पन्ना महीतले विस्तरेण मुने तानि ब्रूहि नो वदतां वर
179,10,samagraṃ caritaṃ teṣām adbhutaṃ cātimānuṣam kathaṃ sa bhagavān devaḥ sureśaḥ surasattamaḥ,समग्रं चरितं तेषाम् अद्भुतं चातिमानुषम् कथं स भगवान् देवः सुरेशः सुरसत्तमः
179,11,vasudevakule dhīmān vāsudevatvam āgataḥ amaraiś cāvṛtaṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhir alaṃkṛtam,वसुदेवकुले धीमान् वासुदेवत्वम् आगतः अमरैश् चावृतं पुण्यं पुण्यकृद्भिर् अलंकृतम्
179,12,devalokaṃ kim utsṛjya martyaloka ihāgataḥ devamānuṣayor netā dyor bhuvaḥ prabhavo 'vyayaḥ,देवलोकं किम् उत्सृज्य मर्त्यलोक इहागतः देवमानुषयोर् नेता द्योर् भुवः प्रभवो ऽव्ययः
179,13,kimarthaṃ divyam ātmānaṃ mānuṣeṣu nyayojayat yaś cakraṃ vartayaty eko mānuṣāṇām anāmayam,किमर्थं दिव्यम् आत्मानं मानुषेषु न्ययोजयत् यश् चक्रं वर्तयत्य् एको मानुषाणाम् अनामयम्
179,14,sa mānuṣye kathaṃ buddhiṃ cakre cakragadādharaḥ gopāyanaṃ yaḥ kurute jagataḥ sārvabhautikam,स मानुष्ये कथं बुद्धिं चक्रे चक्रगदाधरः गोपायनं यः कुरुते जगतः सार्वभौतिकम्
179,15,sa kathaṃ gāṃ gato viṣṇur gopatvam akarot prabhuḥ mahābhūtāni bhūtātmā yo dadhāra cakāra ca,स कथं गां गतो विष्णुर् गोपत्वम् अकरोत् प्रभुः महाभूतानि भूतात्मा यो दधार चकार च
179,16,śrīgarbhaḥ sa kathaṃ garbhe striyā bhūcarayā dhṛtaḥ yena lokān kramair jitvā tribhir vai tridaśepsayā,श्रीगर्भः स कथं गर्भे स्त्रिया भूचरया धृतः येन लोकान् क्रमैर् जित्वा त्रिभिर् वै त्रिदशेप्सया
179,17,sthāpitā jagato mārgās trivargāś cābhavaṃs trayaḥ yo 'ntakāle jagat pītvā kṛtvā toyamayaṃ vapuḥ,स्थापिता जगतो मार्गास् त्रिवर्गाश् चाभवंस् त्रयः यो ऽन्तकाले जगत् पीत्वा कृत्वा तोयमयं वपुः
179,18,lokam ekārṇavaṃ cakre dṛśyādṛśyena cātmanā yaḥ purāṇaḥ purāṇātmā vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ,लोकम् एकार्णवं चक्रे दृश्यादृश्येन चात्मना यः पुराणः पुराणात्मा वाराहं रूपम् आस्थितः
179,19,viṣāṇāgreṇa vasudhām ujjahārārisūdanaḥ yaḥ purā puruhūtārthe trailokyam idam avyayam,विषाणाग्रेण वसुधाम् उज्जहारारिसूदनः यः पुरा पुरुहूतार्थे त्रैलोक्यम् इदम् अव्ययम्
179,20,dadau jitvā vasumatīṃ surāṇāṃ surasattamaḥ yena saiṃhavapuḥ kṛtvā dvidhā kṛtvā ca tat punaḥ,ददौ जित्वा वसुमतीं सुराणां सुरसत्तमः येन सैंहवपुः कृत्वा द्विधा कृत्वा च तत् पुनः
179,21,pūrvadaityo mahāvīryo hiraṇyakaśipur hataḥ yaḥ purā hy analo bhūtvā aurvaḥ saṃvartako vibhuḥ,पूर्वदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुर् हतः यः पुरा ह्य् अनलो भूत्वा और्वः संवर्तको विभुः
179,22,pātālastho 'rṇavarasaṃ papau toyamayaṃ hariḥ sahasracaraṇaṃ brahma sahasrāṃśusahasradam,पातालस्थो ऽर्णवरसं पपौ तोयमयं हरिः सहस्रचरणं ब्रह्म सहस्रांशुसहस्रदम्
179,23,sahasraśirasaṃ devaṃ yam āhur vai yuge yuge nābhyāṃ padmaṃ samudbhūtaṃ yasya paitāmahaṃ gṛham,सहस्रशिरसं देवं यम् आहुर् वै युगे युगे नाभ्यां पद्मं समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम्
179,24,ekārṇave nāgaloke saddhiraṇmayapaṅkajam yena te nihatā daityāḥ saṃgrāme tārakāmaye,एकार्णवे नागलोके सद्धिरण्मयपङ्कजम् येन ते निहता दैत्याः संग्रामे तारकामये
179,25,yena devamayaṃ kṛtvā sarvāyudhadharaṃ vapuḥ guhāsaṃsthena cotsiktaḥ kālanemir nipātitaḥ,येन देवमयं कृत्वा सर्वायुधधरं वपुः गुहासंस्थेन चोत्सिक्तः कालनेमिर् निपातितः
179,26,uttarānte samudrasya kṣīrodasyāmṛtodadhau yaḥ śete śāśvataṃ yogam āsthāya timiraṃ mahat,उत्तरान्ते समुद्रस्य क्षीरोदस्यामृतोदधौ यः शेते शाश्वतं योगम् आस्थाय तिमिरं महत्
179,29,surāraṇī garbham adhatta divyaṃ tapaḥprakarṣād aditiḥ purāṇam śakraṃ ca yo daityagaṇāvaruddhaṃ garbhāvadhānena kṛtaṃ cakāra BrP_179.27 padāni yo yogamayāni kṛtvā cakāra daityān salileśayasthān kṛtvā ca devāṃs tridaśeśvarāṃs tu cakre sureśaṃ puruhūtam eva BrP_179.28 gārhapatyena vidhinā anvāhāryeṇa karmaṇā agnim āhavanīyaṃ ca vedaṃ dīkṣāṃ samid dhruvam,सुरारणी गर्भम् अधत्त दिव्यं तपःप्रकर्षाद् अदितिः पुराणम् शक्रं च यो दैत्यगणावरुद्धं गर्भावधानेन कृतं चकार ब्र्प्_१७९.२७ पदानि यो योगमयानि कृत्वा चकार दैत्यान् सलिलेशयस्थान् कृत्वा च देवांस् त्रिदशेश्वरांस् तु चक्रे सुरेशं पुरुहूतम् एव ब्र्प्_१७९.२८ गार्हपत्येन विधिना अन्वाहार्येण कर्मणा अग्निम् आहवनीयं च वेदं दीक्षां समिद् ध्रुवम्
179,30,prokṣaṇīyaṃ sruvaṃ caiva āvabhṛthyaṃ tathaiva ca avākpāṇis tu yaś cakre havyabhāgabhujas tathā,प्रोक्षणीयं स्रुवं चैव आवभृथ्यं तथैव च अवाक्पाणिस् तु यश् चक्रे हव्यभागभुजस् तथा
179,31,havyādāṃś ca surāṃś cakre kavyādāṃś ca pitṝn atha bhogārthe yajñavidhinā 'yojayad yajñakarmaṇi,हव्यादांश् च सुरांश् चक्रे कव्यादांश् च पितॄन् अथ भोगार्थे यज्ञविधिना ऽयोजयद् यज्ञकर्मणि
179,32,pātrāṇi dakṣiṇāṃ dīkṣāṃ carūṃś colūkhalāni ca yūpaṃ samit sruvaṃ somaṃ pavitrān paridhīn api,पात्राणि दक्षिणां दीक्षां चरूंश् चोलूखलानि च यूपं समित् स्रुवं सोमं पवित्रान् परिधीन् अपि
179,33,yajñiyāni ca dravyāṇi camasāṃś ca tathāparān sadasyān yajamānāṃś ca medhādīṃś ca kratūttamān,यज्ञियानि च द्रव्याणि चमसांश् च तथापरान् सदस्यान् यजमानांश् च मेधादींश् च क्रतूत्तमान्
179,34,vibabhāja purā yas tu pārameṣṭhyena karmaṇā yugānurūpaṃ yaḥ kṛtvā lokān anuparākramāt,विबभाज पुरा यस् तु पारमेष्ठ्येन कर्मणा युगानुरूपं यः कृत्वा लोकान् अनुपराक्रमात्
179,35,kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāś ca kalās traikālyam eva ca muhūrtās tithayo māsā dinaṃ saṃvatsaras tathā,क्षणा निमेषाः काष्ठाश् च कलास् त्रैकाल्यम् एव च मुहूर्तास् तिथयो मासा दिनं संवत्सरस् तथा
179,36,ṛtavaḥ kālayogāś ca pramāṇaṃ trividhaṃ triṣu āyuḥkṣetrāṇy upacayo lakṣaṇaṃ rūpasauṣṭhavam,ऋतवः कालयोगाश् च प्रमाणं त्रिविधं त्रिषु आयुःक्षेत्राण्य् उपचयो लक्षणं रूपसौष्ठवम्
179,37,trayo lokās trayo devās traividyaṃ pāvakās trayaḥ traikālyaṃ trīṇi karmāṇi trayo varṇās trayo guṇāḥ,त्रयो लोकास् त्रयो देवास् त्रैविद्यं पावकास् त्रयः त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो वर्णास् त्रयो गुणाः
179,38,sṛṣṭā lokāḥ purā sarve yenānantena karmaṇā sarvabhūtagataḥ sraṣṭā sarvabhūtaguṇātmakaḥ,सृष्टा लोकाः पुरा सर्वे येनानन्तेन कर्मणा सर्वभूतगतः स्रष्टा सर्वभूतगुणात्मकः
179,39,nṛṇām indriyapūrveṇa yogena ramate ca yaḥ gatāgatābhyāṃ yogena ya eva vidhir īśvaraḥ,नृणाम् इन्द्रियपूर्वेण योगेन रमते च यः गतागताभ्यां योगेन य एव विधिर् ईश्वरः
179,40,yo gatir dharmayuktānām agatiḥ pāpakarmaṇām cāturvarṇyasya prabhavaś cāturvarṇyasya rakṣitā,यो गतिर् धर्मयुक्तानाम् अगतिः पापकर्मणाम् चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश् चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता
179,41,cāturvidyasya yo vettā cāturāśramyasaṃśrayaḥ digantaraṃ nabho bhūmir vāyur vāpi vibhāvasuḥ,चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराश्रम्यसंश्रयः दिगन्तरं नभो भूमिर् वायुर् वापि विभावसुः
179,42,candrasūryamayaṃ jyotir yugeśaḥ kṣaṇadācaraḥ yaḥ paraṃ śrūyate jyotir yaḥ paraṃ śrūyate tapaḥ,चन्द्रसूर्यमयं ज्योतिर् युगेशः क्षणदाचरः यः परं श्रूयते ज्योतिर् यः परं श्रूयते तपः
179,43,yaṃ paraṃ prāhur aparaṃ yaḥ paraḥ paramātmavān ādityānāṃ tu yo devo yaś ca daityāntako vibhuḥ,यं परं प्राहुर् अपरं यः परः परमात्मवान् आदित्यानां तु यो देवो यश् च दैत्यान्तको विभुः
179,44,yugānteṣv antako yaś ca yaś ca lokāntakāntakaḥ setur yo lokasetūnāṃ medhyo yo medhyakarmaṇām,युगान्तेष्व् अन्तको यश् च यश् च लोकान्तकान्तकः सेतुर् यो लोकसेतूनां मेध्यो यो मेध्यकर्मणाम्
179,45,vedyo yo vedaviduṣāṃ prabhur yaḥ prabhavātmanām somabhūtaś ca saumyānām agnibhūto 'gnivarcasām,वेद्यो यो वेदविदुषां प्रभुर् यः प्रभवात्मनाम् सोमभूतश् च सौम्यानाम् अग्निभूतो ऽग्निवर्चसाम्
179,46,yaḥ śakrāṇām īśabhūtas tapobhūtas tapasvinām vinayo nayavṛttīnāṃ tejas tejasvinām api,यः शक्राणाम् ईशभूतस् तपोभूतस् तपस्विनाम् विनयो नयवृत्तीनां तेजस् तेजस्विनाम् अपि
179,47,vigraho vigrahārhāṇāṃ gatir gatimatām api ākāśaprabhavo vāyur vāyoḥ prāṇād dhutāśanaḥ,विग्रहो विग्रहार्हाणां गतिर् गतिमताम् अपि आकाशप्रभवो वायुर् वायोः प्राणाद् धुताशनः
179,48,divo hutāśanaḥ prāṇaḥ prāṇo 'gnir madhusūdanaḥ rasāc choṇitasaṃbhūtiḥ śoṇitān māṃsam ucyate,दिवो हुताशनः प्राणः प्राणो ऽग्निर् मधुसूदनः रसाच् छोणितसंभूतिः शोणितान् मांसम् उच्यते
179,49,māṃsāt tu medaso janma medaso 'sthi nirucyate asthno majjā samabhavan majjātaḥ śukrasaṃbhavaḥ,मांसात् तु मेदसो जन्म मेदसो ऽस्थि निरुच्यते अस्थ्नो मज्जा समभवन् मज्जातः शुक्रसंभवः
179,50,śukrād garbhaḥ samabhavad rasamūlena karmaṇā tatrāpāṃ prathamo bhāgaḥ sa saumyo rāśir ucyate,शुक्राद् गर्भः समभवद् रसमूलेन कर्मणा तत्रापां प्रथमो भागः स सौम्यो राशिर् उच्यते
179,51,garbhoṣmasaṃbhavo jñeyo dvitīyo rāśir ucyate śukraṃ somātmakaṃ vidyād ārtavaṃ pāvakātmakam,गर्भोष्मसंभवो ज्ञेयो द्वितीयो राशिर् उच्यते शुक्रं सोमात्मकं विद्याद् आर्तवं पावकात्मकम्
179,52,bhāvā rasānugāś caiṣāṃ bīje ca śaśipāvakau kaphavarge bhavec chukraṃ pittavarge ca śoṇitam,भावा रसानुगाश् चैषां बीजे च शशिपावकौ कफवर्गे भवेच् छुक्रं पित्तवर्गे च शोणितम्
179,53,kaphasya hṛdayaṃ sthānaṃ nābhyāṃ pittaṃ pratiṣṭhitam dehasya madhye hṛdayaṃ sthānaṃ tan manasaḥ smṛtam,कफस्य हृदयं स्थानं नाभ्यां पित्तं प्रतिष्ठितम् देहस्य मध्ये हृदयं स्थानं तन् मनसः स्मृतम्
179,54,nābhikoṣṭhāntaraṃ yat tu tatra devo hutāśanaḥ manaḥ prajāpatir jñeyaḥ kaphaḥ somo vibhāvyate,नाभिकोष्ठान्तरं यत् तु तत्र देवो हुताशनः मनः प्रजापतिर् ज्ञेयः कफः सोमो विभाव्यते
179,55,pittam agniḥ smṛtaṃ tv evam agnisomātmakaṃ jagat evaṃ pravartite garbhe vardhite 'rbudasaṃnibhe,पित्तम् अग्निः स्मृतं त्व् एवम् अग्निसोमात्मकं जगत् एवं प्रवर्तिते गर्भे वर्धिते ऽर्बुदसंनिभे
179,56,vāyuḥ praveśaṃ saṃcakre saṃgataḥ paramātmanaḥ sa pañcadhā śarīrastho bhidyate vartate punaḥ,वायुः प्रवेशं संचक्रे संगतः परमात्मनः स पञ्चधा शरीरस्थो भिद्यते वर्तते पुनः
179,57,prāṇāpānau samānaś ca udāno vyāna eva ca prāṇo 'sya paramātmānaṃ vardhayan parivartate,प्राणापानौ समानश् च उदानो व्यान एव च प्राणो ऽस्य परमात्मानं वर्धयन् परिवर्तते
179,58,apānaḥ paścimaṃ kāyam udāno 'rdhaṃ śarīriṇaḥ vyānas tu vyāpyate yena samānaḥ saṃnivartate,अपानः पश्चिमं कायम् उदानो ऽर्धं शरीरिणः व्यानस् तु व्याप्यते येन समानः संनिवर्तते
179,59,bhūtāvāptis tatas tasya jāyetendriyagocarā pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam,भूतावाप्तिस् ततस् तस्य जायेतेन्द्रियगोचरा पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिश् च पञ्चमम्
179,60,tasyendriyaniviṣṭāni svaṃ svaṃ bhāgaṃ pracakrire pārthivaṃ deham āhus tu prāṇātmānaṃ ca mārutam,तस्येन्द्रियनिविष्टानि स्वं स्वं भागं प्रचक्रिरे पार्थिवं देहम् आहुस् तु प्राणात्मानं च मारुतम्
179,61,chidrāṇy ākāśayonīni jalāt srāvaḥ pravartate jyotiś cakṣūṃṣi tejaś ca ātmā teṣāṃ manaḥ smṛtam,छिद्राण्य् आकाशयोनीनि जलात् स्रावः प्रवर्तते ज्योतिश् चक्षूंषि तेजश् च आत्मा तेषां मनः स्मृतम्
179,62,grāmāś ca viṣayāś caiva yasya vīryāt pravartitāḥ ity etān puruṣaḥ sarvān sṛjaṃl lokān sanātanaḥ,ग्रामाश् च विषयाश् चैव यस्य वीर्यात् प्रवर्तिताः इत्य् एतान् पुरुषः सर्वान् सृजंल् लोकान् सनातनः
179,63,naidhane 'smin kathaṃ loke naratvaṃ viṣṇur āgataḥ eṣa naḥ saṃśayo brahmann eṣa no vismayo mahān,नैधने ऽस्मिन् कथं लोके नरत्वं विष्णुर् आगतः एष नः संशयो ब्रह्मन्न् एष नो विस्मयो महान्
179,64,kathaṃ gatir gatimatām āpanno mānuṣīṃ tanum āścaryaṃ paramaṃ viṣṇur devair daityaiś ca kathyate,कथं गतिर् गतिमताम् आपन्नो मानुषीं तनुम् आश्चर्यं परमं विष्णुर् देवैर् दैत्यैश् च कथ्यते
179,65,viṣṇor utpattim āścaryaṃ kathayasva mahāmune prakhyātabalavīryasya viṣṇor amitatejasaḥ,विष्णोर् उत्पत्तिम् आश्चर्यं कथयस्व महामुने प्रख्यातबलवीर्यस्य विष्णोर् अमिततेजसः
179,66,karmaṇāścaryabhūtasya viṣṇos tattvam ihocyatām kathaṃ sa devo devānām ārtihā puruṣottamaḥ,कर्मणाश्चर्यभूतस्य विष्णोस् तत्त्वम् इहोच्यताम् कथं स देवो देवानाम् आर्तिहा पुरुषोत्तमः
179,67,sarvavyāpī jagannāthaḥ sarvalokamaheśvaraḥ sargasthityantakṛd devaḥ sarvalokasukhāvahaḥ,सर्वव्यापी जगन्नाथः सर्वलोकमहेश्वरः सर्गस्थित्यन्तकृद् देवः सर्वलोकसुखावहः
179,68,akṣayaḥ śāśvato 'nantaḥ kṣayavṛddhivivarjitaḥ nirlepo nirguṇaḥ sūkṣmo nirvikāro nirañjanaḥ,अक्षयः शाश्वतो ऽनन्तः क्षयवृद्धिविवर्जितः निर्लेपो निर्गुणः सूक्ष्मो निर्विकारो निरञ्जनः
179,69,sarvopādhivinirmuktaḥ sattāmātravyavasthitaḥ avikārī vibhur nityaḥ paramātmā sanātanaḥ,सर्वोपाधिविनिर्मुक्तः सत्तामात्रव्यवस्थितः अविकारी विभुर् नित्यः परमात्मा सनातनः
179,70,acalo nirmalo vyāpī nityatṛpto nirāśrayaḥ viśuddhaṃ śrūyate yasya haritvaṃ ca kṛte yuge,अचलो निर्मलो व्यापी नित्यतृप्तो निराश्रयः विशुद्धं श्रूयते यस्य हरित्वं च कृते युगे
179,71,vaikuṇṭhatvaṃ ca deveṣu kṛṣṇatvaṃ mānuṣeṣu ca īśvarasya hi tasyemāṃ gahanāṃ karmaṇo gatim,वैकुण्ठत्वं च देवेषु कृष्णत्वं मानुषेषु च ईश्वरस्य हि तस्येमां गहनां कर्मणो गतिम्
179,72,samatītāṃ bhaviṣyaṃ ca śrotum icchā pravartate avyakto vyaktaliṅgastho ya eṣa bhagavān prabhuḥ,समतीतां भविष्यं च श्रोतुम् इच्छा प्रवर्तते अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गस्थो य एष भगवान् प्रभुः
179,73,nārāyaṇo hy anantātmā prabhavo 'vyaya eva ca eṣa nārāyaṇo bhūtvā harir āsīt sanātanaḥ,नारायणो ह्य् अनन्तात्मा प्रभवो ऽव्यय एव च एष नारायणो भूत्वा हरिर् आसीत् सनातनः
179,74,brahmā śakraś ca rudraś ca dharmaḥ śukro bṛhaspatiḥ pradhānātmā purā hy eṣa brahmāṇam asṛjat prabhuḥ,ब्रह्मा शक्रश् च रुद्रश् च धर्मः शुक्रो बृहस्पतिः प्रधानात्मा पुरा ह्य् एष ब्रह्माणम् असृजत् प्रभुः
179,75,so 'sṛjat pūrvapuruṣaḥ purā kalpe prajāpatīn evaṃ sa bhagavān viṣṇuḥ sarvalokamaheśvaraḥ kimarthaṃ martyaloke 'smin yāto yadukule hariḥ,सो ऽसृजत् पूर्वपुरुषः पुरा कल्पे प्रजापतीन् एवं स भगवान् विष्णुः सर्वलोकमहेश्वरः किमर्थं मर्त्यलोके ऽस्मिन् यातो यदुकुले हरिः
180,1,namaskṛtvā sureśāya viṣṇave prabhaviṣṇave puruṣāya purāṇāya śāśvatāyāvyayāya ca,नमस्कृत्वा सुरेशाय विष्णवे प्रभविष्णवे पुरुषाय पुराणाय शाश्वतायाव्ययाय च
180,2,caturvyūhātmane tasmai nirguṇāya guṇāya ca variṣṭhāya gariṣṭhāya vareṇyāyāmitāya ca,चतुर्व्यूहात्मने तस्मै निर्गुणाय गुणाय च वरिष्ठाय गरिष्ठाय वरेण्यायामिताय च
180,3,yajñāṅgāyākhilāṅgāya devādyair īpsitāya ca yasmād aṇutaraṃ nāsti yasmān nāsti bṛhattaram,यज्ञाङ्गायाखिलाङ्गाय देवाद्यैर् ईप्सिताय च यस्माद् अणुतरं नास्ति यस्मान् नास्ति बृहत्तरम्
180,4,yena viśvam idaṃ vyāptam ajena sacarācaram āvirbhāvatirobhāvadṛṣṭādṛṣṭavilakṣaṇam,येन विश्वम् इदं व्याप्तम् अजेन सचराचरम् आविर्भावतिरोभावदृष्टादृष्टविलक्षणम्
180,5,vadanti yat sṛṣṭam iti tathaivāpy upasaṃhṛtam brahmaṇe cādidevāya namaskṛtya samādhinā,वदन्ति यत् सृष्टम् इति तथैवाप्य् उपसंहृतम् ब्रह्मणे चादिदेवाय नमस्कृत्य समाधिना
180,6,avikārāya śuddhāya nityāya paramātmane sadaikarūparūpāya jiṣṇave viṣṇave namaḥ,अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने सदैकरूपरूपाय जिष्णवे विष्णवे नमः
180,7,namo hiraṇyagarbhāya haraye śaṃkarāya ca vāsudevāya tārāya sargasthityantakāriṇe,नमो हिरण्यगर्भाय हरये शंकराय च वासुदेवाय ताराय सर्गस्थित्यन्तकारिणे
180,8,ekānekasvarūpāya sthūlasūkṣmātmane namaḥ avyaktavyaktabhūtāya viṣṇave muktihetave,एकानेकस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः अव्यक्तव्यक्तभूताय विष्णवे मुक्तिहेतवे
180,9,sargasthitivināśānāṃ jagato yo jaganmayaḥ mūlabhūto namas tasmai viṣṇave paramātmane,सर्गस्थितिविनाशानां जगतो यो जगन्मयः मूलभूतो नमस् तस्मै विष्णवे परमात्मने
180,10,ādhārabhūtaṃ viśvasyāpy aṇīyāṃsam aṇīyasām praṇamya sarvabhūtastham acyutaṃ puruṣottamam,आधारभूतं विश्वस्याप्य् अणीयांसम् अणीयसाम् प्रणम्य सर्वभूतस्थम् अच्युतं पुरुषोत्तमम्
180,11,jñānasvarūpam atyantaṃ nirmalaṃ paramārthataḥ tam evārthasvarūpeṇa bhrāntidarśanataḥ sthitam,ज्ञानस्वरूपम् अत्यन्तं निर्मलं परमार्थतः तम् एवार्थस्वरूपेण भ्रान्तिदर्शनतः स्थितम्
180,12,viṣṇuṃ grasiṣṇuṃ viśvasya sthitisarge tathā prabhum anādiṃ jagatām īśam ajam akṣayam avyayam,विष्णुं ग्रसिष्णुं विश्वस्य स्थितिसर्गे तथा प्रभुम् अनादिं जगताम् ईशम् अजम् अक्षयम् अव्ययम्
180,13,kathayāmi yathā pūrvaṃ yakṣādyair munisattamaiḥ pṛṣṭaḥ provāca bhagavān abjayoniḥ pitāmahaḥ,कथयामि यथा पूर्वं यक्षाद्यैर् मुनिसत्तमैः पृष्टः प्रोवाच भगवान् अब्जयोनिः पितामहः
180,14,ṛksāmāny udgiran vaktrair yaḥ punāti jagattrayam praṇipatya tatheśānam ekārṇavavinirgatam,ऋक्सामान्य् उद्गिरन् वक्त्रैर् यः पुनाति जगत्त्रयम् प्रणिपत्य तथेशानम् एकार्णवविनिर्गतम्
180,15,yasyāsuragaṇā yajñān vilumpanti na yājinām pravakṣyāmi mataṃ kṛtsnaṃ brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ,यस्यासुरगणा यज्ञान् विलुम्पन्ति न याजिनाम् प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
180,16,yena sṛṣṭiṃ samuddiśya dharmādyāḥ prakaṭīkṛtāḥ āpo nārā iti proktā munibhis tattvadarśibhiḥ,येन सृष्टिं समुद्दिश्य धर्माद्याः प्रकटीकृताः आपो नारा इति प्रोक्ता मुनिभिस् तत्त्वदर्शिभिः
180,17,ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ sa devo bhagavān sarvaṃ vyāpya nārāyaṇo vibhuḥ,अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः स देवो भगवान् सर्वं व्याप्य नारायणो विभुः
180,18,caturdhā saṃsthito brahmā saguṇo nirguṇas tathā ekā mūrtir anuddeśyā śuklāṃ paśyanti tāṃ budhāḥ,चतुर्धा संस्थितो ब्रह्मा सगुणो निर्गुणस् तथा एका मूर्तिर् अनुद्देश्या शुक्लां पश्यन्ति तां बुधाः
180,19,jvālāmālāvanaddhāṅgī niṣṭhā sā yogināṃ parā dūrasthā cāntikasthā ca vijñeyā sā guṇātigā,ज्वालामालावनद्धाङ्गी निष्ठा सा योगिनां परा दूरस्था चान्तिकस्था च विज्ञेया सा गुणातिगा
180,20,vāsudevābhidhānāsau nirmamatvena dṛśyate rūpavarṇādayas tasyā na bhāvāḥ kalpanāmayāḥ,वासुदेवाभिधानासौ निर्ममत्वेन दृश्यते रूपवर्णादयस् तस्या न भावाः कल्पनामयाः
180,21,āste ca sā sadā śuddhā supratiṣṭhaikarūpiṇī dvitīyā pṛthivīṃ mūrdhnā śeṣākhyā dhārayaty adhaḥ,आस्ते च सा सदा शुद्धा सुप्रतिष्ठैकरूपिणी द्वितीया पृथिवीं मूर्ध्ना शेषाख्या धारयत्य् अधः
180,22,tāmasī sā samākhyātā tiryaktvaṃ samupāgatā tṛtīyā karma kurute prajāpālanatatparā,तामसी सा समाख्याता तिर्यक्त्वं समुपागता तृतीया कर्म कुरुते प्रजापालनतत्परा
180,23,sattvodriktā tu sā jñeyā dharmasaṃsthānakāriṇī caturthī jalamadhyasthā śete pannagatalpagā,सत्त्वोद्रिक्ता तु सा ज्ञेया धर्मसंस्थानकारिणी चतुर्थी जलमध्यस्था शेते पन्नगतल्पगा
180,24,rajas tasyā guṇaḥ sargaṃ sā karoti sadaiva hi yā tṛtīyā harer mūrtiḥ prajāpālanatatparā,रजस् तस्या गुणः सर्गं सा करोति सदैव हि या तृतीया हरेर् मूर्तिः प्रजापालनतत्परा
180,25,sā tu dharmavyavasthānaṃ karoti niyataṃ bhuvi proddhatān asurān hanti dharmavyucchittikāriṇaḥ,सा तु धर्मव्यवस्थानं करोति नियतं भुवि प्रोद्धतान् असुरान् हन्ति धर्मव्युच्छित्तिकारिणः
180,26,pāti devān sagandharvān dharmarakṣāparāyaṇān yadā yadā ca dharmasya glāniḥ samupajāyate,पाति देवान् सगन्धर्वान् धर्मरक्षापरायणान् यदा यदा च धर्मस्य ग्लानिः समुपजायते
180,27,abhyutthānam adharmasya tadātmānaṃ sṛjaty asau bhūtvā purā varāheṇa tuṇḍenāpo nirasya ca,अभ्युत्थानम् अधर्मस्य तदात्मानं सृजत्य् असौ भूत्वा पुरा वराहेण तुण्डेनापो निरस्य च
180,28,ekayā daṃṣṭrayotkhātā nalinīva vasuṃdharā kṛtvā nṛsiṃharūpaṃ ca hiraṇyakaśipur hataḥ,एकया दंष्ट्रयोत्खाता नलिनीव वसुंधरा कृत्वा नृसिंहरूपं च हिरण्यकशिपुर् हतः
180,29,vipracittimukhāś cānye dānavā vinipātitāḥ vāmanaṃ rūpam āsthāya baliṃ saṃyamya māyayā,विप्रचित्तिमुखाश् चान्ये दानवा विनिपातिताः वामनं रूपम् आस्थाय बलिं संयम्य मायया
180,30,trailokyaṃ krāntavān eva vinirjitya diteḥ sutān bhṛgor vaṃśe samutpanno jāmadagnyaḥ pratāpavān,त्रैलोक्यं क्रान्तवान् एव विनिर्जित्य दितेः सुतान् भृगोर् वंशे समुत्पन्नो जामदग्न्यः प्रतापवान्
180,31,jaghāna kṣatriyān rāmaḥ pitur vadham anusmaran tathātritanayo bhūtvā dattātreyaḥ pratāpavān,जघान क्षत्रियान् रामः पितुर् वधम् अनुस्मरन् तथात्रितनयो भूत्वा दत्तात्रेयः प्रतापवान्
180,32,yogam aṣṭāṅgam ācakhyāv alarkāya mahātmane rāmo dāśarathir bhūtvā sa tu devaḥ pratāpavān,योगम् अष्टाङ्गम् आचख्याव् अलर्काय महात्मने रामो दाशरथिर् भूत्वा स तु देवः प्रतापवान्
180,33,jaghāna rāvaṇaṃ saṃkhye trailokyasya bhayaṃkaram yadā caikārṇave supto devadevo jagatpatiḥ,जघान रावणं संख्ये त्रैलोक्यस्य भयंकरम् यदा चैकार्णवे सुप्तो देवदेवो जगत्पतिः
180,34,sahasrayugaparyantaṃ nāgaparyaṅkago vibhuḥ yoganidrāṃ samāsthāya sve mahimni vyavasthitaḥ,सहस्रयुगपर्यन्तं नागपर्यङ्कगो विभुः योगनिद्रां समास्थाय स्वे महिम्नि व्यवस्थितः
180,35,trailokyam udare kṛtvā jagat sthāvarajaṅgamam janalokagataiḥ siddhaiḥ stūyamāno maharṣibhiḥ,त्रैलोक्यम् उदरे कृत्वा जगत् स्थावरजङ्गमम् जनलोकगतैः सिद्धैः स्तूयमानो महर्षिभिः
180,36,tasya nābhau samutpannaṃ padmaṃ dikpattramaṇḍitam marutkiñjalkasaṃyuktaṃ gṛhaṃ paitāmahaṃ varam,तस्य नाभौ समुत्पन्नं पद्मं दिक्पत्त्रमण्डितम् मरुत्किञ्जल्कसंयुक्तं गृहं पैतामहं वरम्
180,37,yatra brahmā samutpanno devadevaś caturmukhaḥ tadā karṇamalodbhūtau dānavau madhukaiṭabhau,यत्र ब्रह्मा समुत्पन्नो देवदेवश् चतुर्मुखः तदा कर्णमलोद्भूतौ दानवौ मधुकैटभौ
180,38,mahābalau mahāvīryau brahmāṇaṃ hantum udyatau jaghāna tau durādharṣau utthāya śayanodadheḥ,महाबलौ महावीर्यौ ब्रह्माणं हन्तुम् उद्यतौ जघान तौ दुराधर्षौ उत्थाय शयनोदधेः
180,39,evamādīṃs tathaivānyān asaṃkhyātum ihotsahe avatāro hy ajasyeha māthuraḥ sāṃpratas tv ayam,एवमादींस् तथैवान्यान् असंख्यातुम् इहोत्सहे अवतारो ह्य् अजस्येह माथुरः सांप्रतस् त्व् अयम्
180,40,iti sā sāttvikī mūrtir avatāraṃ karoti ca pradyumneti samākhyātā rakṣākarmaṇy avasthitā,इति सा सात्त्विकी मूर्तिर् अवतारं करोति च प्रद्युम्नेति समाख्याता रक्षाकर्मण्य् अवस्थिता
180,41,devatve 'tha manuṣyatve tiryagyonau ca saṃsthitā gṛhṇāti tatsvabhāvaś ca vāsudevecchayā sadā,देवत्वे ऽथ मनुष्यत्वे तिर्यग्योनौ च संस्थिता गृह्णाति तत्स्वभावश् च वासुदेवेच्छया सदा
180,42,dadāty abhimatān kāmān pūjitā sā dvijottamāḥ evaṃ mayā samākhyātaḥ kṛtakṛtyo 'pi yaḥ prabhuḥ mānuṣatvaṃ gato viṣṇuḥ śṛṇudhvaṃ cottaraṃ punaḥ,ददात्य् अभिमतान् कामान् पूजिता सा द्विजोत्तमाः एवं मया समाख्यातः कृतकृत्यो ऽपि यः प्रभुः मानुषत्वं गतो विष्णुः शृणुध्वं चोत्तरं पुनः
181,1,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ avatāraṃ hareś cātra bhārāvataraṇecchayā,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः अवतारं हरेश् चात्र भारावतरणेच्छया
181,2,yadā yadā tv adharmasya vṛddhir bhavati bho dvijāḥ dharmaś ca hrāsam abhyeti tadā devo janārdanaḥ,यदा यदा त्व् अधर्मस्य वृद्धिर् भवति भो द्विजाः धर्मश् च ह्रासम् अभ्येति तदा देवो जनार्दनः
181,3,avatāraṃ karoty atra dvidhā kṛtvātmanas tanum sādhūnāṃ rakṣaṇārthāya dharmasaṃsthāpanāya ca,अवतारं करोत्य् अत्र द्विधा कृत्वात्मनस् तनुम् साधूनां रक्षणार्थाय धर्मसंस्थापनाय च
181,4,duṣṭānāṃ nigrahārthāya anyeṣāṃ ca suradviṣām prajānāṃ rakṣaṇārthāya jāyate 'sau yuge yuge,दुष्टानां निग्रहार्थाय अन्येषां च सुरद्विषाम् प्रजानां रक्षणार्थाय जायते ऽसौ युगे युगे
181,5,purā kila mahī viprā bhūribhārāvapīḍitā jagāma dharaṇī merau samāje tridivaukasām,पुरा किल मही विप्रा भूरिभारावपीडिता जगाम धरणी मेरौ समाजे त्रिदिवौकसाम्
181,6,sabrahmakān surān sarvān praṇipatyātha medinī kathayām āsa tat sarvaṃ khedāt karuṇabhāṣiṇī,सब्रह्मकान् सुरान् सर्वान् प्रणिपत्याथ मेदिनी कथयाम् आस तत् सर्वं खेदात् करुणभाषिणी
181,7,agniḥ suvarṇasya gurur gavāṃ sūryo 'paro guruḥ mamāpy akhilalokānāṃ vandyo nārāyaṇo guruḥ,अग्निः सुवर्णस्य गुरुर् गवां सूर्यो ऽपरो गुरुः ममाप्य् अखिललोकानां वन्द्यो नारायणो गुरुः
181,8,tatsāṃpratam ime daityāḥ kālanemipurogamāḥ martyalokaṃ samāgamya bādhante 'harniśaṃ prajāḥ,तत्सांप्रतम् इमे दैत्याः कालनेमिपुरोगमाः मर्त्यलोकं समागम्य बाधन्ते ऽहर्निशं प्रजाः
181,9,kālanemir hato yo 'sau viṣṇunā prabhaviṣṇunā ugrasenasutaḥ kaṃsaḥ saṃbhūtaḥ sumahāsuraḥ,कालनेमिर् हतो यो ऽसौ विष्णुना प्रभविष्णुना उग्रसेनसुतः कंसः संभूतः सुमहासुरः
181,10,ariṣṭo dhenukaḥ keśī pralambo narakas tathā sundo 'suras tathātyugro bāṇaś cāpi baleḥ sutaḥ,अरिष्टो धेनुकः केशी प्रलम्बो नरकस् तथा सुन्दो ऽसुरस् तथात्युग्रो बाणश् चापि बलेः सुतः
181,11,tathānye ca mahāvīryā nṛpāṇāṃ bhavaneṣu ye samutpannā durātmānas tān na saṃkhyātum utsahe,तथान्ये च महावीर्या नृपाणां भवनेषु ये समुत्पन्ना दुरात्मानस् तान् न संख्यातुम् उत्सहे
181,12,akṣauhiṇyo hi bahulā divyamūrtidhṛtāḥ surāḥ mahābalānāṃ dṛptānāṃ daityendrāṇāṃ mamopari,अक्षौहिण्यो हि बहुला दिव्यमूर्तिधृताः सुराः महाबलानां दृप्तानां दैत्येन्द्राणां ममोपरि
181,13,tadbhūribhārapīḍārtā na śaknomy amareśvarāḥ vibhartum ātmānam aham iti vijñāpayāmi vaḥ,तद्भूरिभारपीडार्ता न शक्नोम्य् अमरेश्वराः विभर्तुम् आत्मानम् अहम् इति विज्ञापयामि वः
181,14,kriyatāṃ tan mahābhāgā mama bhārāvatāraṇam yathā rasātalaṃ nāhaṃ gaccheyam ativihvalā,क्रियतां तन् महाभागा मम भारावतारणम् यथा रसातलं नाहं गच्छेयम् अतिविह्वला
181,15,ity ākarṇya dharāvākyam aśeṣais tridaśais tataḥ bhuvo bhārāvatārārthaṃ brahmā prāha ca coditaḥ,इत्य् आकर्ण्य धरावाक्यम् अशेषैस् त्रिदशैस् ततः भुवो भारावतारार्थं ब्रह्मा प्राह च चोदितः
181,16,yad āha vasudhā sarvaṃ satyam etad divaukasaḥ ahaṃ bhavo bhavantaś ca sarvaṃ nārāyaṇātmakam,यद् आह वसुधा सर्वं सत्यम् एतद् दिवौकसः अहं भवो भवन्तश् च सर्वं नारायणात्मकम्
181,17,vibhūtayas tu yās tasya tāsām eva parasparam ādhikyaṃ nyūnatā bādhyabādhakatvena vartate,विभूतयस् तु यास् तस्य तासाम् एव परस्परम् आधिक्यं न्यूनता बाध्यबाधकत्वेन वर्तते
181,18,tad āgacchata gacchāmaḥ kṣīrābdhes taṭam uttamam tatrārādhya hariṃ tasmai sarvaṃ vijñāpayāma vai,तद् आगच्छत गच्छामः क्षीराब्धेस् तटम् उत्तमम् तत्राराध्य हरिं तस्मै सर्वं विज्ञापयाम वै
181,19,sarvadaiva jagatyarthe sa sarvātmā jaganmayaḥ svalpāṃśenāvatīryorvyāṃ dharmasya kurute sthitim,सर्वदैव जगत्यर्थे स सर्वात्मा जगन्मयः स्वल्पांशेनावतीर्योर्व्यां धर्मस्य कुरुते स्थितिम्
181,20,ity uktvā prayayau tatra saha devaiḥ pitāmahaḥ samāhitamanā bhūtvā tuṣṭāva garuḍadhvajam,इत्य् उक्त्वा प्रययौ तत्र सह देवैः पितामहः समाहितमना भूत्वा तुष्टाव गरुडध्वजम्
181,26,namo namas te 'stu sahasramūrte sahasrabāho bahuvaktrapāda namo namas te jagataḥ pravṛtti vināśasaṃsthānaparāprameya BrP_181.21 sūkṣmātisūkṣmaṃ ca bṛhatpramāṇaṃ garīyasām apy atigauravātman pradhānabuddhīndriyavākpradhāna mūlāparātman bhagavan prasīda BrP_181.22 eṣā mahī deva mahīprasūtair mahāsuraiḥ pīḍitaśailabandhā parāyaṇaṃ tvāṃ jagatām upaiti bhārāvatārārtham apārapāram BrP_181.23 ete vayaṃ vṛtraripus tathāyaṃ nāsatyadasrau varuṇas tathaiṣaḥ ime ca rudrā vasavaḥ sasūryāḥ samīraṇāgnipramukhās tathānye BrP_181.24 surāḥ samastāḥ suranātha kāryam ebhir mayā yac ca tad īśa sarvam ājñāpayājñāṃ pratipālayantas tavaiva tiṣṭhāma sadāstadoṣāḥ BrP_181.25 evaṃ saṃstūyamānas tu bhagavān parameśvaraḥ ujjahārātmanaḥ keśau sitakṛṣṇau dvijottamāḥ,नमो नमस् ते ऽस्तु सहस्रमूर्ते सहस्रबाहो बहुवक्त्रपाद नमो नमस् ते जगतः प्रवृत्ति विनाशसंस्थानपराप्रमेय ब्र्प्_१८१.२१ सूक्ष्मातिसूक्ष्मं च बृहत्प्रमाणं गरीयसाम् अप्य् अतिगौरवात्मन् प्रधानबुद्धीन्द्रियवाक्प्रधान मूलापरात्मन् भगवन् प्रसीद ब्र्प्_१८१.२२ एषा मही देव महीप्रसूतैर् महासुरैः पीडितशैलबन्धा परायणं त्वां जगताम् उपैति भारावतारार्थम् अपारपारम् ब्र्प्_१८१.२३ एते वयं वृत्ररिपुस् तथायं नासत्यदस्रौ वरुणस् तथैषः इमे च रुद्रा वसवः ससूर्याः समीरणाग्निप्रमुखास् तथान्ये ब्र्प्_१८१.२४ सुराः समस्ताः सुरनाथ कार्यम् एभिर् मया यच् च तद् ईश सर्वम् आज्ञापयाज्ञां प्रतिपालयन्तस् तवैव तिष्ठाम सदास्तदोषाः ब्र्प्_१८१.२५ एवं संस्तूयमानस् तु भगवान् परमेश्वरः उज्जहारात्मनः केशौ सितकृष्णौ द्विजोत्तमाः
181,27,uvāca ca surān etau matkeśau vasudhātale avatīrya bhuvo bhārakleśahāniṃ kariṣyataḥ,उवाच च सुरान् एतौ मत्केशौ वसुधातले अवतीर्य भुवो भारक्लेशहानिं करिष्यतः
181,28,surāś ca sakalāḥ svāṃśair avatīrya mahītale kurvantu yuddham unmattaiḥ pūrvotpannair mahāsuraiḥ,सुराश् च सकलाः स्वांशैर् अवतीर्य महीतले कुर्वन्तु युद्धम् उन्मत्तैः पूर्वोत्पन्नैर् महासुरैः
181,29,tataḥ kṣayam aśeṣās te daiteyā dharaṇītale prayāsyanti na saṃdeho nānāyudhavicūrṇitāḥ,ततः क्षयम् अशेषास् ते दैतेया धरणीतले प्रयास्यन्ति न संदेहो नानायुधविचूर्णिताः
181,30,vasudevasya yā patnī devakī devatopamā tasyā garbho 'ṣṭamo 'yaṃ tu matkeśo bhavitā surāḥ,वसुदेवस्य या पत्नी देवकी देवतोपमा तस्या गर्भो ऽष्टमो ऽयं तु मत्केशो भविता सुराः
181,31,avatīrya ca tatrāyaṃ kaṃsaṃ ghātayitā bhuvi kālanemisamudbhūtam ity uktvāntardadhe hariḥ,अवतीर्य च तत्रायं कंसं घातयिता भुवि कालनेमिसमुद्भूतम् इत्य् उक्त्वान्तर्दधे हरिः
181,32,adṛśyāya tatas te 'pi praṇipatya mahātmane merupṛṣṭhaṃ surā jagmur avateruś ca bhūtale,अदृश्याय ततस् ते ऽपि प्रणिपत्य महात्मने मेरुपृष्ठं सुरा जग्मुर् अवतेरुश् च भूतले
181,33,kaṃsāya cāṣṭamo garbho devakyā dharaṇītale bhaviṣyatīty ācacakṣe bhagavān nārado muniḥ,कंसाय चाष्टमो गर्भो देवक्या धरणीतले भविष्यतीत्य् आचचक्षे भगवान् नारदो मुनिः
181,34,kaṃso 'pi tad upaśrutya nāradāt kupitas tataḥ devakīṃ vasudevaṃ ca gṛhe guptāv adhārayat,कंसो ऽपि तद् उपश्रुत्य नारदात् कुपितस् ततः देवकीं वसुदेवं च गृहे गुप्ताव् अधारयत्
181,35,jātaṃ jātaṃ ca kaṃsāya tenaivoktaṃ yathā purā tathaiva vasudevo 'pi putram arpitavān dvijāḥ,जातं जातं च कंसाय तेनैवोक्तं यथा पुरा तथैव वसुदेवो ऽपि पुत्रम् अर्पितवान् द्विजाः
181,36,hiraṇyakaśipoḥ putrāḥ ṣaḍgarbhā iti viśrutāḥ viṣṇuprayuktā tān nidrā kramād garbhe nyayojayat,हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्गर्भा इति विश्रुताः विष्णुप्रयुक्ता तान् निद्रा क्रमाद् गर्भे न्ययोजयत्
181,37,yoganidrā mahāmāyā vaiṣṇavī mohitaṃ yayā avidyayā jagat sarvaṃ tām āha bhagavān hariḥ,योगनिद्रा महामाया वैष्णवी मोहितं यया अविद्यया जगत् सर्वं ताम् आह भगवान् हरिः
181,38,gaccha nidre mamādeśāt pātālatalasaṃśrayān ekaikaśyena ṣaḍgarbhān devakījaṭhare naya,गच्छ निद्रे ममादेशात् पातालतलसंश्रयान् एकैकश्येन षड्गर्भान् देवकीजठरे नय
181,39,hateṣu teṣu kaṃsena śeṣākhyo 'ṃśas tato 'naghaḥ aṃśāṃśenodare tasyāḥ saptamaḥ saṃbhaviṣyati,हतेषु तेषु कंसेन शेषाख्यो ऽंशस् ततो ऽनघः अंशांशेनोदरे तस्याः सप्तमः संभविष्यति
181,40,gokule vasudevasya bhāryā vai rohiṇī sthitā tasyāḥ prasūtisamaye garbho neyas tvayodaram,गोकुले वसुदेवस्य भार्या वै रोहिणी स्थिता तस्याः प्रसूतिसमये गर्भो नेयस् त्वयोदरम्
181,41,saptamo bhojarājasya bhayād rodhoparodhataḥ devakyāḥ patito garbha iti loko vadiṣyati,सप्तमो भोजराजस्य भयाद् रोधोपरोधतः देवक्याः पतितो गर्भ इति लोको वदिष्यति
181,42,garbhasaṃkarṣaṇāt so 'tha loke saṃkarṣaṇeti vai saṃjñām avāpsyate vīraḥ śvetādriśikharopamaḥ,गर्भसंकर्षणात् सो ऽथ लोके संकर्षणेति वै संज्ञाम् अवाप्स्यते वीरः श्वेताद्रिशिखरोपमः
181,43,tato 'haṃ saṃbhaviṣyāmi devakījaṭhare śubhe garbhe tvayā yaśodāyā gantavyam avilambitam,ततो ऽहं संभविष्यामि देवकीजठरे शुभे गर्भे त्वया यशोदाया गन्तव्यम् अविलम्बितम्
181,44,prāvṛṭkāle ca nabhasi kṛṣṇāṣṭamyām ahaṃ niśi utpatsyāmi navamyāṃ ca prasūtiṃ tvam avāpsyasi,प्रावृट्काले च नभसि कृष्णाष्टम्याम् अहं निशि उत्पत्स्यामि नवम्यां च प्रसूतिं त्वम् अवाप्स्यसि
181,45,yaśodāśayane māṃ tu devakyās tvām anindite macchaktipreritamatir vasudevo nayiṣyati,यशोदाशयने मां तु देवक्यास् त्वाम् अनिन्दिते मच्छक्तिप्रेरितमतिर् वसुदेवो नयिष्यति
181,46,kaṃsaś ca tvām upādāya devi śailaśilātale prakṣepsyaty antarikṣe ca tvaṃ sthānaṃ samavāpsyasi,कंसश् च त्वाम् उपादाय देवि शैलशिलातले प्रक्षेप्स्यत्य् अन्तरिक्षे च त्वं स्थानं समवाप्स्यसि
181,47,tatas tvāṃ śatadhā śakraḥ praṇamya mama gauravāt praṇipātānataśirā bhaginītve grahīṣyati,ततस् त्वां शतधा शक्रः प्रणम्य मम गौरवात् प्रणिपातानतशिरा भगिनीत्वे ग्रहीष्यति
181,48,tataḥ śumbhaniśumbhādīn hatvā daityān sahasraśaḥ sthānair anekaiḥ pṛthivīm aśeṣāṃ maṇḍayiṣyasi,ततः शुम्भनिशुम्भादीन् हत्वा दैत्यान् सहस्रशः स्थानैर् अनेकैः पृथिवीम् अशेषां मण्डयिष्यसि
181,49,tvaṃ bhūtiḥ saṃnatiḥ kīrtiḥ kāntir vai pṛthivī dhṛtiḥ lajjā puṣṭir uṣā yā ca kācid anyā tvam eva sā,त्वं भूतिः संनतिः कीर्तिः कान्तिर् वै पृथिवी धृतिः लज्जा पुष्टिर् उषा या च काचिद् अन्या त्वम् एव सा
181,50,ye tvām āryeti durgeti vedagarbhe 'mbiketi ca bhadreti bhadrakālīti kṣemyā kṣemaṃkarīti ca,ये त्वाम् आर्येति दुर्गेति वेदगर्भे ऽम्बिकेति च भद्रेति भद्रकालीति क्षेम्या क्षेमंकरीति च
181,51,prātaś caivāparāhṇe ca stoṣyanty ānamramūrtayaḥ teṣāṃ hi vāñchitaṃ sarvaṃ matprasādād bhaviṣyati,प्रातश् चैवापराह्णे च स्तोष्यन्त्य् आनम्रमूर्तयः तेषां हि वाञ्छितं सर्वं मत्प्रसादाद् भविष्यति
181,52,surāmāṃsopahārais tu bhakṣyabhojyaiś ca pūjitā nṛṇām aśeṣakāmāṃs tvaṃ prasannāyāṃ pradāsyasi,सुरामांसोपहारैस् तु भक्ष्यभोज्यैश् च पूजिता नृणाम् अशेषकामांस् त्वं प्रसन्नायां प्रदास्यसि
181,53,te sarve sarvadā bhadrā matprasādād asaṃśayam asaṃdigdhaṃ bhaviṣyanti gaccha devi yathoditam,ते सर्वे सर्वदा भद्रा मत्प्रसादाद् असंशयम् असंदिग्धं भविष्यन्ति गच्छ देवि यथोदितम्
182,1,yathoktaṃ sā jagaddhātrī devadevena vai purā ṣaḍgarbhagarbhavinyāsaṃ cakre cānyasya karṣaṇam,यथोक्तं सा जगद्धात्री देवदेवेन वै पुरा षड्गर्भगर्भविन्यासं चक्रे चान्यस्य कर्षणम्
182,2,saptame rohiṇīṃ prāpte garbhe garbhe tato hariḥ lokatrayopakārāya devakyāḥ praviveśa vai,सप्तमे रोहिणीं प्राप्ते गर्भे गर्भे ततो हरिः लोकत्रयोपकाराय देवक्याः प्रविवेश वै
182,3,yoganidrā yaśodāyās tasminn eva tato dine saṃbhūtā jaṭhare tadvad yathoktaṃ parameṣṭhinā,योगनिद्रा यशोदायास् तस्मिन्न् एव ततो दिने संभूता जठरे तद्वद् यथोक्तं परमेष्ठिना
182,4,tato grahagaṇaḥ samyak pracacāra divi dvijāḥ viṣṇor aṃśe mahīṃ yāta ṛtavo 'py abhavañ śubhāḥ,ततो ग्रहगणः सम्यक् प्रचचार दिवि द्विजाः विष्णोर् अंशे महीं यात ऋतवो ऽप्य् अभवञ् शुभाः
182,5,notsehe devakīṃ draṣṭuṃ kaścid apy atitejasā jājvalyamānāṃ tāṃ dṛṣṭvā manāṃsi kṣobham āyayuḥ,नोत्सेहे देवकीं द्रष्टुं कश्चिद् अप्य् अतितेजसा जाज्वल्यमानां तां दृष्ट्वा मनांसि क्षोभम् आययुः
182,6,adṛṣṭāṃ puruṣaiḥ strībhir devakīṃ devatāgaṇāḥ bibhrāṇāṃ vapuṣā viṣṇuṃ tuṣṭuvus tām aharniśam,अदृष्टां पुरुषैः स्त्रीभिर् देवकीं देवतागणाः बिभ्राणां वपुषा विष्णुं तुष्टुवुस् ताम् अहर्निशम्
182,7,tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā vidyā sudhā tvaṃ jyotir eva ca tvaṃ sarvalokarakṣārtham avatīrṇā mahītale,त्वं स्वाहा त्वं स्वधा विद्या सुधा त्वं ज्योतिर् एव च त्वं सर्वलोकरक्षार्थम् अवतीर्णा महीतले
182,8,prasīda devi sarvasya jagatas tvaṃ śubhaṃ kuru prītyarthaṃ dhārayeśānaṃ dhṛtaṃ yenākhilaṃ jagat,प्रसीद देवि सर्वस्य जगतस् त्वं शुभं कुरु प्रीत्यर्थं धारयेशानं धृतं येनाखिलं जगत्
182,9,evaṃ saṃstūyamānā sā devair devam adhārayat garbheṇa puṇḍarīkākṣaṃ jagatāṃ trāṇakāraṇam,एवं संस्तूयमाना सा देवैर् देवम् अधारयत् गर्भेण पुण्डरीकाक्षं जगतां त्राणकारणम्
182,10,tato 'khilajagatpadmabodhāyācyutabhānunā devakyāḥ pūrvasaṃdhyāyām āvirbhūtaṃ mahātmanā,ततो ऽखिलजगत्पद्मबोधायाच्युतभानुना देवक्याः पूर्वसंध्यायाम् आविर्भूतं महात्मना
182,11,madhyarātre 'khilādhāre jāyamāne janārdane mandaṃ jagarjur jaladāḥ puṣpavṛṣṭimucaḥ surāḥ,मध्यरात्रे ऽखिलाधारे जायमाने जनार्दने मन्दं जगर्जुर् जलदाः पुष्पवृष्टिमुचः सुराः
182,12,phullendīvarapattrābhaṃ caturbāhum udīkṣya tam śrīvatsavakṣasaṃ jātaṃ tuṣṭāvānakadundubhiḥ,फुल्लेन्दीवरपत्त्राभं चतुर्बाहुम् उदीक्ष्य तम् श्रीवत्सवक्षसं जातं तुष्टावानकदुन्दुभिः
182,13,abhiṣṭūya ca taṃ vāgbhiḥ prasannābhir mahāmatiḥ vijñāpayām āsa tadā kaṃsād bhīto dvijottamāḥ,अभिष्टूय च तं वाग्भिः प्रसन्नाभिर् महामतिः विज्ञापयाम् आस तदा कंसाद् भीतो द्विजोत्तमाः
182,14,jñāto 'si devadeveśa śaṅkhacakragadādhara divyaṃ rūpam idaṃ deva prasādenopasaṃhara,ज्ञातो ऽसि देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर दिव्यं रूपम् इदं देव प्रसादेनोपसंहर
182,15,adyaiva deva kaṃso 'yaṃ kurute mama yātanām avatīrṇam iti jñātvā tvām asmin mandire mama,अद्यैव देव कंसो ऽयं कुरुते मम यातनाम् अवतीर्णम् इति ज्ञात्वा त्वाम् अस्मिन् मन्दिरे मम
182,17,yo 'nantarūpo 'khilaviśvarūpo garbhe 'pi lokān vapuṣā bibharti prasīdatām eṣa sa devadevaḥ svamāyayāviṣkṛtabālarūpaḥ BrP_182.16 upasaṃhara sarvātman rūpam etac caturbhujam jānātu māvatāraṃ te kaṃso 'yaṃ ditijāntaka,यो ऽनन्तरूपो ऽखिलविश्वरूपो गर्भे ऽपि लोकान् वपुषा बिभर्ति प्रसीदताम् एष स देवदेवः स्वमाययाविष्कृतबालरूपः ब्र्प्_१८२.१६ उपसंहर सर्वात्मन् रूपम् एतच् चतुर्भुजम् जानातु मावतारं ते कंसो ऽयं दितिजान्तक
182,18,stuto 'haṃ yat tvayā pūrvaṃ putrārthinyā tad adya te saphalaṃ devi saṃjātaṃ jāto 'haṃ yat tavodarāt,स्तुतो ऽहं यत् त्वया पूर्वं पुत्रार्थिन्या तद् अद्य ते सफलं देवि संजातं जातो ऽहं यत् तवोदरात्
182,19,ity uktvā bhagavāṃs tūṣṇīṃ babhūva munisattamāḥ vasudevo 'pi taṃ rātrāv ādāya prayayau bahiḥ,इत्य् उक्त्वा भगवांस् तूष्णीं बभूव मुनिसत्तमाः वसुदेवो ऽपि तं रात्राव् आदाय प्रययौ बहिः
182,20,mohitāś cābhavaṃs tatra rakṣiṇo yoganidrayā mathurādvārapālāś ca vrajaty ānakadundubhau,मोहिताश् चाभवंस् तत्र रक्षिणो योगनिद्रया मथुराद्वारपालाश् च व्रजत्य् आनकदुन्दुभौ
182,21,varṣatāṃ jaladānāṃ ca tat toyam ulbaṇaṃ niśi saṃchādya taṃ yayau śeṣaḥ phaṇair ānakadundubhim,वर्षतां जलदानां च तत् तोयम् उल्बणं निशि संछाद्य तं ययौ शेषः फणैर् आनकदुन्दुभिम्
182,22,yamunāṃ cātigambhīrāṃ nānāvartaśatākulām vasudevo vahan viṣṇuṃ jānumātravahāṃ yayau,यमुनां चातिगम्भीरां नानावर्तशताकुलाम् वसुदेवो वहन् विष्णुं जानुमात्रवहां ययौ
182,23,kaṃsasya karam ādāya tatraivābhyāgatāṃs taṭe nandādīn gopavṛddhāṃś ca yamunāyāṃ dadarśa saḥ,कंसस्य करम् आदाय तत्रैवाभ्यागतांस् तटे नन्दादीन् गोपवृद्धांश् च यमुनायां ददर्श सः
182,24,tasmin kāle yaśodāpi mohitā yoganidrayā tām eva kanyāṃ munayaḥ prāsūta mohite jane,तस्मिन् काले यशोदापि मोहिता योगनिद्रया ताम् एव कन्यां मुनयः प्रासूत मोहिते जने
182,25,vasudevo 'pi vinyasya bālam ādāya dārikām yaśodāśayane tūrṇam ājagāmāmitadyutiḥ,वसुदेवो ऽपि विन्यस्य बालम् आदाय दारिकाम् यशोदाशयने तूर्णम् आजगामामितद्युतिः
182,26,dadarśa ca vibuddhvā sā yaśodā jātam ātmajam nīlotpaladalaśyāmaṃ tato 'tyarthaṃ mudaṃ yayau,ददर्श च विबुद्ध्वा सा यशोदा जातम् आत्मजम् नीलोत्पलदलश्यामं ततो ऽत्यर्थं मुदं ययौ
182,27,ādāya vasudevo 'pi dārikāṃ nijamandiram devakīśayane nyasya yathāpūrvam atiṣṭhata,आदाय वसुदेवो ऽपि दारिकां निजमन्दिरम् देवकीशयने न्यस्य यथापूर्वम् अतिष्ठत
182,28,tato bāladhvaniṃ śrutvā rakṣiṇaḥ sahasotthitāḥ kaṃsam āvedayām āsur devakīprasavaṃ dvijāḥ,ततो बालध्वनिं श्रुत्वा रक्षिणः सहसोत्थिताः कंसम् आवेदयाम् आसुर् देवकीप्रसवं द्विजाः
182,29,kaṃsas tūrṇam upetyaināṃ tato jagrāha bālikām muñca muñceti devakyāsannakaṇṭhaṃ nivāritaḥ,कंसस् तूर्णम् उपेत्यैनां ततो जग्राह बालिकाम् मुञ्च मुञ्चेति देवक्यासन्नकण्ठं निवारितः
182,30,cikṣepa ca śilāpṛṣṭhe sā kṣiptā viyati sthitim avāpa rūpaṃ ca mahat sāyudhāṣṭamahābhujam prajahāsa tathaivoccaiḥ kaṃsaṃ ca ruṣitābravīt,चिक्षेप च शिलापृष्ठे सा क्षिप्ता वियति स्थितिम् अवाप रूपं च महत् सायुधाष्टमहाभुजम् प्रजहास तथैवोच्चैः कंसं च रुषिताब्रवीत्
182,31,kiṃ mayākṣiptayā kaṃsa jāto yas tvāṃ haniṣyati sarvasvabhūto devānām āsīn mṛtyuḥ purā sa te tad etat saṃpradhāryāśu kriyatāṃ hitam ātmanaḥ,किं मयाक्षिप्तया कंस जातो यस् त्वां हनिष्यति सर्वस्वभूतो देवानाम् आसीन् मृत्युः पुरा स ते तद् एतत् संप्रधार्याशु क्रियतां हितम् आत्मनः
182,32,ity uktvā prayayau devī divyasraggandhabhūṣaṇā paśyato bhojarājasya stutā siddhair vihāyasā,इत्य् उक्त्वा प्रययौ देवी दिव्यस्रग्गन्धभूषणा पश्यतो भोजराजस्य स्तुता सिद्धैर् विहायसा
183,1,kaṃsas tv athodvignamanāḥ prāha sarvān mahāsurān pralambakeśipramukhān āhūyāsurapuṃgavān,कंसस् त्व् अथोद्विग्नमनाः प्राह सर्वान् महासुरान् प्रलम्बकेशिप्रमुखान् आहूयासुरपुंगवान्
183,2,he pralamba mahābāho keśin dhenuka pūtane ariṣṭādyais tathā cānyaiḥ śrūyatāṃ vacanaṃ mama,हे प्रलम्ब महाबाहो केशिन् धेनुक पूतने अरिष्टाद्यैस् तथा चान्यैः श्रूयतां वचनं मम
183,3,māṃ hantum amarair yatnaḥ kṛtaḥ kila durātmabhiḥ madvīryatāpitān vīrān na tv etān gaṇayāmy aham,मां हन्तुम् अमरैर् यत्नः कृतः किल दुरात्मभिः मद्वीर्यतापितान् वीरान् न त्व् एतान् गणयाम्य् अहम्
183,4,āścaryaṃ kanyayā coktaṃ jāyate daityapuṃgavāḥ hāsyaṃ me jāyate vīrās teṣu yatnapareṣv api,आश्चर्यं कन्यया चोक्तं जायते दैत्यपुंगवाः हास्यं मे जायते वीरास् तेषु यत्नपरेष्व् अपि
183,5,tathāpi khalu duṣṭānāṃ teṣām apy adhikaṃ mayā apakārāya daityendrā yatanīyaṃ durātmanām,तथापि खलु दुष्टानां तेषाम् अप्य् अधिकं मया अपकाराय दैत्येन्द्रा यतनीयं दुरात्मनाम्
183,6,utpannaś cāpi mṛtyur me bhūtabhavyabhavatprabhuḥ ity etad bālikā prāha devakīgarbhasaṃbhavā,उत्पन्नश् चापि मृत्युर् मे भूतभव्यभवत्प्रभुः इत्य् एतद् बालिका प्राह देवकीगर्भसंभवा
183,7,tasmād bāleṣu paramo yatnaḥ kāryo mahītale yatrodriktaṃ balaṃ bāle sa hantavyaḥ prayatnataḥ,तस्माद् बालेषु परमो यत्नः कार्यो महीतले यत्रोद्रिक्तं बलं बाले स हन्तव्यः प्रयत्नतः
183,8,ity ājñāpyāsurān kaṃsaḥ praviśyātmagṛhaṃ tataḥ uvāca vasudevaṃ ca devakīm avirodhataḥ,इत्य् आज्ञाप्यासुरान् कंसः प्रविश्यात्मगृहं ततः उवाच वसुदेवं च देवकीम् अविरोधतः
183,9,yuvayor ghātitā garbhā vṛthaivaite mayādhunā ko 'py anya eva nāśāya bālo mama samudgataḥ,युवयोर् घातिता गर्भा वृथैवैते मयाधुना को ऽप्य् अन्य एव नाशाय बालो मम समुद्गतः
183,10,tad alaṃ paritāpena nūnaṃ yad bhāvino hi te arbhakā yuvayoḥ ko vā āyuṣo 'nte na hanyate,तद् अलं परितापेन नूनं यद् भाविनो हि ते अर्भका युवयोः को वा आयुषो ऽन्ते न हन्यते
183,11,ity āśvāsya vimucyaiva kaṃsas tau paritoṣya ca antargṛhaṃ dvijaśreṣṭhāḥ praviveśa punaḥ svakam,इत्य् आश्वास्य विमुच्यैव कंसस् तौ परितोष्य च अन्तर्गृहं द्विजश्रेष्ठाः प्रविवेश पुनः स्वकम्
184,1,vimukto vasudevo 'pi nandasya śakaṭaṃ gataḥ prahṛṣṭaṃ dṛṣṭavān nandaṃ putro jāto mameti vai,विमुक्तो वसुदेवो ऽपि नन्दस्य शकटं गतः प्रहृष्टं दृष्टवान् नन्दं पुत्रो जातो ममेति वै
184,2,vasudevo 'pi taṃ prāha diṣṭyā diṣṭyeti sādaram vārdhake 'pi samutpannas tanayo 'yaṃ tavādhunā,वसुदेवो ऽपि तं प्राह दिष्ट्या दिष्ट्येति सादरम् वार्धके ऽपि समुत्पन्नस् तनयो ऽयं तवाधुना
184,3,datto hi vārṣikaḥ sarvo bhavadbhir nṛpateḥ karaḥ yadartham āgatas tasmān nātra stheyaṃ mahātmanā,दत्तो हि वार्षिकः सर्वो भवद्भिर् नृपतेः करः यदर्थम् आगतस् तस्मान् नात्र स्थेयं महात्मना
184,4,yadartham āgataḥ kāryaṃ tan niṣpannaṃ kim āsyate bhavadbhir gamyatāṃ nanda tac chīghraṃ nijagokulam,यदर्थम् आगतः कार्यं तन् निष्पन्नं किम् आस्यते भवद्भिर् गम्यतां नन्द तच् छीघ्रं निजगोकुलम्
184,5,mamāpi bālakas tatra rohiṇīprasavo hi yaḥ sa rakṣaṇīyo bhavatā yathāyaṃ tanayo nijaḥ,ममापि बालकस् तत्र रोहिणीप्रसवो हि यः स रक्षणीयो भवता यथायं तनयो निजः
184,6,ity uktāḥ prayayur gopā nandagopapurogamāḥ śakaṭāropitair bhāṇḍaiḥ karaṃ dattvā mahābalāḥ,इत्य् उक्ताः प्रययुर् गोपा नन्दगोपपुरोगमाः शकटारोपितैर् भाण्डैः करं दत्त्वा महाबलाः
184,7,vasatāṃ gokule teṣāṃ pūtanā bālaghātinī suptaṃ kṛṣṇam upādāya rātrau ca pradadau stanam,वसतां गोकुले तेषां पूतना बालघातिनी सुप्तं कृष्णम् उपादाय रात्रौ च प्रददौ स्तनम्
184,8,yasmai yasmai stanaṃ rātrau pūtanā saṃprayacchati tasya tasya kṣaṇenāṅgaṃ bālakasyopahanyate,यस्मै यस्मै स्तनं रात्रौ पूतना संप्रयच्छति तस्य तस्य क्षणेनाङ्गं बालकस्योपहन्यते
184,9,kṛṣṇas tasyāḥ stanaṃ gāḍhaṃ karābhyām atipīḍitam gṛhītvā prāṇasahitaṃ papau krodhasamanvitaḥ,कृष्णस् तस्याः स्तनं गाढं कराभ्याम् अतिपीडितम् गृहीत्वा प्राणसहितं पपौ क्रोधसमन्वितः
184,10,sā vimuktamahārāvā vicchinnasnāyubandhanā papāta pūtanā bhūmau mriyamāṇātibhīṣaṇā,सा विमुक्तमहारावा विच्छिन्नस्नायुबन्धना पपात पूतना भूमौ म्रियमाणातिभीषणा
184,11,tannādaśrutisaṃtrāsād vibuddhās te vrajaukasaḥ dadṛśuḥ pūtanotsaṅge kṛṣṇaṃ tāṃ ca nipātitām,तन्नादश्रुतिसंत्रासाद् विबुद्धास् ते व्रजौकसः ददृशुः पूतनोत्सङ्गे कृष्णं तां च निपातिताम्
184,12,ādāya kṛṣṇaṃ saṃtrastā yaśodā ca tato dvijāḥ gopucchabhrāmaṇādyaiś ca bāladoṣam apākarot,आदाय कृष्णं संत्रस्ता यशोदा च ततो द्विजाः गोपुच्छभ्रामणाद्यैश् च बालदोषम् अपाकरोत्
184,13,gopurīṣam upādāya nandagopo 'pi mastake kṛṣṇasya pradadau rakṣāṃ kurvann idam udairayat,गोपुरीषम् उपादाय नन्दगोपो ऽपि मस्तके कृष्णस्य प्रददौ रक्षां कुर्वन्न् इदम् उदैरयत्
184,14,rakṣatu tvām aśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ prabhavo hariḥ yasya nābhisamudbhūtāt paṅkajād abhavaj jagat,रक्षतु त्वाम् अशेषाणां भूतानां प्रभवो हरिः यस्य नाभिसमुद्भूतात् पङ्कजाद् अभवज् जगत्
184,15,yena daṃṣṭrāgravidhṛtā dhārayaty avanī jagat varāharūpadhṛg devaḥ sa tvāṃ rakṣatu keśavaḥ,येन दंष्ट्राग्रविधृता धारयत्य् अवनी जगत् वराहरूपधृग् देवः स त्वां रक्षतु केशवः
184,16,guhyaṃ sa jaṭharaṃ viṣṇur jaṅghāpādau janārdanaḥ vāmano rakṣatu sadā bhavantaṃ yaḥ kṣaṇād abhūt,गुह्यं स जठरं विष्णुर् जङ्घापादौ जनार्दनः वामनो रक्षतु सदा भवन्तं यः क्षणाद् अभूत्
184,17,trivikramakramākrāntatrailokyasphuradāyudhaḥ śiras te pātu govindaḥ kaṇṭhaṃ rakṣatu keśavaḥ,त्रिविक्रमक्रमाक्रान्तत्रैलोक्यस्फुरदायुधः शिरस् ते पातु गोविन्दः कण्ठं रक्षतु केशवः
184,18,mukhabāhū prabāhū ca manaḥ sarvendriyāṇi ca rakṣatv avyāhataiśvaryas tava nārāyaṇo 'vyayaḥ,मुखबाहू प्रबाहू च मनः सर्वेन्द्रियाणि च रक्षत्व् अव्याहतैश्वर्यस् तव नारायणो ऽव्ययः
184,19,tvāṃ dikṣu pātu vaikuṇṭho vidikṣu madhusūdanaḥ hṛṣīkeśo 'mbare bhūmau rakṣatu tvāṃ mahīdharaḥ,त्वां दिक्षु पातु वैकुण्ठो विदिक्षु मधुसूदनः हृषीकेशो ऽम्बरे भूमौ रक्षतु त्वां महीधरः
184,20,evaṃ kṛtasvastyayano nandagopena bālakaḥ śāyitaḥ śakaṭasyādho bālaparyaṅkikātale,एवं कृतस्वस्त्ययनो नन्दगोपेन बालकः शायितः शकटस्याधो बालपर्यङ्किकातले
184,21,te ca gopā mahad dṛṣṭvā pūtanāyāḥ kalevaram mṛtāyāḥ paramaṃ trāsaṃ vismayaṃ ca tadā yayuḥ,ते च गोपा महद् दृष्ट्वा पूतनायाः कलेवरम् मृतायाः परमं त्रासं विस्मयं च तदा ययुः
184,22,kadācic chakaṭasyādhaḥ śayāno madhusūdanaḥ cikṣepa caraṇāv ūrdhvaṃ stanārthī praruroda ca,कदाचिच् छकटस्याधः शयानो मधुसूदनः चिक्षेप चरणाव् ऊर्ध्वं स्तनार्थी प्ररुरोद च
184,23,tasya pādaprahāreṇa śakaṭaṃ parivartitam vidhvastabhāṇḍakumbhaṃ tad viparītaṃ papāta vai,तस्य पादप्रहारेण शकटं परिवर्तितम् विध्वस्तभाण्डकुम्भं तद् विपरीतं पपात वै
184,24,tato hāhākṛtaḥ sarvo gopagopījano dvijāḥ ājagāma tadā jñātvā bālam uttānaśāyinam,ततो हाहाकृतः सर्वो गोपगोपीजनो द्विजाः आजगाम तदा ज्ञात्वा बालम् उत्तानशायिनम्
184,25,gopāḥ keneti jagaduḥ śakaṭaṃ parivartitam tatraiva bālakāḥ procur bālenānena pātitam,गोपाः केनेति जगदुः शकटं परिवर्तितम् तत्रैव बालकाः प्रोचुर् बालेनानेन पातितम्
184,26,rudatā dṛṣṭam asmābhiḥ pādavikṣepatāḍitam śakaṭaṃ parivṛttaṃ vai naitad anyasya ceṣṭitam,रुदता दृष्टम् अस्माभिः पादविक्षेपताडितम् शकटं परिवृत्तं वै नैतद् अन्यस्य चेष्टितम्
184,27,tataḥ punar atīvāsan gopā vismitacetasaḥ nandagopo 'pi jagrāha bālam atyantavismitaḥ,ततः पुनर् अतीवासन् गोपा विस्मितचेतसः नन्दगोपो ऽपि जग्राह बालम् अत्यन्तविस्मितः
184,28,yaśodā vismayārūḍhā bhagnabhāṇḍakapālakam śakaṭaṃ cārcayām āsa dadhipuṣpaphalākṣataiḥ,यशोदा विस्मयारूढा भग्नभाण्डकपालकम् शकटं चार्चयाम् आस दधिपुष्पफलाक्षतैः
184,29,gargaś ca gokule tatra vasudevapracoditaḥ pracchanna eva gopānāṃ saṃskāram akarot tayoḥ,गर्गश् च गोकुले तत्र वसुदेवप्रचोदितः प्रच्छन्न एव गोपानां संस्कारम् अकरोत् तयोः
184,30,jyeṣṭhaṃ ca rāmam ity āha kṛṣṇaṃ caiva tathāparam gargo matimatāṃ śreṣṭho nāma kurvan mahāmatiḥ,ज्येष्ठं च रामम् इत्य् आह कृष्णं चैव तथापरम् गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो नाम कुर्वन् महामतिः
184,31,alpenaiva hi kālena vijñātau tau mahābalau ghṛṣṭajānukarau viprā babhūvatur ubhāv api,अल्पेनैव हि कालेन विज्ञातौ तौ महाबलौ घृष्टजानुकरौ विप्रा बभूवतुर् उभाव् अपि
184,32,karīṣabhasmadigdhāṅgau bhramamāṇāv itas tataḥ na nivārayituṃ śaktā yaśodā tau na rohiṇī,करीषभस्मदिग्धाङ्गौ भ्रममाणाव् इतस् ततः न निवारयितुं शक्ता यशोदा तौ न रोहिणी
184,33,govāṭamadhye krīḍantau vatsavāṭagatau punaḥ tadaharjātagovatsapucchākarṣaṇatatparau,गोवाटमध्ये क्रीडन्तौ वत्सवाटगतौ पुनः तदहर्जातगोवत्सपुच्छाकर्षणतत्परौ
184,34,yadā yaśodā tau bālāv ekasthānacarāv ubhau śaśāka no vārayituṃ krīḍantāv aticañcalau,यदा यशोदा तौ बालाव् एकस्थानचराव् उभौ शशाक नो वारयितुं क्रीडन्ताव् अतिचञ्चलौ
184,35,dāmnā baddhvā tadā madhye nibabandha ulūkhale kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam āha cedam amarṣitā,दाम्ना बद्ध्वा तदा मध्ये निबबन्ध उलूखले कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् आह चेदम् अमर्षिता
184,36,yadi śakto 'si gaccha tvam aticañcalaceṣṭita,यदि शक्तो ऽसि गच्छ त्वम् अतिचञ्चलचेष्टित
184,37,ity uktvā ca nijaṃ karma sā cakāra kuṭumbinī vyagrāyām atha tasyāṃ sa karṣamāṇa ulūkhalam,इत्य् उक्त्वा च निजं कर्म सा चकार कुटुम्बिनी व्यग्रायाम् अथ तस्यां स कर्षमाण उलूखलम्
184,38,yamalārjunayor madhye jagāma kamalekṣaṇaḥ karṣatā vṛkṣayor madhye tiryag evam ulūkhalam,यमलार्जुनयोर् मध्ये जगाम कमलेक्षणः कर्षता वृक्षयोर् मध्ये तिर्यग् एवम् उलूखलम्
184,39,bhagnāv uttuṅgaśākhāgrau tena tau yamalārjunau tataḥ kaṭakaṭāśabdasamākarṇanakātaraḥ,भग्नाव् उत्तुङ्गशाखाग्रौ तेन तौ यमलार्जुनौ ततः कटकटाशब्दसमाकर्णनकातरः
184,40,ājagāma vrajajano dadṛśe ca mahādrumau bhagnaskandhau nipātitau bhagnaśākhau mahītale,आजगाम व्रजजनो ददृशे च महाद्रुमौ भग्नस्कन्धौ निपातितौ भग्नशाखौ महीतले
184,41,dadarśa cālpadantāsyaṃ smitahāsaṃ ca bālakam tayor madhyagataṃ baddhaṃ dāmnā gāḍhaṃ tathodare,ददर्श चाल्पदन्तास्यं स्मितहासं च बालकम् तयोर् मध्यगतं बद्धं दाम्ना गाढं तथोदरे
184,42,tataś ca dāmodaratāṃ sa yayau dāmabandhanāt gopavṛddhās tataḥ sarve nandagopapurogamāḥ,ततश् च दामोदरतां स ययौ दामबन्धनात् गोपवृद्धास् ततः सर्वे नन्दगोपपुरोगमाः
184,43,mantrayām āsur udvignā mahotpātātibhīravaḥ sthāneneha na naḥ kāryaṃ vrajāmo 'nyan mahāvanam,मन्त्रयाम् आसुर् उद्विग्ना महोत्पातातिभीरवः स्थानेनेह न नः कार्यं व्रजामो ऽन्यन् महावनम्
184,44,utpātā bahavo hy atra dṛśyante nāśahetavaḥ pūtanāyā vināśaś ca śakaṭasya viparyayaḥ,उत्पाता बहवो ह्य् अत्र दृश्यन्ते नाशहेतवः पूतनाया विनाशश् च शकटस्य विपर्ययः
184,45,vinā vātādidoṣeṇa drumayoḥ patanaṃ tathā vṛndāvanam itaḥ sthānāt tasmād gacchāma mā ciram,विना वातादिदोषेण द्रुमयोः पतनं तथा वृन्दावनम् इतः स्थानात् तस्माद् गच्छाम मा चिरम्
184,46,yāvad bhaumamahotpātadoṣo nābhibhaved vrajam iti kṛtvā matiṃ sarve gamane te vrajaukasaḥ,यावद् भौममहोत्पातदोषो नाभिभवेद् व्रजम् इति कृत्वा मतिं सर्वे गमने ते व्रजौकसः
184,47,ūcuḥ svaṃ svaṃ kulaṃ śīghraṃ gamyatāṃ mā vilambyatām tataḥ kṣaṇena prayayuḥ śakaṭair godhanais tathā,ऊचुः स्वं स्वं कुलं शीघ्रं गम्यतां मा विलम्ब्यताम् ततः क्षणेन प्रययुः शकटैर् गोधनैस् तथा
184,48,yūthaśo vatsapālīś ca kālayanto vrajaukasaḥ sarvāvayavanirdhūtaṃ kṣaṇamātreṇa tat tadā,यूथशो वत्सपालीश् च कालयन्तो व्रजौकसः सर्वावयवनिर्धूतं क्षणमात्रेण तत् तदा
184,49,kākakākīsamākīrṇaṃ vrajasthānam abhūd dvijāḥ vṛndāvanaṃ bhagavatā kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā,काककाकीसमाकीर्णं व्रजस्थानम् अभूद् द्विजाः वृन्दावनं भगवता कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा
184,50,śubhena manasā dhyātaṃ gavāṃ vṛddhim abhīpsatā tatas tatrātirukṣe 'pi dharmakāle dvijottamāḥ,शुभेन मनसा ध्यातं गवां वृद्धिम् अभीप्सता ततस् तत्रातिरुक्षे ऽपि धर्मकाले द्विजोत्तमाः
184,51,prāvṛṭkāla ivābhūc ca navaśaṣpaṃ samantataḥ sa samāvāsitaḥ sarvo vrajo vṛndāvane tataḥ,प्रावृट्काल इवाभूच् च नवशष्पं समन्ततः स समावासितः सर्वो व्रजो वृन्दावने ततः
184,52,śakaṭīvāṭaparyantacandrārdhākārasaṃsthitiḥ vatsabālau ca saṃvṛttau rāmadāmodarau tataḥ,शकटीवाटपर्यन्तचन्द्रार्धाकारसंस्थितिः वत्सबालौ च संवृत्तौ रामदामोदरौ ततः
184,53,tatra sthitau tau ca goṣṭhe ceratur bālalīlayā barhipattrakṛtāpīḍau vanyapuṣpāvataṃsakau,तत्र स्थितौ तौ च गोष्ठे चेरतुर् बाललीलया बर्हिपत्त्रकृतापीडौ वन्यपुष्पावतंसकौ
184,54,gopaveṇukṛtātodyapattravādyakṛtasvanau kākapakṣadharau bālau kumārāv iva pāvakau,गोपवेणुकृतातोद्यपत्त्रवाद्यकृतस्वनौ काकपक्षधरौ बालौ कुमाराव् इव पावकौ
184,55,hasantau ca ramantau ca ceratus tan mahad vanam kvacid dhasantāv anyonyaṃ krīḍamānau tathā paraiḥ,हसन्तौ च रमन्तौ च चेरतुस् तन् महद् वनम् क्वचिद् धसन्ताव् अन्योन्यं क्रीडमानौ तथा परैः
184,56,gopaputraiḥ samaṃ vatsāṃś cārayantau viceratuḥ kālena gacchatā tau tu saptavarṣau babhūvatuḥ,गोपपुत्रैः समं वत्सांश् चारयन्तौ विचेरतुः कालेन गच्छता तौ तु सप्तवर्षौ बभूवतुः
184,57,sarvasya jagataḥ pālau vatsapālau mahāvraje prāvṛṭkālas tato 'tīva meghaughasthagitāmbaraḥ,सर्वस्य जगतः पालौ वत्सपालौ महाव्रजे प्रावृट्कालस् ततो ऽतीव मेघौघस्थगिताम्बरः
184,58,babhūva vāridhārābhir aikyaṃ kurvan diśām iva prarūḍhanavapuṣpāḍhyā śakragopavṛtā mahī,बभूव वारिधाराभिर् ऐक्यं कुर्वन् दिशाम् इव प्ररूढनवपुष्पाढ्या शक्रगोपवृता मही
184,59,yathā mārakate vāsīt padmarāgavibhūṣitā ūhur unmārgagāmīni nimnagāmbhāṃsi sarvataḥ,यथा मारकते वासीत् पद्मरागविभूषिता ऊहुर् उन्मार्गगामीनि निम्नगाम्भांसि सर्वतः
184,60,manāṃsi durvinītānāṃ prāpya lakṣmīṃ navām iva vikāle ca yathākāmaṃ vrajam etya mahābalau gopaiḥ samānaiḥ sahitau cikrīḍāte 'marāv iva,मनांसि दुर्विनीतानां प्राप्य लक्ष्मीं नवाम् इव विकाले च यथाकामं व्रजम् एत्य महाबलौ गोपैः समानैः सहितौ चिक्रीडाते ऽमराव् इव
185,1,ekadā tu vinā rāmaṃ kṛṣṇo vṛndāvanaṃ yayau vicacāra vṛto gopair vanyapuṣpasragujjvalaḥ,एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः
185,2,sa jagāmātha kālindīṃ lolakallolaśālinīm tīrasaṃlagnaphenaughair hasantīm iva sarvataḥ,स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः
185,3,tasyāṃ cātimahābhīmaṃ viṣāgnikaṇadūṣitam hradaṃ kālīyanāgasya dadarśātivibhīṣaṇam,तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निकणदूषितम् ह्रदं कालीयनागस्य ददर्शातिविभीषणम्
185,4,viṣāgninā visaratā dagdhatīramahātarum vātāhatāmbuvikṣepasparśadagdhavihaṃgamam,विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम्
185,5,tam atīva mahāraudraṃ mṛtyuvaktram ivāparam vilokya cintayām āsa bhagavān madhusūdanaḥ,तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः
185,6,asmin vasati duṣṭātmā kālīyo 'sau viṣāyudhaḥ yo mayā nirjitas tyaktvā duṣṭo naṣṭaḥ payonidhau,अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ
185,7,teneyaṃ dūṣitā sarvā yamunā sāgaraṃgamā na narair godhanair vāpi tṛṣārtair upabhujyate,तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते
185,8,tad asya nāgarājasya kartavyo nigraho mayā nityatrastāḥ sukhaṃ yena careyur vrajavāsinaḥ,तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः
185,9,etadarthaṃ nṛloke 'sminn avatāro mayā kṛtaḥ yad eṣām utpathasthānāṃ kāryā śāstir durātmanām,एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम्
185,10,tad etan nātidūrasthaṃ kadambam uruśākhinam adhiruhyotpatiṣyāmi hrade 'smiñ jīvanāśinaḥ,तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः
185,11,itthaṃ vicintya baddhvā ca gāḍhaṃ parikaraṃ tataḥ nipapāta hrade tatra sarparājasya vegataḥ,इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः
185,12,tenāpi patatā tatra kṣobhitaḥ sa mahāhradaḥ atyarthadūrajātāṃś ca tāṃś cāsiñcan mahīruhān,तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान्
185,13,te 'hiduṣṭaviṣajvālātaptāmbutapanokṣitāḥ jajvaluḥ pādapāḥ sadyo jvālāvyāptadigantarāḥ,ते ऽहिदुष्टविषज्वालातप्ताम्बुतपनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः
185,14,āsphoṭayām āsa tadā kṛṣṇo nāgahradaṃ bhujaiḥ tacchabdaśravaṇāc cātha nāgarājo 'bhyupāgamat,आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत्
185,15,ātāmranayanaḥ kopād viṣajvālākulaiḥ phaṇaiḥ vṛto mahāviṣaiś cānyair aruṇair anilāśanaiḥ,आताम्रनयनः कोपाद् विषज्वालाकुलैः फणैः वृतो महाविषैश् चान्यैर् अरुणैर् अनिलाशनैः
185,16,nāgapatnyaś ca śataśo hārihāropaśobhitāḥ prakampitatanūtkṣepacalatkuṇḍalakāntayaḥ,नागपत्न्यश् च शतशो हारिहारोपशोभिताः प्रकम्पिततनूत्क्षेपचलत्कुण्डलकान्तयः
185,17,tataḥ praveṣṭitaḥ sarpaiḥ sa kṛṣṇo bhogabandhanaiḥ dadaṃśuś cāpi te kṛṣṇaṃ viṣajvālāvilair mukhaiḥ,ततः प्रवेष्टितः सर्पैः स कृष्णो भोगबन्धनैः ददंशुश् चापि ते कृष्णं विषज्वालाविलैर् मुखैः
185,18,taṃ tatra patitaṃ dṛṣṭvā nāgabhoganipīḍitam gopā vrajam upāgatya cukruśuḥ śokalālasāḥ,तं तत्र पतितं दृष्ट्वा नागभोगनिपीडितम् गोपा व्रजम् उपागत्य चुक्रुशुः शोकलालसाः
185,19,eṣa kṛṣṇo gato mohamagno vai kāliye hrade bhakṣyate sarparājena tad āgacchata mā ciram,एष कृष्णो गतो मोहमग्नो वै कालिये ह्रदे भक्ष्यते सर्पराजेन तद् आगच्छत मा चिरम्
185,20,etac chrutvā tato gopā vajrapātopamaṃ vacaḥ gopyaś ca tvaritā jagmur yaśodāpramukhā hradam,एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम्
185,21,hā hā kvāsāv iti jano gopīnām ativihvalaḥ yaśodayā samaṃ bhrānto drutaḥ praskhalito yayau,हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ
185,22,nandagopaś ca gopāś ca rāmaś cādbhutavikramaḥ tvaritaṃ yamunāṃ jagmuḥ kṛṣṇadarśanalālasāḥ,नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः
185,23,dadṛśuś cāpi te tatra sarparājavaśaṃgatam niṣprayatnaṃ kṛtaṃ kṛṣṇaṃ sarpabhogena veṣṭitam,ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम्
185,24,nandagopaś ca niśceṣṭaḥ paśyan putramukhaṃ bhṛśam yaśodā ca mahābhāgā babhūva munisattamāḥ,नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः
185,25,gopyas tv anyā rudatyaś ca dadṛśuḥ śokakātarāḥ procuś ca keśavaṃ prītyā bhayakātaragadgadam,गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम्
185,26,sarvā yaśodayā sārdhaṃ viśāmo 'tra mahāhrade nāgarājasya no gantum asmākaṃ yujyate vraje,सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे
185,27,divasaḥ ko vinā sūryaṃ vinā candreṇa kā niśā vinā dugdhena kā gāvo vinā kṛṣṇena ko vrajaḥ vinākṛtā na yāsyāmaḥ kṛṣṇenānena gokulam,दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम्
185,28,iti gopīvacaḥ śrutvā rauhiṇeyo mahābalaḥ uvāca gopān vidhurān vilokya stimitekṣaṇaḥ,इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः
185,29,nandaṃ ca dīnam atyarthaṃ nyastadṛṣṭiṃ sutānane mūrchākulāṃ yaśodāṃ ca kṛṣṇamāhātmyasaṃjñayā,नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया
185,30,kim ayaṃ devadeveśa bhāvo 'yaṃ mānuṣas tvayā vyajyate svaṃ tam ātmānaṃ kim anyaṃ tvaṃ na vetsi yat,किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत्
185,31,tvam asya jagato nābhiḥ surāṇām eva cāśrayaḥ kartāpahartā pātā ca trailokyaṃ tvaṃ trayīmayaḥ,त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः
185,32,atrāvatīrṇayoḥ kṛṣṇa gopā eva hi bāndhavāḥ gopyaś ca sīdataḥ kasmāt tvaṃ bandhūn samupekṣase,अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे
185,33,darśito mānuṣo bhāvo darśitaṃ bālaceṣṭitam tad ayaṃ damyatāṃ kṛṣṇa durātmā daśanāyudhaḥ,दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः
185,34,iti saṃsmāritaḥ kṛṣṇaḥ smitabhinnauṣṭhasaṃpuṭaḥ āsphālya mocayām āsa svaṃ dehaṃ bhogabandhanāt,इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात्
185,35,ānāmya cāpi hastābhyām ubhābhyāṃ madhyamaṃ phaṇam āruhya bhugnaśirasaḥ prananartoruvikramaḥ,आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः
185,36,vraṇāḥ phaṇe 'bhavaṃs tasya kṛṣṇasyāṅghrivikuṭṭanaiḥ yatronnatiṃ ca kurute nanāmāsya tataḥ śiraḥ,व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः
185,37,mūrchām upāyayau bhrāntyā nāgaḥ kṛṣṇasya kuṭṭanaiḥ daṇḍapātanipātena vavāma rudhiraṃ bahu,मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु
185,38,taṃ nirbhugnaśirogrīvam āsyaprasrutaśoṇitam vilokya śaraṇaṃ jagmus tatpatnyo madhusūdanam,तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम्
185,39,jñāto 'si devadeveśa sarveśas tvam anuttama paraṃ jyotir acintyaṃ yat tadaṃśaḥ parameśvaraḥ,ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः
185,40,na samarthāḥ sura stotuṃ yam ananyabhavaṃ prabhum svarūpavarṇanaṃ tasya kathaṃ yoṣit kariṣyati,न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति
185,41,yasyākhilamahīvyomajalāgnipavanātmakam brahmāṇḍam alpakāṃśāṃśaḥ stoṣyāmas taṃ kathaṃ vayam,यस्याखिलमहीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम्
185,42,tataḥ kuru jagatsvāmin prasādam avasīdataḥ prāṇāṃs tyajati nāgo 'yaṃ bhartṛbhikṣā pradīyatām,ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम्
185,43,ity ukte tābhir āśvāsya klāntadeho 'pi pannagaḥ prasīda devadeveti prāha vākyaṃ śanaiḥ śanaiḥ,इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः
185,44,tavāṣṭaguṇam aiśvaryaṃ nātha svābhāvikaṃ param nirastātiśayaṃ yasya tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham,तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्
185,45,tvaṃ paras tvaṃ parasyādyaḥ paraṃ tvaṃ tatparātmakam parasmāt paramo yas tvaṃ tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham,त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्
185,46,yathāhaṃ bhavatā sṛṣṭo jātyā rūpeṇa ceśvaraḥ svabhāvena ca saṃyuktas tathedaṃ ceṣṭitaṃ mayā,यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वरः स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया
185,47,yady anyathā pravarteya devadeva tato mayi nyāyyo daṇḍanipātas te tavaiva vacanaṃ yathā,यद्य् अन्यथा प्रवर्तेय देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातस् ते तवैव वचनं यथा
185,48,tathāpi yaṃ jagatsvāmī daṇḍaṃ pātitavān mayi sa soḍho 'yaṃ varo daṇḍas tvatto nānyo 'stu me varaḥ,तथापि यं जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरो दण्डस् त्वत्तो नान्यो ऽस्तु मे वरः
185,49,hatavīryo hataviṣo damito 'haṃ tvayācyuta jīvitaṃ dīyatām ekam ājñāpaya karomi kim,हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम्
185,50,nātra stheyaṃ tvayā sarpa kadācid yamunājale sabhṛtyaparivāras tvaṃ samudrasalilaṃ vraja,नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज
185,51,matpadāni ca te sarpa dṛṣṭvā mūrdhani sāgare garuḍaḥ pannagaripus tvayi na prahariṣyati,मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति
185,52,ity uktvā sarparājānaṃ mumoca bhagavān hariḥ praṇamya so 'pi kṛṣṇāya jagāma payasāṃ nidhim,इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम्
185,53,paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ sabhṛtyāpatyabandhavaḥ samastabhāryāsahitaḥ parityajya svakaṃ hradam,पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबन्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम्
185,54,gate sarpe pariṣvajya mṛtaṃ punar ivāgatam gopā mūrdhani govindaṃ siṣicur netrajair jalaiḥ,गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः
185,55,kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam anye vismitacetasaḥ tuṣṭuvur muditā gopā dṛṣṭvā śivajalāṃ nadīm,कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम्
185,56,gīyamāno 'tha gopībhiś caritaiś cāruceṣṭitaiḥ saṃstūyamāno gopālaiḥ kṛṣṇo vrajam upāgamat,गीयमानो ऽथ गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितैः संस्तूयमानो गोपालैः कृष्णो व्रजम् उपागमत्
186,1,gāḥ pālayantau ca punaḥ sahitau rāmakeśavau bhramamāṇau vane tatra ramyaṃ tālavanaṃ gatau,गाः पालयन्तौ च पुनः सहितौ रामकेशवौ भ्रममाणौ वने तत्र रम्यं तालवनं गतौ
186,2,tac ca tālavanaṃ nityaṃ dhenuko nāma dānavaḥ nṛgomāṃsakṛtāhāraḥ sadādhyāste kharākṛtiḥ,तच् च तालवनं नित्यं धेनुको नाम दानवः नृगोमांसकृताहारः सदाध्यास्ते खराकृतिः
186,3,tatra tālavanaṃ ramyaṃ phalasaṃpatsamanvitam dṛṣṭvā spṛhānvitā gopāḥ phalādāne 'bruvan vacaḥ,तत्र तालवनं रम्यं फलसंपत्समन्वितम् दृष्ट्वा स्पृहान्विता गोपाः फलादाने ऽब्रुवन् वचः
186,4,he rāma he kṛṣṇa sadā dhenukenaiva rakṣyate bhūpradeśo yatas tasmāt tyaktānīmāni santi vai,हे राम हे कृष्ण सदा धेनुकेनैव रक्ष्यते भूप्रदेशो यतस् तस्मात् त्यक्तानीमानि सन्ति वै
186,5,phalāni paśya tālānāṃ gandhamodayutāni vai vayam etāny abhīpsāmaḥ pātyantāṃ yadi rocate,फलानि पश्य तालानां गन्धमोदयुतानि वै वयम् एतान्य् अभीप्सामः पात्यन्तां यदि रोचते
186,6,iti gopakumārāṇāṃ śrutvā saṃkarṣaṇo vacaḥ kṛṣṇaś ca pātayām āsa bhuvi tālaphalāni vai,इति गोपकुमाराणां श्रुत्वा संकर्षणो वचः कृष्णश् च पातयाम् आस भुवि तालफलानि वै
186,7,tālānāṃ patatāṃ śabdam ākarṇyāsurarāṭ tataḥ ājagāma sa duṣṭātmā kopād daiteyagardabhaḥ,तालानां पततां शब्दम् आकर्ण्यासुरराट् ततः आजगाम स दुष्टात्मा कोपाद् दैतेयगर्दभः
186,8,padbhyām ubhābhyāṃ sa tadā paścimābhyāṃ ca taṃ balī jaghānorasi tābhyāṃ ca sa ca tenāpy agṛhyata,पद्भ्याम् उभाभ्यां स तदा पश्चिमाभ्यां च तं बली जघानोरसि ताभ्यां च स च तेनाप्य् अगृह्यत
186,9,gṛhītvā bhrāmaṇenaiva cāmbare gatajīvitam tasminn eva pracikṣepa vegena tṛṇarājani,गृहीत्वा भ्रामणेनैव चाम्बरे गतजीवितम् तस्मिन्न् एव प्रचिक्षेप वेगेन तृणराजनि
186,10,tataḥ phalāny anekāni tālāgrān nipatan kharaḥ pṛthivyāṃ pātayām āsa mahāvāto 'mbudān iva,ततः फलान्य् अनेकानि तालाग्रान् निपतन् खरः पृथिव्यां पातयाम् आस महावातो ऽम्बुदान् इव
186,11,anyān apy asya vai jñātīn āgatān daityagardabhān kṛṣṇaś cikṣepa tālāgre balabhadraś ca līlayā,अन्यान् अप्य् अस्य वै ज्ञातीन् आगतान् दैत्यगर्दभान् कृष्णश् चिक्षेप तालाग्रे बलभद्रश् च लीलया
186,12,kṣaṇenālaṃkṛtā pṛthvī pakvais tālaphalais tadā daityagardabhadehaiś ca munayaḥ śuśubhe 'dhikam,क्षणेनालंकृता पृथ्वी पक्वैस् तालफलैस् तदा दैत्यगर्दभदेहैश् च मुनयः शुशुभे ऽधिकम्
186,13,tato gāvo nirābādhās tasmiṃs tālavane dvijāḥ navaśaṣpaṃ sukhaṃ cerur yatra bhuktam abhūt purā,ततो गावो निराबाधास् तस्मिंस् तालवने द्विजाः नवशष्पं सुखं चेरुर् यत्र भुक्तम् अभूत् पुरा
187,1,tasmin rāsabhadaiteye sānuje vinipātite sarvagopālagopīnāṃ ramyaṃ tālavanaṃ babhau,तस्मिन् रासभदैतेये सानुजे विनिपातिते सर्वगोपालगोपीनां रम्यं तालवनं बभौ
187,2,tatas tau jātaharṣau tu vasudevasutāv ubhau śuśubhāte mahātmānau bālaśṛṅgāv ivarṣabhau,ततस् तौ जातहर्षौ तु वसुदेवसुताव् उभौ शुशुभाते महात्मानौ बालशृङ्गाव् इवर्षभौ
187,3,cārayantau ca gā dūre vyāharantau ca nāmabhiḥ niyogapāśaskandhau tau vanamālāvibhūṣitau,चारयन्तौ च गा दूरे व्याहरन्तौ च नामभिः नियोगपाशस्कन्धौ तौ वनमालाविभूषितौ
187,4,suvarṇāñjanacūrṇābhyāṃ tadā tau bhūṣitāmbarau mahendrāyudhasaṃkāśau śvetakṛṣṇāv ivāmbudau,सुवर्णाञ्जनचूर्णाभ्यां तदा तौ भूषिताम्बरौ महेन्द्रायुधसंकाशौ श्वेतकृष्णाव् इवाम्बुदौ
187,5,ceratur lokasiddhābhiḥ krīḍābhir itaretaram samastalokanāthānāṃ nāthabhūtau bhuvaṃ gatau,चेरतुर् लोकसिद्धाभिः क्रीडाभिर् इतरेतरम् समस्तलोकनाथानां नाथभूतौ भुवं गतौ
187,6,manuṣyadharmābhiratau mānayantau manuṣyatām tajjātiguṇayuktābhiḥ krīḍābhiś ceratur vanam,मनुष्यधर्माभिरतौ मानयन्तौ मनुष्यताम् तज्जातिगुणयुक्ताभिः क्रीडाभिश् चेरतुर् वनम्
187,7,tatas tv āndolikābhiś ca niyuddhaiś ca mahābalau vyāyāmaṃ cakratus tatra kṣepaṇīyais tathāśmabhiḥ,ततस् त्व् आन्दोलिकाभिश् च नियुद्धैश् च महाबलौ व्यायामं चक्रतुस् तत्र क्षेपणीयैस् तथाश्मभिः
187,8,tallipsur asuras tatra ubhayo ramamāṇayoḥ ājagāma pralambākhyo gopaveṣatirohitaḥ,तल्लिप्सुर् असुरस् तत्र उभयो रममाणयोः आजगाम प्रलम्बाख्यो गोपवेषतिरोहितः
187,9,so 'vagāhata niḥśaṅkaṃ teṣāṃ madhyamamānuṣaḥ mānuṣaṃ rūpam āsthāya pralambo dānavottamaḥ,सो ऽवगाहत निःशङ्कं तेषां मध्यममानुषः मानुषं रूपम् आस्थाय प्रलम्बो दानवोत्तमः
187,10,tayoś chidrāntaraprepsur atiśīghram amanyata kṛṣṇaṃ tato rauhiṇeyaṃ hantuṃ cakre manoratham,तयोश् छिद्रान्तरप्रेप्सुर् अतिशीघ्रम् अमन्यत कृष्णं ततो रौहिणेयं हन्तुं चक्रे मनोरथम्
187,11,hariṇā krīḍanaṃ nāma bālakrīḍanakaṃ tataḥ prakrīḍitās tu te sarve dvau dvau yugapad utpatan,हरिणा क्रीडनं नाम बालक्रीडनकं ततः प्रक्रीडितास् तु ते सर्वे द्वौ द्वौ युगपद् उत्पतन्
187,12,śrīdāmnā saha govindaḥ pralambena tathā balaḥ gopālair aparaiś cānye gopālāḥ saha pupluvuḥ,श्रीदाम्ना सह गोविन्दः प्रलम्बेन तथा बलः गोपालैर् अपरैश् चान्ये गोपालाः सह पुप्लुवुः
187,13,śrīdāmānaṃ tataḥ kṛṣṇaḥ pralambaṃ rohiṇīsutaḥ jitavān kṛṣṇapakṣīyair gopair anyaiḥ parājitāḥ,श्रीदामानं ततः कृष्णः प्रलम्बं रोहिणीसुतः जितवान् कृष्णपक्षीयैर् गोपैर् अन्यैः पराजिताः
187,14,te vāhayantas tv anyonyaṃ bhāṇḍīraskandham etya vai punar nivṛttās te sarve ye ye tatra parājitāḥ,ते वाहयन्तस् त्व् अन्योन्यं भाण्डीरस्कन्धम् एत्य वै पुनर् निवृत्तास् ते सर्वे ये ये तत्र पराजिताः
187,15,saṃkarṣaṇaṃ tu skandhena śīghram utkṣipya dānavaḥ na tasthau prajagāmaiva sacandra iva vāridaḥ,संकर्षणं तु स्कन्धेन शीघ्रम् उत्क्षिप्य दानवः न तस्थौ प्रजगामैव सचन्द्र इव वारिदः
187,16,aśakto vahane tasya saṃrambhād dānavottamaḥ vavṛdhe sumahākāyaḥ prāvṛṣīva balāhakaḥ,अशक्तो वहने तस्य संरम्भाद् दानवोत्तमः ववृधे सुमहाकायः प्रावृषीव बलाहकः
187,17,saṃkarṣaṇas tu taṃ dṛṣṭvā dagdhaśailopamākṛtim sragdāmalambābharaṇaṃ mukuṭāṭopamastakam,संकर्षणस् तु तं दृष्ट्वा दग्धशैलोपमाकृतिम् स्रग्दामलम्बाभरणं मुकुटाटोपमस्तकम्
187,18,raudraṃ śakaṭacakrākṣaṃ pādanyāsacalatkṣitim hriyamāṇas tataḥ kṛṣṇam idaṃ vacanam abravīt,रौद्रं शकटचक्राक्षं पादन्यासचलत्क्षितिम् ह्रियमाणस् ततः कृष्णम् इदं वचनम् अब्रवीत्
187,19,kṛṣṇa kṛṣṇa hriye tv eṣa parvatodagramūrtinā kenāpi paśya daityena gopālacchadmarūpiṇā,कृष्ण कृष्ण ह्रिये त्व् एष पर्वतोदग्रमूर्तिना केनापि पश्य दैत्येन गोपालच्छद्मरूपिणा
187,20,yad atra sāṃprataṃ kāryaṃ mayā madhuniṣūdana tat kathyatāṃ prayāty eṣa durātmātitvarānvitaḥ,यद् अत्र सांप्रतं कार्यं मया मधुनिषूदन तत् कथ्यतां प्रयात्य् एष दुरात्मातित्वरान्वितः
187,21,tam āha rāmaṃ govindaḥ smitabhinnauṣṭhasaṃpuṭaḥ mahātmā rauhiṇeyasya balavīryapramāṇavit,तम् आह रामं गोविन्दः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः महात्मा रौहिणेयस्य बलवीर्यप्रमाणवित्
187,22,kim ayaṃ mānuṣo bhāvo vyaktam evāvalambyate sarvātman sarvaguhyānāṃ guhyād guhyātmanā tvayā,किम् अयं मानुषो भावो व्यक्तम् एवावलम्ब्यते सर्वात्मन् सर्वगुह्यानां गुह्याद् गुह्यात्मना त्वया
187,23,smarāśeṣajagadīśa kāraṇaṃ kāraṇāgraja ātmānam ekaṃ tadvac ca jagaty ekārṇave ca yaḥ,स्मराशेषजगदीश कारणं कारणाग्रज आत्मानम् एकं तद्वच् च जगत्य् एकार्णवे च यः
187,24,bhavān ahaṃ ca viśvātmann ekam eva hi kāraṇam jagato 'sya jagaty arthe bhedenāvāṃ vyavasthitau,भवान् अहं च विश्वात्मन्न् एकम् एव हि कारणम् जगतो ऽस्य जगत्य् अर्थे भेदेनावां व्यवस्थितौ
187,25,tat smaryatām ameyātmaṃs tvayātmā jahi dānavam mānuṣyam evam ālambya bandhūnāṃ kriyatāṃ hitam,तत् स्मर्यताम् अमेयात्मंस् त्वयात्मा जहि दानवम् मानुष्यम् एवम् आलम्ब्य बन्धूनां क्रियतां हितम्
187,26,iti saṃsmārito viprāḥ kṛṣṇena sumahātmanā vihasya pīḍayām āsa pralambaṃ balavān balaḥ,इति संस्मारितो विप्राः कृष्णेन सुमहात्मना विहस्य पीडयाम् आस प्रलम्बं बलवान् बलः
187,27,muṣṭinā cāhan mūrdhni kopasaṃraktalocanaḥ tena cāsya prahāreṇa bahir yāte vilocane,मुष्टिना चाहन् मूर्ध्नि कोपसंरक्तलोचनः तेन चास्य प्रहारेण बहिर् याते विलोचने
187,28,sa niṣkāsitamastiṣko mukhāc choṇitam udvaman nipapāta mahīpṛṣṭhe daityavaryo mamāra ca,स निष्कासितमस्तिष्को मुखाच् छोणितम् उद्वमन् निपपात महीपृष्ठे दैत्यवर्यो ममार च
187,29,pralambaṃ nihataṃ dṛṣṭvā balenādbhutakarmaṇā prahṛṣṭās tuṣṭuvur gopāḥ sādhu sādhv iti cābruvan,प्रलम्बं निहतं दृष्ट्वा बलेनाद्भुतकर्मणा प्रहृष्टास् तुष्टुवुर् गोपाः साधु साध्व् इति चाब्रुवन्
187,30,saṃstūyamāno rāmas tu gopair daitye nipātite pralambe saha kṛṣṇena punar gokulam āyayau,संस्तूयमानो रामस् तु गोपैर् दैत्ये निपातिते प्रलम्बे सह कृष्णेन पुनर् गोकुलम् आययौ
187,31,tayor viharator evaṃ rāmakeśavayor vraje prāvṛḍvyatītā vikasatsarojā cābhavac charat,तयोर् विहरतोर् एवं रामकेशवयोर् व्रजे प्रावृड्व्यतीता विकसत्सरोजा चाभवच् छरत्
187,32,vimalāmbaranakṣatre kāle cābhyāgate vrajam dadarśendrotsavārambhapravṛttān vrajavāsinaḥ,विमलाम्बरनक्षत्रे काले चाभ्यागते व्रजम् ददर्शेन्द्रोत्सवारम्भप्रवृत्तान् व्रजवासिनः
187,33,kṛṣṇas tān utsukān dṛṣṭvā gopān utsavalālasān kautūhalād idaṃ vākyaṃ prāha vṛddhān mahāmatiḥ,कृष्णस् तान् उत्सुकान् दृष्ट्वा गोपान् उत्सवलालसान् कौतूहलाद् इदं वाक्यं प्राह वृद्धान् महामतिः
187,34,ko 'yaṃ śakramaho nāma yena vo harṣa āgataḥ prāha taṃ nandagopaś ca pṛcchantam atisādaram,को ऽयं शक्रमहो नाम येन वो हर्ष आगतः प्राह तं नन्दगोपश् च पृच्छन्तम् अतिसादरम्
187,35,meghānāṃ payasām īśo devarājaḥ śatakratuḥ yena saṃcoditā meghā varṣanty ambumayaṃ rasam,मेघानां पयसाम् ईशो देवराजः शतक्रतुः येन संचोदिता मेघा वर्षन्त्य् अम्बुमयं रसम्
187,36,tadvṛṣṭijanitaṃ sasyaṃ vayam anye ca dehinaḥ vartayāmopabhuñjānās tarpayāmaś ca devatāḥ,तद्वृष्टिजनितं सस्यं वयम् अन्ये च देहिनः वर्तयामोपभुञ्जानास् तर्पयामश् च देवताः
187,37,kṣīravatya imā gāvo vatsavatyaś ca nirvṛtāḥ tena saṃvardhitaiḥ sasyaiḥ puṣṭās tuṣṭā bhavanti vai,क्षीरवत्य इमा गावो वत्सवत्यश् च निर्वृताः तेन संवर्धितैः सस्यैः पुष्टास् तुष्टा भवन्ति वै
187,38,nāsasyā nānṛṇā bhūmir na bubhukṣārdito janaḥ dṛśyate yatra dṛśyante vṛṣṭimanto balāhakāḥ,नासस्या नानृणा भूमिर् न बुभुक्षार्दितो जनः दृश्यते यत्र दृश्यन्ते वृष्टिमन्तो बलाहकाः
187,39,bhaumam etat payo gobhir dhatte sūryasya vāridaḥ parjanyaḥ sarvalokasya bhavāya bhuvi varṣati,भौमम् एतत् पयो गोभिर् धत्ते सूर्यस्य वारिदः पर्जन्यः सर्वलोकस्य भवाय भुवि वर्षति
187,40,tasmāt prāvṛṣi rājānaḥ śakraṃ sarve mudānvitāḥ mahe sureśam arghanti vayam anye ca dehinaḥ,तस्मात् प्रावृषि राजानः शक्रं सर्वे मुदान्विताः महे सुरेशम् अर्घन्ति वयम् अन्ये च देहिनः
187,41,nandagopasya vacanaṃ śrutvetthaṃ śakrapūjane kopāya tridaśendrasya prāha dāmodaras tadā,नन्दगोपस्य वचनं श्रुत्वेत्थं शक्रपूजने कोपाय त्रिदशेन्द्रस्य प्राह दामोदरस् तदा
187,42,na vayaṃ kṛṣikartāro vaṇijyājīvino na ca gāvo 'smaddaivataṃ tāta vayaṃ vanacarā yataḥ,न वयं कृषिकर्तारो वणिज्याजीविनो न च गावो ऽस्मद्दैवतं तात वयं वनचरा यतः
187,43,ānvīkṣikī trayī vārttā daṇḍanītis tathāparā vidyācatuṣṭayaṃ tv etad vārttām atra śṛṇuṣva me,आन्वीक्षिकी त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिस् तथापरा विद्याचतुष्टयं त्व् एतद् वार्त्ताम् अत्र शृणुष्व मे
187,44,kṛṣir vaṇijyā tadvac ca tṛtīyaṃ paśupālanam vidyā hy etā mahābhāgā vārttā vṛttitrayāśrayā,कृषिर् वणिज्या तद्वच् च तृतीयं पशुपालनम् विद्या ह्य् एता महाभागा वार्त्ता वृत्तित्रयाश्रया
187,45,karṣakāṇāṃ kṛṣir vṛttiḥ paṇyaṃ tu paṇajīvinām asmākaṃ gāḥ parā vṛttir vārttā bhedair iyaṃ tribhiḥ,कर्षकाणां कृषिर् वृत्तिः पण्यं तु पणजीविनाम् अस्माकं गाः परा वृत्तिर् वार्त्ता भेदैर् इयं त्रिभिः
187,46,vidyayā yo yayā yuktas tasya sā daivataṃ mahat saiva pūjyārcanīyā ca saiva tasyopakārikā,विद्यया यो यया युक्तस् तस्य सा दैवतं महत् सैव पूज्यार्चनीया च सैव तस्योपकारिका
187,47,yo 'nyasyāḥ phalam aśnan vai pūjayaty aparāṃ naraḥ iha ca pretya caivāsau tāta nāpnoti śobhanam,यो ऽन्यस्याः फलम् अश्नन् वै पूजयत्य् अपरां नरः इह च प्रेत्य चैवासौ तात नाप्नोति शोभनम्
187,48,pūjyantāṃ prathitāḥ sīmāḥ sīmāntaṃ ca punar vanam vanāntā girayaḥ sarve sā cāsmākaṃ parā gatiḥ,पूज्यन्तां प्रथिताः सीमाः सीमान्तं च पुनर् वनम् वनान्ता गिरयः सर्वे सा चास्माकं परा गतिः
187,49,giriyajñas tv ayaṃ tasmād goyajñaś ca pravartyatām kim asmākaṃ mahendreṇa gāvaḥ śailāś ca devatāḥ,गिरियज्ञस् त्व् अयं तस्माद् गोयज्ञश् च प्रवर्त्यताम् किम् अस्माकं महेन्द्रेण गावः शैलाश् च देवताः
187,50,mantrayajñaparā viprāḥ sīrayajñāś ca karṣakāḥ girigoyajñaśīlāś ca vayam adrivanāśrayāḥ,मन्त्रयज्ञपरा विप्राः सीरयज्ञाश् च कर्षकाः गिरिगोयज्ञशीलाश् च वयम् अद्रिवनाश्रयाः
187,51,tasmād govardhanaḥ śailo bhavadbhir vividhārhaṇaiḥ arcyatāṃ pūjyatāṃ medhyaṃ paśuṃ hatvā vidhānataḥ,तस्माद् गोवर्धनः शैलो भवद्भिर् विविधार्हणैः अर्च्यतां पूज्यतां मेध्यं पशुं हत्वा विधानतः
187,52,sarvaghoṣasya saṃdohā gṛhyantāṃ mā vicāryatām bhojyantāṃ tena vai viprās tathānye cāpi vāñchakāḥ,सर्वघोषस्य संदोहा गृह्यन्तां मा विचार्यताम् भोज्यन्तां तेन वै विप्रास् तथान्ये चापि वाञ्छकाः
187,53,tam arcitaṃ kṛte home bhojiteṣu dvijātiṣu śaratpuṣpakṛtāpīḍāḥ parigacchantu gogaṇāḥ,तम् अर्चितं कृते होमे भोजितेषु द्विजातिषु शरत्पुष्पकृतापीडाः परिगच्छन्तु गोगणाः
187,54,etan mama mataṃ gopāḥ saṃprītyā kriyate yadi tataḥ kṛtā bhavet prītir gavām adres tathā mama,एतन् मम मतं गोपाः संप्रीत्या क्रियते यदि ततः कृता भवेत् प्रीतिर् गवाम् अद्रेस् तथा मम
187,55,iti tasya vacaḥ śrutvā nandādyās te vrajaukasaḥ prītyutphullamukhā viprāḥ sādhu sādhv ity athābruvan,इति तस्य वचः श्रुत्वा नन्दाद्यास् ते व्रजौकसः प्रीत्युत्फुल्लमुखा विप्राः साधु साध्व् इत्य् अथाब्रुवन्
187,56,śobhanaṃ te mataṃ vatsa yad etad bhavatoditam tat kariṣyāmy ahaṃ sarvaṃ giriyajñaḥ pravartyatām,शोभनं ते मतं वत्स यद् एतद् भवतोदितम् तत् करिष्याम्य् अहं सर्वं गिरियज्ञः प्रवर्त्यताम्
187,57,tathā ca kṛtavantas te giriyajñaṃ vrajaukasaḥ dadhipāyasamāṃsādyair daduḥ śailabaliṃ tataḥ,तथा च कृतवन्तस् ते गिरियज्ञं व्रजौकसः दधिपायसमांसाद्यैर् ददुः शैलबलिं ततः
187,58,dvijāṃś ca bhojayām āsuḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ gāvaḥ śailaṃ tataś cakrur arcitās taṃ pradakṣiṇam,द्विजांश् च भोजयाम् आसुः शतशो ऽथ सहस्रशः गावः शैलं ततश् चक्रुर् अर्चितास् तं प्रदक्षिणम्
187,59,vṛṣabhāś cābhinardantaḥ satoyā jaladā iva girimūrdhani govindaḥ śailo 'ham iti mūrtimān,वृषभाश् चाभिनर्दन्तः सतोया जलदा इव गिरिमूर्धनि गोविन्दः शैलो ऽहम् इति मूर्तिमान्
187,60,bubhuje 'nnaṃ bahuvidhaṃ gopavaryāhṛtaṃ dvijāḥ kṛṣṇas tenaiva rūpeṇa gopaiḥ saha gireḥ śiraḥ,बुभुजे ऽन्नं बहुविधं गोपवर्याहृतं द्विजाः कृष्णस् तेनैव रूपेण गोपैः सह गिरेः शिरः
187,61,adhiruhyārcayām āsa dvitīyām ātmanas tanum antardhānaṃ gate tasmin gopā labdhvā tato varān kṛtvā girimahaṃ goṣṭhaṃ nijam abhyāyayuḥ punaḥ,अधिरुह्यार्चयाम् आस द्वितीयाम् आत्मनस् तनुम् अन्तर्धानं गते तस्मिन् गोपा लब्ध्वा ततो वरान् कृत्वा गिरिमहं गोष्ठं निजम् अभ्याययुः पुनः
188,1,mahe pratihate śakro bhṛśaṃ kopasamanvitaḥ saṃvartakaṃ nāma gaṇaṃ toyadānām athābravīt,महे प्रतिहते शक्रो भृशं कोपसमन्वितः संवर्तकं नाम गणं तोयदानाम् अथाब्रवीत्
188,2,bho bho meghā niśamyaitad vadato vacanaṃ mama ājñānantaram evāśu kriyatām avicāritam,भो भो मेघा निशम्यैतद् वदतो वचनं मम आज्ञानन्तरम् एवाशु क्रियताम् अविचारितम्
188,3,nandagopaḥ sudurbuddhir gopair anyaiḥ sahāyavān kṛṣṇāśrayabalādhmāto mahabhaṅgam acīkarat,नन्दगोपः सुदुर्बुद्धिर् गोपैर् अन्यैः सहायवान् कृष्णाश्रयबलाध्मातो महभङ्गम् अचीकरत्
188,4,ājīvo yaḥ paraṃ teṣāṃ gopatvasya ca kāraṇam tā gāvo vṛṣṭipātena pīḍyantāṃ vacanān mama,आजीवो यः परं तेषां गोपत्वस्य च कारणम् ता गावो वृष्टिपातेन पीड्यन्तां वचनान् मम
188,5,aham apy adriśṛṅgābhaṃ tuṅgam āruhya vāraṇam sāhāyyaṃ vaḥ kariṣyāmi vāyūnāṃ saṃgamena ca,अहम् अप्य् अद्रिशृङ्गाभं तुङ्गम् आरुह्य वारणम् साहाय्यं वः करिष्यामि वायूनां संगमेन च
188,6,ity ājñaptāḥ surendreṇa mumucus te balāhakāḥ vātavarṣaṃ mahābhīmam abhāvāya gavāṃ dvijāḥ,इत्य् आज्ञप्ताः सुरेन्द्रेण मुमुचुस् ते बलाहकाः वातवर्षं महाभीमम् अभावाय गवां द्विजाः
188,7,tataḥ kṣaṇena dharaṇī kakubho 'mbaram eva ca ekaṃ dhārāmahāsārapūraṇenābhavad dvijāḥ,ततः क्षणेन धरणी ककुभो ऽम्बरम् एव च एकं धारामहासारपूरणेनाभवद् द्विजाः
188,8,gāvas tu tena patatā varṣavātena veginā dhutāḥ prāṇāñ jahuḥ sarvās tiryaṅmukhaśirodharāḥ,गावस् तु तेन पतता वर्षवातेन वेगिना धुताः प्राणाञ् जहुः सर्वास् तिर्यङ्मुखशिरोधराः
188,9,kroḍena vatsān ākramya tasthur anyā dvijottamāḥ gāvo vivatsāś ca kṛtā vāripūreṇa cāparāḥ,क्रोडेन वत्सान् आक्रम्य तस्थुर् अन्या द्विजोत्तमाः गावो विवत्साश् च कृता वारिपूरेण चापराः
188,10,vatsāś ca dīnavadanāḥ pavanākampikaṃdharāḥ trāhi trāhīty alpaśabdāḥ kṛṣṇam ūcur ivārtakāḥ,वत्साश् च दीनवदनाः पवनाकम्पिकंधराः त्राहि त्राहीत्य् अल्पशब्दाः कृष्णम् ऊचुर् इवार्तकाः
188,11,tatas tad gokulaṃ sarvaṃ gogopīgopasaṃkulam atīvārtaṃ harir dṛṣṭvā trāṇāyācintayat tadā,ततस् तद् गोकुलं सर्वं गोगोपीगोपसंकुलम् अतीवार्तं हरिर् दृष्ट्वा त्राणायाचिन्तयत् तदा
188,12,etat kṛtaṃ mahendreṇa mahabhaṅgavirodhinā tad etad akhilaṃ goṣṭhaṃ trātavyam adhunā mayā,एतत् कृतं महेन्द्रेण महभङ्गविरोधिना तद् एतद् अखिलं गोष्ठं त्रातव्यम् अधुना मया
188,13,imam adrim ahaṃ vīryād utpāṭyoruśilātalam dhārayiṣyāmi goṣṭhasya pṛthucchattram ivopari,इमम् अद्रिम् अहं वीर्याद् उत्पाट्योरुशिलातलम् धारयिष्यामि गोष्ठस्य पृथुच्छत्त्रम् इवोपरि
188,14,iti kṛtvā matiṃ kṛṣṇo govardhanamahīdharam utpāṭyaikakareṇaiva dhārayām āsa līlayā,इति कृत्वा मतिं कृष्णो गोवर्धनमहीधरम् उत्पाट्यैककरेणैव धारयाम् आस लीलया
188,15,gopāṃś cāha jagannāthaḥ samutpāṭitabhūdharaḥ viśadhvam atra sahitāḥ kṛtaṃ varṣanivāraṇam,गोपांश् चाह जगन्नाथः समुत्पाटितभूधरः विशध्वम् अत्र सहिताः कृतं वर्षनिवारणम्
188,16,sunirvāteṣu deśeṣu yathāyogyam ihāsyatām praviśya nātra bhetavyaṃ giripātasya nirbhayaiḥ,सुनिर्वातेषु देशेषु यथायोग्यम् इहास्यताम् प्रविश्य नात्र भेतव्यं गिरिपातस्य निर्भयैः
188,17,ity uktās tena te gopā viviśur godhanaiḥ saha śakaṭāropitair bhāṇḍair gopyaś cāsārapīḍitāḥ,इत्य् उक्तास् तेन ते गोपा विविशुर् गोधनैः सह शकटारोपितैर् भाण्डैर् गोप्यश् चासारपीडिताः
188,18,kṛṣṇo 'pi taṃ dadhāraivaṃ śailam atyantaniścalam vrajaukovāsibhir harṣavismitākṣair nirīkṣitaḥ,कृष्णो ऽपि तं दधारैवं शैलम् अत्यन्तनिश्चलम् व्रजौकोवासिभिर् हर्षविस्मिताक्षैर् निरीक्षितः
188,19,gopagopījanair hṛṣṭaiḥ prītivistāritekṣaṇaiḥ saṃstūyamānacaritaḥ kṛṣṇaḥ śailam adhārayat,गोपगोपीजनैर् हृष्टैः प्रीतिविस्तारितेक्षणैः संस्तूयमानचरितः कृष्णः शैलम् अधारयत्
188,20,saptarātraṃ mahāmeghā vavarṣur nandagokule indreṇa coditā meghā gopānāṃ nāśakāriṇā,सप्तरात्रं महामेघा ववर्षुर् नन्दगोकुले इन्द्रेण चोदिता मेघा गोपानां नाशकारिणा
188,21,tato dhṛte mahāśaile paritrāte ca gokule mithyāpratijño balabhid vārayām āsa tān ghanān,ततो धृते महाशैले परित्राते च गोकुले मिथ्याप्रतिज्ञो बलभिद् वारयाम् आस तान् घनान्
188,22,vyabhre nabhasi devendre vitathe śakramantrite niṣkramya gokulaṃ hṛṣṭaḥ svasthānaṃ punar āgamat,व्यभ्रे नभसि देवेन्द्रे वितथे शक्रमन्त्रिते निष्क्रम्य गोकुलं हृष्टः स्वस्थानं पुनर् आगमत्
188,23,mumoca kṛṣṇo 'pi tadā govardhanamahāgirim svasthāne vismitamukhair dṛṣṭas tair vrajavāsibhiḥ,मुमोच कृष्णो ऽपि तदा गोवर्धनमहागिरिम् स्वस्थाने विस्मितमुखैर् दृष्टस् तैर् व्रजवासिभिः
188,24,dhṛte govardhane śaile paritrāte ca gokule rocayām āsa kṛṣṇasya darśanaṃ pākaśāsanaḥ,धृते गोवर्धने शैले परित्राते च गोकुले रोचयाम् आस कृष्णस्य दर्शनं पाकशासनः
188,25,so 'dhiruhya mahānāgam airāvatam amitrajit govardhanagirau kṛṣṇaṃ dadarśa tridaśādhipaḥ,सो ऽधिरुह्य महानागम् ऐरावतम् अमित्रजित् गोवर्धनगिरौ कृष्णं ददर्श त्रिदशाधिपः
188,26,cārayantaṃ mahāvīryaṃ gāś ca gopavapurdharam kṛtsnasya jagato gopaṃ vṛtaṃ gopakumārakaiḥ,चारयन्तं महावीर्यं गाश् च गोपवपुर्धरम् कृत्स्नस्य जगतो गोपं वृतं गोपकुमारकैः
188,27,garuḍaṃ ca dadarśoccair antardhānagataṃ dvijāḥ kṛtacchāyaṃ harer mūrdhni pakṣābhyāṃ pakṣipuṃgavam,गरुडं च ददर्शोच्चैर् अन्तर्धानगतं द्विजाः कृतच्छायं हरेर् मूर्ध्नि पक्षाभ्यां पक्षिपुंगवम्
188,28,avaruhya sa nāgendrād ekānte madhusūdanam śakraḥ sasmitam āhedaṃ prītivisphāritekṣaṇaḥ,अवरुह्य स नागेन्द्राद् एकान्ते मधुसूदनम् शक्रः सस्मितम् आहेदं प्रीतिविस्फारितेक्षणः
188,29,kṛṣṇa kṛṣṇa śṛṇuṣvedaṃ yadartham aham āgataḥ tvatsamīpaṃ mahābāho naitac cintyaṃ tvayānyathā,कृष्ण कृष्ण शृणुष्वेदं यदर्थम् अहम् आगतः त्वत्समीपं महाबाहो नैतच् चिन्त्यं त्वयान्यथा
188,30,bhārāvataraṇārdhāya pṛthivyāḥ pṛthivītalam avatīrṇo 'khilādhāras tvam eva parameśvara,भारावतरणार्धाय पृथिव्याः पृथिवीतलम् अवतीर्णो ऽखिलाधारस् त्वम् एव परमेश्वर
188,31,mahabhaṅgaviruddhena mayā gokulanāśakāḥ samādiṣṭā mahāmeghās taiś caitat kadanaṃ kṛtam,महभङ्गविरुद्धेन मया गोकुलनाशकाः समादिष्टा महामेघास् तैश् चैतत् कदनं कृतम्
188,32,trātās tāpāt tvayā gāvaḥ samutpāṭya mahāgirim tenāhaṃ toṣito vīra karmaṇātyadbhutena te,त्रातास् तापात् त्वया गावः समुत्पाट्य महागिरिम् तेनाहं तोषितो वीर कर्मणात्यद्भुतेन ते
188,33,sādhitaṃ kṛṣṇa devānām adya manye prayojanam tvayāyam adripravaraḥ kareṇaikena coddhṛtaḥ,साधितं कृष्ण देवानाम् अद्य मन्ये प्रयोजनम् त्वयायम् अद्रिप्रवरः करेणैकेन चोद्धृतः
188,34,gobhiś ca noditaḥ kṛṣṇa tvatsamīpam ihāgataḥ tvayā trātābhir atyarthaṃ yuṣmatkāraṇakāraṇāt,गोभिश् च नोदितः कृष्ण त्वत्समीपम् इहागतः त्वया त्राताभिर् अत्यर्थं युष्मत्कारणकारणात्
188,35,sa tvāṃ kṛṣṇābhiṣekṣyāmi gavāṃ vākyapracoditaḥ upendratve gavām indro govindas tvaṃ bhaviṣyasi,स त्वां कृष्णाभिषेक्ष्यामि गवां वाक्यप्रचोदितः उपेन्द्रत्वे गवाम् इन्द्रो गोविन्दस् त्वं भविष्यसि
188,36,athopavāhyād ādāya ghaṇṭām airāvatād gajāt abhiṣekaṃ tayā cakre pavitrajalapūrṇayā,अथोपवाह्याद् आदाय घण्टाम् ऐरावताद् गजात् अभिषेकं तया चक्रे पवित्रजलपूर्णया
188,37,kriyamāṇe 'bhiṣeke tu gāvaḥ kṛṣṇasya tatkṣaṇāt prasravodbhūtadugdhārdrāṃ sadyaś cakrur vasuṃdharām,क्रियमाणे ऽभिषेके तु गावः कृष्णस्य तत्क्षणात् प्रस्रवोद्भूतदुग्धार्द्रां सद्यश् चक्रुर् वसुंधराम्
188,38,abhiṣicya gavāṃ vākyād devendro vai janārdanam prītyā sapraśrayaṃ kṛṣṇaṃ punar āha śacīpatiḥ,अभिषिच्य गवां वाक्याद् देवेन्द्रो वै जनार्दनम् प्रीत्या सप्रश्रयं कृष्णं पुनर् आह शचीपतिः
188,39,gavām etat kṛtaṃ vākyāt tathānyad api me śṛṇu yad bravīmi mahābhāga bhārāvataraṇecchayā,गवाम् एतत् कृतं वाक्यात् तथान्यद् अपि मे शृणु यद् ब्रवीमि महाभाग भारावतरणेच्छया
188,40,mamāṃśaḥ puruṣavyāghraḥ pṛthivyāṃ pṛthivīdhara avatīrṇo 'rjuno nāma sa rakṣyo bhavatā sadā,ममांशः पुरुषव्याघ्रः पृथिव्यां पृथिवीधर अवतीर्णो ऽर्जुनो नाम स रक्ष्यो भवता सदा
188,41,bhārāvataraṇe sakhyaṃ sa te vīraḥ kariṣyati sa rakṣaṇīyo bhavatā yathātmā madhusūdana,भारावतरणे सख्यं स ते वीरः करिष्यति स रक्षणीयो भवता यथात्मा मधुसूदन
188,42,jānāmi bhārate vaṃśe jātaṃ pārthaṃ tavāṃśataḥ tam ahaṃ pālayiṣyāmi yāvad asmi mahītale,जानामि भारते वंशे जातं पार्थं तवांशतः तम् अहं पालयिष्यामि यावद् अस्मि महीतले
188,43,yāvan mahītale śakra sthāsyāmy aham ariṃdama na tāvad arjunaṃ kaścid devendra yudhi jeṣyati,यावन् महीतले शक्र स्थास्याम्य् अहम् अरिंदम न तावद् अर्जुनं कश्चिद् देवेन्द्र युधि जेष्यति
188,44,kaṃso nāma mahābāhur daityo 'riṣṭas tathā paraḥ keśī kuvalayāpīḍo narakādyās tathāpare,कंसो नाम महाबाहुर् दैत्यो ऽरिष्टस् तथा परः केशी कुवलयापीडो नरकाद्यास् तथापरे
188,45,hateṣu teṣu devendra bhaviṣyati mahāhavaḥ tatra viddhi sahasrākṣa bhārāvataraṇaṃ kṛtam,हतेषु तेषु देवेन्द्र भविष्यति महाहवः तत्र विद्धि सहस्राक्ष भारावतरणं कृतम्
188,46,sa tvaṃ gaccha na saṃtāpaṃ putrārthe kartum arhasi nārjunasya ripuḥ kaścin mamāgre prabhaviṣyati,स त्वं गच्छ न संतापं पुत्रार्थे कर्तुम् अर्हसि नार्जुनस्य रिपुः कश्चिन् ममाग्रे प्रभविष्यति
188,47,arjunārthe tv ahaṃ sarvān yudhiṣṭhirapurogamān nivṛtte bhārate yuddhe kuntyai dāsyāmi vikṣatān,अर्जुनार्थे त्व् अहं सर्वान् युधिष्ठिरपुरोगमान् निवृत्ते भारते युद्धे कुन्त्यै दास्यामि विक्षतान्
188,48,ity uktaḥ saṃpariṣvajya devarājo janārdanam āruhyairāvataṃ nāgaṃ punar eva divaṃ yayau,इत्य् उक्तः संपरिष्वज्य देवराजो जनार्दनम् आरुह्यैरावतं नागं पुनर् एव दिवं ययौ
188,49,kṛṣṇo 'pi sahito gobhir gopālaiś ca punar vrajam ājagāmātha gopīnāṃ dṛṣṭapūtena vartmanā,कृष्णो ऽपि सहितो गोभिर् गोपालैश् च पुनर् व्रजम् आजगामाथ गोपीनां दृष्टपूतेन वर्त्मना
189,1,gate śakre tu gopālāḥ kṛṣṇam akliṣṭakāriṇam ūcuḥ prītyā dhṛtaṃ dṛṣṭvā tena govardhanācalam,गते शक्रे तु गोपालाः कृष्णम् अक्लिष्टकारिणम् ऊचुः प्रीत्या धृतं दृष्ट्वा तेन गोवर्धनाचलम्
189,2,vayam asmān mahābhāga bhavatā mahato bhayāt gāvaś ca bhavatā trātā giridhāraṇakarmaṇā,वयम् अस्मान् महाभाग भवता महतो भयात् गावश् च भवता त्राता गिरिधारणकर्मणा
189,3,bālakrīḍeyam atulā gopālatvaṃ jugupsitam divyaṃ ca karma bhavataḥ kim etat tāta kathyatām,बालक्रीडेयम् अतुला गोपालत्वं जुगुप्सितम् दिव्यं च कर्म भवतः किम् एतत् तात कथ्यताम्
189,4,kāliyo damitas toye pralambo vinipātitaḥ dhṛto govardhanaś cāyaṃ śaṅkitāni manāṃsi naḥ,कालियो दमितस् तोये प्रलम्बो विनिपातितः धृतो गोवर्धनश् चायं शङ्कितानि मनांसि नः
189,5,satyaṃ satyaṃ hareḥ pādau śrayāmo 'mitavikrama yathā tvadvīryam ālokya na tvāṃ manyāmahe naram,सत्यं सत्यं हरेः पादौ श्रयामो ऽमितविक्रम यथा त्वद्वीर्यम् आलोक्य न त्वां मन्यामहे नरम्
189,6,devo vā dānavo vā tvaṃ yakṣo gandharva eva vā kiṃ cāsmākaṃ vicāreṇa bāndhavo 'sti namo 'stu te,देवो वा दानवो वा त्वं यक्षो गन्धर्व एव वा किं चास्माकं विचारेण बान्धवो ऽस्ति नमो ऽस्तु ते
189,7,prītiḥ sastrīkumārasya vrajasya tava keśava karma cedam aśakyaṃ yat samastais tridaśair api,प्रीतिः सस्त्रीकुमारस्य व्रजस्य तव केशव कर्म चेदम् अशक्यं यत् समस्तैस् त्रिदशैर् अपि
189,8,bālatvaṃ cātivīryaṃ ca janma cāsmāsv aśobhanam cintyamānam ameyātmañ śaṅkāṃ kṛṣṇa prayacchati,बालत्वं चातिवीर्यं च जन्म चास्मास्व् अशोभनम् चिन्त्यमानम् अमेयात्मञ् शङ्कां कृष्ण प्रयच्छति
189,9,kṣaṇaṃ bhūtvā tv asau tūṣṇīṃ kiṃcit praṇayakopavān ity evam uktas tair gopair āha kṛṣṇo dvijottamāḥ,क्षणं भूत्वा त्व् असौ तूष्णीं किंचित् प्रणयकोपवान् इत्य् एवम् उक्तस् तैर् गोपैर् आह कृष्णो द्विजोत्तमाः
189,10,matsaṃbandhena vo gopā yadi lajjā na jāyate ślāghyo vāhaṃ tataḥ kiṃ vo vicāreṇa prayojanam,मत्संबन्धेन वो गोपा यदि लज्जा न जायते श्लाघ्यो वाहं ततः किं वो विचारेण प्रयोजनम्
189,11,yadi vo 'sti mayi prītiḥ ślāghyo 'haṃ bhavatāṃ yadi tad arghā bandhusadṛśī bāndhavāḥ kriyatāṃ mayi,यदि वो ऽस्ति मयि प्रीतिः श्लाघ्यो ऽहं भवतां यदि तद् अर्घा बन्धुसदृशी बान्धवाः क्रियतां मयि
189,12,nāhaṃ devo na gandharvo na yakṣo na ca dānavaḥ ahaṃ vo bāndhavo jāto nātaś cintyam ato 'nyathā,नाहं देवो न गन्धर्वो न यक्षो न च दानवः अहं वो बान्धवो जातो नातश् चिन्त्यम् अतो ऽन्यथा
189,13,iti śrutvā harer vākyaṃ baddhamaunās tato balam yayur gopā mahābhāgās tasmin praṇayakopini,इति श्रुत्वा हरेर् वाक्यं बद्धमौनास् ततो बलम् ययुर् गोपा महाभागास् तस्मिन् प्रणयकोपिनि
189,14,kṛṣṇas tu vimalaṃ vyoma śaraccandrasya candrikām tathā kumudinīṃ phullām āmoditadigantarām,कृष्णस् तु विमलं व्योम शरच्चन्द्रस्य चन्द्रिकाम् तथा कुमुदिनीं फुल्लाम् आमोदितदिगन्तराम्
189,15,vanarājīṃ tathā kūjadbhṛṅgamālāmanoramām vilokya saha gopībhir manaś cakre ratiṃ prati,वनराजीं तथा कूजद्भृङ्गमालामनोरमाम् विलोक्य सह गोपीभिर् मनश् चक्रे रतिं प्रति
189,16,saha rāmeṇa madhuram atīva vanitāpriyam jagau kamalapādo 'sau nāma tatra kṛtavrataḥ,सह रामेण मधुरम् अतीव वनिताप्रियम् जगौ कमलपादो ऽसौ नाम तत्र कृतव्रतः
189,17,ramyaṃ gītadhvaniṃ śrutvā saṃtyajyāvasathāṃs tadā ājagmus tvaritā gopyo yatrāste madhusūdanaḥ,रम्यं गीतध्वनिं श्रुत्वा संत्यज्यावसथांस् तदा आजग्मुस् त्वरिता गोप्यो यत्रास्ते मधुसूदनः
189,18,śanaiḥ śanair jagau gopī kācit tasya padānugā dattāvadhānā kācic ca tam eva manasāsmarat,शनैः शनैर् जगौ गोपी काचित् तस्य पदानुगा दत्तावधाना काचिच् च तम् एव मनसास्मरत्
189,19,kācit kṛṣṇeti kṛṣṇeti coktvā lajjām upāyayau yayau ca kācit premāndhā tatpārśvam avilajjitā,काचित् कृष्णेति कृष्णेति चोक्त्वा लज्जाम् उपाययौ ययौ च काचित् प्रेमान्धा तत्पार्श्वम् अविलज्जिता
189,20,kācid āvasathasyāntaḥ sthitvā dṛṣṭvā bahir gurum tanmayatvena govindaṃ dadhyau mīlitalocanā,काचिद् आवसथस्यान्तः स्थित्वा दृष्ट्वा बहिर् गुरुम् तन्मयत्वेन गोविन्दं दध्यौ मीलितलोचना
189,21,gopīparivṛto rātriṃ śaraccandramanoramām mānayām āsa govindo rāsārambharasotsukaḥ,गोपीपरिवृतो रात्रिं शरच्चन्द्रमनोरमाम् मानयाम् आस गोविन्दो रासारम्भरसोत्सुकः
189,22,gopyaś ca vṛndaśaḥ kṛṣṇaceṣṭābhyāyattamūrtayaḥ anyadeśagate kṛṣṇe cerur vṛndāvanāntaram,गोप्यश् च वृन्दशः कृष्णचेष्टाभ्यायत्तमूर्तयः अन्यदेशगते कृष्णे चेरुर् वृन्दावनान्तरम्
189,23,babhramus tās tato gopyaḥ kṛṣṇadarśanalālasāḥ kṛṣṇasya caraṇaṃ rātrau dṛṣṭvā vṛndāvane dvijāḥ,बभ्रमुस् तास् ततो गोप्यः कृष्णदर्शनलालसाः कृष्णस्य चरणं रात्रौ दृष्ट्वा वृन्दावने द्विजाः
189,24,evaṃ nānāprakārāsu kṛṣṇaceṣṭāsu tāsu ca gopyo vyagrāḥ samaṃ cerū ramyaṃ vṛndāvanaṃ vanam,एवं नानाप्रकारासु कृष्णचेष्टासु तासु च गोप्यो व्यग्राः समं चेरू रम्यं वृन्दावनं वनम्
189,25,nivṛttās tās tato gopyo nirāśāḥ kṛṣṇadarśane yamunātīram āgamya jagus taccaritaṃ dvijāḥ,निवृत्तास् तास् ततो गोप्यो निराशाः कृष्णदर्शने यमुनातीरम् आगम्य जगुस् तच्चरितं द्विजाः
189,26,tato dadṛśur āyāntaṃ vikāśimukhapaṅkajam gopyas trailokyagoptāraṃ kṛṣṇam akliṣṭakāriṇam,ततो ददृशुर् आयान्तं विकाशिमुखपङ्कजम् गोप्यस् त्रैलोक्यगोप्तारं कृष्णम् अक्लिष्टकारिणम्
189,27,kācid ālokya govindam āyāntam atiharṣitā kṛṣṇa kṛṣṇeti kṛṣṇeti prāhotphullavilocanā,काचिद् आलोक्य गोविन्दम् आयान्तम् अतिहर्षिता कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति प्राहोत्फुल्लविलोचना
189,28,kācid bhrūbhaṅguraṃ kṛtvā lalāṭaphalakaṃ harim vilokya netrabhṛṅgābhyāṃ papau tanmukhapaṅkajam,काचिद् भ्रूभङ्गुरं कृत्वा ललाटफलकं हरिम् विलोक्य नेत्रभृङ्गाभ्यां पपौ तन्मुखपङ्कजम्
189,29,kācid ālokya govindaṃ nimīlitavilocanā tasyaiva rūpaṃ dhyāyantī yogārūḍheva sā babhau,काचिद् आलोक्य गोविन्दं निमीलितविलोचना तस्यैव रूपं ध्यायन्ती योगारूढेव सा बभौ
189,30,tataḥ kāṃcit priyālāpaiḥ kāṃcid bhrūbhaṅgavīkṣitaiḥ ninye 'nunayam anyāś ca karasparśena mādhavaḥ,ततः कांचित् प्रियालापैः कांचिद् भ्रूभङ्गवीक्षितैः निन्ये ऽनुनयम् अन्याश् च करस्पर्शेन माधवः
189,31,tābhiḥ prasannacittābhir gopībhiḥ saha sādaram rarāma rāsagoṣṭhībhir udāracarito hariḥ,ताभिः प्रसन्नचित्ताभिर् गोपीभिः सह सादरम् रराम रासगोष्ठीभिर् उदारचरितो हरिः
189,32,rāsamaṇḍalabaddho 'pi kṛṣṇapārśvam anūdgatā gopījano na caivābhūd ekasthānasthirātmanā,रासमण्डलबद्धो ऽपि कृष्णपार्श्वम् अनूद्गता गोपीजनो न चैवाभूद् एकस्थानस्थिरात्मना
189,33,haste pragṛhya caikaikāṃ gopikāṃ rāsamaṇḍalam cakāra ca karasparśanimīlitadṛśaṃ hariḥ,हस्ते प्रगृह्य चैकैकां गोपिकां रासमण्डलम् चकार च करस्पर्शनिमीलितदृशं हरिः
189,34,tataḥ pravavṛte ramyā caladvalayanisvanaiḥ anuyātaśaratkāvyageyagītir anukramām,ततः प्रववृते रम्या चलद्वलयनिस्वनैः अनुयातशरत्काव्यगेयगीतिर् अनुक्रमाम्
189,35,kṛṣṇaḥ śaraccandramasaṃ kaumudīkumudākaram jagau gopījanas tv ekaṃ kṛṣṇanāma punaḥ punaḥ,कृष्णः शरच्चन्द्रमसं कौमुदीकुमुदाकरम् जगौ गोपीजनस् त्व् एकं कृष्णनाम पुनः पुनः
189,36,parivṛttā śrameṇaikā caladvalayatāpinī dadau bāhulatāṃ skandhe gopī madhuvighātinaḥ,परिवृत्ता श्रमेणैका चलद्वलयतापिनी ददौ बाहुलतां स्कन्धे गोपी मधुविघातिनः
189,37,kācit pravilasadbāhuḥ parirabhya cucumba tam gopī gītastutivyājanipuṇā madhusūdanam,काचित् प्रविलसद्बाहुः परिरभ्य चुचुम्ब तम् गोपी गीतस्तुतिव्याजनिपुणा मधुसूदनम्
189,38,gopīkapolasaṃśleṣam abhipadya harer bhujau pulakodgamaśasyāya svedāmbughanatāṃ gatau,गोपीकपोलसंश्लेषम् अभिपद्य हरेर् भुजौ पुलकोद्गमशस्याय स्वेदाम्बुघनतां गतौ
189,39,rāsageyaṃ jagau kṛṣṇo yāvat tārataradhvaniḥ sādhu kṛṣṇeti kṛṣṇeti tāvat tā dviguṇaṃ jaguḥ,रासगेयं जगौ कृष्णो यावत् तारतरध्वनिः साधु कृष्णेति कृष्णेति तावत् ता द्विगुणं जगुः
189,40,gate 'nugamanaṃ cakrur valane saṃmukhaṃ yayuḥ pratilomānulomena bhejur gopāṅganā harim,गते ऽनुगमनं चक्रुर् वलने संमुखं ययुः प्रतिलोमानुलोमेन भेजुर् गोपाङ्गना हरिम्
189,41,sa tadā saha gopībhī rarāma madhusūdanaḥ sa varṣakoṭipratimaḥ kṣaṇas tena vinābhavat,स तदा सह गोपीभी रराम मधुसूदनः स वर्षकोटिप्रतिमः क्षणस् तेन विनाभवत्
189,42,tā vāryamāṇāḥ pitṛbhiḥ patibhir bhrātṛbhis tathā kṛṣṇaṃ gopāṅganā rātrau ramayanti ratipriyāḥ,ता वार्यमाणाः पितृभिः पतिभिर् भ्रातृभिस् तथा कृष्णं गोपाङ्गना रात्रौ रमयन्ति रतिप्रियाः
189,43,so 'pi kaiśorakavayā mānayan madhusūdanaḥ reme tābhir ameyātmā kṣapāsu kṣapitāhitaḥ,सो ऽपि कैशोरकवया मानयन् मधुसूदनः रेमे ताभिर् अमेयात्मा क्षपासु क्षपिताहितः
189,44,tadbhartṛṣu tathā tāsu sarvabhūteṣu ceśvaraḥ ātmasvarūparūpo 'sau vyāpya sarvam avasthitaḥ,तद्भर्तृषु तथा तासु सर्वभूतेषु चेश्वरः आत्मस्वरूपरूपो ऽसौ व्याप्य सर्वम् अवस्थितः
189,45,yathā samastabhūteṣu nabho 'gniḥ pṛthivī jalam vāyuś cātmā tathaivāsau vyāpya sarvam avasthitaḥ,यथा समस्तभूतेषु नभो ऽग्निः पृथिवी जलम् वायुश् चात्मा तथैवासौ व्याप्य सर्वम् अवस्थितः
189,46,pradoṣārdhe kadācit tu rāsāsakte janārdane trāsayan samado goṣṭhān ariṣṭaḥ samupāgataḥ,प्रदोषार्धे कदाचित् तु रासासक्ते जनार्दने त्रासयन् समदो गोष्ठान् अरिष्टः समुपागतः
189,47,satoyatoyadākāras tīkṣṇaśṛṅgo 'rkalocanaḥ khurāgrapātair atyarthaṃ dārayan dharaṇītalam,सतोयतोयदाकारस् तीक्ष्णशृङ्गो ऽर्कलोचनः खुराग्रपातैर् अत्यर्थं दारयन् धरणीतलम्
189,48,lelihānaḥ saniṣpeṣaṃ jihvayauṣṭhau punaḥ punaḥ saṃrambhākṣiptalāṅgūlaḥ kaṭhinaskandhabandhanaḥ,लेलिहानः सनिष्पेषं जिह्वयौष्ठौ पुनः पुनः संरम्भाक्षिप्तलाङ्गूलः कठिनस्कन्धबन्धनः
189,49,udagrakakudābhogaḥ pramāṇād duratikramaḥ viṇmūtrāliptapṛṣṭhāṅgo gavām udvegakārakaḥ,उदग्रककुदाभोगः प्रमाणाद् दुरतिक्रमः विण्मूत्रालिप्तपृष्ठाङ्गो गवाम् उद्वेगकारकः
189,50,pralambakaṇṭho 'bhimukhas tarughātāṅkitānanaḥ pātayan sa gavāṃ garbhān daityo vṛṣabharūpadhṛk,प्रलम्बकण्ठो ऽभिमुखस् तरुघाताङ्किताननः पातयन् स गवां गर्भान् दैत्यो वृषभरूपधृक्
189,51,sūdayaṃs tarasā sarvān vanāny aṭati yaḥ sadā tatas tam atighorākṣam avekṣyātibhayāturāḥ,सूदयंस् तरसा सर्वान् वनान्य् अटति यः सदा ततस् तम् अतिघोराक्षम् अवेक्ष्यातिभयातुराः
189,52,gopā gopastriyaś caiva kṛṣṇa kṛṣṇeti cukruśuḥ siṃhanādaṃ tataś cakre talaśabdaṃ ca keśavaḥ,गोपा गोपस्त्रियश् चैव कृष्ण कृष्णेति चुक्रुशुः सिंहनादं ततश् चक्रे तलशब्दं च केशवः
189,53,tacchabdaśravaṇāc cāsau dāmodaramukhaṃ yayau agranyastaviṣāṇāgraḥ kṛṣṇakukṣikṛtekṣaṇaḥ,तच्छब्दश्रवणाच् चासौ दामोदरमुखं ययौ अग्रन्यस्तविषाणाग्रः कृष्णकुक्षिकृतेक्षणः
189,54,abhyadhāvata duṣṭātmā daityo vṛṣabharūpadhṛk āyāntaṃ daityavṛṣabhaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇo mahābalam,अभ्यधावत दुष्टात्मा दैत्यो वृषभरूपधृक् आयान्तं दैत्यवृषभं दृष्ट्वा कृष्णो महाबलम्
189,55,na cacāla tataḥ sthānād avajñāsmitalīlayā āsannaṃ caiva jagrāha grāhavan madhusūdanaḥ,न चचाल ततः स्थानाद् अवज्ञास्मितलीलया आसन्नं चैव जग्राह ग्राहवन् मधुसूदनः
189,56,jaghāna jānunā kukṣau viṣāṇagrahaṇācalam tasya darpabalaṃ hatvā gṛhītasya viṣāṇayoḥ,जघान जानुना कुक्षौ विषाणग्रहणाचलम् तस्य दर्पबलं हत्वा गृहीतस्य विषाणयोः
189,57,āpīḍayad ariṣṭasya kaṇṭhaṃ klinnam ivāmbaram utpāṭya śṛṅgam ekaṃ ca tenaivātāḍayat tataḥ,आपीडयद् अरिष्टस्य कण्ठं क्लिन्नम् इवाम्बरम् उत्पाट्य शृङ्गम् एकं च तेनैवाताडयत् ततः
189,58,mamāra sa mahādaityo mukhāc choṇitam udvaman tuṣṭuvur nihate tasmin gopā daitye janārdanam jambhe hate sahasrākṣaṃ purā devagaṇā yathā,ममार स महादैत्यो मुखाच् छोणितम् उद्वमन् तुष्टुवुर् निहते तस्मिन् गोपा दैत्ये जनार्दनम् जम्भे हते सहस्राक्षं पुरा देवगणा यथा
190,1,kakudmini hate 'riṣṭe dhenuke ca nipātite pralambe nidhanaṃ nīte dhṛte govardhanācale,ककुद्मिनि हते ऽरिष्टे धेनुके च निपातिते प्रलम्बे निधनं नीते धृते गोवर्धनाचले
190,2,damite kāliye nāge bhagne tuṅgadrumadvaye hatāyāṃ pūtanāyāṃ ca śakaṭe parivartite,दमिते कालिये नागे भग्ने तुङ्गद्रुमद्वये हतायां पूतनायां च शकटे परिवर्तिते
190,3,kaṃsāya nāradaḥ prāha yathāvṛttam anukramāt yaśodādevakīgarbhaparivartādy aśeṣataḥ,कंसाय नारदः प्राह यथावृत्तम् अनुक्रमात् यशोदादेवकीगर्भपरिवर्ताद्य् अशेषतः
190,4,śrutvā tat sakalaṃ kaṃso nāradād devadarśanāt vasudevaṃ prati tadā kopaṃ cakre sa durmatiḥ,श्रुत्वा तत् सकलं कंसो नारदाद् देवदर्शनात् वसुदेवं प्रति तदा कोपं चक्रे स दुर्मतिः
190,5,so 'tikopād upālabhya sarvayādavasaṃsadi jagarhe yādavāṃś cāpi kāryaṃ caitad acintayat,सो ऽतिकोपाद् उपालभ्य सर्वयादवसंसदि जगर्हे यादवांश् चापि कार्यं चैतद् अचिन्तयत्
190,6,yāvan na balam ārūḍhau balakṛṣṇau subālakau tāvad eva mayā vadhyāv asādhyau rūḍhayauvanau,यावन् न बलम् आरूढौ बलकृष्णौ सुबालकौ तावद् एव मया वध्याव् असाध्यौ रूढयौवनौ
190,7,cāṇūro 'tra mahāvīryo muṣṭikaś ca mahābalaḥ etābhyāṃ mallayuddhe tau ghātayiṣyāmi durmadau,चाणूरो ऽत्र महावीर्यो मुष्टिकश् च महाबलः एताभ्यां मल्लयुद्धे तौ घातयिष्यामि दुर्मदौ
190,8,dhanurmahamahāyāgavyājenānīya tau vrajāt tathā tathā kariṣyāmi yāsyataḥ saṃkṣayaṃ yathā,धनुर्महमहायागव्याजेनानीय तौ व्रजात् तथा तथा करिष्यामि यास्यतः संक्षयं यथा
190,9,ity ālocya sa duṣṭātmā kaṃso rāmajanārdanau hantuṃ kṛtamatir vīram akrūraṃ vākyam abravīt,इत्य् आलोच्य स दुष्टात्मा कंसो रामजनार्दनौ हन्तुं कृतमतिर् वीरम् अक्रूरं वाक्यम् अब्रवीत्
190,10,bho bho dānapate vākyaṃ kriyatāṃ prītaye mama itaḥ syandanam āruhya gamyatāṃ nandagokulam,भो भो दानपते वाक्यं क्रियतां प्रीतये मम इतः स्यन्दनम् आरुह्य गम्यतां नन्दगोकुलम्
190,11,vasudevasutau tatra viṣṇor aṃśasamudbhavau nāśāya kila saṃbhūtau mama duṣṭau pravardhataḥ,वसुदेवसुतौ तत्र विष्णोर् अंशसमुद्भवौ नाशाय किल संभूतौ मम दुष्टौ प्रवर्धतः
190,12,dhanurmahamahāyāgaś caturdaśyāṃ bhaviṣyati āneyau bhavatā tau tu mallayuddhāya tatra vai,धनुर्महमहायागश् चतुर्दश्यां भविष्यति आनेयौ भवता तौ तु मल्लयुद्धाय तत्र वै
190,13,cāṇūramuṣṭikau mallau niyuddhakuśalau mama tābhyāṃ sahānayor yuddhaṃ sarvaloko 'tra paśyatu,चाणूरमुष्टिकौ मल्लौ नियुद्धकुशलौ मम ताभ्यां सहानयोर् युद्धं सर्वलोको ऽत्र पश्यतु
190,14,nāgaḥ kuvalayāpīḍo mahāmātrapracoditaḥ sa tau nihaṃsyate pāpau vasudevātmajau śiśū,नागः कुवलयापीडो महामात्रप्रचोदितः स तौ निहंस्यते पापौ वसुदेवात्मजौ शिशू
190,15,tau hatvā vasudevaṃ ca nandagopaṃ ca durmatim haniṣye pitaraṃ caiva ugrasenaṃ ca durmatim,तौ हत्वा वसुदेवं च नन्दगोपं च दुर्मतिम् हनिष्ये पितरं चैव उग्रसेनं च दुर्मतिम्
190,16,tataḥ samastagopānāṃ godhanāny akhilāny aham vittaṃ cāpahariṣyāmi duṣṭānāṃ madvadhaiṣiṇām,ततः समस्तगोपानां गोधनान्य् अखिलान्य् अहम् वित्तं चापहरिष्यामि दुष्टानां मद्वधैषिणाम्
190,17,tvām ṛte yādavāś ceme duṣṭā dānapate mama eteṣāṃ ca vadhāyāhaṃ prayatiṣyāmy anukramāt,त्वाम् ऋते यादवाश् चेमे दुष्टा दानपते मम एतेषां च वधायाहं प्रयतिष्याम्य् अनुक्रमात्
190,18,tato niṣkaṇṭakaṃ sarvaṃ rājyam etad ayādavam prasādhiṣye tvayā tasmān matprītyā vīra gamyatām,ततो निष्कण्टकं सर्वं राज्यम् एतद् अयादवम् प्रसाधिष्ये त्वया तस्मान् मत्प्रीत्या वीर गम्यताम्
190,19,yathā ca māhiṣaṃ sarpir dadhi cāpy upahārya vai gopāḥ samānayanty āśu tvayā vācyās tathā tathā,यथा च माहिषं सर्पिर् दधि चाप्य् उपहार्य वै गोपाः समानयन्त्य् आशु त्वया वाच्यास् तथा तथा
190,20,ity ājñaptas tadākrūro mahābhāgavato dvijāḥ prītimān abhavat kṛṣṇaṃ śvo drakṣyāmīti satvaraḥ,इत्य् आज्ञप्तस् तदाक्रूरो महाभागवतो द्विजाः प्रीतिमान् अभवत् कृष्णं श्वो द्रक्ष्यामीति सत्वरः
190,21,tathety uktvā tu rājānaṃ ratham āruhya satvaraḥ niścakrāma tadā puryā mathurāyā madhupriyaḥ,तथेत्य् उक्त्वा तु राजानं रथम् आरुह्य सत्वरः निश्चक्राम तदा पुर्या मथुराया मधुप्रियः
190,22,keśī cāpi balodagraḥ kaṃsadūtaḥ pracoditaḥ kṛṣṇasya nidhanākāṅkṣī vṛndāvanam upāgamat,केशी चापि बलोदग्रः कंसदूतः प्रचोदितः कृष्णस्य निधनाकाङ्क्षी वृन्दावनम् उपागमत्
190,23,sa khurakṣatabhūpṛṣṭhaḥ saṭākṣepadhutāmbudaḥ punar vikrāntacandrārkamārgo gopāntam āgamat,स खुरक्षतभूपृष्ठः सटाक्षेपधुताम्बुदः पुनर् विक्रान्तचन्द्रार्कमार्गो गोपान्तम् आगमत्
190,24,tasya hreṣitaśabdena gopālā daityavājinaḥ gopyaś ca bhayasaṃvignā govindaṃ śaraṇaṃ yayuḥ,तस्य ह्रेषितशब्देन गोपाला दैत्यवाजिनः गोप्यश् च भयसंविग्ना गोविन्दं शरणं ययुः
190,25,trāhi trāhīti govindas teṣāṃ śrutvā tu tadvacaḥ satoyajaladadhvānagambhīram idam uktavān,त्राहि त्राहीति गोविन्दस् तेषां श्रुत्वा तु तद्वचः सतोयजलदध्वानगम्भीरम् इदम् उक्तवान्
190,26,alaṃ trāsena gopālāḥ keśinaḥ kiṃ bhayāturaiḥ bhavadbhir gopajātīyair vīravīryaṃ vilopyate,अलं त्रासेन गोपालाः केशिनः किं भयातुरैः भवद्भिर् गोपजातीयैर् वीरवीर्यं विलोप्यते
190,27,kim anenālpasāreṇa hreṣitāropakāriṇā daiteyabalavāhyena valgatā duṣṭavājinā,किम् अनेनाल्पसारेण ह्रेषितारोपकारिणा दैतेयबलवाह्येन वल्गता दुष्टवाजिना
190,28,ehy ehi duṣṭa kṛṣṇo 'haṃ pūṣṇas tv iva pinākadhṛk pātayiṣyāmi daśanān vadanād akhilāṃs tava,एह्य् एहि दुष्ट कृष्णो ऽहं पूष्णस् त्व् इव पिनाकधृक् पातयिष्यामि दशनान् वदनाद् अखिलांस् तव
190,29,ity uktvā sa tu govindaḥ keśinaḥ saṃmukhaṃ yayau vivṛtāsyaś ca so 'py enaṃ daiteyaś ca upādravat,इत्य् उक्त्वा स तु गोविन्दः केशिनः संमुखं ययौ विवृतास्यश् च सो ऽप्य् एनं दैतेयश् च उपाद्रवत्
190,30,bāhum ābhoginaṃ kṛtvā mukhe tasya janārdanaḥ praveśayām āsa tadā keśino duṣṭavājinaḥ,बाहुम् आभोगिनं कृत्वा मुखे तस्य जनार्दनः प्रवेशयाम् आस तदा केशिनो दुष्टवाजिनः
190,31,keśino vadanaṃ tena viśatā kṛṣṇabāhunā śātitā daśanās tasya sitābhrāvayavā iva,केशिनो वदनं तेन विशता कृष्णबाहुना शातिता दशनास् तस्य सिताभ्रावयवा इव
190,32,kṛṣṇasya vavṛdhe bāhuḥ keśidehagato dvijāḥ vināśāya yathā vyādhir āptabhūtair upekṣitaḥ,कृष्णस्य ववृधे बाहुः केशिदेहगतो द्विजाः विनाशाय यथा व्याधिर् आप्तभूतैर् उपेक्षितः
190,33,vipāṭitauṣṭho bahulaṃ saphenaṃ rudhiraṃ vaman sṛkkaṇī vivṛte cakre viśliṣṭe muktabandhane,विपाटितौष्ठो बहुलं सफेनं रुधिरं वमन् सृक्कणी विवृते चक्रे विश्लिष्टे मुक्तबन्धने
190,34,jagāma dharaṇīṃ pādaiḥ śakṛnmūtraṃ samutsṛjan svedārdragātraḥ śrāntaś ca niryatnaḥ so 'bhavat tataḥ,जगाम धरणीं पादैः शकृन्मूत्रं समुत्सृजन् स्वेदार्द्रगात्रः श्रान्तश् च निर्यत्नः सो ऽभवत् ततः
190,35,vyāditāsyo mahāraudraḥ so 'suraḥ kṛṣṇabāhunā nipapāta dvidhābhūto vaidyutena yathā drumaḥ,व्यादितास्यो महारौद्रः सो ऽसुरः कृष्णबाहुना निपपात द्विधाभूतो वैद्युतेन यथा द्रुमः
190,36,dvipādapṛṣṭhapucchārdhaśravaṇaikākṣanāsike keśinas te dvidhā bhūte śakale ca virejatuḥ,द्विपादपृष्ठपुच्छार्धश्रवणैकाक्षनासिके केशिनस् ते द्विधा भूते शकले च विरेजतुः
190,37,hatvā tu keśinaṃ kṛṣṇo muditair gopakair vṛtaḥ anāyastatanuḥ svastho hasaṃs tatraiva saṃsthitaḥ,हत्वा तु केशिनं कृष्णो मुदितैर् गोपकैर् वृतः अनायस्ततनुः स्वस्थो हसंस् तत्रैव संस्थितः
190,38,tato gopāś ca gopyaś ca hate keśini vismitāḥ tuṣṭuvuḥ puṇḍarīkākṣam anurāgamanoramam,ततो गोपाश् च गोप्यश् च हते केशिनि विस्मिताः तुष्टुवुः पुण्डरीकाक्षम् अनुरागमनोरमम्
190,39,āyayau tvarito vipro nārado jaladasthitaḥ keśinaṃ nihataṃ dṛṣṭvā harṣanirbharamānasaḥ,आययौ त्वरितो विप्रो नारदो जलदस्थितः केशिनं निहतं दृष्ट्वा हर्षनिर्भरमानसः
190,40,sādhu sādhu jagannātha līlayaiva yad acyuta nihato 'yaṃ tvayā keśī kleśadas tridivaukasām,साधु साधु जगन्नाथ लीलयैव यद् अच्युत निहतो ऽयं त्वया केशी क्लेशदस् त्रिदिवौकसाम्
190,41,sukarmāṇy avatāre tu kṛtāni madhusūdana yāni vai vismitaṃ cetas toṣam etena me gatam,सुकर्माण्य् अवतारे तु कृतानि मधुसूदन यानि वै विस्मितं चेतस् तोषम् एतेन मे गतम्
190,42,turagasyāsya śakro 'pi kṛṣṇa devāś ca bibhyati dhutakesarajālasya hreṣato 'bhrāvalokinaḥ,तुरगस्यास्य शक्रो ऽपि कृष्ण देवाश् च बिभ्यति धुतकेसरजालस्य ह्रेषतो ऽभ्रावलोकिनः
190,43,yasmāt tvayaiṣa duṣṭātmā hataḥ keśī janārdana tasmāt keśavanāmnā tvaṃ loke geyo bhaviṣyasi,यस्मात् त्वयैष दुष्टात्मा हतः केशी जनार्दन तस्मात् केशवनाम्ना त्वं लोके गेयो भविष्यसि
190,44,svasty astu te gamiṣyāmi kaṃsayuddhe 'dhunā punaḥ paraśvo 'haṃ sameṣyāmi tvayā keśiniṣūdana,स्वस्त्य् अस्तु ते गमिष्यामि कंसयुद्धे ऽधुना पुनः परश्वो ऽहं समेष्यामि त्वया केशिनिषूदन
190,45,ugrasenasute kaṃse sānuge vinipātite bhārāvatārakartā tvaṃ pṛthivyā dharaṇīdhara,उग्रसेनसुते कंसे सानुगे विनिपातिते भारावतारकर्ता त्वं पृथिव्या धरणीधर
190,46,tatrānekaprakāreṇa yuddhāni pṛthivīkṣitām draṣṭavyāni mayā yuṣmatpraṇītāni janārdana,तत्रानेकप्रकारेण युद्धानि पृथिवीक्षिताम् द्रष्टव्यानि मया युष्मत्प्रणीतानि जनार्दन
190,47,so 'haṃ yāsyāmi govinda devakāryaṃ mahat kṛtam tvayā sabhājitaś cāhaṃ svasti te 'stu vrajāmy aham,सो ऽहं यास्यामि गोविन्द देवकार्यं महत् कृतम् त्वया सभाजितश् चाहं स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्य् अहम्
190,48,nārade tu gate kṛṣṇaḥ saha gopair avismitaḥ viveśa gokulaṃ gopīnetrapānaikabhājanam,नारदे तु गते कृष्णः सह गोपैर् अविस्मितः विवेश गोकुलं गोपीनेत्रपानैकभाजनम्
191,1,akrūro 'pi viniṣkramya syandanenāśugāminā kṛṣṇasaṃdarśanāsaktaḥ prayayau nandagokule,अक्रूरो ऽपि विनिष्क्रम्य स्यन्दनेनाशुगामिना कृष्णसंदर्शनासक्तः प्रययौ नन्दगोकुले
191,2,cintayām āsa cākrūro nāsti dhanyataro mayā yo 'ham aṃśāvatīrṇasya mukhaṃ drakṣyāmi cakriṇaḥ,चिन्तयाम् आस चाक्रूरो नास्ति धन्यतरो मया यो ऽहम् अंशावतीर्णस्य मुखं द्रक्ष्यामि चक्रिणः
191,3,adya me saphalaṃ janma suprabhātā ca me niśā yad unnidrābjapattrākṣaṃ viṣṇor drakṣyāmy aham mukham,अद्य मे सफलं जन्म सुप्रभाता च मे निशा यद् उन्निद्राब्जपत्त्राक्षं विष्णोर् द्रक्ष्याम्य् अहम् मुखम्
191,4,pāpaṃ harati yat puṃsāṃ smṛtaṃ saṃkalpanāmayam tat puṇḍarīkanayanaṃ viṣṇor drakṣyāmy ahaṃ mukham,पापं हरति यत् पुंसां स्मृतं संकल्पनामयम् तत् पुण्डरीकनयनं विष्णोर् द्रक्ष्याम्य् अहं मुखम्
191,5,nirjagmuś ca yato vedā vedāṅgāny akhilāni ca drakṣyāmi yat paraṃ dhāma devānāṃ bhagavanmukham,निर्जग्मुश् च यतो वेदा वेदाङ्गान्य् अखिलानि च द्रक्ष्यामि यत् परं धाम देवानां भगवन्मुखम्
191,6,yajñeṣu yajñapuruṣaḥ puruṣaiḥ puruṣottamaḥ ijyate yo 'khilādhāras taṃ drakṣyāmi jagatpatim,यज्ञेषु यज्ञपुरुषः पुरुषैः पुरुषोत्तमः इज्यते यो ऽखिलाधारस् तं द्रक्ष्यामि जगत्पतिम्
191,7,iṣṭvā yam indro yajñānāṃ śatenāmararājatām avāpa tam anantādim ahaṃ drakṣyāmi keśavam,इष्ट्वा यम् इन्द्रो यज्ञानां शतेनामरराजताम् अवाप तम् अनन्तादिम् अहं द्रक्ष्यामि केशवम्
191,8,na brahmā nendrarudrāśvivasvādityamarudgaṇāḥ yasya svarūpaṃ jānanti spṛśaty adya sa me hariḥ,न ब्रह्मा नेन्द्ररुद्राश्विवस्वादित्यमरुद्गणाः यस्य स्वरूपं जानन्ति स्पृशत्य् अद्य स मे हरिः
191,9,sarvātmā sarvagaḥ sarvaḥ sarvabhūteṣu saṃsthitaḥ yo bhavaty avyayo vyāpī sa vīkṣyate mayādya ha,सर्वात्मा सर्वगः सर्वः सर्वभूतेषु संस्थितः यो भवत्य् अव्ययो व्यापी स वीक्ष्यते मयाद्य ह
191,10,matsyakūrmavarāhādyaiḥ siṃharūpādibhiḥ sthitam cakāra yogato yogaṃ sa mām ālāpayiṣyati,मत्स्यकूर्मवराहाद्यैः सिंहरूपादिभिः स्थितम् चकार योगतो योगं स माम् आलापयिष्यति
191,11,sāṃprataṃ ca jagatsvāmī kāryajāte vraje sthitim kartuṃ manuṣyatāṃ prāptaḥ svecchādehadhṛg avyayaḥ,सांप्रतं च जगत्स्वामी कार्यजाते व्रजे स्थितिम् कर्तुं मनुष्यतां प्राप्तः स्वेच्छादेहधृग् अव्ययः
191,12,yo 'nantaḥ pṛthivīṃ dhatte śikharasthitisaṃsthitām so 'vatīrṇo jagatyarthe mām akrūreti vakṣyati,यो ऽनन्तः पृथिवीं धत्ते शिखरस्थितिसंस्थिताम् सो ऽवतीर्णो जगत्यर्थे माम् अक्रूरेति वक्ष्यति
191,13,pitṛbandhusuhṛdbhrātṛmātṛbandhumayīm imām yanmāyāṃ nālam uddhartuṃ jagat tasmai namo namaḥ,पितृबन्धुसुहृद्भ्रातृमातृबन्धुमयीम् इमाम् यन्मायां नालम् उद्धर्तुं जगत् तस्मै नमो नमः
191,14,taranty avidyāṃ vitatāṃ hṛdi yasmin niveśite yogamāyām imāṃ martyās tasmai vidyātmane namaḥ,तरन्त्य् अविद्यां विततां हृदि यस्मिन् निवेशिते योगमायाम् इमां मर्त्यास् तस्मै विद्यात्मने नमः
191,15,yajvabhir yajñapuruṣo vāsudevaś ca śāśvataiḥ vedāntavedibhir viṣṇuḥ procyate yo nato 'smi tam,यज्वभिर् यज्ञपुरुषो वासुदेवश् च शाश्वतैः वेदान्तवेदिभिर् विष्णुः प्रोच्यते यो नतो ऽस्मि तम्
191,16,tathā yatra jagad dhāmni dhāryate ca pratiṣṭhitam sadasattvaṃ sa sattvena mayy asau yātu saumyatām,तथा यत्र जगद् धाम्नि धार्यते च प्रतिष्ठितम् सदसत्त्वं स सत्त्वेन मय्य् असौ यातु सौम्यताम्
191,17,smṛte sakalakalyāṇabhājanaṃ yatra jāyate puruṣapravaraṃ nityaṃ vrajāmi śaraṇaṃ harim,स्मृते सकलकल्याणभाजनं यत्र जायते पुरुषप्रवरं नित्यं व्रजामि शरणं हरिम्
191,18,itthaṃ sa cintayan viṣṇuṃ bhaktinamrātmamānasaḥ akrūro gokulaṃ prāptaḥ kiṃcit sūrye virājati,इत्थं स चिन्तयन् विष्णुं भक्तिनम्रात्ममानसः अक्रूरो गोकुलं प्राप्तः किंचित् सूर्ये विराजति
191,19,sa dadarśa tadā tatra kṛṣṇam ādohane gavām vatsamadhyagataṃ phullanīlotpaladalacchavim,स ददर्श तदा तत्र कृष्णम् आदोहने गवाम् वत्समध्यगतं फुल्लनीलोत्पलदलच्छविम्
191,20,praphullapadmapattrākṣaṃ śrīvatsāṅkitavakṣasam pralambabāhum āyāmatuṅgorasthalam unnasam,प्रफुल्लपद्मपत्त्राक्षं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् प्रलम्बबाहुम् आयामतुङ्गोरस्थलम् उन्नसम्
191,21,savilāsasmitādhāraṃ bibhrāṇaṃ mukhapaṅkajam tuṅgaraktanakhaṃ padbhyāṃ dharaṇyāṃ supratiṣṭhitam,सविलासस्मिताधारं बिभ्राणं मुखपङ्कजम् तुङ्गरक्तनखं पद्भ्यां धरण्यां सुप्रतिष्ठितम्
191,22,bibhrāṇaṃ vāsasī pīte vanyapuṣpavibhūṣitam sāndranīlalatāhastaṃ sitāmbhojāvataṃsakam,बिभ्राणं वाससी पीते वन्यपुष्पविभूषितम् सान्द्रनीललताहस्तं सिताम्भोजावतंसकम्
191,23,haṃsendukundadhavalaṃ nīlāmbaradharaṃ dvijāḥ tasyānu balabhadraṃ ca dadarśa yadunandanam,हंसेन्दुकुन्दधवलं नीलाम्बरधरं द्विजाः तस्यानु बलभद्रं च ददर्श यदुनन्दनम्
191,24,prāṃśum uttuṅgabāhuṃ ca vikāśimukhapaṅkajam meghamālāparivṛtaṃ kailāsādrim ivāparam,प्रांशुम् उत्तुङ्गबाहुं च विकाशिमुखपङ्कजम् मेघमालापरिवृतं कैलासाद्रिम् इवापरम्
191,25,tau dṛṣṭvā vikasadvaktrasarojaḥ sa mahāmatiḥ pulakāñcitasarvāṅgas tadākrūro 'bhavad dvijāḥ,तौ दृष्ट्वा विकसद्वक्त्रसरोजः स महामतिः पुलकाञ्चितसर्वाङ्गस् तदाक्रूरो ऽभवद् द्विजाः
191,26,ya etat paramaṃ dhāma etat tat paramaṃ padam abhavad vāsudevo 'sau dvidhā yo 'yaṃ vyavasthitaḥ,य एतत् परमं धाम एतत् तत् परमं पदम् अभवद् वासुदेवो ऽसौ द्विधा यो ऽयं व्यवस्थितः
192,1,sāphalyam akṣṇor yugapan mamāstu dṛṣṭe jagaddhātari hāsam uccaiḥ apy aṅgam etad bhagavatprasādād dattāṅgasaṅge phalavartma tat syāt BrP_191.27 adyaiva spṛṣṭvā mama hastapadmaṃ kariṣyati śrīmadanantamūrtiḥ yasyāṅgulisparśahatākhilāghair avāpyate siddhir anuttamā naraiḥ BrP_191.28 tathāśvirudrendravasupraṇītā devāḥ prayacchanti varaṃ prahṛṣṭāḥ cakraṃ ghnatā daityapater hṛtāni daityāṅganānāṃ nayanāntarāṇi BrP_191.29 yatrāmbu vinyasya balir manobhyām avāpa bhogān vasudhātalasthaḥ tathāmareśas tridaśādhipatyaṃ manvantaraṃ pūrṇam avāpa śakraḥ BrP_191.30 atheśa māṃ kaṃsaparigraheṇa doṣāspadībhūtam adoṣayuktam kartā na mānopahitaṃ dhig astu yasmān manaḥ sādhubahiṣkṛto yaḥ BrP_191.31 jñānātmakasyākhilasattvarāśer vyāvṛttadoṣasya sadāsphuṭasya kiṃ vā jagaty atra samastapuṃsām ajñātam asyāsti hṛdi sthitasya BrP_191.32 tasmād ahaṃ bhaktivinamragātro vrajāmi viśveśvaram īśvarāṇām aṃśāvatāraṃ puruṣottamasya anādimadhyāntam ajasya viṣṇoḥ BrP_191.33 cintayann iti govindam upagamya sa yādavaḥ akrūro 'smīti caraṇau nanāma śirasā hareḥ,साफल्यम् अक्ष्णोर् युगपन् ममास्तु दृष्टे जगद्धातरि हासम् उच्चैः अप्य् अङ्गम् एतद् भगवत्प्रसादाद् दत्ताङ्गसङ्गे फलवर्त्म तत् स्यात् ब्र्प्_१९१.२७ अद्यैव स्पृष्ट्वा मम हस्तपद्मं करिष्यति श्रीमदनन्तमूर्तिः यस्याङ्गुलिस्पर्शहताखिलाघैर् अवाप्यते सिद्धिर् अनुत्तमा नरैः ब्र्प्_१९१.२८ तथाश्विरुद्रेन्द्रवसुप्रणीता देवाः प्रयच्छन्ति वरं प्रहृष्टाः चक्रं घ्नता दैत्यपतेर् हृतानि दैत्याङ्गनानां नयनान्तराणि ब्र्प्_१९१.२९ यत्राम्बु विन्यस्य बलिर् मनोभ्याम् अवाप भोगान् वसुधातलस्थः तथामरेशस् त्रिदशाधिपत्यं मन्वन्तरं पूर्णम् अवाप शक्रः ब्र्प्_१९१.३० अथेश मां कंसपरिग्रहेण दोषास्पदीभूतम् अदोषयुक्तम् कर्ता न मानोपहितं धिग् अस्तु यस्मान् मनः साधुबहिष्कृतो यः ब्र्प्_१९१.३१ ज्ञानात्मकस्याखिलसत्त्वराशेर् व्यावृत्तदोषस्य सदास्फुटस्य किं वा जगत्य् अत्र समस्तपुंसाम् अज्ञातम् अस्यास्ति हृदि स्थितस्य ब्र्प्_१९१.३२ तस्माद् अहं भक्तिविनम्रगात्रो व्रजामि विश्वेश्वरम् ईश्वराणाम् अंशावतारं पुरुषोत्तमस्य अनादिमध्यान्तम् अजस्य विष्णोः ब्र्प्_१९१.३३ चिन्तयन्न् इति गोविन्दम् उपगम्य स यादवः अक्रूरो ऽस्मीति चरणौ ननाम शिरसा हरेः
192,2,so 'py enaṃ dhvajavajrābjakṛtacihnena pāṇinā saṃspṛśyākṛṣya ca prītyā sugāḍhaṃ pariṣasvaje,सो ऽप्य् एनं ध्वजवज्राब्जकृतचिह्नेन पाणिना संस्पृश्याकृष्य च प्रीत्या सुगाढं परिषस्वजे
192,3,kṛtasaṃvadanau tena yathāvad balakeśavau tataḥ praviṣṭau sahasā tam ādāyātmamandiram,कृतसंवदनौ तेन यथावद् बलकेशवौ ततः प्रविष्टौ सहसा तम् आदायात्ममन्दिरम्
192,4,saha tābhyāṃ tadākrūraḥ kṛtasaṃvandanādikaḥ bhuktabhojyo yathānyāyam ācacakṣe tatas tayoḥ,सह ताभ्यां तदाक्रूरः कृतसंवन्दनादिकः भुक्तभोज्यो यथान्यायम् आचचक्षे ततस् तयोः
192,5,yathā nirbhartsitas tena kaṃsenānakadundubhiḥ yathā ca devakī devī dānavena durātmanā,यथा निर्भर्त्सितस् तेन कंसेनानकदुन्दुभिः यथा च देवकी देवी दानवेन दुरात्मना
192,6,ugrasene yathā kaṃsaḥ sa durātmā ca vartate yaṃ caivārthaṃ samuddiśya kaṃsena sa visarjitaḥ,उग्रसेने यथा कंसः स दुरात्मा च वर्तते यं चैवार्थं समुद्दिश्य कंसेन स विसर्जितः
192,7,tat sarvaṃ vistarāc chrutvā bhagavān keśisūdanaḥ uvācākhilam etat tu jñātaṃ dānapate mayā,तत् सर्वं विस्तराच् छ्रुत्वा भगवान् केशिसूदनः उवाचाखिलम् एतत् तु ज्ञातं दानपते मया
192,8,kariṣye ca mahābhāga yad atraupāyikaṃ matam vicintyaṃ nānyathaitat te viddhi kaṃsaṃ hataṃ mayā,करिष्ये च महाभाग यद् अत्रौपायिकं मतम् विचिन्त्यं नान्यथैतत् ते विद्धि कंसं हतं मया
192,9,ahaṃ rāmaś ca mathurāṃ śvo yāsyāvaḥ samaṃ tvayā gopavṛddhāś ca yāsyanti ādāyopāyanaṃ bahu,अहं रामश् च मथुरां श्वो यास्यावः समं त्वया गोपवृद्धाश् च यास्यन्ति आदायोपायनं बहु
192,10,niśeyaṃ nīyatāṃ vīra na cintāṃ kartum arhasi trirātrābhyantare kaṃsaṃ haniṣyāmi sahānugam,निशेयं नीयतां वीर न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि त्रिरात्राभ्यन्तरे कंसं हनिष्यामि सहानुगम्
192,11,samādiśya tato gopān akrūro 'pi sakeśavaḥ suṣvāpa balabhadraś ca nandagopagṛhe gataḥ,समादिश्य ततो गोपान् अक्रूरो ऽपि सकेशवः सुष्वाप बलभद्रश् च नन्दगोपगृहे गतः
192,12,tataḥ prabhāte vimale rāmakṛṣṇau mahābalau akrūreṇa samaṃ gantum udyatau mathurāṃ purīm,ततः प्रभाते विमले रामकृष्णौ महाबलौ अक्रूरेण समं गन्तुम् उद्यतौ मथुरां पुरीम्
192,13,dṛṣṭvā gopījanaḥ sāsraḥ ślathadvalayabāhukaḥ niśvasaṃś cātiduḥkhārtaḥ prāha cedaṃ parasparam,दृष्ट्वा गोपीजनः सास्रः श्लथद्वलयबाहुकः निश्वसंश् चातिदुःखार्तः प्राह चेदं परस्परम्
192,14,mathurāṃ prāpya govindaḥ kathaṃ gokulam eṣyati nāgarastrīkalālāpamadhu śrotreṇa pāsyati,मथुरां प्राप्य गोविन्दः कथं गोकुलम् एष्यति नागरस्त्रीकलालापमधु श्रोत्रेण पास्यति
192,15,vilāsivākyajāteṣu nāgarīṇāṃ kṛtāspadam cittam asya kathaṃ grāmyagopagopīṣu yāsyati,विलासिवाक्यजातेषु नागरीणां कृतास्पदम् चित्तम् अस्य कथं ग्राम्यगोपगोपीषु यास्यति
192,16,sāraṃ samastagoṣṭhasya vidhinā haratā harim prahṛtaṃ gopayoṣitsu nighṛṇena durātmanā,सारं समस्तगोष्ठस्य विधिना हरता हरिम् प्रहृतं गोपयोषित्सु निघृणेन दुरात्मना
192,17,bhāvagarbhasmitaṃ vākyaṃ vilāsalalitā gatiḥ nāgarīṇām atīvaitat kaṭākṣekṣitam eva tu,भावगर्भस्मितं वाक्यं विलासललिता गतिः नागरीणाम् अतीवैतत् कटाक्षेक्षितम् एव तु
192,18,grāmyo harir ayaṃ tāsāṃ vilāsanigaḍair yataḥ bhavatīnāṃ punaḥ pārśvaṃ kayā yuktyā sameṣyati,ग्राम्यो हरिर् अयं तासां विलासनिगडैर् यतः भवतीनां पुनः पार्श्वं कया युक्त्या समेष्यति
192,19,eṣo hi ratham āruhya mathurāṃ yāti keśavaḥ akrūrakrūrakeṇāpi hatāśena pratāritaḥ,एषो हि रथम् आरुह्य मथुरां याति केशवः अक्रूरक्रूरकेणापि हताशेन प्रतारितः
192,20,kiṃ na vetti nṛśaṃso 'yam anurāgaparaṃ janam yenemam akṣarāhlādaṃ nayaty anyatra no harim,किं न वेत्ति नृशंसो ऽयम् अनुरागपरं जनम् येनेमम् अक्षराह्लादं नयत्य् अन्यत्र नो हरिम्
192,21,eṣa rāmeṇa sahitaḥ prayāty atyantanirghṛṇaḥ ratham āruhya govindas tvaryatām asya vāraṇe,एष रामेण सहितः प्रयात्य् अत्यन्तनिर्घृणः रथम् आरुह्य गोविन्दस् त्वर्यताम् अस्य वारणे
192,22,gurūṇām agrato vaktuṃ kiṃ bravīṣi na naḥ kṣamam guravaḥ kiṃ kariṣyanti dagdhānāṃ virahāgninā,गुरूणाम् अग्रतो वक्तुं किं ब्रवीषि न नः क्षमम् गुरवः किं करिष्यन्ति दग्धानां विरहाग्निना
192,23,nandagopamukhā gopā gantum ete samudyatāḥ nodyamaṃ kurute kaścid govindavinivartane,नन्दगोपमुखा गोपा गन्तुम् एते समुद्यताः नोद्यमं कुरुते कश्चिद् गोविन्दविनिवर्तने
192,24,suprabhātādya rajanī mathurāvāsiyoṣitām yāsām acyutavaktrābje yāti netrālibhogyatām,सुप्रभाताद्य रजनी मथुरावासियोषिताम् यासाम् अच्युतवक्त्राब्जे याति नेत्रालिभोग्यताम्
192,25,dhanyās te pathi ye kṛṣṇam ito yāntam avāritāḥ udvahiṣyanti paśyantaḥ svadehaṃ pulakāñcitam,धन्यास् ते पथि ये कृष्णम् इतो यान्तम् अवारिताः उद्वहिष्यन्ति पश्यन्तः स्वदेहं पुलकाञ्चितम्
192,26,mathurānagarīpauranayanānāṃ mahotsavaḥ govindavadanālokād atīvādya bhaviṣyati,मथुरानगरीपौरनयनानां महोत्सवः गोविन्दवदनालोकाद् अतीवाद्य भविष्यति
192,27,ko nu svapnaḥ sabhāgyābhir dṛṣṭas tābhir adhokṣajam vistārikāntanayanā yā drakṣyanty anivāritam,को नु स्वप्नः सभाग्याभिर् दृष्टस् ताभिर् अधोक्षजम् विस्तारिकान्तनयना या द्रक्ष्यन्त्य् अनिवारितम्
192,28,aho gopījanasyāsya darśayitvā mahānidhim uddhṛtāny adya netrāṇi vidhātrākaruṇātmanā,अहो गोपीजनस्यास्य दर्शयित्वा महानिधिम् उद्धृतान्य् अद्य नेत्राणि विधात्राकरुणात्मना
192,29,anurāgeṇa śaithilyam asmāsu vrajato hareḥ śaithilyam upayānty āśu kareṣu valayāny api,अनुरागेण शैथिल्यम् अस्मासु व्रजतो हरेः शैथिल्यम् उपयान्त्य् आशु करेषु वलयान्य् अपि
192,30,akrūraḥ krūrahṛdayaḥ śīghraṃ prerayate hayān evam ārtāsu yoṣitsu ghṛṇā kasya na jāyate,अक्रूरः क्रूरहृदयः शीघ्रं प्रेरयते हयान् एवम् आर्तासु योषित्सु घृणा कस्य न जायते
192,31,he he kṛṣṇa rathasyoccaiś cakrareṇur nirīkṣyatām dūrīkṛto harir yena so 'pi reṇur na lakṣyate,हे हे कृष्ण रथस्योच्चैश् चक्ररेणुर् निरीक्ष्यताम् दूरीकृतो हरिर् येन सो ऽपि रेणुर् न लक्ष्यते
192,32,ity evam atihārdena gopījananirīkṣitaḥ tatyāja vrajabhūbhāgaṃ saha rāmeṇa keśavaḥ,इत्य् एवम् अतिहार्देन गोपीजननिरीक्षितः तत्याज व्रजभूभागं सह रामेण केशवः
192,33,gacchanto javanāśvena rathena yamunātaṭam prāptā madhyāhnasamaye rāmākrūrajanārdanāḥ,गच्छन्तो जवनाश्वेन रथेन यमुनातटम् प्राप्ता मध्याह्नसमये रामाक्रूरजनार्दनाः
192,34,athāha kṛṣṇam akrūro bhavadbhyāṃ tāvad āsyatām yāvat karomi kālindyām āhnikārhaṇam ambhasi,अथाह कृष्णम् अक्रूरो भवद्भ्यां तावद् आस्यताम् यावत् करोमि कालिन्द्याम् आह्निकार्हणम् अम्भसि
192,35,tathety ukte tataḥ snātaḥ svācāntaḥ sa mahāmatiḥ dadhyau brahma paraṃ viprāḥ praviśya yamunājale,तथेत्य् उक्ते ततः स्नातः स्वाचान्तः स महामतिः दध्यौ ब्रह्म परं विप्राः प्रविश्य यमुनाजले
192,36,phaṇāsahasramālāḍhyaṃ balabhadraṃ dadarśa saḥ kundāmalāṅgam unnidrapadmapattrāyatekṣaṇam,फणासहस्रमालाढ्यं बलभद्रं ददर्श सः कुन्दामलाङ्गम् उन्निद्रपद्मपत्त्रायतेक्षणम्
192,37,vṛtaṃ vāsukiḍimbhaughair mahadbhiḥ pavanāśibhiḥ saṃstūyamānam udgandhivanamālāvibhūṣitam,वृतं वासुकिडिम्भौघैर् महद्भिः पवनाशिभिः संस्तूयमानम् उद्गन्धिवनमालाविभूषितम्
192,38,dadhānam asite vastre cārurūpāvataṃsakam cārukuṇḍalinaṃ mattam antarjalatale sthitam,दधानम् असिते वस्त्रे चारुरूपावतंसकम् चारुकुण्डलिनं मत्तम् अन्तर्जलतले स्थितम्
192,39,tasyotsaṅge ghanaśyāmam ātāmrāyatalocanam caturbāhum udārāṅgaṃ cakrādyāyudhabhūṣaṇam,तस्योत्सङ्गे घनश्यामम् आताम्रायतलोचनम् चतुर्बाहुम् उदाराङ्गं चक्राद्यायुधभूषणम्
192,40,pīte vasānaṃ vasane citramālyavibhūṣitam śakracāpataḍinmālāvicitram iva toyadam,पीते वसानं वसने चित्रमाल्यविभूषितम् शक्रचापतडिन्मालाविचित्रम् इव तोयदम्
192,41,śrīvatsavakṣasaṃ cārukeyūramukuṭojjvalam dadarśa kṛṣṇam akliṣṭaṃ puṇḍarīkāvataṃsakam,श्रीवत्सवक्षसं चारुकेयूरमुकुटोज्ज्वलम् ददर्श कृष्णम् अक्लिष्टं पुण्डरीकावतंसकम्
192,42,sanandanādyair munibhiḥ siddhayogair akalmaṣaiḥ saṃcintyamānaṃ manasā nāsāgranyastalocanaiḥ,सनन्दनाद्यैर् मुनिभिः सिद्धयोगैर् अकल्मषैः संचिन्त्यमानं मनसा नासाग्रन्यस्तलोचनैः
192,43,balakṛṣṇau tadākrūraḥ pratyabhijñāya vismitaḥ acintayad atho śīghraṃ katham atrāgatāv iti,बलकृष्णौ तदाक्रूरः प्रत्यभिज्ञाय विस्मितः अचिन्तयद् अथो शीघ्रं कथम् अत्रागताव् इति
192,44,vivakṣoḥ stambhayām āsa vācaṃ tasya janārdanaḥ tato niṣkramya salilād ratham abhyāgataḥ punaḥ,विवक्षोः स्तम्भयाम् आस वाचं तस्य जनार्दनः ततो निष्क्रम्य सलिलाद् रथम् अभ्यागतः पुनः
192,45,dadarśa tatra caivobhau rathasyopari saṃsthitau rāmakṛṣṇau yathā pūrvaṃ manuṣyavapuṣānvitau,ददर्श तत्र चैवोभौ रथस्योपरि संस्थितौ रामकृष्णौ यथा पूर्वं मनुष्यवपुषान्वितौ
192,46,nimagnaś ca punas toye dadṛśe sa tathaiva tau saṃstūyamānau gandharvair munisiddhamahoragaiḥ,निमग्नश् च पुनस् तोये ददृशे स तथैव तौ संस्तूयमानौ गन्धर्वैर् मुनिसिद्धमहोरगैः
192,47,tato vijñātasadbhāvaḥ sa tu dānapatis tadā tuṣṭāva sarvavijñānamayam acyutam īśvaram,ततो विज्ञातसद्भावः स तु दानपतिस् तदा तुष्टाव सर्वविज्ञानमयम् अच्युतम् ईश्वरम्
192,48,tanmātrarūpiṇe 'cintyamahimne paramātmane vyāpine naikarūpaikasvarūpāya namo namaḥ,तन्मात्ररूपिणे ऽचिन्त्यमहिम्ने परमात्मने व्यापिने नैकरूपैकस्वरूपाय नमो नमः
192,49,śabdarūpāya te 'cintyahavirbhūtāya te namaḥ namo vijñānarūpāya parāya prakṛteḥ prabho,शब्दरूपाय ते ऽचिन्त्यहविर्भूताय ते नमः नमो विज्ञानरूपाय पराय प्रकृतेः प्रभो
192,50,bhūtātmā cendriyātmā ca pradhānātmā tathā bhavān ātmā ca paramātmā ca tvam ekaḥ pañcadhā sthitaḥ,भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च प्रधानात्मा तथा भवान् आत्मा च परमात्मा च त्वम् एकः पञ्चधा स्थितः
192,51,prasīda sarvadharmātman kṣarākṣara maheśvara brahmaviṣṇuśivādyābhiḥ kalpanābhir udīritaḥ,प्रसीद सर्वधर्मात्मन् क्षराक्षर महेश्वर ब्रह्मविष्णुशिवाद्याभिः कल्पनाभिर् उदीरितः
192,52,anākhyeyasvarūpātmann anākhyeyaprayojana anākhyeyābhidhāna tvāṃ nato 'smi parameśvaram,अनाख्येयस्वरूपात्मन्न् अनाख्येयप्रयोजन अनाख्येयाभिधान त्वां नतो ऽस्मि परमेश्वरम्
192,53,na yatra nātha vidyante nāmajātyādikalpanāḥ tad brahma paramaṃ nityam avikāri bhavān ajaḥ,न यत्र नाथ विद्यन्ते नामजात्यादिकल्पनाः तद् ब्रह्म परमं नित्यम् अविकारि भवान् अजः
192,54,na kalpanām ṛte 'rthasya sarvasyādhigamo yataḥ tataḥ kṛṣṇācyutānanta viṣṇusaṃjñābhir īḍyase,न कल्पनाम् ऋते ऽर्थस्य सर्वस्याधिगमो यतः ततः कृष्णाच्युतानन्त विष्णुसंज्ञाभिर् ईड्यसे
192,58,sarvātmaṃs tvam aja vikalpanābhir etair devās tvaṃ jagad akhilaṃ tvam eva viśvam viśvātmaṃs tvam ativikārabhedahīnaḥ sarvasmin nahi bhavato 'sti kiṃcid anyat BrP_192.55 tvaṃ brahmā paśupatir aryamā vidhātā tvaṃ dhātā tridaśapatiḥ samīraṇo 'gniḥ toyeśo dhanapatir antakas tvam eko bhinnātmā jagad api pāsi śaktibhedaiḥ BrP_192.56 viśvaṃ bhavān sṛjati hanti gabhastirūpo viśvaṃ ca te guṇamayo 'yam aja prapañcaḥ rūpaṃ paraṃ saditivācakam akṣaraṃ yaj jñānātmane sadasate praṇato 'smi tasmai BrP_192.57 oṃ namo vāsudevāya namaḥ saṃkarṣaṇāya ca pradyumnāya namas tubhyam aniruddhāya te namaḥ,सर्वात्मंस् त्वम् अज विकल्पनाभिर् एतैर् देवास् त्वं जगद् अखिलं त्वम् एव विश्वम् विश्वात्मंस् त्वम् अतिविकारभेदहीनः सर्वस्मिन् नहि भवतो ऽस्ति किंचिद् अन्यत् ब्र्प्_१९२.५५ त्वं ब्रह्मा पशुपतिर् अर्यमा विधाता त्वं धाता त्रिदशपतिः समीरणो ऽग्निः तोयेशो धनपतिर् अन्तकस् त्वम् एको भिन्नात्मा जगद् अपि पासि शक्तिभेदैः ब्र्प्_१९२.५६ विश्वं भवान् सृजति हन्ति गभस्तिरूपो विश्वं च ते गुणमयो ऽयम् अज प्रपञ्चः रूपं परं सदितिवाचकम् अक्षरं यज् ज्ञानात्मने सदसते प्रणतो ऽस्मि तस्मै ब्र्प्_१९२.५७ ॐ नमो वासुदेवाय नमः संकर्षणाय च प्रद्युम्नाय नमस् तुभ्यम् अनिरुद्धाय ते नमः
192,59,evam antar jale kṛṣṇam abhiṣṭūya sa yādavaḥ arghayām āsa sarveśaṃ dhūpapuṣpair manomayaiḥ,एवम् अन्तर् जले कृष्णम् अभिष्टूय स यादवः अर्घयाम् आस सर्वेशं धूपपुष्पैर् मनोमयैः
192,60,parityajyānyaviṣayaṃ manas tatra niveśya saḥ brahmabhūte ciraṃ sthitvā virarāma samādhitaḥ,परित्यज्यान्यविषयं मनस् तत्र निवेश्य सः ब्रह्मभूते चिरं स्थित्वा विरराम समाधितः
192,61,kṛtakṛtyam ivātmānaṃ manyamāno dvijottamāḥ ājagāma rathaṃ bhūyo nirgamya yamunāmbhasaḥ,कृतकृत्यम् इवात्मानं मन्यमानो द्विजोत्तमाः आजगाम रथं भूयो निर्गम्य यमुनाम्भसः
192,62,rāmakṛṣṇau dadarśātha yathāpūrvam avasthitau vismitākṣaṃ tadākrūraṃ taṃ ca kṛṣṇo 'bhyabhāṣata,रामकृष्णौ ददर्शाथ यथापूर्वम् अवस्थितौ विस्मिताक्षं तदाक्रूरं तं च कृष्णो ऽभ्यभाषत
192,63,kiṃ tvayā dṛṣṭam āścaryam akrūra yamunājale vismayotphullanayano bhavān saṃlakṣyate yataḥ,किं त्वया दृष्टम् आश्चर्यम् अक्रूर यमुनाजले विस्मयोत्फुल्लनयनो भवान् संलक्ष्यते यतः
192,64,antar jale yad āścaryaṃ dṛṣṭaṃ tatra mayācyuta tad atraiva hi paśyāmi mūrtimat purataḥ sthitam,अन्तर् जले यद् आश्चर्यं दृष्टं तत्र मयाच्युत तद् अत्रैव हि पश्यामि मूर्तिमत् पुरतः स्थितम्
192,65,jagad etan mahāścaryarūpaṃ yasya mahātmanaḥ tenāścaryapareṇāhaṃ bhavatā kṛṣṇa saṃgataḥ,जगद् एतन् महाश्चर्यरूपं यस्य महात्मनः तेनाश्चर्यपरेणाहं भवता कृष्ण संगतः
192,66,tat kim etena mathurāṃ prayāmo madhusūdana bibhemi kaṃsād dhig janma parapiṇḍopajīvinaḥ,तत् किम् एतेन मथुरां प्रयामो मधुसूदन बिभेमि कंसाद् धिग् जन्म परपिण्डोपजीविनः
192,67,ity uktvā codayām āsa tān hayān vātaraṃhasaḥ saṃprāptaś cāpi sāyāhne so 'krūro mathurāṃ purīm vilokya mathurāṃ kṛṣṇaṃ rāmaṃ cāha sa yādavaḥ,इत्य् उक्त्वा चोदयाम् आस तान् हयान् वातरंहसः संप्राप्तश् चापि सायाह्ने सो ऽक्रूरो मथुरां पुरीम् विलोक्य मथुरां कृष्णं रामं चाह स यादवः
192,68,padbhyāṃ yātaṃ mahāvīryau rathenaiko viśāmy aham gantavyaṃ vasudevasya no bhavadbhyāṃ tathā gṛhe yuvayor hi kṛte vṛddhaḥ kaṃsena sa nirasyate,पद्भ्यां यातं महावीर्यौ रथेनैको विशाम्य् अहम् गन्तव्यं वसुदेवस्य नो भवद्भ्यां तथा गृहे युवयोर् हि कृते वृद्धः कंसेन स निरस्यते
192,69,ity uktvā praviveśāsāv akrūro mathurāṃ purīm praviṣṭau rāmakṛṣṇau ca rājamārgam upāgatau,इत्य् उक्त्वा प्रविवेशासाव् अक्रूरो मथुरां पुरीम् प्रविष्टौ रामकृष्णौ च राजमार्गम् उपागतौ
192,70,strībhir naraiś ca sānandalocanair abhivikṣitau jagmatur līlayā vīrau prāptau bālagajāv iva,स्त्रीभिर् नरैश् च सानन्दलोचनैर् अभिविक्षितौ जग्मतुर् लीलया वीरौ प्राप्तौ बालगजाव् इव
192,71,bhramamāṇau tu tau dṛṣṭvā rajakaṃ raṅgakārakam ayācetāṃ svarūpāṇi vāsāṃsi rucirāṇi tau,भ्रममाणौ तु तौ दृष्ट्वा रजकं रङ्गकारकम् अयाचेतां स्वरूपाणि वासांसि रुचिराणि तौ
192,72,kaṃsasya rajakaḥ so 'tha prasādārūḍhavismayaḥ bahūny ākṣepavākyāni prāhoccai rāmakeśavau,कंसस्य रजकः सो ऽथ प्रसादारूढविस्मयः बहून्य् आक्षेपवाक्यानि प्राहोच्चै रामकेशवौ
192,73,tatas talaprahāreṇa kṛṣṇas tasya durātmanaḥ pātayām āsa kopena rajakasya śiro bhuvi,ततस् तलप्रहारेण कृष्णस् तस्य दुरात्मनः पातयाम् आस कोपेन रजकस्य शिरो भुवि
192,74,hatvādāya ca vastrāṇi pītanīlāmbarau tataḥ kṛṣṇarāmau mudāyuktau mālākāragṛhaṃ gatau,हत्वादाय च वस्त्राणि पीतनीलाम्बरौ ततः कृष्णरामौ मुदायुक्तौ मालाकारगृहं गतौ
192,75,vikāsinetrayugalo mālākāro 'tivismitaḥ etau kasya kuto yātau manasācintayat tataḥ,विकासिनेत्रयुगलो मालाकारो ऽतिविस्मितः एतौ कस्य कुतो यातौ मनसाचिन्तयत् ततः
192,76,pītanīlāmbaradharau dṛṣṭvātisumanoharau sa tarkayām āsa tadā bhuvaṃ devāv upāgatau,पीतनीलाम्बरधरौ दृष्ट्वातिसुमनोहरौ स तर्कयाम् आस तदा भुवं देवाव् उपागतौ
192,77,vikāśimukhapadmābhyāṃ tābhyāṃ puṣpāṇi yācitaḥ bhuvaṃ viṣṭabhya hastābhyāṃ pasparśa śirasā mahīm,विकाशिमुखपद्माभ्यां ताभ्यां पुष्पाणि याचितः भुवं विष्टभ्य हस्ताभ्यां पस्पर्श शिरसा महीम्
192,78,prasādasumukhau nāthau mama geham upāgatau dhanyo 'ham arcayiṣyāmīty āha tau mālyajīvikaḥ,प्रसादसुमुखौ नाथौ मम गेहम् उपागतौ धन्यो ऽहम् अर्चयिष्यामीत्य् आह तौ माल्यजीविकः
192,79,tataḥ prahṛṣṭavadanas tayoḥ puṣpāṇi kāmataḥ cārūṇy etāni caitāni pradadau sa vilobhayan,ततः प्रहृष्टवदनस् तयोः पुष्पाणि कामतः चारूण्य् एतानि चैतानि प्रददौ स विलोभयन्
192,80,punaḥ punaḥ praṇamyāsau mālākārottamo dadau puṣpāṇi tābhyāṃ cārūṇi gandhavanty amalāni ca,पुनः पुनः प्रणम्यासौ मालाकारोत्तमो ददौ पुष्पाणि ताभ्यां चारूणि गन्धवन्त्य् अमलानि च
192,81,mālākārāya kṛṣṇo 'pi prasannaḥ pradadau varam śrīs tvāṃ matsaṃśrayā bhadra na kadācit tyajiṣyati,मालाकाराय कृष्णो ऽपि प्रसन्नः प्रददौ वरम् श्रीस् त्वां मत्संश्रया भद्र न कदाचित् त्यजिष्यति
192,82,balahānir na te saumya dhanahānir athāpi vā yāvad dharaṇisūryau ca saṃtatiḥ putrapautrikī,बलहानिर् न ते सौम्य धनहानिर् अथापि वा यावद् धरणिसूर्यौ च संततिः पुत्रपौत्रिकी
192,83,bhuktvā ca vipulān bhogāṃs tvam ante matprasādataḥ mamānusmaraṇaṃ prāpya divyalokam avāpsyasi,भुक्त्वा च विपुलान् भोगांस् त्वम् अन्ते मत्प्रसादतः ममानुस्मरणं प्राप्य दिव्यलोकम् अवाप्स्यसि
192,84,dharme manaś ca te bhadra sarvakālaṃ bhaviṣyati yuṣmatsaṃtatijātānāṃ dīrgham āyur bhaviṣyati,धर्मे मनश् च ते भद्र सर्वकालं भविष्यति युष्मत्संततिजातानां दीर्घम् आयुर् भविष्यति
192,85,nopasargādikaṃ doṣaṃ yuṣmatsaṃtatisaṃbhavaḥ avāpsyati mahābhāga yāvat sūryo bhaviṣyati,नोपसर्गादिकं दोषं युष्मत्संततिसंभवः अवाप्स्यति महाभाग यावत् सूर्यो भविष्यति
192,86,ity uktvā tadgṛhāt kṛṣṇo baladevasahāyavān nirjagāma muniśreṣṭhā mālākāreṇa pūjitaḥ,इत्य् उक्त्वा तद्गृहात् कृष्णो बलदेवसहायवान् निर्जगाम मुनिश्रेष्ठा मालाकारेण पूजितः
193,1,rājamārge tataḥ kṛṣṇaḥ sānulepanabhājanām dadarśa kubjām āyāntīṃ navayauvanagocarām,राजमार्गे ततः कृष्णः सानुलेपनभाजनाम् ददर्श कुब्जाम् आयान्तीं नवयौवनगोचराम्
193,2,tām āha lalitaṃ kṛṣṇaḥ kasyedam anulepanam bhavatyā nīyate satyaṃ vadendīvaralocane,ताम् आह ललितं कृष्णः कस्येदम् अनुलेपनम् भवत्या नीयते सत्यं वदेन्दीवरलोचने
193,3,sakāmenaiva sā proktā sānurāgā hariṃ prati prāha sā lalitaṃ kubjā dadarśa ca balāt tataḥ,सकामेनैव सा प्रोक्ता सानुरागा हरिं प्रति प्राह सा ललितं कुब्जा ददर्श च बलात् ततः
193,4,kānta kasmān na jānāsi kaṃsenāpi niyojitā naikavakreti vikhyātām anulepanakarmaṇi,कान्त कस्मान् न जानासि कंसेनापि नियोजिता नैकवक्रेति विख्याताम् अनुलेपनकर्मणि
193,5,nānyapiṣṭaṃ hi kaṃsasya prītaye hy anulepanam bhavaty aham atīvāsya prasādadhanabhājanam,नान्यपिष्टं हि कंसस्य प्रीतये ह्य् अनुलेपनम् भवत्य् अहम् अतीवास्य प्रसादधनभाजनम्
193,6,sugandham etad rājārhaṃ ruciraṃ rucirānane āvayor gātrasadṛśaṃ dīyatām anulepanam,सुगन्धम् एतद् राजार्हं रुचिरं रुचिरानने आवयोर् गात्रसदृशं दीयताम् अनुलेपनम्
193,7,śrutvā tam āha sā kṛṣṇaṃ gṛhyatām iti sādaram anulepaṃ ca pradadau gātrayogyam athobhayoḥ,श्रुत्वा तम् आह सा कृष्णं गृह्यताम् इति सादरम् अनुलेपं च प्रददौ गात्रयोग्यम् अथोभयोः
193,8,bhakticchedānuliptāṅgau tatas tau puruṣarṣabhau sendracāpau virājantau sitakṛṣṇāv ivāmbudau,भक्तिच्छेदानुलिप्ताङ्गौ ततस् तौ पुरुषर्षभौ सेन्द्रचापौ विराजन्तौ सितकृष्णाव् इवाम्बुदौ
193,9,tatas tāṃ cibuke śaurir ullāpanavidhānavit ullāpya tolayām āsa dvyaṅgulenāgrapāṇinā,ततस् तां चिबुके शौरिर् उल्लापनविधानवित् उल्लाप्य तोलयाम् आस द्व्यङ्गुलेनाग्रपाणिना
193,10,cakarṣa padbhyāṃ ca tadā ṛjutvaṃ keśavo 'nayat tataḥ sā ṛjutāṃ prāptā yoṣitām abhavad varā,चकर्ष पद्भ्यां च तदा ऋजुत्वं केशवो ऽनयत् ततः सा ऋजुतां प्राप्ता योषिताम् अभवद् वरा
193,11,vilāsalalitaṃ prāha premagarbhabharālasam vastre pragṛhya govindaṃ vraja gehaṃ mameti vai,विलासललितं प्राह प्रेमगर्भभरालसम् वस्त्रे प्रगृह्य गोविन्दं व्रज गेहं ममेति वै
193,12,āyāsye bhavatīgeham iti tāṃ prāha keśavaḥ visasarja jahāsoccai rāmasyālokya cānanam,आयास्ये भवतीगेहम् इति तां प्राह केशवः विससर्ज जहासोच्चै रामस्यालोक्य चाननम्
193,13,bhakticchedānuliptāṅgau nīlapītāmbarāv ubhau dhanuḥśālāṃ tato yātau citramālyopaśobhitau,भक्तिच्छेदानुलिप्ताङ्गौ नीलपीताम्बराव् उभौ धनुःशालां ततो यातौ चित्रमाल्योपशोभितौ
193,14,adhyāsya ca dhanūratnaṃ tābhyāṃ pṛṣṭais tu rakṣibhiḥ ākhyātaṃ sahasā kṛṣṇo gṛhītvāpūrayad dhanuḥ,अध्यास्य च धनूरत्नं ताभ्यां पृष्टैस् तु रक्षिभिः आख्यातं सहसा कृष्णो गृहीत्वापूरयद् धनुः
193,15,tataḥ pūrayatā tena bhajyamānaṃ balād dhanuḥ cakārātimahāśabdaṃ mathurā tena pūritā,ततः पूरयता तेन भज्यमानं बलाद् धनुः चकारातिमहाशब्दं मथुरा तेन पूरिता
193,16,anuyuktau tatas tau ca bhagne dhanuṣi rakṣibhiḥ rakṣisainyaṃ nikṛtyobhau niṣkrāntau kārmukālayāt,अनुयुक्तौ ततस् तौ च भग्ने धनुषि रक्षिभिः रक्षिसैन्यं निकृत्योभौ निष्क्रान्तौ कार्मुकालयात्
193,17,akrūrāgamavṛttāntam upalabhya tathā dhanuḥ bhagnaṃ śrutvātha kaṃso 'pi prāha cāṇūramuṣṭikau,अक्रूरागमवृत्तान्तम् उपलभ्य तथा धनुः भग्नं श्रुत्वाथ कंसो ऽपि प्राह चाणूरमुष्टिकौ
193,18,gopāladārakau prāptau bhavadbhyāṃ tau mamāgrataḥ mallayuddhena hantavyau mama prāṇaharau hi tau,गोपालदारकौ प्राप्तौ भवद्भ्यां तौ ममाग्रतः मल्लयुद्धेन हन्तव्यौ मम प्राणहरौ हि तौ
193,19,niyuddhe tadvināśena bhavadbhyāṃ toṣito hy aham dāsyāmy abhimatān kāmān nānyathaitan mahābalau,नियुद्धे तद्विनाशेन भवद्भ्यां तोषितो ह्य् अहम् दास्याम्य् अभिमतान् कामान् नान्यथैतन् महाबलौ
193,20,nyāyato 'nyāyato vāpi bhavadbhyāṃ tau mamāhitau hantavyau tadvadhād rājyaṃ sāmānyaṃ vo bhaviṣyati,न्यायतो ऽन्यायतो वापि भवद्भ्यां तौ ममाहितौ हन्तव्यौ तद्वधाद् राज्यं सामान्यं वो भविष्यति
193,21,ity ādiśya sa tau mallau tataś cāhūya hastipam provācoccais tvayā mattaḥ samājadvāri kuñjaraḥ,इत्य् आदिश्य स तौ मल्लौ ततश् चाहूय हस्तिपम् प्रोवाचोच्चैस् त्वया मत्तः समाजद्वारि कुञ्जरः
193,22,sthāpyaḥ kuvalayāpīḍas tena tau gopadārakau ghātanīyau niyuddhāya raṅgadvāram upāgatau,स्थाप्यः कुवलयापीडस् तेन तौ गोपदारकौ घातनीयौ नियुद्धाय रङ्गद्वारम् उपागतौ
193,23,tam ājñāpyātha dṛṣṭvā ca mañcān sarvān upāhṛtān āsannamaraṇaḥ kaṃsaḥ sūryodayam udaikṣata,तम् आज्ञाप्याथ दृष्ट्वा च मञ्चान् सर्वान् उपाहृतान् आसन्नमरणः कंसः सूर्योदयम् उदैक्षत
193,24,tataḥ samastamañceṣu nāgaraḥ sa tadā janaḥ rājamañceṣu cārūḍhāḥ saha bhṛtyair mahībhṛtaḥ,ततः समस्तमञ्चेषु नागरः स तदा जनः राजमञ्चेषु चारूढाः सह भृत्यैर् महीभृतः
193,25,mallaprāśnikavargaś ca raṅgamadhye samīpagaḥ kṛtaḥ kaṃsena kaṃso 'pi tuṅgamañce vyavasthitaḥ,मल्लप्राश्निकवर्गश् च रङ्गमध्ये समीपगः कृतः कंसेन कंसो ऽपि तुङ्गमञ्चे व्यवस्थितः
193,26,antaḥpurāṇāṃ mañcāś ca yathānye parikalpitāḥ anye ca vāramukhyānām anye nagarayoṣitām,अन्तःपुराणां मञ्चाश् च यथान्ये परिकल्पिताः अन्ये च वारमुख्यानाम् अन्ये नगरयोषिताम्
193,27,nandagopādayo gopā mañceṣv anyeṣv avasthitāḥ akrūravasudevau ca mañcaprānte vyavasthitau,नन्दगोपादयो गोपा मञ्चेष्व् अन्येष्व् अवस्थिताः अक्रूरवसुदेवौ च मञ्चप्रान्ते व्यवस्थितौ
193,28,nagarīyoṣitāṃ madhye devakī putragardhinī antakāle 'pi putrasya drakṣyāmīti mukhaṃ sthitā,नगरीयोषितां मध्ये देवकी पुत्रगर्धिनी अन्तकाले ऽपि पुत्रस्य द्रक्ष्यामीति मुखं स्थिता
193,29,vādyamāneṣu tūryeṣu cāṇūre cātivalgati hāhākārapare loka āsphoṭayati muṣṭike,वाद्यमानेषु तूर्येषु चाणूरे चातिवल्गति हाहाकारपरे लोक आस्फोटयति मुष्टिके
193,30,hatvā kuvalayāpīḍaṃ hastyārohapracoditam madāsṛganuliptāṅgau gajadantavarāyudhau,हत्वा कुवलयापीडं हस्त्यारोहप्रचोदितम् मदासृगनुलिप्ताङ्गौ गजदन्तवरायुधौ
193,31,mṛgamadhye yathā siṃhau garvalīlāvalokinau praviṣṭau sumahāraṅgaṃ baladevajanārdanau,मृगमध्ये यथा सिंहौ गर्वलीलावलोकिनौ प्रविष्टौ सुमहारङ्गं बलदेवजनार्दनौ
193,32,hāhākāro mahāñ jajñe sarvaraṅgeṣv anantaram kṛṣṇo 'yaṃ balabhadro 'yam iti lokasya vismayāt,हाहाकारो महाञ् जज्ञे सर्वरङ्गेष्व् अनन्तरम् कृष्णो ऽयं बलभद्रो ऽयम् इति लोकस्य विस्मयात्
193,33,so 'yaṃ yena hatā ghorā pūtanā sā niśācarī prakṣiptaṃ śakaṭaṃ yena bhagnau ca yamalārjunau,सो ऽयं येन हता घोरा पूतना सा निशाचरी प्रक्षिप्तं शकटं येन भग्नौ च यमलार्जुनौ
193,34,so 'yaṃ yaḥ kāliyaṃ nāgaṃ nanartāruhya bālakaḥ dhṛto govardhano yena saptarātraṃ mahāgiriḥ,सो ऽयं यः कालियं नागं ननर्तारुह्य बालकः धृतो गोवर्धनो येन सप्तरात्रं महागिरिः
193,35,ariṣṭo dhenukaḥ keśī līlayaiva mahātmanā hato yena ca durvṛtto dṛśyate so 'yam acyutaḥ,अरिष्टो धेनुकः केशी लीलयैव महात्मना हतो येन च दुर्वृत्तो दृश्यते सो ऽयम् अच्युतः
193,36,ayaṃ cāsya mahābāhur baladevo 'grajo 'grataḥ prayāti līlayā yoṣinmanonayananandanaḥ,अयं चास्य महाबाहुर् बलदेवो ऽग्रजो ऽग्रतः प्रयाति लीलया योषिन्मनोनयननन्दनः
193,37,ayaṃ sa kathyate prājñaiḥ purāṇārthāvalokibhiḥ gopālo yādavaṃ vaṃśaṃ magnam abhyuddhariṣyati,अयं स कथ्यते प्राज्ञैः पुराणार्थावलोकिभिः गोपालो यादवं वंशं मग्नम् अभ्युद्धरिष्यति
193,38,ayaṃ sa sarvabhūtasya viṣṇor akhilajanmanaḥ avatīrṇo mahīm aṃśo nūnaṃ bhāraharo bhuvaḥ,अयं स सर्वभूतस्य विष्णोर् अखिलजन्मनः अवतीर्णो महीम् अंशो नूनं भारहरो भुवः
193,39,ity evaṃ varṇite paurai rāme kṛṣṇe ca tatkṣaṇāt uras tatāpa devakyāḥ snehasnutapayodharam,इत्य् एवं वर्णिते पौरै रामे कृष्णे च तत्क्षणात् उरस् तताप देवक्याः स्नेहस्नुतपयोधरम्
193,40,mahotsavam ivālokya putrāv eva vilokayan yuveva vasudevo 'bhūd vihāyābhyāgatāṃ jarām,महोत्सवम् इवालोक्य पुत्राव् एव विलोकयन् युवेव वसुदेवो ऽभूद् विहायाभ्यागतां जराम्
193,41,vistāritākṣiyugalā rājāntaḥpurayoṣitaḥ nāgarastrīsamūhaś ca draṣṭuṃ na virarāma tau,विस्तारिताक्षियुगला राजान्तःपुरयोषितः नागरस्त्रीसमूहश् च द्रष्टुं न विरराम तौ
193,42,sakhyaḥ paśyata kṛṣṇasya mukham apy ambujekṣaṇam gajayuddhakṛtāyāsasvedāmbukaṇikāñcitam,सख्यः पश्यत कृष्णस्य मुखम् अप्य् अम्बुजेक्षणम् गजयुद्धकृतायासस्वेदाम्बुकणिकाञ्चितम्
193,43,vikāsīva sarombhojam avaśyāyajalokṣitam paribhūtākṣaraṃ janma saphalaṃ kriyatāṃ dṛśaḥ,विकासीव सरोम्भोजम् अवश्यायजलोक्षितम् परिभूताक्षरं जन्म सफलं क्रियतां दृशः
193,44,śrīvatsāṅkaṃ jagaddhāma bālasyaitad vilokyatām vipakṣakṣapaṇaṃ vakṣo bhujayugmaṃ ca bhāmini,श्रीवत्साङ्कं जगद्धाम बालस्यैतद् विलोक्यताम् विपक्षक्षपणं वक्षो भुजयुग्मं च भामिनि
193,45,valgatā muṣṭikenaiva cāṇūreṇa tathā paraiḥ kriyate balabhadrasya hāsyam īṣad vilokyatām,वल्गता मुष्टिकेनैव चाणूरेण तथा परैः क्रियते बलभद्रस्य हास्यम् ईषद् विलोक्यताम्
193,46,sakhyaḥ paśyata cāṇūraṃ niyuddhārtham ayaṃ hariḥ samupaiti na santy atra kiṃ vṛddhā yuktakāriṇaḥ,सख्यः पश्यत चाणूरं नियुद्धार्थम् अयं हरिः समुपैति न सन्त्य् अत्र किं वृद्धा युक्तकारिणः
193,47,kva yauvanonmukhībhūtaḥ sukumāratanur hariḥ kva vajrakaṭhinābhogaśarīro 'yaṃ mahāsuraḥ,क्व यौवनोन्मुखीभूतः सुकुमारतनुर् हरिः क्व वज्रकठिनाभोगशरीरो ऽयं महासुरः
193,48,imau sulalitau raṅge vartete navayauvanau daiteyamallāś cāṇūrapramukhās tv atidāruṇāḥ,इमौ सुललितौ रङ्गे वर्तेते नवयौवनौ दैतेयमल्लाश् चाणूरप्रमुखास् त्व् अतिदारुणाः
193,49,niyuddhaprāśnikānāṃ tu mahān eṣa vyatikramaḥ yad bālabalinor yuddhaṃ madhyasthaiḥ samupekṣyate,नियुद्धप्राश्निकानां तु महान् एष व्यतिक्रमः यद् बालबलिनोर् युद्धं मध्यस्थैः समुपेक्ष्यते
193,50,itthaṃ purastrīlokasya vadataś cālayan bhuvam vavarṣa harṣotkarṣaṃ ca janasya bhagavān hariḥ,इत्थं पुरस्त्रीलोकस्य वदतश् चालयन् भुवम् ववर्ष हर्षोत्कर्षं च जनस्य भगवान् हरिः
193,51,balabhadro 'pi cāsphoṭya vavalga lalitaṃ yadā pade pade tadā bhūmir na śīrṇā yat tad adbhutam,बलभद्रो ऽपि चास्फोट्य ववल्ग ललितं यदा पदे पदे तदा भूमिर् न शीर्णा यत् तद् अद्भुतम्
193,52,cāṇūreṇa tataḥ kṛṣṇo yuyudhe 'mitavikramaḥ niyuddhakuśalo daityo baladevena muṣṭikaḥ,चाणूरेण ततः कृष्णो युयुधे ऽमितविक्रमः नियुद्धकुशलो दैत्यो बलदेवेन मुष्टिकः
193,53,saṃnipātāvadhūtaiś ca cāṇūreṇa samaṃ hariḥ kṣepaṇair muṣṭibhiś caiva kīlāvajranipātanaiḥ,संनिपातावधूतैश् च चाणूरेण समं हरिः क्षेपणैर् मुष्टिभिश् चैव कीलावज्रनिपातनैः
193,54,pādodbhūtaiḥ pramṛṣṭābhis tayor yuddham abhūn mahat aśastram atighoraṃ tat tayor yuddhaṃ sudāruṇam,पादोद्भूतैः प्रमृष्टाभिस् तयोर् युद्धम् अभून् महत् अशस्त्रम् अतिघोरं तत् तयोर् युद्धं सुदारुणम्
193,55,svabalaprāṇaniṣpādyaṃ samājotsavasaṃnidhau yāvad yāvac ca cāṇūro yuyudhe hariṇā saha,स्वबलप्राणनिष्पाद्यं समाजोत्सवसंनिधौ यावद् यावच् च चाणूरो युयुधे हरिणा सह
193,56,prāṇahānim avāpāgryāṃ tāvat tāvan na bāndhavam kṛṣṇo 'pi yuyudhe tena līlayaiva jaganmayaḥ,प्राणहानिम् अवापाग्र्यां तावत् तावन् न बान्धवम् कृष्णो ऽपि युयुधे तेन लीलयैव जगन्मयः
193,57,khedāc cālayatā kopān nijaśeṣakare karam balakṣayaṃ vivṛddhiṃ ca dṛṣṭvā cāṇūrakṛṣṇayoḥ,खेदाच् चालयता कोपान् निजशेषकरे करम् बलक्षयं विवृद्धिं च दृष्ट्वा चाणूरकृष्णयोः
193,58,vārayām āsa tūryāṇi kaṃsaḥ kopaparāyaṇaḥ mṛdaṅgādiṣu vādyeṣu pratiṣiddheṣu tatkṣaṇāt,वारयाम् आस तूर्याणि कंसः कोपपरायणः मृदङ्गादिषु वाद्येषु प्रतिषिद्धेषु तत्क्षणात्
193,59,khasaṃgatāny avādyanta daivatūryāṇy anekaśaḥ jaya govinda cāṇūraṃ jahi keśava dānavam,खसंगतान्य् अवाद्यन्त दैवतूर्याण्य् अनेकशः जय गोविन्द चाणूरं जहि केशव दानवम्
193,60,ity antardhigatā devās tuṣṭuvus te praharṣitāḥ cāṇūreṇa ciraṃ kālaṃ krīḍitvā madhusūdanaḥ,इत्य् अन्तर्धिगता देवास् तुष्टुवुस् ते प्रहर्षिताः चाणूरेण चिरं कालं क्रीडित्वा मधुसूदनः
193,61,utpāṭya bhrāmayām āsa tadvadhāya kṛtodyamaḥ bhrāmayitvā śataguṇaṃ daityamallam amitrajit,उत्पाट्य भ्रामयाम् आस तद्वधाय कृतोद्यमः भ्रामयित्वा शतगुणं दैत्यमल्लम् अमित्रजित्
193,62,bhūmāv āsphoṭayām āsa gagane gatajīvitam bhūmāv āsphoṭitas tena cāṇūraḥ śatadhā bhavan,भूमाव् आस्फोटयाम् आस गगने गतजीवितम् भूमाव् आस्फोटितस् तेन चाणूरः शतधा भवन्
193,63,raktasrāvamahāpaṅkāṃ cakāra sa tadā bhuvam baladevas tu tatkālaṃ muṣṭikena mahābalaḥ,रक्तस्रावमहापङ्कां चकार स तदा भुवम् बलदेवस् तु तत्कालं मुष्टिकेन महाबलः
193,64,yuyudhe daityamallena cāṇūreṇa yathā hariḥ so 'py enaṃ muṣṭinā mūrdhni vakṣasy āhatya jānunā,युयुधे दैत्यमल्लेन चाणूरेण यथा हरिः सो ऽप्य् एनं मुष्टिना मूर्ध्नि वक्षस्य् आहत्य जानुना
193,65,pātayitvā dharāpṛṣṭhe niṣpipeṣa gatāyuṣam kṛṣṇas tośalakaṃ bhūyo mallarājaṃ mahābalam,पातयित्वा धरापृष्ठे निष्पिपेष गतायुषम् कृष्णस् तोशलकं भूयो मल्लराजं महाबलम्
193,66,vāmamuṣṭiprahāreṇa pātayām āsa bhūtale cāṇūre nihate malle muṣṭike ca nipātite,वाममुष्टिप्रहारेण पातयाम् आस भूतले चाणूरे निहते मल्ले मुष्टिके च निपातिते
193,67,nīte kṣayaṃ tośalake sarve mallāḥ pradudruvuḥ vavalgatus tadā raṅge kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau,नीते क्षयं तोशलके सर्वे मल्लाः प्रदुद्रुवुः ववल्गतुस् तदा रङ्गे कृष्णसंकर्षणाव् उभौ
193,68,samānavayaso gopān balād ākṛṣya harṣitau kaṃso 'pi koparaktākṣaḥ prāhoccair vyāyatān narān,समानवयसो गोपान् बलाद् आकृष्य हर्षितौ कंसो ऽपि कोपरक्ताक्षः प्राहोच्चैर् व्यायतान् नरान्
193,69,gopāv etau samājaughān niṣkramyetāṃ balād itaḥ nando 'pi gṛhyatāṃ pāpo nigaḍair āśu badhyatām,गोपाव् एतौ समाजौघान् निष्क्रम्येतां बलाद् इतः नन्दो ऽपि गृह्यतां पापो निगडैर् आशु बध्यताम्
193,70,avṛddhārheṇa daṇḍena vasudevo 'pi vadhyatām valganti gopāḥ kṛṣṇena ye ceme sahitāḥ punaḥ,अवृद्धार्हेण दण्डेन वसुदेवो ऽपि वध्यताम् वल्गन्ति गोपाः कृष्णेन ये चेमे सहिताः पुनः
193,71,gāvo hriyantām eṣāṃ ca yac cāsti vasu kiṃcana evam ājñāpayantaṃ taṃ prahasya madhusūdanaḥ,गावो ह्रियन्ताम् एषां च यच् चास्ति वसु किंचन एवम् आज्ञापयन्तं तं प्रहस्य मधुसूदनः
193,72,utpatyāruhya tanmañcaṃ kaṃsaṃ jagrāha vegitaḥ keśeṣv ākṛṣya vigalatkirīṭam avanītale,उत्पत्यारुह्य तन्मञ्चं कंसं जग्राह वेगितः केशेष्व् आकृष्य विगलत्किरीटम् अवनीतले
193,73,sa kaṃsaṃ pātayām āsa tasyopari papāta ca niḥśeṣajagadādhāraguruṇā patatopari,स कंसं पातयाम् आस तस्योपरि पपात च निःशेषजगदाधारगुरुणा पततोपरि
193,74,kṛṣṇena tyājitaḥ prāṇānn ugrasenātmajo nṛpaḥ mṛtasya keśeṣu tadā gṛhītvā madhusūdanaḥ,कृष्णेन त्याजितः प्राणान्न् उग्रसेनात्मजो नृपः मृतस्य केशेषु तदा गृहीत्वा मधुसूदनः
193,75,cakarṣa dehaṃ kaṃsasya raṅgamadhye mahābalaḥ gauraveṇātimahatā paripātena kṛṣyatā,चकर्ष देहं कंसस्य रङ्गमध्ये महाबलः गौरवेणातिमहता परिपातेन कृष्यता
193,76,kṛtā kaṃsasya dehena vegitena mahātmanā kaṃse gṛhīte kṛṣṇena tadbhrātābhyāgato ruṣā,कृता कंसस्य देहेन वेगितेन महात्मना कंसे गृहीते कृष्णेन तद्भ्राताभ्यागतो रुषा
193,77,sunāmā balabhadreṇa līlayaiva nipātitaḥ tato hāhākṛtaṃ sarvam āsīt tad raṅgamaṇḍalam,सुनामा बलभद्रेण लीलयैव निपातितः ततो हाहाकृतं सर्वम् आसीत् तद् रङ्गमण्डलम्
193,78,avajñayā hataṃ dṛṣṭvā kṛṣṇena mathureśvaram kṛṣṇo 'pi vasudevasya pādau jagrāha satvaram,अवज्ञया हतं दृष्ट्वा कृष्णेन मथुरेश्वरम् कृष्णो ऽपि वसुदेवस्य पादौ जग्राह सत्वरम्
193,79,devakyāś ca mahābāhur baladevasahāyavān utthāpya vasudevas tu devakī ca janārdanam smṛtajanmoktavacanau tāv eva praṇatau sthitau,देवक्याश् च महाबाहुर् बलदेवसहायवान् उत्थाप्य वसुदेवस् तु देवकी च जनार्दनम् स्मृतजन्मोक्तवचनौ ताव् एव प्रणतौ स्थितौ
193,80,prasīda devadeveśa devānāṃ pravara prabho tathāvayoḥ prasādena kṛtābhyuddhāra keśava,प्रसीद देवदेवेश देवानां प्रवर प्रभो तथावयोः प्रसादेन कृताभ्युद्धार केशव
193,81,ārādhito yad bhagavān avatīrṇo gṛhe mama durvṛttanidhanārthāya tena naḥ pāvitaṃ kulam,आराधितो यद् भगवान् अवतीर्णो गृहे मम दुर्वृत्तनिधनार्थाय तेन नः पावितं कुलम्
193,82,tvam antaḥ sarvabhūtānāṃ sarvabhūteṣv avasthitaḥ vartate ca samastātmaṃs tvatto bhūtabhaviṣyatī,त्वम् अन्तः सर्वभूतानां सर्वभूतेष्व् अवस्थितः वर्तते च समस्तात्मंस् त्वत्तो भूतभविष्यती
193,83,yajñe tvam ijyase 'cintya sarvadevamayācyuta tvam eva yajño yajvā ca yajñānāṃ parameśvara,यज्ञे त्वम् इज्यसे ऽचिन्त्य सर्वदेवमयाच्युत त्वम् एव यज्ञो यज्वा च यज्ञानां परमेश्वर
193,84,sāpahnavaṃ mama mano yad etat tvayi jāyate devakyāś cātmaja prītyā tad atyantaviḍambanā,सापह्नवं मम मनो यद् एतत् त्वयि जायते देवक्याश् चात्मज प्रीत्या तद् अत्यन्तविडम्बना
193,85,tvaṃ kartā sarvabhūtānām anādinidhano bhavān kva ca me mānuṣasyaiṣā jihvā putreti vakṣyati,त्वं कर्ता सर्वभूतानाम् अनादिनिधनो भवान् क्व च मे मानुषस्यैषा जिह्वा पुत्रेति वक्ष्यति
193,86,jagad etaj jagannātha saṃbhūtam akhilaṃ yataḥ kayā yuktyā vinā māyāṃ so 'smattaḥ saṃbhaviṣyati,जगद् एतज् जगन्नाथ संभूतम् अखिलं यतः कया युक्त्या विना मायां सो ऽस्मत्तः संभविष्यति
193,87,yasmin pratiṣṭhitaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam sa koṣṭhotsaṅgaśayano manuṣyāj jāyate katham,यस्मिन् प्रतिष्ठितं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् स कोष्ठोत्सङ्गशयनो मनुष्याज् जायते कथम्
194,1,sa tvaṃ prasīda parameśvara pāhi viśvam aṃśāvatārakaraṇair na mamāsi putraḥ ābrahmapādapamayaṃ jagad īśa sarvaṃ citte vimohayasi kiṃ parameśvarātman BrP_193.88 māyāvimohitadṛśā tanayo mameti kaṃsād bhayaṃ kṛtavatā tu mayātitīvram nīto 'si gokulam arātibhayākulasya vṛddhiṃ gato 'si mama caiva gavām adhīśa BrP_193.89 karmāṇi rudramarudaśviśatakratūnāṃ sādhyāni yāni na bhavanti nirīkṣitāni tvaṃ viṣṇur īśajagatām upakārahetoḥ prāpto 'si naḥ parigataḥ paramo vimohaḥ BrP_193.90 tau samutpannavijñānau bhagavatkarmadarśanāt devakīvasudevau tu dṛṣṭvā māyāṃ punar hariḥ,स त्वं प्रसीद परमेश्वर पाहि विश्वम् अंशावतारकरणैर् न ममासि पुत्रः आब्रह्मपादपमयं जगद् ईश सर्वं चित्ते विमोहयसि किं परमेश्वरात्मन् ब्र्प्_१९३.८८ मायाविमोहितदृशा तनयो ममेति कंसाद् भयं कृतवता तु मयातितीव्रम् नीतो ऽसि गोकुलम् अरातिभयाकुलस्य वृद्धिं गतो ऽसि मम चैव गवाम् अधीश ब्र्प्_१९३.८९ कर्माणि रुद्रमरुदश्विशतक्रतूनां साध्यानि यानि न भवन्ति निरीक्षितानि त्वं विष्णुर् ईशजगताम् उपकारहेतोः प्राप्तो ऽसि नः परिगतः परमो विमोहः ब्र्प्_१९३.९० तौ समुत्पन्नविज्ञानौ भगवत्कर्मदर्शनात् देवकीवसुदेवौ तु दृष्ट्वा मायां पुनर् हरिः
194,2,mohāya yaducakrasya vitatāna sa vaiṣṇavīm uvāca cāmba bhos tāta cirād utkaṇṭhitena tu,मोहाय यदुचक्रस्य विततान स वैष्णवीम् उवाच चाम्ब भोस् तात चिराद् उत्कण्ठितेन तु
194,3,bhavantau kaṃsabhītena dṛṣṭau saṃkarṣaṇena ca kurvatāṃ yāti yaḥ kālo mātāpitror apūjanam,भवन्तौ कंसभीतेन दृष्टौ संकर्षणेन च कुर्वतां याति यः कालो मातापित्रोर् अपूजनम्
194,4,sa vṛthā kleśakārī vai sādhūnām upajāyate gurudevadvijātīnāṃ mātāpitroś ca pūjanam,स वृथा क्लेशकारी वै साधूनाम् उपजायते गुरुदेवद्विजातीनां मातापित्रोश् च पूजनम्
194,5,kurvataḥ saphalaṃ janma dehinas tāta jāyate tat kṣantavyam idaṃ sarvam atikramakṛtaṃ pitaḥ kaṃsavīryapratāpābhyām āvayoḥ paravaśyayoḥ,कुर्वतः सफलं जन्म देहिनस् तात जायते तत् क्षन्तव्यम् इदं सर्वम् अतिक्रमकृतं पितः कंसवीर्यप्रतापाभ्याम् आवयोः परवश्ययोः
194,6,ity uktvātha praṇamyobhau yaduvṛddhān anukramāt pādānatibhiḥ sasnehaṃ cakratuḥ pauramānasam,इत्य् उक्त्वाथ प्रणम्योभौ यदुवृद्धान् अनुक्रमात् पादानतिभिः सस्नेहं चक्रतुः पौरमानसम्
194,7,kaṃsapatnyas tataḥ kaṃsaṃ parivārya hataṃ bhuvi vilepur mātaraś cāsya śokaduḥkhapariplutāḥ,कंसपत्न्यस् ततः कंसं परिवार्य हतं भुवि विलेपुर् मातरश् चास्य शोकदुःखपरिप्लुताः
194,8,bahuprakāram asvasthāḥ paścāttāpāturā hariḥ tāḥ samāśvāsayām āsa svayam asrāvilekṣaṇaḥ,बहुप्रकारम् अस्वस्थाः पश्चात्तापातुरा हरिः ताः समाश्वासयाम् आस स्वयम् अस्राविलेक्षणः
194,9,ugrasenaṃ tato bandhān mumoca madhusūdanaḥ abhyaṣiñcat tathaivainaṃ nijarājye hatātmajam,उग्रसेनं ततो बन्धान् मुमोच मधुसूदनः अभ्यषिञ्चत् तथैवैनं निजराज्ये हतात्मजम्
194,10,rājye 'bhiṣiktaḥ kṛṣṇena yadusiṃhaḥ sutasya saḥ cakāra pretakāryāṇi ye cānye tatra ghātitāḥ,राज्ये ऽभिषिक्तः कृष्णेन यदुसिंहः सुतस्य सः चकार प्रेतकार्याणि ये चान्ये तत्र घातिताः
194,11,kṛtordhvadaihikaṃ cainaṃ siṃhāsanagataṃ hariḥ uvācājñāpaya vibho yat kāryam aviśaṅkayā,कृतोर्ध्वदैहिकं चैनं सिंहासनगतं हरिः उवाचाज्ञापय विभो यत् कार्यम् अविशङ्कया
194,12,yayātiśāpād vaṃśo 'yam arājyārho 'pi sāṃpratam mayi bhṛtye sthite devān ājñāpayatu kiṃ nṛpaiḥ,ययातिशापाद् वंशो ऽयम् अराज्यार्हो ऽपि सांप्रतम् मयि भृत्ये स्थिते देवान् आज्ञापयतु किं नृपैः
194,13,ity uktvā cograsenaṃ tu vāyuṃ prati jagāda ha nṛvācā caiva bhagavān keśavaḥ kāryamānuṣaḥ,इत्य् उक्त्वा चोग्रसेनं तु वायुं प्रति जगाद ह नृवाचा चैव भगवान् केशवः कार्यमानुषः
194,14,gacchendraṃ brūhi vāyo tvam alaṃ garveṇa vāsava dīyatām ugrasenāya sudharmā bhavatā sabhā,गच्छेन्द्रं ब्रूहि वायो त्वम् अलं गर्वेण वासव दीयताम् उग्रसेनाय सुधर्मा भवता सभा
194,15,kṛṣṇo bravīti rājārham etad ratnam anuttamam sudharmākhyā sabhā yuktam asyāṃ yadubhir āsitum,कृष्णो ब्रवीति राजार्हम् एतद् रत्नम् अनुत्तमम् सुधर्माख्या सभा युक्तम् अस्यां यदुभिर् आसितुम्
194,16,ity uktaḥ pavano gatvā sarvam āha śacīpatim dadau so 'pi sudharmākhyāṃ sabhāṃ vāyoḥ puraṃdaraḥ,इत्य् उक्तः पवनो गत्वा सर्वम् आह शचीपतिम् ददौ सो ऽपि सुधर्माख्यां सभां वायोः पुरंदरः
194,17,vāyunā cāhṛtāṃ divyāṃ te sabhāṃ yadupuṃgavāḥ bubhujuḥ sarvaratnāḍhyāṃ govindabhujasaṃśrayāḥ,वायुना चाहृतां दिव्यां ते सभां यदुपुंगवाः बुभुजुः सर्वरत्नाढ्यां गोविन्दभुजसंश्रयाः
194,18,viditākhilavijñānau sarvajñānamayāv api śiṣyācāryakramaṃ vīrau khyāpayantau yadūttamau,विदिताखिलविज्ञानौ सर्वज्ञानमयाव् अपि शिष्याचार्यक्रमं वीरौ ख्यापयन्तौ यदूत्तमौ
194,19,tataḥ sāṃdīpaniṃ kāśyam avantipuravāsinam astrārthaṃ jagmatur vīrau baladevajanārdanau,ततः सांदीपनिं काश्यम् अवन्तिपुरवासिनम् अस्त्रार्थं जग्मतुर् वीरौ बलदेवजनार्दनौ
194,20,tasya śiṣyatvam abhyetya guruvṛttiparau hi tau darśayāṃ cakratur vīrāv ācāram akhile jane,तस्य शिष्यत्वम् अभ्येत्य गुरुवृत्तिपरौ हि तौ दर्शयां चक्रतुर् वीराव् आचारम् अखिले जने
194,21,sarahasyaṃ dhanurvedaṃ sasaṃgraham adhīyatām ahorātraiś catuḥṣaṣṭyā tad adbhutam abhūd dvijāḥ,सरहस्यं धनुर्वेदं ससंग्रहम् अधीयताम् अहोरात्रैश् चतुःषष्ट्या तद् अद्भुतम् अभूद् द्विजाः
194,22,sāṃdīpanir asaṃbhāvyaṃ tayoḥ karmātimānuṣam vicintya tau tadā mene prāptau candradivākarau,सांदीपनिर् असंभाव्यं तयोः कर्मातिमानुषम् विचिन्त्य तौ तदा मेने प्राप्तौ चन्द्रदिवाकरौ
194,23,astragrāmam aśeṣaṃ ca proktamātram avāpya tau ūcatur vriyatāṃ yā te dātavyā gurudakṣiṇā,अस्त्रग्रामम् अशेषं च प्रोक्तमात्रम् अवाप्य तौ ऊचतुर् व्रियतां या ते दातव्या गुरुदक्षिणा
194,24,so 'py atīndriyam ālokya tayoḥ karma mahāmatiḥ ayācata mṛtaṃ putraṃ prabhāse lavaṇārṇave,सो ऽप्य् अतीन्द्रियम् आलोक्य तयोः कर्म महामतिः अयाचत मृतं पुत्रं प्रभासे लवणार्णवे
194,25,gṛhītāstrau tatas tau tu gatvā taṃ lavaṇodadhim ūcutuś ca guroḥ putro dīyatām iti sāgaram,गृहीतास्त्रौ ततस् तौ तु गत्वा तं लवणोदधिम् ऊचुतुश् च गुरोः पुत्रो दीयताम् इति सागरम्
194,26,kṛtāñjalipuṭaś cābdhis tāv atha dvijasattamāḥ uvāca na mayā putro hṛtaḥ sāṃdīpaner iti,कृताञ्जलिपुटश् चाब्धिस् ताव् अथ द्विजसत्तमाः उवाच न मया पुत्रो हृतः सांदीपनेर् इति
194,27,daityaḥ pañcajano nāma śaṅkharūpaḥ sa bālakam jagrāha so 'sti salile mamaivāsurasūdana,दैत्यः पञ्चजनो नाम शङ्खरूपः स बालकम् जग्राह सो ऽस्ति सलिले ममैवासुरसूदन
194,28,ity ukto 'ntar jalaṃ gatvā hatvā pañcajanaṃ tathā kṛṣṇo jagrāha tasyāsthiprabhavaṃ śaṅkham uttamam,इत्य् उक्तो ऽन्तर् जलं गत्वा हत्वा पञ्चजनं तथा कृष्णो जग्राह तस्यास्थिप्रभवं शङ्खम् उत्तमम्
194,29,yasya nādena daityānāṃ balahāniḥ prajāyate devānāṃ vardhate tejo yāty adharmaś ca saṃkṣayam,यस्य नादेन दैत्यानां बलहानिः प्रजायते देवानां वर्धते तेजो यात्य् अधर्मश् च संक्षयम्
194,30,taṃ pāñcajanyam āpūrya gatvā yamapurīṃ hariḥ baladevaś ca balavāñ jitvā vaivasvataṃ yamam,तं पाञ्चजन्यम् आपूर्य गत्वा यमपुरीं हरिः बलदेवश् च बलवाञ् जित्वा वैवस्वतं यमम्
194,31,taṃ bālaṃ yātanāsaṃsthaṃ yathāpūrvaśarīriṇam pitre pradattavān kṛṣṇo balaś ca balināṃ varaḥ,तं बालं यातनासंस्थं यथापूर्वशरीरिणम् पित्रे प्रदत्तवान् कृष्णो बलश् च बलिनां वरः
194,32,mathurāṃ ca punaḥ prāptāv ugrasenena pālitām prahṛṣṭapuruṣastrīkāv ubhau rāmajanārdanau,मथुरां च पुनः प्राप्ताव् उग्रसेनेन पालिताम् प्रहृष्टपुरुषस्त्रीकाव् उभौ रामजनार्दनौ
195,1,jarāsaṃdhasute kaṃsa upayeme mahābalaḥ astiḥ prāptiś ca bho viprās tayor bhartṛhaṇaṃ harim,जरासंधसुते कंस उपयेमे महाबलः अस्तिः प्राप्तिश् च भो विप्रास् तयोर् भर्तृहणं हरिम्
195,2,mahābalaparīvāro māgadhādhipatir balī hantum abhyāyayau kopāj jarāsaṃdhaḥ sayādavam,महाबलपरीवारो मागधाधिपतिर् बली हन्तुम् अभ्याययौ कोपाज् जरासंधः सयादवम्
195,3,upetya mathurāṃ so 'tha rurodha magadheśvaraḥ akṣauhiṇībhiḥ sainyasya trayoviṃśatibhir vṛtaḥ,उपेत्य मथुरां सो ऽथ रुरोध मगधेश्वरः अक्षौहिणीभिः सैन्यस्य त्रयोविंशतिभिर् वृतः
195,4,niṣkramyālpaparīvārāv ubhau rāmajanārdanau yuyudhāte samaṃ tasya balinau balisainikaiḥ,निष्क्रम्याल्पपरीवाराव् उभौ रामजनार्दनौ युयुधाते समं तस्य बलिनौ बलिसैनिकैः
195,5,tato balaś ca kṛṣṇaś ca matiṃ cakre mahābalaḥ āyudhānāṃ purāṇānām ādāne munisattamāḥ,ततो बलश् च कृष्णश् च मतिं चक्रे महाबलः आयुधानां पुराणानाम् आदाने मुनिसत्तमाः
195,6,anantaraṃ cakraśārṅge tūṇau cāpy akṣayau śaraiḥ ākāśād āgatau vīrau tadā kaumodakī gadā,अनन्तरं चक्रशार्ङ्गे तूणौ चाप्य् अक्षयौ शरैः आकाशाद् आगतौ वीरौ तदा कौमोदकी गदा
195,7,halaṃ ca balabhadrasya gaganād āgamat karam balasyābhimataṃ viprāḥ sunandaṃ muśalaṃ tathā,हलं च बलभद्रस्य गगनाद् आगमत् करम् बलस्याभिमतं विप्राः सुनन्दं मुशलं तथा
195,8,tato yuddhe parājitya svasainyaṃ magadhādhipam purīṃ viviśatur vīrāv ubhau rāmajanārdanau,ततो युद्धे पराजित्य स्वसैन्यं मगधाधिपम् पुरीं विविशतुर् वीराव् उभौ रामजनार्दनौ
195,9,jite tasmin sudurvṛtte jarāsaṃdhe dvijottamāḥ jīvamāne gate tatra kṛṣṇo mene na taṃ jitam,जिते तस्मिन् सुदुर्वृत्ते जरासंधे द्विजोत्तमाः जीवमाने गते तत्र कृष्णो मेने न तं जितम्
195,10,punar apy ājagāmātha jarāsaṃdho balānvitaḥ jitaś ca rāmakṛṣṇābhyām apakṛtya dvijottamāḥ,पुनर् अप्य् आजगामाथ जरासंधो बलान्वितः जितश् च रामकृष्णाभ्याम् अपकृत्य द्विजोत्तमाः
195,11,daśa cāṣṭau ca saṃgrāmān evam atyantadurmadaḥ yadubhir māgadho rājā cakre kṛṣṇapurogamaiḥ,दश चाष्टौ च संग्रामान् एवम् अत्यन्तदुर्मदः यदुभिर् मागधो राजा चक्रे कृष्णपुरोगमैः
195,12,sarveṣv eva ca yuddheṣu yadubhiḥ sa parājitaḥ apakrānto jarāsaṃdhaḥ svalpasainyair balādhikaḥ,सर्वेष्व् एव च युद्धेषु यदुभिः स पराजितः अपक्रान्तो जरासंधः स्वल्पसैन्यैर् बलाधिकः
195,13,tad balaṃ yādavānāṃ vai rakṣitaṃ yad anekaśaḥ tat tu saṃnidhimāhātmyaṃ viṣṇor aṃśasya cakriṇaḥ,तद् बलं यादवानां वै रक्षितं यद् अनेकशः तत् तु संनिधिमाहात्म्यं विष्णोर् अंशस्य चक्रिणः
195,14,manuṣyadharmaśīlasya līlā sā jagataḥ pateḥ astrāṇy anekarūpāṇi yad arātiṣu muñcati,मनुष्यधर्मशीलस्य लीला सा जगतः पतेः अस्त्राण्य् अनेकरूपाणि यद् अरातिषु मुञ्चति
195,15,manasaiva jagatsṛṣṭisaṃhāraṃ tu karoti yaḥ tasyāripakṣakṣapaṇe kiyān udyamavistaraḥ,मनसैव जगत्सृष्टिसंहारं तु करोति यः तस्यारिपक्षक्षपणे कियान् उद्यमविस्तरः
195,16,tathāpi ca manuṣyāṇāṃ dharmas tadanuvartanam kurvan balavatā saṃdhiṃ hīnair yuddhaṃ karoty asau,तथापि च मनुष्याणां धर्मस् तदनुवर्तनम् कुर्वन् बलवता संधिं हीनैर् युद्धं करोत्य् असौ
195,17,sāma copapradānaṃ ca tathā bhedaṃ ca darśayan karoti daṇḍapātaṃ ca kvacid eva palāyanam,साम चोपप्रदानं च तथा भेदं च दर्शयन् करोति दण्डपातं च क्वचिद् एव पलायनम्
195,18,manuṣyadehināṃ ceṣṭām ity evam anuvartate līlā jagatpates tasya cchandataḥ saṃpravartate,मनुष्यदेहिनां चेष्टाम् इत्य् एवम् अनुवर्तते लीला जगत्पतेस् तस्य च्छन्दतः संप्रवर्तते
196,1,gārgyaṃ goṣṭhe dvijo śyālaḥ ṣaṇḍha ity uktavān dvijāḥ yadūnāṃ saṃnidhau sarve jahasur yādavās tadā,गार्ग्यं गोष्ठे द्विजो श्यालः षण्ढ इत्य् उक्तवान् द्विजाः यदूनां संनिधौ सर्वे जहसुर् यादवास् तदा
196,2,tataḥ kopasamāviṣṭo dakṣiṇāpatham etya saḥ sutam icchaṃs tapas tepe yaducakrabhayāvaham,ततः कोपसमाविष्टो दक्षिणापथम् एत्य सः सुतम् इच्छंस् तपस् तेपे यदुचक्रभयावहम्
196,3,ārādhayan mahādevaṃ so 'yaś cūrṇam abhakṣayat dadau varaṃ ca tuṣṭo 'sau varṣe dvādaśake haraḥ,आराधयन् महादेवं सो ऽयश् चूर्णम् अभक्षयत् ददौ वरं च तुष्टो ऽसौ वर्षे द्वादशके हरः
196,4,saṃbhāvayām āsa sa taṃ yavaneśo hy anātmajam tadyoṣitsaṃgamāc cāsya putro 'bhūd alisaprabhaḥ,संभावयाम् आस स तं यवनेशो ह्य् अनात्मजम् तद्योषित्संगमाच् चास्य पुत्रो ऽभूद् अलिसप्रभः
196,5,taṃ kālayavanaṃ nāma rājye sve yavaneśvaraḥ abhiṣicya vanaṃ yāto vajrāgrakaṭhinorasam,तं कालयवनं नाम राज्ये स्वे यवनेश्वरः अभिषिच्य वनं यातो वज्राग्रकठिनोरसम्
196,6,sa tu vīryamadonmattaḥ pṛthivyāṃ balino nṛpān papraccha nāradaś cāsmai kathayām āsa yādavān,स तु वीर्यमदोन्मत्तः पृथिव्यां बलिनो नृपान् पप्रच्छ नारदश् चास्मै कथयाम् आस यादवान्
196,7,mlecchakoṭisahasrāṇāṃ sahasraiḥ so 'pi saṃvṛtaḥ gajāśvarathasaṃpannaiś cakāra paramodyamam,म्लेच्छकोटिसहस्राणां सहस्रैः सो ऽपि संवृतः गजाश्वरथसंपन्नैश् चकार परमोद्यमम्
196,8,prayayau cātavacchinnaiḥ prayāṇaiḥ sa dine dine yādavān prati sāmarṣo munayo mathurāṃ purīm,प्रययौ चातवच्छिन्नैः प्रयाणैः स दिने दिने यादवान् प्रति सामर्षो मुनयो मथुरां पुरीम्
196,9,kṛṣṇo 'pi cintayām āsa kṣapitaṃ yādavaṃ balam yavanena samālokya māgadhaḥ saṃprayāsyati,कृष्णो ऽपि चिन्तयाम् आस क्षपितं यादवं बलम् यवनेन समालोक्य मागधः संप्रयास्यति
196,10,māgadhasya balaṃ kṣīṇaṃ sa kālayavano balī hantā tad idam āyātaṃ yadūnāṃ vyasanaṃ dvidhā,मागधस्य बलं क्षीणं स कालयवनो बली हन्ता तद् इदम् आयातं यदूनां व्यसनं द्विधा
196,11,tasmād durgaṃ kariṣyāmi yadūnām atidurjayam striyo 'pi yatra yudhyeyuḥ kiṃ punar vṛṣṇiyādavāḥ,तस्माद् दुर्गं करिष्यामि यदूनाम् अतिदुर्जयम् स्त्रियो ऽपि यत्र युध्येयुः किं पुनर् वृष्णियादवाः
196,12,mayi matte pramatte vā supte pravasite 'pi vā yādavābhibhavaṃ duṣṭā mā kurvan vairiṇo 'dhikam,मयि मत्ते प्रमत्ते वा सुप्ते प्रवसिते ऽपि वा यादवाभिभवं दुष्टा मा कुर्वन् वैरिणो ऽधिकम्
196,13,iti saṃcintya govindo yojanāni mahodadhim yayāce dvādaśa purīṃ dvārakāṃ tatra nirmame,इति संचिन्त्य गोविन्दो योजनानि महोदधिम् ययाचे द्वादश पुरीं द्वारकां तत्र निर्ममे
196,14,mahodyānāṃ mahāvaprāṃ taḍāgaśataśobhitām prākāraśatasaṃbādhām indrasyevāmarāvatīm,महोद्यानां महावप्रां तडागशतशोभिताम् प्राकारशतसंबाधाम् इन्द्रस्येवामरावतीम्
196,15,mathurāvāsinaṃ lokaṃ tatrānīya janārdanaḥ āsanne kālayavane mathurāṃ ca svayaṃ yayau,मथुरावासिनं लोकं तत्रानीय जनार्दनः आसन्ने कालयवने मथुरां च स्वयं ययौ
196,16,bahir āvāsite sainye mathurāyā nirāyudhaḥ nirjagāma sa govindo dadarśa yavanaś ca tam,बहिर् आवासिते सैन्ये मथुराया निरायुधः निर्जगाम स गोविन्दो ददर्श यवनश् च तम्
196,17,sa jñātvā vāsudevaṃ taṃ bāhupraharaṇo nṛpaḥ anuyāto mahāyogicetobhiḥ prāpyate na yaḥ,स ज्ञात्वा वासुदेवं तं बाहुप्रहरणो नृपः अनुयातो महायोगिचेतोभिः प्राप्यते न यः
196,18,tenānuyātaḥ kṛṣṇo 'pi praviveśa mahāguhām yatra śete mahāvīryo mucukundo nareśvaraḥ,तेनानुयातः कृष्णो ऽपि प्रविवेश महागुहाम् यत्र शेते महावीर्यो मुचुकुन्दो नरेश्वरः
196,19,so 'pi praviṣṭo yavano dṛṣṭvā śayyāgataṃ naram pādena tāḍayām āsa kṛṣṇaṃ matvā sa durmatiḥ,सो ऽपि प्रविष्टो यवनो दृष्ट्वा शय्यागतं नरम् पादेन ताडयाम् आस कृष्णं मत्वा स दुर्मतिः
196,20,dṛṣṭamātraś ca tenāsau jajvāla yavano 'gninā tatkrodhajena munayo bhasmībhūtaś ca tatkṣaṇāt,दृष्टमात्रश् च तेनासौ जज्वाल यवनो ऽग्निना तत्क्रोधजेन मुनयो भस्मीभूतश् च तत्क्षणात्
196,21,sa hi devāsure yuddhe gatvā jitvā mahāsurān nidrārtaḥ sumahākālaṃ nidrāṃ vavre varaṃ surān,स हि देवासुरे युद्धे गत्वा जित्वा महासुरान् निद्रार्तः सुमहाकालं निद्रां वव्रे वरं सुरान्
196,22,proktaś ca devaiḥ saṃsuptaṃ yas tvām utthāpayiṣyati dehajenāgninā sadyaḥ sa tu bhasmībhaviṣyati,प्रोक्तश् च देवैः संसुप्तं यस् त्वाम् उत्थापयिष्यति देहजेनाग्निना सद्यः स तु भस्मीभविष्यति
196,23,evaṃ dagdhvā sa taṃ pāpaṃ dṛṣṭvā ca madhusūdanam kas tvam ity āha so 'py āha jāto 'haṃ śaśinaḥ kule,एवं दग्ध्वा स तं पापं दृष्ट्वा च मधुसूदनम् कस् त्वम् इत्य् आह सो ऽप्य् आह जातो ऽहं शशिनः कुले
196,24,vasudevasya tanayo yaduvaṃśasamudbhavaḥ mucukundo 'pi tac chrutvā vṛddhagārgyavacaḥ smaran,वसुदेवस्य तनयो यदुवंशसमुद्भवः मुचुकुन्दो ऽपि तच् छ्रुत्वा वृद्धगार्ग्यवचः स्मरन्
196,25,saṃsmṛtya praṇipatyainaṃ sarvaṃ sarveśvaraṃ harim prāha jñāto bhavān viṣṇor aṃśas tvaṃ parameśvaraḥ,संस्मृत्य प्रणिपत्यैनं सर्वं सर्वेश्वरं हरिम् प्राह ज्ञातो भवान् विष्णोर् अंशस् त्वं परमेश्वरः
196,26,purā gārgyeṇa kathitam aṣṭāviṃśatime yuge dvāparānte harer janma yaduvaṃśe bhaviṣyati,पुरा गार्ग्येण कथितम् अष्टाविंशतिमे युगे द्वापरान्ते हरेर् जन्म यदुवंशे भविष्यति
196,27,sa tvaṃ prāpto na saṃdeho martyānām upakārakṛt tathā hi sumahat tejo nālaṃ soḍhum ahaṃ tava,स त्वं प्राप्तो न संदेहो मर्त्यानाम् उपकारकृत् तथा हि सुमहत् तेजो नालं सोढुम् अहं तव
196,28,tathā hi sumahāmbhodadhvanidhīrataraṃ tataḥ vākyaṃ tam iti hovāca yuṣmatpādasulālitam,तथा हि सुमहाम्भोदध्वनिधीरतरं ततः वाक्यं तम् इति होवाच युष्मत्पादसुलालितम्
196,29,devāsure mahāyuddhe daityāś ca sumahābhaṭāḥ na śekus te mahat tejas tat tejo na sahāmy aham,देवासुरे महायुद्धे दैत्याश् च सुमहाभटाः न शेकुस् ते महत् तेजस् तत् तेजो न सहाम्य् अहम्
196,30,saṃsārapatitasyaiko jantos tvaṃ śaraṇaṃ param saṃprasīda prapannārtihartā hara mamāśubham,संसारपतितस्यैको जन्तोस् त्वं शरणं परम् संप्रसीद प्रपन्नार्तिहर्ता हर ममाशुभम्
196,31,tvaṃ payonidhayaḥ śailāḥ saritaś ca vanāni ca medinī gaganaṃ vāyur āpo 'gnis tvaṃ tathā pumān,त्वं पयोनिधयः शैलाः सरितश् च वनानि च मेदिनी गगनं वायुर् आपो ऽग्निस् त्वं तथा पुमान्
196,32,puṃsaḥ parataraṃ sarvaṃ vyāpya janma vikalpavat śabdādihīnam ajaraṃ vṛddhikṣayavivarjitam,पुंसः परतरं सर्वं व्याप्य जन्म विकल्पवत् शब्दादिहीनम् अजरं वृद्धिक्षयविवर्जितम्
196,33,tvatto 'marās tu pitaro yakṣagandharvarākṣasāḥ siddhāś cāpsarasas tvatto manuṣyāḥ paśavaḥ khagāḥ,त्वत्तो ऽमरास् तु पितरो यक्षगन्धर्वराक्षसाः सिद्धाश् चाप्सरसस् त्वत्तो मनुष्याः पशवः खगाः
196,34,sarīsṛpā mṛgāḥ sarve tvattaś caiva mahīruhāḥ yac ca bhūtaṃ bhaviṣyad vā kiṃcid atra carācare,सरीसृपा मृगाः सर्वे त्वत्तश् चैव महीरुहाः यच् च भूतं भविष्यद् वा किंचिद् अत्र चराचरे
196,35,amūrtaṃ mūrtam athavā sthūlaṃ sūkṣmataraṃ tathā tat sarvaṃ tvaṃ jagatkartar nāsti kiṃcit tvayā vinā,अमूर्तं मूर्तम् अथवा स्थूलं सूक्ष्मतरं तथा तत् सर्वं त्वं जगत्कर्तर् नास्ति किंचित् त्वया विना
196,36,mayā saṃsāracakre 'smin bhramatā bhagavan sadā tāpatrayābhibhūtena na prāptā nirvṛtiḥ kvacit,मया संसारचक्रे ऽस्मिन् भ्रमता भगवन् सदा तापत्रयाभिभूतेन न प्राप्ता निर्वृतिः क्वचित्
196,37,duḥkhāny eva sukhānīti mṛgatṛṣṇājalāśayaḥ mayā nātha gṛhītāni tāni tāpāya me 'bhavan,दुःखान्य् एव सुखानीति मृगतृष्णाजलाशयः मया नाथ गृहीतानि तानि तापाय मे ऽभवन्
196,38,rājyam urvī balaṃ kośo mitrapakṣas tathātmajāḥ bhāryā bhṛtyajanā ye ca śabdādyā viṣayāḥ prabho,राज्यम् उर्वी बलं कोशो मित्रपक्षस् तथात्मजाः भार्या भृत्यजना ये च शब्दाद्या विषयाः प्रभो
196,39,sukhabuddhyā mayā sarvaṃ gṛhītam idam avyaya pariṇāme ca deveśa tāpātmakam abhūn mama,सुखबुद्ध्या मया सर्वं गृहीतम् इदम् अव्यय परिणामे च देवेश तापात्मकम् अभून् मम
196,40,devalokagatiṃ prāpto nātha devagaṇo 'pi hi mattaḥ sāhāyyakāmo 'bhūc chāśvatī kutra nirvṛtiḥ,देवलोकगतिं प्राप्तो नाथ देवगणो ऽपि हि मत्तः साहाय्यकामो ऽभूच् छाश्वती कुत्र निर्वृतिः
196,41,tvām anārādhya jagatāṃ sarveṣāṃ prabhavāspadam śāśvatī prāpyate kena parameśvara nirvṛtiḥ,त्वाम् अनाराध्य जगतां सर्वेषां प्रभवास्पदम् शाश्वती प्राप्यते केन परमेश्वर निर्वृतिः
196,42,tvanmāyāmūḍhamanaso janmamṛtyujarādikān avāpya pāpān paśyanti pretarājānam antarā,त्वन्मायामूढमनसो जन्ममृत्युजरादिकान् अवाप्य पापान् पश्यन्ति प्रेतराजानम् अन्तरा
196,43,tataḥ pāśaśatair baddhā narakeṣv atidāruṇam prāpnuvanti mahad duḥkhaṃ viśvarūpam idaṃ tava,ततः पाशशतैर् बद्धा नरकेष्व् अतिदारुणम् प्राप्नुवन्ति महद् दुःखं विश्वरूपम् इदं तव
196,44,aham atyantaviṣayī mohitas tava māyayā mamatvāgādhagartānte bhramāmi parameśvara,अहम् अत्यन्तविषयी मोहितस् तव मायया ममत्वागाधगर्तान्ते भ्रमामि परमेश्वर
197,1,so 'haṃ tvāṃ śaraṇam apāram īśam īḍyaṃ saṃprāptaḥ paramapadaṃ yato na kiṃcit saṃsāraśramaparitāpataptacetā nirviṇṇe pariṇatadhāmni sābhilāṣaḥ BrP_196.45 itthaṃ stutas tadā tena mucukundena dhīmatā prāheśaḥ sarvabhūtānām anādinidhano hariḥ,सो ऽहं त्वां शरणम् अपारम् ईशम् ईड्यं संप्राप्तः परमपदं यतो न किंचित् संसारश्रमपरितापतप्तचेता निर्विण्णे परिणतधाम्नि साभिलाषः ब्र्प्_१९६.४५ इत्थं स्तुतस् तदा तेन मुचुकुन्देन धीमता प्राहेशः सर्वभूतानाम् अनादिनिधनो हरिः
197,2,yathābhivāñchitāṃl lokān divyān gaccha nareśvara avyāhataparaiśvaryo matprasādopabṛṃhitaḥ,यथाभिवाञ्छितांल् लोकान् दिव्यान् गच्छ नरेश्वर अव्याहतपरैश्वर्यो मत्प्रसादोपबृंहितः
197,3,bhuktvā divyān mahābhogān bhaviṣyasi mahākule jātismaro matprasādāt tato mokṣam avāpsyasi,भुक्त्वा दिव्यान् महाभोगान् भविष्यसि महाकुले जातिस्मरो मत्प्रसादात् ततो मोक्षम् अवाप्स्यसि
197,4,ity uktaḥ praṇipatyeśaṃ jagatām acyutaṃ nṛpaḥ guhāmukhād viniṣkrānto dadṛśe so 'lpakān narān,इत्य् उक्तः प्रणिपत्येशं जगताम् अच्युतं नृपः गुहामुखाद् विनिष्क्रान्तो ददृशे सो ऽल्पकान् नरान्
197,5,tataḥ kaliyugaṃ jñātvā prāptaṃ taptuṃ tato nṛpaḥ naranārāyaṇasthānaṃ prayayau gandhamādanam,ततः कलियुगं ज्ञात्वा प्राप्तं तप्तुं ततो नृपः नरनारायणस्थानं प्रययौ गन्धमादनम्
197,6,kṛṣṇo 'pi ghātayitvārim upāyena hi tadbalam jagrāha mathurām etya hastyaśvasyandanojjvalam,कृष्णो ऽपि घातयित्वारिम् उपायेन हि तद्बलम् जग्राह मथुराम् एत्य हस्त्यश्वस्यन्दनोज्ज्वलम्
197,7,ānīya cograsenāya dvāravatyāṃ nyavedayat parābhibhavaniḥśaṅkaṃ babhūva ca yadoḥ kulam,आनीय चोग्रसेनाय द्वारवत्यां न्यवेदयत् पराभिभवनिःशङ्कं बभूव च यदोः कुलम्
197,8,baladevo 'pi viprendrāḥ praśāntākhilavigrahaḥ jñātidarśanasotkaṇṭhaḥ prayayau nandagokulam,बलदेवो ऽपि विप्रेन्द्राः प्रशान्ताखिलविग्रहः ज्ञातिदर्शनसोत्कण्ठः प्रययौ नन्दगोकुलम्
197,9,tato gopāś ca gopyaś ca yathāpūrvam amitrajit tathaivābhyavadat premṇā bahumānapuraḥsaram,ततो गोपाश् च गोप्यश् च यथापूर्वम् अमित्रजित् तथैवाभ्यवदत् प्रेम्णा बहुमानपुरःसरम्
197,10,kaiś cāpi saṃpariṣvaktaḥ kāṃścit sa pariṣasvaje hāsaṃ cakre samaṃ kaiścid gopagopījanais tathā,कैश् चापि संपरिष्वक्तः कांश्चित् स परिषस्वजे हासं चक्रे समं कैश्चिद् गोपगोपीजनैस् तथा
197,11,priyāṇy anekāny avadan gopās tatra halāyudham gopyaś ca premamuditāḥ procuḥ serṣyam athāparāḥ,प्रियाण्य् अनेकान्य् अवदन् गोपास् तत्र हलायुधम् गोप्यश् च प्रेममुदिताः प्रोचुः सेर्ष्यम् अथापराः
197,12,gopyaḥ papracchur aparā nāgarījanavallabhaḥ kaccid āste sukhaṃ kṛṣṇaś calatpremarasākulaḥ,गोप्यः पप्रच्छुर् अपरा नागरीजनवल्लभः कच्चिद् आस्ते सुखं कृष्णश् चलत्प्रेमरसाकुलः
197,13,asmacceṣṭopahasanaṃ na kaccit purayoṣitām saubhāgyamānam adhikaṃ karoti kṣaṇasauhṛdaḥ,अस्मच्चेष्टोपहसनं न कच्चित् पुरयोषिताम् सौभाग्यमानम् अधिकं करोति क्षणसौहृदः
197,14,kaccit smarati naḥ kṛṣṇo gītānugamanaṃ kṛtam apy asau mātaraṃ draṣṭuṃ sakṛd apy āgamiṣyati,कच्चित् स्मरति नः कृष्णो गीतानुगमनं कृतम् अप्य् असौ मातरं द्रष्टुं सकृद् अप्य् आगमिष्यति
197,15,athavā kiṃ tadālāpaiḥ kriyantām aparāḥ kathāḥ yad asmābhir vinā tena vināsmākaṃ bhaviṣyati,अथवा किं तदालापैः क्रियन्ताम् अपराः कथाः यद् अस्माभिर् विना तेन विनास्माकं भविष्यति
197,16,pitā mātā tathā bhrātā bhartā bandhujanaś ca kaḥ na tyaktas tatkṛte śmābhir akṛtajñas tato hi saḥ,पिता माता तथा भ्राता भर्ता बन्धुजनश् च कः न त्यक्तस् तत्कृते श्माभिर् अकृतज्ञस् ततो हि सः
197,17,tathāpi kaccid ātmīyam ihāgamanasaṃśrayam karoti kṛṣṇo vaktavyaṃ bhavatā vacanāmṛtam,तथापि कच्चिद् आत्मीयम् इहागमनसंश्रयम् करोति कृष्णो वक्तव्यं भवता वचनामृतम्
197,18,dāmodaro 'sau govindaḥ purastrīsaktamānasaḥ apetaprītir asmāsu durdarśaḥ pratibhāti naḥ,दामोदरो ऽसौ गोविन्दः पुरस्त्रीसक्तमानसः अपेतप्रीतिर् अस्मासु दुर्दर्शः प्रतिभाति नः
197,19,āmantritaḥ sa kṛṣṇeti punar dāmodareti ca jahasuḥ susvaraṃ gopyo hariṇā kṛṣṭacetasaḥ,आमन्त्रितः स कृष्णेति पुनर् दामोदरेति च जहसुः सुस्वरं गोप्यो हरिणा कृष्टचेतसः
197,20,saṃdeśaiḥ saumyamadhuraiḥ premagarbhair agarvitaiḥ rāmeṇāśvāsitā gopyaḥ kṛṣṇasyātimadhusvaraiḥ,संदेशैः सौम्यमधुरैः प्रेमगर्भैर् अगर्वितैः रामेणाश्वासिता गोप्यः कृष्णस्यातिमधुस्वरैः
197,21,gopaiś ca pūrvavad rāmaḥ parihāsamanoharaiḥ kathāś cakāra premṇā ca saha tair vrajabhūmiṣu,गोपैश् च पूर्ववद् रामः परिहासमनोहरैः कथाश् चकार प्रेम्णा च सह तैर् व्रजभूमिषु
198,1,vane viharatas tasya saha gopair mahātmanaḥ mānuṣacchadmarūpasya śeṣasya dharaṇībhṛtaḥ,वने विहरतस् तस्य सह गोपैर् महात्मनः मानुषच्छद्मरूपस्य शेषस्य धरणीभृतः
198,2,niṣpāditorukāryasya kāryeṇaivāvatāriṇaḥ upabhogārtham atyarthaṃ varuṇaḥ prāha vāruṇīm,निष्पादितोरुकार्यस्य कार्येणैवावतारिणः उपभोगार्थम् अत्यर्थं वरुणः प्राह वारुणीम्
198,3,abhīṣṭāṃ sarvadā hy asya madire tvaṃ mahaujasaḥ anantasyopabhogāya tasya gaccha mude śubhe,अभीष्टां सर्वदा ह्य् अस्य मदिरे त्वं महौजसः अनन्तस्योपभोगाय तस्य गच्छ मुदे शुभे
198,4,ity uktā vāruṇī tena saṃnidhānam athākarot vṛndāvanataṭotpannakadambatarukoṭare,इत्य् उक्ता वारुणी तेन संनिधानम् अथाकरोत् वृन्दावनतटोत्पन्नकदम्बतरुकोटरे
198,5,vicaran baladevo 'pi madirāgandham uddhatam āghrāya madirāharṣam avāpātha purātanam,विचरन् बलदेवो ऽपि मदिरागन्धम् उद्धतम् आघ्राय मदिराहर्षम् अवापाथ पुरातनम्
198,6,tataḥ kadambāt sahasā madyadhārāṃ sa lāṅgalī patantīṃ vīkṣya munayaḥ prayayau paramāṃ mudam,ततः कदम्बात् सहसा मद्यधारां स लाङ्गली पतन्तीं वीक्ष्य मुनयः प्रययौ परमां मुदम्
198,7,papau ca gopagopībhiḥ samaveto mudānvitaḥ upagīyamāno lalitaṃ gītavādyaviśāradaiḥ,पपौ च गोपगोपीभिः समवेतो मुदान्वितः उपगीयमानो ललितं गीतवाद्यविशारदैः
198,8,śramato 'tyantagharmāmbhaḥkaṇikāmauktikojjvalaḥ āgaccha yamune snātum icchāmīty āha vihvalaḥ,श्रमतो ऽत्यन्तघर्माम्भःकणिकामौक्तिकोज्ज्वलः आगच्छ यमुने स्नातुम् इच्छामीत्य् आह विह्वलः
198,9,tasya vācaṃ nadī sā tu mattoktām avamanya vai nājagāma tataḥ kruddho halaṃ jagrāha lāṅgalī,तस्य वाचं नदी सा तु मत्तोक्ताम् अवमन्य वै नाजगाम ततः क्रुद्धो हलं जग्राह लाङ्गली
198,10,gṛhītvā tāṃ taṭenaiva cakarṣa madavihvalaḥ pāpe nāyāsi nāyāsi gamyatām icchayānyataḥ,गृहीत्वा तां तटेनैव चकर्ष मदविह्वलः पापे नायासि नायासि गम्यताम् इच्छयान्यतः
198,11,sā kṛṣṭā tena sahasā mārgaṃ saṃtyajya nimnagā yatrāste baladevo 'sau plāvayām āsa tad vanam,सा कृष्टा तेन सहसा मार्गं संत्यज्य निम्नगा यत्रास्ते बलदेवो ऽसौ प्लावयाम् आस तद् वनम्
198,12,śarīriṇī tathopetya trāsavihvalalocanā prasīdety abravīd rāmaṃ muñca māṃ muśalāyudha,शरीरिणी तथोपेत्य त्रासविह्वललोचना प्रसीदेत्य् अब्रवीद् रामं मुञ्च मां मुशलायुध
198,13,so 'bravīd avajānāsi mama śauryabalaṃ yadi so 'haṃ tvāṃ halapātena nayiṣyāmi sahasradhā,सो ऽब्रवीद् अवजानासि मम शौर्यबलं यदि सो ऽहं त्वां हलपातेन नयिष्यामि सहस्रधा
198,14,ity uktayātisaṃtrastas tayā nadyā prasāditaḥ bhūbhāge plāvite tatra mumoca yamunāṃ balaḥ,इत्य् उक्तयातिसंत्रस्तस् तया नद्या प्रसादितः भूभागे प्लाविते तत्र मुमोच यमुनां बलः
198,15,tataḥ snātasya vai kāntir ājagāma mahāvane avataṃsotpalaṃ cāru gṛhītvaikaṃ ca kuṇḍalam,ततः स्नातस्य वै कान्तिर् आजगाम महावने अवतंसोत्पलं चारु गृहीत्वैकं च कुण्डलम्
198,16,varuṇaprahitāṃ cāsmai mālām amlānapaṅkajām samudrārhe tathā vastre nīle lakṣmīr ayacchata,वरुणप्रहितां चास्मै मालाम् अम्लानपङ्कजाम् समुद्रार्हे तथा वस्त्रे नीले लक्ष्मीर् अयच्छत
198,17,kṛtāvataṃsaḥ sa tadā cārukuṇḍalabhūṣitaḥ nīlāmbaradharaḥ sragvī śuśubhe kāntisaṃyutaḥ,कृतावतंसः स तदा चारुकुण्डलभूषितः नीलाम्बरधरः स्रग्वी शुशुभे कान्तिसंयुतः
198,18,itthaṃ vibhūṣito reme tatra rāmas tadā vraje māsadvayena yātaś ca punaḥ sa mathurāṃ purīm,इत्थं विभूषितो रेमे तत्र रामस् तदा व्रजे मासद्वयेन यातश् च पुनः स मथुरां पुरीम्
198,19,revatīṃ caiva tanayāṃ raivatasya mahīpateḥ upayeme balas tasyāṃ jajñāte niśaṭholmukau,रेवतीं चैव तनयां रैवतस्य महीपतेः उपयेमे बलस् तस्यां जज्ञाते निशठोल्मुकौ
199,1,bhīṣmakaḥ kuṇḍine rājā vidarbhaviṣaye 'bhavat rukmiṇī tasya duhitā rukmī caiva suto dvijāḥ,भीष्मकः कुण्डिने राजा विदर्भविषये ऽभवत् रुक्मिणी तस्य दुहिता रुक्मी चैव सुतो द्विजाः
199,2,rukmiṇīṃ cakame kṛṣṇaḥ sā ca taṃ cāruhāsinī na dadau yācate caināṃ rukmī dveṣeṇa cakriṇe,रुक्मिणीं चकमे कृष्णः सा च तं चारुहासिनी न ददौ याचते चैनां रुक्मी द्वेषेण चक्रिणे
199,3,dadau sa śiśupālāya jarāsaṃdhapracoditaḥ bhīṣmako rukmiṇā sārdhaṃ rukmiṇīm uruvikramaḥ,ददौ स शिशुपालाय जरासंधप्रचोदितः भीष्मको रुक्मिणा सार्धं रुक्मिणीम् उरुविक्रमः
199,4,vivāhārthaṃ tataḥ sarve jarāsaṃdhamukhā nṛpāḥ bhīṣmakasya puraṃ jagmuḥ śiśupālaś ca kuṇḍinam,विवाहार्थं ततः सर्वे जरासंधमुखा नृपाः भीष्मकस्य पुरं जग्मुः शिशुपालश् च कुण्डिनम्
199,5,kṛṣṇo 'pi balabhadrādyair yadubhiḥ parivāritaḥ prayayau kuṇḍinaṃ draṣṭuṃ vivāhaṃ caidyabhūpateḥ,कृष्णो ऽपि बलभद्राद्यैर् यदुभिः परिवारितः प्रययौ कुण्डिनं द्रष्टुं विवाहं चैद्यभूपतेः
199,6,śvobhāvini vivāhe tu tāṃ kanyāṃ hṛtavān hariḥ vipakṣabhāvam āsādya rāmādyeṣv eva bandhuṣu,श्वोभाविनि विवाहे तु तां कन्यां हृतवान् हरिः विपक्षभावम् आसाद्य रामाद्येष्व् एव बन्धुषु
199,7,tataś ca pauṇḍrakaḥ śrīmān dantavaktro vidūrathaḥ śiśupālo jarāsaṃdhaḥ śālvādyāś ca mahībhṛtaḥ,ततश् च पौण्ड्रकः श्रीमान् दन्तवक्त्रो विदूरथः शिशुपालो जरासंधः शाल्वाद्याश् च महीभृतः
199,8,kupitās te hariṃ hantuṃ cakrur udyogam uttamam nirjitāś ca samāgamya rāmādyair yadupuṃgavaiḥ,कुपितास् ते हरिं हन्तुं चक्रुर् उद्योगम् उत्तमम् निर्जिताश् च समागम्य रामाद्यैर् यदुपुंगवैः
199,9,kuṇḍinaṃ na pravekṣyāmi ahatvā yudhi keśavam kṛtvā pratijñāṃ rukmī ca hantuṃ kṛṣṇam abhidrutaḥ,कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि अहत्वा युधि केशवम् कृत्वा प्रतिज्ञां रुक्मी च हन्तुं कृष्णम् अभिद्रुतः
199,10,hatvā balaṃ sa nāgāśvapattisyandanasaṃkulam nirjitaḥ pātitaś corvyāṃ līlayaiva sa cakriṇā,हत्वा बलं स नागाश्वपत्तिस्यन्दनसंकुलम् निर्जितः पातितश् चोर्व्यां लीलयैव स चक्रिणा
199,11,nirjitya rukmiṇaṃ samyag upayeme sa rukmiṇīm rākṣasena vidhānena saṃprāpto madhusūdanaḥ,निर्जित्य रुक्मिणं सम्यग् उपयेमे स रुक्मिणीम् राक्षसेन विधानेन संप्राप्तो मधुसूदनः
199,12,tasyāṃ jajñe ca pradyumno madanāṃśaḥ sa vīryavān jahāra śambaro yaṃ vai yo jaghāna ca śambaram,तस्यां जज्ञे च प्रद्युम्नो मदनांशः स वीर्यवान् जहार शम्बरो यं वै यो जघान च शम्बरम्
200,1,śambareṇa hṛto vīraḥ pradyumnaḥ sa kathaṃ punaḥ śambaraś ca mahāvīryaḥ pradyumnena kathaṃ hataḥ,शम्बरेण हृतो वीरः प्रद्युम्नः स कथं पुनः शम्बरश् च महावीर्यः प्रद्युम्नेन कथं हतः
200,2,ṣaṣṭhe 'hni jātamātre tu pradyumnaṃ sūtikāgṛhāt mamaiṣa hanteti dvijā hṛtavān kālaśambaraḥ,षष्ठे ऽह्नि जातमात्रे तु प्रद्युम्नं सूतिकागृहात् ममैष हन्तेति द्विजा हृतवान् कालशम्बरः
200,3,nītvā cikṣepa caivainaṃ grāho 'gre lavaṇārṇave kallolajanitāvarte sughore makarālaye,नीत्वा चिक्षेप चैवैनं ग्राहो ऽग्रे लवणार्णवे कल्लोलजनितावर्ते सुघोरे मकरालये
200,4,patitaṃ caiva tatraiko matsyo jagrāha bālakam na mamāra ca tasyāpi jaṭharānaladīpitaḥ,पतितं चैव तत्रैको मत्स्यो जग्राह बालकम् न ममार च तस्यापि जठरानलदीपितः
200,5,matsyabandhaiś ca matsyo 'sau matsyair anyaiḥ saha dvijāḥ ghātito 'suravaryāya śambarāya niveditaḥ,मत्स्यबन्धैश् च मत्स्यो ऽसौ मत्स्यैर् अन्यैः सह द्विजाः घातितो ऽसुरवर्याय शम्बराय निवेदितः
200,6,tasya māyāvatī nāma patnī sarvagṛheśvarī kārayām āsa sūdānām ādhipatyam aninditā,तस्य मायावती नाम पत्नी सर्वगृहेश्वरी कारयाम् आस सूदानाम् आधिपत्यम् अनिन्दिता
200,7,dārite matsyajaṭhare dadṛśe sātiśobhanam kumāraṃ manmathataror dagdhasya prathamāṅkuram,दारिते मत्स्यजठरे ददृशे सातिशोभनम् कुमारं मन्मथतरोर् दग्धस्य प्रथमाङ्कुरम्
200,8,ko 'yaṃ katham ayaṃ matsyajaṭhare samupāgataḥ ity evaṃ kautukāviṣṭāṃ tāṃ tanvīṃ prāha nāradaḥ,को ऽयं कथम् अयं मत्स्यजठरे समुपागतः इत्य् एवं कौतुकाविष्टां तां तन्वीं प्राह नारदः
200,9,ayaṃ samastajagatāṃ sṛṣṭisaṃhārakāriṇā śambareṇa hṛtaḥ kṛṣṇatanayaḥ sūtikāgṛhāt,अयं समस्तजगतां सृष्टिसंहारकारिणा शम्बरेण हृतः कृष्णतनयः सूतिकागृहात्
200,10,kṣiptaḥ samudre matsyena nigīrṇas te vaśaṃ gataḥ nararatnam idaṃ subhru viśrabdhā paripālaya,क्षिप्तः समुद्रे मत्स्येन निगीर्णस् ते वशं गतः नररत्नम् इदं सुभ्रु विश्रब्धा परिपालय
200,11,nāradenaivam uktā sā pālayām āsa taṃ śiśum bālyād evātirāgeṇa rūpātiśayamohitā,नारदेनैवम् उक्ता सा पालयाम् आस तं शिशुम् बाल्याद् एवातिरागेण रूपातिशयमोहिता
200,12,sa yadā yauvanābhogabhūṣito 'bhūd dvijottamāḥ sābhilāṣā tadā sā tu babhūva gajagāminī,स यदा यौवनाभोगभूषितो ऽभूद् द्विजोत्तमाः साभिलाषा तदा सा तु बभूव गजगामिनी
200,13,māyāvatī dadau cāsmai māyā sarvā mahātmane pradyumnāyātmabhūtāya tannyastahṛdayekṣaṇā prasajjantīṃ tu tām āha sa kārṣṇiḥ kamalalocanaḥ,मायावती ददौ चास्मै माया सर्वा महात्मने प्रद्युम्नायात्मभूताय तन्न्यस्तहृदयेक्षणा प्रसज्जन्तीं तु ताम् आह स कार्ष्णिः कमललोचनः
200,14,mātṛbhāvaṃ vihāyaiva kimarthaṃ vartase 'nyathā,मातृभावं विहायैव किमर्थं वर्तसे ऽन्यथा
200,15,sā cāsmai kathayām āsa na putras tvaṃ mameti vai tanayaṃ tvām ayaṃ viṣṇor hṛtavān kālaśambaraḥ,सा चास्मै कथयाम् आस न पुत्रस् त्वं ममेति वै तनयं त्वाम् अयं विष्णोर् हृतवान् कालशम्बरः
200,16,kṣiptaḥ samudre matsyasya saṃprāpto jaṭharān mayā sā tu roditi te mātā kāntādyāpy ativatsalā,क्षिप्तः समुद्रे मत्स्यस्य संप्राप्तो जठरान् मया सा तु रोदिति ते माता कान्ताद्याप्य् अतिवत्सला
200,17,ity uktaḥ śambaraṃ yuddhe pradyumnaḥ sa samāhvayat krodhākulīkṛtamanā yuyudhe ca mahābalaḥ,इत्य् उक्तः शम्बरं युद्धे प्रद्युम्नः स समाह्वयत् क्रोधाकुलीकृतमना युयुधे च महाबलः
200,18,hatvā sainyam aśeṣaṃ tu tasya daityasya mādhaviḥ sapta māyā vyatikramya māyāṃ saṃyuyuje 'ṣṭamīm,हत्वा सैन्यम् अशेषं तु तस्य दैत्यस्य माधविः सप्त माया व्यतिक्रम्य मायां संयुयुजे ऽष्टमीम्
200,19,tayā jaghāna taṃ daityaṃ māyayā kālaśambaram utpatya ca tayā sārdham ājagāma pituḥ puram,तया जघान तं दैत्यं मायया कालशम्बरम् उत्पत्य च तया सार्धम् आजगाम पितुः पुरम्
200,20,antaḥpure ca patitaṃ māyāvatyā samanvitam taṃ dṛṣṭvā hṛṣṭasaṃkalpā babhūvuḥ kṛṣṇayoṣitaḥ rukmiṇī cābravīt premṇā āsaktadṛṣṭir aninditā,अन्तःपुरे च पतितं मायावत्या समन्वितम् तं दृष्ट्वा हृष्टसंकल्पा बभूवुः कृष्णयोषितः रुक्मिणी चाब्रवीत् प्रेम्णा आसक्तदृष्टिर् अनिन्दिता
200,21,dhanyāyāḥ khalv ayaṃ putro vartate navayauvane asmin vayasi putro me pradyumno yadi jīvati,धन्यायाः खल्व् अयं पुत्रो वर्तते नवयौवने अस्मिन् वयसि पुत्रो मे प्रद्युम्नो यदि जीवति
200,22,sabhāgyā jananī vatsa tvayā kāpi vibhūṣitā athavā yādṛśaḥ sneho mama yādṛg vapuś ca te harer apatyaṃ suvyaktaṃ bhavān vatsa bhaviṣyati,सभाग्या जननी वत्स त्वया कापि विभूषिता अथवा यादृशः स्नेहो मम यादृग् वपुश् च ते हरेर् अपत्यं सुव्यक्तं भवान् वत्स भविष्यति
200,23,etasminn antare prāptaḥ saha kṛṣṇena nāradaḥ antaḥpuravarāṃ devīṃ rukmiṇīṃ prāha harṣitaḥ,एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्तः सह कृष्णेन नारदः अन्तःपुरवरां देवीं रुक्मिणीं प्राह हर्षितः
200,24,eṣa te tanayaḥ subhru hatvā śambaram āgataḥ hṛto yenābhavat pūrvaṃ putras te sūtikāgṛhāt,एष ते तनयः सुभ्रु हत्वा शम्बरम् आगतः हृतो येनाभवत् पूर्वं पुत्रस् ते सूतिकागृहात्
200,25,iyaṃ māyāvatī bhāryā tanayasyāsya te satī śambarasya na bhāryeyaṃ śrūyatām atra kāraṇam,इयं मायावती भार्या तनयस्यास्य ते सती शम्बरस्य न भार्येयं श्रूयताम् अत्र कारणम्
200,26,manmathe tu gate nāśaṃ tadudbhavaparāyaṇā śambaraṃ mohayām āsa māyārūpeṇa rukmiṇi,मन्मथे तु गते नाशं तदुद्भवपरायणा शम्बरं मोहयाम् आस मायारूपेण रुक्मिणि
200,27,vivāhādyupabhogeṣu rūpaṃ māyāmayaṃ śubham darśayām āsa daityasya tasyeyaṃ madirekṣaṇā,विवाहाद्युपभोगेषु रूपं मायामयं शुभम् दर्शयाम् आस दैत्यस्य तस्येयं मदिरेक्षणा
200,28,kāmo 'vatīrṇaḥ putras te tasyeyaṃ dayitā ratiḥ viśaṅkā nātra kartavyā snuṣeyaṃ tava śobhanā,कामो ऽवतीर्णः पुत्रस् ते तस्येयं दयिता रतिः विशङ्का नात्र कर्तव्या स्नुषेयं तव शोभना
200,29,tato harṣasamāviṣṭau rukmiṇīkeśavau tadā nagarī ca samastā sā sādhu sādhv ity abhāṣata,ततो हर्षसमाविष्टौ रुक्मिणीकेशवौ तदा नगरी च समस्ता सा साधु साध्व् इत्य् अभाषत
200,30,ciraṃ naṣṭena putreṇa saṃgatāṃ prekṣya rukmiṇīm avāpa vismayaṃ sarvo dvāravatyāṃ janas tadā,चिरं नष्टेन पुत्रेण संगतां प्रेक्ष्य रुक्मिणीम् अवाप विस्मयं सर्वो द्वारवत्यां जनस् तदा
201,1,cārudeṣṇaṃ sudeṣṇaṃ ca cārudehaṃ ca śobhanam suṣeṇaṃ cāruguptaṃ ca bhadracāruṃ tathāparam,चारुदेष्णं सुदेष्णं च चारुदेहं च शोभनम् सुषेणं चारुगुप्तं च भद्रचारुं तथापरम्
201,2,cāruvindaṃ sucāruṃ ca cāruṃ ca balināṃ varam rukmiṇy ajanayat putrān kanyāṃ cārumatīṃ tathā,चारुविन्दं सुचारुं च चारुं च बलिनां वरम् रुक्मिण्य् अजनयत् पुत्रान् कन्यां चारुमतीं तथा
201,3,anyāś ca bhāryāḥ kṛṣṇasya babhūvuḥ sapta śobhanāḥ kālindī mitravindā ca satyā nāgnajitī tathā,अन्याश् च भार्याः कृष्णस्य बभूवुः सप्त शोभनाः कालिन्दी मित्रविन्दा च सत्या नाग्नजिती तथा
201,4,devī jāmbavatī cāpi sadā tuṣṭā tu rohiṇī madrarājasutā cānyā suśīlā śīlamaṇḍalā,देवी जाम्बवती चापि सदा तुष्टा तु रोहिणी मद्रराजसुता चान्या सुशीला शीलमण्डला
201,5,sātrājitī satyabhāmā lakṣmaṇā cāruhāsinī ṣoḍaśātra sahasrāṇi strīṇām anyāni cakriṇaḥ,सात्राजिती सत्यभामा लक्ष्मणा चारुहासिनी षोडशात्र सहस्राणि स्त्रीणाम् अन्यानि चक्रिणः
201,6,pradyumno 'pi mahāvīryo rukmiṇas tanayāṃ śubhām svayaṃvarasthāṃ jagrāha sāpi taṃ tanayaṃ hareḥ,प्रद्युम्नो ऽपि महावीर्यो रुक्मिणस् तनयां शुभाम् स्वयंवरस्थां जग्राह सापि तं तनयं हरेः
201,7,tasyām asyābhavat putro mahābalaparākramaḥ aniruddho raṇe ruddho vīryodadhir ariṃdamaḥ,तस्याम् अस्याभवत् पुत्रो महाबलपराक्रमः अनिरुद्धो रणे रुद्धो वीर्योदधिर् अरिंदमः
201,8,tasyāpi rukmiṇaḥ pautrīṃ varayām āsa keśavaḥ dauhitrāya dadau rukmī spardhayann api śauriṇā,तस्यापि रुक्मिणः पौत्रीं वरयाम् आस केशवः दौहित्राय ददौ रुक्मी स्पर्धयन्न् अपि शौरिणा
201,9,tasyā vivāhe rāmādyā yādavā hariṇā saha rukmiṇo nagaraṃ jagmur nāmnā bhojakaṭaṃ dvijāḥ,तस्या विवाहे रामाद्या यादवा हरिणा सह रुक्मिणो नगरं जग्मुर् नाम्ना भोजकटं द्विजाः
201,10,vivāhe tatra nirvṛtte prādyumneḥ sumahātmanaḥ kaliṅgarājapramukhā rukmiṇaṃ vākyam abruvan,विवाहे तत्र निर्वृत्ते प्राद्युम्नेः सुमहात्मनः कलिङ्गराजप्रमुखा रुक्मिणं वाक्यम् अब्रुवन्
201,11,anakṣajño halī dyūte tathāsya vyasanaṃ mahat tan nayāmo balaṃ tasmād dyūtenaiva mahādyute,अनक्षज्ञो हली द्यूते तथास्य व्यसनं महत् तन् नयामो बलं तस्माद् द्यूतेनैव महाद्युते
201,12,tatheti tān āha nṛpān rukmī balasamanvitaḥ sabhāyāṃ saha rāmeṇa cakre dyūtaṃ ca vai tadā,तथेति तान् आह नृपान् रुक्मी बलसमन्वितः सभायां सह रामेण चक्रे द्यूतं च वै तदा
201,13,sahasram ekaṃ niṣkāṇāṃ rukmiṇā vijito balaḥ dvitīye divase cānyat sahasraṃ rukmiṇā jitaḥ,सहस्रम् एकं निष्काणां रुक्मिणा विजितो बलः द्वितीये दिवसे चान्यत् सहस्रं रुक्मिणा जितः
201,14,tato daśa sahasrāṇi niṣkāṇāṃ paṇam ādade balabhadraprapannāni rukmī dyūtavidāṃ varaḥ,ततो दश सहस्राणि निष्काणां पणम् आददे बलभद्रप्रपन्नानि रुक्मी द्यूतविदां वरः
201,15,tato jahāsātha balaṃ kaliṅgādhipatir dvijāḥ dantān vidarśayan mūḍho rukmī cāha madoddhataḥ,ततो जहासाथ बलं कलिङ्गाधिपतिर् द्विजाः दन्तान् विदर्शयन् मूढो रुक्मी चाह मदोद्धतः
201,16,avidyo 'yaṃ mahādyūte balabhadraḥ parājitaḥ mṛṣaivākṣāvalepatvād yo 'yaṃ mene 'kṣakovidam,अविद्यो ऽयं महाद्यूते बलभद्रः पराजितः मृषैवाक्षावलेपत्वाद् यो ऽयं मेने ऽक्षकोविदम्
201,17,dṛṣṭvā kaliṅgarājaṃ tu prakāśadaśanānanam rukmiṇaṃ cāpi durvākyaṃ kopaṃ cakre halāyudhaḥ,दृष्ट्वा कलिङ्गराजं तु प्रकाशदशनाननम् रुक्मिणं चापि दुर्वाक्यं कोपं चक्रे हलायुधः
201,18,tataḥ kopaparītātmā niṣkakoṭiṃ halāyudhaḥ glahaṃ jagrāha rukmī ca tatas tv akṣān apātayat,ततः कोपपरीतात्मा निष्ककोटिं हलायुधः ग्लहं जग्राह रुक्मी च ततस् त्व् अक्षान् अपातयत्
201,19,ajayad baladevo 'tha prāhoccais taṃ jitaṃ mayā mameti rukmī prāhoccair alīkoktair alaṃ balam,अजयद् बलदेवो ऽथ प्राहोच्चैस् तं जितं मया ममेति रुक्मी प्राहोच्चैर् अलीकोक्तैर् अलं बलम्
201,20,tvayokto 'yaṃ glahaḥ satyaṃ na mamaiṣo 'numoditaḥ evaṃ tvayā ced vijitaṃ na mayā vijitaṃ katham,त्वयोक्तो ऽयं ग्लहः सत्यं न ममैषो ऽनुमोदितः एवं त्वया चेद् विजितं न मया विजितं कथम्
201,21,tato 'ntarikṣe vāg uccaiḥ prāha gambhīranādinī baladevasya taṃ kopaṃ vardhayantī mahātmanaḥ,ततो ऽन्तरिक्षे वाग् उच्चैः प्राह गम्भीरनादिनी बलदेवस्य तं कोपं वर्धयन्ती महात्मनः
201,22,jitaṃ tu baladevena rukmiṇā bhāṣitaṃ mṛṣā anuktvā vacanaṃ kiṃcit kṛtaṃ bhavati karmaṇā,जितं तु बलदेवेन रुक्मिणा भाषितं मृषा अनुक्त्वा वचनं किंचित् कृतं भवति कर्मणा
201,23,tato balaḥ samutthāya krodhasaṃraktalocanaḥ jaghānāṣṭāpadenaiva rukmiṇaṃ sa mahābalaḥ,ततो बलः समुत्थाय क्रोधसंरक्तलोचनः जघानाष्टापदेनैव रुक्मिणं स महाबलः
201,24,kaliṅgarājaṃ cādāya visphurantaṃ balād balaḥ babhañja dantān kupito yaiḥ prakāśaṃ jahāsa saḥ,कलिङ्गराजं चादाय विस्फुरन्तं बलाद् बलः बभञ्ज दन्तान् कुपितो यैः प्रकाशं जहास सः
201,25,ākṛṣya ca mahāstambhaṃ jātarūpamayaṃ balaḥ jaghāna ye tatpakṣās tān bhūbhṛtaḥ kupito balaḥ,आकृष्य च महास्तम्भं जातरूपमयं बलः जघान ये तत्पक्षास् तान् भूभृतः कुपितो बलः
201,26,tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ palāyanaparaṃ dvijāḥ tad rājamaṇḍalaṃ sarvaṃ babhūva kupite bale,ततो हाहाकृतं सर्वं पलायनपरं द्विजाः तद् राजमण्डलं सर्वं बभूव कुपिते बले
201,27,balena nihataṃ śrutvā rukmiṇaṃ madhusūdanaḥ novāca vacanaṃ kiṃcid rukmiṇībalayor bhayāt,बलेन निहतं श्रुत्वा रुक्मिणं मधुसूदनः नोवाच वचनं किंचिद् रुक्मिणीबलयोर् भयात्
201,28,tato 'niruddham ādāya kṛtodvāhaṃ dvijottamāḥ dvārakām ājagāmātha yaducakraṃ sakeśavam,ततो ऽनिरुद्धम् आदाय कृतोद्वाहं द्विजोत्तमाः द्वारकाम् आजगामाथ यदुचक्रं सकेशवम्
202,1,dvāravatyāṃ tataḥ śauriṃ śakras tribhuvaneśvaraḥ ājagāmātha munayo mattairāvatapṛṣṭhagaḥ,द्वारवत्यां ततः शौरिं शक्रस् त्रिभुवनेश्वरः आजगामाथ मुनयो मत्तैरावतपृष्ठगः
202,2,praviśya dvārakāṃ so 'tha samīpe ca hares tadā kathayām āsa daityasya narakasya viceṣṭitam,प्रविश्य द्वारकां सो ऽथ समीपे च हरेस् तदा कथयाम् आस दैत्यस्य नरकस्य विचेष्टितम्
202,3,tvayā nāthena devānāṃ manuṣyatve 'pi tiṣṭhatā praśamaṃ sarvaduḥkhāni nītāni madhusūdana,त्वया नाथेन देवानां मनुष्यत्वे ऽपि तिष्ठता प्रशमं सर्वदुःखानि नीतानि मधुसूदन
202,4,tapasvijanarakṣāyai so 'riṣṭo dhenukas tathā pralambādyās tathā keśī te sarve nihatās tvayā,तपस्विजनरक्षायै सो ऽरिष्टो धेनुकस् तथा प्रलम्बाद्यास् तथा केशी ते सर्वे निहतास् त्वया
202,5,kaṃsaḥ kuvalayāpīḍaḥ pūtanā bālaghātinī nāśaṃ nītās tvayā sarve ye 'nye jagadupadravāḥ,कंसः कुवलयापीडः पूतना बालघातिनी नाशं नीतास् त्वया सर्वे ये ऽन्ये जगदुपद्रवाः
202,6,yuṣmaddordaṇḍasaṃbuddhiparitrāte jagattraye yajñe yajñahaviḥ prāśya tṛptiṃ yānti divaukasaḥ,युष्मद्दोर्दण्डसंबुद्धिपरित्राते जगत्त्रये यज्ञे यज्ञहविः प्राश्य तृप्तिं यान्ति दिवौकसः
202,7,so 'haṃ sāṃpratam āyāto yannimittaṃ janārdana tac chrutvā tatpratīkāraprayatnaṃ kartum arhasi,सो ऽहं सांप्रतम् आयातो यन्निमित्तं जनार्दन तच् छ्रुत्वा तत्प्रतीकारप्रयत्नं कर्तुम् अर्हसि
202,8,bhaumo 'yaṃ narako nāma prāgjyotiṣapureśvaraḥ karoti sarvabhūtānām apaghātam ariṃdama,भौमो ऽयं नरको नाम प्राग्ज्योतिषपुरेश्वरः करोति सर्वभूतानाम् अपघातम् अरिंदम
202,9,devasiddhasurādīnāṃ nṛpāṇāṃ ca janārdana hatvā tu so 'suraḥ kanyā rurodha nijamandire,देवसिद्धसुरादीनां नृपाणां च जनार्दन हत्वा तु सो ऽसुरः कन्या रुरोध निजमन्दिरे
202,10,chattraṃ yat salilasrāvi taj jahāra pracetasaḥ mandarasya tathā śṛṅgaṃ hṛtavān maṇiparvatam,छत्त्रं यत् सलिलस्रावि तज् जहार प्रचेतसः मन्दरस्य तथा शृङ्गं हृतवान् मणिपर्वतम्
202,11,amṛtasrāviṇī divye mātur me 'mṛtakuṇḍale jahāra so 'suro 'dityā vāñchaty airāvataṃ dvipam,अमृतस्राविणी दिव्ये मातुर् मे ऽमृतकुण्डले जहार सो ऽसुरो ऽदित्या वाञ्छत्य् ऐरावतं द्विपम्
202,12,durnītam etad govinda mayā tasya tavoditam yad atra pratikartavyaṃ tat svayaṃ parimṛśyatām,दुर्नीतम् एतद् गोविन्द मया तस्य तवोदितम् यद् अत्र प्रतिकर्तव्यं तत् स्वयं परिमृश्यताम्
202,13,iti śrutvā smitaṃ kṛtvā bhagavān devakīsutaḥ gṛhītvā vāsavaṃ haste samuttasthau varāsanāt,इति श्रुत्वा स्मितं कृत्वा भगवान् देवकीसुतः गृहीत्वा वासवं हस्ते समुत्तस्थौ वरासनात्
202,14,saṃcintitam upāruhya garuḍaṃ gaganecaram satyabhāmāṃ samāropya yayau prāgjyotiṣaṃ puram,संचिन्तितम् उपारुह्य गरुडं गगनेचरम् सत्यभामां समारोप्य ययौ प्राग्ज्योतिषं पुरम्
202,15,āruhyairāvataṃ nāgaṃ śakro 'pi tridaśālayam tato jagāma sumanāḥ paśyatāṃ dvārakaukasām,आरुह्यैरावतं नागं शक्रो ऽपि त्रिदशालयम् ततो जगाम सुमनाः पश्यतां द्वारकौकसाम्
202,16,prāgjyotiṣapurasyāsya samantāc chatayojanam ācitaṃ bhairavaiḥ pāśaiḥ parasainyanivāraṇe,प्राग्ज्योतिषपुरस्यास्य समन्ताच् छतयोजनम् आचितं भैरवैः पाशैः परसैन्यनिवारणे
202,17,tāṃś ciccheda hariḥ pāśān kṣiptvā cakraṃ sudarśanam tato muraḥ samuttasthau taṃ jaghāna ca keśavaḥ,तांश् चिच्छेद हरिः पाशान् क्षिप्त्वा चक्रं सुदर्शनम् ततो मुरः समुत्तस्थौ तं जघान च केशवः
202,18,muros tu tanayān sapta sahasrās tāṃs tato hariḥ cakradhārāgninirdagdhāṃś cakāra śalabhān iva,मुरोस् तु तनयान् सप्त सहस्रास् तांस् ततो हरिः चक्रधाराग्निनिर्दग्धांश् चकार शलभान् इव
202,19,hatvā muraṃ hayagrīvaṃ tathā pañcajanaṃ dvijāḥ prāgjyotiṣapuraṃ dhīmāṃs tvarāvān samupādravat,हत्वा मुरं हयग्रीवं तथा पञ्चजनं द्विजाः प्राग्ज्योतिषपुरं धीमांस् त्वरावान् समुपाद्रवत्
202,20,narakenāsya tatrābhūn mahāsainyena saṃyugaḥ kṛṣṇasya yatra govindo jaghne daityān sahasraśaḥ,नरकेनास्य तत्राभून् महासैन्येन संयुगः कृष्णस्य यत्र गोविन्दो जघ्ने दैत्यान् सहस्रशः
202,21,śastrāstravarṣaṃ muñcantaṃ sa bhaumaṃ narakaṃ balī kṣiptvā cakraṃ dvidhā cakre cakrī daiteyacakrahā,शस्त्रास्त्रवर्षं मुञ्चन्तं स भौमं नरकं बली क्षिप्त्वा चक्रं द्विधा चक्रे चक्री दैतेयचक्रहा
202,22,hate tu narake bhūmir gṛhītvāditikuṇḍale upatasthe jagannāthaṃ vākyaṃ cedam athābravīt,हते तु नरके भूमिर् गृहीत्वादितिकुण्डले उपतस्थे जगन्नाथं वाक्यं चेदम् अथाब्रवीत्
202,23,yadāham uddhṛtā nātha tvayā śūkaramūrtinā tvatsaṃsparśabhavaḥ putras tadāyaṃ mayy ajāyata,यदाहम् उद्धृता नाथ त्वया शूकरमूर्तिना त्वत्संस्पर्शभवः पुत्रस् तदायं मय्य् अजायत
202,24,so 'yaṃ tvayaiva datto me tvayaiva vinipātitaḥ gṛhāṇa kuṇḍale ceme pālayāsya ca saṃtatim,सो ऽयं त्वयैव दत्तो मे त्वयैव विनिपातितः गृहाण कुण्डले चेमे पालयास्य च संततिम्
202,25,bhārāvataraṇārthāya mamaiva bhagavān imam aṃśena lokam āyātaḥ prasādasumukha prabho,भारावतरणार्थाय ममैव भगवान् इमम् अंशेन लोकम् आयातः प्रसादसुमुख प्रभो
202,26,tvaṃ kartā ca vikartā ca saṃhartā prabhavo 'vyayaḥ jagatsvarūpo yaś ca tvaṃ stūyase 'cyuta kiṃ mayā,त्वं कर्ता च विकर्ता च संहर्ता प्रभवो ऽव्ययः जगत्स्वरूपो यश् च त्वं स्तूयसे ऽच्युत किं मया
202,27,vyāpī vyāpyaḥ kriyā kartā kāryaṃ ca bhagavān sadā sarvabhūtātmabhūtātmā stūyase 'cyuta kiṃ mayā,व्यापी व्याप्यः क्रिया कर्ता कार्यं च भगवान् सदा सर्वभूतात्मभूतात्मा स्तूयसे ऽच्युत किं मया
202,28,paramātmā tvam ātmā ca bhūtātmā cāvyayo bhavān yadā tadā stutir nāsti kimarthaṃ te pravartatām,परमात्मा त्वम् आत्मा च भूतात्मा चाव्ययो भवान् यदा तदा स्तुतिर् नास्ति किमर्थं ते प्रवर्तताम्
202,29,prasīda sarvabhūtātman narakena kṛtaṃ ca yat tat kṣamyatām adoṣāya matsutaḥ sa nipātitaḥ,प्रसीद सर्वभूतात्मन् नरकेन कृतं च यत् तत् क्षम्यताम् अदोषाय मत्सुतः स निपातितः
202,30,tatheti coktvā dharaṇīṃ bhagavān bhūtabhāvanaḥ ratnāni narakāvāsāj jagrāha munisattamāḥ,तथेति चोक्त्वा धरणीं भगवान् भूतभावनः रत्नानि नरकावासाज् जग्राह मुनिसत्तमाः
202,31,kanyāpure sa kanyānāṃ ṣoḍaśātulavikramaḥ śatādhikāni dadṛśe sahasrāṇi dvijottamāḥ,कन्यापुरे स कन्यानां षोडशातुलविक्रमः शताधिकानि ददृशे सहस्राणि द्विजोत्तमाः
202,32,caturdaṃṣṭrān gajāṃś cogrān ṣaṭ sahasrāṇi dṛṣṭavān kāmbojānāṃ tathāśvānāṃ niyutāny ekaviṃśatim,चतुर्दंष्ट्रान् गजांश् चोग्रान् षट् सहस्राणि दृष्टवान् काम्बोजानां तथाश्वानां नियुतान्य् एकविंशतिम्
202,33,kanyās tāś ca tathā nāgāṃs tān aśvān dvārakāṃ purīm prāpayām āsa govindaḥ sadyo narakakiṃkaraiḥ,कन्यास् ताश् च तथा नागांस् तान् अश्वान् द्वारकां पुरीम् प्रापयाम् आस गोविन्दः सद्यो नरककिंकरैः
202,34,dadṛśe vāruṇaṃ chattraṃ tathaiva maṇiparvatam āropayām āsa harir garuḍe patageśvare,ददृशे वारुणं छत्त्रं तथैव मणिपर्वतम् आरोपयाम् आस हरिर् गरुडे पतगेश्वरे
202,35,āruhya ca svayaṃ kṛṣṇaḥ satyabhāmāsahāyavān adityāḥ kuṇḍale dātuṃ jagāma tridaśālayam,आरुह्य च स्वयं कृष्णः सत्यभामासहायवान् अदित्याः कुण्डले दातुं जगाम त्रिदशालयम्
203,1,garuḍo vāruṇaṃ chattraṃ tathaiva maṇiparvatam sabhāryaṃ ca hṛṣīkeśaṃ līlayaiva vahan yayau,गरुडो वारुणं छत्त्रं तथैव मणिपर्वतम् सभार्यं च हृषीकेशं लीलयैव वहन् ययौ
203,2,tataḥ śaṅkham upādhmāya svargadvāraṃ gato hariḥ upatasthus tato devāḥ sārghapātrā janārdanam,ततः शङ्खम् उपाध्माय स्वर्गद्वारं गतो हरिः उपतस्थुस् ततो देवाः सार्घपात्रा जनार्दनम्
203,3,sa devair arcitaḥ kṛṣṇo devamātur niveśanam sitābhraśikharākāraṃ praviśya dadṛśe 'ditim,स देवैर् अर्चितः कृष्णो देवमातुर् निवेशनम् सिताभ्रशिखराकारं प्रविश्य ददृशे ऽदितिम्
203,4,sa tāṃ praṇamya śakreṇa sahitaḥ kuṇḍalottame dadau narakanāśaṃ ca śaśaṃsāsyai janārdanaḥ,स तां प्रणम्य शक्रेण सहितः कुण्डलोत्तमे ददौ नरकनाशं च शशंसास्यै जनार्दनः
203,5,tataḥ prītā jaganmātā dhātāraṃ jagatāṃ harim tuṣṭāvāditir avyagraṃ kṛtvā tatpravaṇaṃ manaḥ,ततः प्रीता जगन्माता धातारं जगतां हरिम् तुष्टावादितिर् अव्यग्रं कृत्वा तत्प्रवणं मनः
203,6,namas te puṇḍarīkākṣa bhaktānām abhayaṃkara sanātanātman bhūtātman sarvātman bhūtabhāvana,नमस् ते पुण्डरीकाक्ष भक्तानाम् अभयंकर सनातनात्मन् भूतात्मन् सर्वात्मन् भूतभावन
203,7,praṇetar manaso buddher indriyāṇāṃ guṇātmaka sitadīrghādiniḥśeṣakalpanāparivarjita,प्रणेतर् मनसो बुद्धेर् इन्द्रियाणां गुणात्मक सितदीर्घादिनिःशेषकल्पनापरिवर्जित
203,8,janmādibhir asaṃspṛṣṭasvapnādivārivarjitaḥ saṃdhyā rātrir ahar bhūmir gaganaṃ vāyur ambu ca,जन्मादिभिर् असंस्पृष्टस्वप्नादिवारिवर्जितः संध्या रात्रिर् अहर् भूमिर् गगनं वायुर् अम्बु च
203,9,hutāśano mano buddhir bhūtādis tvaṃ tathācyuta sṛṣṭisthitivināśānāṃ kartā kartṛpatir bhavān,हुताशनो मनो बुद्धिर् भूतादिस् त्वं तथाच्युत सृष्टिस्थितिविनाशानां कर्ता कर्तृपतिर् भवान्
203,10,brahmaviṣṇuśivākhyābhir ātmamūrtibhir īśvaraḥ māyābhir etad vyāptaṃ te jagat sthāvarajaṅgamam,ब्रह्मविष्णुशिवाख्याभिर् आत्ममूर्तिभिर् ईश्वरः मायाभिर् एतद् व्याप्तं ते जगत् स्थावरजङ्गमम्
203,11,anātmany ātmavijñānaṃ sā te māyā janārdana ahaṃ mameti bhāvo 'tra yayā samupajāyate,अनात्मन्य् आत्मविज्ञानं सा ते माया जनार्दन अहं ममेति भावो ऽत्र यया समुपजायते
203,12,saṃsāramadhye māyāyās tavaitan nātha ceṣṭitam yaiḥ svadharmaparair nātha narair ārādhito bhavān,संसारमध्ये मायायास् तवैतन् नाथ चेष्टितम् यैः स्वधर्मपरैर् नाथ नरैर् आराधितो भवान्
203,13,te taranty akhilām etāṃ māyām ātmavimuktaye brahmādyāḥ sakalā devā manuṣyāḥ paśavas tathā,ते तरन्त्य् अखिलाम् एतां मायाम् आत्मविमुक्तये ब्रह्माद्याः सकला देवा मनुष्याः पशवस् तथा
203,14,viṣṇumāyāmahāvarte mohāndhatamasāvṛtāḥ ārādhya tvām abhīpsante kāmān ātmabhavakṣaye,विष्णुमायामहावर्ते मोहान्धतमसावृताः आराध्य त्वाम् अभीप्सन्ते कामान् आत्मभवक्षये
203,15,pade te puruṣā baddhā māyayā bhagavaṃs tava mayā tvaṃ putrakāminyā vairipakṣakṣayāya ca,पदे ते पुरुषा बद्धा मायया भगवंस् तव मया त्वं पुत्रकामिन्या वैरिपक्षक्षयाय च
203,16,ārādhito na mokṣāya māyāvilasitaṃ hi tat kaupīnācchādanaprāyā vāñchā kalpadrumād api,आराधितो न मोक्षाय मायाविलसितं हि तत् कौपीनाच्छादनप्राया वाञ्छा कल्पद्रुमाद् अपि
203,17,jāyate yad apuṇyānāṃ so 'parādhaḥ svadoṣajaḥ tat prasīdākhilajaganmāyāmohakarāvyaya,जायते यद् अपुण्यानां सो ऽपराधः स्वदोषजः तत् प्रसीदाखिलजगन्मायामोहकराव्यय
203,18,ajñānaṃ jñānasadbhāva bhūtabhūteśa nāśaya namas te cakrahastāya śārṅgahastāya te namaḥ,अज्ञानं ज्ञानसद्भाव भूतभूतेश नाशय नमस् ते चक्रहस्ताय शार्ङ्गहस्ताय ते नमः
203,19,gadāhastāya te viṣṇo śaṅkhahastāya te namaḥ etat paśyāmi te rūpaṃ sthūlacihnopaśobhitam na jānāmi paraṃ yat te prasīda parameśvara,गदाहस्ताय ते विष्णो शङ्खहस्ताय ते नमः एतत् पश्यामि ते रूपं स्थूलचिह्नोपशोभितम् न जानामि परं यत् ते प्रसीद परमेश्वर
203,20,adityaivaṃ stuto viṣṇuḥ prahasyāha surāraṇim,अदित्यैवं स्तुतो विष्णुः प्रहस्याह सुरारणिम्
203,21,mātā devi tvam asmākaṃ prasīda varadā bhava,माता देवि त्वम् अस्माकं प्रसीद वरदा भव
203,22,evam astu yathecchā te tvam aśeṣasurāsuraiḥ ajeyaḥ puruṣavyāghra martyaloke bhaviṣyasi,एवम् अस्तु यथेच्छा ते त्वम् अशेषसुरासुरैः अजेयः पुरुषव्याघ्र मर्त्यलोके भविष्यसि
203,23,tato 'nantaram evāsya śakrāṇīsahitāṃ ditim satyabhāmā praṇamyāha prasīdeti punaḥ punaḥ,ततो ऽनन्तरम् एवास्य शक्राणीसहितां दितिम् सत्यभामा प्रणम्याह प्रसीदेति पुनः पुनः
203,24,matprasādān na te subhru jarā vairūpyam eva ca bhaviṣyaty anavadyāṅgi sarvakāmā bhaviṣyasi,मत्प्रसादान् न ते सुभ्रु जरा वैरूप्यम् एव च भविष्यत्य् अनवद्याङ्गि सर्वकामा भविष्यसि
203,25,adityā tu kṛtānujño devarājo janārdanam yathāvat pūjayām āsa bahumānapuraḥsaram,अदित्या तु कृतानुज्ञो देवराजो जनार्दनम् यथावत् पूजयाम् आस बहुमानपुरःसरम्
203,26,tato dadarśa kṛṣṇo 'pi satyabhāmāsahāyavān devodyānāni sarvāṇi nandanādīni sattamāḥ,ततो ददर्श कृष्णो ऽपि सत्यभामासहायवान् देवोद्यानानि सर्वाणि नन्दनादीनि सत्तमाः
203,27,dadarśa ca sugandhāḍhyaṃ mañjarīpuñjadhāriṇam śaityāhlādakaraṃ divyaṃ tāmrapallavaśobhitam,ददर्श च सुगन्धाढ्यं मञ्जरीपुञ्जधारिणम् शैत्याह्लादकरं दिव्यं ताम्रपल्लवशोभितम्
203,28,mathyamāne 'mṛte jātaṃ jātarūpasamaprabham pārijātaṃ jagannāthaḥ keśavaḥ keśisūdanaḥ taṃ dṛṣṭvā prāha govindaṃ satyabhāmā dvijottamāḥ,मथ्यमाने ऽमृते जातं जातरूपसमप्रभम् पारिजातं जगन्नाथः केशवः केशिसूदनः तं दृष्ट्वा प्राह गोविन्दं सत्यभामा द्विजोत्तमाः
203,29,kasmān na dvārakām eṣa nīyate kṛṣṇa pādapaḥ yadi te tad vacaḥ satyaṃ satyātyarthaṃ priyeti me,कस्मान् न द्वारकाम् एष नीयते कृष्ण पादपः यदि ते तद् वचः सत्यं सत्यात्यर्थं प्रियेति मे
203,30,madgṛhe niṣkuṭārthāya tad ayaṃ nīyatāṃ taruḥ na me jāmbavatī tādṛg abhīṣṭā na ca rukmiṇī,मद्गृहे निष्कुटार्थाय तद् अयं नीयतां तरुः न मे जाम्बवती तादृग् अभीष्टा न च रुक्मिणी
203,31,satye yathā tvam ity uktaṃ tvayā kṛṣṇāsakṛt priyam satyaṃ tad yadi govinda nopacārakṛtaṃ vacaḥ,सत्ये यथा त्वम् इत्य् उक्तं त्वया कृष्णासकृत् प्रियम् सत्यं तद् यदि गोविन्द नोपचारकृतं वचः
203,32,tad astu pārijāto 'yaṃ mama gehavibhūṣaṇam bibhratī pārijātasya keśapāśena mañjarīm sapatnīnām ahaṃ madhye śobheyam iti kāmaye,तद् अस्तु पारिजातो ऽयं मम गेहविभूषणम् बिभ्रती पारिजातस्य केशपाशेन मञ्जरीम् सपत्नीनाम् अहं मध्ये शोभेयम् इति कामये
203,33,ity uktaḥ sa prahasyainaṃ pārijātaṃ garutmati āropayām āsa haris tam ūcur vanarakṣiṇaḥ,इत्य् उक्तः स प्रहस्यैनं पारिजातं गरुत्मति आरोपयाम् आस हरिस् तम् ऊचुर् वनरक्षिणः
203,34,bhoḥ śacī devarājasya mahiṣī tatparigraham pārijātaṃ na govinda hartum arhasi pādapam,भोः शची देवराजस्य महिषी तत्परिग्रहम् पारिजातं न गोविन्द हर्तुम् अर्हसि पादपम्
203,35,śacīvibhūṣaṇārthāya devair amṛtamanthane utpādito 'yaṃ na kṣemī gṛhītvainaṃ gamiṣyasi,शचीविभूषणार्थाय देवैर् अमृतमन्थने उत्पादितो ऽयं न क्षेमी गृहीत्वैनं गमिष्यसि
203,36,mauḍhyāt prārthayase kṣemī gṛhītvainaṃ ca ko vrajet avaśyam asya devendro vikṛtiṃ kṛṣṇa yāsyati,मौढ्यात् प्रार्थयसे क्षेमी गृहीत्वैनं च को व्रजेत् अवश्यम् अस्य देवेन्द्रो विकृतिं कृष्ण यास्यति
203,37,vajrodyatakaraṃ śakram anuyāsyanti cāmarāḥ tad alaṃ sakalair devair vigraheṇa tavācyuta vipākakaṭu yat karma na tac chaṃsanti paṇḍitāḥ,वज्रोद्यतकरं शक्रम् अनुयास्यन्ति चामराः तद् अलं सकलैर् देवैर् विग्रहेण तवाच्युत विपाककटु यत् कर्म न तच् छंसन्ति पण्डिताः
203,38,ity ukte tair uvācaitān satyabhāmātikopinī,इत्य् उक्ते तैर् उवाचैतान् सत्यभामातिकोपिनी
203,39,kā śacī pārijātasya ko vā śakraḥ surādhipaḥ sāmānyaḥ sarvalokānāṃ yady eṣo 'mṛtamanthane,का शची पारिजातस्य को वा शक्रः सुराधिपः सामान्यः सर्वलोकानां यद्य् एषो ऽमृतमन्थने
203,40,samutpannaḥ purā kasmād eko gṛhṇāti vāsavaḥ yathā surā yathā cendur yathā śrīr vanarakṣiṇaḥ,समुत्पन्नः पुरा कस्माद् एको गृह्णाति वासवः यथा सुरा यथा चेन्दुर् यथा श्रीर् वनरक्षिणः
203,41,sāmānyaḥ sarvalokasya pārijātas tathā drumaḥ bhartṛbāhumahāgarvād ruṇaddhy enam atho śacī,सामान्यः सर्वलोकस्य पारिजातस् तथा द्रुमः भर्तृबाहुमहागर्वाद् रुणद्ध्य् एनम् अथो शची
203,42,tat kathyatāṃ drutaṃ gatvā paulomyā vacanaṃ mama satyabhāmā vadaty evaṃ bhartṛgarvoddhatākṣaram,तत् कथ्यतां द्रुतं गत्वा पौलोम्या वचनं मम सत्यभामा वदत्य् एवं भर्तृगर्वोद्धताक्षरम्
203,43,yadi tvaṃ dayitā bhartur yadi tasya priyā hy asi madbhartur harato vṛkṣaṃ tat kāraya nivāraṇam,यदि त्वं दयिता भर्तुर् यदि तस्य प्रिया ह्य् असि मद्भर्तुर् हरतो वृक्षं तत् कारय निवारणम्
203,44,jānāmi te patiṃ śakraṃ jānāmi tridaśeśvaram pārijātaṃ tathāpy enaṃ mānuṣī hārayāmi te,जानामि ते पतिं शक्रं जानामि त्रिदशेश्वरम् पारिजातं तथाप्य् एनं मानुषी हारयामि ते
203,45,ity uktā rakṣiṇo gatvā proccaiḥ procur yathoditam śacī cotsāhayām āsa tridaśādhipatiṃ patim,इत्य् उक्ता रक्षिणो गत्वा प्रोच्चैः प्रोचुर् यथोदितम् शची चोत्साहयाम् आस त्रिदशाधिपतिं पतिम्
203,46,tataḥ samastadevānāṃ sainyaiḥ parivṛto harim pravṛktaḥ pārijātārtham indro yodhayituṃ dvijāḥ,ततः समस्तदेवानां सैन्यैः परिवृतो हरिम् प्रवृक्तः पारिजातार्थम् इन्द्रो योधयितुं द्विजाः
203,47,tataḥ parighanistriṃśagadāśūladharāyudhāḥ babhūvus tridaśāḥ sajjāḥ śakre vajrakare sthite,ततः परिघनिस्त्रिंशगदाशूलधरायुधाः बभूवुस् त्रिदशाः सज्जाः शक्रे वज्रकरे स्थिते
203,48,tato nirīkṣya govindo nāgarājopari sthitam śakraṃ devaparīvāraṃ yuddhāya samupasthitam,ततो निरीक्ष्य गोविन्दो नागराजोपरि स्थितम् शक्रं देवपरीवारं युद्धाय समुपस्थितम्
203,49,cakāra śaṅkhanirghoṣaṃ diśaḥ śabdena pūrayan mumoca ca śaravrātaṃ sahasrāyutasaṃmitam,चकार शङ्खनिर्घोषं दिशः शब्देन पूरयन् मुमोच च शरव्रातं सहस्रायुतसंमितम्
203,50,tato diśo nabhaś caiva dṛṣṭvā śaraśatācitam mumucus tridaśāḥ sarve śastrāṇy astrāṇy anekaśaḥ,ततो दिशो नभश् चैव दृष्ट्वा शरशताचितम् मुमुचुस् त्रिदशाः सर्वे शस्त्राण्य् अस्त्राण्य् अनेकशः
203,51,ekaikam astraṃ śastraṃ ca devair muktaṃ sahasradhā ciccheda līlayaiveśo jagatāṃ madhusūdanaḥ,एकैकम् अस्त्रं शस्त्रं च देवैर् मुक्तं सहस्रधा चिच्छेद लीलयैवेशो जगतां मधुसूदनः
203,52,pāśaṃ salilarājasya samākṛṣyoragāśanaḥ cacāla khaṇḍaśaḥ kṛttvā bālapannagadehavat,पाशं सलिलराजस्य समाकृष्योरगाशनः चचाल खण्डशः कृत्त्वा बालपन्नगदेहवत्
203,53,yamena prahitaṃ daṇḍaṃ gadāprakṣepakhaṇḍitam pṛthivyāṃ pātayām āsa bhagavān devakīsutaḥ,यमेन प्रहितं दण्डं गदाप्रक्षेपखण्डितम् पृथिव्यां पातयाम् आस भगवान् देवकीसुतः
203,54,śibikāṃ ca dhaneśasya cakreṇa tilaśo vibhuḥ cakāra śaurir arkendū dṛṣṭipātahataujasau,शिबिकां च धनेशस्य चक्रेण तिलशो विभुः चकार शौरिर् अर्केन्दू दृष्टिपातहतौजसौ
203,55,nīto 'gniḥ śataśo bāṇair drāvitā vasavo diśaḥ cakravicchinnaśūlāgrā rudrā bhuvi nipātitāḥ,नीतो ऽग्निः शतशो बाणैर् द्राविता वसवो दिशः चक्रविच्छिन्नशूलाग्रा रुद्रा भुवि निपातिताः
203,56,sādhyā viśve ca maruto gandharvāś caiva sāyakaiḥ śārṅgiṇā preritāḥ sarve vyomni śālmalitūlavat,साध्या विश्वे च मरुतो गन्धर्वाश् चैव सायकैः शार्ङ्गिणा प्रेरिताः सर्वे व्योम्नि शाल्मलितूलवत्
203,57,garuḍaś cāpi vaktreṇa pakṣābhyāṃ ca nakhāṅkuraiḥ bhakṣayann ahanad devān dānavāṃś ca sadā khagaḥ,गरुडश् चापि वक्त्रेण पक्षाभ्यां च नखाङ्कुरैः भक्षयन्न् अहनद् देवान् दानवांश् च सदा खगः
203,58,tataḥ śarasahasreṇa devendramadhusūdanau parasparaṃ vavarṣāte dhārābhir iva toyadau,ततः शरसहस्रेण देवेन्द्रमधुसूदनौ परस्परं ववर्षाते धाराभिर् इव तोयदौ
203,59,airāvatena garuḍo yuyudhe tatra saṃkule devaiḥ sametair yuyudhe śakreṇa ca janārdanaḥ,ऐरावतेन गरुडो युयुधे तत्र संकुले देवैः समेतैर् युयुधे शक्रेण च जनार्दनः
203,60,chinneṣu śīryamāṇeṣu śastreṣv astreṣu satvaram jagrāha vāsavo vajraṃ kṛṣṇaś cakraṃ sudarśanam,छिन्नेषु शीर्यमाणेषु शस्त्रेष्व् अस्त्रेषु सत्वरम् जग्राह वासवो वज्रं कृष्णश् चक्रं सुदर्शनम्
203,61,tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram vajracakradharau dṛṣṭvā devarājajanārdanau,ततो हाहाकृतं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् वज्रचक्रधरौ दृष्ट्वा देवराजजनार्दनौ
203,62,kṣiptaṃ vajram athendreṇa jagrāha bhagavān hariḥ na mumoca tadā cakraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt,क्षिप्तं वज्रम् अथेन्द्रेण जग्राह भगवान् हरिः न मुमोच तदा चक्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
203,63,pranaṣṭavajraṃ devendraṃ garuḍakṣatavāhanam satyabhāmābravīd vākyaṃ palāyanaparāyaṇam,प्रनष्टवज्रं देवेन्द्रं गरुडक्षतवाहनम् सत्यभामाब्रवीद् वाक्यं पलायनपरायणम्
203,64,trailokyeśvara no yuktaṃ śacībhartuḥ palāyanam pārijātasragābhogāt tvām upasthāsyate śacī,त्रैलोक्येश्वर नो युक्तं शचीभर्तुः पलायनम् पारिजातस्रगाभोगात् त्वाम् उपस्थास्यते शची
203,65,kīdṛśaṃ deva rājyaṃ te pārijātasragujjvalām apaśyato yathāpūrvaṃ praṇayābhyāgatāṃ śacīm,कीदृशं देव राज्यं ते पारिजातस्रगुज्ज्वलाम् अपश्यतो यथापूर्वं प्रणयाभ्यागतां शचीम्
203,66,alaṃ śakra prayāsena na vrīḍāṃ yātum arhasi nīyatāṃ pārijāto 'yaṃ devāḥ santu gatavyathāḥ,अलं शक्र प्रयासेन न व्रीडां यातुम् अर्हसि नीयतां पारिजातो ऽयं देवाः सन्तु गतव्यथाः
203,67,patigarvāvalepena bahumānapuraḥsaram na dadarśa gṛhāyātām upacāreṇa māṃ śacī,पतिगर्वावलेपेन बहुमानपुरःसरम् न ददर्श गृहायाताम् उपचारेण मां शची
203,68,strītvād agurucittāhaṃ svabhartuḥ ślāghanāparā tataḥ kṛtavatī śakra bhavatā saha vigraham,स्त्रीत्वाद् अगुरुचित्ताहं स्वभर्तुः श्लाघनापरा ततः कृतवती शक्र भवता सह विग्रहम्
203,69,tad alaṃ pārijātena parasvena hṛtena vā rūpeṇa yaśasā caiva bhavet strī kā na garvitā,तद् अलं पारिजातेन परस्वेन हृतेन वा रूपेण यशसा चैव भवेत् स्त्री का न गर्विता
203,70,ity ukte vai nivavṛte devarājas tayā dvijāḥ prāha cainām alaṃ caṇḍi sakhi khedātivistaraiḥ,इत्य् उक्ते वै निववृते देवराजस् तया द्विजाः प्राह चैनाम् अलं चण्डि सखि खेदातिविस्तरैः
203,71,na cāpi sargasaṃhārasthitikartākhilasya yaḥ jitasya tena me vrīḍā jāyate viśvarūpiṇā,न चापि सर्गसंहारस्थितिकर्ताखिलस्य यः जितस्य तेन मे व्रीडा जायते विश्वरूपिणा
204,1,yasmiñ jagat sakalam etad anādimadhye yasmād yataś ca na bhaviṣyati sarvabhūtāt tenodbhavapralayapālanakāraṇena vrīḍā kathaṃ bhavati devi nirākṛtasya BrP_203.72 sakalabhuvanamūrtir alpā susūkṣmā viditasakalavedair jñāyate yasya nānyaiḥ tam ajam akṛtam īśaṃ śāśvataṃ svecchayainaṃ jagadupakṛtim ādyaṃ ko vijetuṃ samarthaḥ BrP_203.73 saṃstuto bhagavān itthaṃ devarājena keśavaḥ prahasya bhāvagambhīram uvācedaṃ dvijottamāḥ,यस्मिञ् जगत् सकलम् एतद् अनादिमध्ये यस्माद् यतश् च न भविष्यति सर्वभूतात् तेनोद्भवप्रलयपालनकारणेन व्रीडा कथं भवति देवि निराकृतस्य ब्र्प्_२०३.७२ सकलभुवनमूर्तिर् अल्पा सुसूक्ष्मा विदितसकलवेदैर् ज्ञायते यस्य नान्यैः तम् अजम् अकृतम् ईशं शाश्वतं स्वेच्छयैनं जगदुपकृतिम् आद्यं को विजेतुं समर्थः ब्र्प्_२०३.७३ संस्तुतो भगवान् इत्थं देवराजेन केशवः प्रहस्य भावगम्भीरम् उवाचेदं द्विजोत्तमाः
204,2,devarājo bhavān indro vayaṃ martyā jagatpate kṣantavyaṃ bhavataivaitad aparādhakṛtaṃ mama,देवराजो भवान् इन्द्रो वयं मर्त्या जगत्पते क्षन्तव्यं भवतैवैतद् अपराधकृतं मम
204,3,pārijātataruś cāyaṃ nīyatām ucitāspadam gṛhīto 'yaṃ mayā śakra satyāvacanakāraṇāt,पारिजाततरुश् चायं नीयताम् उचितास्पदम् गृहीतो ऽयं मया शक्र सत्यावचनकारणात्
204,4,vajraṃ cedaṃ gṛhāṇa tvaṃ yaṣṭavyaṃ prahitaṃ tvayā tavaivaitat praharaṇaṃ śakra vairividāraṇam,वज्रं चेदं गृहाण त्वं यष्टव्यं प्रहितं त्वया तवैवैतत् प्रहरणं शक्र वैरिविदारणम्
204,5,vimohayasi mām īśa martyo 'ham iti kiṃ vadan jānīmas tvāṃ bhagavato 'nantasaukhyavido vayam,विमोहयसि माम् ईश मर्त्यो ऽहम् इति किं वदन् जानीमस् त्वां भगवतो ऽनन्तसौख्यविदो वयम्
204,6,yo 'si so 'si jagannātha pravṛttau nātha saṃsthitaḥ jagataḥ śalyaniṣkarṣaṃ karoṣy asurasūdana,यो ऽसि सो ऽसि जगन्नाथ प्रवृत्तौ नाथ संस्थितः जगतः शल्यनिष्कर्षं करोष्य् असुरसूदन
204,7,nīyatāṃ pārijāto 'yaṃ kṛṣṇa dvāravatīṃ purīm martyaloke tvayā mukte nāyaṃ saṃsthāsyate bhuvi,नीयतां पारिजातो ऽयं कृष्ण द्वारवतीं पुरीम् मर्त्यलोके त्वया मुक्ते नायं संस्थास्यते भुवि
204,8,tathety uktvā tu devendram ājagāma bhuvaṃ hariḥ prayuktaiḥ siddhagandharvaiḥ stūyamānas tv atharṣibhiḥ,तथेत्य् उक्त्वा तु देवेन्द्रम् आजगाम भुवं हरिः प्रयुक्तैः सिद्धगन्धर्वैः स्तूयमानस् त्व् अथर्षिभिः
204,9,jagāma kṛṣṇaḥ sahasā gṛhītvā pādapottamam tataḥ śaṅkham upādhmāya dvārakopari saṃsthitaḥ,जगाम कृष्णः सहसा गृहीत्वा पादपोत्तमम् ततः शङ्खम् उपाध्माय द्वारकोपरि संस्थितः
204,10,harṣam utpādayām āsa dvārakāvāsināṃ dvijāḥ avatīryātha garuḍāt satyabhāmāsahāyavān,हर्षम् उत्पादयाम् आस द्वारकावासिनां द्विजाः अवतीर्याथ गरुडात् सत्यभामासहायवान्
204,11,niṣkuṭe sthāpayām āsa pārijātaṃ mahātarum yam abhyetya janaḥ sarvo jātiṃ smarati paurvikīm,निष्कुटे स्थापयाम् आस पारिजातं महातरुम् यम् अभ्येत्य जनः सर्वो जातिं स्मरति पौर्विकीम्
204,12,vāsyate yasya puṣpāṇāṃ gandhenorvī triyojanam tatas te yādavāḥ sarve devagandhān amānuṣān,वास्यते यस्य पुष्पाणां गन्धेनोर्वी त्रियोजनम् ततस् ते यादवाः सर्वे देवगन्धान् अमानुषान्
204,13,dadṛśuḥ pādape tasmin kurvato mukhadarśanam kiṃkaraiḥ samupānītaṃ hastyaśvādi tato dhanam,ददृशुः पादपे तस्मिन् कुर्वतो मुखदर्शनम् किंकरैः समुपानीतं हस्त्यश्वादि ततो धनम्
204,14,striyaś ca kṛṣṇo jagrāha narakasya parigrahāt tataḥ kāle śubhe prāpta upayeme janārdanaḥ,स्त्रियश् च कृष्णो जग्राह नरकस्य परिग्रहात् ततः काले शुभे प्राप्त उपयेमे जनार्दनः
204,15,tāḥ kanyā narakāvāsāt sarvato yāḥ samāhṛtāḥ ekasminn eva govindaḥ kālenāsāṃ dvijottamāḥ,ताः कन्या नरकावासात् सर्वतो याः समाहृताः एकस्मिन्न् एव गोविन्दः कालेनासां द्विजोत्तमाः
204,16,jagrāha vidhivat pāṇīn pṛthagdehe svadharmataḥ ṣoḍaśa strīsahasrāṇi śatam ekaṃ tathādhikam,जग्राह विधिवत् पाणीन् पृथग्देहे स्वधर्मतः षोडश स्त्रीसहस्राणि शतम् एकं तथाधिकम्
204,17,tāvanti cakre rūpāṇi bhagavān madhusūdanaḥ ekaikaśaś ca tāḥ kanyā menire madhusūdanam,तावन्ति चक्रे रूपाणि भगवान् मधुसूदनः एकैकशश् च ताः कन्या मेनिरे मधुसूदनम्
204,18,mamaiva pāṇigrahaṇaṃ govindaḥ kṛtavān iti niśāsu jagataḥ sraṣṭā tāsāṃ geheṣu keśavaḥ uvāsa viprāḥ sarvāsāṃ viśvarūpadharo hariḥ,ममैव पाणिग्रहणं गोविन्दः कृतवान् इति निशासु जगतः स्रष्टा तासां गेहेषु केशवः उवास विप्राः सर्वासां विश्वरूपधरो हरिः
205,1,pradyumnādyā hareḥ putrā rukmiṇyāṃ kathitā dvijāḥ bhānvādikāṃś ca vai putrān satyabhāmā vyajāyata,प्रद्युम्नाद्या हरेः पुत्रा रुक्मिण्यां कथिता द्विजाः भान्वादिकांश् च वै पुत्रान् सत्यभामा व्यजायत
205,2,dīptimantaḥ prapakṣādyā rohiṇyās tanayā hareḥ babhūvur jāmbavatyāś ca sāmbādyā bāhuśālinaḥ,दीप्तिमन्तः प्रपक्षाद्या रोहिण्यास् तनया हरेः बभूवुर् जाम्बवत्याश् च साम्बाद्या बाहुशालिनः
205,3,tanayā bhadravindādyā nāgnajityāṃ mahābalāḥ saṃgrāmajitpradhānās tu śaibyāyāṃ cābhavan sutāḥ,तनया भद्रविन्दाद्या नाग्नजित्यां महाबलाः संग्रामजित्प्रधानास् तु शैब्यायां चाभवन् सुताः
205,4,vṛkādyās tu sutā mādrī gātravatpramukhān sutān avāpa lakṣmaṇā putrān kālindyāś ca śrutādayaḥ,वृकाद्यास् तु सुता माद्री गात्रवत्प्रमुखान् सुतान् अवाप लक्ष्मणा पुत्रान् कालिन्द्याश् च श्रुतादयः
205,5,anyāsāṃ caiva bhāryāṇāṃ samutpannāni cakriṇaḥ aṣṭāyutāni putrāṇāṃ sahasrāṇi śataṃ tathā,अन्यासां चैव भार्याणां समुत्पन्नानि चक्रिणः अष्टायुतानि पुत्राणां सहस्राणि शतं तथा
205,6,pradyumnaḥ pramukhas teṣāṃ rukmiṇyās tu sutas tataḥ pradyumnād aniruddho 'bhūd vajras tasmād ajāyata,प्रद्युम्नः प्रमुखस् तेषां रुक्मिण्यास् तु सुतस् ततः प्रद्युम्नाद् अनिरुद्धो ऽभूद् वज्रस् तस्माद् अजायत
205,7,aniruddho raṇe ruddho baleḥ pautrīṃ mahābalaḥ bāṇasya tanayām ūṣām upayeme dvijottamāḥ,अनिरुद्धो रणे रुद्धो बलेः पौत्रीं महाबलः बाणस्य तनयाम् ऊषाम् उपयेमे द्विजोत्तमाः
205,8,yatra yuddham abhūd ghoraṃ hariśaṃkarayor mahat chinnaṃ sahasraṃ bāhūnāṃ yatra bāṇasya cakriṇā,यत्र युद्धम् अभूद् घोरं हरिशंकरयोर् महत् छिन्नं सहस्रं बाहूनां यत्र बाणस्य चक्रिणा
205,9,kathaṃ yuddham abhūd brahmann uṣārthe harakṛṣṇayoḥ kathaṃ kṣayaṃ ca bāṇasya bāhūnāṃ kṛtavān hariḥ,कथं युद्धम् अभूद् ब्रह्मन्न् उषार्थे हरकृष्णयोः कथं क्षयं च बाणस्य बाहूनां कृतवान् हरिः
205,10,etat sarvaṃ mahābhāga vaktum arhasi no 'khilam mahat kautūhalaṃ jātaṃ śrotum etāṃ kathāṃ śubhām,एतत् सर्वं महाभाग वक्तुम् अर्हसि नो ऽखिलम् महत् कौतूहलं जातं श्रोतुम् एतां कथां शुभाम्
205,11,uṣā bāṇasutā viprāḥ pārvatīṃ śaṃbhunā saha krīḍantīm upalakṣyoccaiḥ spṛhāṃ cakre tadā svayam tataḥ sakalacittajñā gaurī tām āha bhāminīm,उषा बाणसुता विप्राः पार्वतीं शंभुना सह क्रीडन्तीम् उपलक्ष्योच्चैः स्पृहां चक्रे तदा स्वयम् ततः सकलचित्तज्ञा गौरी ताम् आह भामिनीम्
205,12,alam ity anutāpena bhartrā tvam api raṃsyase,अलम् इत्य् अनुतापेन भर्त्रा त्वम् अपि रंस्यसे
205,13,ity uktā sā tadā cakre kadeti matim ātmanaḥ ko vā bhartā mamety enāṃ punar apy āha pārvatī,इत्य् उक्ता सा तदा चक्रे कदेति मतिम् आत्मनः को वा भर्ता ममेत्य् एनां पुनर् अप्य् आह पार्वती
205,14,vaiśākhe śukladvādaśyāṃ svapne yo 'bhibhavaṃ tava kariṣyati sa te bhartā rājaputri bhaviṣyati,वैशाखे शुक्लद्वादश्यां स्वप्ने यो ऽभिभवं तव करिष्यति स ते भर्ता राजपुत्रि भविष्यति
205,15,tasyāṃ tithau pumān svapne yathā devyā udīritaḥ tathaivābhibhavaṃ cakre rāgaṃ cakre ca tatra sā tataḥ prabuddhā puruṣam apaśyantī tam utsukā,तस्यां तिथौ पुमान् स्वप्ने यथा देव्या उदीरितः तथैवाभिभवं चक्रे रागं चक्रे च तत्र सा ततः प्रबुद्धा पुरुषम् अपश्यन्ती तम् उत्सुका
205,16,kva gato 'sīti nirlajjā dvijāś coktavatī sakhīm bāṇasya mantrī kumbhāṇḍaś citralekhā tu tatsutā,क्व गतो ऽसीति निर्लज्जा द्विजाश् चोक्तवती सखीम् बाणस्य मन्त्री कुम्भाण्डश् चित्रलेखा तु तत्सुता
205,17,tasyāḥ sakhy abhavat sā ca prāha ko 'yaṃ tvayocyate yadā lajjākulā nāsya kathayām āsa sā sakhī,तस्याः सख्य् अभवत् सा च प्राह को ऽयं त्वयोच्यते यदा लज्जाकुला नास्य कथयाम् आस सा सखी
205,18,tadā viśvāsam ānīya sarvam evānvavedayat viditāyāṃ tu tām āha punar ūṣā yathoditam devyā tathaiva tatprāptau yo 'bhyupāyaḥ kuruṣva tam,तदा विश्वासम् आनीय सर्वम् एवान्ववेदयत् विदितायां तु ताम् आह पुनर् ऊषा यथोदितम् देव्या तथैव तत्प्राप्तौ यो ऽभ्युपायः कुरुष्व तम्
205,19,tataḥ paṭe surān daityān gandharvāṃś ca pradhānataḥ manuṣyāṃś cābhilikhyāsau citralekhāpy adarśayat,ततः पटे सुरान् दैत्यान् गन्धर्वांश् च प्रधानतः मनुष्यांश् चाभिलिख्यासौ चित्रलेखाप्य् अदर्शयत्
205,20,apāsya sā tu gandharvāṃs tathoragasurāsurān manuṣyeṣu dadau dṛṣṭiṃ teṣv apy andhakavṛṣṇiṣu,अपास्य सा तु गन्धर्वांस् तथोरगसुरासुरान् मनुष्येषु ददौ दृष्टिं तेष्व् अप्य् अन्धकवृष्णिषु
205,21,kṛṣṇarāmau vilokyāsīt subhrūr lajjāyatekṣaṇā pradyumnadarśane vrīḍādṛṣṭiṃ ninye tato dvijāḥ,कृष्णरामौ विलोक्यासीत् सुभ्रूर् लज्जायतेक्षणा प्रद्युम्नदर्शने व्रीडादृष्टिं निन्ये ततो द्विजाः
205,22,dṛṣṭvāniruddhaṃ ca tato lajjā kvāpi nirākṛtā so 'yaṃ so 'yaṃ mamety ukte tayā sā yogagāminī yayau dvāravatīm ūṣāṃ samāśvāsya tataḥ sakhī,दृष्ट्वानिरुद्धं च ततो लज्जा क्वापि निराकृता सो ऽयं सो ऽयं ममेत्य् उक्ते तया सा योगगामिनी ययौ द्वारवतीम् ऊषां समाश्वास्य ततः सखी
206,1,bāṇo 'pi praṇipatyāgre tataś cāha trilocanam,बाणो ऽपि प्रणिपत्याग्रे ततश् चाह त्रिलोचनम्
206,2,deva bāhusahasreṇa nirviṇṇo 'haṃ vināhavam kaccin mamaiṣāṃ bāhūnāṃ sāphalyakaraṇo raṇaḥ bhaviṣyati vinā yuddhaṃ bhārāya mama kiṃ bhujaiḥ,देव बाहुसहस्रेण निर्विण्णो ऽहं विनाहवम् कच्चिन् ममैषां बाहूनां साफल्यकरणो रणः भविष्यति विना युद्धं भाराय मम किं भुजैः
206,3,mayūradhvajabhaṅgas te yadā bāṇa bhaviṣyati piśitāśijanānandaṃ prāpsyasi tvaṃ tadā raṇam,मयूरध्वजभङ्गस् ते यदा बाण भविष्यति पिशिताशिजनानन्दं प्राप्स्यसि त्वं तदा रणम्
206,4,tataḥ praṇamya muditaḥ śaṃbhum abhyāgato gṛhāt bhagnaṃ dhvajam athālokya hṛṣṭo harṣaṃ paraṃ yayau,ततः प्रणम्य मुदितः शंभुम् अभ्यागतो गृहात् भग्नं ध्वजम् अथालोक्य हृष्टो हर्षं परं ययौ
206,5,etasminn eva kāle tu yogavidyābalena tam aniruddham athāninye citralekhā varā sakhī,एतस्मिन्न् एव काले तु योगविद्याबलेन तम् अनिरुद्धम् अथानिन्ये चित्रलेखा वरा सखी
206,6,kanyāntaḥpuramadhye taṃ ramamāṇaṃ sahoṣayā vijñāya rakṣiṇo gatvā śaśaṃsur daityabhūpateḥ,कन्यान्तःपुरमध्ये तं रममाणं सहोषया विज्ञाय रक्षिणो गत्वा शशंसुर् दैत्यभूपतेः
206,7,vyādiṣṭaṃ kiṃkarāṇāṃ tu sainyaṃ tena mahātmanā jaghāna parighaṃ lauham ādāya paravīrahā,व्यादिष्टं किंकराणां तु सैन्यं तेन महात्मना जघान परिघं लौहम् आदाय परवीरहा
206,8,hateṣu teṣu bāṇo 'pi rathasthas tadvadhodyataḥ yudhyamāno yathāśakti yadā vīreṇa nirjitaḥ,हतेषु तेषु बाणो ऽपि रथस्थस् तद्वधोद्यतः युध्यमानो यथाशक्ति यदा वीरेण निर्जितः
206,9,māyayā yuyudhe tena sa tadā mantracoditaḥ tataś ca pannagāstreṇa babandha yadunandanam,मायया युयुधे तेन स तदा मन्त्रचोदितः ततश् च पन्नगास्त्रेण बबन्ध यदुनन्दनम्
206,10,dvāravatyāṃ kva yāto 'sāv aniruddheti jalpatām yadūnām ācacakṣe taṃ baddhaṃ bāṇena nāradaḥ,द्वारवत्यां क्व यातो ऽसाव् अनिरुद्धेति जल्पताम् यदूनाम् आचचक्षे तं बद्धं बाणेन नारदः
206,11,taṃ śoṇitapure śrutvā nītaṃ vidyāvidagdhayā yoṣitā pratyayaṃ jagmur yādavā nāma vairiti,तं शोणितपुरे श्रुत्वा नीतं विद्याविदग्धया योषिता प्रत्ययं जग्मुर् यादवा नाम वैरिति
206,12,tato garuḍam āruhya smṛtamātrāgataṃ hariḥ balapradyumnasahito bāṇasya prayayau puram,ततो गरुडम् आरुह्य स्मृतमात्रागतं हरिः बलप्रद्युम्नसहितो बाणस्य प्रययौ पुरम्
206,13,purīpraveśe pramathair yuddham āsīn mahābalaiḥ yayau bāṇapurābhyāśaṃ nītvā tān saṃkṣayaṃ hariḥ,पुरीप्रवेशे प्रमथैर् युद्धम् आसीन् महाबलैः ययौ बाणपुराभ्याशं नीत्वा तान् संक्षयं हरिः
206,14,tatas tripādas triśirā jvaro māheśvaro mahān bāṇarakṣārtham atyarthaṃ yuyudhe śārṅgadhanvanā,ततस् त्रिपादस् त्रिशिरा ज्वरो माहेश्वरो महान् बाणरक्षार्थम् अत्यर्थं युयुधे शार्ङ्गधन्वना
206,15,tadbhasmasparśasaṃbhūtatāpaṃ kṛṣṇāṅgasaṃgamāt avāpa baladevo 'pi samaṃ saṃmīlitekṣaṇaḥ,तद्भस्मस्पर्शसंभूततापं कृष्णाङ्गसंगमात् अवाप बलदेवो ऽपि समं संमीलितेक्षणः
206,16,tataḥ saṃyudhyamānas tu saha devena śārṅgiṇā vaiṣṇavena jvareṇāśu kṛṣṇadehān nirākṛtaḥ,ततः संयुध्यमानस् तु सह देवेन शार्ङ्गिणा वैष्णवेन ज्वरेणाशु कृष्णदेहान् निराकृतः
206,17,nārāyaṇabhujāghātaparipīḍanavihvalam taṃ vīkṣya kṣamyatām asyety āha devaḥ pitāmahaḥ,नारायणभुजाघातपरिपीडनविह्वलम् तं वीक्ष्य क्षम्यताम् अस्येत्य् आह देवः पितामहः
206,18,tataś ca kṣāntam eveti procya taṃ vaiṣṇavaṃ jvaram ātmany eva layaṃ ninye bhagavān madhusūdanaḥ,ततश् च क्षान्तम् एवेति प्रोच्य तं वैष्णवं ज्वरम् आत्मन्य् एव लयं निन्ये भगवान् मधुसूदनः
206,19,mama tvayā samaṃ yuddhaṃ ye smariṣyanti mānavāḥ vijvarās te bhaviṣyantīty uktvā cainaṃ yayau hariḥ,मम त्वया समं युद्धं ये स्मरिष्यन्ति मानवाः विज्वरास् ते भविष्यन्तीत्य् उक्त्वा चैनं ययौ हरिः
206,20,tato 'gnīn bhagavān pañca jitvā nītvā kṣayaṃ tathā dānavānāṃ balaṃ viṣṇuś cūrṇayām āsa līlayā,ततो ऽग्नीन् भगवान् पञ्च जित्वा नीत्वा क्षयं तथा दानवानां बलं विष्णुश् चूर्णयाम् आस लीलया
206,21,tataḥ samastasainyena daiteyānāṃ baleḥ sutaḥ yuyudhe śaṃkaraś caiva kārttikeyaś ca śauriṇā,ततः समस्तसैन्येन दैतेयानां बलेः सुतः युयुधे शंकरश् चैव कार्त्तिकेयश् च शौरिणा
206,22,hariśaṃkarayor yuddham atīvāsīt sudāruṇam cukṣubhuḥ sakalā lokāḥ śastrāstrair bahudhārditāḥ,हरिशंकरयोर् युद्धम् अतीवासीत् सुदारुणम् चुक्षुभुः सकला लोकाः शस्त्रास्त्रैर् बहुधार्दिताः
206,23,pralayo 'yam aśeṣasya jagato nūnam āgataḥ menire tridaśā yatra vartamāne mahāhave,प्रलयो ऽयम् अशेषस्य जगतो नूनम् आगतः मेनिरे त्रिदशा यत्र वर्तमाने महाहवे
206,24,jṛmbhaṇāstreṇa govindo jṛmbhayām āsa śaṃkaram tataḥ praṇeśur daiteyāḥ pramathāś ca samantataḥ,जृम्भणास्त्रेण गोविन्दो जृम्भयाम् आस शंकरम् ततः प्रणेशुर् दैतेयाः प्रमथाश् च समन्ततः
206,25,jṛmbhābhibhūtaś ca haro rathopastham upāviśat na śaśāka tadā yoddhuṃ kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā,जृम्भाभिभूतश् च हरो रथोपस्थम् उपाविशत् न शशाक तदा योद्धुं कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा
206,26,garuḍakṣatabāhuś ca pradyumnāstreṇa pīḍitaḥ kṛṣṇahuṃkāranirdhūtaśaktiś cāpayayau guhaḥ,गरुडक्षतबाहुश् च प्रद्युम्नास्त्रेण पीडितः कृष्णहुंकारनिर्धूतशक्तिश् चापययौ गुहः
206,27,jṛmbhite śaṃkare naṣṭe daityasainye guhe jite nīte pramathasainye ca saṃkṣayaṃ śārṅgadhanvanā,जृम्भिते शंकरे नष्टे दैत्यसैन्ये गुहे जिते नीते प्रमथसैन्ये च संक्षयं शार्ङ्गधन्वना
206,28,nandīśasaṃgṛhītāśvam adhirūḍho mahāratham bāṇas tatrāyayau yoddhuṃ kṛṣṇakārṣṇibalaiḥ saha,नन्दीशसंगृहीताश्वम् अधिरूढो महारथम् बाणस् तत्राययौ योद्धुं कृष्णकार्ष्णिबलैः सह
206,29,balabhadro mahāvīryo bāṇasainyam anekadhā vivyādha bāṇaiḥ pradyumno dharmataś cāpalāyataḥ,बलभद्रो महावीर्यो बाणसैन्यम् अनेकधा विव्याध बाणैः प्रद्युम्नो धर्मतश् चापलायतः
206,30,ākṛṣya lāṅgalāgreṇa muśalena ca pothitam balaṃ balena dadṛśe bāṇo bāṇaiś ca cakriṇaḥ,आकृष्य लाङ्गलाग्रेण मुशलेन च पोथितम् बलं बलेन ददृशे बाणो बाणैश् च चक्रिणः
206,31,tataḥ kṛṣṇasya bāṇena yuddham āsīt samāsataḥ parasparaṃ tu saṃdīptān kāyatrāṇavibhedinaḥ,ततः कृष्णस्य बाणेन युद्धम् आसीत् समासतः परस्परं तु संदीप्तान् कायत्राणविभेदिनः
206,32,kṛṣṇaś ciccheda bāṇāṃs tān bāṇena prahitāñ śaraiḥ bibheda keśavaṃ bāṇo bāṇaṃ vivyādha cakradhṛk,कृष्णश् चिच्छेद बाणांस् तान् बाणेन प्रहिताञ् शरैः बिभेद केशवं बाणो बाणं विव्याध चक्रधृक्
206,33,mumucāte tathāstrāṇi bāṇakṛṣṇau jigīṣayā parasparakṣatiparau parighāṃś ca tato dvijāḥ,मुमुचाते तथास्त्राणि बाणकृष्णौ जिगीषया परस्परक्षतिपरौ परिघांश् च ततो द्विजाः
206,34,chidyamāneṣv aśeṣeṣu śastreṣv astre ca sīdati prācuryeṇa harir bāṇaṃ hantuṃ cakre tato manaḥ,छिद्यमानेष्व् अशेषेषु शस्त्रेष्व् अस्त्रे च सीदति प्राचुर्येण हरिर् बाणं हन्तुं चक्रे ततो मनः
206,35,tato 'rkaśatasaṃbhūtatejasā sadṛśadyuti jagrāha daityacakrārir hariś cakraṃ sudarśanam,ततो ऽर्कशतसंभूततेजसा सदृशद्युति जग्राह दैत्यचक्रारिर् हरिश् चक्रं सुदर्शनम्
206,36,muñcato bāṇanāśāya tac cakraṃ madhuvidviṣaḥ nagnā daiteyavidyābhūt koṭarī purato hareḥ,मुञ्चतो बाणनाशाय तच् चक्रं मधुविद्विषः नग्ना दैतेयविद्याभूत् कोटरी पुरतो हरेः
206,37,tām agrato harir dṛṣṭvā mīlitākṣaḥ sudarśanam mumoca bāṇam uddiśya chettuṃ bāhuvanaṃ ripoḥ,ताम् अग्रतो हरिर् दृष्ट्वा मीलिताक्षः सुदर्शनम् मुमोच बाणम् उद्दिश्य छेत्तुं बाहुवनं रिपोः
206,38,krameṇāsya tu bāhūnāṃ bāṇasyācyutacoditam chedaṃ cakre 'surasyāśu śastrāstrakṣepaṇād drutam,क्रमेणास्य तु बाहूनां बाणस्याच्युतचोदितम् छेदं चक्रे ऽसुरस्याशु शस्त्रास्त्रक्षेपणाद् द्रुतम्
206,39,chinne bāhuvane tat tu karasthaṃ madhusūdanaḥ mumukṣur bāṇanāśāya vijñātas tripuradviṣā,छिन्ने बाहुवने तत् तु करस्थं मधुसूदनः मुमुक्षुर् बाणनाशाय विज्ञातस् त्रिपुरद्विषा
206,40,sa utpatyāha govindaṃ sāmapūrvam umāpatiḥ vilokya bāṇaṃ dordaṇḍacchedāsṛksrāvavarṣiṇam,स उत्पत्याह गोविन्दं सामपूर्वम् उमापतिः विलोक्य बाणं दोर्दण्डच्छेदासृक्स्राववर्षिणम्
206,41,kṛṣṇa kṛṣṇa jagannātha jāne tvāṃ puruṣottamam pareśaṃ paramātmānam anādinidhanaṃ param,कृष्ण कृष्ण जगन्नाथ जाने त्वां पुरुषोत्तमम् परेशं परमात्मानम् अनादिनिधनं परम्
206,42,devatiryaṅmanuṣyeṣu śarīragrahaṇātmikā līleyaṃ tava ceṣṭā hi daityānāṃ vadhalakṣaṇā,देवतिर्यङ्मनुष्येषु शरीरग्रहणात्मिका लीलेयं तव चेष्टा हि दैत्यानां वधलक्षणा
206,43,tat prasīdābhayaṃ dattaṃ bāṇasyāsya mayā prabho tat tvayā nānṛtaṃ kāryaṃ yan mayā vyāhṛtaṃ vacaḥ,तत् प्रसीदाभयं दत्तं बाणस्यास्य मया प्रभो तत् त्वया नानृतं कार्यं यन् मया व्याहृतं वचः
206,44,asmatsaṃśrayavṛddho 'yaṃ nāparādhas tavāvyaya mayā dattavaro daityas tatas tvāṃ kṣamayāmy aham,अस्मत्संश्रयवृद्धो ऽयं नापराधस् तवाव्यय मया दत्तवरो दैत्यस् ततस् त्वां क्षमयाम्य् अहम्
206,45,ity uktaḥ prāha govindaḥ śūlapāṇim umāpatim prasannavadano bhūtvā gatāmarṣo 'suraṃ prati,इत्य् उक्तः प्राह गोविन्दः शूलपाणिम् उमापतिम् प्रसन्नवदनो भूत्वा गतामर्षो ऽसुरं प्रति
206,46,yuṣmaddattavaro bāṇo jīvatād eṣa śaṃkara tvadvākyagauravād etan mayā cakraṃ nivartitam,युष्मद्दत्तवरो बाणो जीवताद् एष शंकर त्वद्वाक्यगौरवाद् एतन् मया चक्रं निवर्तितम्
206,47,tvayā yad abhayaṃ dattaṃ tad dattam abhayaṃ mayā matto 'vibhinnam ātmānaṃ draṣṭum arhasi śaṃkara,त्वया यद् अभयं दत्तं तद् दत्तम् अभयं मया मत्तो ऽविभिन्नम् आत्मानं द्रष्टुम् अर्हसि शंकर
206,48,yo 'haṃ sa tvaṃ jagac cedaṃ sadevāsuramānuṣam avidyāmohitātmānaḥ puruṣā bhinnadarśinaḥ,यो ऽहं स त्वं जगच् चेदं सदेवासुरमानुषम् अविद्यामोहितात्मानः पुरुषा भिन्नदर्शिनः
206,49,ity uktvā prayayau kṛṣṇaḥ prādyumnir yatra tiṣṭhati tadbandhaphaṇino neśur garuḍānilaśoṣitāḥ,इत्य् उक्त्वा प्रययौ कृष्णः प्राद्युम्निर् यत्र तिष्ठति तद्बन्धफणिनो नेशुर् गरुडानिलशोषिताः
206,50,tato 'niruddham āropya sapatnīkaṃ garutmati ājagmur dvārakāṃ rāmakārṣṇidāmodarāḥ purīm,ततो ऽनिरुद्धम् आरोप्य सपत्नीकं गरुत्मति आजग्मुर् द्वारकां रामकार्ष्णिदामोदराः पुरीम्
207,1,cakre karma mahac chaurir bibhrad yo mānuṣīṃ tanum jigāya śakraṃ śarvaṃ ca sarvadevāṃś ca līlayā,चक्रे कर्म महच् छौरिर् बिभ्रद् यो मानुषीं तनुम् जिगाय शक्रं शर्वं च सर्वदेवांश् च लीलया
207,2,yac cānyad akarot karma divyaceṣṭāvighātakṛt kathyatāṃ tan muniśreṣṭha paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,यच् चान्यद् अकरोत् कर्म दिव्यचेष्टाविघातकृत् कथ्यतां तन् मुनिश्रेष्ठ परं कौतूहलं हि नः
207,3,gadato me muniśreṣṭhāḥ śrūyatām idam ādarāt narāvatāre kṛṣṇena dagdhā vārāṇasī yathā,गदतो मे मुनिश्रेष्ठाः श्रूयताम् इदम् आदरात् नरावतारे कृष्णेन दग्धा वाराणसी यथा
207,4,pauṇḍrako vāsudevaś ca vāsudevo 'bhavad bhuvi avatīrṇas tvam ity ukto janair ajñānamohitaiḥ,पौण्ड्रको वासुदेवश् च वासुदेवो ऽभवद् भुवि अवतीर्णस् त्वम् इत्य् उक्तो जनैर् अज्ञानमोहितैः
207,5,sa mene vāsudevo 'ham avatīrṇo mahītale naṣṭasmṛtis tataḥ sarvaṃ viṣṇucihnam acīkarat dūtaṃ ca preṣayām āsa sa kṛṣṇāya dvijottamāḥ,स मेने वासुदेवो ऽहम् अवतीर्णो महीतले नष्टस्मृतिस् ततः सर्वं विष्णुचिह्नम् अचीकरत् दूतं च प्रेषयाम् आस स कृष्णाय द्विजोत्तमाः
207,6,tyaktvā cakrādikaṃ cihnaṃ madīyaṃ nāma mātmanaḥ vāsudevātmakaṃ mūḍha muktvā sarvam aśeṣataḥ,त्यक्त्वा चक्रादिकं चिह्नं मदीयं नाम मात्मनः वासुदेवात्मकं मूढ मुक्त्वा सर्वम् अशेषतः
207,7,ātmano jīvitārthaṃ ca tathā me praṇatiṃ vraja,आत्मनो जीवितार्थं च तथा मे प्रणतिं व्रज
207,8,ity uktaḥ sa prahasyaiva dūtaṃ prāha janārdanaḥ,इत्य् उक्तः स प्रहस्यैव दूतं प्राह जनार्दनः
207,9,nijacihnam ahaṃ cakraṃ samutsrakṣye tvayīti vai vācyaś ca pauṇḍrako gatvā tvayā dūta vaco mama,निजचिह्नम् अहं चक्रं समुत्स्रक्ष्ये त्वयीति वै वाच्यश् च पौण्ड्रको गत्वा त्वया दूत वचो मम
207,10,jñātas tvadvākyasadbhāvo yat kāryaṃ tad vidhīyatām gṛhītacihna evāham āgamiṣyāmi te puram,ज्ञातस् त्वद्वाक्यसद्भावो यत् कार्यं तद् विधीयताम् गृहीतचिह्न एवाहम् आगमिष्यामि ते पुरम्
207,11,utsrakṣyāmi ca te cakraṃ nijacihnam asaṃśayam ājñāpūrvaṃ ca yad idam āgaccheti tvayoditam,उत्स्रक्ष्यामि च ते चक्रं निजचिह्नम् असंशयम् आज्ञापूर्वं च यद् इदम् आगच्छेति त्वयोदितम्
207,12,saṃpādayiṣye śvas tubhyaṃ tad apy eṣo 'vilambitam śaraṇaṃ te samabhyetya kartāsmi nṛpate tathā yathā tvatto bhayaṃ bhūyo naiva kiṃcid bhaviṣyati,संपादयिष्ये श्वस् तुभ्यं तद् अप्य् एषो ऽविलम्बितम् शरणं ते समभ्येत्य कर्तास्मि नृपते तथा यथा त्वत्तो भयं भूयो नैव किंचिद् भविष्यति
207,13,ity ukte 'pagate dūte saṃsmṛtyābhyāgataṃ hariḥ garutmantaṃ samāruhya tvaritaṃ tatpuraṃ yayau,इत्य् उक्ते ऽपगते दूते संस्मृत्याभ्यागतं हरिः गरुत्मन्तं समारुह्य त्वरितं तत्पुरं ययौ
207,14,tasyāpi keśavodyogaṃ śrutvā kāśipatis tadā sarvasainyaparīvārapārṣṇigrāham upāyayau,तस्यापि केशवोद्योगं श्रुत्वा काशिपतिस् तदा सर्वसैन्यपरीवारपार्ष्णिग्राहम् उपाययौ
207,15,tato balena mahatā kāśirājabalena ca pauṇḍrako vāsudevo 'sau keśavābhimukhaṃ yayau,ततो बलेन महता काशिराजबलेन च पौण्ड्रको वासुदेवो ऽसौ केशवाभिमुखं ययौ
207,16,taṃ dadarśa harir dūrād udārasyandane sthitam cakraśaṅkhagadāpāṇiṃ pāṇinā vidhṛtāmbujam,तं ददर्श हरिर् दूराद् उदारस्यन्दने स्थितम् चक्रशङ्खगदापाणिं पाणिना विधृताम्बुजम्
207,17,sragdharaṃ dhṛtaśārṅgaṃ ca suparṇaracanādhvajam vakṣasthalakṛtaṃ cāsya śrīvatsaṃ dadṛśe hariḥ,स्रग्धरं धृतशार्ङ्गं च सुपर्णरचनाध्वजम् वक्षस्थलकृतं चास्य श्रीवत्सं ददृशे हरिः
207,18,kirīṭakuṇḍaladharaṃ pītavāsaḥsamanvitam dṛṣṭvā taṃ bhāvagambhīraṃ jahāsa madhusūdanaḥ,किरीटकुण्डलधरं पीतवासःसमन्वितम् दृष्ट्वा तं भावगम्भीरं जहास मधुसूदनः
207,19,yuyudhe ca balenāsya hastyaśvabalinā dvijāḥ nistriṃśarṣṭigadāśūlaśaktikārmukaśālinā,युयुधे च बलेनास्य हस्त्यश्वबलिना द्विजाः निस्त्रिंशर्ष्टिगदाशूलशक्तिकार्मुकशालिना
207,20,kṣaṇena śārṅganirmuktaiḥ śarair agnividāraṇaiḥ gadācakrātipātaiś ca sūdayām āsa tadbalam,क्षणेन शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैर् अग्निविदारणैः गदाचक्रातिपातैश् च सूदयाम् आस तद्बलम्
207,21,kāśirājabalaṃ caiva kṣayaṃ nītvā janārdanaḥ uvāca pauṇḍrakaṃ mūḍham ātmacihnopalakṣaṇam,काशिराजबलं चैव क्षयं नीत्वा जनार्दनः उवाच पौण्ड्रकं मूढम् आत्मचिह्नोपलक्षणम्
207,22,pauṇḍrakoktaṃ tvayā yat tad dūtavaktreṇa māṃ prati samutsṛjeti cihnāni tat te saṃpādayāmy aham,पौण्ड्रकोक्तं त्वया यत् तद् दूतवक्त्रेण मां प्रति समुत्सृजेति चिह्नानि तत् ते संपादयाम्य् अहम्
207,23,cakram etat samutsṛṣṭaṃ gadeyaṃ te visarjitā garutmān eṣa nirdiṣṭaḥ samārohatu te dhvajam,चक्रम् एतत् समुत्सृष्टं गदेयं ते विसर्जिता गरुत्मान् एष निर्दिष्टः समारोहतु ते ध्वजम्
207,24,ity uccārya vimuktena cakreṇāsau vidāritaḥ pothito gadayā bhagno garutmāṃś ca garutmatā,इत्य् उच्चार्य विमुक्तेन चक्रेणासौ विदारितः पोथितो गदया भग्नो गरुत्मांश् च गरुत्मता
207,25,tato hāhākṛte loke kāśīnām adhipas tadā yuyudhe vāsudevena mitrasyāpacitau sthitaḥ,ततो हाहाकृते लोके काशीनाम् अधिपस् तदा युयुधे वासुदेवेन मित्रस्यापचितौ स्थितः
207,26,tataḥ śārṅgavinirmuktaiś chittvā tasya śaraiḥ śiraḥ kāśipuryāṃ sa cikṣepa kurvaṃl lokasya vismayam,ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैश् छित्त्वा तस्य शरैः शिरः काशिपुर्यां स चिक्षेप कुर्वंल् लोकस्य विस्मयम्
207,27,hatvā tu pauṇḍrakaṃ śauriḥ kāśirājaṃ ca sānugam reme dvāravatīṃ prāpto 'maraḥ svargagato yathā,हत्वा तु पौण्ड्रकं शौरिः काशिराजं च सानुगम् रेमे द्वारवतीं प्राप्तो ऽमरः स्वर्गगतो यथा
207,28,tacchiraḥ patitaṃ tatra dṛṣṭvā kāśipateḥ pure janaḥ kim etad ity āha kenety atyantavismitaḥ,तच्छिरः पतितं तत्र दृष्ट्वा काशिपतेः पुरे जनः किम् एतद् इत्य् आह केनेत्य् अत्यन्तविस्मितः
207,29,jñātvā taṃ vāsudevena hataṃ tasya sutas tataḥ purohitena sahitas toṣayām āsa śaṃkaram,ज्ञात्वा तं वासुदेवेन हतं तस्य सुतस् ततः पुरोहितेन सहितस् तोषयाम् आस शंकरम्
207,30,avimukte mahākṣetre toṣitas tena śaṃkaraḥ varaṃ vṛṇīṣveti tadā taṃ provāca nṛpātmajam,अविमुक्ते महाक्षेत्रे तोषितस् तेन शंकरः वरं वृणीष्वेति तदा तं प्रोवाच नृपात्मजम्
207,31,sa vavre bhagavan kṛtyā pitur hantur vadhāya me samuttiṣṭhatu kṛṣṇasya tvatprasādān maheśvara,स वव्रे भगवन् कृत्या पितुर् हन्तुर् वधाय मे समुत्तिष्ठतु कृष्णस्य त्वत्प्रसादान् महेश्वर
207,32,evaṃ bhaviṣyatīty ukte dakṣiṇāgner anantaram mahākṛtyā samuttasthau tasyaivāgniniveśanāt,एवं भविष्यतीत्य् उक्ते दक्षिणाग्नेर् अनन्तरम् महाकृत्या समुत्तस्थौ तस्यैवाग्निनिवेशनात्
207,33,tato jvālākarālāsyā jvalatkeśakalāpikā kṛṣṇa kṛṣṇeti kupitā kṛtvā dvāravatīṃ yayau,ततो ज्वालाकरालास्या ज्वलत्केशकलापिका कृष्ण कृष्णेति कुपिता कृत्वा द्वारवतीं ययौ
207,34,tām avekṣya janaḥ sarvo raudrāṃ vikṛtalocanām yayau śaraṇyaṃ jagatāṃ śaraṇaṃ madhusūdanam,ताम् अवेक्ष्य जनः सर्वो रौद्रां विकृतलोचनाम् ययौ शरण्यं जगतां शरणं मधुसूदनम्
207,35,kāśirājasuteneyam ārādhya vṛṣabhadhvajam utpāditā mahākṛtyā vadhāya tava cakriṇaḥ jahi kṛtyām imām ugrāṃ vahnijvālājaṭākulām,काशिराजसुतेनेयम् आराध्य वृषभध्वजम् उत्पादिता महाकृत्या वधाय तव चक्रिणः जहि कृत्याम् इमाम् उग्रां वह्निज्वालाजटाकुलाम्
207,36,cakram utsṛṣṭam akṣeṣu krīḍāsaktena līlayā tad agnimālājaṭilaṃ jvālodgārātibhīṣaṇam,चक्रम् उत्सृष्टम् अक्षेषु क्रीडासक्तेन लीलया तद् अग्निमालाजटिलं ज्वालोद्गारातिभीषणम्
207,37,kṛtyām anujagāmāśu viṣṇucakraṃ sudarśanam tataḥ sā cakravidhvastā kṛtyā māheśvarī tadā,कृत्याम् अनुजगामाशु विष्णुचक्रं सुदर्शनम् ततः सा चक्रविध्वस्ता कृत्या माहेश्वरी तदा
207,38,jagāma veginī vegāt tad apy anujagāma tām kṛtyā vārāṇasīm eva praviveśa tvarānvitā,जगाम वेगिनी वेगात् तद् अप्य् अनुजगाम ताम् कृत्या वाराणसीम् एव प्रविवेश त्वरान्विता
207,39,viṣṇucakrapratihataprabhāvā munisattamāḥ tataḥ kāśibalaṃ bhūri pramathānāṃ tathā balam,विष्णुचक्रप्रतिहतप्रभावा मुनिसत्तमाः ततः काशिबलं भूरि प्रमथानां तथा बलम्
207,40,samastaśastrāstrayutaṃ cakrasyābhimukhaṃ yayau śastrāstramokṣabahulaṃ dagdhvā tad balam ojasā,समस्तशस्त्रास्त्रयुतं चक्रस्याभिमुखं ययौ शस्त्रास्त्रमोक्षबहुलं दग्ध्वा तद् बलम् ओजसा
207,41,kṛtvākṣemām aśeṣāṃ tāṃ purīṃ vārāṇasīṃ yayau prabhūtabhṛtyapaurāṃ tāṃ sāśvamātaṅgamānavām,कृत्वाक्षेमाम् अशेषां तां पुरीं वाराणसीं ययौ प्रभूतभृत्यपौरां तां साश्वमातङ्गमानवाम्
207,42,aśeṣadurgakoṣṭhāṃ tāṃ durnirīkṣyāṃ surair api jvālāparivṛtāśeṣagṛhaprākāratoraṇām,अशेषदुर्गकोष्ठां तां दुर्निरीक्ष्यां सुरैर् अपि ज्वालापरिवृताशेषगृहप्राकारतोरणाम्
207,43,dadāha tāṃ purīṃ cakraṃ sakalām eva satvaram akṣīṇāmarṣam atyalpasādhyasādhananispṛham tac cakraṃ prasphuraddīpti viṣṇor abhyāyayau karam,ददाह तां पुरीं चक्रं सकलाम् एव सत्वरम् अक्षीणामर्षम् अत्यल्पसाध्यसाधननिस्पृहम् तच् चक्रं प्रस्फुरद्दीप्ति विष्णोर् अभ्याययौ करम्
208,1,śrotum icchāmahe bhūyo balabhadrasya dhīmataḥ mune parākramaṃ śauryaṃ tan no vyākhyātum arhasi,श्रोतुम् इच्छामहे भूयो बलभद्रस्य धीमतः मुने पराक्रमं शौर्यं तन् नो व्याख्यातुम् अर्हसि
208,2,yamunākarṣaṇādīni śrutāny asmābhir atra vai tat kathyatāṃ mahābhāga yad anyat kṛtavān balaḥ,यमुनाकर्षणादीनि श्रुतान्य् अस्माभिर् अत्र वै तत् कथ्यतां महाभाग यद् अन्यत् कृतवान् बलः
208,3,śṛṇudhvaṃ munayaḥ karma yad rāmeṇābhavat kṛtam anantenāprameyena śeṣeṇa dharaṇībhṛtā,शृणुध्वं मुनयः कर्म यद् रामेणाभवत् कृतम् अनन्तेनाप्रमेयेन शेषेण धरणीभृता
208,4,duryodhanasya tanayāṃ svayaṃvarakṛtekṣaṇām balād ādattavān vīraḥ sāmbo jāmbavatīsutaḥ,दुर्योधनस्य तनयां स्वयंवरकृतेक्षणाम् बलाद् आदत्तवान् वीरः साम्बो जाम्बवतीसुतः
208,5,tataḥ kruddhā mahāvīryāḥ karṇaduryodhanādayaḥ bhīṣmadroṇādayaś caiva babandhur yudhi nirjitam,ततः क्रुद्धा महावीर्याः कर्णदुर्योधनादयः भीष्मद्रोणादयश् चैव बबन्धुर् युधि निर्जितम्
208,6,tac chrutvā yādavāḥ sarve krodhaṃ duryodhanādiṣu munayaḥ praticakruś ca tān vihantuṃ mahodyamam,तच् छ्रुत्वा यादवाः सर्वे क्रोधं दुर्योधनादिषु मुनयः प्रतिचक्रुश् च तान् विहन्तुं महोद्यमम्
208,7,tān nivārya balaḥ prāha madalolākulākṣaram mokṣyanti te madvacanād yāsyāmy eko hi kauravān,तान् निवार्य बलः प्राह मदलोलाकुलाक्षरम् मोक्ष्यन्ति ते मद्वचनाद् यास्याम्य् एको हि कौरवान्
208,8,baladevas tato gatvā nagaraṃ nāgasāhvayam bāhyopavanamadhye 'bhūn na viveśa ca tat puram,बलदेवस् ततो गत्वा नगरं नागसाह्वयम् बाह्योपवनमध्ये ऽभून् न विवेश च तत् पुरम्
208,9,balam āgatam ājñāya tadā duryodhanādayaḥ gām argham udakaṃ caiva rāmāya pratyavedayan gṛhītvā vidhivat sarvaṃ tatas tān āha kauravān,बलम् आगतम् आज्ञाय तदा दुर्योधनादयः गाम् अर्घम् उदकं चैव रामाय प्रत्यवेदयन् गृहीत्वा विधिवत् सर्वं ततस् तान् आह कौरवान्
208,10,ājñāpayaty ugrasenaḥ sāmbam āśu vimuñcata,आज्ञापयत्य् उग्रसेनः साम्बम् आशु विमुञ्चत
208,11,tatas tadvacanaṃ śrutvā bhīṣmadroṇādayo dvijāḥ karṇaduryodhanādyāś ca cukrudhur dvijasattamāḥ,ततस् तद्वचनं श्रुत्वा भीष्मद्रोणादयो द्विजाः कर्णदुर्योधनाद्याश् च चुक्रुधुर् द्विजसत्तमाः
208,12,ūcuś ca kupitāḥ sarve bāhlikādyāś ca bhūmipāḥ arājārhaṃ yador vaṃśam avekṣya muśalāyudham,ऊचुश् च कुपिताः सर्वे बाह्लिकाद्याश् च भूमिपाः अराजार्हं यदोर् वंशम् अवेक्ष्य मुशलायुधम्
208,13,bho bhoḥ kim etad bhavatā balabhadreritaṃ vacaḥ ājñāṃ kurukulotthānāṃ yādavaḥ kaḥ pradāsyati,भो भोः किम् एतद् भवता बलभद्रेरितं वचः आज्ञां कुरुकुलोत्थानां यादवः कः प्रदास्यति
208,14,ugraseno 'pi yady ājñāṃ kauravāṇāṃ pradāsyati tad alaṃ pāṇḍuraiś chattrair nṛpayogyair alaṃkṛtaiḥ,उग्रसेनो ऽपि यद्य् आज्ञां कौरवाणां प्रदास्यति तद् अलं पाण्डुरैश् छत्त्रैर् नृपयोग्यैर् अलंकृतैः
208,15,tad gaccha balabhadra tvaṃ sāmbam anyāyaceṣṭitam vimokṣyāmo na bhavato nograsenasya śāsanāt,तद् गच्छ बलभद्र त्वं साम्बम् अन्यायचेष्टितम् विमोक्ष्यामो न भवतो नोग्रसेनस्य शासनात्
208,16,praṇatir yā kṛtāsmākaṃ mānyānāṃ kukurāndhakaiḥ na nāma sā kṛtā keyam ājñā svāmini bhṛtyataḥ,प्रणतिर् या कृतास्माकं मान्यानां कुकुरान्धकैः न नाम सा कृता केयम् आज्ञा स्वामिनि भृत्यतः
208,17,garvam āropitā yūyaṃ samānāsanabhojanaiḥ ko doṣo bhavatāṃ nītir yat prīṇāty anapekṣitā,गर्वम् आरोपिता यूयं समानासनभोजनैः को दोषो भवतां नीतिर् यत् प्रीणात्य् अनपेक्षिता
208,18,asmābhir arcyo bhavatā yo 'yaṃ bala niveditaḥ premṇaiva na tad asmākaṃ kulād yuṣmatkulocitam,अस्माभिर् अर्च्यो भवता यो ऽयं बल निवेदितः प्रेम्णैव न तद् अस्माकं कुलाद् युष्मत्कुलोचितम्
208,19,ity uktvā kuravaḥ sarve nāmuñcanta hareḥ sutam kṛtaikaniścayāḥ sarve viviśur gajasāhvayam,इत्य् उक्त्वा कुरवः सर्वे नामुञ्चन्त हरेः सुतम् कृतैकनिश्चयाः सर्वे विविशुर् गजसाह्वयम्
208,20,mattaḥ kopena cāghūrṇaṃ tato 'dhikṣepajanmanā utthāya pārṣṇyā vasudhāṃ jaghāna sa halāyudhaḥ,मत्तः कोपेन चाघूर्णं ततो ऽधिक्षेपजन्मना उत्थाय पार्ष्ण्या वसुधां जघान स हलायुधः
208,21,tato vidāritā pṛthvī pārṣṇighātān mahātmanaḥ āsphoṭayām āsa tadā diśaḥ śabdena pūrayan uvāca cātitāmrākṣo bhrukuṭīkuṭilānanaḥ,ततो विदारिता पृथ्वी पार्ष्णिघातान् महात्मनः आस्फोटयाम् आस तदा दिशः शब्देन पूरयन् उवाच चातिताम्राक्षो भ्रुकुटीकुटिलाननः
208,22,aho mahāvalepo 'yam asārāṇāṃ durātmanām kauravāṇām ādhipatyam asmākaṃ kila kālajam,अहो महावलेपो ऽयम् असाराणां दुरात्मनाम् कौरवाणाम् आधिपत्यम् अस्माकं किल कालजम्
208,23,ugrasenasya ye nājñāṃ manyante cāpy alaṅghanām ājñāṃ pratīcched dharmeṇa saha devaiḥ śacīpatiḥ,उग्रसेनस्य ये नाज्ञां मन्यन्ते चाप्य् अलङ्घनाम् आज्ञां प्रतीच्छेद् धर्मेण सह देवैः शचीपतिः
208,24,sadādhyāste sudharmāṃ tām ugrasenaḥ śacīpateḥ dhiṅ manuṣyaśatocchiṣṭe tuṣṭir eṣāṃ nṛpāsane,सदाध्यास्ते सुधर्मां ताम् उग्रसेनः शचीपतेः धिङ् मनुष्यशतोच्छिष्टे तुष्टिर् एषां नृपासने
208,25,pārijātataroḥ puṣpamañjarīr vanitājanaḥ bibharti yasya bhṛtyānāṃ so 'py eṣāṃ na mahīpatiḥ,पारिजाततरोः पुष्पमञ्जरीर् वनिताजनः बिभर्ति यस्य भृत्यानां सो ऽप्य् एषां न महीपतिः
208,26,samastabhūbhujāṃ nātha ugrasenaḥ sa tiṣṭhatu adya niṣkauravām urvīṃ kṛtvā yāsyāmi tāṃ purīm,समस्तभूभुजां नाथ उग्रसेनः स तिष्ठतु अद्य निष्कौरवाम् उर्वीं कृत्वा यास्यामि तां पुरीम्
208,27,karṇaṃ duryodhanaṃ droṇam adya bhīṣmaṃ sabāhlikam duḥśāsanādīn bhūriṃ ca bhūriśravasam eva ca,कर्णं दुर्योधनं द्रोणम् अद्य भीष्मं सबाह्लिकम् दुःशासनादीन् भूरिं च भूरिश्रवसम् एव च
208,28,somadattaṃ śalaṃ bhīmam arjunaṃ sayudhiṣṭhiram yamajau kauravāṃś cānyān hanyāṃ sāśvarathadvipān,सोमदत्तं शलं भीमम् अर्जुनं सयुधिष्ठिरम् यमजौ कौरवांश् चान्यान् हन्यां साश्वरथद्विपान्
208,29,vīram ādāya taṃ sāmbaṃ sapatnīkaṃ tataḥ purīm dvārakām ugrasenādīn gatvā drakṣyāmi bāndhavān,वीरम् आदाय तं साम्बं सपत्नीकं ततः पुरीम् द्वारकाम् उग्रसेनादीन् गत्वा द्रक्ष्यामि बान्धवान्
208,30,athavā kauravādīnāṃ samastaiḥ kurubhiḥ saha bhārāvataraṇe śīghraṃ devarājena coditaḥ,अथवा कौरवादीनां समस्तैः कुरुभिः सह भारावतरणे शीघ्रं देवराजेन चोदितः
208,31,bhāgīrathyāṃ kṣipāmy āśu nagaraṃ nāgasāhvayam,भागीरथ्यां क्षिपाम्य् आशु नगरं नागसाह्वयम्
208,32,ity uktvā krodharaktākṣas tālāṅko 'dhomukhaṃ halam prākāravapre vinyasya cakarṣa muśalāyudhaḥ,इत्य् उक्त्वा क्रोधरक्ताक्षस् तालाङ्को ऽधोमुखं हलम् प्राकारवप्रे विन्यस्य चकर्ष मुशलायुधः
208,33,āghūrṇitaṃ tat sahasā tato vai hastināpuram dṛṣṭvā saṃkṣubdhahṛdayāś cukruśuḥ sarvakauravāḥ,आघूर्णितं तत् सहसा ततो वै हस्तिनापुरम् दृष्ट्वा संक्षुब्धहृदयाश् चुक्रुशुः सर्वकौरवाः
208,34,rāma rāma mahābāho kṣamyatāṃ kṣamyatāṃ tvayā upasaṃhriyatāṃ kopaḥ prasīda muśalāyudha,राम राम महाबाहो क्षम्यतां क्षम्यतां त्वया उपसंह्रियतां कोपः प्रसीद मुशलायुध
208,35,eṣa sāmbaḥ sapatnīkas tava niryātito bala avijñātaprabhāvāṇāṃ kṣamyatām aparādhinām,एष साम्बः सपत्नीकस् तव निर्यातितो बल अविज्ञातप्रभावाणां क्षम्यताम् अपराधिनाम्
208,36,tato niryātayām āsuḥ sāmbaṃ patnyā samanvitam niṣkramya svapurīṃ tūrṇaṃ kauravā munisattamāḥ,ततो निर्यातयाम् आसुः साम्बं पत्न्या समन्वितम् निष्क्रम्य स्वपुरीं तूर्णं कौरवा मुनिसत्तमाः
208,37,bhīṣmadroṇakṛpādīnāṃ praṇamya vadatāṃ priyam kṣāntam eva mayety āha balo balavatāṃ varaḥ,भीष्मद्रोणकृपादीनां प्रणम्य वदतां प्रियम् क्षान्तम् एव मयेत्य् आह बलो बलवतां वरः
208,38,adyāpy āghūrṇitākāraṃ lakṣyate tat puraṃ dvijāḥ eṣa prabhāvo rāmasya balaśauryavato dvijāḥ,अद्याप्य् आघूर्णिताकारं लक्ष्यते तत् पुरं द्विजाः एष प्रभावो रामस्य बलशौर्यवतो द्विजाः
208,39,tatas tu kauravāḥ sāmbaṃ saṃpūjya halinā saha preṣayām āsur udvāhadhanabhāryāsamanvitam,ततस् तु कौरवाः साम्बं संपूज्य हलिना सह प्रेषयाम् आसुर् उद्वाहधनभार्यासमन्वितम्
209,1,śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve balasya balaśālinaḥ kṛtaṃ yad anyad evābhūt tad api śrūyatāṃ dvijāḥ,शृणुध्वं मुनयः सर्वे बलस्य बलशालिनः कृतं यद् अन्यद् एवाभूत् तद् अपि श्रूयतां द्विजाः
209,2,narakasyāsurendrasya devapakṣavirodhinaḥ sakhābhavan mahāvīryo dvivido nāma vānaraḥ,नरकस्यासुरेन्द्रस्य देवपक्षविरोधिनः सखाभवन् महावीर्यो द्विविदो नाम वानरः
209,3,vairānubandhaṃ balavān sa cakāra surān prati,वैरानुबन्धं बलवान् स चकार सुरान् प्रति
209,4,narakaṃ hatavān kṛṣṇo baladarpasamanvitam kariṣye sarvadevānāṃ tasmād eṣa pratikriyām,नरकं हतवान् कृष्णो बलदर्पसमन्वितम् करिष्ये सर्वदेवानां तस्माद् एष प्रतिक्रियाम्
209,5,yajñavidhvaṃsanaṃ kurvan martyalokakṣayaṃ tathā tato vidhvaṃsayām āsa yajñān ajñānamohitaḥ,यज्ञविध्वंसनं कुर्वन् मर्त्यलोकक्षयं तथा ततो विध्वंसयाम् आस यज्ञान् अज्ञानमोहितः
209,6,bibheda sādhumaryādāṃ kṣayaṃ cakre ca dehinām dadāha capalo deśaṃ puragrāmāntarāṇi ca,बिभेद साधुमर्यादां क्षयं चक्रे च देहिनाम् ददाह चपलो देशं पुरग्रामान्तराणि च
209,7,kvacic ca parvatakṣepād grāmādīn samacūrṇayat śailān utpāṭya toyeṣu mumocāmbunidhau tathā,क्वचिच् च पर्वतक्षेपाद् ग्रामादीन् समचूर्णयत् शैलान् उत्पाट्य तोयेषु मुमोचाम्बुनिधौ तथा
209,8,punaś cārṇavamadhyasthaḥ kṣobhayām āsa sāgaram tenātikṣobhitaś cābdhir udvelo jāyate dvijāḥ,पुनश् चार्णवमध्यस्थः क्षोभयाम् आस सागरम् तेनातिक्षोभितश् चाब्धिर् उद्वेलो जायते द्विजाः
209,9,plāvayaṃs tīrajān grāmān purādīn ativegavān kāmarūpaṃ mahārūpaṃ kṛtvā sasyāny anekaśaḥ,प्लावयंस् तीरजान् ग्रामान् पुरादीन् अतिवेगवान् कामरूपं महारूपं कृत्वा सस्यान्य् अनेकशः
209,10,luṭhan bhramaṇasaṃmardaiḥ saṃcūrṇayati vānaraḥ tena viprakṛtaṃ sarvaṃ jagad etad durātmanā,लुठन् भ्रमणसंमर्दैः संचूर्णयति वानरः तेन विप्रकृतं सर्वं जगद् एतद् दुरात्मना
209,11,niḥsvādhyāyavaṣaṭkāraṃ dvijāś cāsīt suduḥkhitam kadācid raivatodyāne papau pānaṃ halāyudhaḥ,निःस्वाध्यायवषट्कारं द्विजाश् चासीत् सुदुःखितम् कदाचिद् रैवतोद्याने पपौ पानं हलायुधः
209,12,revatī ca mahābhāgā tathaivānyā varastriyaḥ udgīyamāno vilasallalanāmaulimadhyagaḥ,रेवती च महाभागा तथैवान्या वरस्त्रियः उद्गीयमानो विलसल्ललनामौलिमध्यगः
209,13,reme yaduvaraśreṣṭhaḥ kubera iva mandare tataḥ sa vānaro 'bhyetya gṛhītvā sīriṇo halam,रेमे यदुवरश्रेष्ठः कुबेर इव मन्दरे ततः स वानरो ऽभ्येत्य गृहीत्वा सीरिणो हलम्
209,14,muśalaṃ ca cakārāsya saṃmukhaḥ sa viḍambanām tathaiva yoṣitāṃ tāsāṃ jahāsābhimukhaṃ kapiḥ,मुशलं च चकारास्य संमुखः स विडम्बनाम् तथैव योषितां तासां जहासाभिमुखं कपिः
209,15,pānapūrṇāṃś ca karakāṃś cikṣepāhatya vai tadā tataḥ kopaparītātmā bhartsayām āsa taṃ balam,पानपूर्णांश् च करकांश् चिक्षेपाहत्य वै तदा ततः कोपपरीतात्मा भर्त्सयाम् आस तं बलम्
209,16,tathāpi tam avajñāya cakre kilakilādhvanim tataḥ samutthāya balo jagṛhe muśalaṃ ruṣā,तथापि तम् अवज्ञाय चक्रे किलकिलाध्वनिम् ततः समुत्थाय बलो जगृहे मुशलं रुषा
209,17,so 'pi śailaśilāṃ bhīmāṃ jagrāha plavagottamaḥ cikṣepa ca sa tāṃ kṣiptāṃ muśalena sahasradhā,सो ऽपि शैलशिलां भीमां जग्राह प्लवगोत्तमः चिक्षेप च स तां क्षिप्तां मुशलेन सहस्रधा
209,18,bibheda yādavaśreṣṭhaḥ sā papāta mahītale apatan muśalaṃ cāsau samullaṅghya plavaṃgamaḥ,बिभेद यादवश्रेष्ठः सा पपात महीतले अपतन् मुशलं चासौ समुल्लङ्घ्य प्लवंगमः
209,19,vegenāyamya roṣeṇa balenorasy atāḍayat tato balena kopena muṣṭinā mūrdhni tāḍitaḥ,वेगेनायम्य रोषेण बलेनोरस्य् अताडयत् ततो बलेन कोपेन मुष्टिना मूर्ध्नि ताडितः
209,20,papāta rudhirodgārī dvividaḥ kṣīṇajīvitaḥ patatā taccharīreṇa gireḥ śṛṅgam aśīryata,पपात रुधिरोद्गारी द्विविदः क्षीणजीवितः पतता तच्छरीरेण गिरेः शृङ्गम् अशीर्यत
209,21,munayaḥ śatadhā vajrivajreṇeva hi tāḍitam puṣpavṛṣṭiṃ tato devā rāmasyopari cikṣipuḥ,मुनयः शतधा वज्रिवज्रेणेव हि ताडितम् पुष्पवृष्टिं ततो देवा रामस्योपरि चिक्षिपुः
209,22,praśaśaṃsus tadābhyetya sādhv etat te mahat kṛtam anena duṣṭakapinā daityapakṣopakāriṇā jagan nirākṛtaṃ vīra diṣṭyā sa kṣayam āgataḥ,प्रशशंसुस् तदाभ्येत्य साध्व् एतत् ते महत् कृतम् अनेन दुष्टकपिना दैत्यपक्षोपकारिणा जगन् निराकृतं वीर दिष्ट्या स क्षयम् आगतः
209,23,evaṃvidhāny anekāni baladevasya dhīmataḥ karmāṇy aparimeyāni śeṣasya dharaṇībhṛtaḥ,एवंविधान्य् अनेकानि बलदेवस्य धीमतः कर्माण्य् अपरिमेयानि शेषस्य धरणीभृतः
210,1,evaṃ daityavadhaṃ kṛṣṇo baladevasahāyavān cakre duṣṭakṣitīśānāṃ tathaiva jagataḥ kṛte,एवं दैत्यवधं कृष्णो बलदेवसहायवान् चक्रे दुष्टक्षितीशानां तथैव जगतः कृते
210,2,kṣiteś ca bhāraṃ bhagavān phālgunena samaṃ vibhuḥ avatārayām āsa hariḥ samastākṣauhiṇīvadhāt,क्षितेश् च भारं भगवान् फाल्गुनेन समं विभुः अवतारयाम् आस हरिः समस्ताक्षौहिणीवधात्
210,3,kṛtvā bhārāvataraṇaṃ bhuvo hatvākhilān nṛpān śāpavyājena viprāṇām upasaṃhṛtavān kulam,कृत्वा भारावतरणं भुवो हत्वाखिलान् नृपान् शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम्
210,4,utsṛjya dvārakāṃ kṛṣṇas tyaktvā mānuṣyam ātmabhūḥ svāṃśo viṣṇumayaṃ sthānaṃ praviveśa punar nijam,उत्सृज्य द्वारकां कृष्णस् त्यक्त्वा मानुष्यम् आत्मभूः स्वांशो विष्णुमयं स्थानं प्रविवेश पुनर् निजम्
210,5,sa vipraśāpavyājena saṃjahre svakulaṃ katham kathaṃ ca mānuṣaṃ deham utsasarja janārdanaḥ,स विप्रशापव्याजेन संजह्रे स्वकुलं कथम् कथं च मानुषं देहम् उत्ससर्ज जनार्दनः
210,6,viśvāmitras tathā kaṇvo nāradaś ca mahāmuniḥ piṇḍārake mahātīrthe dṛṣṭā yadukumārakaiḥ,विश्वामित्रस् तथा कण्वो नारदश् च महामुनिः पिण्डारके महातीर्थे दृष्टा यदुकुमारकैः
210,7,tatas te yauvanonmattā bhāvikāryapracoditāḥ sāmbaṃ jāmbavatīputraṃ bhūṣayitvā striyaṃ yathā prasṛtās tān munīn ūcuḥ praṇipātapuraḥsaram,ततस् ते यौवनोन्मत्ता भाविकार्यप्रचोदिताः साम्बं जाम्बवतीपुत्रं भूषयित्वा स्त्रियं यथा प्रसृतास् तान् मुनीन् ऊचुः प्रणिपातपुरःसरम्
210,8,iyaṃ strī putrakāmā tu prabho kiṃ janayiṣyati,इयं स्त्री पुत्रकामा तु प्रभो किं जनयिष्यति
210,9,divyajñānopapannās te vipralabdhā kumārakaiḥ śāpaṃ dadus tadā viprās teṣāṃ nāśāya suvratāḥ,दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते विप्रलब्धा कुमारकैः शापं ददुस् तदा विप्रास् तेषां नाशाय सुव्रताः
210,10,munayaḥ kupitāḥ procur muśalaṃ janayiṣyati yenākhilakulotsādo yādavānāṃ bhaviṣyati,मुनयः कुपिताः प्रोचुर् मुशलं जनयिष्यति येनाखिलकुलोत्सादो यादवानां भविष्यति
210,11,ity uktās taiḥ kumārās ta ācacakṣur yathātatham ugrasenāya muśalaṃ jajñe sāmbasya codarāt,इत्य् उक्तास् तैः कुमारास् त आचचक्षुर् यथातथम् उग्रसेनाय मुशलं जज्ञे साम्बस्य चोदरात्
210,12,tad ugraseno muśalam ayaścūrṇam akārayat jajñe tac cairakā cūrṇaṃ prakṣiptaṃ vai mahodadhau,तद् उग्रसेनो मुशलम् अयश्चूर्णम् अकारयत् जज्ञे तच् चैरका चूर्णं प्रक्षिप्तं वै महोदधौ
210,13,musalasyātha lauhasya cūrṇitasyāndhakair dvijāḥ khaṇḍaṃ cūrṇayituṃ śekur naiva te tomarākṛti,मुसलस्याथ लौहस्य चूर्णितस्यान्धकैर् द्विजाः खण्डं चूर्णयितुं शेकुर् नैव ते तोमराकृति
210,14,tad apy ambunidhau kṣiptaṃ matsyo jagrāha jālibhiḥ ghātitasyodarāt tasya lubdho jagrāha taj jarā,तद् अप्य् अम्बुनिधौ क्षिप्तं मत्स्यो जग्राह जालिभिः घातितस्योदरात् तस्य लुब्धो जग्राह तज् जरा
210,15,vijñātaparamārtho 'pi bhagavān madhusūdanaḥ naicchat tad anyathā kartuṃ vidhinā yat samāhṛtam,विज्ञातपरमार्थो ऽपि भगवान् मधुसूदनः नैच्छत् तद् अन्यथा कर्तुं विधिना यत् समाहृतम्
210,16,devaiś ca prahito dūtaḥ praṇipatyāha keśavam rahasy evam ahaṃ dūtaḥ prahito bhagavan suraiḥ,देवैश् च प्रहितो दूतः प्रणिपत्याह केशवम् रहस्य् एवम् अहं दूतः प्रहितो भगवन् सुरैः
210,17,vasvaśvimarudādityarudrasādhyādibhiḥ saha vijñāpayati vaḥ śakras tad idaṃ śrūyatāṃ prabho,वस्वश्विमरुदादित्यरुद्रसाध्यादिभिः सह विज्ञापयति वः शक्रस् तद् इदं श्रूयतां प्रभो
210,18,bhārāvataraṇārthāya varṣāṇām adhikaṃ śatam bhagavān avatīrṇo 'tra tridaśaiḥ saṃprasāditaḥ,भारावतरणार्थाय वर्षाणाम् अधिकं शतम् भगवान् अवतीर्णो ऽत्र त्रिदशैः संप्रसादितः
210,19,durvṛttā nihatā daityā bhuvo bhāro 'vatāritaḥ tvayā sanāthās tridaśā vrajantu tridiveśatām,दुर्वृत्ता निहता दैत्या भुवो भारो ऽवतारितः त्वया सनाथास् त्रिदशा व्रजन्तु त्रिदिवेशताम्
210,20,tad atītaṃ jagannātha varṣāṇām adhikaṃ śatam idānīṃ gamyatāṃ svargo bhavatā yadi rocate,तद् अतीतं जगन्नाथ वर्षाणाम् अधिकं शतम् इदानीं गम्यतां स्वर्गो भवता यदि रोचते
210,21,devair vijñāpito devo 'py athātraiva ratis tava tat sthīyatāṃ yathākālam ākhyeyam anujīvibhiḥ,देवैर् विज्ञापितो देवो ऽप्य् अथात्रैव रतिस् तव तत् स्थीयतां यथाकालम् आख्येयम् अनुजीविभिः
210,22,yat tvam ātthākhilaṃ dūta vedmi caitad ahaṃ punaḥ prārabdha eva hi mayā yādavānām api kṣayaḥ,यत् त्वम् आत्थाखिलं दूत वेद्मि चैतद् अहं पुनः प्रारब्ध एव हि मया यादवानाम् अपि क्षयः
210,23,bhuvo nāmātibhāro 'yaṃ yādavair anibarhitaiḥ avatāraṃ karomy asya saptarātreṇa satvaraḥ,भुवो नामातिभारो ऽयं यादवैर् अनिबर्हितैः अवतारं करोम्य् अस्य सप्तरात्रेण सत्वरः
210,24,yathāgṛhītaṃ cāmbhodhau hṛtvāhaṃ dvārakāṃ punaḥ yādavān upasaṃhṛtya yāsyāmi tridaśālayam,यथागृहीतं चाम्भोधौ हृत्वाहं द्वारकां पुनः यादवान् उपसंहृत्य यास्यामि त्रिदशालयम्
210,25,manuṣyadeham utsṛjya saṃkarṣaṇasahāyavān prāpta evāsmi mantavyo devendreṇa tathā suraiḥ,मनुष्यदेहम् उत्सृज्य संकर्षणसहायवान् प्राप्त एवास्मि मन्तव्यो देवेन्द्रेण तथा सुरैः
210,26,jarāsaṃdhādayo ye 'nye nihatā bhārahetavaḥ kṣites tebhyaḥ sa bhāro hi yadūnāṃ samadhīyata,जरासंधादयो ये ऽन्ये निहता भारहेतवः क्षितेस् तेभ्यः स भारो हि यदूनां समधीयत
210,27,tad etat sumahābhāram avatārya kṣiter aham yāsyāmy amaralokasya pālanāya bravīhi tān,तद् एतत् सुमहाभारम् अवतार्य क्षितेर् अहम् यास्याम्य् अमरलोकस्य पालनाय ब्रवीहि तान्
210,28,ity ukto vāsudevena devadūtaḥ praṇamya tam dvijāḥ sa divyayā gatyā devarājāntikaṃ yayau,इत्य् उक्तो वासुदेवेन देवदूतः प्रणम्य तम् द्विजाः स दिव्यया गत्या देवराजान्तिकं ययौ
210,29,bhagavān apy athotpātān divyān bhaumāntarikṣagān dadarśa dvārakāpuryāṃ vināśāya divāniśam,भगवान् अप्य् अथोत्पातान् दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान् ददर्श द्वारकापुर्यां विनाशाय दिवानिशम्
210,30,tān dṛṣṭvā yādavān āha paśyadhvam atidāruṇān mahotpātāñ śamāyaiṣāṃ prabhāsaṃ yāma mā ciram,तान् दृष्ट्वा यादवान् आह पश्यध्वम् अतिदारुणान् महोत्पाताञ् शमायैषां प्रभासं याम मा चिरम्
210,31,mahābhāgavataḥ prāha praṇipatyoddhavo harim,महाभागवतः प्राह प्रणिपत्योद्धवो हरिम्
210,32,bhagavan yan mayā kāryaṃ tad ājñāpaya sāṃpratam manye kulam idaṃ sarvaṃ bhagavān saṃhariṣyati nāśāyāsya nimittāni kulasyācyuta lakṣaye,भगवन् यन् मया कार्यं तद् आज्ञापय सांप्रतम् मन्ये कुलम् इदं सर्वं भगवान् संहरिष्यति नाशायास्य निमित्तानि कुलस्याच्युत लक्षये
210,33,gaccha tvaṃ divyayā gatyā matprasādasamutthayā badarīm āśramaṃ puṇyaṃ gandhamādanaparvate,गच्छ त्वं दिव्यया गत्या मत्प्रसादसमुत्थया बदरीम् आश्रमं पुण्यं गन्धमादनपर्वते
210,34,naranārāyaṇasthāne pavitritamahītale manmanā matprasādena tatra siddhim avāpsyasi,नरनारायणस्थाने पवित्रितमहीतले मन्मना मत्प्रसादेन तत्र सिद्धिम् अवाप्स्यसि
210,35,ahaṃ svargaṃ gamiṣyāmi upasaṃhṛtya vai kulam dvārakāṃ ca mayā tyaktāṃ samudraḥ plāvayiṣyati,अहं स्वर्गं गमिष्यामि उपसंहृत्य वै कुलम् द्वारकां च मया त्यक्तां समुद्रः प्लावयिष्यति
210,36,ity uktaḥ praṇipatyainaṃ jagāma sa tadoddhavaḥ naranārāyaṇasthānaṃ keśavenānumoditaḥ,इत्य् उक्तः प्रणिपत्यैनं जगाम स तदोद्धवः नरनारायणस्थानं केशवेनानुमोदितः
210,37,tatas te yādavāḥ sarve rathān āruhya śīghragān prabhāsaṃ prayayuḥ sārdhaṃ kṛṣṇarāmādibhir dvijāḥ,ततस् ते यादवाः सर्वे रथान् आरुह्य शीघ्रगान् प्रभासं प्रययुः सार्धं कृष्णरामादिभिर् द्विजाः
210,38,prāpya prabhāsaṃ prayatā prītās te kukkurāndhakāḥ cakrus tatra surāpānaṃ vāsudevānumoditāḥ,प्राप्य प्रभासं प्रयता प्रीतास् ते कुक्कुरान्धकाः चक्रुस् तत्र सुरापानं वासुदेवानुमोदिताः
210,39,pibatāṃ tatra vai teṣāṃ saṃgharṣeṇa parasparam yādavānāṃ tato jajñe kalahāgniḥ kṣayāvahaḥ,पिबतां तत्र वै तेषां संघर्षेण परस्परम् यादवानां ततो जज्ञे कलहाग्निः क्षयावहः
210,40,jaghnuḥ parasparaṃ te tu śastrair daivabalāt kṛtāḥ kṣīṇaśastrās tu jagṛhuḥ pratyāsannām athairakām,जघ्नुः परस्परं ते तु शस्त्रैर् दैवबलात् कृताः क्षीणशस्त्रास् तु जगृहुः प्रत्यासन्नाम् अथैरकाम्
210,41,erakā tu gṛhītā tair vajrabhūteva lakṣyate tayā parasparaṃ jaghnuḥ saṃprahāraiḥ sudāruṇaiḥ,एरका तु गृहीता तैर् वज्रभूतेव लक्ष्यते तया परस्परं जघ्नुः संप्रहारैः सुदारुणैः
210,42,pradyumnasāmbapramukhāḥ kṛtavarmātha sātyakiḥ aniruddhādayaś cānye pṛthur vipṛthur eva ca,प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाः कृतवर्माथ सात्यकिः अनिरुद्धादयश् चान्ये पृथुर् विपृथुर् एव च
210,43,cāruvarmā sucāruś ca tathākrūrādayo dvijāḥ erakārūpibhir vajrais te nijaghnuḥ parasparam,चारुवर्मा सुचारुश् च तथाक्रूरादयो द्विजाः एरकारूपिभिर् वज्रैस् ते निजघ्नुः परस्परम्
210,44,nivārayām āsa harir yādavās te ca keśavam sahāyaṃ menire prāptaṃ te nijaghnuḥ parasparam,निवारयाम् आस हरिर् यादवास् ते च केशवम् सहायं मेनिरे प्राप्तं ते निजघ्नुः परस्परम्
210,45,kṛṣṇo 'pi kupitas teṣām erakāmuṣṭim ādade vadhāya teṣāṃ muśalaṃ muṣṭiloham abhūt tadā,कृष्णो ऽपि कुपितस् तेषाम् एरकामुष्टिम् आददे वधाय तेषां मुशलं मुष्टिलोहम् अभूत् तदा
210,46,jaghāna tena niḥśeṣān ātatāyī sa yādavān jaghnuś ca sahasābhyetya tathānye tu parasparam,जघान तेन निःशेषान् आततायी स यादवान् जघ्नुश् च सहसाभ्येत्य तथान्ये तु परस्परम्
210,47,tataś cārṇavamadhyena jaitro 'sau cakriṇo rathaḥ paśyato dārukasyāśu hṛto 'śvair dvijasattamāḥ,ततश् चार्णवमध्येन जैत्रो ऽसौ चक्रिणो रथः पश्यतो दारुकस्याशु हृतो ऽश्वैर् द्विजसत्तमाः
210,48,cakraṃ gadā tathā śārṅgaṃ tūṇau śaṅkho 'sir eva ca pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā jagmur ādityavartmanā,चक्रं गदा तथा शार्ङ्गं तूणौ शङ्खो ऽसिर् एव च प्रदक्षिणं ततः कृत्वा जग्मुर् आदित्यवर्त्मना
210,49,kṣaṇamātreṇa vai tatra yādavānām abhūt kṣayaḥ ṛte kṛṣṇaṃ mahābāhuṃ dārukaṃ ca dvijottamāḥ,क्षणमात्रेण वै तत्र यादवानाम् अभूत् क्षयः ऋते कृष्णं महाबाहुं दारुकं च द्विजोत्तमाः
210,50,caṅkramyamāṇau tau rāmaṃ vṛkṣamūlakṛtāsanam dadṛśāte mukhāc cāsya niṣkrāmantaṃ mahoragam,चङ्क्रम्यमाणौ तौ रामं वृक्षमूलकृतासनम् ददृशाते मुखाच् चास्य निष्क्रामन्तं महोरगम्
210,51,niṣkramya sa mukhāt tasya mahābhogo bhujaṃgamaḥ prayātaś cārṇavaṃ siddhaiḥ pūjyamānas tathoragaiḥ,निष्क्रम्य स मुखात् तस्य महाभोगो भुजंगमः प्रयातश् चार्णवं सिद्धैः पूज्यमानस् तथोरगैः
210,52,tam arghyam ādāya tadā jaladhiḥ saṃmukhaṃ yayau praviveśa ca tattoyaṃ pūjitaḥ pannagottamaiḥ dṛṣṭvā balasya niryāṇaṃ dārukaṃ prāha keśavaḥ,तम् अर्घ्यम् आदाय तदा जलधिः संमुखं ययौ प्रविवेश च तत्तोयं पूजितः पन्नगोत्तमैः दृष्ट्वा बलस्य निर्याणं दारुकं प्राह केशवः
210,53,idaṃ sarvaṃ tvam ācakṣva vasudevograsenayoḥ niryāṇaṃ baladevasya yādavānāṃ tathā kṣayam,इदं सर्वं त्वम् आचक्ष्व वसुदेवोग्रसेनयोः निर्याणं बलदेवस्य यादवानां तथा क्षयम्
210,54,yoge sthitvāham apy etat parityajya kalevaram vācyaś ca dvārakāvāsī janaḥ sarvas tathāhukaḥ,योगे स्थित्वाहम् अप्य् एतत् परित्यज्य कलेवरम् वाच्यश् च द्वारकावासी जनः सर्वस् तथाहुकः
210,55,yathemāṃ nagarīṃ sarvāṃ samudraḥ plāvayiṣyati tasmād rathaiḥ susajjais tu pratīkṣyo hy arjunāgamaḥ,यथेमां नगरीं सर्वां समुद्रः प्लावयिष्यति तस्माद् रथैः सुसज्जैस् तु प्रतीक्ष्यो ह्य् अर्जुनागमः
210,56,na stheyaṃ dvārakāmadhye niṣkrānte tatra pāṇḍave tenaiva saha gantavyaṃ yatra yāti sa kauravaḥ,न स्थेयं द्वारकामध्ये निष्क्रान्ते तत्र पाण्डवे तेनैव सह गन्तव्यं यत्र याति स कौरवः
210,57,gatvā ca brūhi kaunteyam arjunaṃ vacanaṃ mama pālanīyas tvayā śaktyā jano 'yaṃ matparigrahaḥ,गत्वा च ब्रूहि कौन्तेयम् अर्जुनं वचनं मम पालनीयस् त्वया शक्त्या जनो ऽयं मत्परिग्रहः
210,58,ity arjunena sahito dvāravatyāṃ bhavāñ janam gṛhītvā yātu vajraś ca yadurājo bhaviṣyati,इत्य् अर्जुनेन सहितो द्वारवत्यां भवाञ् जनम् गृहीत्वा यातु वज्रश् च यदुराजो भविष्यति
211,1,ity ukto dārukaḥ kṛṣṇaṃ praṇipatya punaḥ punaḥ pradakṣiṇaṃ ca bahuśaḥ kṛtvā prāyād yathoditam,इत्य् उक्तो दारुकः कृष्णं प्रणिपत्य पुनः पुनः प्रदक्षिणं च बहुशः कृत्वा प्रायाद् यथोदितम्
211,2,sa ca gatvā tathā cakre dvārakāyāṃ tathārjunam ānināya mahābuddhiṃ vajraṃ cakre tathā nṛpam,स च गत्वा तथा चक्रे द्वारकायां तथार्जुनम् आनिनाय महाबुद्धिं वज्रं चक्रे तथा नृपम्
211,3,bhagavān api govindo vāsudevātmakaṃ param brahmātmani samāropya sarvabhūteṣv adhārayat,भगवान् अपि गोविन्दो वासुदेवात्मकं परम् ब्रह्मात्मनि समारोप्य सर्वभूतेष्व् अधारयत्
211,4,sa mānayan dvijavaco durvāsā yad uvāca ha yogayukto 'bhavat pādaṃ kṛtvā jānuni sattamāḥ,स मानयन् द्विजवचो दुर्वासा यद् उवाच ह योगयुक्तो ऽभवत् पादं कृत्वा जानुनि सत्तमाः
211,5,saṃprāpto vai jarā nāma tadā tatra sa lubdhakaḥ muśalaśeṣalohasya sāyakaṃ dhārayan param,संप्राप्तो वै जरा नाम तदा तत्र स लुब्धकः मुशलशेषलोहस्य सायकं धारयन् परम्
211,6,sa tatpādaṃ mṛgākāraṃ samavekṣya vyavasthitaḥ tato vivyādha tenaiva tomareṇa dvijottamāḥ,स तत्पादं मृगाकारं समवेक्ष्य व्यवस्थितः ततो विव्याध तेनैव तोमरेण द्विजोत्तमाः
211,7,gataś ca dadṛśe tatra caturbāhudharaṃ naram praṇipatyāha caivainaṃ prasīdeti punaḥ punaḥ,गतश् च ददृशे तत्र चतुर्बाहुधरं नरम् प्रणिपत्याह चैवैनं प्रसीदेति पुनः पुनः
211,8,ajānatā kṛtam idaṃ mayā hariṇaśaṅkayā kṣamyatām ātmapāpena dagdhaṃ mā dagdhum arhasi,अजानता कृतम् इदं मया हरिणशङ्कया क्षम्यताम् आत्मपापेन दग्धं मा दग्धुम् अर्हसि
211,9,tatas taṃ bhagavān āha nāsti te bhayam aṇv api gaccha tvaṃ matprasādena lubdha svargeśvarāspadam,ततस् तं भगवान् आह नास्ति ते भयम् अण्व् अपि गच्छ त्वं मत्प्रसादेन लुब्ध स्वर्गेश्वरास्पदम्
211,10,vimānam āgataṃ sadyas tadvākyasamanantaram āruhya prayayau svargaṃ lubdhakas tatprasādataḥ,विमानम् आगतं सद्यस् तद्वाक्यसमनन्तरम् आरुह्य प्रययौ स्वर्गं लुब्धकस् तत्प्रसादतः
211,11,gate tasmin sa bhagavān saṃyojyātmānam ātmani brahmabhūte 'vyaye 'cintye vāsudevamaye 'male,गते तस्मिन् स भगवान् संयोज्यात्मानम् आत्मनि ब्रह्मभूते ऽव्यये ऽचिन्त्ये वासुदेवमये ऽमले
211,12,ajanmany ajare 'nāśiny aprameye 'khilātmani tyaktvā sa mānuṣaṃ deham avāpa trividhāṃ gatim,अजन्मन्य् अजरे ऽनाशिन्य् अप्रमेये ऽखिलात्मनि त्यक्त्वा स मानुषं देहम् अवाप त्रिविधां गतिम्
212,1,arjuno 'pi tadānviṣya kṛṣṇarāmakalevare saṃskāraṃ lambhayām āsa tathānyeṣām anukramāt,अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे संस्कारं लम्भयाम् आस तथान्येषाम् अनुक्रमात्
212,2,aṣṭau mahiṣyaḥ kathitā rukmiṇīpramukhās tu yāḥ upagṛhya harer dehaṃ viviśus tā hutāśanam,अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास् तु याः उपगृह्य हरेर् देहं विविशुस् ता हुताशनम्
212,3,revatī caiva rāmasya deham āśliṣya sattamāḥ viveśa jvalitaṃ vahniṃ tatsaṅgāhlādaśītalam,रेवती चैव रामस्य देहम् आश्लिष्य सत्तमाः विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम्
212,4,ugrasenas tu tac chrutvā tathaivānakadundubhiḥ devakī rohiṇī caiva viviśur jātavedasam,उग्रसेनस् तु तच् छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः देवकी रोहिणी चैव विविशुर् जातवेदसम्
212,5,tato 'rjunaḥ pretakāryaṃ kṛtvā teṣāṃ yathāvidhi niścakrāma janaṃ sarvaṃ gṛhītvā vajram eva ca,ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रम् एव च
212,6,dvāravatyā viniṣkrāntāḥ kṛṣṇapatnyaḥ sahasraśaḥ vajraṃ janaṃ ca kaunteyaḥ pālayañ śanakair yayau,द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ् शनकैर् ययौ
212,7,sabhā sudharmā kṛṣṇena martyaloke samāhṛtā svargaṃ jagāma bho viprāḥ pārijātaś ca pādapaḥ,सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समाहृता स्वर्गं जगाम भो विप्राः पारिजातश् च पादपः
212,8,yasmin dine harir yāto divaṃ saṃtyajya medinīm tasmin dine 'vatīrṇo 'yaṃ kālakāyaḥ kaliḥ kila,यस्मिन् दिने हरिर् यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम् तस्मिन् दिने ऽवतीर्णो ऽयं कालकायः कलिः किल
212,9,plāvayām āsa tāṃ śūnyāṃ dvārakāṃ ca mahodadhiḥ yaduśreṣṭhagṛhaṃ tv ekaṃ nāplāvayata sāgaraḥ,प्लावयाम् आस तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः यदुश्रेष्ठगृहं त्व् एकं नाप्लावयत सागरः
212,10,nātikrāmati bho viprās tad adyāpi mahodadhiḥ nityaṃ saṃnihitas tatra bhagavān keśavo yataḥ,नातिक्रामति भो विप्रास् तद् अद्यापि महोदधिः नित्यं संनिहितस् तत्र भगवान् केशवो यतः
212,11,tad atīva mahāpuṇyaṃ sarvapātakanāśanam viṣṇukrīḍānvitaṃ sthānaṃ dṛṣṭvā pāpāt pramucyate,तद् अतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते
212,12,pārthaḥ pañcanade deśe bahudhānyadhanānvite cakāra vāsaṃ sarvasya janasya munisattamāḥ,पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यधनान्विते चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तमाः
212,13,tato lobhaḥ samabhavat pārthenaikena dhanvinā dṛṣṭvā striyo nīyamānā dasyūnāṃ nihateśvarāḥ,ततो लोभः समभवत् पार्थेनैकेन धन्विना दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः
212,14,tatas te pāpakarmāṇo lobhopahatacetasaḥ ābhīrā mantrayām āsuḥ sametyātyantadurmadāḥ,ततस् ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः आभीरा मन्त्रयाम् आसुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः
212,15,ayam eko 'rjuno dhanvī strījanaṃ nihateśvaram nayaty asmān atikramya dhig etat kriyatāṃ balam,अयम् एको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम् नयत्य् अस्मान् अतिक्रम्य धिग् एतत् क्रियतां बलम्
212,16,hatvā garvasamārūḍho bhīṣmadroṇajayadrathān karṇādīṃś ca na jānāti balaṃ grāmanivāsinām,हत्वा गर्वसमारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान् कर्णादींश् च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम्
212,17,balajyeṣṭhān narān anyān grāmyāṃś caiva viśeṣataḥ sarvān evāvajānāti kiṃ vo bahubhir uttaraiḥ,बलज्येष्ठान् नरान् अन्यान् ग्राम्यांश् चैव विशेषतः सर्वान् एवावजानाति किं वो बहुभिर् उत्तरैः
212,18,tato yaṣṭipraharaṇā dasyavo loṣṭahāriṇaḥ sahasraśo 'bhyadhāvanta taṃ janaṃ nihateśvaram tato nivṛttaḥ kaunteyaḥ prāhābhīrān hasann iva,ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोष्टहारिणः सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम् ततो निवृत्तः कौन्तेयः प्राहाभीरान् हसन्न् इव
212,19,nivartadhvam adharmajñā yadīto na mumūrṣavaḥ,निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा यदीतो न मुमूर्षवः
212,20,avajñāya vacas tasya jagṛhus te tadā dhanam strījanaṃ cāpi kaunteyād viṣvaksenaparigraham,अवज्ञाय वचस् तस्य जगृहुस् ते तदा धनम् स्त्रीजनं चापि कौन्तेयाद् विष्वक्सेनपरिग्रहम्
212,21,tato 'rjuno dhanur divyaṃ gāṇḍīvam ajaraṃ yudhi āropayitum ārebhe na śaśāka sa vīryavān,ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यं गाण्डीवम् अजरं युधि आरोपयितुम् आरेभे न शशाक स वीर्यवान्
212,22,cakāra sajjaṃ kṛcchrāt tu tad abhūc chithilaṃ punaḥ na sasmāra tathāstrāṇi cintayann api pāṇḍavaḥ,चकार सज्जं कृच्छ्रात् तु तद् अभूच् छिथिलं पुनः न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न् अपि पाण्डवः
212,23,śarān mumoca caiteṣu pārthaḥ śeṣān sa harṣitaḥ na bhedaṃ te paraṃ cakrur astā gāṇḍīvadhanvanā,शरान् मुमोच चैतेषु पार्थः शेषान् स हर्षितः न भेदं ते परं चक्रुर् अस्ता गाण्डीवधन्वना
212,24,vahninā cākṣayā dattāḥ śarās te 'pi kṣayaṃ yayuḥ yudhyataḥ saha gopālair arjunasyābhavat kṣayaḥ,वह्निना चाक्षया दत्ताः शरास् ते ऽपि क्षयं ययुः युध्यतः सह गोपालैर् अर्जुनस्याभवत् क्षयः
212,25,acintayat tu kaunteyaḥ kṛṣṇasyaiva hi tad balam yan mayā śarasaṃghātaiḥ sabalā bhūbhṛto jitāḥ,अचिन्तयत् तु कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद् बलम् यन् मया शरसंघातैः सबला भूभृतो जिताः
212,26,miṣataḥ pāṇḍuputrasya tatas tāḥ pramadottamāḥ apākṛṣyanta cābhīraiḥ kāmāc cānyāḥ pravavrajuḥ,मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस् ताः प्रमदोत्तमाः अपाकृष्यन्त चाभीरैः कामाच् चान्याः प्रवव्रजुः
212,27,tataḥ śareṣu kṣīṇeṣu dhanuṣkoṭyā dhanaṃjayaḥ jaghāna dasyūṃs te cāsya prahārāñ jahasur dvijāḥ,ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः जघान दस्यूंस् ते चास्य प्रहाराञ् जहसुर् द्विजाः
212,28,paśyatas tv eva pārthasya vṛṣṇyandhakavarastriyaḥ jagmur ādāya te mlecchāḥ samantān munisattamāḥ,पश्यतस् त्व् एव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः जग्मुर् आदाय ते म्लेच्छाः समन्तान् मुनिसत्तमाः
212,29,tataḥ sa duḥkhito jiṣṇuḥ kaṣṭaṃ kaṣṭam iti bruvan aho bhagavatā tena mukto 'smīti ruroda vai,ततः स दुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टम् इति ब्रुवन् अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै
212,30,tad dhanus tāni cāstrāṇi sa rathas te ca vājinaḥ sarvam ekapade naṣṭaṃ dānam aśrotriye yathā,तद् धनुस् तानि चास्त्राणि स रथस् ते च वाजिनः सर्वम् एकपदे नष्टं दानम् अश्रोत्रिये यथा
212,31,aho cāti balaṃ daivaṃ vinā tena mahātmanā yad asāmarthyayukto 'haṃ nīcair nītaḥ parābhavam,अहो चाति बलं दैवं विना तेन महात्मना यद् असामर्थ्ययुक्तो ऽहं नीचैर् नीतः पराभवम्
212,32,tau bāhū sa ca me muṣṭiḥ sthānaṃ tat so 'smi cārjunaḥ puṇyeneva vinā tena gataṃ sarvam asāratām,तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत् सो ऽस्मि चार्जुनः पुण्येनेव विना तेन गतं सर्वम् असारताम्
212,33,mamārjunatvaṃ bhīmasya bhīmatvaṃ tatkṛtaṃ dhruvam vinā tena yad ābhīrair jito 'haṃ katham anyathā,ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत्कृतं ध्रुवम् विना तेन यद् आभीरैर् जितो ऽहं कथम् अन्यथा
212,34,itthaṃ vadan yayau jiṣṇur indraprasthaṃ purottamam cakāra tatra rājānaṃ vajraṃ yādavanandanam,इत्थं वदन् ययौ जिष्णुर् इन्द्रप्रस्थं पुरोत्तमम् चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम्
212,35,sa dadarśa tato vyāsaṃ phālgunaḥ kānanāśrayam tam upetya mahābhāgaṃ vinayenābhyavādayat,स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम् तम् उपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत्
212,36,taṃ vandamānaṃ caraṇāv avalokya suniścitam uvāca pārthaṃ vicchāyaḥ katham atyantam īdṛśaḥ,तं वन्दमानं चरणाव् अवलोक्य सुनिश्चितम् उवाच पार्थं विच्छायः कथम् अत्यन्तम् ईदृशः
212,37,ajārajonugamanaṃ brahmahatyāthavā kṛtā jayāśābhaṅgaduḥkhī vā bhraṣṭacchāyo 'si sāṃpratam,अजारजोनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता जयाशाभङ्गदुःखी वा भ्रष्टच्छायो ऽसि सांप्रतम्
212,38,sāṃtānikādayo vā te yācamānā nirākṛtāḥ agamyastrīratir vāpi tenāsi vigataprabhaḥ,सांतानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः अगम्यस्त्रीरतिर् वापि तेनासि विगतप्रभः
212,39,bhuṅkte pradāya viprebhyo miṣṭam ekam atho bhavān kiṃ vā kṛpaṇavittāni hṛtāni bhavatārjuna,भुङ्क्ते प्रदाय विप्रेभ्यो मिष्टम् एकम् अथो भवान् किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन
212,40,kaccin na sūryavātasya gocaratvaṃ gato 'rjuna duṣṭacakṣur hato vāpi niḥśrīkaḥ katham anyathā,कच्चिन् न सूर्यवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन दुष्टचक्षुर् हतो वापि निःश्रीकः कथम् अन्यथा
212,41,spṛṣṭo nakhāmbhasā vāpi ghaṭāmbhaḥprokṣito 'pi vā tenātīvāsi vicchāyo nyūnair vā yudhi nirjitaḥ,स्पृष्टो नखाम्भसा वापि घटाम्भःप्रोक्षितो ऽपि वा तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर् वा युधि निर्जितः
212,42,tataḥ pārtho viniḥśvasya śrūyatāṃ bhagavann iti prokto yathāvad ācaṣṭa viprā ātmaparābhavam,ततः पार्थो विनिःश्वस्य श्रूयतां भगवन्न् इति प्रोक्तो यथावद् आचष्ट विप्रा आत्मपराभवम्
212,43,yad balaṃ yac ca nas tejo yad vīryaṃ yat parākramaḥ yā śrīś chāyā ca naḥ so 'smān parityajya harir gataḥ,यद् बलं यच् च नस् तेजो यद् वीर्यं यत् पराक्रमः या श्रीश् छाया च नः सो ऽस्मान् परित्यज्य हरिर् गतः
212,44,itareṇeva mahatā smitapūrvābhibhāṣiṇā hīnā vayaṃ mune tena jātās tṛṇamayā iva,इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा हीना वयं मुने तेन जातास् तृणमया इव
212,45,astrāṇāṃ sāyakānāṃ ca gāṇḍīvasya tathā mama sāratā yābhavan mūrtā sa gataḥ puruṣottamaḥ,अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम सारता याभवन् मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः
212,46,yasyāvalokanād asmāñ śrīr jayaḥ saṃpad unnatiḥ na tatyāja sa govindas tyaktvāsmān bhagavān gataḥ,यस्यावलोकनाद् अस्माञ् श्रीर् जयः संपद् उन्नतिः न तत्याज स गोविन्दस् त्यक्त्वास्मान् भगवान् गतः
212,47,bhīṣmadroṇāṅgarājādyās tathā duryodhanādayaḥ yatprabhāvena nirdagdhāḥ sa kṛṣṇas tyaktavān bhuvam,भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास् तथा दुर्योधनादयः यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस् त्यक्तवान् भुवम्
212,48,niryauvanā hataśrīkā bhraṣṭacchāyeva me mahī vibhāti tāta naiko 'haṃ virahe tasya cakriṇaḥ,निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः
212,49,yasyānubhāvād bhīṣmādyair mayy agnau śalabhāyitam vinā tenādya kṛṣṇena gopālair asmi nirjitaḥ,यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः
212,50,gāṇḍīvaṃ triṣu lokeṣu khyātaṃ yad anubhāvataḥ mama tena vinābhīrair laguḍais tu tiraskṛtam,गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातं यद् अनुभावतः मम तेन विनाभीरैर् लगुडैस् तु तिरस्कृतम्
212,51,strīsahasrāṇy anekāni hy anāthāni mahāmune yatato mama nītāni dasyubhir laguḍāyudhaiḥ,स्त्रीसहस्राण्य् अनेकानि ह्य् अनाथानि महामुने यततो मम नीतानि दस्युभिर् लगुडायुधैः
212,52,ānīyamānam ābhīraiḥ sarvaṃ kṛṣṇāvarodhanam hṛtaṃ yaṣṭipraharaṇaiḥ paribhūya balaṃ mama,आनीयमानम् आभीरैः सर्वं कृष्णावरोधनम् हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम
212,53,niḥśrīkatā na me citraṃ yaj jīvāmi tad adbhutam nīcāvamānapaṅkāṅkī nirlajjo 'smi pitāmaha,निःश्रीकता न मे चित्रं यज् जीवामि तद् अद्भुतम् नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह
212,54,śrutvāhaṃ tasya tad vākyam abravaṃ dvijasattamāḥ duḥkhitasya ca dīnasya pāṇḍavasya mahātmanaḥ,श्रुत्वाहं तस्य तद् वाक्यम् अब्रवं द्विजसत्तमाः दुःखितस्य च दीनस्य पाण्डवस्य महात्मनः
212,55,alaṃ te vrīḍayā pārtha na tvaṃ śocitum arhasi avehi sarvabhūteṣu kālasya gatir īdṛśī,अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम् अर्हसि अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर् ईदृशी
212,56,kālo bhavāya bhūtānām abhavāya ca pāṇḍava kālamūlam idaṃ jñātvā kuru sthairyam ato 'rjuna,कालो भवाय भूतानाम् अभवाय च पाण्डव कालमूलम् इदं ज्ञात्वा कुरु स्थैर्यम् अतो ऽर्जुन
212,57,nadyaḥ samudrā girayaḥ sakalā ca vasuṃdharā devā manuṣyāḥ paśavas taravaś ca sarīsṛpāḥ,नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा देवा मनुष्याः पशवस् तरवश् च सरीसृपाः
212,58,sṛṣṭāḥ kālena kālena punar yāsyanti saṃkṣayam kālātmakam idaṃ sarvaṃ jñātvā śamam avāpnuhi,सृष्टाः कालेन कालेन पुनर् यास्यन्ति संक्षयम् कालात्मकम् इदं सर्वं ज्ञात्वा शमम् अवाप्नुहि
212,59,yathāttha kṛṣṇamāhātmyaṃ tat tathaiva dhanaṃjaya bhārāvatārakāryārtham avatīrṇaḥ sa medinīm,यथात्थ कृष्णमाहात्म्यं तत् तथैव धनंजय भारावतारकार्यार्थम् अवतीर्णः स मेदिनीम्
212,60,bhārākrāntā dharā yātā devānāṃ saṃnidhau purā tadartham avatīrṇo 'sau kāmarūpī janārdanaḥ,भाराक्रान्ता धरा याता देवानां संनिधौ पुरा तदर्थम् अवतीर्णो ऽसौ कामरूपी जनार्दनः
212,61,tac ca niṣpāditaṃ kāryam aśeṣā bhūbhṛto hatāḥ vṛṣṇyandhakakulaṃ sarvaṃ tathā pārthopasaṃhṛtam,तच् च निष्पादितं कार्यम् अशेषा भूभृतो हताः वृष्ण्यन्धककुलं सर्वं तथा पार्थोपसंहृतम्
212,62,na kiṃcid anyat kartavyam asya bhūmitale 'rjuna tato gataḥ sa bhagavān kṛtakṛtyo yathecchayā,न किंचिद् अन्यत् कर्तव्यम् अस्य भूमितले ऽर्जुन ततो गतः स भगवान् कृतकृत्यो यथेच्छया
212,63,sṛṣṭiṃ sarge karoty eṣa devadevaḥ sthitiṃ sthitau ante tāpasamartho 'yaṃ sāṃprataṃ vai yathā kṛtam,सृष्टिं सर्गे करोत्य् एष देवदेवः स्थितिं स्थितौ अन्ते तापसमर्थो ऽयं सांप्रतं वै यथा कृतम्
212,64,tasmāt pārtha na saṃtāpas tvayā kāryaḥ parābhavāt bhavanti bhavakāleṣu puruṣāṇāṃ parākramāḥ,तस्मात् पार्थ न संतापस् त्वया कार्यः पराभवात् भवन्ति भवकालेषु पुरुषाणां पराक्रमाः
212,65,yatas tvayaikena hatā bhīṣmadroṇādayo nṛpāḥ teṣām arjuna kālotthaḥ kiṃ nyūnābhibhavo na saḥ,यतस् त्वयैकेन हता भीष्मद्रोणादयो नृपाः तेषाम् अर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः
212,66,viṣṇos tasyānubhāvena yathā teṣāṃ parābhavaḥ tvattas tathaiva bhavato dasyubhyo 'nte tadudbhavaḥ,विष्णोस् तस्यानुभावेन यथा तेषां पराभवः त्वत्तस् तथैव भवतो दस्युभ्यो ऽन्ते तदुद्भवः
212,67,sa devo 'nyaśarīrāṇi samāviśya jagatsthitim karoti sarvabhūtānāṃ nāśaṃ cānte jagatpatiḥ,स देवो ऽन्यशरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम् करोति सर्वभूतानां नाशं चान्ते जगत्पतिः
212,68,bhavodbhave ca kaunteya sahāyas te janārdanaḥ bhavānte tvadvipakṣās te keśavenāvalokitāḥ,भवोद्भवे च कौन्तेय सहायस् ते जनार्दनः भवान्ते त्वद्विपक्षास् ते केशवेनावलोकिताः
212,69,kaḥ śraddadhyāt sagāṅgeyān hanyās tvaṃ sarvakauravān ābhīrebhyaś ca bhavataḥ kaḥ śraddadhyāt parābhavam,कः श्रद्दध्यात् सगाङ्गेयान् हन्यास् त्वं सर्वकौरवान् आभीरेभ्यश् च भवतः कः श्रद्दध्यात् पराभवम्
212,70,pārthaitat sarvabhūteṣu harer līlāviceṣṭitam tvayā yat kauravā dhvastā yad ābhīrair bhavāñ jitaḥ,पार्थैतत् सर्वभूतेषु हरेर् लीलाविचेष्टितम् त्वया यत् कौरवा ध्वस्ता यद् आभीरैर् भवाञ् जितः
212,71,gṛhītā dasyubhir yac ca rakṣitā bhavatā striyaḥ tad apy ahaṃ yathāvṛttaṃ kathayāmi tavārjuna,गृहीता दस्युभिर् यच् च रक्षिता भवता स्त्रियः तद् अप्य् अहं यथावृत्तं कथयामि तवार्जुन
212,72,aṣṭāvakraḥ purā vipra udavāsarato 'bhavat bahūn varṣagaṇān pārtha gṛṇan brahma sanātanam,अष्टावक्रः पुरा विप्र उदवासरतो ऽभवत् बहून् वर्षगणान् पार्थ गृणन् ब्रह्म सनातनम्
212,73,jiteṣv asurasaṃgheṣu merupṛṣṭhe mahotsavaḥ babhūva tatra gacchantyo dadṛśus taṃ surastriyaḥ,जितेष्व् असुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः बभूव तत्र गच्छन्त्यो ददृशुस् तं सुरस्त्रियः
212,74,rambhātilottamādyāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ tuṣṭuvus taṃ mahātmānaṃ praśaśaṃsuś ca pāṇḍava,रम्भातिलोत्तमाद्याश् च शतशो ऽथ सहस्रशः तुष्टुवुस् तं महात्मानं प्रशशंसुश् च पाण्डव
212,75,ākaṇṭhamagnaṃ salile jaṭābhāradharaṃ munim vinayāvanatāś caiva praṇemuḥ stotratatparāḥ,आकण्ठमग्नं सलिले जटाभारधरं मुनिम् विनयावनताश् चैव प्रणेमुः स्तोत्रतत्पराः
212,76,yathā yathā prasanno 'bhūt tuṣṭuvus taṃ tathā tathā sarvās tāḥ kauravaśreṣṭha variṣṭhaṃ taṃ dvijanmanām,यथा यथा प्रसन्नो ऽभूत् तुष्टुवुस् तं तथा तथा सर्वास् ताः कौरवश्रेष्ठ वरिष्ठं तं द्विजन्मनाम्
212,77,prasanno 'haṃ mahābhāgā bhavatīnāṃ yad iṣyate mattas tad vriyatāṃ sarvaṃ pradāsyāmy api durlabham,प्रसन्नो ऽहं महाभागा भवतीनां यद् इष्यते मत्तस् तद् व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्य् अपि दुर्लभम्
212,78,rambhātilottamādyāś ca divyāś cāpsaraso 'bruvan,रम्भातिलोत्तमाद्याश् च दिव्याश् चाप्सरसो ऽब्रुवन्
212,79,prasanne tvayy asaṃprāptaṃ kim asmākam iti dvijāḥ,प्रसन्ने त्वय्य् असंप्राप्तं किम् अस्माकम् इति द्विजाः
212,80,itarās tv abruvan vipra prasanno bhagavan yadi tad icchāmaḥ patiṃ prāptuṃ viprendra puruṣottamam,इतरास् त्व् अब्रुवन् विप्र प्रसन्नो भगवन् यदि तद् इच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेन्द्र पुरुषोत्तमम्
212,81,evaṃ bhaviṣyatīty uktvā uttatāra jalān muniḥ tam uttīrṇaṃ ca dadṛśur virūpaṃ vakram aṣṭadhā,एवं भविष्यतीत्य् उक्त्वा उत्ततार जलान् मुनिः तम् उत्तीर्णं च ददृशुर् विरूपं वक्रम् अष्टधा
212,82,taṃ dṛṣṭvā gūhamānānāṃ yāsāṃ hāsaḥ sphuṭo 'bhavat tāḥ śaśāpa muniḥ kopam avāpya kurunandana,तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटो ऽभवत् ताः शशाप मुनिः कोपम् अवाप्य कुरुनन्दन
212,83,yasmād virūparūpaṃ māṃ matvā hāsāvamānanā bhavatībhiḥ kṛtā tasmād eṣa śāpaṃ dadāmi vaḥ,यस्माद् विरूपरूपं मां मत्वा हासावमानना भवतीभिः कृता तस्माद् एष शापं ददामि वः
212,84,matprasādena bhartāraṃ labdhvā tu puruṣottamam macchāpopahatāḥ sarvā dasyuhastaṃ gamiṣyatha,मत्प्रसादेन भर्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम् मच्छापोपहताः सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ
212,85,ity udīritam ākarṇya munis tābhiḥ prasāditaḥ punaḥ surendralokaṃ vai prāha bhūyo gamiṣyatha,इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य मुनिस् ताभिः प्रसादितः पुनः सुरेन्द्रलोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ
212,86,evaṃ tasya muneḥ śāpād aṣṭāvakrasya keśavam bhartāraṃ prāpya tāḥ prāptā dasyuhastaṃ varāṅganāḥ,एवं तस्य मुनेः शापाद् अष्टावक्रस्य केशवम् भर्तारं प्राप्य ताः प्राप्ता दस्युहस्तं वराङ्गनाः
212,87,tat tvayā nātra kartavyaḥ śoko 'lpo 'pi hi pāṇḍava tenaivākhilanāthena sarvaṃ tad upasaṃhṛtam,तत् त्वया नात्र कर्तव्यः शोको ऽल्पो ऽपि हि पाण्डव तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तद् उपसंहृतम्
212,88,bhavatāṃ copasaṃhāram āsannaṃ tena kurvatā balaṃ tejas tathā vīryaṃ māhātmyaṃ copasaṃhṛtam,भवतां चोपसंहारम् आसन्नं तेन कुर्वता बलं तेजस् तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम्
212,89,jātasya niyato mṛtyuḥ patanaṃ ca tathonnateḥ viprayogāvasānaṃ tu saṃyogaḥ saṃcayaḥ kṣayaḥ,जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः विप्रयोगावसानं तु संयोगः संचयः क्षयः
212,90,vijñāya na budhāḥ śokaṃ na harṣam upayānti ye teṣām evetare ceṣṭāṃ śikṣantaḥ santi tādṛśāḥ,विज्ञाय न बुधाः शोकं न हर्षम् उपयान्ति ये तेषाम् एवेतरे चेष्टां शिक्षन्तः सन्ति तादृशाः
212,91,tasmāt tvayā naraśreṣṭha jñātvaitad bhrātṛbhiḥ saha parityajyākhilaṃ rājyaṃ gantavyaṃ tapase vanam,तस्मात् त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद् भ्रातृभिः सह परित्यज्याखिलं राज्यं गन्तव्यं तपसे वनम्
212,92,tad gaccha dharmarājāya nivedyaitad vaco mama paraśvo bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ gatiṃ vīra yathā kuru,तद् गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद् वचो मम परश्वो भ्रातृभिः सार्धं गतिं वीर यथा कुरु
212,93,ity ukto dharmarājaṃ tu samabhyetya tathoktavān dṛṣṭaṃ caivānubhūtaṃ vā kathitaṃ tad aśeṣataḥ,इत्य् उक्तो धर्मराजं तु समभ्येत्य तथोक्तवान् दृष्टं चैवानुभूतं वा कथितं तद् अशेषतः
212,94,vyāsavākyaṃ ca te sarve śrutvārjunasamīritam rājye parīkṣitaṃ kṛtvā yayuḥ pāṇḍusutā vanam,व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम्
212,95,ity evaṃ vo muniśreṣṭhā vistareṇa mayoditam jātasya ca yador vaṃśe vāsudevasya ceṣṭitam,इत्य् एवं वो मुनिश्रेष्ठा विस्तरेण मयोदितम् जातस्य च यदोर् वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम्
213,1,aho kṛṣṇasya māhātmyam adbhutaṃ cātimānuṣam rāmasya ca muniśreṣṭha tvayoktaṃ bhuvi durlabham,अहो कृष्णस्य माहात्म्यम् अद्भुतं चातिमानुषम् रामस्य च मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं भुवि दुर्लभम्
213,2,na tṛptim adhigacchāmaḥ śṛṇvanto bhagavatkathām tasmād brūhi mahābhāga bhūyo devasya ceṣṭitam,न तृप्तिम् अधिगच्छामः शृण्वन्तो भगवत्कथाम् तस्माद् ब्रूहि महाभाग भूयो देवस्य चेष्टितम्
213,3,prādurbhāvaḥ purāṇeṣu viṣṇor amitatejasaḥ satāṃ kathayatām eva varāha iti naḥ śrutam,प्रादुर्भावः पुराणेषु विष्णोर् अमिततेजसः सतां कथयताम् एव वराह इति नः श्रुतम्
213,4,na jānīmo 'sya caritaṃ na vidhiṃ na ca vistaram na karmaguṇasadbhāvaṃ na hetutvamanīṣitam,न जानीमो ऽस्य चरितं न विधिं न च विस्तरम् न कर्मगुणसद्भावं न हेतुत्वमनीषितम्
213,5,kimātmako varāho 'sau kā mūrtiḥ kā ca devatā kimācāraprabhāvo vā kiṃ vā tena tadā kṛtam,किमात्मको वराहो ऽसौ का मूर्तिः का च देवता किमाचारप्रभावो वा किं वा तेन तदा कृतम्
213,6,yajñārthe samavetānāṃ miṣatāṃ ca dvijanmanām mahāvarāhacaritaṃ sarvalokasukhāvaham,यज्ञार्थे समवेतानां मिषतां च द्विजन्मनाम् महावराहचरितं सर्वलोकसुखावहम्
213,7,yathā nārāyaṇo brahman vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ daṃṣṭrayā gāṃ samudrasthām ujjahārārimardanaḥ,यथा नारायणो ब्रह्मन् वाराहं रूपम् आस्थितः दंष्ट्रया गां समुद्रस्थाम् उज्जहारारिमर्दनः
213,8,vistareṇaiva karmāṇi sarvāṇi ripughātinaḥ śrotuṃ no vartate buddhir hareḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ,विस्तरेणैव कर्माणि सर्वाणि रिपुघातिनः श्रोतुं नो वर्तते बुद्धिर् हरेः कृष्णस्य धीमतः
213,9,karmaṇām ānupūrvyā ca prādurbhāvāś ca ye vibho yā vāsya prakṛtir brahmaṃs tāś cākhyātuṃ tvam arhasi,कर्मणाम् आनुपूर्व्या च प्रादुर्भावाश् च ये विभो या वास्य प्रकृतिर् ब्रह्मंस् ताश् चाख्यातुं त्वम् अर्हसि
213,10,praśnabhāro mahān eṣa bhavadbhiḥ samudāhṛtaḥ yathāśaktyā tu vakṣyāmi śrūyatāṃ vaiṣṇavaṃ yaśaḥ,प्रश्नभारो महान् एष भवद्भिः समुदाहृतः यथाशक्त्या तु वक्ष्यामि श्रूयतां वैष्णवं यशः
213,11,viṣṇoḥ prabhāvaśravaṇe diṣṭyā vo matir utthitā tasmād viṣṇoḥ samastā vai śṛṇudhvaṃ yāḥ pravṛttayaḥ,विष्णोः प्रभावश्रवणे दिष्ट्या वो मतिर् उत्थिता तस्माद् विष्णोः समस्ता वै शृणुध्वं याः प्रवृत्तयः
213,12,sahasrāsyaṃ sahasrākṣaṃ sahasracaraṇaṃ ca yam sahasraśirasaṃ devaṃ sahasrakaram avyayam,सहस्रास्यं सहस्राक्षं सहस्रचरणं च यम् सहस्रशिरसं देवं सहस्रकरम् अव्ययम्
213,13,sahasrajihvaṃ bhāsvantaṃ sahasramukuṭaṃ prabhum sahasradaṃ sahasrādiṃ sahasrabhujam avyayam,सहस्रजिह्वं भास्वन्तं सहस्रमुकुटं प्रभुम् सहस्रदं सहस्रादिं सहस्रभुजम् अव्ययम्
213,14,havanaṃ savanaṃ caiva hotāraṃ havyam eva ca pātrāṇi ca pavitrāṇi vediṃ dīkṣāṃ samit sruvam,हवनं सवनं चैव होतारं हव्यम् एव च पात्राणि च पवित्राणि वेदिं दीक्षां समित् स्रुवम्
213,15,sruksomasūryamuśalaṃ prokṣaṇīṃ dakṣiṇāyanam adhvaryuṃ sāmagaṃ vipraṃ sadasyaṃ sadanaṃ sadaḥ,स्रुक्सोमसूर्यमुशलं प्रोक्षणीं दक्षिणायनम् अध्वर्युं सामगं विप्रं सदस्यं सदनं सदः
213,16,yūpaṃ cakraṃ dhruvāṃ darvīṃ carūṃś colūkhalāni ca prāgvaṃśaṃ yajñabhūmiṃ ca hotāraṃ ca paraṃ ca yat,यूपं चक्रं ध्रुवां दर्वीं चरूंश् चोलूखलानि च प्राग्वंशं यज्ञभूमिं च होतारं च परं च यत्
213,17,hrasvāṇy atipramāṇāni sthāvarāṇi carāṇi ca prāyaścittāni vārghyaṃ ca sthaṇḍilāni kuśās tathā,ह्रस्वाण्य् अतिप्रमाणानि स्थावराणि चराणि च प्रायश्चित्तानि वार्घ्यं च स्थण्डिलानि कुशास् तथा
213,18,mantrayajñavahaṃ vahniṃ bhāgaṃ bhāgavahaṃ ca yat agrāsinaṃ somabhujaṃ hutārciṣam udāyudham,मन्त्रयज्ञवहं वह्निं भागं भागवहं च यत् अग्रासिनं सोमभुजं हुतार्चिषम् उदायुधम्
213,19,āhur vedavido viprā yaṃ yajñe śāśvataṃ prabhum tasya viṣṇoḥ sureśasya śrīvatsāṅkasya dhīmataḥ,आहुर् वेदविदो विप्रा यं यज्ञे शाश्वतं प्रभुम् तस्य विष्णोः सुरेशस्य श्रीवत्साङ्कस्य धीमतः
213,20,prādurbhāvasahasrāṇi samatītāny anekaśaḥ bhūyaś caiva bhaviṣyanti hy evam āha pitāmahaḥ,प्रादुर्भावसहस्राणि समतीतान्य् अनेकशः भूयश् चैव भविष्यन्ति ह्य् एवम् आह पितामहः
213,21,yat pṛcchadhvaṃ mahābhāgā divyāṃ puṇyām imāṃ kathām prādurbhāvāśritāṃ viṣṇoḥ sarvapāpaharāṃ śivām,यत् पृच्छध्वं महाभागा दिव्यां पुण्याम् इमां कथाम् प्रादुर्भावाश्रितां विष्णोः सर्वपापहरां शिवाम्
213,22,śṛṇudhvaṃ tāṃ mahābhāgās tadgatenāntarātmanā pravakṣyāmy ānupūrvyeṇa yat pṛcchadhvaṃ mamānaghāḥ,शृणुध्वं तां महाभागास् तद्गतेनान्तरात्मना प्रवक्ष्याम्य् आनुपूर्व्येण यत् पृच्छध्वं ममानघाः
213,23,vāsudevasya māhātmyaṃ caritaṃ ca mahāmateḥ hitārthaṃ suramartyānāṃ lokānāṃ prabhavāya ca,वासुदेवस्य माहात्म्यं चरितं च महामतेः हितार्थं सुरमर्त्यानां लोकानां प्रभवाय च
213,24,bahuśaḥ sarvabhūtātmā prādurbhavati vīryavān prādurbhāvāṃś ca vakṣyāmi puṇyān divyān guṇānvitān,बहुशः सर्वभूतात्मा प्रादुर्भवति वीर्यवान् प्रादुर्भावांश् च वक्ष्यामि पुण्यान् दिव्यान् गुणान्वितान्
213,25,supto yugasahasraṃ yaḥ prādurbhavati kāryataḥ pūrṇe yugasahasre 'tha devadevo jagatpatiḥ,सुप्तो युगसहस्रं यः प्रादुर्भवति कार्यतः पूर्णे युगसहस्रे ऽथ देवदेवो जगत्पतिः
213,26,brahmā ca kapilaś caiva tryambakas tridaśās tathā devāḥ saptarṣayaś caiva nāgāś cāpsarasas tathā,ब्रह्मा च कपिलश् चैव त्र्यम्बकस् त्रिदशास् तथा देवाः सप्तर्षयश् चैव नागाश् चाप्सरसस् तथा
213,28,sanatkumāraś ca mahānubhāvo manur mahātmā bhagavān prajākaraḥ purāṇadevo 'tha purāṇi cakre pradīptavaiśvānaratulyatejāḥ BrP_213.27 yo 'sau cārṇavamadhyastho naṣṭe sthāvarajaṅgame naṣṭe devāsuranare pranaṣṭoragarākṣase,सनत्कुमारश् च महानुभावो मनुर् महात्मा भगवान् प्रजाकरः पुराणदेवो ऽथ पुराणि चक्रे प्रदीप्तवैश्वानरतुल्यतेजाः ब्र्प्_२१३.२७ यो ऽसौ चार्णवमध्यस्थो नष्टे स्थावरजङ्गमे नष्टे देवासुरनरे प्रनष्टोरगराक्षसे
213,29,yoddhukāmau durādharṣau tāv ubhau madhukaiṭabhau hatau bhagavatā tena tayor dattvāmitaṃ varam,योद्धुकामौ दुराधर्षौ ताव् उभौ मधुकैटभौ हतौ भगवता तेन तयोर् दत्त्वामितं वरम्
213,30,purā kamalanābhasya svapataḥ sāgarāmbhasi puṣkare tatra saṃbhūtā devāḥ sarṣigaṇās tathā,पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि पुष्करे तत्र संभूता देवाः सर्षिगणास् तथा
213,31,eṣa pauṣkarako nāma prādurbhāvo mahātmanaḥ purāṇaṃ kathyate yatra devaśrutisamāhitam,एष पौष्करको नाम प्रादुर्भावो महात्मनः पुराणं कथ्यते यत्र देवश्रुतिसमाहितम्
213,32,vārāhas tu śrutimukhaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ yatra viṣṇuḥ suraśreṣṭho vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ,वाराहस् तु श्रुतिमुखः प्रादुर्भावो महात्मनः यत्र विष्णुः सुरश्रेष्ठो वाराहं रूपम् आस्थितः
213,33,vedapādo yūpadaṃṣṭraḥ kratudantaś citīmukhaḥ agnijihvo darbharomā brahmaśīrṣo mahātapāḥ,वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदन्तश् चितीमुखः अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः
213,34,ahorātrekṣaṇo divyo vedāṅgaḥ śrutibhūṣaṇaḥ ājyanāsaḥ sruvatuṇḍaḥ sāmaghoṣasvaro mahān,अहोरात्रेक्षणो दिव्यो वेदाङ्गः श्रुतिभूषणः आज्यनासः स्रुवतुण्डः सामघोषस्वरो महान्
213,35,satyadharmamayaḥ śrīmān kramavikramasatkṛtaḥ prāyaścittanakho ghoraḥ paśujānur mukhākṛtiḥ,सत्यधर्ममयः श्रीमान् क्रमविक्रमसत्कृतः प्रायश्चित्तनखो घोरः पशुजानुर् मुखाकृतिः
213,36,udgatāntro homaliṅgo bījauṣadhimahāphalaḥ vādyantarātmā mantrasphig vikṛtaḥ somaśoṇitaḥ,उद्गतान्त्रो होमलिङ्गो बीजौषधिमहाफलः वाद्यन्तरात्मा मन्त्रस्फिग् विकृतः सोमशोणितः
213,37,vediskandho havirgandho havyakavyātivegavān prāgvaṃśakāyo dyutimān nānādīkṣābhir anvitaḥ,वेदिस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्यातिवेगवान् प्राग्वंशकायो द्युतिमान् नानादीक्षाभिर् अन्वितः
213,38,dakṣiṇāhṛdayo yogī mahāsattramayo mahān upākarmāṣṭarucakaḥ pravargāvartabhūṣaṇaḥ,दक्षिणाहृदयो योगी महासत्त्रमयो महान् उपाकर्माष्टरुचकः प्रवर्गावर्तभूषणः
213,39,nānācchandogatipatho guhyopaniṣadāsanaḥ chāyāpatnīsahāyo 'sau maṇiśṛṅga ivotthitaḥ,नानाच्छन्दोगतिपथो गुह्योपनिषदासनः छायापत्नीसहायो ऽसौ मणिशृङ्ग इवोत्थितः
213,40,mahīṃ sāgaraparyantāṃ saśailavanakānanām ekārṇavajalabhraṣṭām ekārṇavagataḥ prabhuḥ,महीं सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम् एकार्णवजलभ्रष्टाम् एकार्णवगतः प्रभुः
213,41,daṃṣṭrayā yaḥ samuddhṛtya lokānāṃ hitakāmyayā sahasraśīrṣo lokādiś cakāra jagatīṃ punaḥ,दंष्ट्रया यः समुद्धृत्य लोकानां हितकाम्यया सहस्रशीर्षो लोकादिश् चकार जगतीं पुनः
213,42,evaṃ yajñavarāheṇa bhūtvā bhūtahitārthinā uddhṛtā pṛthivī devī sāgarāmbudharā purā,एवं यज्ञवराहेण भूत्वा भूतहितार्थिना उद्धृता पृथिवी देवी सागराम्बुधरा पुरा
213,43,vārāha eṣa kathito nārasiṃhas tato dvijāḥ yatra bhūtvā mṛgendreṇa hiraṇyakaśipur hataḥ,वाराह एष कथितो नारसिंहस् ततो द्विजाः यत्र भूत्वा मृगेन्द्रेण हिरण्यकशिपुर् हतः
213,44,purā kṛtayuge nāma surārir baladarpitaḥ daityānām ādipuruṣaś cakāra sumahat tapaḥ,पुरा कृतयुगे नाम सुरारिर् बलदर्पितः दैत्यानाम् आदिपुरुषश् चकार सुमहत् तपः
213,45,daśa varṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca japopavāsaniratas tasthau maunavratasthitaḥ,दश वर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च जपोपवासनिरतस् तस्थौ मौनव्रतस्थितः
213,46,tataḥ śamadamābhyāṃ ca brahmacaryeṇa caiva hi prīto 'bhavat tatas tasya tapasā niyamena ca,ततः शमदमाभ्यां च ब्रह्मचर्येण चैव हि प्रीतो ऽभवत् ततस् तस्य तपसा नियमेन च
213,47,taṃ vai svayaṃbhūr bhagavān svayam āgamya bho dvijāḥ vimānenārkavarṇena haṃsayuktena bhāsvatā,तं वै स्वयंभूर् भगवान् स्वयम् आगम्य भो द्विजाः विमानेनार्कवर्णेन हंसयुक्तेन भास्वता
213,48,ādityair vasubhiḥ sārdhaṃ marudbhir daivatais tathā rudrair viśvasahāyaiś ca yakṣarākṣasakiṃnaraiḥ,आदित्यैर् वसुभिः सार्धं मरुद्भिर् दैवतैस् तथा रुद्रैर् विश्वसहायैश् च यक्षराक्षसकिंनरैः
213,49,diśābhiḥ pradiśābhiś ca nadībhiḥ sāgarais tathā nakṣatraiś ca muhūrtaiś ca khecaraiś ca mahāgrahaiḥ,दिशाभिः प्रदिशाभिश् च नदीभिः सागरैस् तथा नक्षत्रैश् च मुहूर्तैश् च खेचरैश् च महाग्रहैः
213,50,devarṣibhis tapovṛddhaiḥ siddhair vidvadbhir eva ca rājarṣibhiḥ puṇyatamair gandharvair apsarogaṇaiḥ,देवर्षिभिस् तपोवृद्धैः सिद्धैर् विद्वद्भिर् एव च राजर्षिभिः पुण्यतमैर् गन्धर्वैर् अप्सरोगणैः
213,51,carācaraguruḥ śrīmān vṛtaḥ sarvaiḥ surais tathā brahmā brahmavidāṃ śreṣṭho daityaṃ vacanam abravīt,चराचरगुरुः श्रीमान् वृतः सर्वैः सुरैस् तथा ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठो दैत्यं वचनम् अब्रवीत्
213,52,prīto 'smi tava bhaktasya tapasānena suvrata varaṃ varaya bhadraṃ te yatheṣṭaṃ kāmam āpnuhi,प्रीतो ऽस्मि तव भक्तस्य तपसानेन सुव्रत वरं वरय भद्रं ते यथेष्टं कामम् आप्नुहि
213,53,na devāsuragandharvā na yakṣoragarākṣasāḥ ṛṣayo vātha māṃ śāpaiḥ kruddhā lokapitāmaha,न देवासुरगन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसाः ऋषयो वाथ मां शापैः क्रुद्धा लोकपितामह
213,54,śapeyus tapasā yuktā vara eṣa vṛto mayā na śastreṇa na vāstreṇa giriṇā pādapena vā,शपेयुस् तपसा युक्ता वर एष वृतो मया न शस्त्रेण न वास्त्रेण गिरिणा पादपेन वा
213,55,na śuṣkeṇa na cārdreṇa na caivordhvaṃ na cāpy adhaḥ pāṇiprahāreṇaikena sabhṛtyabalavāhanam,न शुष्केण न चार्द्रेण न चैवोर्ध्वं न चाप्य् अधः पाणिप्रहारेणैकेन सभृत्यबलवाहनम्
213,56,yo māṃ nāśayituṃ śaktaḥ sa me mṛtyur bhaviṣyati bhaveyam aham evārkaḥ somo vāyur hutāśanaḥ,यो मां नाशयितुं शक्तः स मे मृत्युर् भविष्यति भवेयम् अहम् एवार्कः सोमो वायुर् हुताशनः
213,57,salilaṃ cāntarikṣaṃ ca ākāśaṃ caiva sarvaśaḥ ahaṃ krodhaś ca kāmaś ca varuṇo vāsavo yamaḥ dhanadaś ca dhanādhyakṣo yakṣaḥ kiṃpuruṣādhipaḥ,सलिलं चान्तरिक्षं च आकाशं चैव सर्वशः अहं क्रोधश् च कामश् च वरुणो वासवो यमः धनदश् च धनाध्यक्षो यक्षः किंपुरुषाधिपः
213,58,ete divyā varās tāta mayā dattās tavādbhutāḥ sarvān kāmān imāṃs tāta prāpsyasi tvaṃ na saṃśayaḥ,एते दिव्या वरास् तात मया दत्तास् तवाद्भुताः सर्वान् कामान् इमांस् तात प्राप्स्यसि त्वं न संशयः
213,59,evam uktvā tu bhagavāñ jagāmāśu pitāmahaḥ vairājaṃ brahmasadanaṃ brahmarṣigaṇasevitam,एवम् उक्त्वा तु भगवाञ् जगामाशु पितामहः वैराजं ब्रह्मसदनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम्
213,60,tato devāś ca nāgāś ca gandharvā munayas tathā varapradānaṃ śrutvaiva pitāmaham upasthitāḥ,ततो देवाश् च नागाश् च गन्धर्वा मुनयस् तथा वरप्रदानं श्रुत्वैव पितामहम् उपस्थिताः
213,61,vareṇānena bhagavan bādhiṣyati sa no 'suraḥ tat prasīdāśu bhagavan vadho 'py asya vicintyatām,वरेणानेन भगवन् बाधिष्यति स नो ऽसुरः तत् प्रसीदाशु भगवन् वधो ऽप्य् अस्य विचिन्त्यताम्
213,62,bhagavan sarvabhūtānāṃ svayaṃbhūr ādikṛt prabhuḥ sraṣṭā ca havyakavyānām avyaktaṃ prakṛtir dhruvam,भगवन् सर्वभूतानां स्वयंभूर् आदिकृत् प्रभुः स्रष्टा च हव्यकव्यानाम् अव्यक्तं प्रकृतिर् ध्रुवम्
213,63,tato lokahitaṃ vākyaṃ śrutvā devaḥ prajāpatiḥ provāca bhagavān vākyaṃ sarvadevagaṇāṃs tathā,ततो लोकहितं वाक्यं श्रुत्वा देवः प्रजापतिः प्रोवाच भगवान् वाक्यं सर्वदेवगणांस् तथा
213,64,avaśyaṃ tridaśās tena prāptavyaṃ tapasaḥ phalam tapaso 'nte ca bhagavān vadhaṃ viṣṇuḥ kariṣyati,अवश्यं त्रिदशास् तेन प्राप्तव्यं तपसः फलम् तपसो ऽन्ते च भगवान् वधं विष्णुः करिष्यति
213,65,etac chrutvā surāḥ sarve vākyaṃ paṅkajajanmanaḥ svāni sthānāni divyāni jagmus te vai mudānvitāḥ,एतच् छ्रुत्वा सुराः सर्वे वाक्यं पङ्कजजन्मनः स्वानि स्थानानि दिव्यानि जग्मुस् ते वै मुदान्विताः
213,66,labdhamātre vare cāpi sarvāḥ so 'bādhata prajāḥ hiraṇyakaśipur daityo varadānena darpitaḥ,लब्धमात्रे वरे चापि सर्वाः सो ऽबाधत प्रजाः हिरण्यकशिपुर् दैत्यो वरदानेन दर्पितः
213,67,āśrameṣu mahābhāgān munīn vai saṃśitavratān satyadharmaratān dāntāṃs tadā dharṣitavāṃs tathā,आश्रमेषु महाभागान् मुनीन् वै संशितव्रतान् सत्यधर्मरतान् दान्तांस् तदा धर्षितवांस् तथा
213,68,tridivasthāṃs tathā devān parājitya mahābalaḥ trailokyaṃ vaśam ānīya svarge vasati so 'suraḥ,त्रिदिवस्थांस् तथा देवान् पराजित्य महाबलः त्रैलोक्यं वशम् आनीय स्वर्गे वसति सो ऽसुरः
213,69,yadā varamadonmatto vicaran dānavo bhuvi yajñīyān akarod daityān ayajñīyāś ca devatāḥ,यदा वरमदोन्मत्तो विचरन् दानवो भुवि यज्ञीयान् अकरोद् दैत्यान् अयज्ञीयाश् च देवताः
213,70,ādityā vasavaḥ sādhyā viśve ca marutas tathā śaraṇyaṃ śaraṇaṃ viṣṇum upatasthur mahābalam,आदित्या वसवः साध्या विश्वे च मरुतस् तथा शरण्यं शरणं विष्णुम् उपतस्थुर् महाबलम्
213,71,devabrahmamayaṃ yajñaṃ brahmadevaṃ sanātanam bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca prabhuṃ lokanamaskṛtam nārāyaṇaṃ vibhuṃ devaṃ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gatāḥ,देवब्रह्ममयं यज्ञं ब्रह्मदेवं सनातनम् भूतं भव्यं भविष्यं च प्रभुं लोकनमस्कृतम् नारायणं विभुं देवं शरण्यं शरणं गताः
213,72,trāyasva no 'dya deveśa hiraṇyakaśipor bhayāt tvaṃ hi naḥ paramo devas tvaṃ hi naḥ paramo guruḥ,त्रायस्व नो ऽद्य देवेश हिरण्यकशिपोर् भयात् त्वं हि नः परमो देवस् त्वं हि नः परमो गुरुः
213,73,tvaṃ hi naḥ paramo dhātā brahmādīnāṃ surottama utphullāmalapattrākṣa śatrupakṣakṣayaṃkara kṣayāya ditivaṃśasya śaraṇaṃ tvaṃ bhavasva naḥ,त्वं हि नः परमो धाता ब्रह्मादीनां सुरोत्तम उत्फुल्लामलपत्त्राक्ष शत्रुपक्षक्षयंकर क्षयाय दितिवंशस्य शरणं त्वं भवस्व नः
213,74,bhayaṃ tyajadhvam amarā abhayaṃ vo dadāmy aham tathaiva tridivaṃ devāḥ pratilapsyatha mā ciram,भयं त्यजध्वम् अमरा अभयं वो ददाम्य् अहम् तथैव त्रिदिवं देवाः प्रतिलप्स्यथ मा चिरम्
213,75,eṣo 'haṃ sagaṇaṃ daityaṃ varadānena darpitam avadhyam amarendrāṇāṃ dānavendraṃ nihanmi tam,एषो ऽहं सगणं दैत्यं वरदानेन दर्पितम् अवध्यम् अमरेन्द्राणां दानवेन्द्रं निहन्मि तम्
213,76,evam uktvā tu bhagavān visṛjya tridaśeśvarān hiraṇyakaśipoḥ sthānam ājagāma mahābalaḥ,एवम् उक्त्वा तु भगवान् विसृज्य त्रिदशेश्वरान् हिरण्यकशिपोः स्थानम् आजगाम महाबलः
213,77,narasyārdhatanuṃ kṛtvā siṃhasyārdhatanuṃ prabhuḥ nārasiṃhena vapuṣā pāṇiṃ saṃspṛśya pāṇinā,नरस्यार्धतनुं कृत्वा सिंहस्यार्धतनुं प्रभुः नारसिंहेन वपुषा पाणिं संस्पृश्य पाणिना
213,78,ghanajīmūtasaṃkāśo ghanajīmūtanisvanaḥ ghanajīmūtadīptaujā jīmūta iva vegavān,घनजीमूतसंकाशो घनजीमूतनिस्वनः घनजीमूतदीप्तौजा जीमूत इव वेगवान्
213,79,daityaṃ so 'tibalaṃ dṛṣṭvā dṛptaśārdūlavikramaḥ dṛptair daityagaṇair guptaṃ hatavān ekapāṇinā,दैत्यं सो ऽतिबलं दृष्ट्वा दृप्तशार्दूलविक्रमः दृप्तैर् दैत्यगणैर् गुप्तं हतवान् एकपाणिना
213,80,nṛsiṃha eṣa kathito bhūyo 'yaṃ vāmanaḥ paraḥ yatra vāmanam āsthāya rūpaṃ daityavināśanam,नृसिंह एष कथितो भूयो ऽयं वामनः परः यत्र वामनम् आस्थाय रूपं दैत्यविनाशनम्
213,81,baler balavato yajñe balinā viṣṇunā purā vikramais tribhir akṣobhyāḥ kṣobhitās te mahāsurāḥ,बलेर् बलवतो यज्ञे बलिना विष्णुना पुरा विक्रमैस् त्रिभिर् अक्षोभ्याः क्षोभितास् ते महासुराः
213,82,vipracittiḥ śivaḥ śaṅkur ayaḥśaṅkus tathaiva ca ayaḥśirā aśvaśirā hayagrīvaś ca vīryavān,विप्रचित्तिः शिवः शङ्कुर् अयःशङ्कुस् तथैव च अयःशिरा अश्वशिरा हयग्रीवश् च वीर्यवान्
213,83,vegavān ketumān ugraḥ sogravyagro mahāsuraḥ puṣkaraḥ puṣkalaś caiva śāśvo 'śvapatir eva ca,वेगवान् केतुमान् उग्रः सोग्रव्यग्रो महासुरः पुष्करः पुष्कलश् चैव शाश्वो ऽश्वपतिर् एव च
213,84,prahlādo 'śvapatiḥ kumbhaḥ saṃhrādo gamanapriyaḥ anuhrādo harihayo vārāhaḥ saṃharo 'nujaḥ,प्रह्लादो ऽश्वपतिः कुम्भः संह्रादो गमनप्रियः अनुह्रादो हरिहयो वाराहः संहरो ऽनुजः
213,85,śarabhaḥ śalabhaś caiva kupathaḥ krodhanaḥ krathaḥ bṛhatkīrtir mahājihvaḥ śaṅkukarṇo mahāsvanaḥ,शरभः शलभश् चैव कुपथः क्रोधनः क्रथः बृहत्कीर्तिर् महाजिह्वः शङ्कुकर्णो महास्वनः
213,86,dīptajihvo 'rkanayano mṛgapādo mṛgapriyaḥ vāyur gariṣṭho namuciḥ sambaro viskaro mahān,दीप्तजिह्वो ऽर्कनयनो मृगपादो मृगप्रियः वायुर् गरिष्ठो नमुचिः सम्बरो विस्करो महान्
213,87,candrahantā krodhahantā krodhavardhana eva ca kālakaḥ kālakopaś ca vṛtraḥ krodho virocanaḥ,चन्द्रहन्ता क्रोधहन्ता क्रोधवर्धन एव च कालकः कालकोपश् च वृत्रः क्रोधो विरोचनः
213,88,gariṣṭhaś ca variṣṭhaś ca pralambanarakāv ubhau indratāpanavātāpī ketumān baladarpitaḥ,गरिष्ठश् च वरिष्ठश् च प्रलम्बनरकाव् उभौ इन्द्रतापनवातापी केतुमान् बलदर्पितः
213,89,asilomā pulomā ca bāṣkalaḥ pramado madaḥ svamiśraḥ kālavadanaḥ karālaḥ keśir eva ca,असिलोमा पुलोमा च बाष्कलः प्रमदो मदः स्वमिश्रः कालवदनः करालः केशिर् एव च
213,90,ekākṣaś candramā rāhuḥ saṃhrādaḥ sambaraḥ svanaḥ śataghnīcakrahastāś ca tathā muśalapāṇayaḥ,एकाक्षश् चन्द्रमा राहुः संह्रादः सम्बरः स्वनः शतघ्नीचक्रहस्ताश् च तथा मुशलपाणयः
213,91,aśvayantrāyudhopetā bhindipālāyudhās tathā śūlolūkhalahastāś ca paraśvadhadharās tathā,अश्वयन्त्रायुधोपेता भिन्दिपालायुधास् तथा शूलोलूखलहस्ताश् च परश्वधधरास् तथा
213,92,pāśamudgarahastāś ca tathā parighapāṇayaḥ mahāśilāpraharaṇāḥ śūlahastāś ca dānavāḥ,पाशमुद्गरहस्ताश् च तथा परिघपाणयः महाशिलाप्रहरणाः शूलहस्ताश् च दानवाः
213,93,nānāpraharaṇā ghorā nānāveśā mahābalāḥ kūrmakukkuṭavaktrāś ca śaśolūkamukhās tathā,नानाप्रहरणा घोरा नानावेशा महाबलाः कूर्मकुक्कुटवक्त्राश् च शशोलूकमुखास् तथा
213,94,kharoṣṭravadanāś caiva varāhavadanās tathā mārjāraśikhivaktrāś ca mahāvaktrās tathā pare,खरोष्ट्रवदनाश् चैव वराहवदनास् तथा मार्जारशिखिवक्त्राश् च महावक्त्रास् तथा परे
213,95,nakrameṣānanāḥ śūrā gojāvimahiṣānanāḥ godhāśallakivaktrāś ca kroṣṭuvaktrāś ca dānavāḥ,नक्रमेषाननाः शूरा गोजाविमहिषाननाः गोधाशल्लकिवक्त्राश् च क्रोष्टुवक्त्राश् च दानवाः
213,96,ākhudarduravaktrāś ca ghorā vṛkamukhās tathā bhīmā makaravaktrāś ca krauñcavaktrāś ca dānavāḥ,आखुदर्दुरवक्त्राश् च घोरा वृकमुखास् तथा भीमा मकरवक्त्राश् च क्रौञ्चवक्त्राश् च दानवाः
213,97,aśvānanāḥ kharamukhā mayūravadanās tathā gajendracarmavasanās tathā kṛṣṇājināmbarāḥ,अश्वाननाः खरमुखा मयूरवदनास् तथा गजेन्द्रचर्मवसनास् तथा कृष्णाजिनाम्बराः
213,98,cīrasaṃvṛtagātrāś ca tathā nīlakavāsasaḥ uṣṇīṣiṇo mukuṭinas tathā kuṇḍalino 'surāḥ,चीरसंवृतगात्राश् च तथा नीलकवाससः उष्णीषिणो मुकुटिनस् तथा कुण्डलिनो ऽसुराः
213,99,kirīṭino lambaśikhāḥ kambugrīvāḥ suvarcasaḥ nānāveśadharā daityā nānāmālyānulepanāḥ,किरीटिनो लम्बशिखाः कम्बुग्रीवाः सुवर्चसः नानावेशधरा दैत्या नानामाल्यानुलेपनाः
213,100,svāny āyudhāni saṃgṛhya pradīptāni ca tejasā kramamāṇaṃ hṛṣīkeśam upāvartanta sarvaśaḥ,स्वान्य् आयुधानि संगृह्य प्रदीप्तानि च तेजसा क्रममाणं हृषीकेशम् उपावर्तन्त सर्वशः
213,101,pramathya sarvān daiteyān pādahastatalair vibhuḥ rūpaṃ kṛtvā mahābhīmaṃ jahārāśu sa medinīm,प्रमथ्य सर्वान् दैतेयान् पादहस्ततलैर् विभुः रूपं कृत्वा महाभीमं जहाराशु स मेदिनीम्
213,102,tasya vikramato bhūmiṃ candrādityau stanāntare nabhaḥ prakramamāṇasya nābhyāṃ kila tathā sthitau,तस्य विक्रमतो भूमिं चन्द्रादित्यौ स्तनान्तरे नभः प्रक्रममाणस्य नाभ्यां किल तथा स्थितौ
213,103,param ākramamāṇasya jānudeśe vyavasthitau viṣṇor amitavīryasya vadanty evaṃ dvijātayaḥ,परम् आक्रममाणस्य जानुदेशे व्यवस्थितौ विष्णोर् अमितवीर्यस्य वदन्त्य् एवं द्विजातयः
213,104,hṛtvā sa medinīṃ kṛtsnāṃ hatvā cāsurapuṃgavān dadau śakrāya vasudhāṃ viṣṇur balavatāṃ varaḥ,हृत्वा स मेदिनीं कृत्स्नां हत्वा चासुरपुंगवान् ददौ शक्राय वसुधां विष्णुर् बलवतां वरः
213,105,eṣa vo vāmano nāma prādurbhāvo mahātmanaḥ vedavidbhir dvijair etat kathyate vaiṣṇavaṃ yaśaḥ,एष वो वामनो नाम प्रादुर्भावो महात्मनः वेदविद्भिर् द्विजैर् एतत् कथ्यते वैष्णवं यशः
213,106,bhūyo bhūtātmano viṣṇoḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ dattātreya iti khyātaḥ kṣamayā parayā yutaḥ,भूयो भूतात्मनो विष्णोः प्रादुर्भावो महात्मनः दत्तात्रेय इति ख्यातः क्षमया परया युतः
213,107,tena naṣṭeṣu vedeṣu prakriyāsu makheṣu ca cāturvarṇye ca saṃkīrṇe dharme śithilatāṃ gate,तेन नष्टेषु वेदेषु प्रक्रियासु मखेषु च चातुर्वर्ण्ये च संकीर्णे धर्मे शिथिलतां गते
213,108,ativardhati cādharme satye naṣṭe 'nṛte sthite prajāsu śīryamāṇāsu dharme cākulatāṃ gate,अतिवर्धति चाधर्मे सत्ये नष्टे ऽनृते स्थिते प्रजासु शीर्यमाणासु धर्मे चाकुलतां गते
213,109,sayajñāḥ sakriyā vedāḥ pratyānītā hi tena vai cāturvarṇyam asaṃkīrṇaṃ kṛtaṃ tena mahātmanā,सयज्ञाः सक्रिया वेदाः प्रत्यानीता हि तेन वै चातुर्वर्ण्यम् असंकीर्णं कृतं तेन महात्मना
213,110,tena haihayarājasya kārtavīryasya dhīmataḥ varadena varo datto dattātreyeṇa dhīmatā,तेन हैहयराजस्य कार्तवीर्यस्य धीमतः वरदेन वरो दत्तो दत्तात्रेयेण धीमता
213,111,etad bāhudvayaṃ yat te tat te mama kṛte nṛpa śatāni daśa bāhūnāṃ bhaviṣyanti na saṃśayaḥ,एतद् बाहुद्वयं यत् ते तत् ते मम कृते नृप शतानि दश बाहूनां भविष्यन्ति न संशयः
213,112,pālayiṣyasi kṛtsnāṃ ca vasudhāṃ vasudheśvara durnirīkṣyo 'rivṛndānāṃ yuddhasthaś ca bhaviṣyasi,पालयिष्यसि कृत्स्नां च वसुधां वसुधेश्वर दुर्निरीक्ष्यो ऽरिवृन्दानां युद्धस्थश् च भविष्यसि
213,113,eṣa vo vaiṣṇavaḥ śrīmān prādurbhāvo 'dbhutaḥ śubhaḥ bhūyaś ca jāmadagnyo 'yaṃ prādurbhāvo mahātmanaḥ,एष वो वैष्णवः श्रीमान् प्रादुर्भावो ऽद्भुतः शुभः भूयश् च जामदग्न्यो ऽयं प्रादुर्भावो महात्मनः
213,114,yatra bāhusahasreṇa dviṣatāṃ durjayaṃ raṇe rāmo 'rjunam anīkasthaṃ jaghāna nṛpatiṃ prabhuḥ,यत्र बाहुसहस्रेण द्विषतां दुर्जयं रणे रामो ऽर्जुनम् अनीकस्थं जघान नृपतिं प्रभुः
213,115,rathasthaṃ pārthivaṃ rāmaḥ pātayitvārjunaṃ bhuvi dharṣayitvārjunaṃ rāmaḥ krośamānaṃ ca meghavat,रथस्थं पार्थिवं रामः पातयित्वार्जुनं भुवि धर्षयित्वार्जुनं रामः क्रोशमानं च मेघवत्
213,116,kṛtsnaṃ bāhusahasraṃ ca ciccheda bhṛgunandanaḥ paraśvadhena dīptena jñātibhiḥ sahitasya vai,कृत्स्नं बाहुसहस्रं च चिच्छेद भृगुनन्दनः परश्वधेन दीप्तेन ज्ञातिभिः सहितस्य वै
213,117,kīrṇā kṣatriyakoṭībhir merumandarabhūṣaṇā triḥ saptakṛtvaḥ pṛthivī tena niḥkṣatriyā kṛtā,कीर्णा क्षत्रियकोटीभिर् मेरुमन्दरभूषणा त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता
213,118,kṛtvā niḥkṣatriyāṃ caināṃ bhārgavaḥ sumahāyaśāḥ sarvapāpavināśāya vājimedhena ceṣṭavān,कृत्वा निःक्षत्रियां चैनां भार्गवः सुमहायशाः सर्वपापविनाशाय वाजिमेधेन चेष्टवान्
213,119,yasmin yajñe mahādāne dakṣiṇāṃ bhṛgunandanaḥ mārīcāya dadau prītaḥ kaśyapāya vasuṃdharām,यस्मिन् यज्ञे महादाने दक्षिणां भृगुनन्दनः मारीचाय ददौ प्रीतः कश्यपाय वसुंधराम्
213,120,vāraṇāṃs turagāñ śubhrān rathāṃś ca rathināṃ varaḥ hiraṇyam akṣayaṃ dhenur gajendrāṃś ca mahīpatiḥ,वारणांस् तुरगाञ् शुभ्रान् रथांश् च रथिनां वरः हिरण्यम् अक्षयं धेनुर् गजेन्द्रांश् च महीपतिः
213,121,dadau tasmin mahāyajñe vājimedhe mahāyaśāḥ adyāpi ca hitārthāya lokānāṃ bhṛgunandanaḥ,ददौ तस्मिन् महायज्ञे वाजिमेधे महायशाः अद्यापि च हितार्थाय लोकानां भृगुनन्दनः
213,122,caramāṇas tapo ghoraṃ jāmadagnyaḥ punaḥ prabhuḥ āste vai devavac chrīmān mahendre parvatottame,चरमाणस् तपो घोरं जामदग्न्यः पुनः प्रभुः आस्ते वै देववच् छ्रीमान् महेन्द्रे पर्वतोत्तमे
213,123,eṣa viṣṇoḥ sureśasya śāśvatasyāvyayasya ca jāmadagnya iti khyātaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ,एष विष्णोः सुरेशस्य शाश्वतस्याव्ययस्य च जामदग्न्य इति ख्यातः प्रादुर्भावो महात्मनः
213,124,caturviṃśe yuge vāpi viśvāmitrapuraḥsaraḥ jajñe daśarathasyātha putraḥ padmāyatekṣaṇaḥ,चतुर्विंशे युगे वापि विश्वामित्रपुरःसरः जज्ञे दशरथस्याथ पुत्रः पद्मायतेक्षणः
213,125,kṛtvātmānaṃ mahābāhuś caturdhā prabhur īśvaraḥ loke rāma iti khyātas tejasā bhāskaropamaḥ,कृत्वात्मानं महाबाहुश् चतुर्धा प्रभुर् ईश्वरः लोके राम इति ख्यातस् तेजसा भास्करोपमः
213,126,prasādanārthaṃ lokasya rakṣasāṃ nigrahāya ca dharmasya ca vivṛddhyarthaṃ jajñe tatra mahāyaśāḥ,प्रसादनार्थं लोकस्य रक्षसां निग्रहाय च धर्मस्य च विवृद्ध्यर्थं जज्ञे तत्र महायशाः
213,127,tam apy āhur manuṣyendraṃ sarvabhūtahite ratam yaḥ samāḥ sarvadharmajñaś caturdaśa vane 'vasat,तम् अप्य् आहुर् मनुष्येन्द्रं सर्वभूतहिते रतम् यः समाः सर्वधर्मज्ञश् चतुर्दश वने ऽवसत्
213,128,lakṣmaṇānucaro rāmaḥ sarvabhūtahite rataḥ caturdaśa vane taptvā tapo varṣāṇi rāghavaḥ,लक्ष्मणानुचरो रामः सर्वभूतहिते रतः चतुर्दश वने तप्त्वा तपो वर्षाणि राघवः
213,129,rūpiṇī tasya pārśvasthā sīteti prathitā jane pūrvoditā tu yā lakṣmīr bhartāram anugacchati,रूपिणी तस्य पार्श्वस्था सीतेति प्रथिता जने पूर्वोदिता तु या लक्ष्मीर् भर्तारम् अनुगच्छति
213,130,janasthāne vasan kāryaṃ tridaśānāṃ cakāra saḥ tasyāpakāriṇaṃ krūraṃ paulastyaṃ manujarṣabhaḥ,जनस्थाने वसन् कार्यं त्रिदशानां चकार सः तस्यापकारिणं क्रूरं पौलस्त्यं मनुजर्षभः
213,131,sītāyāḥ padam anvicchan nijaghāna mahāyaśāḥ devāsuragaṇānāṃ ca yakṣarākṣasabhoginām,सीतायाः पदम् अन्विच्छन् निजघान महायशाः देवासुरगणानां च यक्षराक्षसभोगिनाम्
213,132,yatrāvadhyaṃ rākṣasendraṃ rāvaṇaṃ yudhi durjayam yuktaṃ rākṣasakoṭībhir nīlāñjanacayopamam,यत्रावध्यं राक्षसेन्द्रं रावणं युधि दुर्जयम् युक्तं राक्षसकोटीभिर् नीलाञ्जनचयोपमम्
213,133,trailokyadrāvaṇaṃ krūraṃ rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram durjayaṃ durdharaṃ dṛptaṃ śārdūlasamavikramam,त्रैलोक्यद्रावणं क्रूरं रावणं राक्षसेश्वरम् दुर्जयं दुर्धरं दृप्तं शार्दूलसमविक्रमम्
213,134,durnirīkṣyaṃ suragaṇair varadānena darpitam jaghāna sacivaiḥ sārdhaṃ sasainyaṃ rāvaṇaṃ yudhi,दुर्निरीक्ष्यं सुरगणैर् वरदानेन दर्पितम् जघान सचिवैः सार्धं ससैन्यं रावणं युधि
213,135,mahābhragaṇasaṃkāśaṃ mahākāyaṃ mahābalam rāvaṇaṃ nijaghānāśu rāmo bhūtapatiḥ purā,महाभ्रगणसंकाशं महाकायं महाबलम् रावणं निजघानाशु रामो भूतपतिः पुरा
213,136,sugrīvasya kṛte yena vānarendro mahābalaḥ vālī vinihataḥ saṃkhye sugrīvaś cābhiṣecitaḥ,सुग्रीवस्य कृते येन वानरेन्द्रो महाबलः वाली विनिहतः संख्ये सुग्रीवश् चाभिषेचितः
213,137,madhoś ca tanayo dṛpto lavaṇo nāma dānavaḥ hato madhuvane vīro varamatto mahāsuraḥ,मधोश् च तनयो दृप्तो लवणो नाम दानवः हतो मधुवने वीरो वरमत्तो महासुरः
213,138,yajñavighnakarau yena munīnāṃ bhāvitātmanām mārīcaś ca subāhuś ca balena balināṃ varau,यज्ञविघ्नकरौ येन मुनीनां भावितात्मनाम् मारीचश् च सुबाहुश् च बलेन बलिनां वरौ
213,139,nihatau ca nirāśau ca kṛtau tena mahātmanā samare yuddhaśauṇḍena tathānye cāpi rākṣasāḥ,निहतौ च निराशौ च कृतौ तेन महात्मना समरे युद्धशौण्डेन तथान्ये चापि राक्षसाः
213,140,virādhaś ca kabandhaś ca rākṣasau bhīmavikramau jaghāna puruṣavyāghro gandharvau śāpamohitau,विराधश् च कबन्धश् च राक्षसौ भीमविक्रमौ जघान पुरुषव्याघ्रो गन्धर्वौ शापमोहितौ
213,142,hutāśanārkāṃśutaḍidguṇābhaiḥ prataptajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ mahendravajrāśanitulyasārai ripūn sa rāmaḥ samare nijaghne BrP_213.141 tasmai dattāni śastrāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā vadhārthaṃ devaśatrūṇāṃ durdharṣāṇāṃ surair api,हुताशनार्कांशुतडिद्गुणाभैः प्रतप्तजाम्बूनदचित्रपुङ्खैः महेन्द्रवज्राशनितुल्यसारै रिपून् स रामः समरे निजघ्ने ब्र्प्_२१३.१४१ तस्मै दत्तानि शस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता वधार्थं देवशत्रूणां दुर्धर्षाणां सुरैर् अपि
213,143,vartamāne makhe yena janakasya mahātmanaḥ bhagnaṃ māheśvaraṃ cāpaṃ krīḍatā līlayā purā,वर्तमाने मखे येन जनकस्य महात्मनः भग्नं माहेश्वरं चापं क्रीडता लीलया पुरा
213,144,etāni kṛtvā karmāṇi rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ daśāśvamedhāñ jārūthyān ājahāra nirargalān,एतानि कृत्वा कर्माणि रामो धर्मभृतां वरः दशाश्वमेधाञ् जारूथ्यान् आजहार निरर्गलान्
213,145,nāśrūyantāśubhā vāco nākulaṃ māruto vavau na vittaharaṇaṃ cāsīd rāme rājyaṃ praśāsati,नाश्रूयन्ताशुभा वाचो नाकुलं मारुतो ववौ न वित्तहरणं चासीद् रामे राज्यं प्रशासति
213,146,paridevanti vidhavā nānarthāś ca kadācana sarvam āsīc chubhaṃ tatra rāme rājyaṃ praśāsati,परिदेवन्ति विधवा नानर्थाश् च कदाचन सर्वम् आसीच् छुभं तत्र रामे राज्यं प्रशासति
213,147,na prāṇināṃ bhayaṃ cāsīj jalāgnyanilaghātajam na cāpi vṛddhā bālānāṃ pretakāryāṇi cakrire,न प्राणिनां भयं चासीज् जलाग्न्यनिलघातजम् न चापि वृद्धा बालानां प्रेतकार्याणि चक्रिरे
213,148,brahmacaryaparaṃ kṣatraṃ viśas tu kṣatriye ratāḥ śūdrāś caiva hi varṇāṃs trīñ śuśrūṣanty anahaṃkṛtāḥ,ब्रह्मचर्यपरं क्षत्रं विशस् तु क्षत्रिये रताः शूद्राश् चैव हि वर्णांस् त्रीञ् शुश्रूषन्त्य् अनहंकृताः
213,149,nāryo nātyacaran bhartṝn bhāryāṃ nātyacarat patiḥ sarvam āsīj jagad dāntaṃ nirdasyur abhavan mahī,नार्यो नात्यचरन् भर्तॄन् भार्यां नात्यचरत् पतिः सर्वम् आसीज् जगद् दान्तं निर्दस्युर् अभवन् मही
213,150,rāma eko 'bhavad bhartā rāmaḥ pālayitābhavat āsan varṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ,राम एको ऽभवद् भर्ता रामः पालयिताभवत् आसन् वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः
213,151,arogāḥ prāṇinaś cāsan rāme rājyaṃ praśāsati devatānām ṛṣīṇāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca sarvaśaḥ,अरोगाः प्राणिनश् चासन् रामे राज्यं प्रशासति देवतानाम् ऋषीणां च मनुष्याणां च सर्वशः
213,152,pṛthivyāṃ samavāyo 'bhūd rāme rājyaṃ praśāsati gāthām apy atra gāyanti ye purāṇavido janāḥ,पृथिव्यां समवायो ऽभूद् रामे राज्यं प्रशासति गाथाम् अप्य् अत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः
213,153,rāme nibaddhatattvārthā māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ śyāmo yuvā lohitākṣo dīptāsyo mitabhāṣitaḥ,रामे निबद्धतत्त्वार्था माहात्म्यं तस्य धीमतः श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मितभाषितः
213,154,ājānubāhuḥ sumukhaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ daśa varṣasahasrāṇi rāmo rājyam akārayat,आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः दश वर्षसहस्राणि रामो राज्यम् अकारयत्
213,155,ṛksāmayajuṣāṃ ghoṣo jyāghoṣaś ca mahātmanaḥ avyucchinno 'bhavad rāṣṭre dīyatāṃ bhujyatām iti,ऋक्सामयजुषां घोषो ज्याघोषश् च महात्मनः अव्युच्छिन्नो ऽभवद् राष्ट्रे दीयतां भुज्यताम् इति
213,156,sattvavān guṇasaṃpanno dīpyamānaḥ svatejasā ati candraṃ ca sūryaṃ ca rāmo dāśarathir babhau,सत्त्ववान् गुणसंपन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा अति चन्द्रं च सूर्यं च रामो दाशरथिर् बभौ
213,157,īje kratuśataiḥ puṇyaiḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ hitvāyodhyāṃ divaṃ yāto rāghavo hi mahābalaḥ,ईजे क्रतुशतैः पुण्यैः समाप्तवरदक्षिणैः हित्वायोध्यां दिवं यातो राघवो हि महाबलः
213,158,evam eva mahābāhur ikṣvākukulanandanaḥ rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā divam ācakrame vibhuḥ,एवम् एव महाबाहुर् इक्ष्वाकुकुलनन्दनः रावणं सगणं हत्वा दिवम् आचक्रमे विभुः
213,159,aparaḥ keśavasyāyaṃ prādurbhāvo mahātmanaḥ vikhyāto māthure kalpe sarvalokahitāya vai,अपरः केशवस्यायं प्रादुर्भावो महात्मनः विख्यातो माथुरे कल्पे सर्वलोकहिताय वै
213,160,yatra śālvaṃ ca caidyaṃ ca kaṃsaṃ dvividam eva ca ariṣṭaṃ vṛṣabhaṃ keśiṃ pūtanāṃ daityadārikām,यत्र शाल्वं च चैद्यं च कंसं द्विविदम् एव च अरिष्टं वृषभं केशिं पूतनां दैत्यदारिकाम्
213,161,nāgaṃ kuvalayāpīḍaṃ cāṇūraṃ muṣṭikaṃ tathā daityān mānuṣadehena sūdayām āsa vīryavān,नागं कुवलयापीडं चाणूरं मुष्टिकं तथा दैत्यान् मानुषदेहेन सूदयाम् आस वीर्यवान्
213,162,chinnaṃ bāhusahasraṃ ca bāṇasyādbhutakarmaṇaḥ narakaś ca hataḥ saṃkhye yavanaś ca mahābalaḥ,छिन्नं बाहुसहस्रं च बाणस्याद्भुतकर्मणः नरकश् च हतः संख्ये यवनश् च महाबलः
213,163,hṛtāni ca mahīpānāṃ sarvaratnāni tejasā durācārāś ca nihitāḥ pārthivā ye mahītale,हृतानि च महीपानां सर्वरत्नानि तेजसा दुराचाराश् च निहिताः पार्थिवा ये महीतले
213,164,eṣa lokahitārthāya prādurbhāvo mahātmanaḥ kalkī viṣṇuyaśā nāma śambhalagrāmasaṃbhavaḥ,एष लोकहितार्थाय प्रादुर्भावो महात्मनः कल्की विष्णुयशा नाम शम्भलग्रामसंभवः
213,165,sarvalokahitārthāya bhūyo devo mahāyaśāḥ ete cānye ca bahavo divyā devagaṇair vṛtāḥ,सर्वलोकहितार्थाय भूयो देवो महायशाः एते चान्ये च बहवो दिव्या देवगणैर् वृताः
213,166,prādurbhāvāḥ purāṇeṣu gīyante brahmavādibhiḥ yatra devā vimuhyanti prādurbhāvānukīrtane,प्रादुर्भावाः पुराणेषु गीयन्ते ब्रह्मवादिभिः यत्र देवा विमुह्यन्ति प्रादुर्भावानुकीर्तने
213,167,purāṇaṃ vartate yatra vedaśrutisamāhitam etad uddeśamātreṇa prādurbhāvānukīrtanam,पुराणं वर्तते यत्र वेदश्रुतिसमाहितम् एतद् उद्देशमात्रेण प्रादुर्भावानुकीर्तनम्
213,168,kīrtitaṃ kīrtanīyasya sarvalokaguror vibhoḥ prīyante pitaras tasya prādurbhāvānukīrtanāt,कीर्तितं कीर्तनीयस्य सर्वलोकगुरोर् विभोः प्रीयन्ते पितरस् तस्य प्रादुर्भावानुकीर्तनात्
213,169,viṣṇor amitavīryasya yaḥ śṛṇoti kṛtāñjaliḥ,विष्णोर् अमितवीर्यस्य यः शृणोति कृताञ्जलिः
213,171,etāś ca yogeśvarayogamāyāḥ śrutvā naro mucyati sarvapāpaiḥ ṛddhiṃ samṛddhiṃ vipulāṃś ca bhogān prāpnoti śīghraṃ bhagavatprasādāt BrP_213.170 evaṃ mayā muniśreṣṭhā viṣṇor amitatejasaḥ sarvapāpaharāḥ puṇyāḥ prādurbhāvāḥ prakīrtitāḥ,एताश् च योगेश्वरयोगमायाः श्रुत्वा नरो मुच्यति सर्वपापैः ऋद्धिं समृद्धिं विपुलांश् च भोगान् प्राप्नोति शीघ्रं भगवत्प्रसादात् ब्र्प्_२१३.१७० एवं मया मुनिश्रेष्ठा विष्णोर् अमिततेजसः सर्वपापहराः पुण्याः प्रादुर्भावाः प्रकीर्तिताः
214,1,na tṛptim adhigacchāmaḥ puṇyadharmāmṛtasya ca mune tvanmukhagītasya tathā kautūhalaṃ hi naḥ,न तृप्तिम् अधिगच्छामः पुण्यधर्मामृतस्य च मुने त्वन्मुखगीतस्य तथा कौतूहलं हि नः
214,2,utpattiṃ pralayaṃ caiva bhūtānāṃ karmaṇo gatim vetsi sarvaṃ mune tena pṛcchāmas tvāṃ mahāmatim,उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानां कर्मणो गतिम् वेत्सि सर्वं मुने तेन पृच्छामस् त्वां महामतिम्
214,3,śrūyate yamalokasya mārgaḥ paramadurgamaḥ duḥkhakleśakaraḥ śaśvat sarvabhūtabhayāvahaḥ,श्रूयते यमलोकस्य मार्गः परमदुर्गमः दुःखक्लेशकरः शश्वत् सर्वभूतभयावहः
214,4,kathaṃ tena narā yānti mārgeṇa yamasādanam pramāṇaṃ caiva mārgasya brūhi no vadatāṃ vara,कथं तेन नरा यान्ति मार्गेण यमसादनम् प्रमाणं चैव मार्गस्य ब्रूहि नो वदतां वर
214,5,mune pṛcchāma sarvajña brūhi sarvam aśeṣataḥ kathaṃ narakaduḥkhāni nāpnuvanti narān mune,मुने पृच्छाम सर्वज्ञ ब्रूहि सर्वम् अशेषतः कथं नरकदुःखानि नाप्नुवन्ति नरान् मुने
214,6,kenopāyena dānena dharmeṇa niyamena ca mānuṣasya ca yāmyasya lokasya kiyad antaram,केनोपायेन दानेन धर्मेण नियमेन च मानुषस्य च याम्यस्य लोकस्य कियद् अन्तरम्
214,7,kathaṃ ca svargatiṃ yānti narakaṃ kena karmaṇā svargasthānāni kiyanti kiyanti narakāṇi ca,कथं च स्वर्गतिं यान्ति नरकं केन कर्मणा स्वर्गस्थानानि कियन्ति कियन्ति नरकाणि च
214,8,kathaṃ sukṛtino yānti kathaṃ duṣkṛtakāriṇaḥ kiṃ rūpaṃ kiṃ pramāṇaṃ vā ko varṇas tūbhayor api jīvasya nīyamānasya yamalokaṃ bravīhi naḥ,कथं सुकृतिनो यान्ति कथं दुष्कृतकारिणः किं रूपं किं प्रमाणं वा को वर्णस् तूभयोर् अपि जीवस्य नीयमानस्य यमलोकं ब्रवीहि नः
214,9,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlā vadato mama suvratāḥ saṃsāracakram ajaraṃ sthitir yasya na vidyate,शृणुध्वं मुनिशार्दूला वदतो मम सुव्रताः संसारचक्रम् अजरं स्थितिर् यस्य न विद्यते
214,10,so 'haṃ vadāmi vaḥ sarvaṃ yamamārgasya nirṇayam utkrāntikālād ārabhya yathā nānyo vadiṣyati,सो ऽहं वदामि वः सर्वं यममार्गस्य निर्णयम् उत्क्रान्तिकालाद् आरभ्य यथा नान्यो वदिष्यति
214,11,svarūpaṃ caiva mārgasya yan māṃ pṛcchatha sattamāḥ yamalokasya cādhvānam antaraṃ mānuṣasya ca,स्वरूपं चैव मार्गस्य यन् मां पृच्छथ सत्तमाः यमलोकस्य चाध्वानम् अन्तरं मानुषस्य च
214,12,yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaḍaśītis tad antaram taptatāmram ivātaptaṃ tad adhvānam udāhṛtam,योजनानां सहस्राणि षडशीतिस् तद् अन्तरम् तप्तताम्रम् इवातप्तं तद् अध्वानम् उदाहृतम्
214,13,tad avaśyaṃ hi gantavyaṃ prāṇibhir jīvasaṃjñakaiḥ puṇyān puṇyakṛto yānti pāpān pāpakṛto 'dhamāḥ,तद् अवश्यं हि गन्तव्यं प्राणिभिर् जीवसंज्ञकैः पुण्यान् पुण्यकृतो यान्ति पापान् पापकृतो ऽधमाः
214,14,dvāviṃśatiś ca narakā yamasya viṣaye sthitāḥ yeṣu duṣkṛtakarmāṇo vipacyante pṛthak pṛthak,द्वाविंशतिश् च नरका यमस्य विषये स्थिताः येषु दुष्कृतकर्माणो विपच्यन्ते पृथक् पृथक्
214,15,narako rauravo raudraḥ śūkaras tāla eva ca kumbhīpāko mahāghoraḥ śālmalo 'tha vimohanaḥ,नरको रौरवो रौद्रः शूकरस् ताल एव च कुम्भीपाको महाघोरः शाल्मलो ऽथ विमोहनः
214,16,kīṭādaḥ kṛmibhakṣaś ca nālābhakṣo bhramas tathā nadyaḥ pūyavahāś cānyā rudhirāmbhas tathaiva ca,कीटादः कृमिभक्षश् च नालाभक्षो भ्रमस् तथा नद्यः पूयवहाश् चान्या रुधिराम्भस् तथैव च
214,17,agnijvālo mahāghoraḥ saṃdaṃśaḥ śunabhojanaḥ ghorā vaitaraṇī caiva asipattravanaṃ tathā,अग्निज्वालो महाघोरः संदंशः शुनभोजनः घोरा वैतरणी चैव असिपत्त्रवनं तथा
214,18,na tatra vṛkṣacchāyā vā na taḍāgāḥ sarāṃsi ca na vāpyo dīrghikā vāpi na kūpo na prapā sabhā,न तत्र वृक्षच्छाया वा न तडागाः सरांसि च न वाप्यो दीर्घिका वापि न कूपो न प्रपा सभा
214,19,na maṇḍapo nāyatanaṃ na nadyo na ca parvatāḥ na kiṃcid āśramasthānaṃ vidyate tatra vartmani,न मण्डपो नायतनं न नद्यो न च पर्वताः न किंचिद् आश्रमस्थानं विद्यते तत्र वर्त्मनि
214,20,yatra viśramate śrāntaḥ puruṣo 'tīvakarṣitaḥ avaśyam eva gantavyaḥ sa sarvais tu mahāpathaḥ,यत्र विश्रमते श्रान्तः पुरुषो ऽतीवकर्षितः अवश्यम् एव गन्तव्यः स सर्वैस् तु महापथः
214,21,prāpte kāle tu saṃtyajya suhṛdbandhudhanādikam jarāyujāṇḍajāś caiva svedajāś codbhijās tathā,प्राप्ते काले तु संत्यज्य सुहृद्बन्धुधनादिकम् जरायुजाण्डजाश् चैव स्वेदजाश् चोद्भिजास् तथा
214,22,jaṅgamājaṅgamāś caiva gamiṣyanti mahāpatham devāsuramanuṣyaiś ca vaivasvatavaśānugaiḥ,जङ्गमाजङ्गमाश् चैव गमिष्यन्ति महापथम् देवासुरमनुष्यैश् च वैवस्वतवशानुगैः
214,23,strīpuṃnapuṃsakaiś caiva pṛthivyāṃ jīvasaṃjñitaiḥ pūrvāhṇe cāparāhṇe vā madhyāhne vā tathā punaḥ,स्त्रीपुंनपुंसकैश् चैव पृथिव्यां जीवसंज्ञितैः पूर्वाह्णे चापराह्णे वा मध्याह्ने वा तथा पुनः
214,24,saṃdhyākāle 'rdharātre vā pratyūṣe vāpy upasthite vṛddhair vā madhyamair vāpi yauvanasthais tathaiva ca,संध्याकाले ऽर्धरात्रे वा प्रत्यूषे वाप्य् उपस्थिते वृद्धैर् वा मध्यमैर् वापि यौवनस्थैस् तथैव च
214,25,garbhavāse 'tha bālye vā gantavyaḥ sa mahāpathaḥ pravāsasthair gṛhasthair vā parvatasthaiḥ sthale 'pi vā,गर्भवासे ऽथ बाल्ये वा गन्तव्यः स महापथः प्रवासस्थैर् गृहस्थैर् वा पर्वतस्थैः स्थले ऽपि वा
214,26,kṣetrasthair vā jalasthair vā gṛhamadhyagatais tathā āsīnaiś cāsthitair vāpi śayanīyagatais tathā,क्षेत्रस्थैर् वा जलस्थैर् वा गृहमध्यगतैस् तथा आसीनैश् चास्थितैर् वापि शयनीयगतैस् तथा
214,27,jāgradbhir vā prasuptair vā gantavyaḥ sa mahāpathaḥ ihānubhūya nirdiṣṭam āyur jantuḥ svayaṃ tadā,जाग्रद्भिर् वा प्रसुप्तैर् वा गन्तव्यः स महापथः इहानुभूय निर्दिष्टम् आयुर् जन्तुः स्वयं तदा
214,28,tasyānte ca svayaṃ prāṇair anicchann api mucyate jalam agnir viṣaṃ śastraṃ kṣud vyādhiḥ patanaṃ gireḥ,तस्यान्ते च स्वयं प्राणैर् अनिच्छन्न् अपि मुच्यते जलम् अग्निर् विषं शस्त्रं क्षुद् व्याधिः पतनं गिरेः
214,29,nimittaṃ kiṃcid āsādya dehī prāṇair vimucyate vihāya sumahat kṛtsnaṃ śarīraṃ pāñcabhautikam,निमित्तं किंचिद् आसाद्य देही प्राणैर् विमुच्यते विहाय सुमहत् कृत्स्नं शरीरं पाञ्चभौतिकम्
214,30,anyac charīram ādatte yātanīyaṃ svakarmajam dṛḍhaṃ śarīram āpnoti sukhaduḥkhopabhuktaye,अन्यच् छरीरम् आदत्ते यातनीयं स्वकर्मजम् दृढं शरीरम् आप्नोति सुखदुःखोपभुक्तये
214,31,tena bhuṅkte sa kṛcchrāṇi pāpakartā naro bhṛśam sukhāni dhārmiko hṛṣṭa iha nīto yamakṣaye,तेन भुङ्क्ते स कृच्छ्राणि पापकर्ता नरो भृशम् सुखानि धार्मिको हृष्ट इह नीतो यमक्षये
214,32,ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ bhinatti marmasthānāni dīpyamāno nirandhanaḥ,ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः भिनत्ति मर्मस्थानानि दीप्यमानो निरन्धनः
214,33,udāno nāma pavanas tataś cordhvaṃ pravartate bhujyatām ambubhakṣyāṇām adhogatinirodhakṛt,उदानो नाम पवनस् ततश् चोर्ध्वं प्रवर्तते भुज्यताम् अम्बुभक्ष्याणाम् अधोगतिनिरोधकृत्
214,34,tato yenāmbudānāni kṛtāny annarasās tathā dattāḥ sa tasyām āhlādam āpadi pratipadyate,ततो येनाम्बुदानानि कृतान्य् अन्नरसास् तथा दत्ताः स तस्याम् आह्लादम् आपदि प्रतिपद्यते
214,35,annāni yena dattāni śraddhāpūtena cetasā so 'pi tṛptim avāpnoti vināpy annena vai tadā,अन्नानि येन दत्तानि श्रद्धापूतेन चेतसा सो ऽपि तृप्तिम् अवाप्नोति विनाप्य् अन्नेन वै तदा
214,36,yenānṛtāni noktāni prītibhedaḥ kṛto na ca āstikaḥ śraddadhānaś ca sukhamṛtyuṃ sa gacchati,येनानृतानि नोक्तानि प्रीतिभेदः कृतो न च आस्तिकः श्रद्दधानश् च सुखमृत्युं स गच्छति
214,37,devabrāhmaṇapūjāyāṃ niratāś cānasūyakāḥ śuklā vadānyā hrīmantas te narāḥ sukhamṛtyavaḥ,देवब्राह्मणपूजायां निरताश् चानसूयकाः शुक्ला वदान्या ह्रीमन्तस् ते नराः सुखमृत्यवः
214,38,yaḥ kāmān nāpi saṃrambhān na dveṣād dharmam utsṛjet yathoktakārī saumyaś ca sa sukhaṃ mṛtyum ṛcchati,यः कामान् नापि संरम्भान् न द्वेषाद् धर्मम् उत्सृजेत् यथोक्तकारी सौम्यश् च स सुखं मृत्युम् ऋच्छति
214,39,vāridās tṛṣitānāṃ ye kṣudhitānnapradāyinaḥ prāpnuvanti narāḥ kāle mṛtyuṃ sukhasamanvitam,वारिदास् तृषितानां ये क्षुधितान्नप्रदायिनः प्राप्नुवन्ति नराः काले मृत्युं सुखसमन्वितम्
214,40,śītaṃ jayanti dhanadās tāpaṃ candanadāyinaḥ prāṇaghnīṃ vedanāṃ kaṣṭāṃ ye cānyodvegadhāriṇaḥ,शीतं जयन्ति धनदास् तापं चन्दनदायिनः प्राणघ्नीं वेदनां कष्टां ये चान्योद्वेगधारिणः
214,41,mohaṃ jñānapradātāras tathā dīpapradās tamaḥ kūṭasākṣī mṛṣāvādī yo gurur nānuśāsti vai,मोहं ज्ञानप्रदातारस् तथा दीपप्रदास् तमः कूटसाक्षी मृषावादी यो गुरुर् नानुशास्ति वै
214,42,te mohamṛtyavaḥ sarve tathā ye vedanindakāḥ vibhīṣaṇāḥ pūtigandhāḥ kūṭamudgarapāṇayaḥ,ते मोहमृत्यवः सर्वे तथा ये वेदनिन्दकाः विभीषणाः पूतिगन्धाः कूटमुद्गरपाणयः
214,43,āgacchanti durātmāno yamasya puruṣās tathā prāpteṣu dṛkpathaṃ teṣu jāyate tasya vepathuḥ,आगच्छन्ति दुरात्मानो यमस्य पुरुषास् तथा प्राप्तेषु दृक्पथं तेषु जायते तस्य वेपथुः
214,44,krandaty avirataḥ so 'tha bhrātṛmātṛpitṛṃs tathā sā tu vāg asphuṭā viprā ekavarṇā vibhāvyate,क्रन्दत्य् अविरतः सो ऽथ भ्रातृमातृपितृंस् तथा सा तु वाग् अस्फुटा विप्रा एकवर्णा विभाव्यते
214,45,dṛṣṭir vibhrāmyate trāsāt kāsāvṛṣṭy aty athānanam tataḥ sa vedanāviṣṭaṃ tac charīraṃ vimuñcati,दृष्टिर् विभ्राम्यते त्रासात् कासावृष्ट्य् अत्य् अथाननम् ततः स वेदनाविष्टं तच् छरीरं विमुञ्चति
214,46,vāyvagrasārī tadrūpadeham anyat prapadyate tatkarmayātanārthe ca na mātṛpitṛsaṃbhavam,वाय्वग्रसारी तद्रूपदेहम् अन्यत् प्रपद्यते तत्कर्मयातनार्थे च न मातृपितृसंभवम्
214,47,tatpramāṇavayovasthāsaṃsthānaiḥ prāpyate vyathā tato dūto yamasyātha pāśair badhnāti dāruṇaiḥ,तत्प्रमाणवयोवस्थासंस्थानैः प्राप्यते व्यथा ततो दूतो यमस्याथ पाशैर् बध्नाति दारुणैः
214,48,jantoḥ saṃprāptakālasya vedanārtasya vai bhṛśam bhūtaiḥ saṃtyaktadehasya kaṇṭhaprāptānilasya ca,जन्तोः संप्राप्तकालस्य वेदनार्तस्य वै भृशम् भूतैः संत्यक्तदेहस्य कण्ठप्राप्तानिलस्य च
214,49,śarīrāc cyāvito jīvo roravīti tatholbaṇam nirgato vāyubhūtas tu ṣāṭkauśikakalevare,शरीराच् च्यावितो जीवो रोरवीति तथोल्बणम् निर्गतो वायुभूतस् तु षाट्कौशिककलेवरे
214,50,mātṛbhiḥ pitṛbhiś caiva bhrātṛbhir mātulais tathā dāraiḥ putrair vayasyaiś ca gurubhis tyajyate bhuvi,मातृभिः पितृभिश् चैव भ्रातृभिर् मातुलैस् तथा दारैः पुत्रैर् वयस्यैश् च गुरुभिस् त्यज्यते भुवि
214,51,dṛśyamānaś ca tair dīnair aśrupūrṇekṣaṇair bhṛśam svaśarīraṃ samutsṛjya vāyubhūtas tu gacchati,दृश्यमानश् च तैर् दीनैर् अश्रुपूर्णेक्षणैर् भृशम् स्वशरीरं समुत्सृज्य वायुभूतस् तु गच्छति
214,52,andhakāram apāraṃ ca mahāghoraṃ tamovṛtam sukhaduḥkhapradātāraṃ durgamaṃ pāpakarmaṇām,अन्धकारम् अपारं च महाघोरं तमोवृतम् सुखदुःखप्रदातारं दुर्गमं पापकर्मणाम्
214,53,duḥsahaṃ ca durantaṃ ca durnirīkṣaṃ durāsadam durāpam atidurgaṃ ca pāpiṣṭhānāṃ sadāhitam,दुःसहं च दुरन्तं च दुर्निरीक्षं दुरासदम् दुरापम् अतिदुर्गं च पापिष्ठानां सदाहितम्
214,54,kṛṣyamāṇāś ca tair bhūtair yāmyaiḥ pāśais tu saṃyatāḥ mudgarais tāḍyamānāś ca nīyante taṃ mahāpatham,कृष्यमाणाश् च तैर् भूतैर् याम्यैः पाशैस् तु संयताः मुद्गरैस् ताड्यमानाश् च नीयन्ते तं महापथम्
214,55,kṣīṇāyuṣaṃ samālokya prāṇinaṃ cāyuṣakṣaye ninīṣavaḥ samāyānti yamadūtā bhayaṃkarāḥ,क्षीणायुषं समालोक्य प्राणिनं चायुषक्षये निनीषवः समायान्ति यमदूता भयंकराः
214,56,ārūḍhā yānakāle tu ṛkṣavyāghrakhareṣu ca uṣṭreṣu vānareṣv anye vṛścikeṣu vṛkeṣu ca,आरूढा यानकाले तु ऋक्षव्याघ्रखरेषु च उष्ट्रेषु वानरेष्व् अन्ये वृश्चिकेषु वृकेषु च
214,57,ulūkasarpamārjāraṃ tathānye gṛdhravāhanāḥ śyenaśṛgālam ārūḍhāḥ saraghākaṅkavāhanāḥ,उलूकसर्पमार्जारं तथान्ये गृध्रवाहनाः श्येनशृगालम् आरूढाः सरघाकङ्कवाहनाः
214,58,varāhapaśuvetālamahiṣāsyās tathā pare nānārūpadharā ghorāḥ sarvaprāṇibhayaṃkarāḥ,वराहपशुवेतालमहिषास्यास् तथा परे नानारूपधरा घोराः सर्वप्राणिभयंकराः
214,59,dīrghamuṣkāḥ karālāsyā vakranāsās trilocanāḥ mahāhanukapolāsyāḥ pralambadaśanacchadāḥ,दीर्घमुष्काः करालास्या वक्रनासास् त्रिलोचनाः महाहनुकपोलास्याः प्रलम्बदशनच्छदाः
214,60,nirgatair vikṛtākārair daśanair aṅkuropamaiḥ māṃsaśoṇitadigdhāṅgā daṃṣṭrābhir bhṛśam ulbaṇaiḥ,निर्गतैर् विकृताकारैर् दशनैर् अङ्कुरोपमैः मांसशोणितदिग्धाङ्गा दंष्ट्राभिर् भृशम् उल्बणैः
214,61,mukhaiḥ pātālasadṛśair jvalajjihvair bhayaṃkaraiḥ netraiḥ suvikṛtākārair jvalatpiṅgalacañcalaiḥ,मुखैः पातालसदृशैर् ज्वलज्जिह्वैर् भयंकरैः नेत्रैः सुविकृताकारैर् ज्वलत्पिङ्गलचञ्चलैः
214,62,mārjārolūkakhadyotaśakragopavad uddhataiḥ kekaraiḥ saṃkulais stabdhair locanaiḥ pāvakopamaiḥ,मार्जारोलूकखद्योतशक्रगोपवद् उद्धतैः केकरैः संकुलैस् स्तब्धैर् लोचनैः पावकोपमैः
214,63,bhṛśam ābharaṇair bhīmair ābaddhair bhujagopamaiḥ śoṇāsaralagātraiś ca muṇḍamālāvibhūṣitaiḥ,भृशम् आभरणैर् भीमैर् आबद्धैर् भुजगोपमैः शोणासरलगात्रैश् च मुण्डमालाविभूषितैः
214,64,kaṇṭhasthakṛṣṇasarpaiś ca phūtkāraravabhīṣaṇaiḥ vahnijvālopamaiḥ keśaiḥ stabdharukṣair bhayaṃkaraiḥ,कण्ठस्थकृष्णसर्पैश् च फूत्काररवभीषणैः वह्निज्वालोपमैः केशैः स्तब्धरुक्षैर् भयंकरैः
214,65,babhrupiṅgalalolaiś ca kadruśmaśrubhir āvṛtāḥ bhujadaṇḍair mahāghoraiḥ pralambaiḥ parighopamaiḥ,बभ्रुपिङ्गललोलैश् च कद्रुश्मश्रुभिर् आवृताः भुजदण्डैर् महाघोरैः प्रलम्बैः परिघोपमैः
214,66,kecid dvibāhavas tatra tathānye ca caturbhujāḥ dviraṣṭabāhavaś cānye daśaviṃśabhujās tathā,केचिद् द्विबाहवस् तत्र तथान्ये च चतुर्भुजाः द्विरष्टबाहवश् चान्ये दशविंशभुजास् तथा
214,67,asaṃkhyātabhujāś cānye kecid bāhusahasriṇaḥ āyudhair vikṛtākāraiḥ prajvaladbhir bhayānakaiḥ,असंख्यातभुजाश् चान्ये केचिद् बाहुसहस्रिणः आयुधैर् विकृताकारैः प्रज्वलद्भिर् भयानकैः
214,68,śaktitomaracakrādyaiḥ sudīptair vividhāyudhaiḥ pāśaśṛṅkhaladaṇḍaiś ca bhīṣayanto mahābalāḥ,शक्तितोमरचक्राद्यैः सुदीप्तैर् विविधायुधैः पाशशृङ्खलदण्डैश् च भीषयन्तो महाबलाः
214,69,āgacchanti mahāraudrā martyānām āyuṣaḥ kṣaye grahītuṃ prāṇinaḥ sarve yamasyājñākarās tathā,आगच्छन्ति महारौद्रा मर्त्यानाम् आयुषः क्षये ग्रहीतुं प्राणिनः सर्वे यमस्याज्ञाकरास् तथा
214,70,yat tac charīram ādatte yātanīyaṃ svakarmajam tad asya nīyate jantor yamasya sadanaṃ prati,यत् तच् छरीरम् आदत्ते यातनीयं स्वकर्मजम् तद् अस्य नीयते जन्तोर् यमस्य सदनं प्रति
214,71,baddhvā tat kālapāśaiś ca nigaḍair vajraśṛṅkhalaiḥ tāḍayitvā bhṛśaṃ kruddhair nīyate yamakiṃkaraiḥ,बद्ध्वा तत् कालपाशैश् च निगडैर् वज्रशृङ्खलैः ताडयित्वा भृशं क्रुद्धैर् नीयते यमकिंकरैः
214,72,praskhalantaṃ rudantaṃ ca ākrośantaṃ muhur muhuḥ hā tāta mātaḥ putreti vadantaṃ karmadūṣitam,प्रस्खलन्तं रुदन्तं च आक्रोशन्तं मुहुर् मुहुः हा तात मातः पुत्रेति वदन्तं कर्मदूषितम्
214,73,āhatya niśitaiḥ śūlair mudgarair niśitair ghanaiḥ khaḍgaśaktiprahāraiś ca vajradaṇḍaiḥ sudāruṇaiḥ,आहत्य निशितैः शूलैर् मुद्गरैर् निशितैर् घनैः खड्गशक्तिप्रहारैश् च वज्रदण्डैः सुदारुणैः
214,74,bhartsyamāno mahārāvair vajraśaktisamanvitaiḥ ekaikaśo bhṛśaṃ kruddhais tāḍayadbhiḥ samantataḥ,भर्त्स्यमानो महारावैर् वज्रशक्तिसमन्वितैः एकैकशो भृशं क्रुद्धैस् ताडयद्भिः समन्ततः
214,75,sa muhyamāno duḥkhārtaḥ pratapaṃś ca itas tataḥ ākṛṣya nīyate jantur adhvānaṃ subhayaṃkaraiḥ,स मुह्यमानो दुःखार्तः प्रतपंश् च इतस् ततः आकृष्य नीयते जन्तुर् अध्वानं सुभयंकरैः
214,76,kuśakaṇṭakavalmīkaśaṅkupāṣāṇaśarkare tathā pradīptajvalane kṣāravajraśatotkaṭe,कुशकण्टकवल्मीकशङ्कुपाषाणशर्करे तथा प्रदीप्तज्वलने क्षारवज्रशतोत्कटे
214,77,pradīptādityataptena dahyamānas tadaṃśubhiḥ kṛṣyate yamadūtaiś ca śivāsaṃnādabhīṣaṇaiḥ,प्रदीप्तादित्यतप्तेन दह्यमानस् तदंशुभिः कृष्यते यमदूतैश् च शिवासंनादभीषणैः
214,78,vikṛṣyamāṇas tair ghorair bhakṣyamāṇaḥ śivāśataiḥ prayāti dāruṇe mārge pāpakarmā yamālayam,विकृष्यमाणस् तैर् घोरैर् भक्ष्यमाणः शिवाशतैः प्रयाति दारुणे मार्गे पापकर्मा यमालयम्
214,79,kvacid bhītaiḥ kvacit trastaiḥ praskhaladbhiḥ kvacit kvacit duḥkhenākrandamānaiś ca gantavyaḥ sa mahāpathaḥ,क्वचिद् भीतैः क्वचित् त्रस्तैः प्रस्खलद्भिः क्वचित् क्वचित् दुःखेनाक्रन्दमानैश् च गन्तव्यः स महापथः
214,80,nirbhartsyamānair udvignair vidrutair bhayavihvalaiḥ kampamānaśarīrais tu gantavyaṃ jīvasaṃjñakaiḥ,निर्भर्त्स्यमानैर् उद्विग्नैर् विद्रुतैर् भयविह्वलैः कम्पमानशरीरैस् तु गन्तव्यं जीवसंज्ञकैः
214,81,kaṇṭakākīrṇamārgeṇa saṃtaptasikatena ca dahyamānais tu gantavyaṃ narair dānavivarjitaiḥ,कण्टकाकीर्णमार्गेण संतप्तसिकतेन च दह्यमानैस् तु गन्तव्यं नरैर् दानविवर्जितैः
214,82,medaḥśoṇitadurgandhair bastagātraiś ca pūgaśaḥ dagdhasphuṭatvacākīrṇair gantavyaṃ jīvaghātakaiḥ,मेदःशोणितदुर्गन्धैर् बस्तगात्रैश् च पूगशः दग्धस्फुटत्वचाकीर्णैर् गन्तव्यं जीवघातकैः
214,83,kūjadbhiḥ krandamānaiś ca vikrośadbhiś ca visvaram vedanārtaiś ca sadbhiś ca gantavyaṃ jīvaghātakaiḥ,कूजद्भिः क्रन्दमानैश् च विक्रोशद्भिश् च विस्वरम् वेदनार्तैश् च सद्भिश् च गन्तव्यं जीवघातकैः
214,84,śaktibhir bhindipālaiś ca khaḍgatomarasāyakaiḥ bhidyadbhis tīkṣṇaśūlāgrair gantavyaṃ jīvaghātakaiḥ,शक्तिभिर् भिन्दिपालैश् च खड्गतोमरसायकैः भिद्यद्भिस् तीक्ष्णशूलाग्रैर् गन्तव्यं जीवघातकैः
214,85,śvānair vyāghrair vṛkaiḥ kaṅkair bhakṣyamāṇaiś ca pāpibhiḥ,श्वानैर् व्याघ्रैर् वृकैः कङ्कैर् भक्ष्यमाणैश् च पापिभिः
214,86,kṛntadbhiḥ krakacāghātair gantavyaṃ māṃsakhādibhiḥ mahiṣarṣabhaśṛṅgāgrair bhidyamānaiḥ samantataḥ,कृन्तद्भिः क्रकचाघातैर् गन्तव्यं मांसखादिभिः महिषर्षभशृङ्गाग्रैर् भिद्यमानैः समन्ततः
214,87,ullikhadbhiḥ śūkaraiś ca gantavyaṃ māṃsakhādakaiḥ sūcībhramarakākolamakṣikābhiś ca saṃghaśaḥ,उल्लिखद्भिः शूकरैश् च गन्तव्यं मांसखादकैः सूचीभ्रमरकाकोलमक्षिकाभिश् च संघशः
214,88,bhujyamānaiś ca gantavyaṃ pāpiṣṭhair madhughātakaiḥ viśvastaṃ svāminaṃ mitraṃ striyaṃ vā yas tu ghātayet,भुज्यमानैश् च गन्तव्यं पापिष्ठैर् मधुघातकैः विश्वस्तं स्वामिनं मित्रं स्त्रियं वा यस् तु घातयेत्
214,89,śastrair nikṛtyamānaiś ca gantavyaṃ cāturair naraiḥ ghātayanti ca ye jantūṃs tāḍayanti nirāgasaḥ,शस्त्रैर् निकृत्यमानैश् च गन्तव्यं चातुरैर् नरैः घातयन्ति च ये जन्तूंस् ताडयन्ति निरागसः
214,90,rākṣasair bhakṣyamāṇās te yānti yāmyapathaṃ narāḥ ye haranti parastrīṇāṃ varaprāvaraṇāni ca,राक्षसैर् भक्ष्यमाणास् ते यान्ति याम्यपथं नराः ये हरन्ति परस्त्रीणां वरप्रावरणानि च
214,91,te yānti vidrutā nagnāḥ pretībhūtā yamālayam vāso dhānyaṃ hiraṇyaṃ vā gṛhakṣetram athāpi vā,ते यान्ति विद्रुता नग्नाः प्रेतीभूता यमालयम् वासो धान्यं हिरण्यं वा गृहक्षेत्रम् अथापि वा
214,92,ye haranti durātmānaḥ pāpiṣṭhāḥ pāpakarmiṇaḥ pāṣāṇair laguḍair daṇḍais tāḍyamānais tu jarjaraiḥ,ये हरन्ति दुरात्मानः पापिष्ठाः पापकर्मिणः पाषाणैर् लगुडैर् दण्डैस् ताड्यमानैस् तु जर्जरैः
214,93,vahadbhiḥ śoṇitaṃ bhūri gantavyaṃ tu yamālayam brahmasvaṃ ye harantīha narā narakanirbhayāḥ,वहद्भिः शोणितं भूरि गन्तव्यं तु यमालयम् ब्रह्मस्वं ये हरन्तीह नरा नरकनिर्भयाः
214,94,tāḍayanti tathā viprān ākrośanti narādhamāḥ śuṣkakāṣṭhanibaddhās te chinnakarṇākṣināsikāḥ,ताडयन्ति तथा विप्रान् आक्रोशन्ति नराधमाः शुष्ककाष्ठनिबद्धास् ते छिन्नकर्णाक्षिनासिकाः
214,95,pūyaśoṇitadigdhās te kālagṛdhraiś ca jambukaiḥ kiṃkarair bhīṣaṇaiś caṇḍais tāḍyamānāś ca dāruṇaiḥ,पूयशोणितदिग्धास् ते कालगृध्रैश् च जम्बुकैः किंकरैर् भीषणैश् चण्डैस् ताड्यमानाश् च दारुणैः
214,96,vikrośamānā gacchanti pāpinas te yamālayam evaṃ paramadurdharṣam adhvānaṃ jvalanaprabham,विक्रोशमाना गच्छन्ति पापिनस् ते यमालयम् एवं परमदुर्धर्षम् अध्वानं ज्वलनप्रभम्
214,97,rauravaṃ durgaviṣamaṃ nirdiṣṭaṃ mānuṣasya ca prataptatāmravarṇābhaṃ vahnijvālāsphuliṅgavat,रौरवं दुर्गविषमं निर्दिष्टं मानुषस्य च प्रतप्तताम्रवर्णाभं वह्निज्वालास्फुलिङ्गवत्
214,98,kuraṇṭakaṇṭakākīrṇaṃ pṛthuvikaṭatāḍanaiḥ śaktivajraiś ca saṃkīrṇam ujjvalaṃ tīvrakaṇṭakam,कुरण्टकण्टकाकीर्णं पृथुविकटताडनैः शक्तिवज्रैश् च संकीर्णम् उज्ज्वलं तीव्रकण्टकम्
214,99,aṅgāravālukāmiśraṃ vahnikīṭakadurgamam jvālāmālākulaṃ raudraṃ sūryaraśmipratāpitam,अङ्गारवालुकामिश्रं वह्निकीटकदुर्गमम् ज्वालामालाकुलं रौद्रं सूर्यरश्मिप्रतापितम्
214,100,adhvānaṃ nīyate dehī kṛṣyamāṇaḥ suniṣṭhuraiḥ yadaiva krandate jantur duḥkhārtaḥ patitaḥ kvacit,अध्वानं नीयते देही कृष्यमाणः सुनिष्ठुरैः यदैव क्रन्दते जन्तुर् दुःखार्तः पतितः क्वचित्
214,101,tadaivāhanyate sarvair āyudhair yamakiṃkaraiḥ evaṃ saṃtāḍyamānaś ca lubdhaḥ pāpeṣu yo 'nayaḥ,तदैवाहन्यते सर्वैर् आयुधैर् यमकिंकरैः एवं संताड्यमानश् च लुब्धः पापेषु यो ऽनयः
214,102,avaśo nīyate jantur durdharair yamakiṃkaraiḥ sarvair eva hi gantavyam adhvānaṃ tat sudurgamam,अवशो नीयते जन्तुर् दुर्धरैर् यमकिंकरैः सर्वैर् एव हि गन्तव्यम् अध्वानं तत् सुदुर्गमम्
214,103,nīyate vividhair ghorair yamadūtair avajñayā nītvā sudāruṇaṃ mārgaṃ prāṇinaṃ yamakiṃkaraiḥ,नीयते विविधैर् घोरैर् यमदूतैर् अवज्ञया नीत्वा सुदारुणं मार्गं प्राणिनं यमकिंकरैः
214,104,praveśyate purīṃ ghorāṃ tāmrāyasamayīṃ dvijāḥ sā purī vipulākārā lakṣayojanam āyatā,प्रवेश्यते पुरीं घोरां ताम्रायसमयीं द्विजाः सा पुरी विपुलाकारा लक्षयोजनम् आयता
214,105,caturasrā vinirdiṣṭā caturdvāravatī śubhā prākārāḥ kāñcanās tasyā yojanāyutam ucchritāḥ,चतुरस्रा विनिर्दिष्टा चतुर्द्वारवती शुभा प्राकाराः काञ्चनास् तस्या योजनायुतम् उच्छ्रिताः
214,106,indranīlamahānīlapadmarāgopaśobhitā sā purī vividhaiḥ saṃghair ghorā ghoraiḥ samākulā,इन्द्रनीलमहानीलपद्मरागोपशोभिता सा पुरी विविधैः संघैर् घोरा घोरैः समाकुला
214,107,devadānavagandharvair yakṣarākṣasapannagaiḥ pūrvadvāraṃ śubhaṃ tasyāḥ patākāśataśobhitam,देवदानवगन्धर्वैर् यक्षराक्षसपन्नगैः पूर्वद्वारं शुभं तस्याः पताकाशतशोभितम्
214,108,vajrendranīlavaidūryamuktāphalavibhūṣitam gītanṛtyaiḥ samākīrṇaṃ gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ,वज्रेन्द्रनीलवैदूर्यमुक्ताफलविभूषितम् गीतनृत्यैः समाकीर्णं गन्धर्वाप्सरसां गणैः
214,109,praveśas tena devānām ṛṣīṇāṃ yogināṃ tathā gandharvasiddhayakṣāṇāṃ vidyādharavisarpiṇām,प्रवेशस् तेन देवानाम् ऋषीणां योगिनां तथा गन्धर्वसिद्धयक्षाणां विद्याधरविसर्पिणाम्
214,110,uttaraṃ nagaradvāraṃ ghaṇṭācāmarabhūṣitam chattracāmaravinyāsaṃ nānāratnair alaṃkṛtam,उत्तरं नगरद्वारं घण्टाचामरभूषितम् छत्त्रचामरविन्यासं नानारत्नैर् अलंकृतम्
214,111,vīṇāreṇuravai ramyair gītamaṅgalanāditaiḥ ṛgyajuḥsāmanirghoṣair munivṛndasamākulam,वीणारेणुरवै रम्यैर् गीतमङ्गलनादितैः ऋग्यजुःसामनिर्घोषैर् मुनिवृन्दसमाकुलम्
214,112,viśanti yena dharmajñāḥ satyavrataparāyaṇāḥ grīṣme vāripradā ye ca śīte cāgnipradā narāḥ,विशन्ति येन धर्मज्ञाः सत्यव्रतपरायणाः ग्रीष्मे वारिप्रदा ये च शीते चाग्निप्रदा नराः
214,113,śrāntasaṃvāhakā ye ca priyavādaratāś ca ye ye ca dānaratāḥ śūrā mātāpitṛparāś ca ye,श्रान्तसंवाहका ये च प्रियवादरताश् च ये ये च दानरताः शूरा मातापितृपराश् च ये
214,114,dvijaśuśrūṣaṇe yuktā nityaṃ ye 'tithipūjakāḥ paścimaṃ tu mahādvāraṃ puryā ratnair vibhūṣitam,द्विजशुश्रूषणे युक्ता नित्यं ये ऽतिथिपूजकाः पश्चिमं तु महाद्वारं पुर्या रत्नैर् विभूषितम्
214,115,vicitramaṇisopānaṃ tomaraiḥ samalaṃkṛtam bherīmṛdaṅgasaṃnādaiḥ śaṅkhakāhalanāditam,विचित्रमणिसोपानं तोमरैः समलंकृतम् भेरीमृदङ्गसंनादैः शङ्खकाहलनादितम्
214,116,siddhavṛndaiḥ sadā hṛṣṭair maṅgalaiḥ praṇināditam praveśas tena hṛṣṭānāṃ śivabhaktimatāṃ nṛṇām,सिद्धवृन्दैः सदा हृष्टैर् मङ्गलैः प्रणिनादितम् प्रवेशस् तेन हृष्टानां शिवभक्तिमतां नृणाम्
214,117,sarvatīrthaplutā ye ca pañcāgner ye ca sevakāḥ prasthāne ye mṛtā vīrā mṛtāḥ kālañjare girau,सर्वतीर्थप्लुता ये च पञ्चाग्नेर् ये च सेवकाः प्रस्थाने ये मृता वीरा मृताः कालञ्जरे गिरौ
214,118,agnau vipannā ye vīrāḥ sādhitaṃ yair anāśakam ye svāmimitralokārthe gograhe saṃkule hatāḥ,अग्नौ विपन्ना ये वीराः साधितं यैर् अनाशकम् ये स्वामिमित्रलोकार्थे गोग्रहे संकुले हताः
214,119,te viśanti narāḥ śūrāḥ paścimena tapodhanāḥ puryāṃ tasyā mahāghoraṃ sarvasattvabhayaṃkaram,ते विशन्ति नराः शूराः पश्चिमेन तपोधनाः पुर्यां तस्या महाघोरं सर्वसत्त्वभयंकरम्
214,120,hāhākārasamākruṣṭaṃ dakṣiṇaṃ dvāram īdṛśam andhakārasamāyuktaṃ tīkṣṇaśṛṅgaiḥ samanvitam,हाहाकारसमाक्रुष्टं दक्षिणं द्वारम् ईदृशम् अन्धकारसमायुक्तं तीक्ष्णशृङ्गैः समन्वितम्
214,121,kaṇṭakair vṛścikaiḥ sarpair vajrakīṭaiḥ sudurgamaiḥ vilumpadbhir vṛkair vyāghrair ṛkṣaiḥ siṃhaiḥ sajambukaiḥ,कण्टकैर् वृश्चिकैः सर्पैर् वज्रकीटैः सुदुर्गमैः विलुम्पद्भिर् वृकैर् व्याघ्रैर् ऋक्षैः सिंहैः सजम्बुकैः
214,122,śvānamārjāragṛdhraiś ca sajvālakavalair mukhaiḥ praveśas tena vai nityaṃ sarveṣām apakāriṇām,श्वानमार्जारगृध्रैश् च सज्वालकवलैर् मुखैः प्रवेशस् तेन वै नित्यं सर्वेषाम् अपकारिणाम्
214,123,ye ghātayanti viprān gā bālaṃ vṛddhaṃ tathāturam śaraṇāgataṃ viśvastaṃ striyaṃ mitraṃ nirāyudham,ये घातयन्ति विप्रान् गा बालं वृद्धं तथातुरम् शरणागतं विश्वस्तं स्त्रियं मित्रं निरायुधम्
214,124,ye 'gamyāgāmino mūḍhāḥ paradravyāpahāriṇaḥ nikṣepasyāpahartāro viṣavahnipradāś ca ye,ये ऽगम्यागामिनो मूढाः परद्रव्यापहारिणः निक्षेपस्यापहर्तारो विषवह्निप्रदाश् च ये
214,125,parabhūmiṃ gṛhaṃ śayyāṃ vastrālaṃkārahāriṇaḥ pararandhreṣu ye krūrā ye sadānṛtavādinaḥ,परभूमिं गृहं शय्यां वस्त्रालंकारहारिणः पररन्ध्रेषु ये क्रूरा ये सदानृतवादिनः
214,126,grāmarāṣṭrapurasthāne mahāduḥkhapradā hi ye kūṭasākṣipradātāraḥ kanyāvikrayakārakāḥ,ग्रामराष्ट्रपुरस्थाने महादुःखप्रदा हि ये कूटसाक्षिप्रदातारः कन्याविक्रयकारकाः
214,127,abhakṣyabhakṣaṇaratā ye gacchanti sutāṃ snuṣām mātaraṃ pitaraṃ caiva ye vadanti ca pauruṣam,अभक्ष्यभक्षणरता ये गच्छन्ति सुतां स्नुषाम् मातरं पितरं चैव ये वदन्ति च पौरुषम्
214,128,anye ye caiva nirdiṣṭā mahāpātakakāriṇaḥ dakṣiṇena tu te sarve dvāreṇa praviśanti vai,अन्ये ये चैव निर्दिष्टा महापातककारिणः दक्षिणेन तु ते सर्वे द्वारेण प्रविशन्ति वै
215,1,na tṛptim adhigacchāmaḥ puṇyadharmāmṛtasya ca mune tvanmukhagītasya tathā kautūhalaṃ hi naḥ BrP_214*.1 utpattiṃ pralayaṃ caiva bhūtānāṃ karmaṇo gatim vetsi sarvaṃ mune tena pṛcchāmas tvāṃ mahāmatim BrP_214*.2 śrūyate yamalokasya mārgaḥ paramadurgamaḥ duḥkhakleśakaraḥ śaśvat sarvabhūtabhayāvahaḥ BrP_214*.3 kathaṃ tena narā yānti mārgeṇa yamasādanam pramāṇaṃ caiva mārgasya brūhi no vadatāṃ vara BrP_214*.4 mune pṛcchāma sarvajña brūhi sarvam aśeṣataḥ kathaṃ narakaduḥkhāni nāpnuvanti narān mune BrP_214*.5 kenopāyena dānena dharmeṇa niyamena ca mānuṣasya ca yāmyasya lokasya kiyad antaram BrP_214*.6 kathaṃ ca svargatiṃ yānti narakaṃ kena karmaṇā svargasthānāni kiyanti kiyanti narakāṇi ca BrP_214*.7 kathaṃ sukṛtino yānti kathaṃ duṣkṛtakāriṇaḥ kiṃ rūpaṃ kiṃ pramāṇaṃ vā ko varṇas tūbhayor api jīvasya nīyamānasya yamalokaṃ bravīhi naḥ BrP_214*.8 śṛṇudhvaṃ muniśārdūlā vadato mama suvratāḥ saṃsāracakram ajaraṃ sthitir yasya na vidyate BrP_214*.9 so 'haṃ vadāmi vaḥ sarvaṃ yamamārgasya nirṇayam utkrāntikālād ārabhya yathā nānyo vadiṣyati BrP_214*.10 svarūpaṃ caiva mārgasya yan māṃ pṛcchatha sattamāḥ yamalokasya cādhvānam antaraṃ mānuṣasya ca BrP_214*.11 yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaḍaśītis tad antaram taptatāmram ivātaptaṃ tad adhvānam udāhṛtam BrP_214*.12 tad avaśyaṃ hi gantavyaṃ prāṇibhir jīvasaṃjñakaiḥ puṇyān puṇyakṛto yānti pāpān pāpakṛto 'dhamāḥ BrP_214*.13 dvāviṃśatiś ca narakā yamasya viṣaye sthitāḥ yeṣu duṣkṛtakarmāṇo vipacyante pṛthak pṛthak BrP_214*.14 narako rauravo raudraḥ śūkaras tāla eva ca kumbhīpāko mahāghoraḥ śālmalo 'tha vimohanaḥ BrP_214*.15 kīṭādaḥ kṛmibhakṣaś ca nālābhakṣo bhramas tathā nadyaḥ pūyavahāś cānyā rudhirāmbhas tathaiva ca BrP_214*.16 agnijvālo mahāghoraḥ saṃdaṃśaḥ śunabhojanaḥ ghorā vaitaraṇī caiva asipattravanaṃ tathā BrP_214*.17 na tatra vṛkṣacchāyā vā na taḍāgāḥ sarāṃsi ca na vāpyo dīrghikā vāpi na kūpo na prapā sabhā BrP_214*.18 na maṇḍapo nāyatanaṃ na nadyo na ca parvatāḥ na kiṃcid āśramasthānaṃ vidyate tatra vartmani BrP_214*.19 yatra viśramate śrāntaḥ puruṣo 'tīvakarṣitaḥ avaśyam eva gantavyaḥ sa sarvais tu mahāpathaḥ BrP_214*.20 prāpte kāle tu saṃtyajya suhṛdbandhudhanādikam jarāyujāṇḍajāś caiva svedajāś codbhijās tathā BrP_214*.21 jaṅgamājaṅgamāś caiva gamiṣyanti mahāpatham devāsuramanuṣyaiś ca vaivasvatavaśānugaiḥ BrP_214*.22 strīpuṃnapuṃsakaiś caiva pṛthivyāṃ jīvasaṃjñitaiḥ pūrvāhṇe cāparāhṇe vā madhyāhne vā tathā punaḥ BrP_214*.23 saṃdhyākāle 'rdharātre vā pratyūṣe vāpy upasthite vṛddhair vā madhyamair vāpi yauvanasthais tathaiva ca BrP_214*.24 garbhavāse 'tha bālye vā gantavyaḥ sa mahāpathaḥ pravāsasthair gṛhasthair vā parvatasthaiḥ sthale 'pi vā BrP_214*.25 kṣetrasthair vā jalasthair vā gṛhamadhyagatais tathā āsīnaiś cāsthitair vāpi śayanīyagatais tathā BrP_214*.26 jāgradbhir vā prasuptair vā gantavyaḥ sa mahāpathaḥ ihānubhūya nirdiṣṭam āyur jantuḥ svayaṃ tadā BrP_214*.27 tasyānte ca svayaṃ prāṇair anicchann api mucyate jalam agnir viṣaṃ śastraṃ kṣud vyādhiḥ patanaṃ gireḥ BrP_214*.28 nimittaṃ kiṃcid āsādya dehī prāṇair vimucyate vihāya sumahat kṛtsnaṃ śarīraṃ pāñcabhautikam BrP_214*.29 anyac charīram ādatte yātanīyaṃ svakarmajam dṛḍhaṃ śarīram āpnoti sukhaduḥkhopabhuktaye BrP_214*.30 tena bhuṅkte sa kṛcchrāṇi pāpakartā naro bhṛśam sukhāni dhārmiko hṛṣṭa iha nīto yamakṣaye BrP_214*.31 ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ bhinatti marmasthānāni dīpyamāno nirandhanaḥ BrP_214*.32 udāno nāma pavanas tataś cordhvaṃ pravartate bhujyatām ambubhakṣyāṇām adhogatinirodhakṛt BrP_214*.33 tato yenāmbudānāni kṛtāny annarasās tathā dattāḥ sa tasyām āhlādam āpadi pratipadyate BrP_214*.34 annāni yena dattāni śraddhāpūtena cetasā so 'pi tṛptim avāpnoti vināpy annena vai tadā BrP_214*.35 yenānṛtāni noktāni prītibhedaḥ kṛto na ca āstikaḥ śraddadhānaś ca sukhamṛtyuṃ sa gacchati BrP_214*.36 devabrāhmaṇapūjāyāṃ niratāś cānasūyakāḥ śuklā vadānyā hrīmantas te narāḥ sukhamṛtyavaḥ BrP_214*.37 yaḥ kāmān nāpi saṃrambhān na dveṣād dharmam utsṛjet yathoktakārī saumyaś ca sa sukhaṃ mṛtyum ṛcchati BrP_214*.38 vāridās tṛṣitānāṃ ye kṣudhitānnapradāyinaḥ prāpnuvanti narāḥ kāle mṛtyuṃ sukhasamanvitam BrP_214*.39 śītaṃ jayanti dhanadās tāpaṃ candanadāyinaḥ prāṇaghnīṃ vedanāṃ kaṣṭāṃ ye cānyodvegadhāriṇaḥ BrP_214*.40 mohaṃ jñānapradātāras tathā dīpapradās tamaḥ kūṭasākṣī mṛṣāvādī yo gurur nānuśāsti vai BrP_214*.41 te mohamṛtyavaḥ sarve tathā ye vedanindakāḥ vibhīṣaṇāḥ pūtigandhāḥ kūṭamudgarapāṇayaḥ BrP_214*.42 āgacchanti durātmāno yamasya puruṣās tathā prāpteṣu dṛkpathaṃ teṣu jāyate tasya vepathuḥ BrP_214*.43 krandaty avirataḥ so 'tha bhrātṛmātṛpitṛṃs tathā sā tu vāg asphuṭā viprā ekavarṇā vibhāvyate BrP_214*.44 dṛṣṭir vibhrāmyate trāsāt kāsāvṛṣṭy aty athānanam tataḥ sa vedanāviṣṭaṃ tac charīraṃ vimuñcati BrP_214*.45 vāyvagrasārī tadrūpadeham anyat prapadyate tatkarmayātanārthe ca na mātṛpitṛsaṃbhavam BrP_214*.46 tatpramāṇavayovasthāsaṃsthānaiḥ prāpyate vyathā tato dūto yamasyātha pāśair badhnāti dāruṇaiḥ BrP_214*.47 jantoḥ saṃprāptakālasya vedanārtasya vai bhṛśam bhūtaiḥ saṃtyaktadehasya kaṇṭhaprāptānilasya ca BrP_214*.48 śarīrāc cyāvito jīvo roravīti tatholbaṇam nirgato vāyubhūtas tu ṣāṭkauśikakalevare BrP_214*.49 mātṛbhiḥ pitṛbhiś caiva bhrātṛbhir mātulais tathā dāraiḥ putrair vayasyaiś ca gurubhis tyajyate bhuvi BrP_214*.50 dṛśyamānaś ca tair dīnair aśrupūrṇekṣaṇair bhṛśam svaśarīraṃ samutsṛjya vāyubhūtas tu gacchati BrP_214*.51 andhakāram apāraṃ ca mahāghoraṃ tamovṛtam sukhaduḥkhapradātāraṃ durgamaṃ pāpakarmaṇām BrP_214*.52 duḥsahaṃ ca durantaṃ ca durnirīkṣaṃ durāsadam durāpam atidurgaṃ ca pāpiṣṭhānāṃ sadāhitam BrP_214*.53 kṛṣyamāṇāś ca tair bhūtair yāmyaiḥ pāśais tu saṃyatāḥ mudgarais tāḍyamānāś ca nīyante taṃ mahāpatham BrP_214*.54 kṣīṇāyuṣaṃ samālokya prāṇinaṃ cāyuṣakṣaye ninīṣavaḥ samāyānti yamadūtā bhayaṃkarāḥ BrP_214*.55 ārūḍhā yānakāle tu ṛkṣavyāghrakhareṣu ca uṣṭreṣu vānareṣv anye vṛścikeṣu vṛkeṣu ca BrP_214*.56 ulūkasarpamārjāraṃ tathānye gṛdhravāhanāḥ śyenaśṛgālam ārūḍhāḥ saraghākaṅkavāhanāḥ BrP_214*.57 varāhapaśuvetālamahiṣāsyās tathā pare nānārūpadharā ghorāḥ sarvaprāṇibhayaṃkarāḥ BrP_214*.58 dīrghamuṣkāḥ karālāsyā vakranāsās trilocanāḥ mahāhanukapolāsyāḥ pralambadaśanacchadāḥ BrP_214*.59 nirgatair vikṛtākārair daśanair aṅkuropamaiḥ māṃsaśoṇitadigdhāṅgā daṃṣṭrābhir bhṛśam ulbaṇaiḥ BrP_214*.60 mukhaiḥ pātālasadṛśair jvalajjihvair bhayaṃkaraiḥ netraiḥ suvikṛtākārair jvalatpiṅgalacañcalaiḥ BrP_214*.61 mārjārolūkakhadyotaśakragopavad uddhataiḥ kekaraiḥ saṃkulais stabdhair locanaiḥ pāvakopamaiḥ BrP_214*.62 bhṛśam ābharaṇair bhīmair ābaddhair bhujagopamaiḥ śoṇāsaralagātraiś ca muṇḍamālāvibhūṣitaiḥ BrP_214*.63 kaṇṭhasthakṛṣṇasarpaiś ca phūtkāraravabhīṣaṇaiḥ vahnijvālopamaiḥ keśaiḥ stabdharukṣair bhayaṃkaraiḥ BrP_214*.64 babhrupiṅgalalolaiś ca kadruśmaśrubhir āvṛtāḥ bhujadaṇḍair mahāghoraiḥ pralambaiḥ parighopamaiḥ BrP_214*.65 kecid dvibāhavas tatra tathānye ca caturbhujāḥ dviraṣṭabāhavaś cānye daśaviṃśabhujās tathā BrP_214*.66 asaṃkhyātabhujāś cānye kecid bāhusahasriṇaḥ āyudhair vikṛtākāraiḥ prajvaladbhir bhayānakaiḥ BrP_214*.67 śaktitomaracakrādyaiḥ sudīptair vividhāyudhaiḥ pāśaśṛṅkhaladaṇḍaiś ca bhīṣayanto mahābalāḥ BrP_214*.68 āgacchanti mahāraudrā martyānām āyuṣaḥ kṣaye grahītuṃ prāṇinaḥ sarve yamasyājñākarās tathā BrP_214*.69 yat tac charīram ādatte yātanīyaṃ svakarmajam tad asya nīyate jantor yamasya sadanaṃ prati BrP_214*.70 baddhvā tat kālapāśaiś ca nigaḍair vajraśṛṅkhalaiḥ tāḍayitvā bhṛśaṃ kruddhair nīyate yamakiṃkaraiḥ BrP_214*.71 praskhalantaṃ rudantaṃ ca ākrośantaṃ muhur muhuḥ hā tāta mātaḥ putreti vadantaṃ karmadūṣitam BrP_214*.72 āhatya niśitaiḥ śūlair mudgarair niśitair ghanaiḥ khaḍgaśaktiprahāraiś ca vajradaṇḍaiḥ sudāruṇaiḥ BrP_214*.73 bhartsyamāno mahārāvair vajraśaktisamanvitaiḥ ekaikaśo bhṛśaṃ kruddhais tāḍayadbhiḥ samantataḥ BrP_214*.74 sa muhyamāno duḥkhārtaḥ pratapaṃś ca itas tataḥ ākṛṣya nīyate jantur adhvānaṃ subhayaṃkaraiḥ BrP_214*.75 kuśakaṇṭakavalmīkaśaṅkupāṣāṇaśarkare tathā pradīptajvalane kṣāravajraśatotkaṭe BrP_214*.76 pradīptādityataptena dahyamānas tadaṃśubhiḥ kṛṣyate yamadūtaiś ca śivāsaṃnādabhīṣaṇaiḥ BrP_214*.77 vikṛṣyamāṇas tair ghorair bhakṣyamāṇaḥ śivāśataiḥ prayāti dāruṇe mārge pāpakarmā yamālayam BrP_214*.78 kvacid bhītaiḥ kvacit trastaiḥ praskhaladbhiḥ kvacit kvacit duḥkhenākrandamānaiś ca gantavyaḥ sa mahāpathaḥ BrP_214*.79 nirbhartsyamānair udvignair vidrutair bhayavihvalaiḥ kampamānaśarīrais tu gantavyaṃ jīvasaṃjñakaiḥ BrP_214*.80 kaṇṭakākīrṇamārgeṇa saṃtaptasikatena ca dahyamānais tu gantavyaṃ narair dānavivarjitaiḥ BrP_214*.81 medaḥśoṇitadurgandhair bastagātraiś ca pūgaśaḥ dagdhasphuṭatvacākīrṇair gantavyaṃ jīvaghātakaiḥ BrP_214*.82 kūjadbhiḥ krandamānaiś ca vikrośadbhiś ca visvaram vedanārtaiś ca sadbhiś ca gantavyaṃ jīvaghātakaiḥ BrP_214*.83 śaktibhir bhindipālaiś ca khaḍgatomarasāyakaiḥ bhidyadbhis tīkṣṇaśūlāgrair gantavyaṃ jīvaghātakaiḥ BrP_214*.84 śvānair vyāghrair vṛkaiḥ kaṅkair bhakṣyamāṇaiś ca pāpibhiḥ BrP_214*.85 kṛntadbhiḥ krakacāghātair gantavyaṃ māṃsakhādibhiḥ mahiṣarṣabhaśṛṅgāgrair bhidyamānaiḥ samantataḥ BrP_214*.86 ullikhadbhiḥ śūkaraiś ca gantavyaṃ māṃsakhādakaiḥ sūcībhramarakākolamakṣikābhiś ca saṃghaśaḥ BrP_214*.87 bhujyamānaiś ca gantavyaṃ pāpiṣṭhair madhughātakaiḥ viśvastaṃ svāminaṃ mitraṃ striyaṃ vā yas tu ghātayet BrP_214*.88 śastrair nikṛtyamānaiś ca gantavyaṃ cāturair naraiḥ ghātayanti ca ye jantūṃs tāḍayanti nirāgasaḥ BrP_214*.89 rākṣasair bhakṣyamāṇās te yānti yāmyapathaṃ narāḥ ye haranti parastrīṇāṃ varaprāvaraṇāni ca BrP_214*.90 te yānti vidrutā nagnāḥ pretībhūtā yamālayam vāso dhānyaṃ hiraṇyaṃ vā gṛhakṣetram athāpi vā BrP_214*.91 ye haranti durātmānaḥ pāpiṣṭhāḥ pāpakarmiṇaḥ pāṣāṇair laguḍair daṇḍais tāḍyamānais tu jarjaraiḥ BrP_214*.92 vahadbhiḥ śoṇitaṃ bhūri gantavyaṃ tu yamālayam brahmasvaṃ ye harantīha narā narakanirbhayāḥ BrP_214*.93 tāḍayanti tathā viprān ākrośanti narādhamāḥ śuṣkakāṣṭhanibaddhās te chinnakarṇākṣināsikāḥ BrP_214*.94 pūyaśoṇitadigdhās te kālagṛdhraiś ca jambukaiḥ kiṃkarair bhīṣaṇaiś caṇḍais tāḍyamānāś ca dāruṇaiḥ BrP_214*.95 vikrośamānā gacchanti pāpinas te yamālayam evaṃ paramadurdharṣam adhvānaṃ jvalanaprabham BrP_214*.96 rauravaṃ durgaviṣamaṃ nirdiṣṭaṃ mānuṣasya ca prataptatāmravarṇābhaṃ vahnijvālāsphuliṅgavat BrP_214*.97 kuraṇṭakaṇṭakākīrṇaṃ pṛthuvikaṭatāḍanaiḥ śaktivajraiś ca saṃkīrṇam ujjvalaṃ tīvrakaṇṭakam BrP_214*.98 aṅgāravālukāmiśraṃ vahnikīṭakadurgamam jvālāmālākulaṃ raudraṃ sūryaraśmipratāpitam BrP_214*.99 adhvānaṃ nīyate dehī kṛṣyamāṇaḥ suniṣṭhuraiḥ yadaiva krandate jantur duḥkhārtaḥ patitaḥ kvacit BrP_214*.100 tadaivāhanyate sarvair āyudhair yamakiṃkaraiḥ evaṃ saṃtāḍyamānaś ca lubdhaḥ pāpeṣu yo 'nayaḥ BrP_214*.101 avaśo nīyate jantur durdharair yamakiṃkaraiḥ sarvair eva hi gantavyam adhvānaṃ tat sudurgamam BrP_214*.102 nīyate vividhair ghorair yamadūtair avajñayā nītvā sudāruṇaṃ mārgaṃ prāṇinaṃ yamakiṃkaraiḥ BrP_214*.103 praveśyate purīṃ ghorāṃ tāmrāyasamayīṃ dvijāḥ sā purī vipulākārā lakṣayojanam āyatā BrP_214*.104 caturasrā vinirdiṣṭā caturdvāravatī śubhā prākārāḥ kāñcanās tasyā yojanāyutam ucchritāḥ BrP_214*.105 indranīlamahānīlapadmarāgopaśobhitā sā purī vividhaiḥ saṃghair ghorā ghoraiḥ samākulā BrP_214*.106 devadānavagandharvair yakṣarākṣasapannagaiḥ pūrvadvāraṃ śubhaṃ tasyāḥ patākāśataśobhitam BrP_214*.107 vajrendranīlavaidūryamuktāphalavibhūṣitam gītanṛtyaiḥ samākīrṇaṃ gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ BrP_214*.108 praveśas tena devānām ṛṣīṇāṃ yogināṃ tathā gandharvasiddhayakṣāṇāṃ vidyādharavisarpiṇām BrP_214*.109 uttaraṃ nagaradvāraṃ ghaṇṭācāmarabhūṣitam chattracāmaravinyāsaṃ nānāratnair alaṃkṛtam BrP_214*.110 vīṇāreṇuravai ramyair gītamaṅgalanāditaiḥ ṛgyajuḥsāmanirghoṣair munivṛndasamākulam BrP_214*.111 viśanti yena dharmajñāḥ satyavrataparāyaṇāḥ grīṣme vāripradā ye ca śīte cāgnipradā narāḥ BrP_214*.112 śrāntasaṃvāhakā ye ca priyavādaratāś ca ye ye ca dānaratāḥ śūrā mātāpitṛparāś ca ye BrP_214*.113 dvijaśuśrūṣaṇe yuktā nityaṃ ye 'tithipūjakāḥ paścimaṃ tu mahādvāraṃ puryā ratnair vibhūṣitam BrP_214*.114 vicitramaṇisopānaṃ tomaraiḥ samalaṃkṛtam bherīmṛdaṅgasaṃnādaiḥ śaṅkhakāhalanāditam BrP_214*.115 siddhavṛndaiḥ sadā hṛṣṭair maṅgalaiḥ praṇināditam praveśas tena hṛṣṭānāṃ śivabhaktimatāṃ nṛṇām BrP_214*.116 sarvatīrthaplutā ye ca pañcāgner ye ca sevakāḥ prasthāne ye mṛtā vīrā mṛtāḥ kālañjare girau BrP_214*.117 agnau vipannā ye vīrāḥ sādhitaṃ yair anāśakam ye svāmimitralokārthe gograhe saṃkule hatāḥ BrP_214*.118 te viśanti narāḥ śūrāḥ paścimena tapodhanāḥ puryāṃ tasyā mahāghoraṃ sarvasattvabhayaṃkaram BrP_214*.119 hāhākārasamākruṣṭaṃ dakṣiṇaṃ dvāram īdṛśam andhakārasamāyuktaṃ tīkṣṇaśṛṅgaiḥ samanvitam BrP_214*.120 kaṇṭakair vṛścikaiḥ sarpair vajrakīṭaiḥ sudurgamaiḥ vilumpadbhir vṛkair vyāghrair ṛkṣaiḥ siṃhaiḥ sajambukaiḥ BrP_214*.121 śvānamārjāragṛdhraiś ca sajvālakavalair mukhaiḥ praveśas tena vai nityaṃ sarveṣām apakāriṇām BrP_214*.122 ye ghātayanti viprān gā bālaṃ vṛddhaṃ tathāturam śaraṇāgataṃ viśvastaṃ striyaṃ mitraṃ nirāyudham BrP_214*.123 ye 'gamyāgāmino mūḍhāḥ paradravyāpahāriṇaḥ nikṣepasyāpahartāro viṣavahnipradāś ca ye BrP_214*.124 parabhūmiṃ gṛhaṃ śayyāṃ vastrālaṃkārahāriṇaḥ pararandhreṣu ye krūrā ye sadānṛtavādinaḥ BrP_214*.125 grāmarāṣṭrapurasthāne mahāduḥkhapradā hi ye kūṭasākṣipradātāraḥ kanyāvikrayakārakāḥ BrP_214*.126 abhakṣyabhakṣaṇaratā ye gacchanti sutāṃ snuṣām mātaraṃ pitaraṃ caiva ye vadanti ca pauruṣam BrP_214*.127 anye ye caiva nirdiṣṭā mahāpātakakāriṇaḥ dakṣiṇena tu te sarve dvāreṇa praviśanti vai BrP_214*.128 kathaṃ dakṣiṇamārgeṇa viśanti pāpinaḥ puram śrotum icchāma tad brūhi vistareṇa tapodhana,न तृप्तिम् अधिगच्छामः पुण्यधर्मामृतस्य च मुने त्वन्मुखगीतस्य तथा कौतूहलं हि नः ब्र्प्_२१४*.१ उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानां कर्मणो गतिम् वेत्सि सर्वं मुने तेन पृच्छामस् त्वां महामतिम् ब्र्प्_२१४*.२ श्रूयते यमलोकस्य मार्गः परमदुर्गमः दुःखक्लेशकरः शश्वत् सर्वभूतभयावहः ब्र्प्_२१४*.३ कथं तेन नरा यान्ति मार्गेण यमसादनम् प्रमाणं चैव मार्गस्य ब्रूहि नो वदतां वर ब्र्प्_२१४*.४ मुने पृच्छाम सर्वज्ञ ब्रूहि सर्वम् अशेषतः कथं नरकदुःखानि नाप्नुवन्ति नरान् मुने ब्र्प्_२१४*.५ केनोपायेन दानेन धर्मेण नियमेन च मानुषस्य च याम्यस्य लोकस्य कियद् अन्तरम् ब्र्प्_२१४*.६ कथं च स्वर्गतिं यान्ति नरकं केन कर्मणा स्वर्गस्थानानि कियन्ति कियन्ति नरकाणि च ब्र्प्_२१४*.७ कथं सुकृतिनो यान्ति कथं दुष्कृतकारिणः किं रूपं किं प्रमाणं वा को वर्णस् तूभयोर् अपि जीवस्य नीयमानस्य यमलोकं ब्रवीहि नः ब्र्प्_२१४*.८ शृणुध्वं मुनिशार्दूला वदतो मम सुव्रताः संसारचक्रम् अजरं स्थितिर् यस्य न विद्यते ब्र्प्_२१४*.९ सो ऽहं वदामि वः सर्वं यममार्गस्य निर्णयम् उत्क्रान्तिकालाद् आरभ्य यथा नान्यो वदिष्यति ब्र्प्_२१४*.१० स्वरूपं चैव मार्गस्य यन् मां पृच्छथ सत्तमाः यमलोकस्य चाध्वानम् अन्तरं मानुषस्य च ब्र्प्_२१४*.११ योजनानां सहस्राणि षडशीतिस् तद् अन्तरम् तप्तताम्रम् इवातप्तं तद् अध्वानम् उदाहृतम् ब्र्प्_२१४*.१२ तद् अवश्यं हि गन्तव्यं प्राणिभिर् जीवसंज्ञकैः पुण्यान् पुण्यकृतो यान्ति पापान् पापकृतो ऽधमाः ब्र्प्_२१४*.१३ द्वाविंशतिश् च नरका यमस्य विषये स्थिताः येषु दुष्कृतकर्माणो विपच्यन्ते पृथक् पृथक् ब्र्प्_२१४*.१४ नरको रौरवो रौद्रः शूकरस् ताल एव च कुम्भीपाको महाघोरः शाल्मलो ऽथ विमोहनः ब्र्प्_२१४*.१५ कीटादः कृमिभक्षश् च नालाभक्षो भ्रमस् तथा नद्यः पूयवहाश् चान्या रुधिराम्भस् तथैव च ब्र्प्_२१४*.१६ अग्निज्वालो महाघोरः संदंशः शुनभोजनः घोरा वैतरणी चैव असिपत्त्रवनं तथा ब्र्प्_२१४*.१७ न तत्र वृक्षच्छाया वा न तडागाः सरांसि च न वाप्यो दीर्घिका वापि न कूपो न प्रपा सभा ब्र्प्_२१४*.१८ न मण्डपो नायतनं न नद्यो न च पर्वताः न किंचिद् आश्रमस्थानं विद्यते तत्र वर्त्मनि ब्र्प्_२१४*.१९ यत्र विश्रमते श्रान्तः पुरुषो ऽतीवकर्षितः अवश्यम् एव गन्तव्यः स सर्वैस् तु महापथः ब्र्प्_२१४*.२० प्राप्ते काले तु संत्यज्य सुहृद्बन्धुधनादिकम् जरायुजाण्डजाश् चैव स्वेदजाश् चोद्भिजास् तथा ब्र्प्_२१४*.२१ जङ्गमाजङ्गमाश् चैव गमिष्यन्ति महापथम् देवासुरमनुष्यैश् च वैवस्वतवशानुगैः ब्र्प्_२१४*.२२ स्त्रीपुंनपुंसकैश् चैव पृथिव्यां जीवसंज्ञितैः पूर्वाह्णे चापराह्णे वा मध्याह्ने वा तथा पुनः ब्र्प्_२१४*.२३ संध्याकाले ऽर्धरात्रे वा प्रत्यूषे वाप्य् उपस्थिते वृद्धैर् वा मध्यमैर् वापि यौवनस्थैस् तथैव च ब्र्प्_२१४*.२४ गर्भवासे ऽथ बाल्ये वा गन्तव्यः स महापथः प्रवासस्थैर् गृहस्थैर् वा पर्वतस्थैः स्थले ऽपि वा ब्र्प्_२१४*.२५ क्षेत्रस्थैर् वा जलस्थैर् वा गृहमध्यगतैस् तथा आसीनैश् चास्थितैर् वापि शयनीयगतैस् तथा ब्र्प्_२१४*.२६ जाग्रद्भिर् वा प्रसुप्तैर् वा गन्तव्यः स महापथः इहानुभूय निर्दिष्टम् आयुर् जन्तुः स्वयं तदा ब्र्प्_२१४*.२७ तस्यान्ते च स्वयं प्राणैर् अनिच्छन्न् अपि मुच्यते जलम् अग्निर् विषं शस्त्रं क्षुद् व्याधिः पतनं गिरेः ब्र्प्_२१४*.२८ निमित्तं किंचिद् आसाद्य देही प्राणैर् विमुच्यते विहाय सुमहत् कृत्स्नं शरीरं पाञ्चभौतिकम् ब्र्प्_२१४*.२९ अन्यच् छरीरम् आदत्ते यातनीयं स्वकर्मजम् दृढं शरीरम् आप्नोति सुखदुःखोपभुक्तये ब्र्प्_२१४*.३० तेन भुङ्क्ते स कृच्छ्राणि पापकर्ता नरो भृशम् सुखानि धार्मिको हृष्ट इह नीतो यमक्षये ब्र्प्_२१४*.३१ ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः भिनत्ति मर्मस्थानानि दीप्यमानो निरन्धनः ब्र्प्_२१४*.३२ उदानो नाम पवनस् ततश् चोर्ध्वं प्रवर्तते भुज्यताम् अम्बुभक्ष्याणाम् अधोगतिनिरोधकृत् ब्र्प्_२१४*.३३ ततो येनाम्बुदानानि कृतान्य् अन्नरसास् तथा दत्ताः स तस्याम् आह्लादम् आपदि प्रतिपद्यते ब्र्प्_२१४*.३४ अन्नानि येन दत्तानि श्रद्धापूतेन चेतसा सो ऽपि तृप्तिम् अवाप्नोति विनाप्य् अन्नेन वै तदा ब्र्प्_२१४*.३५ येनानृतानि नोक्तानि प्रीतिभेदः कृतो न च आस्तिकः श्रद्दधानश् च सुखमृत्युं स गच्छति ब्र्प्_२१४*.३६ देवब्राह्मणपूजायां निरताश् चानसूयकाः शुक्ला वदान्या ह्रीमन्तस् ते नराः सुखमृत्यवः ब्र्प्_२१४*.३७ यः कामान् नापि संरम्भान् न द्वेषाद् धर्मम् उत्सृजेत् यथोक्तकारी सौम्यश् च स सुखं मृत्युम् ऋच्छति ब्र्प्_२१४*.३८ वारिदास् तृषितानां ये क्षुधितान्नप्रदायिनः प्राप्नुवन्ति नराः काले मृत्युं सुखसमन्वितम् ब्र्प्_२१४*.३९ शीतं जयन्ति धनदास् तापं चन्दनदायिनः प्राणघ्नीं वेदनां कष्टां ये चान्योद्वेगधारिणः ब्र्प्_२१४*.४० मोहं ज्ञानप्रदातारस् तथा दीपप्रदास् तमः कूटसाक्षी मृषावादी यो गुरुर् नानुशास्ति वै ब्र्प्_२१४*.४१ ते मोहमृत्यवः सर्वे तथा ये वेदनिन्दकाः विभीषणाः पूतिगन्धाः कूटमुद्गरपाणयः ब्र्प्_२१४*.४२ आगच्छन्ति दुरात्मानो यमस्य पुरुषास् तथा प्राप्तेषु दृक्पथं तेषु जायते तस्य वेपथुः ब्र्प्_२१४*.४३ क्रन्दत्य् अविरतः सो ऽथ भ्रातृमातृपितृंस् तथा सा तु वाग् अस्फुटा विप्रा एकवर्णा विभाव्यते ब्र्प्_२१४*.४४ दृष्टिर् विभ्राम्यते त्रासात् कासावृष्ट्य् अत्य् अथाननम् ततः स वेदनाविष्टं तच् छरीरं विमुञ्चति ब्र्प्_२१४*.४५ वाय्वग्रसारी तद्रूपदेहम् अन्यत् प्रपद्यते तत्कर्मयातनार्थे च न मातृपितृसंभवम् ब्र्प्_२१४*.४६ तत्प्रमाणवयोवस्थासंस्थानैः प्राप्यते व्यथा ततो दूतो यमस्याथ पाशैर् बध्नाति दारुणैः ब्र्प्_२१४*.४७ जन्तोः संप्राप्तकालस्य वेदनार्तस्य वै भृशम् भूतैः संत्यक्तदेहस्य कण्ठप्राप्तानिलस्य च ब्र्प्_२१४*.४८ शरीराच् च्यावितो जीवो रोरवीति तथोल्बणम् निर्गतो वायुभूतस् तु षाट्कौशिककलेवरे ब्र्प्_२१४*.४९ मातृभिः पितृभिश् चैव भ्रातृभिर् मातुलैस् तथा दारैः पुत्रैर् वयस्यैश् च गुरुभिस् त्यज्यते भुवि ब्र्प्_२१४*.५० दृश्यमानश् च तैर् दीनैर् अश्रुपूर्णेक्षणैर् भृशम् स्वशरीरं समुत्सृज्य वायुभूतस् तु गच्छति ब्र्प्_२१४*.५१ अन्धकारम् अपारं च महाघोरं तमोवृतम् सुखदुःखप्रदातारं दुर्गमं पापकर्मणाम् ब्र्प्_२१४*.५२ दुःसहं च दुरन्तं च दुर्निरीक्षं दुरासदम् दुरापम् अतिदुर्गं च पापिष्ठानां सदाहितम् ब्र्प्_२१४*.५३ कृष्यमाणाश् च तैर् भूतैर् याम्यैः पाशैस् तु संयताः मुद्गरैस् ताड्यमानाश् च नीयन्ते तं महापथम् ब्र्प्_२१४*.५४ क्षीणायुषं समालोक्य प्राणिनं चायुषक्षये निनीषवः समायान्ति यमदूता भयंकराः ब्र्प्_२१४*.५५ आरूढा यानकाले तु ऋक्षव्याघ्रखरेषु च उष्ट्रेषु वानरेष्व् अन्ये वृश्चिकेषु वृकेषु च ब्र्प्_२१४*.५६ उलूकसर्पमार्जारं तथान्ये गृध्रवाहनाः श्येनशृगालम् आरूढाः सरघाकङ्कवाहनाः ब्र्प्_२१४*.५७ वराहपशुवेतालमहिषास्यास् तथा परे नानारूपधरा घोराः सर्वप्राणिभयंकराः ब्र्प्_२१४*.५८ दीर्घमुष्काः करालास्या वक्रनासास् त्रिलोचनाः महाहनुकपोलास्याः प्रलम्बदशनच्छदाः ब्र्प्_२१४*.५९ निर्गतैर् विकृताकारैर् दशनैर् अङ्कुरोपमैः मांसशोणितदिग्धाङ्गा दंष्ट्राभिर् भृशम् उल्बणैः ब्र्प्_२१४*.६० मुखैः पातालसदृशैर् ज्वलज्जिह्वैर् भयंकरैः नेत्रैः सुविकृताकारैर् ज्वलत्पिङ्गलचञ्चलैः ब्र्प्_२१४*.६१ मार्जारोलूकखद्योतशक्रगोपवद् उद्धतैः केकरैः संकुलैस् स्तब्धैर् लोचनैः पावकोपमैः ब्र्प्_२१४*.६२ भृशम् आभरणैर् भीमैर् आबद्धैर् भुजगोपमैः शोणासरलगात्रैश् च मुण्डमालाविभूषितैः ब्र्प्_२१४*.६३ कण्ठस्थकृष्णसर्पैश् च फूत्काररवभीषणैः वह्निज्वालोपमैः केशैः स्तब्धरुक्षैर् भयंकरैः ब्र्प्_२१४*.६४ बभ्रुपिङ्गललोलैश् च कद्रुश्मश्रुभिर् आवृताः भुजदण्डैर् महाघोरैः प्रलम्बैः परिघोपमैः ब्र्प्_२१४*.६५ केचिद् द्विबाहवस् तत्र तथान्ये च चतुर्भुजाः द्विरष्टबाहवश् चान्ये दशविंशभुजास् तथा ब्र्प्_२१४*.६६ असंख्यातभुजाश् चान्ये केचिद् बाहुसहस्रिणः आयुधैर् विकृताकारैः प्रज्वलद्भिर् भयानकैः ब्र्प्_२१४*.६७ शक्तितोमरचक्राद्यैः सुदीप्तैर् विविधायुधैः पाशशृङ्खलदण्डैश् च भीषयन्तो महाबलाः ब्र्प्_२१४*.६८ आगच्छन्ति महारौद्रा मर्त्यानाम् आयुषः क्षये ग्रहीतुं प्राणिनः सर्वे यमस्याज्ञाकरास् तथा ब्र्प्_२१४*.६९ यत् तच् छरीरम् आदत्ते यातनीयं स्वकर्मजम् तद् अस्य नीयते जन्तोर् यमस्य सदनं प्रति ब्र्प्_२१४*.७० बद्ध्वा तत् कालपाशैश् च निगडैर् वज्रशृङ्खलैः ताडयित्वा भृशं क्रुद्धैर् नीयते यमकिंकरैः ब्र्प्_२१४*.७१ प्रस्खलन्तं रुदन्तं च आक्रोशन्तं मुहुर् मुहुः हा तात मातः पुत्रेति वदन्तं कर्मदूषितम् ब्र्प्_२१४*.७२ आहत्य निशितैः शूलैर् मुद्गरैर् निशितैर् घनैः खड्गशक्तिप्रहारैश् च वज्रदण्डैः सुदारुणैः ब्र्प्_२१४*.७३ भर्त्स्यमानो महारावैर् वज्रशक्तिसमन्वितैः एकैकशो भृशं क्रुद्धैस् ताडयद्भिः समन्ततः ब्र्प्_२१४*.७४ स मुह्यमानो दुःखार्तः प्रतपंश् च इतस् ततः आकृष्य नीयते जन्तुर् अध्वानं सुभयंकरैः ब्र्प्_२१४*.७५ कुशकण्टकवल्मीकशङ्कुपाषाणशर्करे तथा प्रदीप्तज्वलने क्षारवज्रशतोत्कटे ब्र्प्_२१४*.७६ प्रदीप्तादित्यतप्तेन दह्यमानस् तदंशुभिः कृष्यते यमदूतैश् च शिवासंनादभीषणैः ब्र्प्_२१४*.७७ विकृष्यमाणस् तैर् घोरैर् भक्ष्यमाणः शिवाशतैः प्रयाति दारुणे मार्गे पापकर्मा यमालयम् ब्र्प्_२१४*.७८ क्वचिद् भीतैः क्वचित् त्रस्तैः प्रस्खलद्भिः क्वचित् क्वचित् दुःखेनाक्रन्दमानैश् च गन्तव्यः स महापथः ब्र्प्_२१४*.७९ निर्भर्त्स्यमानैर् उद्विग्नैर् विद्रुतैर् भयविह्वलैः कम्पमानशरीरैस् तु गन्तव्यं जीवसंज्ञकैः ब्र्प्_२१४*.८० कण्टकाकीर्णमार्गेण संतप्तसिकतेन च दह्यमानैस् तु गन्तव्यं नरैर् दानविवर्जितैः ब्र्प्_२१४*.८१ मेदःशोणितदुर्गन्धैर् बस्तगात्रैश् च पूगशः दग्धस्फुटत्वचाकीर्णैर् गन्तव्यं जीवघातकैः ब्र्प्_२१४*.८२ कूजद्भिः क्रन्दमानैश् च विक्रोशद्भिश् च विस्वरम् वेदनार्तैश् च सद्भिश् च गन्तव्यं जीवघातकैः ब्र्प्_२१४*.८३ शक्तिभिर् भिन्दिपालैश् च खड्गतोमरसायकैः भिद्यद्भिस् तीक्ष्णशूलाग्रैर् गन्तव्यं जीवघातकैः ब्र्प्_२१४*.८४ श्वानैर् व्याघ्रैर् वृकैः कङ्कैर् भक्ष्यमाणैश् च पापिभिः ब्र्प्_२१४*.८५ कृन्तद्भिः क्रकचाघातैर् गन्तव्यं मांसखादिभिः महिषर्षभशृङ्गाग्रैर् भिद्यमानैः समन्ततः ब्र्प्_२१४*.८६ उल्लिखद्भिः शूकरैश् च गन्तव्यं मांसखादकैः सूचीभ्रमरकाकोलमक्षिकाभिश् च संघशः ब्र्प्_२१४*.८७ भुज्यमानैश् च गन्तव्यं पापिष्ठैर् मधुघातकैः विश्वस्तं स्वामिनं मित्रं स्त्रियं वा यस् तु घातयेत् ब्र्प्_२१४*.८८ शस्त्रैर् निकृत्यमानैश् च गन्तव्यं चातुरैर् नरैः घातयन्ति च ये जन्तूंस् ताडयन्ति निरागसः ब्र्प्_२१४*.८९ राक्षसैर् भक्ष्यमाणास् ते यान्ति याम्यपथं नराः ये हरन्ति परस्त्रीणां वरप्रावरणानि च ब्र्प्_२१४*.९० ते यान्ति विद्रुता नग्नाः प्रेतीभूता यमालयम् वासो धान्यं हिरण्यं वा गृहक्षेत्रम् अथापि वा ब्र्प्_२१४*.९१ ये हरन्ति दुरात्मानः पापिष्ठाः पापकर्मिणः पाषाणैर् लगुडैर् दण्डैस् ताड्यमानैस् तु जर्जरैः ब्र्प्_२१४*.९२ वहद्भिः शोणितं भूरि गन्तव्यं तु यमालयम् ब्रह्मस्वं ये हरन्तीह नरा नरकनिर्भयाः ब्र्प्_२१४*.९३ ताडयन्ति तथा विप्रान् आक्रोशन्ति नराधमाः शुष्ककाष्ठनिबद्धास् ते छिन्नकर्णाक्षिनासिकाः ब्र्प्_२१४*.९४ पूयशोणितदिग्धास् ते कालगृध्रैश् च जम्बुकैः किंकरैर् भीषणैश् चण्डैस् ताड्यमानाश् च दारुणैः ब्र्प्_२१४*.९५ विक्रोशमाना गच्छन्ति पापिनस् ते यमालयम् एवं परमदुर्धर्षम् अध्वानं ज्वलनप्रभम् ब्र्प्_२१४*.९६ रौरवं दुर्गविषमं निर्दिष्टं मानुषस्य च प्रतप्तताम्रवर्णाभं वह्निज्वालास्फुलिङ्गवत् ब्र्प्_२१४*.९७ कुरण्टकण्टकाकीर्णं पृथुविकटताडनैः शक्तिवज्रैश् च संकीर्णम् उज्ज्वलं तीव्रकण्टकम् ब्र्प्_२१४*.९८ अङ्गारवालुकामिश्रं वह्निकीटकदुर्गमम् ज्वालामालाकुलं रौद्रं सूर्यरश्मिप्रतापितम् ब्र्प्_२१४*.९९ अध्वानं नीयते देही कृष्यमाणः सुनिष्ठुरैः यदैव क्रन्दते जन्तुर् दुःखार्तः पतितः क्वचित् ब्र्प्_२१४*.१०० तदैवाहन्यते सर्वैर् आयुधैर् यमकिंकरैः एवं संताड्यमानश् च लुब्धः पापेषु यो ऽनयः ब्र्प्_२१४*.१०१ अवशो नीयते जन्तुर् दुर्धरैर् यमकिंकरैः सर्वैर् एव हि गन्तव्यम् अध्वानं तत् सुदुर्गमम् ब्र्प्_२१४*.१०२ नीयते विविधैर् घोरैर् यमदूतैर् अवज्ञया नीत्वा सुदारुणं मार्गं प्राणिनं यमकिंकरैः ब्र्प्_२१४*.१०३ प्रवेश्यते पुरीं घोरां ताम्रायसमयीं द्विजाः सा पुरी विपुलाकारा लक्षयोजनम् आयता ब्र्प्_२१४*.१०४ चतुरस्रा विनिर्दिष्टा चतुर्द्वारवती शुभा प्राकाराः काञ्चनास् तस्या योजनायुतम् उच्छ्रिताः ब्र्प्_२१४*.१०५ इन्द्रनीलमहानीलपद्मरागोपशोभिता सा पुरी विविधैः संघैर् घोरा घोरैः समाकुला ब्र्प्_२१४*.१०६ देवदानवगन्धर्वैर् यक्षराक्षसपन्नगैः पूर्वद्वारं शुभं तस्याः पताकाशतशोभितम् ब्र्प्_२१४*.१०७ वज्रेन्द्रनीलवैदूर्यमुक्ताफलविभूषितम् गीतनृत्यैः समाकीर्णं गन्धर्वाप्सरसां गणैः ब्र्प्_२१४*.१०८ प्रवेशस् तेन देवानाम् ऋषीणां योगिनां तथा गन्धर्वसिद्धयक्षाणां विद्याधरविसर्पिणाम् ब्र्प्_२१४*.१०९ उत्तरं नगरद्वारं घण्टाचामरभूषितम् छत्त्रचामरविन्यासं नानारत्नैर् अलंकृतम् ब्र्प्_२१४*.११० वीणारेणुरवै रम्यैर् गीतमङ्गलनादितैः ऋग्यजुःसामनिर्घोषैर् मुनिवृन्दसमाकुलम् ब्र्प्_२१४*.१११ विशन्ति येन धर्मज्ञाः सत्यव्रतपरायणाः ग्रीष्मे वारिप्रदा ये च शीते चाग्निप्रदा नराः ब्र्प्_२१४*.११२ श्रान्तसंवाहका ये च प्रियवादरताश् च ये ये च दानरताः शूरा मातापितृपराश् च ये ब्र्प्_२१४*.११३ द्विजशुश्रूषणे युक्ता नित्यं ये ऽतिथिपूजकाः पश्चिमं तु महाद्वारं पुर्या रत्नैर् विभूषितम् ब्र्प्_२१४*.११४ विचित्रमणिसोपानं तोमरैः समलंकृतम् भेरीमृदङ्गसंनादैः शङ्खकाहलनादितम् ब्र्प्_२१४*.११५ सिद्धवृन्दैः सदा हृष्टैर् मङ्गलैः प्रणिनादितम् प्रवेशस् तेन हृष्टानां शिवभक्तिमतां नृणाम् ब्र्प्_२१४*.११६ सर्वतीर्थप्लुता ये च पञ्चाग्नेर् ये च सेवकाः प्रस्थाने ये मृता वीरा मृताः कालञ्जरे गिरौ ब्र्प्_२१४*.११७ अग्नौ विपन्ना ये वीराः साधितं यैर् अनाशकम् ये स्वामिमित्रलोकार्थे गोग्रहे संकुले हताः ब्र्प्_२१४*.११८ ते विशन्ति नराः शूराः पश्चिमेन तपोधनाः पुर्यां तस्या महाघोरं सर्वसत्त्वभयंकरम् ब्र्प्_२१४*.११९ हाहाकारसमाक्रुष्टं दक्षिणं द्वारम् ईदृशम् अन्धकारसमायुक्तं तीक्ष्णशृङ्गैः समन्वितम् ब्र्प्_२१४*.१२० कण्टकैर् वृश्चिकैः सर्पैर् वज्रकीटैः सुदुर्गमैः विलुम्पद्भिर् वृकैर् व्याघ्रैर् ऋक्षैः सिंहैः सजम्बुकैः ब्र्प्_२१४*.१२१ श्वानमार्जारगृध्रैश् च सज्वालकवलैर् मुखैः प्रवेशस् तेन वै नित्यं सर्वेषाम् अपकारिणाम् ब्र्प्_२१४*.१२२ ये घातयन्ति विप्रान् गा बालं वृद्धं तथातुरम् शरणागतं विश्वस्तं स्त्रियं मित्रं निरायुधम् ब्र्प्_२१४*.१२३ ये ऽगम्यागामिनो मूढाः परद्रव्यापहारिणः निक्षेपस्यापहर्तारो विषवह्निप्रदाश् च ये ब्र्प्_२१४*.१२४ परभूमिं गृहं शय्यां वस्त्रालंकारहारिणः पररन्ध्रेषु ये क्रूरा ये सदानृतवादिनः ब्र्प्_२१४*.१२५ ग्रामराष्ट्रपुरस्थाने महादुःखप्रदा हि ये कूटसाक्षिप्रदातारः कन्याविक्रयकारकाः ब्र्प्_२१४*.१२६ अभक्ष्यभक्षणरता ये गच्छन्ति सुतां स्नुषाम् मातरं पितरं चैव ये वदन्ति च पौरुषम् ब्र्प्_२१४*.१२७ अन्ये ये चैव निर्दिष्टा महापातककारिणः दक्षिणेन तु ते सर्वे द्वारेण प्रविशन्ति वै ब्र्प्_२१४*.१२८ कथं दक्षिणमार्गेण विशन्ति पापिनः पुरम् श्रोतुम् इच्छाम तद् ब्रूहि विस्तरेण तपोधन
215,2,sughoraṃ tan mahāghoraṃ dvāraṃ vakṣyāmi bhīṣaṇam nānāśvāpadasaṃkīrṇaṃ śivāśatanināditam,सुघोरं तन् महाघोरं द्वारं वक्ष्यामि भीषणम् नानाश्वापदसंकीर्णं शिवाशतनिनादितम्
215,3,phetkāraravasaṃyuktam agamyaṃ lomaharṣaṇam bhūtapretapiśācaiś ca vṛtaṃ cānyaiś ca rākṣasaiḥ,फेत्काररवसंयुक्तम् अगम्यं लोमहर्षणम् भूतप्रेतपिशाचैश् च वृतं चान्यैश् च राक्षसैः
215,4,evaṃ dṛṣṭvā sudūrānte dvāraṃ duṣkṛtakāriṇaḥ mohaṃ gacchanti sahasā trāsād vipralapanti ca,एवं दृष्ट्वा सुदूरान्ते द्वारं दुष्कृतकारिणः मोहं गच्छन्ति सहसा त्रासाद् विप्रलपन्ति च
215,5,tatas tāñ śṛṅkhalaiḥ pāśair baddhvā karṣanti nirbhayāḥ tāḍayanti ca daṇḍaiś ca bhartsayanti punaḥ punaḥ,ततस् ताञ् शृङ्खलैः पाशैर् बद्ध्वा कर्षन्ति निर्भयाः ताडयन्ति च दण्डैश् च भर्त्सयन्ति पुनः पुनः
215,6,labdhasaṃjñās tatas te vai rudhireṇa pariplutāḥ vrajanti dakṣiṇaṃ dvāraṃ praskhalantaḥ pade pade,लब्धसंज्ञास् ततस् ते वै रुधिरेण परिप्लुताः व्रजन्ति दक्षिणं द्वारं प्रस्खलन्तः पदे पदे
215,7,tīvrakaṇṭakayuktena śarkarānicitena ca kṣuradhārānibhais tīkṣṇaiḥ pāṣāṇair nicitena ca,तीव्रकण्टकयुक्तेन शर्करानिचितेन च क्षुरधारानिभैस् तीक्ष्णैः पाषाणैर् निचितेन च
215,8,kvacit paṅkena nicitā niruttāraiś ca khātakaiḥ lohasūcīnibhair dantaiḥ saṃchannena kvacit kvacit,क्वचित् पङ्केन निचिता निरुत्तारैश् च खातकैः लोहसूचीनिभैर् दन्तैः संछन्नेन क्वचित् क्वचित्
215,9,taṭaprapātaviṣamaiḥ parvatair vṛkṣasaṃkulaiḥ prataptāṅgārayuktena yānti mārgeṇa duḥkhitāḥ,तटप्रपातविषमैः पर्वतैर् वृक्षसंकुलैः प्रतप्ताङ्गारयुक्तेन यान्ति मार्गेण दुःखिताः
215,10,kvacid viṣamagartābhiḥ kvacil loṣṭaiḥ supicchalaiḥ sutaptavālukābhiś ca tathā tīkṣṇaiś ca śaṅkubhiḥ,क्वचिद् विषमगर्ताभिः क्वचिल् लोष्टैः सुपिच्छलैः सुतप्तवालुकाभिश् च तथा तीक्ष्णैश् च शङ्कुभिः
215,11,ayaḥśṛṅgāṭakais taptaiḥ kvacid dāvāgninā yutam kvacit taptaśilābhiś ca kvacid vyāptaṃ himena ca,अयःशृङ्गाटकैस् तप्तैः क्वचिद् दावाग्निना युतम् क्वचित् तप्तशिलाभिश् च क्वचिद् व्याप्तं हिमेन च
215,12,kvacid vālukayā vyāptam ākaṇṭhāntaḥpraveśayā kvacid duṣṭāmbunā vyāptaṃ kvacit karṣāgninā punaḥ,क्वचिद् वालुकया व्याप्तम् आकण्ठान्तःप्रवेशया क्वचिद् दुष्टाम्बुना व्याप्तं क्वचित् कर्षाग्निना पुनः
215,13,kvacit siṃhair vṛkair vyāghrair daśakīṭaiś ca dāruṇaiḥ kvacin mahājalaukābhiḥ kvacid ajagaraiḥ punaḥ,क्वचित् सिंहैर् वृकैर् व्याघ्रैर् दशकीटैश् च दारुणैः क्वचिन् महाजलौकाभिः क्वचिद् अजगरैः पुनः
215,14,makṣikābhiś ca raudrābhiḥ kvacit sarpaviṣolbaṇaiḥ kvacid duṣṭagajaiś caiva balonmattaiḥ pramāthibhiḥ,मक्षिकाभिश् च रौद्राभिः क्वचित् सर्पविषोल्बणैः क्वचिद् दुष्टगजैश् चैव बलोन्मत्तैः प्रमाथिभिः
215,15,panthānam ullikhadbhiś ca tīkṣṇaśṛṅgair mahāvṛṣaiḥ mahāśṛṅgaiś ca mahiṣair uṣṭrair mattaiś ca khādanaiḥ,पन्थानम् उल्लिखद्भिश् च तीक्ष्णशृङ्गैर् महावृषैः महाशृङ्गैश् च महिषैर् उष्ट्रैर् मत्तैश् च खादनैः
215,16,ḍākinībhiś ca raudrābhir vikarālaiś ca rākṣasaiḥ vyādhibhiś ca mahāraudraiḥ pīḍyamānā vrajanti te,डाकिनीभिश् च रौद्राभिर् विकरालैश् च राक्षसैः व्याधिभिश् च महारौद्रैः पीड्यमाना व्रजन्ति ते
215,17,mahādhūlivimiśreṇa mahācaṇḍena vāyunā mahāpāṣāṇavarṣeṇa hanyamānā nirāśrayāḥ,महाधूलिविमिश्रेण महाचण्डेन वायुना महापाषाणवर्षेण हन्यमाना निराश्रयाः
215,18,kvacid vidyunnipātena dīryamāṇā vrajanti te mahatā bāṇavarṣeṇa bhidyamānāś ca sarvaśaḥ,क्वचिद् विद्युन्निपातेन दीर्यमाणा व्रजन्ति ते महता बाणवर्षेण भिद्यमानाश् च सर्वशः
215,19,patadbhir vajranirghātair ulkāpātaiḥ sudāruṇaiḥ pradīptāṅgāravarṣeṇa dahyamānā viśanti ca,पतद्भिर् वज्रनिर्घातैर् उल्कापातैः सुदारुणैः प्रदीप्ताङ्गारवर्षेण दह्यमाना विशन्ति च
215,20,mahatā pāṃśuvarṣeṇa pūryamāṇā rudanti ca meghāravaiḥ sughoraiś ca vitrāsyante muhur muhuḥ,महता पांशुवर्षेण पूर्यमाणा रुदन्ति च मेघारवैः सुघोरैश् च वित्रास्यन्ते मुहुर् मुहुः
215,21,niḥśeṣāḥ śaravarṣeṇa cūrṇyamāṇāś ca sarvataḥ mahākṣārāmbudhārābhiḥ sicyamānā vrajanti ca,निःशेषाः शरवर्षेण चूर्ण्यमाणाश् च सर्वतः महाक्षाराम्बुधाराभिः सिच्यमाना व्रजन्ति च
215,22,mahāśītena marutā rūkṣeṇa paruṣeṇa ca samantād dīryamāṇāś ca śuṣyante saṃkucanti ca,महाशीतेन मरुता रूक्षेण परुषेण च समन्ताद् दीर्यमाणाश् च शुष्यन्ते संकुचन्ति च
215,23,itthaṃ mārgeṇa puruṣāḥ pātheyarahitena ca nirālambena durgeṇa nirjalena samantataḥ,इत्थं मार्गेण पुरुषाः पाथेयरहितेन च निरालम्बेन दुर्गेण निर्जलेन समन्ततः
215,24,atiśrameṇa mahatā nirgatenāśramāya vai nīyante dehinaḥ sarve ye mūḍhāḥ pāpakarmiṇaḥ,अतिश्रमेण महता निर्गतेनाश्रमाय वै नीयन्ते देहिनः सर्वे ये मूढाः पापकर्मिणः
215,25,yamadūtair mahāghorais tadājñākāribhir balāt ekākinaḥ parādhīnā mitrabandhuvivarjitāḥ,यमदूतैर् महाघोरैस् तदाज्ञाकारिभिर् बलात् एकाकिनः पराधीना मित्रबन्धुविवर्जिताः
215,26,śocantaḥ svāni karmāṇi rudanti ca muhur muhuḥ pretībhūtā niṣiddhās te śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukāḥ,शोचन्तः स्वानि कर्माणि रुदन्ति च मुहुर् मुहुः प्रेतीभूता निषिद्धास् ते शुष्ककण्ठौष्ठतालुकाः
215,27,kṛśāṅgā bhītabhītāś ca dahyamānāḥ kṣudhāgninā baddhāḥ śṛṅkhalayā kecit kecid uttānapādayoḥ,कृशाङ्गा भीतभीताश् च दह्यमानाः क्षुधाग्निना बद्धाः शृङ्खलया केचित् केचिद् उत्तानपादयोः
215,28,ākṛṣyante śuṣyamāṇā yamadūtair balotkaṭaiḥ narā adhomukhāś cānye kṛṣyamāṇāḥ suduḥkhitāḥ,आकृष्यन्ते शुष्यमाणा यमदूतैर् बलोत्कटैः नरा अधोमुखाश् चान्ये कृष्यमाणाः सुदुःखिताः
215,29,annapānīyarahitā yācamānāḥ punaḥ punaḥ dehi dehīti bhāṣantaḥ sāśrugadgadayā girā,अन्नपानीयरहिता याचमानाः पुनः पुनः देहि देहीति भाषन्तः साश्रुगद्गदया गिरा
215,30,kṛtāñjalipuṭā dīnāḥ kṣuttṛṣṇāparipīḍitāḥ bhakṣyān uccāvacān dṛṣṭvā bhojyān peyāṃś ca puṣkalān,कृताञ्जलिपुटा दीनाः क्षुत्तृष्णापरिपीडिताः भक्ष्यान् उच्चावचान् दृष्ट्वा भोज्यान् पेयांश् च पुष्कलान्
215,31,sugandhadravyasaṃyuktān yācamānāḥ punaḥ punaḥ dadhikṣīraghṛtonmiśraṃ dṛṣṭvā śālyodanaṃ tathā,सुगन्धद्रव्यसंयुक्तान् याचमानाः पुनः पुनः दधिक्षीरघृतोन्मिश्रं दृष्ट्वा शाल्योदनं तथा
215,32,pānāni ca sugandhīni śītalāny udakāni ca tān yācamānāṃs te yāmyā bhartsayantas tadābruvan vacobhiḥ paruṣair bhīmāḥ krodharaktāntalocanāḥ,पानानि च सुगन्धीनि शीतलान्य् उदकानि च तान् याचमानांस् ते याम्या भर्त्सयन्तस् तदाब्रुवन् वचोभिः परुषैर् भीमाः क्रोधरक्तान्तलोचनाः
215,33,na bhavadbhir hutaṃ kāle na dattaṃ brāhmaṇeṣu ca prasabhaṃ dīyamānaṃ ca vāritaṃ ca dvijātiṣu,न भवद्भिर् हुतं काले न दत्तं ब्राह्मणेषु च प्रसभं दीयमानं च वारितं च द्विजातिषु
215,34,tasya pāpasya ca phalaṃ bhavatāṃ samupāgatam nāgnau dagdhaṃ jale naṣṭaṃ na hṛtaṃ nṛpataskaraiḥ,तस्य पापस्य च फलं भवतां समुपागतम् नाग्नौ दग्धं जले नष्टं न हृतं नृपतस्करैः
215,35,kuto vā sāṃprataṃ vipre yan na dattaṃ purādhamāḥ yair dattāni tu dānāni sādhubhiḥ sāttvikāni tu,कुतो वा सांप्रतं विप्रे यन् न दत्तं पुराधमाः यैर् दत्तानि तु दानानि साधुभिः सात्त्विकानि तु
215,36,teṣām ete pradṛśyante kalpitā hy annaparvatāḥ bhakṣyabhojyāś ca peyāś ca lehyāś coṣyāś ca saṃvṛtāḥ,तेषाम् एते प्रदृश्यन्ते कल्पिता ह्य् अन्नपर्वताः भक्ष्यभोज्याश् च पेयाश् च लेह्याश् चोष्याश् च संवृताः
215,37,na yūyam abhilapsyadhve na dattaṃ ca kathaṃcana yais tu dattaṃ hutaṃ ceṣṭaṃ brāhmaṇāś caiva pūjitāḥ,न यूयम् अभिलप्स्यध्वे न दत्तं च कथंचन यैस् तु दत्तं हुतं चेष्टं ब्राह्मणाश् चैव पूजिताः
215,38,teṣām annaṃ samānīya iha nikṣipyate sadā parasvaṃ katham asmābhir dātuṃ śakyeta nārakāḥ,तेषाम् अन्नं समानीय इह निक्षिप्यते सदा परस्वं कथम् अस्माभिर् दातुं शक्येत नारकाः
215,39,kiṃkarāṇāṃ vacaḥ śrutvā niḥspṛhāḥ kṣuttṛṣārditāḥ tatas te dāruṇaiś cāstraiḥ pīḍyante yamakiṃkaraiḥ,किंकराणां वचः श्रुत्वा निःस्पृहाः क्षुत्तृषार्दिताः ततस् ते दारुणैश् चास्त्रैः पीड्यन्ते यमकिंकरैः
215,40,mudgarair lohadaṇḍaiś ca śaktitomarapaṭṭiśaiḥ parighair bhindipālaiś ca gadāparaśubhiḥ śaraiḥ,मुद्गरैर् लोहदण्डैश् च शक्तितोमरपट्टिशैः परिघैर् भिन्दिपालैश् च गदापरशुभिः शरैः
215,41,pṛṣṭhato hanyamānyāś ca yamadūtaiḥ sunirdayaiḥ agrataḥ siṃhavyāghrādyair bhakṣyante pāpakāriṇaḥ,पृष्ठतो हन्यमान्याश् च यमदूतैः सुनिर्दयैः अग्रतः सिंहव्याघ्राद्यैर् भक्ष्यन्ते पापकारिणः
215,42,na praveṣṭuṃ na nirgantuṃ labhante duḥkhitā bhṛśam svakarmopahatāḥ pāpāḥ krandamānāḥ sudāruṇāḥ,न प्रवेष्टुं न निर्गन्तुं लभन्ते दुःखिता भृशम् स्वकर्मोपहताः पापाः क्रन्दमानाः सुदारुणाः
215,43,tatra saṃpīḍya subhṛśaṃ praveśaṃ yamakiṃkaraiḥ nīyante pāpinas tatra yatra tiṣṭhet svayaṃ yamaḥ,तत्र संपीड्य सुभृशं प्रवेशं यमकिंकरैः नीयन्ते पापिनस् तत्र यत्र तिष्ठेत् स्वयं यमः
215,44,dharmātmā dharmakṛd devaḥ sarvasaṃyamano yamaḥ evaṃ pathātikaṣṭena prāptāḥ pretapuraṃ narāḥ,धर्मात्मा धर्मकृद् देवः सर्वसंयमनो यमः एवं पथातिकष्टेन प्राप्ताः प्रेतपुरं नराः
215,45,prajñāpitās tadā dūtair niveśyante yamāgrataḥ tatas te pāpakarmāṇas taṃ paśyanti bhayānakam,प्रज्ञापितास् तदा दूतैर् निवेश्यन्ते यमाग्रतः ततस् ते पापकर्माणस् तं पश्यन्ति भयानकम्
215,46,pāpāpaviddhanayanā viparītātmabuddhayaḥ daṃṣṭrākarālavadanaṃ bhrukūṭīkuṭilekṣaṇam,पापापविद्धनयना विपरीतात्मबुद्धयः दंष्ट्राकरालवदनं भ्रुकूटीकुटिलेक्षणम्
215,47,ūrdhvakeśaṃ mahāśmaśruṃ prasphuradadharottaram aṣṭādaśabhujaṃ kruddhaṃ nīlāñjanacayopamam,ऊर्ध्वकेशं महाश्मश्रुं प्रस्फुरदधरोत्तरम् अष्टादशभुजं क्रुद्धं नीलाञ्जनचयोपमम्
215,48,sarvāyudhodyatakaraṃ tīvradaṇḍena saṃyutam mahāmahiṣam ārūḍhaṃ dīptāgnisamalocanam,सर्वायुधोद्यतकरं तीव्रदण्डेन संयुतम् महामहिषम् आरूढं दीप्ताग्निसमलोचनम्
215,49,raktamālyāmbaradharaṃ mahāmegham ivocchritam pralayāmbudanirghoṣaṃ pibann iva mahodadhim,रक्तमाल्याम्बरधरं महामेघम् इवोच्छ्रितम् प्रलयाम्बुदनिर्घोषं पिबन्न् इव महोदधिम्
215,50,grasantam iva trailokyam udgirantam ivānalam mṛtyuṃ ca tatsamīpasthaṃ kālānalasamaprabham,ग्रसन्तम् इव त्रैलोक्यम् उद्गिरन्तम् इवानलम् मृत्युं च तत्समीपस्थं कालानलसमप्रभम्
215,51,pralayānalasaṃkāśaṃ kṛtāntaṃ ca bhayānakam mārīcogrā mahāmārī kālarātrī ca dāruṇā,प्रलयानलसंकाशं कृतान्तं च भयानकम् मारीचोग्रा महामारी कालरात्री च दारुणा
215,52,vividhā vyādhayaḥ kaṣṭā nānārūpā bhayāvahāḥ śaktiśūlāṅkuśadharāḥ pāśacakrāsidhāriṇaḥ,विविधा व्याधयः कष्टा नानारूपा भयावहाः शक्तिशूलाङ्कुशधराः पाशचक्रासिधारिणः
215,53,vajradaṇḍadharā raudrāḥ kṣuratūṇadhanurdharāḥ asaṃkhyātā mahāvīryāḥ krūrāś cāñjanasaprabhāḥ,वज्रदण्डधरा रौद्राः क्षुरतूणधनुर्धराः असंख्याता महावीर्याः क्रूराश् चाञ्जनसप्रभाः
215,54,sarvāyudhodyatakarā yamadūtā bhayānakāḥ anena parivāreṇa mahāghoreṇa saṃvṛtam,सर्वायुधोद्यतकरा यमदूता भयानकाः अनेन परिवारेण महाघोरेण संवृतम्
215,55,yamaṃ paśyanti pāpiṣṭhāś citraguptaṃ vibhīṣaṇam nirbhartsayati cātyarthaṃ yamas tān pāpakāriṇaḥ,यमं पश्यन्ति पापिष्ठाश् चित्रगुप्तं विभीषणम् निर्भर्त्सयति चात्यर्थं यमस् तान् पापकारिणः
215,56,citraguptas tu bhagavān dharmavākyaiḥ prabodhayan,चित्रगुप्तस् तु भगवान् धर्मवाक्यैः प्रबोधयन्
215,57,bho bho duṣkṛtakarmāṇaḥ paradravyāpahāriṇaḥ garvitā rūpavīryeṇa paradāravimardakāḥ,भो भो दुष्कृतकर्माणः परद्रव्यापहारिणः गर्विता रूपवीर्येण परदारविमर्दकाः
215,58,yat svayaṃ kriyate karma tat svayaṃ bhujyate punaḥ tat kim ātmopaghātārthaṃ bhavadbhir duṣkṛtaṃ kṛtam,यत् स्वयं क्रियते कर्म तत् स्वयं भुज्यते पुनः तत् किम् आत्मोपघातार्थं भवद्भिर् दुष्कृतं कृतम्
215,59,idānīṃ kiṃ nu śocadhvaṃ pīḍyamānāḥ svakarmabhiḥ bhuñjadhvaṃ svāni duḥkhāni nahi doṣo 'sti kasyacit,इदानीं किं नु शोचध्वं पीड्यमानाः स्वकर्मभिः भुञ्जध्वं स्वानि दुःखानि नहि दोषो ऽस्ति कस्यचित्
215,60,ya ete pṛthivīpālāḥ saṃprāptā matsamīpataḥ svakīyaiḥ karmabhir ghorair duṣprajñā balagarvitāḥ,य एते पृथिवीपालाः संप्राप्ता मत्समीपतः स्वकीयैः कर्मभिर् घोरैर् दुष्प्रज्ञा बलगर्विताः
215,61,bho bho nṛpā durācārāḥ prajāvidhvaṃsakāriṇaḥ alpakālasya rājyasya kṛte kiṃ duṣkṛtaṃ kṛtam,भो भो नृपा दुराचाराः प्रजाविध्वंसकारिणः अल्पकालस्य राज्यस्य कृते किं दुष्कृतं कृतम्
215,62,rājyalobhena mohena balād anyāyataḥ prajāḥ yad daṇḍitāḥ phalaṃ tasya bhuñjadhvam adhunā nṛpāḥ,राज्यलोभेन मोहेन बलाद् अन्यायतः प्रजाः यद् दण्डिताः फलं तस्य भुञ्जध्वम् अधुना नृपाः
215,63,kuto rājyaṃ kalatraṃ ca yadartham aśubhaṃ kṛtam tat sarvaṃ saṃparityajya yūyam ekākinaḥ sthitāḥ,कुतो राज्यं कलत्रं च यदर्थम् अशुभं कृतम् तत् सर्वं संपरित्यज्य यूयम् एकाकिनः स्थिताः
215,64,paśyāmo na balaṃ sarvaṃ yena vidhvaṃsitāḥ prajāḥ yamadūtaiḥ pāṭyamānā adhunā kīdṛśaṃ phalam,पश्यामो न बलं सर्वं येन विध्वंसिताः प्रजाः यमदूतैः पाट्यमाना अधुना कीदृशं फलम्
215,65,evaṃ bahuvidhair vākyair upālabdhā yamena te śocantaḥ svāni karmāṇi tūṣṇīṃ tiṣṭhanti pārthivāḥ,एवं बहुविधैर् वाक्यैर् उपालब्धा यमेन ते शोचन्तः स्वानि कर्माणि तूष्णीं तिष्ठन्ति पार्थिवाः
215,66,iti karma samādiśya nṛpāṇāṃ dharmarāṭ svayam tatpātakaviśuddhyartham idaṃ vacanam abravīt,इति कर्म समादिश्य नृपाणां धर्मराट् स्वयम् तत्पातकविशुद्ध्यर्थम् इदं वचनम् अब्रवीत्
215,67,bho bhoś caṇḍa mahācaṇḍa gṛhītvā nṛpatīn imān viśodhayadhvaṃ pāpebhyaḥ krameṇa narakāgniṣu,भो भोश् चण्ड महाचण्ड गृहीत्वा नृपतीन् इमान् विशोधयध्वं पापेभ्यः क्रमेण नरकाग्निषु
215,68,tataḥ śīghraṃ samutthāya nṛpān saṃgṛhya pādayoḥ bhrāmayitvā tu vegena kṣiptvā cordhvaṃ pragṛhya ca,ततः शीघ्रं समुत्थाय नृपान् संगृह्य पादयोः भ्रामयित्वा तु वेगेन क्षिप्त्वा चोर्ध्वं प्रगृह्य च
215,69,tattatpāpapramāṇena yamadūtāḥ śilātale āsphoṭayanti tarasā vajreṇeva mahādrumam,तत्तत्पापप्रमाणेन यमदूताः शिलातले आस्फोटयन्ति तरसा वज्रेणेव महाद्रुमम्
215,70,tatas tu raktaṃ srotobhiḥ sravate jarjarīkṛtaḥ niḥsaṃjñaḥ sa tadā dehī niśceṣṭaś ca prajāyate,ततस् तु रक्तं स्रोतोभिः स्रवते जर्जरीकृतः निःसंज्ञः स तदा देही निश्चेष्टश् च प्रजायते
215,71,tataḥ sa vāyunā spṛṣṭaḥ śanair ujjīvate punaḥ tataḥ pāpaviśuddhyarthaṃ kṣipanti narakārṇave,ततः स वायुना स्पृष्टः शनैर् उज्जीवते पुनः ततः पापविशुद्ध्यर्थं क्षिपन्ति नरकार्णवे
215,72,anyāṃś ca te tadā dūtāḥ pāpakarmaratān narān nivedayanti viprendrā yamāya bhṛśaduḥkhitān,अन्यांश् च ते तदा दूताः पापकर्मरतान् नरान् निवेदयन्ति विप्रेन्द्रा यमाय भृशदुःखितान्
215,73,eṣa deva tavādeśād asmābhir mohito bhṛśam ānīto dharmavimukhaḥ sadā pāparataḥ paraḥ,एष देव तवादेशाद् अस्माभिर् मोहितो भृशम् आनीतो धर्मविमुखः सदा पापरतः परः
215,74,eṣa lubdho durācāro mahāpātakasaṃyutaḥ upapātakakartā ca sadā hiṃsārato śuciḥ,एष लुब्धो दुराचारो महापातकसंयुतः उपपातककर्ता च सदा हिंसारतो शुचिः
215,75,agamyāgāmī duṣṭātmā paradravyāpahārakaḥ kanyākrayī kūṭasākṣī kṛtaghno mitravañcakaḥ,अगम्यागामी दुष्टात्मा परद्रव्यापहारकः कन्याक्रयी कूटसाक्षी कृतघ्नो मित्रवञ्चकः
215,76,anena madamattena sadā dharmo vininditaḥ pāpam ācaritaṃ karma martyaloke durātmanā,अनेन मदमत्तेन सदा धर्मो विनिन्दितः पापम् आचरितं कर्म मर्त्यलोके दुरात्मना
215,77,idānīm asya deveśa nigrahānugrahau vada prabhur asya kriyāyoge vayaṃ vā paripanthinaḥ,इदानीम् अस्य देवेश निग्रहानुग्रहौ वद प्रभुर् अस्य क्रियायोगे वयं वा परिपन्थिनः
215,78,iti vijñāpya deveśaṃ nyasyāgre pāpakāriṇam narakāṇāṃ sahasreṣu lakṣakoṭiśateṣu ca,इति विज्ञाप्य देवेशं न्यस्याग्रे पापकारिणम् नरकाणां सहस्रेषु लक्षकोटिशतेषु च
215,79,kiṃkarās te tato yānti grahītum aparān narān pratipanne kṛte doṣe yamo vai pāpakāriṇām,किंकरास् ते ततो यान्ति ग्रहीतुम् अपरान् नरान् प्रतिपन्ने कृते दोषे यमो वै पापकारिणाम्
215,80,samādiśati tān ghorān nigrahāya svakiṃkarān yathā yasya vinirdiṣṭo vasiṣṭhādyair vinigrahaḥ,समादिशति तान् घोरान् निग्रहाय स्वकिंकरान् यथा यस्य विनिर्दिष्टो वसिष्ठाद्यैर् विनिग्रहः
215,81,pāpasya tad bhṛśaṃ kruddhāḥ kurvanti yamakiṃkarāḥ aṅkuśair mudgarair daṇḍaiḥ krakacaiḥ śaktitomaraiḥ,पापस्य तद् भृशं क्रुद्धाः कुर्वन्ति यमकिंकराः अङ्कुशैर् मुद्गरैर् दण्डैः क्रकचैः शक्तितोमरैः
215,82,khaḍgaśūlanipātaiś ca bhidyante pāpakāriṇaḥ narakāṇāṃ sahasreṣu lakṣakoṭiśateṣu ca,खड्गशूलनिपातैश् च भिद्यन्ते पापकारिणः नरकाणां सहस्रेषु लक्षकोटिशतेषु च
215,83,svakarmopārjitair doṣaiḥ pīḍyante yamakiṃkaraiḥ śṛṇudhvaṃ narakāṇāṃ ca svarūpaṃ ca bhayaṃkaram,स्वकर्मोपार्जितैर् दोषैः पीड्यन्ते यमकिंकरैः शृणुध्वं नरकाणां च स्वरूपं च भयंकरम्
215,84,nāmāni ca pramāṇaṃ ca yena yānti narāś ca tān mahāvācīti vikhyātaṃ narakaṃ śoṇitaplutam,नामानि च प्रमाणं च येन यान्ति नराश् च तान् महावाचीति विख्यातं नरकं शोणितप्लुतम्
215,85,vajrakaṇṭakasaṃmiśraṃ yojanāyutavistṛtam tatra saṃpīḍyate magno bhidyate vajrakaṇṭake,वज्रकण्टकसंमिश्रं योजनायुतविस्तृतम् तत्र संपीड्यते मग्नो भिद्यते वज्रकण्टके
215,86,varṣalakṣaṃ mahāghoraṃ goghātī narake naraḥ yojanānāṃ śataṃ lakṣaṃ kumbhīpākaṃ sudāruṇam,वर्षलक्षं महाघोरं गोघाती नरके नरः योजनानां शतं लक्षं कुम्भीपाकं सुदारुणम्
215,87,tāmrakumbhavatī dīptā vālukāṅgārasaṃvṛtā brahmahā bhūmihartā ca nikṣepasyāpahārakaḥ,ताम्रकुम्भवती दीप्ता वालुकाङ्गारसंवृता ब्रह्महा भूमिहर्ता च निक्षेपस्यापहारकः
215,88,dahyante tatra saṃkṣiptā yāvad ābhūtasaṃplavam rauravo vajranārācaiḥ prajvaladbhiḥ samāvṛtaḥ,दह्यन्ते तत्र संक्षिप्ता यावद् आभूतसंप्लवम् रौरवो वज्रनाराचैः प्रज्वलद्भिः समावृतः
215,89,yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaṣṭir āyāmavistaraiḥ bhidyante tatra nārācaiḥ sajvālair narake narāḥ,योजनानां सहस्राणि षष्टिर् आयामविस्तरैः भिद्यन्ते तत्र नाराचैः सज्वालैर् नरके नराः
215,90,ikṣuvat tatra pīḍyante ye narāḥ kūṭasākṣiṇaḥ ayomayaṃ prajvalitaṃ mañjūṣaṃ narakaṃ smṛtam,इक्षुवत् तत्र पीड्यन्ते ये नराः कूटसाक्षिणः अयोमयं प्रज्वलितं मञ्जूषं नरकं स्मृतम्
215,91,nikṣiptās tatra dahyante bandigrāhakṛtāś ca ye apratiṣṭheti narakaṃ pūyamūtrapurīṣakam,निक्षिप्तास् तत्र दह्यन्ते बन्दिग्राहकृताश् च ये अप्रतिष्ठेति नरकं पूयमूत्रपुरीषकम्
215,92,adhomukhaḥ patet tatra brāhmaṇasyopapīḍakaḥ lākṣāprajvalitaṃ ghoraṃ narakaṃ tu vilepakam,अधोमुखः पतेत् तत्र ब्राह्मणस्योपपीडकः लाक्षाप्रज्वलितं घोरं नरकं तु विलेपकम्
215,93,nimagnās tatra dahyante madyapāne dvijottamāḥ mahāprabheti narakaṃ dīptaśūlamahocchrayam,निमग्नास् तत्र दह्यन्ते मद्यपाने द्विजोत्तमाः महाप्रभेति नरकं दीप्तशूलमहोच्छ्रयम्
215,94,tatra śūlena bhidyante patibhāryopabhedinaḥ narakaṃ ca mahāghoraṃ jayantī cāyasī śilā,तत्र शूलेन भिद्यन्ते पतिभार्योपभेदिनः नरकं च महाघोरं जयन्ती चायसी शिला
215,95,tayā cākramyate pāpaḥ paradāropasevakaḥ narakaṃ śālmalākhyaṃ tu pradīptadṛḍhakaṇṭakam,तया चाक्रम्यते पापः परदारोपसेवकः नरकं शाल्मलाख्यं तु प्रदीप्तदृढकण्टकम्
215,96,tayā liṅgati duḥkhārtā nārī bahunaraṃgamā ye vadanti sadāsatyaṃ paramarmāvakartanam,तया लिङ्गति दुःखार्ता नारी बहुनरंगमा ये वदन्ति सदासत्यं परमर्मावकर्तनम्
215,97,jihvā cocchriyate teṣāṃ sadasyair yamakiṃkaraiḥ ye tu rāgaiḥ kaṭākṣaiś ca vīkṣante parayoṣitam,जिह्वा चोच्छ्रियते तेषां सदस्यैर् यमकिंकरैः ये तु रागैः कटाक्षैश् च वीक्षन्ते परयोषितम्
215,98,teṣāṃ cakṣūṃṣi nārācair vidhyante yamakiṃkaraiḥ,तेषां चक्षूंषि नाराचैर् विध्यन्ते यमकिंकरैः
215,99,mātaraṃ ye 'pi gacchanti bhaginīṃ duhitaraṃ snuṣām strībālavṛddhahantāro yāvad indrāś caturdaśa jvālāmālākulaṃ raudraṃ mahārauravasaṃjñitam,मातरं ये ऽपि गच्छन्ति भगिनीं दुहितरं स्नुषाम् स्त्रीबालवृद्धहन्तारो यावद् इन्द्राश् चतुर्दश ज्वालामालाकुलं रौद्रं महारौरवसंज्ञितम्
215,100,narakaṃ yojanānāṃ ca sahasrāṇi caturdaśa puraṃ kṣetraṃ gṛhaṃ grāmaṃ yo dīpayati vahninā,नरकं योजनानां च सहस्राणि चतुर्दश पुरं क्षेत्रं गृहं ग्रामं यो दीपयति वह्निना
215,101,sa tatra dahyate mūḍho yāvat kalpasthitir naraḥ tāmisram iti vikhyātaṃ lakṣayojanavistṛtam,स तत्र दह्यते मूढो यावत् कल्पस्थितिर् नरः तामिस्रम् इति विख्यातं लक्षयोजनविस्तृतम्
215,102,nipatadbhiḥ sadā raudraḥ khaḍgapaṭṭiśamudgaraiḥ tatra caurā narāḥ kṣiptās tāḍyante yamakiṃkaraiḥ,निपतद्भिः सदा रौद्रः खड्गपट्टिशमुद्गरैः तत्र चौरा नराः क्षिप्तास् ताड्यन्ते यमकिंकरैः
215,103,śūlaśaktigadākhaḍgair yāvat kalpaśatatrayam tāmisrād dviguṇaṃ proktaṃ mahātāmisrasaṃjñitam,शूलशक्तिगदाखड्गैर् यावत् कल्पशतत्रयम् तामिस्राद् द्विगुणं प्रोक्तं महातामिस्रसंज्ञितम्
215,104,jalaukāsarpasaṃpūrṇāṃ nirālokaṃ suduḥkhadam mātṛhā pitṛhā caiva mitravisrambhaghātakaḥ,जलौकासर्पसंपूर्णां निरालोकं सुदुःखदम् मातृहा पितृहा चैव मित्रविस्रम्भघातकः
215,105,tiṣṭhanti takṣyamāṇāś ca yāvat tiṣṭhati medinī asipattravanaṃ nāma narakaṃ bhūriduḥkhadam,तिष्ठन्ति तक्ष्यमाणाश् च यावत् तिष्ठति मेदिनी असिपत्त्रवनं नाम नरकं भूरिदुःखदम्
215,106,yojanāyutavistāraṃ jvalatkhaḍgaiḥ samākulam pātitas tatra taiḥ khaḍgaiḥ śatadhā tu samāhataḥ,योजनायुतविस्तारं ज्वलत्खड्गैः समाकुलम् पातितस् तत्र तैः खड्गैः शतधा तु समाहतः
215,107,mitraghnaḥ kṛtyate tāvad yāvad ābhūtasaṃplavam karambhavālukā nāma narakaṃ yojanāyutam,मित्रघ्नः कृत्यते तावद् यावद् आभूतसंप्लवम् करम्भवालुका नाम नरकं योजनायुतम्
215,108,kūpākāraṃ vṛtaṃ dīptair vālukāṅgārakaṇṭakaiḥ dahyate bhidyate varṣalakṣāyutaśatatrayam,कूपाकारं वृतं दीप्तैर् वालुकाङ्गारकण्टकैः दह्यते भिद्यते वर्षलक्षायुतशतत्रयम्
215,109,yena dagdho jano nityaṃ mithyopāyaiḥ sudāruṇaiḥ kākolaṃ nāma narakaṃ kṛmipūyapariplutam,येन दग्धो जनो नित्यं मिथ्योपायैः सुदारुणैः काकोलं नाम नरकं कृमिपूयपरिप्लुतम्
215,110,kṣipyate tatra duṣṭātmā ekākī miṣṭabhuṅ naraḥ kuḍmalaṃ nāma narakaṃ pūrṇaṃ viṇmūtraśoṇitaiḥ,क्षिप्यते तत्र दुष्टात्मा एकाकी मिष्टभुङ् नरः कुड्मलं नाम नरकं पूर्णं विण्मूत्रशोणितैः
215,111,pañcayajñakriyāhīnāḥ kṣipyante tatra vai narāḥ sudurgandhaṃ mahābhīmaṃ māṃsaśoṇitasaṃkulam,पञ्चयज्ञक्रियाहीनाः क्षिप्यन्ते तत्र वै नराः सुदुर्गन्धं महाभीमं मांसशोणितसंकुलम्
215,112,abhakṣyānne ratās te 'tra nipatanti narādhamāḥ krimikīṭasamākīrṇaṃ śavapūrṇaṃ mahāvaṭam,अभक्ष्यान्ने रतास् ते ऽत्र निपतन्ति नराधमाः क्रिमिकीटसमाकीर्णं शवपूर्णं महावटम्
215,113,adhomukhaḥ patet tatra kanyāvikrayakṛn naraḥ nāmnā vai tilapāketi narakaṃ dāruṇaṃ smṛtam,अधोमुखः पतेत् तत्र कन्याविक्रयकृन् नरः नाम्ना वै तिलपाकेति नरकं दारुणं स्मृतम्
215,114,tilavat tatra pīḍyante parapīḍāratāś ca ye narakaṃ tailapāketi jvalattailamahīplavam,तिलवत् तत्र पीड्यन्ते परपीडारताश् च ये नरकं तैलपाकेति ज्वलत्तैलमहीप्लवम्
215,115,pacyate tatra mitraghno hantā ca śaraṇāgatam nāmnā vajrakapāṭeti vajraśṛṅkhalayānvitam,पच्यते तत्र मित्रघ्नो हन्ता च शरणागतम् नाम्ना वज्रकपाटेति वज्रशृङ्खलयान्वितम्
215,116,pīḍyante nirdayaṃ tatra yaiḥ kṛtaḥ kṣīravikrayaḥ nirucchvāsa iti proktaṃ tamondhaṃ vātavarjitam,पीड्यन्ते निर्दयं तत्र यैः कृतः क्षीरविक्रयः निरुच्छ्वास इति प्रोक्तं तमोन्धं वातवर्जितम्
215,117,niśceṣṭaṃ kṣipyate tatra vipradānanirodhakṛt aṅgāropacayaṃ nāma dīptāṅgārasamujjvalam,निश्चेष्टं क्षिप्यते तत्र विप्रदाननिरोधकृत् अङ्गारोपचयं नाम दीप्ताङ्गारसमुज्ज्वलम्
215,118,dahyate tatra yenoktaṃ dānaṃ viprāya nārpitam mahāpāyīti narakaṃ lakṣayojanam āyatam,दह्यते तत्र येनोक्तं दानं विप्राय नार्पितम् महापायीति नरकं लक्षयोजनम् आयतम्
215,119,pātyante 'dhomukhās tatra ye jalpanti sadānṛtam mahājvāleti narakaṃ jvālābhāsvarabhīṣaṇam,पात्यन्ते ऽधोमुखास् तत्र ये जल्पन्ति सदानृतम् महाज्वालेति नरकं ज्वालाभास्वरभीषणम्
215,120,dahyate tatra suciraṃ yaḥ pāpe buddhikṛn naraḥ narakaṃ krakacākhyātaṃ pīḍyante tatra vai narāḥ,दह्यते तत्र सुचिरं यः पापे बुद्धिकृन् नरः नरकं क्रकचाख्यातं पीड्यन्ते तत्र वै नराः
215,121,krakacair vajradhārograir agamyāgamane ratāḥ narakaṃ guḍapāketi jvaladguḍahradair vṛtam,क्रकचैर् वज्रधारोग्रैर् अगम्यागमने रताः नरकं गुडपाकेति ज्वलद्गुडह्रदैर् वृतम्
215,122,nikṣipto dahyate tasmin varṇasaṃkarakṛn naraḥ kṣuradhāreti narakaṃ tīkṣṇakṣurasamāvṛtam,निक्षिप्तो दह्यते तस्मिन् वर्णसंकरकृन् नरः क्षुरधारेति नरकं तीक्ष्णक्षुरसमावृतम्
215,123,chidyante tatra kalpāntaṃ viprabhūmiharā narāḥ narakaṃ cāmbarīṣākhyaṃ pralayānaladīpitam,छिद्यन्ते तत्र कल्पान्तं विप्रभूमिहरा नराः नरकं चाम्बरीषाख्यं प्रलयानलदीपितम्
215,124,kalpakoṭiśataṃ tatra dahyate svarṇahārakaḥ nāmnā vajrakuṭhāreti narakaṃ vajrasaṃkulam,कल्पकोटिशतं तत्र दह्यते स्वर्णहारकः नाम्ना वज्रकुठारेति नरकं वज्रसंकुलम्
215,125,chidyante tatra chettāro drumāṇāṃ pāpakāriṇaḥ narakaṃ paritāpākhyaṃ pralayānaladīpitam,छिद्यन्ते तत्र छेत्तारो द्रुमाणां पापकारिणः नरकं परितापाख्यं प्रलयानलदीपितम्
215,126,garado madhuhartā ca pacyate tatra pāpakṛt narakaṃ kālasūtraṃ ca vajrasūtravinirmitam,गरदो मधुहर्ता च पच्यते तत्र पापकृत् नरकं कालसूत्रं च वज्रसूत्रविनिर्मितम्
215,127,bhramantas tatra cchidyante parasasyopaluṇṭhakāḥ narakaṃ kaśmalaṃ nāma śleṣmaśiṅghāṇakāvṛtam,भ्रमन्तस् तत्र च्छिद्यन्ते परसस्योपलुण्ठकाः नरकं कश्मलं नाम श्लेष्मशिङ्घाणकावृतम्
215,128,tatra saṃkṣipyate kalpaṃ sadā māṃsarucir naraḥ narakaṃ cogragandheti lālāmūtrapurīṣavat,तत्र संक्षिप्यते कल्पं सदा मांसरुचिर् नरः नरकं चोग्रगन्धेति लालामूत्रपुरीषवत्
215,129,kṣipyante tatra narake pitṛpiṇḍāprayacchakāḥ narakaṃ durdharaṃ nāma jalaukāvṛścikākulam,क्षिप्यन्ते तत्र नरके पितृपिण्डाप्रयच्छकाः नरकं दुर्धरं नाम जलौकावृश्चिकाकुलम्
215,130,utkocabhakṣakas tatra tiṣṭhate varṣakāyutam yac ca vajramahāpīḍā narakaṃ vajranirmitam,उत्कोचभक्षकस् तत्र तिष्ठते वर्षकायुतम् यच् च वज्रमहापीडा नरकं वज्रनिर्मितम्
215,131,tatra prakṣipya dahyante pīḍyante yamakiṃkaraiḥ dhanaṃ dhānyaṃ hiraṇyaṃ vā parakīyaṃ haranti ye,तत्र प्रक्षिप्य दह्यन्ते पीड्यन्ते यमकिंकरैः धनं धान्यं हिरण्यं वा परकीयं हरन्ति ये
215,132,yamadūtaiś ca caurās te chidyante lavaśaḥ kṣuraiḥ ye hatvā prāṇinaṃ mūḍhāḥ khādante kākagṛdhravat,यमदूतैश् च चौरास् ते छिद्यन्ते लवशः क्षुरैः ये हत्वा प्राणिनं मूढाः खादन्ते काकगृध्रवत्
215,133,bhojyante ca svamāṃsaṃ te kalpāntaṃ yamakiṃkaraiḥ āsanaṃ śayanaṃ vastraṃ parakīyaṃ haranti ye,भोज्यन्ते च स्वमांसं ते कल्पान्तं यमकिंकरैः आसनं शयनं वस्त्रं परकीयं हरन्ति ये
215,134,yamadūtaiś ca te mūḍhā bhidyante śaktitomaraiḥ phalaṃ pattraṃ nṛṇāṃ vāpi hṛtaṃ yais tu kubuddhibhiḥ,यमदूतैश् च ते मूढा भिद्यन्ते शक्तितोमरैः फलं पत्त्रं नृणां वापि हृतं यैस् तु कुबुद्धिभिः
215,135,yamadūtaiś ca te kruddhair dahyante tṛṇavahnibhiḥ paradravye kalatre ca yaḥ sadā duṣṭadhīr naraḥ,यमदूतैश् च ते क्रुद्धैर् दह्यन्ते तृणवह्निभिः परद्रव्ये कलत्रे च यः सदा दुष्टधीर् नरः
215,136,yamadūtair jvalat tasya hṛdi śūlaṃ nikhanyate karmaṇā manasā vācā ye dharmavimukhā narāḥ,यमदूतैर् ज्वलत् तस्य हृदि शूलं निखन्यते कर्मणा मनसा वाचा ये धर्मविमुखा नराः
215,137,yamaloke tu te ghorā labhante pariyātanāḥ evaṃ śatasahasrāṇi lakṣakoṭiśatāni ca,यमलोके तु ते घोरा लभन्ते परियातनाः एवं शतसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च
215,138,narakāṇi narais tatra bhujyante pāpakāribhiḥ iha kṛtvā svalpam api naraḥ karmāśubhātmakam,नरकाणि नरैस् तत्र भुज्यन्ते पापकारिभिः इह कृत्वा स्वल्पम् अपि नरः कर्माशुभात्मकम्
215,139,prāpnoti narake ghore yamalokeṣu yātanām na śṛṇvanti narā mūḍhā dharmoktaṃ sādhu bhāṣitam,प्राप्नोति नरके घोरे यमलोकेषु यातनाम् न शृण्वन्ति नरा मूढा धर्मोक्तं साधु भाषितम्
215,140,dṛṣṭaṃ keneti pratyakṣaṃ pratyuktyaivaṃ vadanti te divā rātrau prayatnena pāpaṃ kurvanti ye narāḥ,दृष्टं केनेति प्रत्यक्षं प्रत्युक्त्यैवं वदन्ति ते दिवा रात्रौ प्रयत्नेन पापं कुर्वन्ति ये नराः
215,141,nācaranti hi te dharmaṃ pramādenāpi mohitāḥ ihaiva phalabhoktāraḥ paratra vimukhāś ca ye,नाचरन्ति हि ते धर्मं प्रमादेनापि मोहिताः इहैव फलभोक्तारः परत्र विमुखाश् च ये
215,142,te patanti sughoreṣu narakeṣu narādhamāḥ dāruṇo narake vāsaḥ svargavāsaḥ sukhapradaḥ naraiḥ saṃprāpyate tatra karma kṛtvā śubhāśubham,ते पतन्ति सुघोरेषु नरकेषु नराधमाः दारुणो नरके वासः स्वर्गवासः सुखप्रदः नरैः संप्राप्यते तत्र कर्म कृत्वा शुभाशुभम्
216,1,aho 'tiduḥkhaṃ ghoraṃ ca yamamārge tvayoditam narakāṇi ca ghorāṇi dvāraṃ yāmyaṃ ca sattama,अहो ऽतिदुःखं घोरं च यममार्गे त्वयोदितम् नरकाणि च घोराणि द्वारं याम्यं च सत्तम
216,2,asty upāyo na vā brahman yamamārge 'tibhīṣaṇe brūhi yena narā yānti sukhena yamasādanam,अस्त्य् उपायो न वा ब्रह्मन् यममार्गे ऽतिभीषणे ब्रूहि येन नरा यान्ति सुखेन यमसादनम्
216,3,iha ye dharmasaṃyuktās tv ahiṃsāniratā narāḥ guruśuśrūṣaṇe yuktā devabrāhmaṇapūjakāḥ,इह ये धर्मसंयुक्तास् त्व् अहिंसानिरता नराः गुरुशुश्रूषणे युक्ता देवब्राह्मणपूजकाः
216,4,yasmin manuṣyalokās te sabhāryāḥ sasutās tathā tam adhvānaṃ ca gacchanti yathā tat kathayāmi vaḥ,यस्मिन् मनुष्यलोकास् ते सभार्याः ससुतास् तथा तम् अध्वानं च गच्छन्ति यथा तत् कथयामि वः
216,5,vimānair vividhair divyaiḥ kāñcanadhvajaśobhitaiḥ dharmarājapuraṃ yānti sevamānāpsarogaṇaiḥ,विमानैर् विविधैर् दिव्यैः काञ्चनध्वजशोभितैः धर्मराजपुरं यान्ति सेवमानाप्सरोगणैः
216,6,brāhmaṇebhyas tu dānāni nānārūpāṇi bhaktitaḥ ye prayacchanti te yānti sukhenaiva mahāpathe,ब्राह्मणेभ्यस् तु दानानि नानारूपाणि भक्तितः ये प्रयच्छन्ति ते यान्ति सुखेनैव महापथे
216,7,annaṃ ye tu prayacchanti brāhmaṇebhyaḥ susaṃkṛtam śrotriyebhyo viśeṣeṇa bhaktyā paramayā yutāḥ,अन्नं ये तु प्रयच्छन्ति ब्राह्मणेभ्यः सुसंकृतम् श्रोत्रियेभ्यो विशेषेण भक्त्या परमया युताः
216,8,taruṇībhir varastrībhiḥ sevyamānāḥ prayatnataḥ dharmarājapuraṃ yānti vimānair abhyalaṃkṛtaiḥ,तरुणीभिर् वरस्त्रीभिः सेव्यमानाः प्रयत्नतः धर्मराजपुरं यान्ति विमानैर् अभ्यलंकृतैः
216,9,ye ca satyaṃ prabhāṣante bahir antaś ca nirmalāḥ te 'pi yānty amaraprakhyā vimānair yamamandiram,ये च सत्यं प्रभाषन्ते बहिर् अन्तश् च निर्मलाः ते ऽपि यान्त्य् अमरप्रख्या विमानैर् यममन्दिरम्
216,10,godānāni pavitrāṇi viṣṇum uddiśya sādhuṣu ye prayacchanti dharmajñāḥ kṛśeṣu kṛśavṛttiṣu,गोदानानि पवित्राणि विष्णुम् उद्दिश्य साधुषु ये प्रयच्छन्ति धर्मज्ञाः कृशेषु कृशवृत्तिषु
216,11,te yānti divyavarṇābhair vimānair maṇicitritaiḥ dharmarājapuraṃ śrīmān sevyamānāpsarogaṇaiḥ,ते यान्ति दिव्यवर्णाभैर् विमानैर् मणिचित्रितैः धर्मराजपुरं श्रीमान् सेव्यमानाप्सरोगणैः
216,12,upānadyugalaṃ chattraṃ śayyāsanam athāpi vā ye prayacchanti vastrāṇi tathaivābharaṇāni ca,उपानद्युगलं छत्त्रं शय्यासनम् अथापि वा ये प्रयच्छन्ति वस्त्राणि तथैवाभरणानि च
216,13,te yānty aśvai rathaiś caiva kuñjaraiś cāpy alaṃkṛtāḥ dharmarājapuraṃ divyaṃ chattraiḥ sauvarṇarājataiḥ,ते यान्त्य् अश्वै रथैश् चैव कुञ्जरैश् चाप्य् अलंकृताः धर्मराजपुरं दिव्यं छत्त्रैः सौवर्णराजतैः
216,14,ye ca bhaktyā prayacchanti guḍapānakam arcitam odanaṃ ca dvijāgryebhyo viśuddhenāntarātmanā,ये च भक्त्या प्रयच्छन्ति गुडपानकम् अर्चितम् ओदनं च द्विजाग्र्येभ्यो विशुद्धेनान्तरात्मना
216,15,te yānti kāñcanair yānair vividhais tu yamālayam varastrībhir yathākāmaṃ sevyamānāḥ punaḥ punaḥ,ते यान्ति काञ्चनैर् यानैर् विविधैस् तु यमालयम् वरस्त्रीभिर् यथाकामं सेव्यमानाः पुनः पुनः
216,16,ye ca kṣīraṃ prayacchanti ghṛtaṃ dadhi guḍaṃ madhu brāhmaṇebhyaḥ prayatnena śuddhyopetaṃ susaṃskṛtam,ये च क्षीरं प्रयच्छन्ति घृतं दधि गुडं मधु ब्राह्मणेभ्यः प्रयत्नेन शुद्ध्योपेतं सुसंस्कृतम्
216,17,cakravākaprayuktaiś ca vimānais tu hiraṇmayaiḥ yānti gandharvavāditraiḥ sevyamānā yamālayam,चक्रवाकप्रयुक्तैश् च विमानैस् तु हिरण्मयैः यान्ति गन्धर्ववादित्रैः सेव्यमाना यमालयम्
216,18,ye phalāni prayacchanti puṣpāṇi surabhīṇi ca haṃsayuktair vimānais tu yānti dharmapuraṃ narāḥ,ये फलानि प्रयच्छन्ति पुष्पाणि सुरभीणि च हंसयुक्तैर् विमानैस् तु यान्ति धर्मपुरं नराः
216,19,ye tilāṃs tiladhenuṃ ca ghṛtadhenum athāpi vā śrotriyebhyaḥ prayacchanti viprebhyaḥ śraddhayānvitāḥ,ये तिलांस् तिलधेनुं च घृतधेनुम् अथापि वा श्रोत्रियेभ्यः प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यः श्रद्धयान्विताः
216,20,somamaṇḍalasaṃkāśair yānais te yānti nirmalaiḥ gandharvair upagīyante pure vaivasvatasya te,सोममण्डलसंकाशैर् यानैस् ते यान्ति निर्मलैः गन्धर्वैर् उपगीयन्ते पुरे वैवस्वतस्य ते
216,21,yeṣāṃ vāpyaś ca kūpāś ca taḍāgāni sarāṃsi ca dīrghikāḥ puṣkariṇyaś ca śītalāś ca jalāśayāḥ,येषां वाप्यश् च कूपाश् च तडागानि सरांसि च दीर्घिकाः पुष्करिण्यश् च शीतलाश् च जलाशयाः
216,22,yānais te hemacandrābhair divyaghaṇṭānināditaiḥ vyajanais tālavṛntaiś ca vījyamānā mahāprabhāḥ,यानैस् ते हेमचन्द्राभैर् दिव्यघण्टानिनादितैः व्यजनैस् तालवृन्तैश् च वीज्यमाना महाप्रभाः
216,23,yeṣāṃ devakulāny atra citrāṇy āyatanāni ca ratnaiḥ prasphuramāṇāni manojñāni śubhāni ca,येषां देवकुलान्य् अत्र चित्राण्य् आयतनानि च रत्नैः प्रस्फुरमाणानि मनोज्ञानि शुभानि च
216,24,te yānti lokapālais tu vimānair vātaraṃhasaiḥ dharmarājapuraṃ divyaṃ nānājanasamākulam,ते यान्ति लोकपालैस् तु विमानैर् वातरंहसैः धर्मराजपुरं दिव्यं नानाजनसमाकुलम्
216,25,pānīyaṃ ye prayacchanti sarvaprāṇyupajīvitam te vitṛṣṇāḥ sukhaṃ yānti vimānais taṃ mahāpatham,पानीयं ये प्रयच्छन्ति सर्वप्राण्युपजीवितम् ते वितृष्णाः सुखं यान्ति विमानैस् तं महापथम्
216,26,kāṣṭhapādukayānāni pīṭhakāny āsanāni ca yair dattāni dvijātibhyas te 'dhvānaṃ yānti vai sukham,काष्ठपादुकयानानि पीठकान्य् आसनानि च यैर् दत्तानि द्विजातिभ्यस् ते ऽध्वानं यान्ति वै सुखम्
216,27,sauvarṇamaṇipīṭheṣu pādau kṛtvottameṣu ca te prayānti vimānais tu apsarogaṇamaṇḍitaiḥ,सौवर्णमणिपीठेषु पादौ कृत्वोत्तमेषु च ते प्रयान्ति विमानैस् तु अप्सरोगणमण्डितैः
216,28,ārāmāṇi vicitrāṇi puṣpāḍhyānīha mānavāḥ ropayanti phalāḍhyāni narāṇām upakāriṇaḥ,आरामाणि विचित्राणि पुष्पाढ्यानीह मानवाः रोपयन्ति फलाढ्यानि नराणाम् उपकारिणः
216,29,vṛkṣacchāyāsu ramyāsu śītalāsu svalaṃkṛtāḥ varastrīgītavādyaiś ca sevyamānā vrajanti te,वृक्षच्छायासु रम्यासु शीतलासु स्वलंकृताः वरस्त्रीगीतवाद्यैश् च सेव्यमाना व्रजन्ति ते
216,30,suvarṇaṃ rajataṃ vāpi vidrumaṃ mauktikaṃ tathā ye prayacchanti te yānti vimānaiḥ kanakojjvalaiḥ,सुवर्णं रजतं वापि विद्रुमं मौक्तिकं तथा ये प्रयच्छन्ति ते यान्ति विमानैः कनकोज्ज्वलैः
216,31,bhūmidā dīpyamānāś ca sarvakāmais tu tarpitāḥ uditādityasaṃkāśair vimānair bhṛśanāditaiḥ,भूमिदा दीप्यमानाश् च सर्वकामैस् तु तर्पिताः उदितादित्यसंकाशैर् विमानैर् भृशनादितैः
216,32,kanyāṃ tu ye prayacchanti brahmadeyām alaṃkṛtām divyakanyāvṛtā yānti vimānais te yamālayam,कन्यां तु ये प्रयच्छन्ति ब्रह्मदेयाम् अलंकृताम् दिव्यकन्यावृता यान्ति विमानैस् ते यमालयम्
216,33,sugandhāgurukarpūrān puṣpadhūpān dvijottamāḥ prayacchanti dvijātibhyo bhaktyā paramayānvitāḥ,सुगन्धागुरुकर्पूरान् पुष्पधूपान् द्विजोत्तमाः प्रयच्छन्ति द्विजातिभ्यो भक्त्या परमयान्विताः
216,34,te sugandhāḥ suveśāś ca suprabhāḥ suvibhūṣitāḥ yānti dharmapuraṃ yānair vicitrair abhyalaṃkṛtāḥ,ते सुगन्धाः सुवेशाश् च सुप्रभाः सुविभूषिताः यान्ति धर्मपुरं यानैर् विचित्रैर् अभ्यलंकृताः
216,35,dīpadā yānti yānaiś ca dīpayanto diśo daśa ādityasadṛśair yānair dīpyamānā yathāgnayaḥ,दीपदा यान्ति यानैश् च दीपयन्तो दिशो दश आदित्यसदृशैर् यानैर् दीप्यमाना यथाग्नयः
216,36,gṛhāvasathadātāro gṛhaiḥ kāñcanamaṇḍitaiḥ vrajanti bālārkanibhair dharmarājagṛhaṃ narāḥ,गृहावसथदातारो गृहैः काञ्चनमण्डितैः व्रजन्ति बालार्कनिभैर् धर्मराजगृहं नराः
216,37,jalabhājanadātāraḥ kuṇḍikākarakapradāḥ pūjamānāpsarobhiś ca yānti dṛptā mahāgajaiḥ,जलभाजनदातारः कुण्डिकाकरकप्रदाः पूजमानाप्सरोभिश् च यान्ति दृप्ता महागजैः
216,38,pādābhyaṅgaṃ śirobhyaṅgaṃ snānapānodakaṃ tathā ye prayacchanti viprebhyas te yānty aśvair yamālayam,पादाभ्यङ्गं शिरोभ्यङ्गं स्नानपानोदकं तथा ये प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यस् ते यान्त्य् अश्वैर् यमालयम्
216,39,viśrāmayanti ye viprāñ śrāntān adhvani karśitān cakravākaprayuktena yānti yānena te sukham,विश्रामयन्ति ये विप्राञ् श्रान्तान् अध्वनि कर्शितान् चक्रवाकप्रयुक्तेन यान्ति यानेन ते सुखम्
216,40,svāgatena ca yo vipraṃ pūjayed āsanena ca sa gacchati tam adhvānaṃ sukhaṃ paramanirvṛtaḥ,स्वागतेन च यो विप्रं पूजयेद् आसनेन च स गच्छति तम् अध्वानं सुखं परमनिर्वृतः
216,41,namo brahmaṇyadeveti yo hariṃ cābhivādayet gāṃ ca pāpaharety uktvā sukhaṃ yānti ca tat patham,नमो ब्रह्मण्यदेवेति यो हरिं चाभिवादयेत् गां च पापहरेत्य् उक्त्वा सुखं यान्ति च तत् पथम्
216,42,anantarāśino ye ca dambhānṛtavivarjitāḥ te 'pi sārasayuktais tu yānti yānaiś ca tat patham,अनन्तराशिनो ये च दम्भानृतविवर्जिताः ते ऽपि सारसयुक्तैस् तु यान्ति यानैश् च तत् पथम्
216,43,vartante hy ekabhaktena śāṭhyadambhavivarjitāḥ haṃsayuktair vimānais tu sukhaṃ yānti yamālayam,वर्तन्ते ह्य् एकभक्तेन शाठ्यदम्भविवर्जिताः हंसयुक्तैर् विमानैस् तु सुखं यान्ति यमालयम्
216,44,caturthenaikabhaktena vartante ye jitendriyāḥ te yānti dharmanagaraṃ yānair barhiṇayojitaiḥ,चतुर्थेनैकभक्तेन वर्तन्ते ये जितेन्द्रियाः ते यान्ति धर्मनगरं यानैर् बर्हिणयोजितैः
216,45,tṛtīye divase ye tu bhuñjate niyatavratāḥ te 'pi hastirathair divyair yānti yānaiś ca tat padam,तृतीये दिवसे ये तु भुञ्जते नियतव्रताः ते ऽपि हस्तिरथैर् दिव्यैर् यान्ति यानैश् च तत् पदम्
216,46,ṣaṣṭhe 'nnabhakṣako yas tu śaucanityo jitendriyaḥ sa yāti kuñjarasthas tu śacīpatir iva svayam,षष्ठे ऽन्नभक्षको यस् तु शौचनित्यो जितेन्द्रियः स याति कुञ्जरस्थस् तु शचीपतिर् इव स्वयम्
216,47,dharmarājapuraṃ divyaṃ nānāmaṇivibhūṣitam nānāsvarasamāyuktaṃ jayaśabdaravair yutam,धर्मराजपुरं दिव्यं नानामणिविभूषितम् नानास्वरसमायुक्तं जयशब्दरवैर् युतम्
216,48,pakṣopavāsino yānti yānaiḥ śārdūlayojitaiḥ puraṃ tad dharmarājasya sevyamānāḥ surāsuraiḥ,पक्षोपवासिनो यान्ति यानैः शार्दूलयोजितैः पुरं तद् धर्मराजस्य सेव्यमानाः सुरासुरैः
216,49,ye ca māsopavāsaṃ tu kurvate saṃyatendriyāḥ te 'pi sūryapradīptais tu yānti yānair yamālayam,ये च मासोपवासं तु कुर्वते संयतेन्द्रियाः ते ऽपि सूर्यप्रदीप्तैस् तु यान्ति यानैर् यमालयम्
216,50,mahāprasthānam ekāgro yaḥ prayāti dṛḍhavrataḥ sevyamānas tu gandharvair yāti yānair yamālayam,महाप्रस्थानम् एकाग्रो यः प्रयाति दृढव्रतः सेव्यमानस् तु गन्धर्वैर् याति यानैर् यमालयम्
216,51,śarīraṃ sādhayed yas tu vaiṣṇavenāntarātmanā sa rathenāgnivarṇena yātīha tridaśālayam,शरीरं साधयेद् यस् तु वैष्णवेनान्तरात्मना स रथेनाग्निवर्णेन यातीह त्रिदशालयम्
216,52,agnipraveśaṃ yaḥ kuryān nārāyaṇaparāyaṇaḥ sa yāty agniprakāśena vimānena yamālayam,अग्निप्रवेशं यः कुर्यान् नारायणपरायणः स यात्य् अग्निप्रकाशेन विमानेन यमालयम्
216,53,prāṇāṃs tyajati yo martyaḥ smaran viṣṇuṃ sanātanam yānenārkaprakāśena yāti dharmapuraṃ naraḥ,प्राणांस् त्यजति यो मर्त्यः स्मरन् विष्णुं सनातनम् यानेनार्कप्रकाशेन याति धर्मपुरं नरः
216,54,praviṣṭo 'ntar jalaṃ yas tu prāṇāṃs tyajati mānavaḥ somamaṇḍalakalpena yāti yānena vai sukham,प्रविष्टो ऽन्तर् जलं यस् तु प्राणांस् त्यजति मानवः सोममण्डलकल्पेन याति यानेन वै सुखम्
216,55,svaśarīraṃ hi gṛdhrebhyo vaiṣṇavo yaḥ prayacchati sa yāti rathamukhyena kāñcanena yamālayam,स्वशरीरं हि गृध्रेभ्यो वैष्णवो यः प्रयच्छति स याति रथमुख्येन काञ्चनेन यमालयम्
216,56,strīgrahe gograhe vāpi yuddhe mṛtyum upaiti yaḥ sa yāty amarakanyābhiḥ sevyamāno raviprabhaḥ,स्त्रीग्रहे गोग्रहे वापि युद्धे मृत्युम् उपैति यः स यात्य् अमरकन्याभिः सेव्यमानो रविप्रभः
216,57,vaiṣṇavā ye ca kurvanti tīrthayātrāṃ jitendriyāḥ tat pathaṃ yānti te ghoraṃ sukhayānair alaṃkṛtāḥ,वैष्णवा ये च कुर्वन्ति तीर्थयात्रां जितेन्द्रियाः तत् पथं यान्ति ते घोरं सुखयानैर् अलंकृताः
216,58,ye yajanti dvijaśreṣṭhāḥ kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ taptahāṭakasaṃkāśair vimānair yānti te sukham,ये यजन्ति द्विजश्रेष्ठाः क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैः तप्तहाटकसंकाशैर् विमानैर् यान्ति ते सुखम्
216,59,parapīḍām akurvanto bhṛtyānāṃ bharaṇādikam kurvanti te sukhaṃ yānti vimānaiḥ kanakojjvalaiḥ,परपीडाम् अकुर्वन्तो भृत्यानां भरणादिकम् कुर्वन्ति ते सुखं यान्ति विमानैः कनकोज्ज्वलैः
216,60,ye kṣāntāḥ sarvabhūteṣu prāṇinām abhayapradāḥ krodhamohavinirmuktā nirmadāḥ saṃyatendriyāḥ,ये क्षान्ताः सर्वभूतेषु प्राणिनाम् अभयप्रदाः क्रोधमोहविनिर्मुक्ता निर्मदाः संयतेन्द्रियाः
216,61,pūrṇacandraprakāśena vimānena mahāprabhāḥ yānti vaivasvatapuraṃ devagandharvasevitāḥ,पूर्णचन्द्रप्रकाशेन विमानेन महाप्रभाः यान्ति वैवस्वतपुरं देवगन्धर्वसेविताः
216,62,ekabhāvena ye viṣṇuṃ brahmāṇaṃ tryambakaṃ ravim pūjayanti hi te yānti vimānair bhāskaraprabhaiḥ,एकभावेन ये विष्णुं ब्रह्माणं त्र्यम्बकं रविम् पूजयन्ति हि ते यान्ति विमानैर् भास्करप्रभैः
216,63,ye ca māṃsaṃ na khādanti satyaśaucasamanvitāḥ te 'pi yānti sukhenaiva dharmarājapuraṃ narāḥ,ये च मांसं न खादन्ति सत्यशौचसमन्विताः ते ऽपि यान्ति सुखेनैव धर्मराजपुरं नराः
216,64,māṃsān miṣṭataraṃ nāsti bhakṣyabhojyādikeṣu ca tasmān māṃsaṃ na bhuñjīta nāsti miṣṭaiḥ sukhodayaḥ,मांसान् मिष्टतरं नास्ति भक्ष्यभोज्यादिकेषु च तस्मान् मांसं न भुञ्जीत नास्ति मिष्टैः सुखोदयः
216,65,gosahasraṃ tu yo dadyād yas tu māṃsaṃ na bhakṣayet samāv etau purā prāha brahmā vedavidāṃ varaḥ,गोसहस्रं तु यो दद्याद् यस् तु मांसं न भक्षयेत् समाव् एतौ पुरा प्राह ब्रह्मा वेदविदां वरः
216,66,sarvatīrtheṣu yat puṇyaṃ sarvayajñeṣu yat phalam amāṃsabhakṣaṇe viprās tac ca tac ca ca tatsamam,सर्वतीर्थेषु यत् पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत् फलम् अमांसभक्षणे विप्रास् तच् च तच् च च तत्समम्
216,67,evaṃ sukhena te yānti yamalokaṃ ca dhārmikāḥ dānavrataparā yānair yatra devo raveḥ sutaḥ,एवं सुखेन ते यान्ति यमलोकं च धार्मिकाः दानव्रतपरा यानैर् यत्र देवो रवेः सुतः
216,68,dṛṣṭvā tān dhārmikān devaḥ svayaṃ saṃmānayed yamaḥ svāgatāsanadānena pādyārghyeṇa priyeṇa tu,दृष्ट्वा तान् धार्मिकान् देवः स्वयं संमानयेद् यमः स्वागतासनदानेन पाद्यार्घ्येण प्रियेण तु
216,69,dhanyā yūyaṃ mahātmāna ātmano hitakāriṇaḥ yena divyasukhārthāya bhavadbhiḥ sukṛtaṃ kṛtam,धन्या यूयं महात्मान आत्मनो हितकारिणः येन दिव्यसुखार्थाय भवद्भिः सुकृतं कृतम्
216,70,idaṃ vimānam āruhya divyastrībhogabhūṣitāḥ svargaṃ gacchadhvam atulaṃ sarvakāmasamanvitam,इदं विमानम् आरुह्य दिव्यस्त्रीभोगभूषिताः स्वर्गं गच्छध्वम् अतुलं सर्वकामसमन्वितम्
216,71,tatra bhuktvā mahābhogān ante puṇyaparikṣayāt yat kiṃcid alpam aśubhaṃ phalaṃ tad iha bhokṣyatha,तत्र भुक्त्वा महाभोगान् अन्ते पुण्यपरिक्षयात् यत् किंचिद् अल्पम् अशुभं फलं तद् इह भोक्ष्यथ
216,72,ye tu taṃ dharmarājānaṃ narāḥ puṇyānubhāvataḥ paśyanti saumyamanasaṃ pitṛbhūtam ivātmanaḥ,ये तु तं धर्मराजानं नराः पुण्यानुभावतः पश्यन्ति सौम्यमनसं पितृभूतम् इवात्मनः
216,73,tasmād dharmaḥ sevitavyaḥ sadā muktiphalapradaḥ dharmād arthas tathā kāmo mokṣaś ca parikīrtyate,तस्माद् धर्मः सेवितव्यः सदा मुक्तिफलप्रदः धर्माद् अर्थस् तथा कामो मोक्षश् च परिकीर्त्यते
216,74,dharmo mātā pitā bhrātā dharmo nāthaḥ suhṛt tathā dharmaḥ svāmī sakhā goptā tathā dhātā ca poṣakaḥ,धर्मो माता पिता भ्राता धर्मो नाथः सुहृत् तथा धर्मः स्वामी सखा गोप्ता तथा धाता च पोषकः
216,75,dharmād artho 'rthataḥ kāmaḥ kāmād bhogaḥ sukhāni ca dharmād aiśvaryam ekāgryaṃ dharmāt svargagatiḥ parā,धर्माद् अर्थो ऽर्थतः कामः कामाद् भोगः सुखानि च धर्माद् ऐश्वर्यम् एकाग्र्यं धर्मात् स्वर्गगतिः परा
216,76,dharmas tu sevito viprās trāyate mahato bhayāt devatvaṃ ca dvijatvaṃ ca dharmāt prāpnoty asaṃśayam,धर्मस् तु सेवितो विप्रास् त्रायते महतो भयात् देवत्वं च द्विजत्वं च धर्मात् प्राप्नोत्य् असंशयम्
216,77,yadā ca kṣīyate pāpaṃ narāṇāṃ pūrvasaṃcitam tadaiṣāṃ bhajate buddhir dharmaṃ cātra dvijottamāḥ,यदा च क्षीयते पापं नराणां पूर्वसंचितम् तदैषां भजते बुद्धिर् धर्मं चात्र द्विजोत्तमाः
216,78,janmāntarasahasreṣu mānuṣyaṃ prāpya durlabham yo hi nācarate dharmaṃ bhavet sa khalu vañcitaḥ,जन्मान्तरसहस्रेषु मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् यो हि नाचरते धर्मं भवेत् स खलु वञ्चितः
216,79,kutsitā ye daridrāś ca virūpā vyādhitās tathā parapreṣyāś ca mūrkhāś ca jñeyā dharmavivarjitāḥ,कुत्सिता ये दरिद्राश् च विरूपा व्याधितास् तथा परप्रेष्याश् च मूर्खाश् च ज्ञेया धर्मविवर्जिताः
216,80,ye hi dīrghāyuṣaḥ śūrāḥ paṇḍitā bhogino 'rthinaḥ arogā rūpavantaś ca tais tu dharmaḥ purā kṛtaḥ,ये हि दीर्घायुषः शूराः पण्डिता भोगिनो ऽर्थिनः अरोगा रूपवन्तश् च तैस् तु धर्मः पुरा कृतः
216,81,evaṃ dharmaratā viprā gacchanti gatim uttamām adharmaṃ sevamānās tu tiryagyoniṃ vrajanti te,एवं धर्मरता विप्रा गच्छन्ति गतिम् उत्तमाम् अधर्मं सेवमानास् तु तिर्यग्योनिं व्रजन्ति ते
216,82,ye narā narakadhvaṃsivāsudevam anuvratāḥ te svapne 'pi na paśyanti yamaṃ vā narakāṇi vā,ये नरा नरकध्वंसिवासुदेवम् अनुव्रताः ते स्वप्ने ऽपि न पश्यन्ति यमं वा नरकाणि वा
216,83,anādinidhanaṃ devaṃ daityadānavadāraṇam ye namanti narā nityaṃ nahi paśyanti te yamam,अनादिनिधनं देवं दैत्यदानवदारणम् ये नमन्ति नरा नित्यं नहि पश्यन्ति ते यमम्
216,84,karmaṇā manasā vācā ye 'cyutaṃ śaraṇaṃ gatāḥ na samartho yamas teṣāṃ te muktiphalabhāginaḥ,कर्मणा मनसा वाचा ये ऽच्युतं शरणं गताः न समर्थो यमस् तेषां ते मुक्तिफलभागिनः
216,85,ye janā jagatāṃ nāthaṃ nityaṃ nārāyaṇaṃ dvijāḥ namanti nahi te viṣṇoḥ sthānād anyatra gāminaḥ,ये जना जगतां नाथं नित्यं नारायणं द्विजाः नमन्ति नहि ते विष्णोः स्थानाद् अन्यत्र गामिनः
216,86,na te dūtān na tan mārgaṃ na yamaṃ na ca tāṃ purīm praṇamya viṣṇuṃ paśyanti narakāṇi kathaṃcana,न ते दूतान् न तन् मार्गं न यमं न च तां पुरीम् प्रणम्य विष्णुं पश्यन्ति नरकाणि कथंचन
216,87,kṛtvāpi bahuśaḥ pāpaṃ narā mohasamanvitāḥ na yānti narakaṃ natvā sarvapāpaharaṃ harim,कृत्वापि बहुशः पापं नरा मोहसमन्विताः न यान्ति नरकं नत्वा सर्वपापहरं हरिम्
216,88,śāṭhyenāpi narā nityaṃ ye smaranti janārdanam te 'pi yānti tanuṃ tyaktvā viṣṇulokam anāmayam,शाठ्येनापि नरा नित्यं ये स्मरन्ति जनार्दनम् ते ऽपि यान्ति तनुं त्यक्त्वा विष्णुलोकम् अनामयम्
216,89,atyantakrodhasakto 'pi kadācit kīrtayed dharim so 'pi doṣakṣayān muktiṃ labhec cedipatir yathā,अत्यन्तक्रोधसक्तो ऽपि कदाचित् कीर्तयेद् धरिम् सो ऽपि दोषक्षयान् मुक्तिं लभेच् चेदिपतिर् यथा
217,1,śrutvaivaṃ yamamārgaṃ te narakeṣu ca yātanām papracchuś ca punar vyāsaṃ saṃśayaṃ munisattamāḥ,श्रुत्वैवं यममार्गं ते नरकेषु च यातनाम् पप्रच्छुश् च पुनर् व्यासं संशयं मुनिसत्तमाः
217,2,bhagavan sarvadharmajña sarvaśāstraviśārada martyasya kaḥ sahāyo vai pitā mātā suto guruḥ,भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद मर्त्यस्य कः सहायो वै पिता माता सुतो गुरुः
217,3,jñātisaṃbandhivargaś ca mitravargas tathaiva ca gṛhaṃ śarīram utsṛjya kāṣṭhaloṣṭasamaṃ janāḥ gacchanty amutra loke vai kaś ca tān anugacchati,ज्ञातिसंबन्धिवर्गश् च मित्रवर्गस् तथैव च गृहं शरीरम् उत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः गच्छन्त्य् अमुत्र लोके वै कश् च तान् अनुगच्छति
217,4,ekaḥ prasūyate viprā eka eva hi naśyati ekas tarati durgāṇi gacchaty ekas tu durgatim,एकः प्रसूयते विप्रा एक एव हि नश्यति एकस् तरति दुर्गाणि गच्छत्य् एकस् तु दुर्गतिम्
217,5,asahāyaḥ pitā mātā tathā bhrātā suto guruḥ jñātisaṃbandhivargaś ca mitravargas tathaiva ca,असहायः पिता माता तथा भ्राता सुतो गुरुः ज्ञातिसंबन्धिवर्गश् च मित्रवर्गस् तथैव च
217,6,mṛtaṃ śarīram utsṛjya kāṣṭhaloṣṭasamaṃ janāḥ muhūrtam iva roditvā tato yānti parāṅmukhāḥ,मृतं शरीरम् उत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः मुहूर्तम् इव रोदित्वा ततो यान्ति पराङ्मुखाः
217,7,tais tac charīram utsṛṣṭaṃ dharma eko 'nugacchati tasmād dharmaḥ sahāyaś ca sevitavyaḥ sadā nṛbhiḥ,तैस् तच् छरीरम् उत्सृष्टं धर्म एको ऽनुगच्छति तस्माद् धर्मः सहायश् च सेवितव्यः सदा नृभिः
217,8,prāṇī dharmasamāyukto gacchet svargagatiṃ parām tathaivādharmasaṃyukto narakaṃ copapadyate,प्राणी धर्मसमायुक्तो गच्छेत् स्वर्गगतिं पराम् तथैवाधर्मसंयुक्तो नरकं चोपपद्यते
217,9,tasmāt pāpāgatair arthair nānurajyeta paṇḍitaḥ dharma eko manuṣyāṇāṃ sahāyaḥ parikīrtitaḥ,तस्मात् पापागतैर् अर्थैर् नानुरज्येत पण्डितः धर्म एको मनुष्याणां सहायः परिकीर्तितः
217,10,lobhān mohād anukrośād bhayād vātha bahuśrutaḥ naraḥ karoty akāryāṇi parārthe lobhamohitaḥ,लोभान् मोहाद् अनुक्रोशाद् भयाद् वाथ बहुश्रुतः नरः करोत्य् अकार्याणि परार्थे लोभमोहितः
217,11,dharmaś cārthaś ca kāmaś ca tritayaṃ jīvataḥ phalam etat trayam avāptavyam adharmaparivarjitam,धर्मश् चार्थश् च कामश् च त्रितयं जीवतः फलम् एतत् त्रयम् अवाप्तव्यम् अधर्मपरिवर्जितम्
217,12,śrutaṃ bhagavato vākyaṃ dharmayuktaṃ paraṃ hitam śarīranicayaṃ jñātuṃ buddhir no 'tra prajāyate,श्रुतं भगवतो वाक्यं धर्मयुक्तं परं हितम् शरीरनिचयं ज्ञातुं बुद्धिर् नो ऽत्र प्रजायते
217,13,mṛtaṃ śarīraṃ hi nṛṇāṃ sūkṣmam avyaktatāṃ gatam acakṣurviṣayaṃ prāptaṃ kathaṃ dharmo 'nugacchati,मृतं शरीरं हि नृणां सूक्ष्मम् अव्यक्ततां गतम् अचक्षुर्विषयं प्राप्तं कथं धर्मो ऽनुगच्छति
217,14,pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotir manontaram buddhir ātmā ca sahitā dharmaṃ paśyanti nityadā,पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिर् मनोन्तरम् बुद्धिर् आत्मा च सहिता धर्मं पश्यन्ति नित्यदा
217,15,prāṇinām iha sarveṣāṃ sākṣibhūtā divāniśam etaiś ca saha dharmo hi taṃ jīvam anugacchati,प्राणिनाम् इह सर्वेषां साक्षिभूता दिवानिशम् एतैश् च सह धर्मो हि तं जीवम् अनुगच्छति
217,16,tvag asthi māṃsaṃ śukraṃ ca śoṇitaṃ ca dvijottamāḥ śarīraṃ varjayanty ete jīvitena vivarjitam,त्वग् अस्थि मांसं शुक्रं च शोणितं च द्विजोत्तमाः शरीरं वर्जयन्त्य् एते जीवितेन विवर्जितम्
217,17,tato dharmasamāyuktaḥ sa jīvaḥ sukham edhate ihaloke pare caiva kiṃ bhūyaḥ kathayāmi vaḥ,ततो धर्मसमायुक्तः स जीवः सुखम् एधते इहलोके परे चैव किं भूयः कथयामि वः
217,18,tad darśitaṃ bhagavatā yathā dharmo 'nugacchati etat tu jñātum icchāmaḥ kathaṃ retaḥ pravartate,तद् दर्शितं भगवता यथा धर्मो ऽनुगच्छति एतत् तु ज्ञातुम् इच्छामः कथं रेतः प्रवर्तते
217,19,annam aśnanti ye devāḥ śarīrasthā dvijottamāḥ pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotir manas tathā,अन्नम् अश्नन्ति ये देवाः शरीरस्था द्विजोत्तमाः पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिर् मनस् तथा
217,20,tatas tṛpteṣu bho viprās teṣu bhūteṣu pañcasu manaḥṣaṣṭheṣu śuddhātmā retaḥ saṃpadyate mahat,ततस् तृप्तेषु भो विप्रास् तेषु भूतेषु पञ्चसु मनःषष्ठेषु शुद्धात्मा रेतः संपद्यते महत्
217,21,tato garbhaḥ saṃbhavati śleṣmā strīpuṃsayor dvijāḥ etad vaḥ sarvam ākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchatha,ततो गर्भः संभवति श्लेष्मा स्त्रीपुंसयोर् द्विजाः एतद् वः सर्वम् आख्यातं किं भूयः श्रोतुम् इच्छथ
217,22,ākhyātaṃ no bhagavatā garbhaḥ saṃjāyate yathā yathā jātas tu puruṣaḥ prapadyate tad ucyatām,आख्यातं नो भगवता गर्भः संजायते यथा यथा जातस् तु पुरुषः प्रपद्यते तद् उच्यताम्
217,23,āsannamātrapuruṣas tair bhūtair abhibhūyate viprayuktas tu tair bhūtaiḥ punar yāty aparāṃ gatim,आसन्नमात्रपुरुषस् तैर् भूतैर् अभिभूयते विप्रयुक्तस् तु तैर् भूतैः पुनर् यात्य् अपरां गतिम्
217,24,sa ca bhūtasamāyuktaḥ prāpnoti jīvam eva hi tato 'sya karma paśyanti śubhaṃ vā yadi vāśubham devatāḥ pañcabhūtasthāḥ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchatha,स च भूतसमायुक्तः प्राप्नोति जीवम् एव हि ततो ऽस्य कर्म पश्यन्ति शुभं वा यदि वाशुभम् देवताः पञ्चभूतस्थाः किं भूयः श्रोतुम् इच्छथ
217,25,tvag asthi māṃsam utsṛjya tais tu bhūtair vivarjitaḥ jīvaḥ sa bhagavan kvasthaḥ sukhaduḥkhe samaśnute,त्वग् अस्थि मांसम् उत्सृज्य तैस् तु भूतैर् विवर्जितः जीवः स भगवन् क्वस्थः सुखदुःखे समश्नुते
217,26,jīvaḥ karmasamāyuktaḥ śīghraṃ retaḥsamāgataḥ strīṇāṃ puṣpaṃ samāsādya tataḥ kālena bho dvijāḥ,जीवः कर्मसमायुक्तः शीघ्रं रेतःसमागतः स्त्रीणां पुष्पं समासाद्य ततः कालेन भो द्विजाः
217,27,yamasya puruṣaiḥ kleśo yamasya puruṣair vadhaḥ duḥkhaṃ saṃsāracakraṃ ca naraḥ kleśaṃ ca vindati,यमस्य पुरुषैः क्लेशो यमस्य पुरुषैर् वधः दुःखं संसारचक्रं च नरः क्लेशं च विन्दति
217,28,iha loke sa tu prāṇī janmaprabhṛti bho dvijāḥ sukṛtaṃ karma vai bhuṅkte dharmasya phalam āśritaḥ,इह लोके स तु प्राणी जन्मप्रभृति भो द्विजाः सुकृतं कर्म वै भुङ्क्ते धर्मस्य फलम् आश्रितः
217,29,yadi dharmaṃ samāyujya janmaprabhṛti sevate tataḥ sa puruṣo bhūtvā sevate nityadā sukham,यदि धर्मं समायुज्य जन्मप्रभृति सेवते ततः स पुरुषो भूत्वा सेवते नित्यदा सुखम्
217,30,athāntarāntaraṃ dharmam adharmam upasevate sukhasyānantaraṃ duḥkhaṃ sa jīvo 'py adhigacchati,अथान्तरान्तरं धर्मम् अधर्मम् उपसेवते सुखस्यानन्तरं दुःखं स जीवो ऽप्य् अधिगच्छति
217,31,adharmeṇa samāyukto yamasya viṣayaṃ gataḥ mahāduḥkhaṃ samāsādya tiryagyonau prajāyate,अधर्मेण समायुक्तो यमस्य विषयं गतः महादुःखं समासाद्य तिर्यग्योनौ प्रजायते
217,32,karmaṇā yena yeneha yasyāṃ yonau prajāyate jīvo mohasamāyuktas tan me śṛṇuta sāṃpratam,कर्मणा येन येनेह यस्यां योनौ प्रजायते जीवो मोहसमायुक्तस् तन् मे शृणुत सांप्रतम्
217,33,yad etad ucyate śāstraiḥ setihāsaiś ca chandasi yamasya viṣayaṃ ghoraṃ martyalokaṃ pravartate,यद् एतद् उच्यते शास्त्रैः सेतिहासैश् च छन्दसि यमस्य विषयं घोरं मर्त्यलोकं प्रवर्तते
217,34,iha sthānāni puṇyāni devatulyāni bho dvijāḥ tiryagyonyatiriktāni gatimanti ca sarvaśaḥ,इह स्थानानि पुण्यानि देवतुल्यानि भो द्विजाः तिर्यग्योन्यतिरिक्तानि गतिमन्ति च सर्वशः
217,35,yamasya bhavane divye brahmalokasame guṇaiḥ karmabhir niyatair baddho jantur duḥkhāny upāśnute,यमस्य भवने दिव्ये ब्रह्मलोकसमे गुणैः कर्मभिर् नियतैर् बद्धो जन्तुर् दुःखान्य् उपाश्नुते
217,36,yena yena hi bhāvena yena vai karmaṇā gatim prayāti puruṣo ghorāṃ tathā vakṣyāmy ataḥ param,येन येन हि भावेन येन वै कर्मणा गतिम् प्रयाति पुरुषो घोरां तथा वक्ष्याम्य् अतः परम्
217,37,adhītya caturo vedān dvijo mohasamanvitaḥ patitāt pratigṛhyātha kharayonau prajāyate,अधीत्य चतुरो वेदान् द्विजो मोहसमन्वितः पतितात् प्रतिगृह्याथ खरयोनौ प्रजायते
217,38,kharo jīvati varṣāṇi daśa pañca ca bho dvijāḥ kharo mṛto balīvardaḥ sapta varṣāṇi jīvati,खरो जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भो द्विजाः खरो मृतो बलीवर्दः सप्त वर्षाणि जीवति
217,39,balīvardo mṛtaś cāpi jāyate brahmarākṣasaḥ brahmarakṣas tu māsāṃs trīṃs tato jāyeta brāhmaṇaḥ,बलीवर्दो मृतश् चापि जायते ब्रह्मराक्षसः ब्रह्मरक्षस् तु मासांस् त्रींस् ततो जायेत ब्राह्मणः
217,40,patitaṃ yājayitvā tu kṛmiyonau prajāyate tatra jīvati varṣāṇi daśa pañca ca bho dvijāḥ,पतितं याजयित्वा तु कृमियोनौ प्रजायते तत्र जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भो द्विजाः
217,41,krimibhāvād vinirmuktas tato jāyeta gardabhaḥ gardabhaḥ pañca varṣāṇi pañca varṣāṇi śūkaraḥ,क्रिमिभावाद् विनिर्मुक्तस् ततो जायेत गर्दभः गर्दभः पञ्च वर्षाणि पञ्च वर्षाणि शूकरः
217,42,kukkuṭaḥ pañca varṣāṇi pañca varṣāṇi jambukaḥ śvā varṣam ekaṃ bhavati tato jāyeta mānavaḥ,कुक्कुटः पञ्च वर्षाणि पञ्च वर्षाणि जम्बुकः श्वा वर्षम् एकं भवति ततो जायेत मानवः
217,43,upādhyāyasya yaḥ pāpaṃ śiṣyaḥ kuryād abuddhimān sa janmānīha saṃsāre trīn āpnoti na saṃśayaḥ,उपाध्यायस्य यः पापं शिष्यः कुर्याद् अबुद्धिमान् स जन्मानीह संसारे त्रीन् आप्नोति न संशयः
217,44,prāk śvā bhavati bho viprās tataḥ kravyāt tataḥ kharaḥ pretya ca parikliṣṭeṣu paścāj jāyeta brāhmaṇaḥ,प्राक् श्वा भवति भो विप्रास् ततः क्रव्यात् ततः खरः प्रेत्य च परिक्लिष्टेषु पश्चाज् जायेत ब्राह्मणः
217,45,manasāpi guror bhāryāṃ yaḥ śiṣyo yāti pāpakṛt udagrān praiti saṃsārān adharmeṇeha cetasā,मनसापि गुरोर् भार्यां यः शिष्यो याति पापकृत् उदग्रान् प्रैति संसारान् अधर्मेणेह चेतसा
217,46,śvayonau tu sa saṃbhūtas trīṇi varṣāṇi jīvati tatrāpi nidhanaṃ prāptaḥ krimiyonau prajāyate,श्वयोनौ तु स संभूतस् त्रीणि वर्षाणि जीवति तत्रापि निधनं प्राप्तः क्रिमियोनौ प्रजायते
217,47,kṛmibhāvam anuprāpto varṣam ekaṃ tu jīvati tatas tu nidhanaṃ prāpya brahmayonau prajāyate,कृमिभावम् अनुप्राप्तो वर्षम् एकं तु जीवति ततस् तु निधनं प्राप्य ब्रह्मयोनौ प्रजायते
217,48,yadi putrasamaṃ śiṣyaṃ gurur hanyād akāraṇam ātmanaḥ kāmakāreṇa so 'pi hiṃsraḥ prajāyate,यदि पुत्रसमं शिष्यं गुरुर् हन्याद् अकारणम् आत्मनः कामकारेण सो ऽपि हिंस्रः प्रजायते
217,49,pitaraṃ mātaraṃ caiva yas tu putro 'vamanyate so 'pi viprā mṛto jantuḥ pūrvaṃ jāyeta gardabhaḥ,पितरं मातरं चैव यस् तु पुत्रो ऽवमन्यते सो ऽपि विप्रा मृतो जन्तुः पूर्वं जायेत गर्दभः
217,50,gardabhatvaṃ tu saṃprāpya daśa varṣāṇi jīvati saṃvatsaraṃ tu kumbhīras tato jāyeta mānavaḥ,गर्दभत्वं तु संप्राप्य दश वर्षाणि जीवति संवत्सरं तु कुम्भीरस् ततो जायेत मानवः
217,51,putrasya mātāpitarau yasya ruṣṭāv ubhāv api gurvapadhyānataḥ so 'pi mṛto jāyeta gardabhaḥ,पुत्रस्य मातापितरौ यस्य रुष्टाव् उभाव् अपि गुर्वपध्यानतः सो ऽपि मृतो जायेत गर्दभः
217,52,kharo jīvati māsāṃś ca daśa cāpi caturdaśa biḍālaḥ sapta māsāṃs tu tato jāyeta mānavaḥ,खरो जीवति मासांश् च दश चापि चतुर्दश बिडालः सप्त मासांस् तु ततो जायेत मानवः
217,53,mātāpitarāv ākruśya sārīkaḥ saṃprajāyate tāḍayitvā tu tāv eva jāyate kacchapo dvijāḥ,मातापितराव् आक्रुश्य सारीकः संप्रजायते ताडयित्वा तु ताव् एव जायते कच्छपो द्विजाः
217,54,kacchapo daśa varṣāṇi trīṇi varṣāṇi śalyakaḥ vyālo bhūtvā tu ṣaṇ māsāṃs tato jāyeta mānuṣaḥ,कच्छपो दश वर्षाणि त्रीणि वर्षाणि शल्यकः व्यालो भूत्वा तु षण् मासांस् ततो जायेत मानुषः
217,55,bhartṛpiṇḍam upāśnīno rājadviṣṭāni sevate so 'pi mohasamāpanno mṛto jāyeta vānaraḥ,भर्तृपिण्डम् उपाश्नीनो राजद्विष्टानि सेवते सो ऽपि मोहसमापन्नो मृतो जायेत वानरः
217,56,vānaro daśa varṣāṇi sapta varṣāṇi mūṣakaḥ śvā ca bhūtvā tu ṣaṇ māsāṃs tato jāyeta mānavaḥ,वानरो दश वर्षाणि सप्त वर्षाणि मूषकः श्वा च भूत्वा तु षण् मासांस् ततो जायेत मानवः
217,57,nyāsāpahartā tu naro yamasya viṣayaṃ gataḥ saṃsārāṇāṃ śataṃ gatvā kṛmiyonau prajāyate,न्यासापहर्ता तु नरो यमस्य विषयं गतः संसाराणां शतं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते
217,58,tatra jīvati varṣāṇi daśa pañca ca bho dvijāḥ duṣkṛtasya kṣayaṃ kṛtvā tato jāyeta mānuṣaḥ,तत्र जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भो द्विजाः दुष्कृतस्य क्षयं कृत्वा ततो जायेत मानुषः
217,59,asūyako naraś cāpi mṛto jāyeta śārṅgakaḥ viśvāsahartā ca naro mīno jāyeta durmatiḥ,असूयको नरश् चापि मृतो जायेत शार्ङ्गकः विश्वासहर्ता च नरो मीनो जायेत दुर्मतिः
217,60,bhūtvā mīno 'ṣṭa varṣāṇi mṛgo jāyeta bho dvijāḥ mṛgas tu caturo māsāṃs tataś chāgaḥ prajāyate,भूत्वा मीनो ऽष्ट वर्षाणि मृगो जायेत भो द्विजाः मृगस् तु चतुरो मासांस् ततश् छागः प्रजायते
217,61,chāgas tu nidhanaṃ prāpya pūrṇe saṃvatsare tataḥ kīṭaḥ saṃjāyate jantus tato jāyeta mānuṣaḥ,छागस् तु निधनं प्राप्य पूर्णे संवत्सरे ततः कीटः संजायते जन्तुस् ततो जायेत मानुषः
217,62,dhānyān yavāṃs tilān māṣān kulitthān sarṣapāṃś caṇān kalāyān atha mudgāṃś ca godhūmān atasīs tathā,धान्यान् यवांस् तिलान् माषान् कुलित्थान् सर्षपांश् चणान् कलायान् अथ मुद्गांश् च गोधूमान् अतसीस् तथा
217,63,sasyāny anyāni hartā ca martyo mohād acetanaḥ saṃjāyate muniśreṣṭhā mūṣiko nirapatrapaḥ,सस्यान्य् अन्यानि हर्ता च मर्त्यो मोहाद् अचेतनः संजायते मुनिश्रेष्ठा मूषिको निरपत्रपः
217,64,tataḥ pretya muniśreṣṭhā mṛto jāyeta śūkaraḥ śūkaro jātamātras tu rogeṇa mriyate punaḥ,ततः प्रेत्य मुनिश्रेष्ठा मृतो जायेत शूकरः शूकरो जातमात्रस् तु रोगेण म्रियते पुनः
217,65,śvā tato jāyate mūkaḥ karmaṇā tena mānavaḥ bhūtvā śvā pañca varṣāṇi tato jāyeta mānavaḥ,श्वा ततो जायते मूकः कर्मणा तेन मानवः भूत्वा श्वा पञ्च वर्षाणि ततो जायेत मानवः
217,66,paradārābhimarśaṃ tu kṛtvā jāyeta vai vṛkaḥ śvā śṛgālas tato gṛdhro vyālaḥ kaṅko bakas tathā,परदाराभिमर्शं तु कृत्वा जायेत वै वृकः श्वा शृगालस् ततो गृध्रो व्यालः कङ्को बकस् तथा
217,67,bhrātur bhāryāṃ tu pāpātmā yo dharṣayati mohitaḥ puṃskokilatvam āpnoti so 'pi saṃvatsaraṃ dvijāḥ,भ्रातुर् भार्यां तु पापात्मा यो धर्षयति मोहितः पुंस्कोकिलत्वम् आप्नोति सो ऽपि संवत्सरं द्विजाः
217,68,sakhibhāryāṃ guror bhāryāṃ rājabhāryāṃ tathaiva ca pradharṣayitvā kāmātmā mṛto jāyeta śūkaraḥ,सखिभार्यां गुरोर् भार्यां राजभार्यां तथैव च प्रधर्षयित्वा कामात्मा मृतो जायेत शूकरः
217,69,śūkaraḥ pañca varṣāṇi daśa varṣāṇi vai bakaḥ pipīlikas tu māsāṃs trīn kīṭaḥ syān māsam eva ca,शूकरः पञ्च वर्षाणि दश वर्षाणि वै बकः पिपीलिकस् तु मासांस् त्रीन् कीटः स्यान् मासम् एव च
217,70,etān āsādya saṃsārān kṛmiyonau prajāyate tatra jīvati māsāṃs tu kṛmiyonau caturdaśa,एतान् आसाद्य संसारान् कृमियोनौ प्रजायते तत्र जीवति मासांस् तु कृमियोनौ चतुर्दश
217,71,naro 'dharmakṣayaṃ kṛtvā tato jāyeta mānuṣaḥ pūrvaṃ dattvā tu yaḥ kanyāṃ dvitīye dātum icchati,नरो ऽधर्मक्षयं कृत्वा ततो जायेत मानुषः पूर्वं दत्त्वा तु यः कन्यां द्वितीये दातुम् इच्छति
217,72,so 'pi viprā mṛto jantuḥ krimiyonau prajāyate tatra jīvati varṣāṇi trayodaśa dvijottamāḥ,सो ऽपि विप्रा मृतो जन्तुः क्रिमियोनौ प्रजायते तत्र जीवति वर्षाणि त्रयोदश द्विजोत्तमाः
217,73,adharmasaṃkṣaye muktas tato jāyeta mānuṣaḥ devakāryam akṛtvā tu pitṛkāryam athāpi vā,अधर्मसंक्षये मुक्तस् ततो जायेत मानुषः देवकार्यम् अकृत्वा तु पितृकार्यम् अथापि वा
217,74,anirvāpya pitṝn devān mṛto jāyeta vāyasaḥ vāyasaḥ śatavarṣāṇi tato jāyeta kukkuṭaḥ,अनिर्वाप्य पितॄन् देवान् मृतो जायेत वायसः वायसः शतवर्षाणि ततो जायेत कुक्कुटः
217,75,jāyate vyālakaś cāpi māsaṃ tasmāt tu mānuṣaḥ jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ cāpi bhrātaraṃ yo 'vamanyate,जायते व्यालकश् चापि मासं तस्मात् तु मानुषः ज्येष्ठं पितृसमं चापि भ्रातरं यो ऽवमन्यते
217,76,so 'pi mṛtyum upāgamya krauñcayonau prajāyate krauñco jīvati varṣāṇi daśa jāyeta jīvakaḥ,सो ऽपि मृत्युम् उपागम्य क्रौञ्चयोनौ प्रजायते क्रौञ्चो जीवति वर्षाणि दश जायेत जीवकः
217,77,tato nidhanam āpnoti mānuṣatvam avāpnuyāt vṛṣalo brāhmaṇīṃ gatvā kṛmiyonau prajāyate,ततो निधनम् आप्नोति मानुषत्वम् अवाप्नुयात् वृषलो ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते
217,78,tataḥ saṃprāpya nidhanaṃ jāyate śūkaraḥ punaḥ śūkaro jātamātras tu rogeṇa mriyate dvijāḥ,ततः संप्राप्य निधनं जायते शूकरः पुनः शूकरो जातमात्रस् तु रोगेण म्रियते द्विजाः
217,79,śvā ca vai jāyate mūḍhaḥ karmaṇā tena bho dvijāḥ śvā bhūtvā kṛtakarmāsau jāyate mānuṣas tataḥ,श्वा च वै जायते मूढः कर्मणा तेन भो द्विजाः श्वा भूत्वा कृतकर्मासौ जायते मानुषस् ततः
217,80,tatrāpatyaṃ samutpādya mṛto jāyeta mūṣikaḥ kṛtaghnas tu mṛto viprā yamasya viṣayaṃ gataḥ,तत्रापत्यं समुत्पाद्य मृतो जायेत मूषिकः कृतघ्नस् तु मृतो विप्रा यमस्य विषयं गतः
217,81,yamasya viṣaye krūrair baddhaḥ prāpnoti vedanām daṇḍakaṃ mudgaraṃ śūlam agnidaṇḍaṃ ca dāruṇam,यमस्य विषये क्रूरैर् बद्धः प्राप्नोति वेदनाम् दण्डकं मुद्गरं शूलम् अग्निदण्डं च दारुणम्
217,82,asipattravanaṃ ghoraṃ vālukāṃ kūṭaśālmalīm etāś cānyāś ca bahavo yamasya viṣayaṃ gatāḥ,असिपत्त्रवनं घोरं वालुकां कूटशाल्मलीम् एताश् चान्याश् च बहवो यमस्य विषयं गताः
217,83,yātanāḥ prāpya ghorās tu tato yāti ca bho dvijāḥ saṃsāracakram āsādya krimiyonau prajāyate,यातनाः प्राप्य घोरास् तु ततो याति च भो द्विजाः संसारचक्रम् आसाद्य क्रिमियोनौ प्रजायते
217,84,krimir bhavati varṣāṇi daśa pañca ca bho dvijāḥ tato garbhaṃ samāsādya tatraiva mriyate naraḥ,क्रिमिर् भवति वर्षाणि दश पञ्च च भो द्विजाः ततो गर्भं समासाद्य तत्रैव म्रियते नरः
217,85,tato garbhaśatair jantur bahuśaḥ saṃprapadyate saṃsārān subahūn gatvā tatas tiryak prajāyate,ततो गर्भशतैर् जन्तुर् बहुशः संप्रपद्यते संसारान् सुबहून् गत्वा ततस् तिर्यक् प्रजायते
217,86,tato duḥkham anuprāpya bahuvarṣagaṇāni vai sa punarbhavasaṃyuktas tataḥ kūrmaḥ prajāyate,ततो दुःखम् अनुप्राप्य बहुवर्षगणानि वै स पुनर्भवसंयुक्तस् ततः कूर्मः प्रजायते
217,87,dadhi hṛtvā bakaś cāpi plavo matsyān asaṃskṛtān corayitvā tu durbuddhir madhudaṃśaḥ prajāyate,दधि हृत्वा बकश् चापि प्लवो मत्स्यान् असंस्कृतान् चोरयित्वा तु दुर्बुद्धिर् मधुदंशः प्रजायते
217,88,phalaṃ vā mūlakaṃ hṛtvā pūpaṃ vāpi pipīlikaḥ corayitvā tu niṣpāvaṃ jāyate phalamūṣakaḥ,फलं वा मूलकं हृत्वा पूपं वापि पिपीलिकः चोरयित्वा तु निष्पावं जायते फलमूषकः
217,89,pāyasaṃ corayitvā tu tittiratvam avāpnuyāt hṛtvā piṣṭamayaṃ pūpaṃ kumbholūkaḥ prajāyate,पायसं चोरयित्वा तु तित्तिरत्वम् अवाप्नुयात् हृत्वा पिष्टमयं पूपं कुम्भोलूकः प्रजायते
217,90,apo hṛtvā tu durbuddhir vāyaso jāyate naraḥ kāṃsyaṃ hṛtvā tu durbuddhir hārīto jāyate naraḥ,अपो हृत्वा तु दुर्बुद्धिर् वायसो जायते नरः कांस्यं हृत्वा तु दुर्बुद्धिर् हारीतो जायते नरः
217,91,rājataṃ bhājanaṃ hṛtvā kapotaḥ saṃprajāyate hṛtvā tu kāñcanaṃ bhāṇḍaṃ kṛmiyonau prajāyate,राजतं भाजनं हृत्वा कपोतः संप्रजायते हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते
217,92,pattrorṇaṃ corayitvā tu kuraratvaṃ niyacchati kośakāraṃ tato hṛtvā naro jāyeta nartakaḥ,पत्त्रोर्णं चोरयित्वा तु कुररत्वं नियच्छति कोशकारं ततो हृत्वा नरो जायेत नर्तकः
217,93,aṃśukaṃ corayitvā tu śuko jāyeta mānavaḥ corayitvā dukūlaṃ tu mṛto haṃsaḥ prajāyate,अंशुकं चोरयित्वा तु शुको जायेत मानवः चोरयित्वा दुकूलं तु मृतो हंसः प्रजायते
217,94,krauñcaḥ kārpāsikaṃ hṛtvā mṛto jāyeta mānavaḥ corayitvā naraḥ paṭṭaṃ tv āvikaṃ caiva bho dvijāḥ,क्रौञ्चः कार्पासिकं हृत्वा मृतो जायेत मानवः चोरयित्वा नरः पट्टं त्व् आविकं चैव भो द्विजाः
217,95,kṣaumaṃ ca vastram āhṛtya śaśo jantuḥ prajāyate cūrṇaṃ tu hṛtvā puruṣo mṛto jāyeta barhiṇaḥ,क्षौमं च वस्त्रम् आहृत्य शशो जन्तुः प्रजायते चूर्णं तु हृत्वा पुरुषो मृतो जायेत बर्हिणः
217,96,hṛtvā raktāni vastrāṇi jāyate jīvajīvakaḥ varṇakādīṃs tathā gandhāṃś corayitveha mānavaḥ,हृत्वा रक्तानि वस्त्राणि जायते जीवजीवकः वर्णकादींस् तथा गन्धांश् चोरयित्वेह मानवः
217,97,cucchundaritvam āpnoti vipro lobhaparāyaṇaḥ tatra jīvati varṣāṇi tato daśa ca pañca ca,चुच्छुन्दरित्वम् आप्नोति विप्रो लोभपरायणः तत्र जीवति वर्षाणि ततो दश च पञ्च च
217,98,adharmasya kṣayaṃ kṛtvā tato jāyeta mānavaḥ corayitvā payaś cāpi balākā saṃprajāyate,अधर्मस्य क्षयं कृत्वा ततो जायेत मानवः चोरयित्वा पयश् चापि बलाका संप्रजायते
217,99,yas tu corayate tailaṃ naro mohasamanvitaḥ so 'pi viprā mṛto jantus tailapāyī prajāyate,यस् तु चोरयते तैलं नरो मोहसमन्वितः सो ऽपि विप्रा मृतो जन्तुस् तैलपायी प्रजायते
217,100,aśastraṃ puruṣaṃ hatvā saśastraḥ puruṣādhamaḥ arthārthaṃ yadi vā vairī mṛto jāyeta vai kharaḥ,अशस्त्रं पुरुषं हत्वा सशस्त्रः पुरुषाधमः अर्थार्थं यदि वा वैरी मृतो जायेत वै खरः
217,101,kharo jīvati varṣe dve tataḥ śastreṇa vadhyate sa mṛto mṛgayonau tu nityodvigno 'bhijāyate,खरो जीवति वर्षे द्वे ततः शस्त्रेण वध्यते स मृतो मृगयोनौ तु नित्योद्विग्नो ऽभिजायते
217,102,mṛgo vidhyeta śastreṇa gate saṃvatsare tataḥ hato mṛgas tato mīnaḥ so 'pi jālena badhyate,मृगो विध्येत शस्त्रेण गते संवत्सरे ततः हतो मृगस् ततो मीनः सो ऽपि जालेन बध्यते
217,103,māse caturthe saṃprāpte śvāpadaḥ saṃprajāyate śvāpado daśa varṣāṇi dvīpī varṣāṇi pañca ca,मासे चतुर्थे संप्राप्ते श्वापदः संप्रजायते श्वापदो दश वर्षाणि द्वीपी वर्षाणि पञ्च च
217,104,tatas tu nidhanaṃ prāptaḥ kālaparyāyacoditaḥ adharmasya kṣayaṃ kṛtvā mānuṣatvam avāpnuyāt,ततस् तु निधनं प्राप्तः कालपर्यायचोदितः अधर्मस्य क्षयं कृत्वा मानुषत्वम् अवाप्नुयात्
217,105,vādyaṃ hṛtvā tu puruṣo lomaśaḥ saṃprajāyate tathā piṇyākasaṃmiśram annaṃ yaś corayen naraḥ,वाद्यं हृत्वा तु पुरुषो लोमशः संप्रजायते तथा पिण्याकसंमिश्रम् अन्नं यश् चोरयेन् नरः
217,106,sa jāyate babhrusaṭo dāruṇo mūṣiko naraḥ daśan vai mānuṣān nityaṃ pāpātmā sa dvijottamāḥ,स जायते बभ्रुसटो दारुणो मूषिको नरः दशन् वै मानुषान् नित्यं पापात्मा स द्विजोत्तमाः
217,107,ghṛtaṃ hṛtvā tu durbuddhiḥ kāko madguḥ prajāyate matsyamāṃsam atho hṛtvā kāko jāyeta mānavaḥ,घृतं हृत्वा तु दुर्बुद्धिः काको मद्गुः प्रजायते मत्स्यमांसम् अथो हृत्वा काको जायेत मानवः
217,108,lavaṇaṃ corayitvā tu cirikākaḥ prajāyate viśvāsena tu nikṣiptaṃ yo 'panihnoti mānavaḥ,लवणं चोरयित्वा तु चिरिकाकः प्रजायते विश्वासेन तु निक्षिप्तं यो ऽपनिह्नोति मानवः
217,109,sa gatāyur naras tena matsyayonau prajāyate matsyayonim anuprāpya mṛto jāyeta mānuṣaḥ,स गतायुर् नरस् तेन मत्स्ययोनौ प्रजायते मत्स्ययोनिम् अनुप्राप्य मृतो जायेत मानुषः
217,110,mānuṣatvam anuprāpya kṣīṇāyur upajāyate pāpāni tu naraḥ kṛtvā tiryag jāyeta bho dvijāḥ,मानुषत्वम् अनुप्राप्य क्षीणायुर् उपजायते पापानि तु नरः कृत्वा तिर्यग् जायेत भो द्विजाः
217,111,na cātmanaḥ pramāṇaṃ tu dharmaṃ jānāti kiṃcana ye pāpāni narāḥ kṛtvā nirasyanti vrataiḥ sadā,न चात्मनः प्रमाणं तु धर्मं जानाति किंचन ये पापानि नराः कृत्वा निरस्यन्ति व्रतैः सदा
217,112,sukhaduḥkhasamāyuktā vyādhimanto bhavanty uta asaṃvītāḥ prajāyante mlecchāś cāpi na saṃśayaḥ,सुखदुःखसमायुक्ता व्याधिमन्तो भवन्त्य् उत असंवीताः प्रजायन्ते म्लेच्छाश् चापि न संशयः
217,113,narāḥ pāpasamācārā lobhamohasamanvitāḥ varjayanti hi pāpāni janmaprabhṛti ye narāḥ,नराः पापसमाचारा लोभमोहसमन्विताः वर्जयन्ति हि पापानि जन्मप्रभृति ये नराः
217,114,arogā rūpavantaś ca dhaninas te bhavanty uta striyo 'py etena kalpena kṛtvā pāpam avāpnuyuḥ,अरोगा रूपवन्तश् च धनिनस् ते भवन्त्य् उत स्त्रियो ऽप्य् एतेन कल्पेन कृत्वा पापम् अवाप्नुयुः
217,115,eteṣām eva pāpānāṃ bhāryātvam upayānti tāḥ prāyeṇa haraṇe doṣāḥ sarva eva prakīrtitāḥ,एतेषाम् एव पापानां भार्यात्वम् उपयान्ति ताः प्रायेण हरणे दोषाः सर्व एव प्रकीर्तिताः
217,116,etad vai leśamātreṇa kathitaṃ vo dvijarṣabhāḥ aparasmin kathāyoge bhūyaḥ śroṣyatha bho dvijāḥ,एतद् वै लेशमात्रेण कथितं वो द्विजर्षभाः अपरस्मिन् कथायोगे भूयः श्रोष्यथ भो द्विजाः
217,117,etan mayā mahābhāgā brahmaṇo vadataḥ purā surarṣīṇāṃ śrutaṃ madhye pṛṣṭaṃ cāpi yathā tathā,एतन् मया महाभागा ब्रह्मणो वदतः पुरा सुरर्षीणां श्रुतं मध्ये पृष्टं चापि यथा तथा
217,118,mayāpi tubhyaṃ kārtsnyena yathāvad anuvarṇitam etac chrutvā muniśreṣṭhā dharme kuruta mānasam,मयापि तुभ्यं कार्त्स्न्येन यथावद् अनुवर्णितम् एतच् छ्रुत्वा मुनिश्रेष्ठा धर्मे कुरुत मानसम्
218,1,adharmasya gatir brahman kathitā nas tvayānagha dharmasya ca gatiṃ śrotum icchāmo vadatāṃ vara,अधर्मस्य गतिर् ब्रह्मन् कथिता नस् त्वयानघ धर्मस्य च गतिं श्रोतुम् इच्छामो वदतां वर
218,2,kṛtvā pāpāni karmāṇi kathaṃ yānty aśubhāṃ gatim karmaṇā ca kṛteneha kena yānti śubhāṃ gatim,कृत्वा पापानि कर्माणि कथं यान्त्य् अशुभां गतिम् कर्मणा च कृतेनेह केन यान्ति शुभां गतिम्
218,3,kṛtvā pāpāni karmāṇi tv adharmavaśam āgataḥ manasā viparītena nirayaṃ pratipadyate,कृत्वा पापानि कर्माणि त्व् अधर्मवशम् आगतः मनसा विपरीतेन निरयं प्रतिपद्यते
218,4,mohād adharmaṃ yaḥ kṛtvā punaḥ samanutapyate manaḥsamādhisaṃyukto na sa seveta duṣkṛtam,मोहाद् अधर्मं यः कृत्वा पुनः समनुतप्यते मनःसमाधिसंयुक्तो न स सेवेत दुष्कृतम्
218,5,yadi viprāḥ kathayate viprāṇāṃ dharmavādinām tato 'dharmakṛtāt kṣipram aparādhāt pramucyate,यदि विप्राः कथयते विप्राणां धर्मवादिनाम् ततो ऽधर्मकृतात् क्षिप्रम् अपराधात् प्रमुच्यते
218,6,yathā yathā naraḥ samyag adharmam anubhāṣate samāhitena manasā vimuñcati tathā tathā,यथा यथा नरः सम्यग् अधर्मम् अनुभाषते समाहितेन मनसा विमुञ्चति तथा तथा
218,7,yathā yathā manas tasya duṣkṛtaṃ karma garhate tathā tathā śarīraṃ tu tenādharmeṇa mucyate,यथा यथा मनस् तस्य दुष्कृतं कर्म गर्हते तथा तथा शरीरं तु तेनाधर्मेण मुच्यते
218,8,bhujaṃga iva nirmokān pūrvabhuktāñ jahāti tān dattvā viprasya dānāni vividhāni samāhitaḥ,भुजंग इव निर्मोकान् पूर्वभुक्ताञ् जहाति तान् दत्त्वा विप्रस्य दानानि विविधानि समाहितः
218,9,manaḥsamādhisaṃyuktaḥ svargatiṃ pratipadyate dānāni tu pravakṣyāmi yāni dattvā dvijottamāḥ,मनःसमाधिसंयुक्तः स्वर्गतिं प्रतिपद्यते दानानि तु प्रवक्ष्यामि यानि दत्त्वा द्विजोत्तमाः
218,10,naraḥ kṛtvāpy akāryāṇi tato dharmeṇa yujyate sarveṣām eva dānānām annaṃ śreṣṭham udāhṛtam,नरः कृत्वाप्य् अकार्याणि ततो धर्मेण युज्यते सर्वेषाम् एव दानानाम् अन्नं श्रेष्ठम् उदाहृतम्
218,11,sarvam annaṃ pradātavyam ṛjunā dharmam icchatā prāṇā hy annaṃ manuṣyāṇāṃ tasmāj jantuḥ prajāyate,सर्वम् अन्नं प्रदातव्यम् ऋजुना धर्मम् इच्छता प्राणा ह्य् अन्नं मनुष्याणां तस्माज् जन्तुः प्रजायते
218,12,anne pratiṣṭhitā lokās tasmād annaṃ praśasyate annam eva praśaṃsanti devarṣipitṛmānavāḥ,अन्ने प्रतिष्ठिता लोकास् तस्माद् अन्नं प्रशस्यते अन्नम् एव प्रशंसन्ति देवर्षिपितृमानवाः
218,13,annasya hi pradānena svargam āpnoti mānavaḥ nyāyalabdhaṃ pradātavyaṃ dvijātibhyo 'nnam uttamam,अन्नस्य हि प्रदानेन स्वर्गम् आप्नोति मानवः न्यायलब्धं प्रदातव्यं द्विजातिभ्यो ऽन्नम् उत्तमम्
218,14,svādhyāyasamupetebhyaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā yasya tv annam upāśnanti brāhmaṇāś ca sakṛd daśa,स्वाध्यायसमुपेतेभ्यः प्रहृष्टेनान्तरात्मना यस्य त्व् अन्नम् उपाश्नन्ति ब्राह्मणाश् च सकृद् दश
218,15,hṛṣṭena manasā dattaṃ na sa tiryaggatir bhavet brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi daśābhojya dvijottamāḥ,हृष्टेन मनसा दत्तं न स तिर्यग्गतिर् भवेत् ब्राह्मणानां सहस्राणि दशाभोज्य द्विजोत्तमाः
218,16,naro 'dharmāt pramucyeta pāpeṣv abhirataḥ sadā bhaikṣeṇānnaṃ samāhṛtya vipro vedapuraskṛtaḥ,नरो ऽधर्मात् प्रमुच्येत पापेष्व् अभिरतः सदा भैक्षेणान्नं समाहृत्य विप्रो वेदपुरस्कृतः
218,17,svādhyāyanirate vipre dattveha sukham edhate ahiṃsan brāhmaṇasvāni nyāyena paripālya ca,स्वाध्यायनिरते विप्रे दत्त्वेह सुखम् एधते अहिंसन् ब्राह्मणस्वानि न्यायेन परिपाल्य च
218,18,kṣatriyas tarasā prāptam annaṃ yo vai prayacchati dvijebhyo vedamukhyebhyaḥ prayataḥ susamāhitaḥ,क्षत्रियस् तरसा प्राप्तम् अन्नं यो वै प्रयच्छति द्विजेभ्यो वेदमुख्येभ्यः प्रयतः सुसमाहितः
218,19,tenāpohati dharmātmā duṣkṛtaṃ karma bho dvijāḥ ṣaḍbhāgapariśuddhaṃ ca kṛṣer bhāgam upārjitam,तेनापोहति धर्मात्मा दुष्कृतं कर्म भो द्विजाः षड्भागपरिशुद्धं च कृषेर् भागम् उपार्जितम्
218,20,vaiśyo dadad dvijātibhyaḥ pāpebhyaḥ parimucyate avāpya prāṇasaṃdehaṃ kārkaśyena samārjitam,वैश्यो ददद् द्विजातिभ्यः पापेभ्यः परिमुच्यते अवाप्य प्राणसंदेहं कार्कश्येन समार्जितम्
218,21,annaṃ dattvā dvijātibhyaḥ śūdraḥ pāpāt pramucyate aurasena balenānnam arjayitvā vihiṃsakaḥ,अन्नं दत्त्वा द्विजातिभ्यः शूद्रः पापात् प्रमुच्यते औरसेन बलेनान्नम् अर्जयित्वा विहिंसकः
218,22,yaḥ prayacchati viprebhyo na sa durgāṇi sevate nyāyenāvāptam annaṃ tu naro harṣasamanvitaḥ,यः प्रयच्छति विप्रेभ्यो न स दुर्गाणि सेवते न्यायेनावाप्तम् अन्नं तु नरो हर्षसमन्वितः
218,23,dvijebhyo vedavṛddhebhyo dattvā pāpāt pramucyate annam ūrjaskaraṃ loke dattvorjasvī bhaven naraḥ,द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यो दत्त्वा पापात् प्रमुच्यते अन्नम् ऊर्जस्करं लोके दत्त्वोर्जस्वी भवेन् नरः
218,24,satāṃ panthānam āvṛtya sarvapāpaiḥ pramucyate dānavidbhiḥ kṛtaḥ panthā yena yānti manīṣiṇaḥ,सतां पन्थानम् आवृत्य सर्वपापैः प्रमुच्यते दानविद्भिः कृतः पन्था येन यान्ति मनीषिणः
218,25,teṣv apy annasya dātāras tebhyo dharmaḥ sanātanaḥ sarvāvasthaṃ manuṣyeṇa nyāyenānnam upārjitam,तेष्व् अप्य् अन्नस्य दातारस् तेभ्यो धर्मः सनातनः सर्वावस्थं मनुष्येण न्यायेनान्नम् उपार्जितम्
218,26,kāryān nyāyāgataṃ nityam annaṃ hi paramā gatiḥ annasya hi pradānena naro yāti parāṃ gatim,कार्यान् न्यायागतं नित्यम् अन्नं हि परमा गतिः अन्नस्य हि प्रदानेन नरो याति परां गतिम्
218,27,sarvakāmasamāyuktaḥ pretya cāpy aśnute sukham evaṃ puṇyasamāyukto naraḥ pāpaiḥ pramucyate,सर्वकामसमायुक्तः प्रेत्य चाप्य् अश्नुते सुखम् एवं पुण्यसमायुक्तो नरः पापैः प्रमुच्यते
218,28,tasmād annaṃ pradātavyam anyāyaparivarjitam yas tu prāṇāhutīpūrvam annaṃ bhuṅkte gṛhī sadā,तस्माद् अन्नं प्रदातव्यम् अन्यायपरिवर्जितम् यस् तु प्राणाहुतीपूर्वम् अन्नं भुङ्क्ते गृही सदा
218,29,avandhyaṃ divasaṃ kuryād annadānena mānavaḥ bhojayitvā śataṃ nityaṃ naro vedavidāṃ varam,अवन्ध्यं दिवसं कुर्याद् अन्नदानेन मानवः भोजयित्वा शतं नित्यं नरो वेदविदां वरम्
218,30,nyāyaviddharmaviduṣām itihāsavidāṃ tathā na yāti narakaṃ ghoraṃ saṃsāraṃ na ca sevate,न्यायविद्धर्मविदुषाम् इतिहासविदां तथा न याति नरकं घोरं संसारं न च सेवते
218,31,sarvakāmasamāyuktaḥ pretya cāpy aśnute sukham evaṃ karmasamāyukto ramate vigatajvaraḥ,सर्वकामसमायुक्तः प्रेत्य चाप्य् अश्नुते सुखम् एवं कर्मसमायुक्तो रमते विगतज्वरः
218,32,rūpavān kīrtimāṃś caiva dhanavāṃś copajāyate etad vaḥ sarvam ākhyātam annadānaphalaṃ mahat mūlam etat tu dharmāṇāṃ pradānānāṃ ca bho dvijāḥ,रूपवान् कीर्तिमांश् चैव धनवांश् चोपजायते एतद् वः सर्वम् आख्यातम् अन्नदानफलं महत् मूलम् एतत् तु धर्माणां प्रदानानां च भो द्विजाः
219,1,paralokagatānāṃ tu svakarmasthānavāsinām teṣāṃ śrāddhaṃ kathaṃ jñeyaṃ putraiś cānyaiś ca bandhubhiḥ,परलोकगतानां तु स्वकर्मस्थानवासिनाम् तेषां श्राद्धं कथं ज्ञेयं पुत्रैश् चान्यैश् च बन्धुभिः
219,2,namaskṛtya jagannāthaṃ vārāhaṃ lokabhāvanam śṛṇudhvaṃ saṃpravakṣyāmi śrāddhakalpaṃ yathoditam,नमस्कृत्य जगन्नाथं वाराहं लोकभावनम् शृणुध्वं संप्रवक्ष्यामि श्राद्धकल्पं यथोदितम्
219,3,purā kokājale magnān pitṝn uddhṛtavān vibhuḥ śrāddhaṃ kṛtvā tadā devo yathā tatra dvijottamāḥ,पुरा कोकाजले मग्नान् पितॄन् उद्धृतवान् विभुः श्राद्धं कृत्वा तदा देवो यथा तत्र द्विजोत्तमाः
219,4,kimarthaṃ te tu kokāyāṃ nimagnāḥ pitaro 'mbhasi kathaṃ tenoddhṛtās te vai vārāheṇa dvijottama,किमर्थं ते तु कोकायां निमग्नाः पितरो ऽम्भसि कथं तेनोद्धृतास् ते वै वाराहेण द्विजोत्तम
219,5,tasmin kokāmukhe tīrthe bhuktimuktiphalaprade śrotum icchāmahe brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,तस्मिन् कोकामुखे तीर्थे भुक्तिमुक्तिफलप्रदे श्रोतुम् इच्छामहे ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः
219,6,tretādvāparayoḥ saṃdhau pitaro divyamānuṣāḥ purā merugireḥ pṛṣṭhe viśvair devaiḥ saha sthitāḥ,त्रेताद्वापरयोः संधौ पितरो दिव्यमानुषाः पुरा मेरुगिरेः पृष्ठे विश्वैर् देवैः सह स्थिताः
219,7,teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ pitṝṇāṃ somasaṃbhavā kanyā kāntimatī divyā purataḥ prāñjaliḥ sthitā tām ūcuḥ pitaro divyā ye tatrāsan samāgatāḥ,तेषां समुपविष्टानां पितॄणां सोमसंभवा कन्या कान्तिमती दिव्या पुरतः प्राञ्जलिः स्थिता ताम् ऊचुः पितरो दिव्या ये तत्रासन् समागताः
219,8,kāsi bhadre prabhuḥ ko vā bhavatyā vaktum arhasi,कासि भद्रे प्रभुः को वा भवत्या वक्तुम् अर्हसि
219,9,sā provāca pitṝn devān kalā cāndramasīti ha prabhutve bhavatām eva varayāmi yadīcchatha,सा प्रोवाच पितॄन् देवान् कला चान्द्रमसीति ह प्रभुत्वे भवताम् एव वरयामि यदीच्छथ
219,10,ūrjā nāmāsti prathamaṃ svadhā ca tadanantaram bhavadbhiś cādyaiva kṛtaṃ nāma koketi bhāvitam,ऊर्जा नामास्ति प्रथमं स्वधा च तदनन्तरम् भवद्भिश् चाद्यैव कृतं नाम कोकेति भावितम्
219,11,te hi tasyā vacaḥ śrutvā pitaro divyamānuṣāḥ tasyā mukhaṃ nirīkṣanto na tṛptim adhijagmire,ते हि तस्या वचः श्रुत्वा पितरो दिव्यमानुषाः तस्या मुखं निरीक्षन्तो न तृप्तिम् अधिजग्मिरे
219,12,viśvedevāś ca tāñ jñātvā kanyāmukhanirīkṣakān yogacyutān nirīkṣyaiva vihāya tridivaṃ gatāḥ,विश्वेदेवाश् च ताञ् ज्ञात्वा कन्यामुखनिरीक्षकान् योगच्युतान् निरीक्ष्यैव विहाय त्रिदिवं गताः
219,13,bhagavān api śītāṃśur ūrjāṃ nāpaśyad ātmajām samākulamanā dadhyau kva gateti mahāyaśāḥ,भगवान् अपि शीतांशुर् ऊर्जां नापश्यद् आत्मजाम् समाकुलमना दध्यौ क्व गतेति महायशाः
219,14,sa viveda tadā somaḥ prāptāṃ pitṝṃś ca kāmataḥ taiś cāvalokitāṃ hārdāt svīkṛtāṃ ca tapobalāt,स विवेद तदा सोमः प्राप्तां पितॄंश् च कामतः तैश् चावलोकितां हार्दात् स्वीकृतां च तपोबलात्
219,15,tataḥ krodhaparītātmā pitṝñ śaśadharo dvijāḥ śaśāpa nipatiṣyadhvaṃ yogabhraṣṭā vicetasaḥ,ततः क्रोधपरीतात्मा पितॄञ् शशधरो द्विजाः शशाप निपतिष्यध्वं योगभ्रष्टा विचेतसः
219,16,yasmād adattāṃ matkanyāṃ kāmayadhvaṃ subāliśāḥ yasmād dhṛtavatī ceyaṃ patīn pitṛmatī satī,यस्माद् अदत्तां मत्कन्यां कामयध्वं सुबालिशाः यस्माद् धृतवती चेयं पतीन् पितृमती सती
219,17,svatantrā dharmam utsṛjya tasmād bhavatu nimnagā koketi prathitā loke śiśirādrisamāśritā,स्वतन्त्रा धर्मम् उत्सृज्य तस्माद् भवतु निम्नगा कोकेति प्रथिता लोके शिशिराद्रिसमाश्रिता
219,18,itthaṃ śaptāś candramasā pitaro divyamānuṣāḥ yogabhraṣṭā nipatitā himavatpādabhūtale,इत्थं शप्ताश् चन्द्रमसा पितरो दिव्यमानुषाः योगभ्रष्टा निपतिता हिमवत्पादभूतले
219,19,ūrjā tatraiva patitā girirājasya vistṛte prasthe tīrthaṃ samāsādya saptasāmudram uttamam,ऊर्जा तत्रैव पतिता गिरिराजस्य विस्तृते प्रस्थे तीर्थं समासाद्य सप्तसामुद्रम् उत्तमम्
219,20,kokā nāma tato vegān nadī tīrthaśatākulā plāvayantī gireḥ śṛṅgaṃ sarpaṇāt tu sarit smṛtā,कोका नाम ततो वेगान् नदी तीर्थशताकुला प्लावयन्ती गिरेः शृङ्गं सर्पणात् तु सरित् स्मृता
219,21,atha te pitaro viprā yogahīnā mahānadīm dadṛśuḥ śītasalilāṃ na vidus tāṃ sulocanām,अथ ते पितरो विप्रा योगहीना महानदीम् ददृशुः शीतसलिलां न विदुस् तां सुलोचनाम्
219,22,tatas tu girirāḍ dṛṣṭvā pitṝṃs tāṃs tu kṣudhārditān badarīm ādideśātha dhenuṃ caikāṃ madhusravām,ततस् तु गिरिराड् दृष्ट्वा पितॄंस् तांस् तु क्षुधार्दितान् बदरीम् आदिदेशाथ धेनुं चैकां मधुस्रवाम्
219,23,kṣīraṃ madhu ca tad divyaṃ kokāmbho badarīphalam idaṃ girivareṇaiṣāṃ poṣaṇāya nirūpitam,क्षीरं मधु च तद् दिव्यं कोकाम्भो बदरीफलम् इदं गिरिवरेणैषां पोषणाय निरूपितम्
219,24,tayā vṛttyā tu vasatāṃ pitṝṇāṃ munisattamāḥ daśa varṣasahasrāṇi yayur ekam aho yathā,तया वृत्त्या तु वसतां पितॄणां मुनिसत्तमाः दश वर्षसहस्राणि ययुर् एकम् अहो यथा
219,25,evaṃ loke vipitari tathaiva vigatasvadhe daityā babhūvur balino yātudhānāś ca rākṣasāḥ,एवं लोके विपितरि तथैव विगतस्वधे दैत्या बभूवुर् बलिनो यातुधानाश् च राक्षसाः
219,26,te tān pitṛgaṇān daityā yātudhānāś ca vegitāḥ viśvair devair virahitān sarvataḥ samupādravan,ते तान् पितृगणान् दैत्या यातुधानाश् च वेगिताः विश्वैर् देवैर् विरहितान् सर्वतः समुपाद्रवन्
219,27,daiteyān yātudhānāṃś ca dṛṣṭvaivāpatato dvijāḥ kokātaṭasthām uttuṅgāṃ śilāṃ te jagṛhū ruṣā,दैतेयान् यातुधानांश् च दृष्ट्वैवापततो द्विजाः कोकातटस्थाम् उत्तुङ्गां शिलां ते जगृहू रुषा
219,28,gṛhītāyāṃ śilāyāṃ tu kokā vegavatī pitṝn chādayām āsa toyena plāvayantī himācalam,गृहीतायां शिलायां तु कोका वेगवती पितॄन् छादयाम् आस तोयेन प्लावयन्ती हिमाचलम्
219,29,pitṝn antarhitān dṛṣṭvā daiteyā rākṣasās tathā vibhītakaṃ samāruhya nirāhārās tirohitāḥ,पितॄन् अन्तर्हितान् दृष्ट्वा दैतेया राक्षसास् तथा विभीतकं समारुह्य निराहारास् तिरोहिताः
219,30,salilena viṣīdantaḥ pitaraḥ kṣudbhramāturāḥ viṣīdamānam ātmānaṃ samīkṣya salilāśayāḥ jagur janārdanaṃ devaṃ pitaraḥ śaraṇaṃ harim,सलिलेन विषीदन्तः पितरः क्षुद्भ्रमातुराः विषीदमानम् आत्मानं समीक्ष्य सलिलाशयाः जगुर् जनार्दनं देवं पितरः शरणं हरिम्
219,34,jayasva govinda jagannivāsa jayo 'stu naḥ keśava te prasādāt janārdanāsmān salilāntarasthān uddhartum arhasy anaghapratāpa BrP_219.31 niśācarair dāruṇadarśanaiḥ prabho vareṇya vaikuṇṭha varāha viṣṇo nārāyaṇāśeṣamaheśvareśa prayāhi bhītāñ jaya padmanābha BrP_219.32 upendra yogin madhukaiṭabhaghna viṣṇo anantācyuta vāsudeva śrīśārṅgacakrāmbujaśaṅkhapāṇe rakṣasva deveśvara rākṣasebhyaḥ BrP_219.33 tvaṃ pitā jagataḥ śaṃbho nānyaḥ śaktaḥ prabādhitum niśācaragaṇaṃ bhīmam atas tvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ,जयस्व गोविन्द जगन्निवास जयो ऽस्तु नः केशव ते प्रसादात् जनार्दनास्मान् सलिलान्तरस्थान् उद्धर्तुम् अर्हस्य् अनघप्रताप ब्र्प्_२१९.३१ निशाचरैर् दारुणदर्शनैः प्रभो वरेण्य वैकुण्ठ वराह विष्णो नारायणाशेषमहेश्वरेश प्रयाहि भीताञ् जय पद्मनाभ ब्र्प्_२१९.३२ उपेन्द्र योगिन् मधुकैटभघ्न विष्णो अनन्ताच्युत वासुदेव श्रीशार्ङ्गचक्राम्बुजशङ्खपाणे रक्षस्व देवेश्वर राक्षसेभ्यः ब्र्प्_२१९.३३ त्वं पिता जगतः शंभो नान्यः शक्तः प्रबाधितुम् निशाचरगणं भीमम् अतस् त्वां शरणं गताः
219,37,tvannāmasaṃkīrtanato niśācarā dravanti bhūtāny apayānti cārayaḥ nāśaṃ tathā saṃprati yānti viṣṇo dharmādi satyaṃ bhavatīha mukhyam BrP_219.35 itthaṃ stutaḥ sa pitṛbhir dharaṇīdharas tu tuṣṭas tadāviṣkṛtadivyamūrtiḥ kokāmukhe pitṛgaṇaṃ salile nimagnaṃ devo dadarśa śirasātha śilāṃ vahantam BrP_219.36 taṃ dṛṣṭvā salile magnaṃ kroḍarūpī janārdanaḥ bhītaṃ pitṛgaṇaṃ viṣṇur uddhartuṃ matir ādadhe,त्वन्नामसंकीर्तनतो निशाचरा द्रवन्ति भूतान्य् अपयान्ति चारयः नाशं तथा संप्रति यान्ति विष्णो धर्मादि सत्यं भवतीह मुख्यम् ब्र्प्_२१९.३५ इत्थं स्तुतः स पितृभिर् धरणीधरस् तु तुष्टस् तदाविष्कृतदिव्यमूर्तिः कोकामुखे पितृगणं सलिले निमग्नं देवो ददर्श शिरसाथ शिलां वहन्तम् ब्र्प्_२१९.३६ तं दृष्ट्वा सलिले मग्नं क्रोडरूपी जनार्दनः भीतं पितृगणं विष्णुर् उद्धर्तुं मतिर् आदधे
219,38,daṃṣṭrāgreṇa samāhatya śilāṃ cikṣepa śūkaraḥ pitṝn ādāya ca vibhur ujjahāra śilātalāt,दंष्ट्राग्रेण समाहत्य शिलां चिक्षेप शूकरः पितॄन् आदाय च विभुर् उज्जहार शिलातलात्
219,39,varāhadaṃṣṭrāsaṃlagnāḥ pitaraḥ kanakojjvalāḥ kokāmukhe gatabhayāḥ kṛtā devena viṣṇunā,वराहदंष्ट्रासंलग्नाः पितरः कनकोज्ज्वलाः कोकामुखे गतभयाः कृता देवेन विष्णुना
219,40,uddhṛtya ca pitṝn devo viṣṇutīrthe tu śūkaraḥ dadau samāhitas tebhyo viṣṇur lohārgale jalam,उद्धृत्य च पितॄन् देवो विष्णुतीर्थे तु शूकरः ददौ समाहितस् तेभ्यो विष्णुर् लोहार्गले जलम्
219,41,tataḥ svaromasaṃbhūtān kuśān ādāya keśavaḥ svedodbhavāṃs tilāṃś caiva cakre colmukam uttamam,ततः स्वरोमसंभूतान् कुशान् आदाय केशवः स्वेदोद्भवांस् तिलांश् चैव चक्रे चोल्मुकम् उत्तमम्
219,42,jyotiḥ sūryaprabhaṃ kṛtvā pātraṃ tīrthaṃ ca kāmikam sthitaḥ koṭivaṭasyādho vāri gaṅgādharaṃ śuci,ज्योतिः सूर्यप्रभं कृत्वा पात्रं तीर्थं च कामिकम् स्थितः कोटिवटस्याधो वारि गङ्गाधरं शुचि
219,43,tuṅgakūṭāt samādāya yajñīyān oṣadhīrasān madhukṣīrarasān gandhān puṣpadhūpānulepanān,तुङ्गकूटात् समादाय यज्ञीयान् ओषधीरसान् मधुक्षीररसान् गन्धान् पुष्पधूपानुलेपनान्
219,44,ādāya dhenuṃ saraso ratnāny ādāya cārṇavāt daṃṣṭrayollikhya dharaṇīm abhyukṣya salilena ca,आदाय धेनुं सरसो रत्नान्य् आदाय चार्णवात् दंष्ट्रयोल्लिख्य धरणीम् अभ्युक्ष्य सलिलेन च
219,45,gharmodbhavenopalipya kuśair ullikhya tāṃ punaḥ pariṇīyolmukenainām abhyukṣya ca punaḥ punaḥ,घर्मोद्भवेनोपलिप्य कुशैर् उल्लिख्य तां पुनः परिणीयोल्मुकेनैनाम् अभ्युक्ष्य च पुनः पुनः
219,46,kuśān ādāya prāgagrāṃl lomakūpāntarasthitān ṛṣīn āhūya papraccha kariṣye pitṛtarpaṇam,कुशान् आदाय प्रागग्रांल् लोमकूपान्तरस्थितान् ऋषीन् आहूय पप्रच्छ करिष्ये पितृतर्पणम्
219,47,tair apy ukte kuruṣveti viśvān devāṃs tato vibhuḥ āhūya mantratas teṣāṃ viṣṭarāṇi dadau prabhuḥ,तैर् अप्य् उक्ते कुरुष्वेति विश्वान् देवांस् ततो विभुः आहूय मन्त्रतस् तेषां विष्टराणि ददौ प्रभुः
219,48,āhūya mantratas teṣāṃ vedoktavidhinā hariḥ akṣatair daivatārakṣāṃ cakre cakragadādharaḥ,आहूय मन्त्रतस् तेषां वेदोक्तविधिना हरिः अक्षतैर् दैवतारक्षां चक्रे चक्रगदाधरः
219,49,akṣatās tu yavauṣadhyaḥ sarvadevāṃśasaṃbhavāḥ rakṣanti sarvatra diśo rakṣārthaṃ nirmitā hi te,अक्षतास् तु यवौषध्यः सर्वदेवांशसंभवाः रक्षन्ति सर्वत्र दिशो रक्षार्थं निर्मिता हि ते
219,50,devadānavadaityeṣu yakṣarakṣaḥsu caiva hi nahi kaścit kṣayaṃ teṣāṃ kartuṃ śaktaś carācare,देवदानवदैत्येषु यक्षरक्षःसु चैव हि नहि कश्चित् क्षयं तेषां कर्तुं शक्तश् चराचरे
219,51,na kenacit kṛtaṃ yasmāt tasmāt te hy akṣatāḥ kṛtāḥ devānāṃ te hi rakṣārthaṃ niyuktā viṣṇunā purā,न केनचित् कृतं यस्मात् तस्मात् ते ह्य् अक्षताः कृताः देवानां ते हि रक्षार्थं नियुक्ता विष्णुना पुरा
219,52,kuśagandhayavaiḥ puṣpair arghyaṃ kṛtvā ca śūkaraḥ viśvebhyo devebhya iti tatas tān paryapṛcchata,कुशगन्धयवैः पुष्पैर् अर्घ्यं कृत्वा च शूकरः विश्वेभ्यो देवेभ्य इति ततस् तान् पर्यपृच्छत
219,53,pitṝn āvāhayiṣyāmi ye divyā ye ca mānuṣāḥ āvāhayasveti ca tair uktas tv āvāhayec chuciḥ,पितॄन् आवाहयिष्यामि ये दिव्या ये च मानुषाः आवाहयस्वेति च तैर् उक्तस् त्व् आवाहयेच् छुचिः
219,54,śliṣṭamūlāgradarbhāṃs tu satilān veda vedavit jānāv āropya hastaṃ tu dadau savyena cāsanam,श्लिष्टमूलाग्रदर्भांस् तु सतिलान् वेद वेदवित् जानाव् आरोप्य हस्तं तु ददौ सव्येन चासनम्
219,55,tathaiva jānusaṃsthena kareṇaikena tān pitṝn vārāhaḥ pitṛviprāṇām āyāntu na itīrayan,तथैव जानुसंस्थेन करेणैकेन तान् पितॄन् वाराहः पितृविप्राणाम् आयान्तु न इतीरयन्
219,56,apahatety uvācaiva rakṣaṇaṃ cāpasavyataḥ kṛtvā cāvāhanaṃ cakre pitṝṇāṃ nāmagotrataḥ,अपहतेत्य् उवाचैव रक्षणं चापसव्यतः कृत्वा चावाहनं चक्रे पितॄणां नामगोत्रतः
219,57,tat pitaro manojarān āgacchata itīrayan saṃvatsarair ity udīrya tato 'rghyaṃ teṣu vinyaset,तत् पितरो मनोजरान् आगच्छत इतीरयन् संवत्सरैर् इत्य् उदीर्य ततो ऽर्घ्यं तेषु विन्यसेत्
219,58,yās tiṣṭhanty amṛtā vāco yan maiti ca pituḥ pituḥ yan me pitāmahāity evaṃ dadāv arghyaṃ pitāmaha,यास् तिष्ठन्त्य् अमृता वाचो यन् मैति च पितुः पितुः यन् मे पितामहाइत्य् एवं ददाव् अर्घ्यं पितामह
219,59,yan me prapitāmahāiti dadau ca prapitāmahe kuśagandhatilonmiśraṃ sapuṣpam apasavyataḥ,यन् मे प्रपितामहाइति ददौ च प्रपितामहे कुशगन्धतिलोन्मिश्रं सपुष्पम् अपसव्यतः
219,60,tadvan mātāmahebhyas tu vidhiṃ cakre janārdanaḥ tān arcya bhūyo gandhādyair dhūpaṃ dattvā tu bhaktitaḥ,तद्वन् मातामहेभ्यस् तु विधिं चक्रे जनार्दनः तान् अर्च्य भूयो गन्धाद्यैर् धूपं दत्त्वा तु भक्तितः
219,61,ādityā vasavo rudrā ity uccārya jagatprabhuḥ tataś cānnaṃ samādāya sarpistilakuśākulam,आदित्या वसवो रुद्रा इत्य् उच्चार्य जगत्प्रभुः ततश् चान्नं समादाय सर्पिस्तिलकुशाकुलम्
219,62,vidhāya pātre tac caiva paryapṛcchat tato munīn agnau kariṣya iti taiḥ kuruṣveti ca coditaḥ,विधाय पात्रे तच् चैव पर्यपृच्छत् ततो मुनीन् अग्नौ करिष्य इति तैः कुरुष्वेति च चोदितः
219,63,āhutitritayaṃ dadyāt somāyāgner yamāya ca ye māmakāiti ca japed yajuḥsaptakam acyutam,आहुतित्रितयं दद्यात् सोमायाग्नेर् यमाय च ये मामकाइति च जपेद् यजुःसप्तकम् अच्युतम्
219,64,hutāvaśiṣṭaṃ ca dadau nāmagotrasamanvitam trir āhutikam ekaikaṃ pitaraṃ tu prati dvijāḥ,हुतावशिष्टं च ददौ नामगोत्रसमन्वितम् त्रिर् आहुतिकम् एकैकं पितरं तु प्रति द्विजाः
219,65,ato 'vaśiṣṭam annādyaṃ piṇḍapātre tu nikṣipet tato 'nnaṃ sarasaṃ svādu dadau pāyasapūrvakam,अतो ऽवशिष्टम् अन्नाद्यं पिण्डपात्रे तु निक्षिपेत् ततो ऽन्नं सरसं स्वादु ददौ पायसपूर्वकम्
219,66,pratyagram ekadā svinnam aparyuṣitam uttamam alpaśākaṃ bahuphalaṃ ṣaḍrasam amṛtopamam,प्रत्यग्रम् एकदा स्विन्नम् अपर्युषितम् उत्तमम् अल्पशाकं बहुफलं षड्रसम् अमृतोपमम्
219,67,yad brāhmaṇeṣu pradadau piṇḍapātre pitṝṃs tathā vedapūrvaṃ pitṛsvannam ājyaplutaṃ madhūkṣitam,यद् ब्राह्मणेषु प्रददौ पिण्डपात्रे पितॄंस् तथा वेदपूर्वं पितृस्वन्नम् आज्यप्लुतं मधूक्षितम्
219,68,mantritaṃ pṛthivīty evaṃ madhuvātātṛcaṃ jagau bhuñjāneṣu tu vipreṣu japan vai mantrapañcakam,मन्त्रितं पृथिवीत्य् एवं मधुवातातृचं जगौ भुञ्जानेषु तु विप्रेषु जपन् वै मन्त्रपञ्चकम्
219,69,yat te prakāram ārabhya nādhikaṃ te tato jagau trimadhu trisuparṇaṃ ca bṛhadāraṇyakaṃ tathā,यत् ते प्रकारम् आरभ्य नाधिकं ते ततो जगौ त्रिमधु त्रिसुपर्णं च बृहदारण्यकं तथा
219,70,jajāpa vaiṣāṃ jāpyaṃ tu sūktaṃ sauraṃ sapauruṣam bhuktavatsu ca vipreṣu pṛṣṭvā tṛptā stha ity uta,जजाप वैषां जाप्यं तु सूक्तं सौरं सपौरुषम् भुक्तवत्सु च विप्रेषु पृष्ट्वा तृप्ता स्थ इत्य् उत
219,71,tṛptāḥ smeti sakṛt toyaṃ dadau maunavimocanam piṇḍapātraṃ samādāya cchāyāyai pradadau tataḥ,तृप्ताः स्मेति सकृत् तोयं ददौ मौनविमोचनम् पिण्डपात्रं समादाय च्छायायै प्रददौ ततः
219,72,sā tad annaṃ dvidhā kṛtvā tridhaikaikam athākarot vārāho bhūm athollikhya samācchādya kuśair api,सा तद् अन्नं द्विधा कृत्वा त्रिधैकैकम् अथाकरोत् वाराहो भूम् अथोल्लिख्य समाच्छाद्य कुशैर् अपि
219,73,dakṣiṇāgrān kuśān kṛtvā teṣām upari cāsanam satileṣu samūleṣu kuśeṣv eva tu saṃśrayaḥ,दक्षिणाग्रान् कुशान् कृत्वा तेषाम् उपरि चासनम् सतिलेषु समूलेषु कुशेष्व् एव तु संश्रयः
219,74,gandhapuṣpādikaṃ kṛtvā tataḥ piṇḍaṃ tu bhaktitaḥ pṛthivī dadhīr ity uktvā tataḥ piṇḍaṃ pradattavān,गन्धपुष्पादिकं कृत्वा ततः पिण्डं तु भक्तितः पृथिवी दधीर् इत्य् उक्त्वा ततः पिण्डं प्रदत्तवान्
219,75,pitāmahāḥ prapitāmahās tatheti cāntarikṣataḥ mātāmahānām apy evaṃ dadau piṇḍān sa śūkaraḥ,पितामहाः प्रपितामहास् तथेति चान्तरिक्षतः मातामहानाम् अप्य् एवं ददौ पिण्डान् स शूकरः
219,76,piṇḍanirvāpaṇocchiṣṭam annaṃ lepabhujeṣv adāt etad vaḥ pitar ity uktvā dadau vāsāṃsi bhaktitaḥ,पिण्डनिर्वापणोच्छिष्टम् अन्नं लेपभुजेष्व् अदात् एतद् वः पितर् इत्य् उक्त्वा ददौ वासांसि भक्तितः
219,77,dvyaṅgulajāni śuklāni dhautāny abhinavāni ca gandhapuṣpādikaṃ dattvā kṛtvā caiṣāṃ pradakṣiṇām,द्व्यङ्गुलजानि शुक्लानि धौतान्य् अभिनवानि च गन्धपुष्पादिकं दत्त्वा कृत्वा चैषां प्रदक्षिणाम्
219,78,ācamyācāmayed viprān paitrān ādau tataḥ surān tatas tv abhyukṣya tāṃ bhūmiṃ dattvāpaḥ sumanokṣatān,आचम्याचामयेद् विप्रान् पैत्रान् आदौ ततः सुरान् ततस् त्व् अभ्युक्ष्य तां भूमिं दत्त्वापः सुमनोक्षतान्
219,79,satilāmbu pitṛṣv ādau dattvā deveṣu sākṣatam akṣayyaṃ nas tv iti pitṝn prīyatām iti devatāḥ,सतिलाम्बु पितृष्व् आदौ दत्त्वा देवेषु साक्षतम् अक्षय्यं नस् त्व् इति पितॄन् प्रीयताम् इति देवताः
219,80,prīṇayitvā parāvṛtya trir japec cāghamarṣaṇam tato nivṛtya tu japed yan me nāma itīrayan,प्रीणयित्वा परावृत्य त्रिर् जपेच् चाघमर्षणम् ततो निवृत्य तु जपेद् यन् मे नाम इतीरयन्
219,81,gṛhān naḥ pitaro datta dhanadhānyaprapūritān arghyapātrāṇi piṇḍānām antare sa pavitrakān,गृहान् नः पितरो दत्त धनधान्यप्रपूरितान् अर्घ्यपात्राणि पिण्डानाम् अन्तरे स पवित्रकान्
219,82,nikṣipyorjaṃ vahantīti kokātoyam atho 'japat himakṣīraṃ madhutilān pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ dadau,निक्षिप्योर्जं वहन्तीति कोकातोयम् अथो ऽजपत् हिमक्षीरं मधुतिलान् पितॄणां तर्पणं ददौ
219,83,svastīty ukte paitṛkais tu sorāhne pnāvatarpayan rajataṃ dakṣiṇāṃ dattvā viprān devo gadādharaḥ,स्वस्तीत्य् उक्ते पैतृकैस् तु सोराह्ने प्नावतर्पयन् रजतं दक्षिणां दत्त्वा विप्रान् देवो गदाधरः
219,84,saṃvibhāgaṃ manuṣyebhyo dadau svad iti cābruvan kaścit saṃpannam ity uktvā pratyuktas tair dvijottamāḥ,संविभागं मनुष्येभ्यो ददौ स्वद् इति चाब्रुवन् कश्चित् संपन्नम् इत्य् उक्त्वा प्रत्युक्तस् तैर् द्विजोत्तमाः
219,85,abhiramyatām ity uvāca procus te 'bhiratāḥ sma vai śiṣṭam annaṃ ca papraccha tair iṣṭaiḥ saha coditaḥ,अभिरम्यताम् इत्य् उवाच प्रोचुस् ते ऽभिरताः स्म वै शिष्टम् अन्नं च पप्रच्छ तैर् इष्टैः सह चोदितः
219,86,pāṇāv ādāya tān viprān kuryād anugatas tadā vāje vāje iti paṭhan bahir vedi vinirgataḥ,पाणाव् आदाय तान् विप्रान् कुर्याद् अनुगतस् तदा वाजे वाजे इति पठन् बहिर् वेदि विनिर्गतः
219,87,koṭitīrthajalenāsāv apasavyaṃ samutkṣipan alagnān vipulān vālān prārthayām āsa cāśiṣam,कोटितीर्थजलेनासाव् अपसव्यं समुत्क्षिपन् अलग्नान् विपुलान् वालान् प्रार्थयाम् आस चाशिषम्
219,88,dātāro no 'bhivardhantāṃ tais tatheti samīritaḥ pradakṣiṇam upāvṛtya kṛtvā pādābhivādanam,दातारो नो ऽभिवर्धन्तां तैस् तथेति समीरितः प्रदक्षिणम् उपावृत्य कृत्वा पादाभिवादनम्
219,89,āsanāni dadau caiṣāṃ chādayām āsa śūkaraḥ viśrāmyatāṃ praviśyātha piṇḍaṃ jagrāha madhyamam,आसनानि ददौ चैषां छादयाम् आस शूकरः विश्राम्यतां प्रविश्याथ पिण्डं जग्राह मध्यमम्
219,90,chāyāmayī mahī patnī tasyai piṇḍam adāt prabhuḥ ādhatta pitaro garbham ity uktvā sāpi rūpiṇī,छायामयी मही पत्नी तस्यै पिण्डम् अदात् प्रभुः आधत्त पितरो गर्भम् इत्य् उक्त्वा सापि रूपिणी
219,91,piṇḍaṃ gṛhītvā viprāṇāṃ cakre pādābhivandanam visarjanaṃ pitṝṇāṃ sa kartukāmaś ca śūkaraḥ,पिण्डं गृहीत्वा विप्राणां चक्रे पादाभिवन्दनम् विसर्जनं पितॄणां स कर्तुकामश् च शूकरः
219,92,kokā ca pitaraś caiva procuḥ svārthakaraṃ vacaḥ śaptāś ca bhagavan pūrvaṃ divasthā himabhānunā,कोका च पितरश् चैव प्रोचुः स्वार्थकरं वचः शप्ताश् च भगवन् पूर्वं दिवस्था हिमभानुना
219,93,yogabhraṣṭā bhaviṣyadhvaṃ sarva eva divaś cyutāḥ tad evaṃ bhavatā trātāḥ praviśanto rasātalam,योगभ्रष्टा भविष्यध्वं सर्व एव दिवश् च्युताः तद् एवं भवता त्राताः प्रविशन्तो रसातलम्
219,94,yogabhraṣṭāṃś ca viśveśās tatyajur yogarakṣiṇaḥ tat te bhūyo 'bhirakṣantu viśve devā hi naḥ sadā,योगभ्रष्टांश् च विश्वेशास् तत्यजुर् योगरक्षिणः तत् ते भूयो ऽभिरक्षन्तु विश्वे देवा हि नः सदा
219,95,svargaṃ yāsyāmaś ca vibho prasādāt tava śūkara somo 'dhidevo 'smākaṃ ca bhavatv acyuta yogadhṛk,स्वर्गं यास्यामश् च विभो प्रसादात् तव शूकर सोमो ऽधिदेवो ऽस्माकं च भवत्व् अच्युत योगधृक्
219,96,yogādhāras tathā somas trāyate na kadācana divi bhūmau sadā vāso bhavatv asmāsu yogataḥ,योगाधारस् तथा सोमस् त्रायते न कदाचन दिवि भूमौ सदा वासो भवत्व् अस्मासु योगतः
219,97,antarikṣe ca keṣāṃcin māsaṃ puṣṭis tathāstu naḥ ūrjā ceyaṃ hi naḥ patnī svadhānāmnā tu viśrutā,अन्तरिक्षे च केषांचिन् मासं पुष्टिस् तथास्तु नः ऊर्जा चेयं हि नः पत्नी स्वधानाम्ना तु विश्रुता
219,98,bhavatv eṣaiva yogāḍhyā yogamātā ca khecarī ity evam uktaḥ pitṛbhir vārāho bhūtabhāvanaḥ,भवत्व् एषैव योगाढ्या योगमाता च खेचरी इत्य् एवम् उक्तः पितृभिर् वाराहो भूतभावनः
219,99,provācātha pitṝn viṣṇus tāṃ ca kokāṃ mahānadīm yad uktaṃ tu bhavadbhir me sarvam etad bhaviṣyati,प्रोवाचाथ पितॄन् विष्णुस् तां च कोकां महानदीम् यद् उक्तं तु भवद्भिर् मे सर्वम् एतद् भविष्यति
219,100,yamo 'dhidevo bhavatāṃ somaḥ svādhyāya īritaḥ adhiyajñas tathaivāgnir bhavatāṃ kalpanā tv iyam,यमो ऽधिदेवो भवतां सोमः स्वाध्याय ईरितः अधियज्ञस् तथैवाग्निर् भवतां कल्पना त्व् इयम्
219,101,agnir vāyuś ca sūryaś ca sthānaṃ hi bhavatām iti brahmā viṣṇuś ca rudraś ca bhavatām adhipūruṣāḥ,अग्निर् वायुश् च सूर्यश् च स्थानं हि भवताम् इति ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्रश् च भवताम् अधिपूरुषाः
219,102,ādityā vasavo rudrā bhavatāṃ mūrtayas tv imāḥ yogino yogadehāś ca yogadhārāś ca suvratāḥ,आदित्या वसवो रुद्रा भवतां मूर्तयस् त्व् इमाः योगिनो योगदेहाश् च योगधाराश् च सुव्रताः
219,103,kāmato vicariṣyadhvaṃ phaladāḥ sarvajantuṣu svargasthān narakasthāṃś ca bhūmisthāṃś ca carācarān,कामतो विचरिष्यध्वं फलदाः सर्वजन्तुषु स्वर्गस्थान् नरकस्थांश् च भूमिस्थांश् च चराचरान्
219,104,nijayogabalenaivāpyāyayiṣyadhvam uttamāḥ iyam ūrjā śaśisutā kīlālamadhuvigrahā,निजयोगबलेनैवाप्याययिष्यध्वम् उत्तमाः इयम् ऊर्जा शशिसुता कीलालमधुविग्रहा
219,105,bhaviṣyati mahābhāgā dakṣasya duhitā svadhā tatreyaṃ bhavatāṃ patnī bhaviṣyati varānanā,भविष्यति महाभागा दक्षस्य दुहिता स्वधा तत्रेयं भवतां पत्नी भविष्यति वरानना
219,106,kokānadīti vikhyātā girirājasamāśritā tīrthakoṭimahāpuṇyā madrūpaparipālitā,कोकानदीति विख्याता गिरिराजसमाश्रिता तीर्थकोटिमहापुण्या मद्रूपपरिपालिता
219,107,asyām adya prabhṛti vai nivatsyāmy aghanāśakṛt varāhadarśanaṃ puṇyaṃ pūjanaṃ bhuktimuktidam,अस्याम् अद्य प्रभृति वै निवत्स्याम्य् अघनाशकृत् वराहदर्शनं पुण्यं पूजनं भुक्तिमुक्तिदम्
219,108,kokāsalilapānaṃ ca mahāpātakanāśanam tīrtheṣv āplavanaṃ puṇyam upavāsaś ca svargadaḥ,कोकासलिलपानं च महापातकनाशनम् तीर्थेष्व् आप्लवनं पुण्यम् उपवासश् च स्वर्गदः
219,109,dānam akṣayyam uditaṃ janmamṛtyujarāpaham māghe māsy asite pakṣe bhavadbhir uḍupakṣaye,दानम् अक्षय्यम् उदितं जन्ममृत्युजरापहम् माघे मास्य् असिते पक्षे भवद्भिर् उडुपक्षये
219,110,kokāmukham upāgamya sthātavyaṃ dinapañcakam tasmin kāle tu yaḥ śrāddhaṃ pitṝṇāṃ nirvapiṣyati,कोकामुखम् उपागम्य स्थातव्यं दिनपञ्चकम् तस्मिन् काले तु यः श्राद्धं पितॄणां निर्वपिष्यति
219,111,prāguktaphalabhāgī sa bhaviṣyati na saṃśayaḥ ekādaśīṃ dvādaśīṃ ca stheyam atra mayā sadā,प्रागुक्तफलभागी स भविष्यति न संशयः एकादशीं द्वादशीं च स्थेयम् अत्र मया सदा
219,112,yas tatropavased dhīmān sa prāguktaphalaṃ labhet tad vrajadhvaṃ mahābhāgāḥ sthānam iṣṭaṃ yatheṣṭataḥ,यस् तत्रोपवसेद् धीमान् स प्रागुक्तफलं लभेत् तद् व्रजध्वं महाभागाः स्थानम् इष्टं यथेष्टतः
219,113,aham apy atra vatsyāmīty uktvā so 'ntaradhīyata gate varāhe pitaraḥ kokām āmantrya te yayuḥ,अहम् अप्य् अत्र वत्स्यामीत्य् उक्त्वा सो ऽन्तरधीयत गते वराहे पितरः कोकाम् आमन्त्र्य ते ययुः
219,114,kokāpi tīrthasahitā saṃsthitā girirājani chāyā mahīmayī kroḍī piṇḍaprāśanabṛṃhitā,कोकापि तीर्थसहिता संस्थिता गिरिराजनि छाया महीमयी क्रोडी पिण्डप्राशनबृंहिता
219,115,garbham ādāya saśraddhā vārāhasyaiva sundarī tato 'syāḥ prābhavat putro bhaumas tu narakāsuraḥ prāgjyotiṣaṃ ca nagaram asya dattaṃ ca viṣṇunā,गर्भम् आदाय सश्रद्धा वाराहस्यैव सुन्दरी ततो ऽस्याः प्राभवत् पुत्रो भौमस् तु नरकासुरः प्राग्ज्योतिषं च नगरम् अस्य दत्तं च विष्णुना
220,1,evaṃ mayoktaṃ varadasya viṣṇoḥ kokāmukhe divyavarāharūpam śrutvā naras tyaktamalo vipāpmā daśāśvamedheṣṭiphalaṃ labheta BrP_219.116 bhūyaḥ prabrūhi bhagavañ śrāddhakalpaṃ suvistarāt kathaṃ kva ca kadā keṣu kais tad brūhi tapodhana,एवं मयोक्तं वरदस्य विष्णोः कोकामुखे दिव्यवराहरूपम् श्रुत्वा नरस् त्यक्तमलो विपाप्मा दशाश्वमेधेष्टिफलं लभेत ब्र्प्_२१९.११६ भूयः प्रब्रूहि भगवञ् श्राद्धकल्पं सुविस्तरात् कथं क्व च कदा केषु कैस् तद् ब्रूहि तपोधन
220,2,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ śrāddhakalpaṃ suvistarāt yathā yatra yadā yeṣu yair dravyais tad vadāmy aham,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः श्राद्धकल्पं सुविस्तरात् यथा यत्र यदा येषु यैर् द्रव्यैस् तद् वदाम्य् अहम्
220,3,brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śrāddhaṃ svavaraṇoditam kuladharmam anutiṣṭhadbhir dātavyaṃ mantrapūrvakam,ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः श्राद्धं स्ववरणोदितम् कुलधर्मम् अनुतिष्ठद्भिर् दातव्यं मन्त्रपूर्वकम्
220,4,strībhir varṇāvaraiḥ śūdrair viprāṇām anuśāsanāt amantrakaṃ vidhipūrvaṃ vahniyāgavivarjitam,स्त्रीभिर् वर्णावरैः शूद्रैर् विप्राणाम् अनुशासनात् अमन्त्रकं विधिपूर्वं वह्नियागविवर्जितम्
220,5,puṣkarādiṣu tīrtheṣu puṇyeṣv āyataneṣu ca śikhareṣu girīndrāṇāṃ puṇyadeśeṣu bho dvijāḥ,पुष्करादिषु तीर्थेषु पुण्येष्व् आयतनेषु च शिखरेषु गिरीन्द्राणां पुण्यदेशेषु भो द्विजाः
220,6,saritsu puṇyatoyāsu nadeṣu ca saraḥsu ca saṃgameṣu nadīnāṃ ca samudreṣu ca saptasu,सरित्सु पुण्यतोयासु नदेषु च सरःसु च संगमेषु नदीनां च समुद्रेषु च सप्तसु
220,7,svanulipteṣu geheṣu sveṣv anujñāpiteṣu ca divyapādapamūleṣu yajñiyeṣu hradeṣu ca,स्वनुलिप्तेषु गेहेषु स्वेष्व् अनुज्ञापितेषु च दिव्यपादपमूलेषु यज्ञियेषु ह्रदेषु च
220,8,śrāddham eteṣu dātavyaṃ varjyam eteṣu cocyate kirāteṣu kaliṅgeṣu koṅkaṇeṣu kṛmiṣv api,श्राद्धम् एतेषु दातव्यं वर्ज्यम् एतेषु चोच्यते किरातेषु कलिङ्गेषु कोङ्कणेषु कृमिष्व् अपि
220,9,daśārṇeṣu kumāryeṣu taṅgaṇeṣu kratheṣv api sindhor uttarakūleṣu narmadāyāś ca dakṣiṇe,दशार्णेषु कुमार्येषु तङ्गणेषु क्रथेष्व् अपि सिन्धोर् उत्तरकूलेषु नर्मदायाश् च दक्षिणे
220,10,pūrveṣu karatoyāyā na deyaṃ śrāddham ucyate śrāddhaṃ deyam uśantīha māsi māsy uḍupakṣaye,पूर्वेषु करतोयाया न देयं श्राद्धम् उच्यते श्राद्धं देयम् उशन्तीह मासि मास्य् उडुपक्षये
220,11,paurṇamāseṣu śrāddhaṃ ca kartavyam ṛkṣagocare nityaśrāddham adaivaṃ ca manuṣyaiḥ saha gīyate,पौर्णमासेषु श्राद्धं च कर्तव्यम् ऋक्षगोचरे नित्यश्राद्धम् अदैवं च मनुष्यैः सह गीयते
220,12,naimittikaṃ suraiḥ sārdhaṃ nityaṃ naimittikaṃ tathā kāmyāny anyāni śrāddhāni pratisaṃvatsaraṃ dvijaiḥ,नैमित्तिकं सुरैः सार्धं नित्यं नैमित्तिकं तथा काम्यान्य् अन्यानि श्राद्धानि प्रतिसंवत्सरं द्विजैः
220,13,vṛddhiśrāddhaṃ ca kartavyaṃ jātakarmādikeṣu ca tatra yugmān dvijān āhur mantrapūrvaṃ tu vai dvijāḥ,वृद्धिश्राद्धं च कर्तव्यं जातकर्मादिकेषु च तत्र युग्मान् द्विजान् आहुर् मन्त्रपूर्वं तु वै द्विजाः
220,14,kanyāṃ gate savitari dināni daśa pañca ca pūrveṇaiveha vidhinā śrāddhaṃ tatra vidhīyate,कन्यां गते सवितरि दिनानि दश पञ्च च पूर्वेणैवेह विधिना श्राद्धं तत्र विधीयते
220,15,pratipaddhanalābhāya dvitīyā dvipadapradā putrārthinī tṛtīyā tu caturthī śatrunāśinī,प्रतिपद्धनलाभाय द्वितीया द्विपदप्रदा पुत्रार्थिनी तृतीया तु चतुर्थी शत्रुनाशिनी
220,16,śriyaṃ prāpnoti pañcamyāṃ ṣaṣṭhyāṃ pūjyo bhaven naraḥ gaṇādhipatyaṃ saptamyām aṣṭamyāṃ buddhim uttamām,श्रियं प्राप्नोति पञ्चम्यां षष्ठ्यां पूज्यो भवेन् नरः गणाधिपत्यं सप्तम्याम् अष्टम्यां बुद्धिम् उत्तमाम्
220,17,striyo navamyāṃ prāpnoti daśamyāṃ pūrṇakāmatām vedāṃs tathāpnuyāt sarvān ekādaśyāṃ kriyāparaḥ,स्त्रियो नवम्यां प्राप्नोति दशम्यां पूर्णकामताम् वेदांस् तथाप्नुयात् सर्वान् एकादश्यां क्रियापरः
220,18,dvādaśyāṃ jayalābhaṃ ca prāpnoti pitṛpūjakaḥ prajāvṛddhiṃ paśuṃ medhāṃ svātantryaṃ puṣṭim uttamām,द्वादश्यां जयलाभं च प्राप्नोति पितृपूजकः प्रजावृद्धिं पशुं मेधां स्वातन्त्र्यं पुष्टिम् उत्तमाम्
220,19,dīrghāyur athavaiśvaryaṃ kurvāṇas tu trayodaśīm avāpnoti na saṃdehaḥ śrāddhaṃ śraddhāsamanvitaḥ,दीर्घायुर् अथवैश्वर्यं कुर्वाणस् तु त्रयोदशीम् अवाप्नोति न संदेहः श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः
220,20,yathāsaṃbhavinānnena śrāddhaṃ śraddhāsamanvitaḥ yuvānaḥ pitaro yasya mṛtāḥ śastreṇa vā hatāḥ,यथासंभविनान्नेन श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः युवानः पितरो यस्य मृताः शस्त्रेण वा हताः
220,21,tena kāryaṃ caturdaśyāṃ teṣāṃ tṛptim abhīpsatā śrāddhaṃ kurvann amāvāsyāṃ yatnena puruṣaḥ śuciḥ,तेन कार्यं चतुर्दश्यां तेषां तृप्तिम् अभीप्सता श्राद्धं कुर्वन्न् अमावास्यां यत्नेन पुरुषः शुचिः
220,22,sarvān kāmān avāpnoti svargaṃ cānantam aśnute ataḥparaṃ muniśreṣṭhāḥ śṛṇudhvaṃ vadato mama,सर्वान् कामान् अवाप्नोति स्वर्गं चानन्तम् अश्नुते अतःपरं मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं वदतो मम
220,23,pitṝṇāṃ prītaye yatra yad deyaṃ prītikāriṇā māsaṃ tṛptiḥ pitṝṇāṃ tu haviṣyānnena jāyate,पितॄणां प्रीतये यत्र यद् देयं प्रीतिकारिणा मासं तृप्तिः पितॄणां तु हविष्यान्नेन जायते
220,24,māsadvayaṃ matsyamāṃsais tṛptiṃ yānti pitāmahāḥ trīn māsān hāriṇaṃ māṃsaṃ vijñeyaṃ pitṛtṛptaye,मासद्वयं मत्स्यमांसैस् तृप्तिं यान्ति पितामहाः त्रीन् मासान् हारिणं मांसं विज्ञेयं पितृतृप्तये
220,25,puṣṇāti caturo māsāñ śaśasya piśitaṃ pitṝn śākunaṃ pañca vai māsān ṣaṇ māsāñ śūkarāmiṣam,पुष्णाति चतुरो मासाञ् शशस्य पिशितं पितॄन् शाकुनं पञ्च वै मासान् षण् मासाञ् शूकरामिषम्
220,26,chāgalaṃ sapta vai māsān aiṇeyaṃ cāṣṭamāsakān karoti tṛptiṃ nava vai rurumāṃsaṃ na saṃśayaḥ,छागलं सप्त वै मासान् ऐणेयं चाष्टमासकान् करोति तृप्तिं नव वै रुरुमांसं न संशयः
220,27,gavyaṃ māṃsaṃ pitṛtṛptiṃ karoti daśamāsikīm tathaikādaśa māsāṃs tu aurabhraṃ pitṛtṛptidam,गव्यं मांसं पितृतृप्तिं करोति दशमासिकीम् तथैकादश मासांस् तु औरभ्रं पितृतृप्तिदम्
220,28,saṃvatsaraṃ tathā gavyaṃ payaḥ pāyasam eva ca vādhrīnam āmiṣaṃ lohaṃ kālaśākaṃ tathā madhu,संवत्सरं तथा गव्यं पयः पायसम् एव च वाध्रीनम् आमिषं लोहं कालशाकं तथा मधु
220,29,rohitāmiṣam annaṃ ca dattāny ātmakulodbhavaiḥ anantaṃ vai prayacchanti tṛptiyogaṃ sutāṃs tathā,रोहितामिषम् अन्नं च दत्तान्य् आत्मकुलोद्भवैः अनन्तं वै प्रयच्छन्ति तृप्तियोगं सुतांस् तथा
220,30,pitṝṇāṃ nātra saṃdeho gayāśrāddhaṃ ca bho dvijāḥ yo dadāti guḍonmiśrāṃs tilān vā śrāddhakarmaṇi,पितॄणां नात्र संदेहो गयाश्राद्धं च भो द्विजाः यो ददाति गुडोन्मिश्रांस् तिलान् वा श्राद्धकर्मणि
220,31,madhu vā madhumiśraṃ vā akṣayaṃ sarvam eva tat api naḥ sa kule bhūyād yo no dadyāj jalāñjalim,मधु वा मधुमिश्रं वा अक्षयं सर्वम् एव तत् अपि नः स कुले भूयाद् यो नो दद्याज् जलाञ्जलिम्
220,32,pāyasaṃ madhusaṃyuktaṃ varṣāsu ca maghāsu ca eṣṭavyā bahavaḥ putrā yady eko 'pi gayāṃ vrajet,पायसं मधुसंयुक्तं वर्षासु च मघासु च एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्य् एको ऽपि गयां व्रजेत्
220,33,gaurīṃ vāpy udvahet kanyāṃ nīlaṃ vā vṛṣam utsṛjet kṛttikāsu pitṝn arcya svargam āpnoti mānavaḥ,गौरीं वाप्य् उद्वहेत् कन्यां नीलं वा वृषम् उत्सृजेत् कृत्तिकासु पितॄन् अर्च्य स्वर्गम् आप्नोति मानवः
220,34,apatyakāmo rohiṇyāṃ saumye tejasvitāṃ labhet śauryam ārdrāsu cāpnoti kṣetrāṇi ca punarvasau,अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्ये तेजस्वितां लभेत् शौर्यम् आर्द्रासु चाप्नोति क्षेत्राणि च पुनर्वसौ
220,35,puṣye tu dhanam akṣayyam āśleṣe cāyur uttamam maghāsu ca prajāṃ puṣṭiṃ saubhāgyaṃ phālgunīṣu ca,पुष्ये तु धनम् अक्षय्यम् आश्लेषे चायुर् उत्तमम् मघासु च प्रजां पुष्टिं सौभाग्यं फाल्गुनीषु च
220,36,pradhānaśīlo bhavati sāpatyaś cottarāsu ca prayāti śreṣṭhatāṃ śāstre haste śrāddhaprado naraḥ,प्रधानशीलो भवति सापत्यश् चोत्तरासु च प्रयाति श्रेष्ठतां शास्त्रे हस्ते श्राद्धप्रदो नरः
220,37,rūpaṃ tejaś ca citrāsu tathāpatyam avāpnuyāt vāṇijyalābhadā svātī viśākhā putrakāmadā,रूपं तेजश् च चित्रासु तथापत्यम् अवाप्नुयात् वाणिज्यलाभदा स्वाती विशाखा पुत्रकामदा
220,38,kurvantāṃ cānurādhāsu tā dadyuś cakravartitām ādhipatyaṃ ca jyeṣṭhāsu mūle cārogyam uttamam,कुर्वन्तां चानुराधासु ता दद्युश् चक्रवर्तिताम् आधिपत्यं च ज्येष्ठासु मूले चारोग्यम् उत्तमम्
220,39,āṣāḍhāsu yaśaḥprāptir uttarāsu viśokatā śravaṇena śubhāṃl lokān dhaniṣṭhāsu dhanaṃ mahat,आषाढासु यशःप्राप्तिर् उत्तरासु विशोकता श्रवणेन शुभांल् लोकान् धनिष्ठासु धनं महत्
220,40,vedavittvam abhijiti bhiṣaksiddhiṃ ca vāruṇe ajāvikaṃ prauṣṭhapadyāṃ vinded gāvas tathottare,वेदवित्त्वम् अभिजिति भिषक्सिद्धिं च वारुणे अजाविकं प्रौष्ठपद्यां विन्देद् गावस् तथोत्तरे
220,41,revatīṣu tathā kupyam aśvinīṣu turaṃgamān śrāddhaṃ kurvaṃs tathāpnoti bharaṇīṣv āyur uttamam,रेवतीषु तथा कुप्यम् अश्विनीषु तुरंगमान् श्राद्धं कुर्वंस् तथाप्नोति भरणीष्व् आयुर् उत्तमम्
220,42,evaṃ phalam avāpnoti ṛkṣeṣv eteṣu tattvavit tasmāt kāmyāni śrāddhāni deyāni vidhivad dvijāḥ,एवं फलम् अवाप्नोति ऋक्षेष्व् एतेषु तत्त्ववित् तस्मात् काम्यानि श्राद्धानि देयानि विधिवद् द्विजाः
220,43,kanyārāśigate sūrye phalam atyantam icchatā yān yān kāmān abhidhyāyan kanyārāśigate ravau,कन्याराशिगते सूर्ये फलम् अत्यन्तम् इच्छता यान् यान् कामान् अभिध्यायन् कन्याराशिगते रवौ
220,44,śrāddhaṃ kurvanti manujās tāṃs tān kāmāṃl labhanti te nāndīmukhānāṃ kartavyaṃ kanyārāśigate ravau,श्राद्धं कुर्वन्ति मनुजास् तांस् तान् कामांल् लभन्ति ते नान्दीमुखानां कर्तव्यं कन्याराशिगते रवौ
220,45,paurṇamāsyāṃ tu kartavyaṃ vārāhavacanaṃ yathā divyabhaumāntarikṣāṇi sthāvarāṇi carāṇi ca,पौर्णमास्यां तु कर्तव्यं वाराहवचनं यथा दिव्यभौमान्तरिक्षाणि स्थावराणि चराणि च
220,46,piṇḍam icchanti pitaraḥ kanyārāśigate ravau kanyāṃ gate savitari yāny ahāni tu ṣoḍaśa,पिण्डम् इच्छन्ति पितरः कन्याराशिगते रवौ कन्यां गते सवितरि यान्य् अहानि तु षोडश
220,47,kratubhis tāni tulyāni devo nārāyaṇo 'bravīt rājasūyāśvamedhābhyāṃ ya icched durlabhaṃ phalam,क्रतुभिस् तानि तुल्यानि देवो नारायणो ऽब्रवीत् राजसूयाश्वमेधाभ्यां य इच्छेद् दुर्लभं फलम्
220,48,apy ambuśākamūlādyaiḥ pitṝn kanyāgate 'rcayet uttarāhastanakṣatragate tīkṣṇāṃśumālini,अप्य् अम्बुशाकमूलाद्यैः पितॄन् कन्यागते ऽर्चयेत् उत्तराहस्तनक्षत्रगते तीक्ष्णांशुमालिनि
220,49,yo 'rcayet svapitṝn bhaktyā tasya vāsas triviṣṭape hastarkṣage dinakare pitṛrājānuśāsanāt,यो ऽर्चयेत् स्वपितॄन् भक्त्या तस्य वासस् त्रिविष्टपे हस्तर्क्षगे दिनकरे पितृराजानुशासनात्
220,50,tāvat pitṛpurī śūnyā yāvad vṛścikadarśanam vṛścike samatikrānte pitaro daivataiḥ saha,तावत् पितृपुरी शून्या यावद् वृश्चिकदर्शनम् वृश्चिके समतिक्रान्ते पितरो दैवतैः सह
220,51,niḥśvasya pratigacchanti śāpaṃ dattvā suduḥsaham aṣṭakāsu ca kartavyaṃ śrāddhaṃ manvantarāsu vai,निःश्वस्य प्रतिगच्छन्ति शापं दत्त्वा सुदुःसहम् अष्टकासु च कर्तव्यं श्राद्धं मन्वन्तरासु वै
220,52,anvaṣṭakāsu kramaśo mātṛpūrvaṃ tad iṣyate grahaṇe ca vyatīpāte ravicandrasamāgame,अन्वष्टकासु क्रमशो मातृपूर्वं तद् इष्यते ग्रहणे च व्यतीपाते रविचन्द्रसमागमे
220,53,janmarkṣe grahapīḍāyāṃ śrāddhaṃ pārvaṇam ucyate ayanadvitaye śrāddhaṃ viṣuvadvitaye tathā,जन्मर्क्षे ग्रहपीडायां श्राद्धं पार्वणम् उच्यते अयनद्वितये श्राद्धं विषुवद्वितये तथा
220,54,saṃkrāntiṣu ca kartavyaṃ śrāddhaṃ vidhivad uttamam eṣu kāryaṃ dvijāḥ śrāddhaṃ piṇḍanirvāpaṇād ṛte,संक्रान्तिषु च कर्तव्यं श्राद्धं विधिवद् उत्तमम् एषु कार्यं द्विजाः श्राद्धं पिण्डनिर्वापणाद् ऋते
220,55,vaiśākhasya tṛtīyāyāṃ navamyāṃ kārttikasya ca śrāddhaṃ kāryaṃ tu śuklāyāṃ saṃkrāntividhinā naraiḥ,वैशाखस्य तृतीयायां नवम्यां कार्त्तिकस्य च श्राद्धं कार्यं तु शुक्लायां संक्रान्तिविधिना नरैः
220,56,trayodaśyāṃ bhādrapade māghe candrakṣaye 'hani śrāddhaṃ kāryaṃ pāyasena dakṣiṇāyanavac ca tat,त्रयोदश्यां भाद्रपदे माघे चन्द्रक्षये ऽहनि श्राद्धं कार्यं पायसेन दक्षिणायनवच् च तत्
220,57,yadā ca śrotriyo 'bhyeti gehaṃ vedavid agnimān tenaikena ca kartavyaṃ śrāddhaṃ vidhivad uttamam,यदा च श्रोत्रियो ऽभ्येति गेहं वेदविद् अग्निमान् तेनैकेन च कर्तव्यं श्राद्धं विधिवद् उत्तमम्
220,58,śrāddhīyadravyasaṃprāptir yadā syāt sādhusaṃmatā pārvaṇena vidhānena śrāddhaṃ kāryaṃ tathā dvijaiḥ,श्राद्धीयद्रव्यसंप्राप्तिर् यदा स्यात् साधुसंमता पार्वणेन विधानेन श्राद्धं कार्यं तथा द्विजैः
220,59,pratisaṃvatsaraṃ kāryaṃ mātāpitror mṛte 'hani pitṛvyasyāpy aputrasya bhrātur jyeṣṭhasya caiva hi,प्रतिसंवत्सरं कार्यं मातापित्रोर् मृते ऽहनि पितृव्यस्याप्य् अपुत्रस्य भ्रातुर् ज्येष्ठस्य चैव हि
220,60,pārvaṇaṃ devapūrvaṃ syād ekoddiṣṭaṃ surair vinā dvau daive pitṛkārye trīn ekaikam ubhayatra vā,पार्वणं देवपूर्वं स्याद् एकोद्दिष्टं सुरैर् विना द्वौ दैवे पितृकार्ये त्रीन् एकैकम् उभयत्र वा
220,61,mātāmahānām apy evaṃ sarvam ūhena kīrtitam pretībhūtasya satataṃ bhuvi piṇḍaṃ jalaṃ tathā,मातामहानाम् अप्य् एवं सर्वम् ऊहेन कीर्तितम् प्रेतीभूतस्य सततं भुवि पिण्डं जलं तथा
220,62,satilaṃ sakuśaṃ dadyād bahir jalasamīpataḥ tṛtīye 'hni ca kartavyaṃ pretāsthicayanaṃ dvijaiḥ,सतिलं सकुशं दद्याद् बहिर् जलसमीपतः तृतीये ऽह्नि च कर्तव्यं प्रेतास्थिचयनं द्विजैः
220,63,daśāhe brāhmaṇaḥ śuddho dvādaśāhena kṣatriyaḥ vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śudhyati,दशाहे ब्राह्मणः शुद्धो द्वादशाहेन क्षत्रियः वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति
220,64,sūtakānte gṛhe śrāddham ekoddiṣṭaṃ pracakṣate dvādaśe 'hani māse ca tripakṣe ca tataḥ param,सूतकान्ते गृहे श्राद्धम् एकोद्दिष्टं प्रचक्षते द्वादशे ऽहनि मासे च त्रिपक्षे च ततः परम्
220,65,māsi māsi ca kartavyaṃ yāvat saṃvatsaraṃ dvijāḥ tata parataraṃ kāryaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ kramāt,मासि मासि च कर्तव्यं यावत् संवत्सरं द्विजाः तत परतरं कार्यं सपिण्डीकरणं क्रमात्
220,66,kṛte sapiṇḍīkaraṇe pārvaṇaṃ procyate punaḥ tataḥ prabhṛti nirmuktāḥ pretatvāt pitṛtāṃ gatāḥ,कृते सपिण्डीकरणे पार्वणं प्रोच्यते पुनः ततः प्रभृति निर्मुक्ताः प्रेतत्वात् पितृतां गताः
220,67,amūrtā mūrtimantaś ca pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ nāndīmukhās tv amūrtāḥ syur mūrtimanto 'tha pārvaṇāḥ ekoddiṣṭāśinaḥ pretāḥ pitṝṇāṃ nirṇayas tridhā,अमूर्ता मूर्तिमन्तश् च पितरो द्विविधाः स्मृताः नान्दीमुखास् त्व् अमूर्ताः स्युर् मूर्तिमन्तो ऽथ पार्वणाः एकोद्दिष्टाशिनः प्रेताः पितॄणां निर्णयस् त्रिधा
220,68,kathaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ kartavyaṃ dvijasattama pretībhūtasya vidhivad brūhi no vadatāṃ vara,कथं सपिण्डीकरणं कर्तव्यं द्विजसत्तम प्रेतीभूतस्य विधिवद् ब्रूहि नो वदतां वर
220,69,sapiṇḍīkaraṇaṃ viprāḥ śṛṇudhvaṃ vadato mama tac cāpi devarahitam ekārghaikapavitrakam,सपिण्डीकरणं विप्राः शृणुध्वं वदतो मम तच् चापि देवरहितम् एकार्घैकपवित्रकम्
220,70,naivāgnau karaṇaṃ tatra tac cāvāhanavarjitam apasavyaṃ ca tatrāpi bhojayed ayujo dvijān,नैवाग्नौ करणं तत्र तच् चावाहनवर्जितम् अपसव्यं च तत्रापि भोजयेद् अयुजो द्विजान्
220,71,viśeṣas tatra cānyo 'sti pratimāsakriyādikaḥ taṃ kathyamānam ekāgrāḥ śṛṇudhvaṃ me dvijottamāḥ,विशेषस् तत्र चान्यो ऽस्ति प्रतिमासक्रियादिकः तं कथ्यमानम् एकाग्राः शृणुध्वं मे द्विजोत्तमाः
220,72,tilagandhodakair yuktaṃ tatra pātracatuṣṭayam kuryāt pitṝṇāṃ tritayam ekaṃ pretasya ca dvijāḥ,तिलगन्धोदकैर् युक्तं तत्र पात्रचतुष्टयम् कुर्यात् पितॄणां त्रितयम् एकं प्रेतस्य च द्विजाः
220,73,pātratraye pretapātrād arghaṃ caiva prasecayet ye samānā iti japan pūrvavac cheṣam ācaret,पात्रत्रये प्रेतपात्राद् अर्घं चैव प्रसेचयेत् ये समाना इति जपन् पूर्ववच् छेषम् आचरेत्
220,74,strīṇām apy evam eva syād ekoddiṣṭam udāhṛtam sapiṇḍīkaraṇaṃ tāsāṃ putrābhāve na vidyate,स्त्रीणाम् अप्य् एवम् एव स्याद् एकोद्दिष्टम् उदाहृतम् सपिण्डीकरणं तासां पुत्राभावे न विद्यते
220,75,pratisaṃvatsaraṃ kāryam ekoddiṣṭaṃ naraiḥ striyāḥ mṛtāhani ca tat kāryaṃ pitṝṇāṃ vidhicoditam,प्रतिसंवत्सरं कार्यम् एकोद्दिष्टं नरैः स्त्रियाः मृताहनि च तत् कार्यं पितॄणां विधिचोदितम्
220,76,putrābhāve sapiṇḍās tu tadabhāve sahodarāḥ kuryur etaṃ vidhiṃ samyak putrasya ca sutāḥ sutāḥ,पुत्राभावे सपिण्डास् तु तदभावे सहोदराः कुर्युर् एतं विधिं सम्यक् पुत्रस्य च सुताः सुताः
220,77,kuryān mātāmahānāṃ tu putrikātanayas tathā dvyāmuṣyāyaṇasaṃjñās tu mātāmahapitāmahān,कुर्यान् मातामहानां तु पुत्रिकातनयस् तथा द्व्यामुष्यायणसंज्ञास् तु मातामहपितामहान्
220,78,pūjayeyur yathānyāyaṃ śrāddhair naimittikair api sarvābhāve striyaḥ kuryuḥ svabhartṝṇām amantrakam,पूजयेयुर् यथान्यायं श्राद्धैर् नैमित्तिकैर् अपि सर्वाभावे स्त्रियः कुर्युः स्वभर्तॄणाम् अमन्त्रकम्
220,79,tadabhāve ca nṛpatiḥ kārayet tv akuṭumbinām tajjātīyair naraiḥ samyag vāhādyāḥ sakalāḥ kriyāḥ,तदभावे च नृपतिः कारयेत् त्व् अकुटुम्बिनाम् तज्जातीयैर् नरैः सम्यग् वाहाद्याः सकलाः क्रियाः
220,80,sarveṣām eva varṇānāṃ bāndhavo nṛpatir yataḥ etā vaḥ kathitā viprā nityā naimittikās tathā,सर्वेषाम् एव वर्णानां बान्धवो नृपतिर् यतः एता वः कथिता विप्रा नित्या नैमित्तिकास् तथा
220,81,vakṣye śrāddhāśrayām anyāṃ nityanaimittikāṃ kriyām darśas tatra nimittaṃ tu vidyād indukṣayānvitaḥ,वक्ष्ये श्राद्धाश्रयाम् अन्यां नित्यनैमित्तिकां क्रियाम् दर्शस् तत्र निमित्तं तु विद्याद् इन्दुक्षयान्वितः
220,82,nityas tu niyataḥ kālas tasmin kuryād yathoditam sapiṇḍīkaraṇād ūrdhvaṃ pitur yaḥ prapitāmahaḥ,नित्यस् तु नियतः कालस् तस्मिन् कुर्याद् यथोदितम् सपिण्डीकरणाद् ऊर्ध्वं पितुर् यः प्रपितामहः
220,83,sa tu lepabhujaṃ yāti praluptaḥ pitṛpiṇḍataḥ teṣāṃ hi yaś caturtho 'nyaḥ sa tu lepabhujo bhavet,स तु लेपभुजं याति प्रलुप्तः पितृपिण्डतः तेषां हि यश् चतुर्थो ऽन्यः स तु लेपभुजो भवेत्
220,84,so 'pi saṃbandhato hīnam upabhogaṃ prapadyate pitā pitāmahaś caiva tathaiva prapitāmahaḥ,सो ऽपि संबन्धतो हीनम् उपभोगं प्रपद्यते पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः
220,85,piṇḍasaṃbandhino hy ete vijñeyāḥ puruṣās trayaḥ lepasaṃbandhinaś cānye pitāmahapitāmahāt,पिण्डसंबन्धिनो ह्य् एते विज्ञेयाः पुरुषास् त्रयः लेपसंबन्धिनश् चान्ये पितामहपितामहात्
220,86,prabhṛtyuktās trayas teṣāṃ yajamānaś ca saptamaḥ ity eṣa munibhiḥ proktaḥ saṃbandhaḥ sāptapauruṣaḥ,प्रभृत्युक्तास् त्रयस् तेषां यजमानश् च सप्तमः इत्य् एष मुनिभिः प्रोक्तः संबन्धः साप्तपौरुषः
220,87,yajamānāt prabhṛty ūrdhvam anulepabhujas tathā tato 'nye pūrvajāḥ sarve ye cānye narakaukasaḥ,यजमानात् प्रभृत्य् ऊर्ध्वम् अनुलेपभुजस् तथा ततो ऽन्ये पूर्वजाः सर्वे ये चान्ये नरकौकसः
220,88,ye 'pi tiryaktvam āpannā ye ca bhūtādisaṃsthitāḥ tān sarvān yajamāno vai śrāddhaṃ kurvan yathāvidhi,ये ऽपि तिर्यक्त्वम् आपन्ना ये च भूतादिसंस्थिताः तान् सर्वान् यजमानो वै श्राद्धं कुर्वन् यथाविधि
220,89,sa samāpyāyate viprā yena yena vadāmi tat annaprakiraṇaṃ yat tu manuṣyaiḥ kriyate bhuvi,स समाप्यायते विप्रा येन येन वदामि तत् अन्नप्रकिरणं यत् तु मनुष्यैः क्रियते भुवि
220,90,tena tṛptim upāyānti ye piśācatvam āgatāḥ yad ambu snānavastrotthaṃ bhūmau patati bho dvijāḥ,तेन तृप्तिम् उपायान्ति ये पिशाचत्वम् आगताः यद् अम्बु स्नानवस्त्रोत्थं भूमौ पतति भो द्विजाः
220,91,tena ye tarutāṃ prāptās teṣāṃ tṛptiḥ prajāyate yās tu gandhāmbukaṇikāḥ patanti dharaṇītale,तेन ये तरुतां प्राप्तास् तेषां तृप्तिः प्रजायते यास् तु गन्धाम्बुकणिकाः पतन्ति धरणीतले
220,92,tābhir āpyāyanaṃ teṣāṃ devatvaṃ ye kule gatāḥ uddhṛteṣv atha piṇḍeṣu yāś cāmbukaṇikā bhuvi,ताभिर् आप्यायनं तेषां देवत्वं ये कुले गताः उद्धृतेष्व् अथ पिण्डेषु याश् चाम्बुकणिका भुवि
220,93,tābhir āpyāyanaṃ teṣāṃ ye tiryaktvaṃ kule gatāḥ ye cādantāḥ kule bālāḥ kriyāyogād bahiṣkṛtāḥ,ताभिर् आप्यायनं तेषां ये तिर्यक्त्वं कुले गताः ये चादन्ताः कुले बालाः क्रियायोगाद् बहिष्कृताः
220,94,vipannās tv anadhikārāḥ saṃmārjitajalāśinaḥ bhuktvā cācāmatāṃ yac ca yaj jalaṃ cāṅghriśaucajam,विपन्नास् त्व् अनधिकाराः संमार्जितजलाशिनः भुक्त्वा चाचामतां यच् च यज् जलं चाङ्घ्रिशौचजम्
220,95,brāhmaṇānāṃ tathaivānyat tena tṛptiṃ prayānti vai evaṃ yo yajamānasya yaś ca teṣāṃ dvijanmanām,ब्राह्मणानां तथैवान्यत् तेन तृप्तिं प्रयान्ति वै एवं यो यजमानस्य यश् च तेषां द्विजन्मनाम्
220,96,kaścij jalānnavikṣepaḥ śucir ucchiṣṭa eva vā tenānnena kule tatra ye ca yonyantaraṃ gatāḥ,कश्चिज् जलान्नविक्षेपः शुचिर् उच्छिष्ट एव वा तेनान्नेन कुले तत्र ये च योन्यन्तरं गताः
220,97,prayānty āpyāyanaṃ viprāḥ samyak śrāddhakriyāvatām anyāyopārjitair arthair yac chrāddhaṃ kriyate naraiḥ,प्रयान्त्य् आप्यायनं विप्राः सम्यक् श्राद्धक्रियावताम् अन्यायोपार्जितैर् अर्थैर् यच् छ्राद्धं क्रियते नरैः
220,98,tṛpyante te na cāṇḍālapulkasādyāsu yoniṣu evam āpyāyanaṃ viprā bahūnām eva bāndhavaiḥ,तृप्यन्ते ते न चाण्डालपुल्कसाद्यासु योनिषु एवम् आप्यायनं विप्रा बहूनाम् एव बान्धवैः
220,99,śrāddhaṃ kurvadbhir atrāmbuvikṣepaiḥ saṃprajāyate tasmāc chrāddhaṃ naro bhaktyā śākenāpi yathāvidhi,श्राद्धं कुर्वद्भिर् अत्राम्बुविक्षेपैः संप्रजायते तस्माच् छ्राद्धं नरो भक्त्या शाकेनापि यथाविधि
220,100,kurvīta kurvataḥ śrāddhaṃ kule kaścin na sīdati śrāddhaṃ deyaṃ tu vipreṣu saṃyateṣv agnihotriṣu,कुर्वीत कुर्वतः श्राद्धं कुले कश्चिन् न सीदति श्राद्धं देयं तु विप्रेषु संयतेष्व् अग्निहोत्रिषु
220,101,avadāteṣu vidvatsu śrotriyeṣu viśeṣataḥ triṇāciketas trimadhus trisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit,अवदातेषु विद्वत्सु श्रोत्रियेषु विशेषतः त्रिणाचिकेतस् त्रिमधुस् त्रिसुपर्णः षडङ्गवित्
220,102,mātāpitṛparaś caiva svasrīyaḥ sāmavedavit ṛtvikpurohitācāryam upādhyāyaṃ ca bhojayet,मातापितृपरश् चैव स्वस्रीयः सामवेदवित् ऋत्विक्पुरोहिताचार्यम् उपाध्यायं च भोजयेत्
220,103,mātulaḥ śvaśuraḥ śyālaḥ saṃbandhī droṇapāṭhakaḥ maṇḍalabrāhmaṇo yas tu purāṇārthaviśāradaḥ,मातुलः श्वशुरः श्यालः संबन्धी द्रोणपाठकः मण्डलब्राह्मणो यस् तु पुराणार्थविशारदः
220,104,akalpaḥ kalpasaṃtuṣṭaḥ pratigrahavivarjitaḥ ete śrāddhe niyoktavyā brāhmaṇāḥ paṅktipāvanāḥ,अकल्पः कल्पसंतुष्टः प्रतिग्रहविवर्जितः एते श्राद्धे नियोक्तव्या ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः
220,105,nimantrayeta pūrvedyuḥ pūrvoktān dvijasattamān daive niyoge pitrye ca tāṃs tathaivopakalpayet,निमन्त्रयेत पूर्वेद्युः पूर्वोक्तान् द्विजसत्तमान् दैवे नियोगे पित्र्ये च तांस् तथैवोपकल्पयेत्
220,106,taiś ca saṃyamibhir bhāvyaṃ yas tu śrāddhaṃ kariṣyati śrāddhaṃ dattvā ca bhuktvā ca maithunaṃ yo 'dhigacchati,तैश् च संयमिभिर् भाव्यं यस् तु श्राद्धं करिष्यति श्राद्धं दत्त्वा च भुक्त्वा च मैथुनं यो ऽधिगच्छति
220,107,pitaras tasya vai māsaṃ tasmin retasi śerate gatvā ca yoṣitaṃ śrāddhe yo bhuṅkte yas tu gacchati,पितरस् तस्य वै मासं तस्मिन् रेतसि शेरते गत्वा च योषितं श्राद्धे यो भुङ्क्ते यस् तु गच्छति
220,108,retomūtrakṛtāhārās taṃ māsaṃ pitaras tayoḥ tasmāt tv aprathamaṃ kāryaṃ prājñenopanimantraṇam,रेतोमूत्रकृताहारास् तं मासं पितरस् तयोः तस्मात् त्व् अप्रथमं कार्यं प्राज्ञेनोपनिमन्त्रणम्
220,109,aprāptau taddine vāpi varjyā yoṣitprasaṅginaḥ bhikṣārtham āgatāṃś cāpi kālena saṃyatān yatīn,अप्राप्तौ तद्दिने वापि वर्ज्या योषित्प्रसङ्गिनः भिक्षार्थम् आगतांश् चापि कालेन संयतान् यतीन्
220,110,bhojayet praṇipātādyaiḥ prasādya yatamānasaḥ yoginaś ca tadā śrāddhe bhojanīyā vipaścitā,भोजयेत् प्रणिपाताद्यैः प्रसाद्य यतमानसः योगिनश् च तदा श्राद्धे भोजनीया विपश्चिता
220,111,yogādhārā hi pitaras tasmāt tān pūjayet sadā brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi eko yogī bhaved yadi,योगाधारा हि पितरस् तस्मात् तान् पूजयेत् सदा ब्राह्मणानां सहस्राणि एको योगी भवेद् यदि
220,112,yajamānaṃ ca bhoktṝṃś ca naur ivāmbhasi tārayet pitṛgāthā tathaivātra gīyate brahmavādibhiḥ,यजमानं च भोक्तॄंश् च नौर् इवाम्भसि तारयेत् पितृगाथा तथैवात्र गीयते ब्रह्मवादिभिः
220,113,yā gītā pitṛbhiḥ pūrvam ailasyāsīn mahīpateḥ kadā naḥ saṃtatāv agryaḥ kasyacid bhavitā sutaḥ,या गीता पितृभिः पूर्वम् ऐलस्यासीन् महीपतेः कदा नः संतताव् अग्र्यः कस्यचिद् भविता सुतः
220,114,yo yogibhuktaśeṣān no bhuvi piṇḍān pradāsyati gayāyām athavā piṇḍaṃ khaḍgamāṃsaṃ tathā haviḥ,यो योगिभुक्तशेषान् नो भुवि पिण्डान् प्रदास्यति गयायाम् अथवा पिण्डं खड्गमांसं तथा हविः
220,115,kālaśākaṃ tilājyaṃ ca tṛptaye kṛsaraṃ ca naḥ vaiśvadevaṃ ca saumyaṃ ca khaḍgamāṃsaṃ paraṃ haviḥ,कालशाकं तिलाज्यं च तृप्तये कृसरं च नः वैश्वदेवं च सौम्यं च खड्गमांसं परं हविः
220,116,viṣāṇavarjaṃ śirasa ā pādād āśiṣāmahe dadyāc chrāddhaṃ trayodaśyāṃ maghāsu ca yathāvidhi,विषाणवर्जं शिरस आ पादाद् आशिषामहे दद्याच् छ्राद्धं त्रयोदश्यां मघासु च यथाविधि
220,117,madhusarpiḥsamāyuktaṃ pāyasaṃ dakṣiṇāyane tasmāt saṃpūjayed bhaktyā svapitṝn vidhivan naraḥ,मधुसर्पिःसमायुक्तं पायसं दक्षिणायने तस्मात् संपूजयेद् भक्त्या स्वपितॄन् विधिवन् नरः
220,118,kāmān abhīpsan sakalān pāpād ātmavimocanam vasūn rudrāṃs tathādityān nakṣatragrahatārakāḥ,कामान् अभीप्सन् सकलान् पापाद् आत्मविमोचनम् वसून् रुद्रांस् तथादित्यान् नक्षत्रग्रहतारकाः
220,119,prīṇayanti manuṣyāṇāṃ pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca,प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितरः श्राद्धतर्पिताः आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च
220,120,prayacchanti tathā rājyaṃ pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ tathāparāhṇaḥ pūrvāhṇāt pitṝṇām atiricyate,प्रयच्छन्ति तथा राज्यं पितरः श्राद्धतर्पिताः तथापराह्णः पूर्वाह्णात् पितॄणाम् अतिरिच्यते
220,121,saṃpūjya svāgatenaitān sadane 'bhyāgatān dvijān pavitrapāṇir ācāntān āsaneṣūpaveśayet,संपूज्य स्वागतेनैतान् सदने ऽभ्यागतान् द्विजान् पवित्रपाणिर् आचान्तान् आसनेषूपवेशयेत्
220,122,śrāddhaṃ kṛtvā vidhānena saṃbhojya ca dvijottamān visarjayet priyāṇy uktvā praṇipatya ca bhaktitaḥ,श्राद्धं कृत्वा विधानेन संभोज्य च द्विजोत्तमान् विसर्जयेत् प्रियाण्य् उक्त्वा प्रणिपत्य च भक्तितः
220,123,ādvāram anugacchec ca āgacched anumoditaḥ tato nityakriyāṃ kuryād bhojayec ca tathātithīn,आद्वारम् अनुगच्छेच् च आगच्छेद् अनुमोदितः ततो नित्यक्रियां कुर्याद् भोजयेच् च तथातिथीन्
220,124,nityakriyāṃ pitṝṇāṃ ca kecid icchanti sattamāḥ na pitṝṇāṃ tathaivānye śeṣaṃ pūrvavad ācaret,नित्यक्रियां पितॄणां च केचिद् इच्छन्ति सत्तमाः न पितॄणां तथैवान्ये शेषं पूर्ववद् आचरेत्
220,125,pṛthaktvena vadanty anye kecit pūrvaṃ ca pūrvavat tatas tad annaṃ bhuñjīta saha bhṛtyādibhir naraḥ,पृथक्त्वेन वदन्त्य् अन्ये केचित् पूर्वं च पूर्ववत् ततस् तद् अन्नं भुञ्जीत सह भृत्यादिभिर् नरः
220,126,evaṃ kurvīta dharmajñaḥ śrāddhaṃ pitryaṃ samāhitaḥ yathā ca vipramukhyānāṃ paritoṣo 'bhijāyate,एवं कुर्वीत धर्मज्ञः श्राद्धं पित्र्यं समाहितः यथा च विप्रमुख्यानां परितोषो ऽभिजायते
220,127,idānīṃ saṃpravakṣyāmi varjanīyān dvijādhamān mitradhruk kunakhī klībaḥ kṣayī śuklī vaṇikpathaḥ,इदानीं संप्रवक्ष्यामि वर्जनीयान् द्विजाधमान् मित्रध्रुक् कुनखी क्लीबः क्षयी शुक्ली वणिक्पथः
220,128,śyāvadanto 'tha khalvāṭaḥ kāṇo 'ndho badhiro jaḍaḥ mūkaḥ paṅguḥ kuṇiḥ ṣaṇḍho duścarmā vyaṅgakekarau,श्यावदन्तो ऽथ खल्वाटः काणो ऽन्धो बधिरो जडः मूकः पङ्गुः कुणिः षण्ढो दुश्चर्मा व्यङ्गकेकरौ
220,129,kuṣṭhī raktekṣaṇaḥ kubjo vāmano vikaṭo 'lasaḥ mitraśatrur duṣkulīnaḥ paśupālo nirākṛtiḥ,कुष्ठी रक्तेक्षणः कुब्जो वामनो विकटो ऽलसः मित्रशत्रुर् दुष्कुलीनः पशुपालो निराकृतिः
220,130,parivittiḥ parivettā parivedanikāsutaḥ vṛṣalīpatis tatsutaś ca na bhavec chrāddhabhug dvijaḥ,परिवित्तिः परिवेत्ता परिवेदनिकासुतः वृषलीपतिस् तत्सुतश् च न भवेच् छ्राद्धभुग् द्विजः
220,131,vṛṣalīputrasaṃskartā anūḍho didhiṣūpatiḥ bhṛtakādhyāpako yas tu bhṛtakādhyāpitaś ca yaḥ,वृषलीपुत्रसंस्कर्ता अनूढो दिधिषूपतिः भृतकाध्यापको यस् तु भृतकाध्यापितश् च यः
220,132,sūtakānnopajīvī ca mṛgayuḥ somavikrayī abhiśastas tathā stenaḥ patito vārddhuṣiḥ śaṭhaḥ,सूतकान्नोपजीवी च मृगयुः सोमविक्रयी अभिशस्तस् तथा स्तेनः पतितो वार्द्धुषिः शठः
220,133,piśuno vedasaṃtyāgī dānāgnityāganiṣṭhuraḥ rājñaḥ purohito bhṛtyo vidyāhīno 'tha matsarī,पिशुनो वेदसंत्यागी दानाग्नित्यागनिष्ठुरः राज्ञः पुरोहितो भृत्यो विद्याहीनो ऽथ मत्सरी
220,134,vṛddhadviḍ durdharaḥ krūro mūḍho devalakas tathā nakṣatrasūcakaś caiva parvakāraś ca garhitaḥ,वृद्धद्विड् दुर्धरः क्रूरो मूढो देवलकस् तथा नक्षत्रसूचकश् चैव पर्वकारश् च गर्हितः
220,135,ayājyayājakaḥ ṣaṇḍho garhitā ye ca ye 'dhamāḥ na te śrāddhe niyoktavyā dṛṣṭvāmī paṅktidūṣakāḥ,अयाज्ययाजकः षण्ढो गर्हिता ये च ये ऽधमाः न ते श्राद्धे नियोक्तव्या दृष्ट्वामी पङ्क्तिदूषकाः
220,136,asatāṃ pragraho yatra satāṃ caivāvamānanā daṇḍo devakṛtas tatra sadyaḥ patati dāruṇaḥ,असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैवावमानना दण्डो देवकृतस् तत्र सद्यः पतति दारुणः
220,137,hitvāgamaṃ suvihitaṃ bāliśaṃ yas tu bhojayet ādidharmaṃ samutsṛjya dātā tatra vinaśyati,हित्वागमं सुविहितं बालिशं यस् तु भोजयेत् आदिधर्मं समुत्सृज्य दाता तत्र विनश्यति
220,138,yas tv āśritaṃ dvijaṃ tyaktvā anyam ānīya bhojayet tanniḥśvāsāgninirdagdhas tatra dātā vinaśyati,यस् त्व् आश्रितं द्विजं त्यक्त्वा अन्यम् आनीय भोजयेत् तन्निःश्वासाग्निनिर्दग्धस् तत्र दाता विनश्यति
220,139,vastrābhāve kriyā nāsti yajñā vedās tapāṃsi ca tasmād vāsāṃsi deyāni śrāddhakāle viśeṣataḥ,वस्त्राभावे क्रिया नास्ति यज्ञा वेदास् तपांसि च तस्माद् वासांसि देयानि श्राद्धकाले विशेषतः
220,140,kauśeyaṃ kṣaumakārpāsaṃ dukūlam ahataṃ tathā śrāddhe tv etāni yo dadyāt kāmān āpnoti cottamān,कौशेयं क्षौमकार्पासं दुकूलम् अहतं तथा श्राद्धे त्व् एतानि यो दद्यात् कामान् आप्नोति चोत्तमान्
220,141,yathā goṣu prabhūtāsu vatso vindati mātaram tathānnaṃ tatra viprāṇāṃ jantur yatrāvatiṣṭhate,यथा गोषु प्रभूतासु वत्सो विन्दति मातरम् तथान्नं तत्र विप्राणां जन्तुर् यत्रावतिष्ठते
220,142,nāmagotraṃ ca mantrāṃś ca dattam annaṃ na yanti te api ye nidhanaṃ prāptās tṛptis tān upatiṣṭhate,नामगोत्रं च मन्त्रांश् च दत्तम् अन्नं न यन्ति ते अपि ये निधनं प्राप्तास् तृप्तिस् तान् उपतिष्ठते
220,143,devatābhyaḥ pitṛbhyaś ca mahāyogibhya eva ca namaḥ svāhāyai svadhāyai nityam eva bhavantv iti,देवताभ्यः पितृभ्यश् च महायोगिभ्य एव च नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यम् एव भवन्त्व् इति
220,144,ādyāvasāne śrāddhasya trir āvṛttyā japet tadā piṇḍanirvapaṇe vāpi japed evaṃ samāhitaḥ,आद्यावसाने श्राद्धस्य त्रिर् आवृत्त्या जपेत् तदा पिण्डनिर्वपणे वापि जपेद् एवं समाहितः
220,145,kṣipram āyānti pitaro rākṣasāḥ pradravanti ca prīyante triṣu lokeṣu mantro 'yaṃ tārayaty uta,क्षिप्रम् आयान्ति पितरो राक्षसाः प्रद्रवन्ति च प्रीयन्ते त्रिषु लोकेषु मन्त्रो ऽयं तारयत्य् उत
220,146,kṣaumasūtraṃ navaṃ dadyāc chāṇaṃ kārpāsikaṃ tathā pattrorṇaṃ paṭṭasūtraṃ ca kauśeyaṃ ca vivarjayet,क्षौमसूत्रं नवं दद्याच् छाणं कार्पासिकं तथा पत्त्रोर्णं पट्टसूत्रं च कौशेयं च विवर्जयेत्
220,147,varjayec cādaśaṃ prājño yadyapy avyāhataṃ bhavet na prīṇayanty athaitāni dātuś cāpy anayo bhavet,वर्जयेच् चादशं प्राज्ञो यद्यप्य् अव्याहतं भवेत् न प्रीणयन्त्य् अथैतानि दातुश् चाप्य् अनयो भवेत्
220,148,na nivedyo bhavet piṇḍaḥ pitṝṇāṃ yas tu jīvati iṣṭenānnena bhakṣyeṇa bhojayet taṃ yathāvidhi,न निवेद्यो भवेत् पिण्डः पितॄणां यस् तु जीवति इष्टेनान्नेन भक्ष्येण भोजयेत् तं यथाविधि
220,149,piṇḍam agnau sadā dadyād bhogārthī satataṃ naraḥ patnyai dadyāt prajārthī ca madhyamaṃ mantrapūrvakam,पिण्डम् अग्नौ सदा दद्याद् भोगार्थी सततं नरः पत्न्यै दद्यात् प्रजार्थी च मध्यमं मन्त्रपूर्वकम्
220,150,uttamāṃ dyutim anvicchan piṇḍaṃ goṣu prayacchati prajñāṃ caiva yaśaḥ kīrtim apsu caiva nivedayet,उत्तमां द्युतिम् अन्विच्छन् पिण्डं गोषु प्रयच्छति प्रज्ञां चैव यशः कीर्तिम् अप्सु चैव निवेदयेत्
220,151,prārthayan dīrgham āyuś ca vāyasebhyaḥ prayacchati kumāraśālām anvicchan kukkuṭebhyaḥ prayacchati,प्रार्थयन् दीर्घम् आयुश् च वायसेभ्यः प्रयच्छति कुमारशालाम् अन्विच्छन् कुक्कुटेभ्यः प्रयच्छति
220,152,eke viprāḥ punaḥ prāhuḥ piṇḍoddharaṇam agrataḥ anujñātas tu viprais taiḥ kāmam uddhriyatām iti,एके विप्राः पुनः प्राहुः पिण्डोद्धरणम् अग्रतः अनुज्ञातस् तु विप्रैस् तैः कामम् उद्ध्रियताम् इति
220,153,tasmāc chrāddhaṃ tathā kāryaṃ yathoktam ṛṣibhiḥ purā anyathā tu bhaved doṣaḥ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhati,तस्माच् छ्राद्धं तथा कार्यं यथोक्तम् ऋषिभिः पुरा अन्यथा तु भवेद् दोषः पितॄणां नोपतिष्ठति
220,154,yavair vrīhitilair māṣair godhūmaiś caṇakais tathā saṃtarpayet pitṝn mudgaiḥ śyāmākaiḥ sarṣapadravaiḥ,यवैर् व्रीहितिलैर् माषैर् गोधूमैश् चणकैस् तथा संतर्पयेत् पितॄन् मुद्गैः श्यामाकैः सर्षपद्रवैः
220,155,nīvārair hastiśyāmākaiḥ priyaṅgubhis tathārghayet prasātikāṃ satūlikāṃ dadyāc chrāddhe vicakṣaṇaḥ,नीवारैर् हस्तिश्यामाकैः प्रियङ्गुभिस् तथार्घयेत् प्रसातिकां सतूलिकां दद्याच् छ्राद्धे विचक्षणः
220,156,āmram āmrātakaṃ bilvaṃ dāḍimaṃ bījapūrakam prācīnāmalakaṃ kṣīraṃ nārikelaṃ parūṣakam,आम्रम् आम्रातकं बिल्वं दाडिमं बीजपूरकम् प्राचीनामलकं क्षीरं नारिकेलं परूषकम्
220,157,nāraṅgaṃ ca sakharjūraṃ drākṣānīlakapitthakam paṭolaṃ ca priyālaṃ ca karkandhūbadarāṇi ca,नारङ्गं च सखर्जूरं द्राक्षानीलकपित्थकम् पटोलं च प्रियालं च कर्कन्धूबदराणि च
220,158,vikaṅkataṃ vatsakaṃ ca kastvārur vārakān api etāni phalajātāni śrāddhe deyāni yatnataḥ,विकङ्कतं वत्सकं च कस्त्वारुर् वारकान् अपि एतानि फलजातानि श्राद्धे देयानि यत्नतः
220,159,guḍaśarkaramatsyaṇḍī deyaṃ phāṇitamūrmuram gavyaṃ payo dadhi ghṛtaṃ tailaṃ ca tilasaṃbhavam,गुडशर्करमत्स्यण्डी देयं फाणितमूर्मुरम् गव्यं पयो दधि घृतं तैलं च तिलसंभवम्
220,160,saindhavaṃ sāgarotthaṃ ca lavaṇaṃ sārasaṃ tathā nivedayec chucīn gandhāṃś candanāgurukuṅkumān,सैन्धवं सागरोत्थं च लवणं सारसं तथा निवेदयेच् छुचीन् गन्धांश् चन्दनागुरुकुङ्कुमान्
220,161,kālaśākaṃ tandulīyaṃ vāstukaṃ mūlakaṃ tathā śākam āraṇyakaṃ cāpi dadyāt puṣpāṇy amūni ca,कालशाकं तन्दुलीयं वास्तुकं मूलकं तथा शाकम् आरण्यकं चापि दद्यात् पुष्पाण्य् अमूनि च
220,162,jāticampakalodhrāś ca mallikābāṇabarbarī vṛntāśokāṭarūṣaṃ ca tulasī tilakaṃ tathā,जातिचम्पकलोध्राश् च मल्लिकाबाणबर्बरी वृन्ताशोकाटरूषं च तुलसी तिलकं तथा
220,163,pāvantīṃ śatapattrāṃ ca gandhaśephālikām api kubjakaṃ tagaraṃ caiva mṛgam āraṇyaketakīm,पावन्तीं शतपत्त्रां च गन्धशेफालिकाम् अपि कुब्जकं तगरं चैव मृगम् आरण्यकेतकीम्
220,164,yūthikām atimuktaṃ ca śrāddhayogyāni bho dvijāḥ kamalaṃ kumudaṃ padmaṃ puṇḍarīkaṃ ca yatnataḥ,यूथिकाम् अतिमुक्तं च श्राद्धयोग्यानि भो द्विजाः कमलं कुमुदं पद्मं पुण्डरीकं च यत्नतः
220,165,indīvaraṃ kokanadaṃ kahlāraṃ ca niyojayet kuṣṭhaṃ māṃsī vālakaṃ ca kukkuṭī jātipattrakam,इन्दीवरं कोकनदं कह्लारं च नियोजयेत् कुष्ठं मांसी वालकं च कुक्कुटी जातिपत्त्रकम्
220,166,nalikośīramustaṃ ca granthiparṇī ca sundarī punar apy evamādīni gandhayogyāni cakṣate,नलिकोशीरमुस्तं च ग्रन्थिपर्णी च सुन्दरी पुनर् अप्य् एवमादीनि गन्धयोग्यानि चक्षते
220,167,gugguluṃ candanaṃ caiva śrīvāsam aguruṃ tathā dhūpāni pitṛyogyāni ṛṣiguggulam eva ca,गुग्गुलुं चन्दनं चैव श्रीवासम् अगुरुं तथा धूपानि पितृयोग्यानि ऋषिगुग्गुलम् एव च
220,168,rājamāṣāṃś ca caṇakān masūrān koradūṣakān vipruṣān markaṭāṃś caiva kodravāṃś caiva varjayet,राजमाषांश् च चणकान् मसूरान् कोरदूषकान् विप्रुषान् मर्कटांश् चैव कोद्रवांश् चैव वर्जयेत्
220,169,māhiṣaṃ cāmaraṃ mārgam āvikaikaśaphodbhavam straiṇam auṣṭram āvikaṃ ca dadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ tyajet,माहिषं चामरं मार्गम् आविकैकशफोद्भवम् स्त्रैणम् औष्ट्रम् आविकं च दधि क्षीरं घृतं त्यजेत्
220,170,tālaṃ varuṇakākolau bahupattrārjunīphalam jambīraṃ raktabilvaṃ ca śālasyāpi phalaṃ tyajet,तालं वरुणकाकोलौ बहुपत्त्रार्जुनीफलम् जम्बीरं रक्तबिल्वं च शालस्यापि फलं त्यजेत्
220,171,matsyasūkarakūrmāś ca gāvo varjyā viśeṣataḥ pūtikaṃ mṛganābhiṃ ca rocanāṃ padmacandanam,मत्स्यसूकरकूर्माश् च गावो वर्ज्या विशेषतः पूतिकं मृगनाभिं च रोचनां पद्मचन्दनम्
220,172,kāleyakaṃ tūgragandhaṃ turuṣkaṃ cāpi varjayet pālaṅkaṃ ca kumārīṃ ca kirātaṃ piṇḍamūlakam,कालेयकं तूग्रगन्धं तुरुष्कं चापि वर्जयेत् पालङ्कं च कुमारीं च किरातं पिण्डमूलकम्
220,173,gṛñjanaṃ cukrikāṃ cukraṃ varumāṃ canapattrikām jīvaṃ ca śatapuṣpāṃ ca nālikāṃ gandhaśūkaram,गृञ्जनं चुक्रिकां चुक्रं वरुमां चनपत्त्रिकाम् जीवं च शतपुष्पां च नालिकां गन्धशूकरम्
220,174,halabhṛtyaṃ sarṣapaṃ ca palāṇḍuṃ laśunaṃ tyajet mānakandaṃ viṣakandaṃ vajrakandaṃ gadāsthikam,हलभृत्यं सर्षपं च पलाण्डुं लशुनं त्यजेत् मानकन्दं विषकन्दं वज्रकन्दं गदास्थिकम्
220,175,puruṣālvaṃ sapiṇḍāluṃ śrāddhakarmaṇi varjayet alābuṃ tiktaparṇāṃ ca kūṣmāṇḍaṃ kaṭukatrayam,पुरुषाल्वं सपिण्डालुं श्राद्धकर्मणि वर्जयेत् अलाबुं तिक्तपर्णां च कूष्माण्डं कटुकत्रयम्
220,176,vārtākaṃ śivajātaṃ ca lomaśāni vaṭāni ca kālīyaṃ raktavāṇāṃ ca balākā lakucaṃ tathā,वार्ताकं शिवजातं च लोमशानि वटानि च कालीयं रक्तवाणां च बलाका लकुचं तथा
220,177,śrāddhakarmaṇi varjyāni vibhītakaphalaṃ tathā āranālaṃ ca śuktaṃ ca śīrṇaṃ paryuṣitaṃ tathā,श्राद्धकर्मणि वर्ज्यानि विभीतकफलं तथा आरनालं च शुक्तं च शीर्णं पर्युषितं तथा
220,178,nogragandhaṃ ca dātavyaṃ kovidārakaśigrukau atyamlaṃ picchilaṃ sūkṣmaṃ yātayāmaṃ ca sattamāḥ,नोग्रगन्धं च दातव्यं कोविदारकशिग्रुकौ अत्यम्लं पिच्छिलं सूक्ष्मं यातयामं च सत्तमाः
220,179,na ca deyaṃ gatarasaṃ madyagandhaṃ ca yad bhavet hiṅgūgragandhaṃ phaṇiśaṃ bhūnimbaṃ nimbarājike,न च देयं गतरसं मद्यगन्धं च यद् भवेत् हिङ्गूग्रगन्धं फणिशं भूनिम्बं निम्बराजिके
220,180,kustumburuṃ kaliṅgotthaṃ varjayed amlavetasam dāḍimaṃ māgadhīṃ caiva nāgarārdrakatittiḍīḥ,कुस्तुम्बुरुं कलिङ्गोत्थं वर्जयेद् अम्लवेतसम् दाडिमं मागधीं चैव नागरार्द्रकतित्तिडीः
220,181,āmrātakaṃ jīvakaṃ ca tumburuṃ ca niyojayet pāyasaṃ śālmalīmudgān modakādīṃś ca bhaktitaḥ,आम्रातकं जीवकं च तुम्बुरुं च नियोजयेत् पायसं शाल्मलीमुद्गान् मोदकादींश् च भक्तितः
220,182,pānakaṃ ca rasālaṃ ca gokṣīraṃ ca nivedayet yāni cābhyavahāryāṇi svādusnigdhāni bho dvijāḥ,पानकं च रसालं च गोक्षीरं च निवेदयेत् यानि चाभ्यवहार्याणि स्वादुस्निग्धानि भो द्विजाः
220,183,īṣadamlakaṭūny eva deyāni śrāddhakarmaṇi atyamlaṃ cātilavaṇam atiriktakaṭūni ca,ईषदम्लकटून्य् एव देयानि श्राद्धकर्मणि अत्यम्लं चातिलवणम् अतिरिक्तकटूनि च
220,184,āsurāṇīha bhojyāni tāny ato dūratas tyajet mṛṣṭasnigdhāni yāni syur īṣatkaṭvamlakāni ca,आसुराणीह भोज्यानि तान्य् अतो दूरतस् त्यजेत् मृष्टस्निग्धानि यानि स्युर् ईषत्कट्वम्लकानि च
220,185,svādūni devabhojyāni tāni śrāddhe niyojayet chāgamāṃsaṃ vārtikaṃ ca taittiraṃ śaśakāmiṣam,स्वादूनि देवभोज्यानि तानि श्राद्धे नियोजयेत् छागमांसं वार्तिकं च तैत्तिरं शशकामिषम्
220,186,śivālāvakarājīvamāṃsaṃ śrāddhe niyojayet vāghrīṇasaṃ raktaśivaṃ lohaṃ śalkasamanvitam,शिवालावकराजीवमांसं श्राद्धे नियोजयेत् वाघ्रीणसं रक्तशिवं लोहं शल्कसमन्वितम्
220,187,siṃhatuṇḍaṃ ca khaḍgaṃ ca śrāddhe yojyaṃ tathocyate yad apy uktaṃ hi manunā rohitaṃ pratiyojayet,सिंहतुण्डं च खड्गं च श्राद्धे योज्यं तथोच्यते यद् अप्य् उक्तं हि मनुना रोहितं प्रतियोजयेत्
220,188,yoktavyaṃ havyakavyeṣu tathā na viprayojayet evam uktaṃ mayā viprā vārāheṇāvalokitam,योक्तव्यं हव्यकव्येषु तथा न विप्रयोजयेत् एवम् उक्तं मया विप्रा वाराहेणावलोकितम्
220,189,mayā niṣiddhaṃ bhuñjāno rauravaṃ narakaṃ vrajet etāni ca niṣiddhāni vārāheṇa tapodhanāḥ,मया निषिद्धं भुञ्जानो रौरवं नरकं व्रजेत् एतानि च निषिद्धानि वाराहेण तपोधनाः
220,190,abhakṣyāṇi dvijātīnāṃ na deyāni pitṛṣv api rohitaṃ śūkaraṃ kūrmaṃ godhāhaṃsaṃ ca varjayet,अभक्ष्याणि द्विजातीनां न देयानि पितृष्व् अपि रोहितं शूकरं कूर्मं गोधाहंसं च वर्जयेत्
220,191,cakravākaṃ ca madguṃ ca śalkahīnāṃś ca matsyakān kuraraṃ ca nirasthiṃ ca vāsahātaṃ ca kukkuṭān,चक्रवाकं च मद्गुं च शल्कहीनांश् च मत्स्यकान् कुररं च निरस्थिं च वासहातं च कुक्कुटान्
220,192,kalaviṅkamayūrāṃś ca bhāradvājāṃś ca śārṅgakān nakulolūkamārjārāṃl lopān anyān sudurgrahān,कलविङ्कमयूरांश् च भारद्वाजांश् च शार्ङ्गकान् नकुलोलूकमार्जारांल् लोपान् अन्यान् सुदुर्ग्रहान्
220,193,ṭiṭṭibhān sārdhajambūkān vyāghra-ṛkṣatarakṣukān etān anyāṃś ca saṃduṣṭān yo bhakṣayati durmatiḥ,टिट्टिभान् सार्धजम्बूकान् व्याघ्र-ऋक्षतरक्षुकान् एतान् अन्यांश् च संदुष्टान् यो भक्षयति दुर्मतिः
220,194,sa mahāpāpakārī tu rauravaṃ narakaṃ vrajet pitṛṣv etāṃs tu yo dadyāt pāpātmā garhitāmiṣān,स महापापकारी तु रौरवं नरकं व्रजेत् पितृष्व् एतांस् तु यो दद्यात् पापात्मा गर्हितामिषान्
220,195,sa svargasthān api pitṝn narake pātayiṣyati kusumbhaśākaṃ jambīraṃ sigrukaṃ kovidārakam,स स्वर्गस्थान् अपि पितॄन् नरके पातयिष्यति कुसुम्भशाकं जम्बीरं सिग्रुकं कोविदारकम्
220,196,piṇyākaṃ vipruṣaṃ caiva masūraṃ gṛñjanaṃ śaṇam kodravaṃ kokilākṣaṃ ca cukraṃ kambukapadmakam,पिण्याकं विप्रुषं चैव मसूरं गृञ्जनं शणम् कोद्रवं कोकिलाक्षं च चुक्रं कम्बुकपद्मकम्
220,197,cakoraśyenamāṃsaṃ ca vartulālābutālinīm phalaṃ tālatarūṇāṃ ca bhuktyā narakam ṛcchati,चकोरश्येनमांसं च वर्तुलालाबुतालिनीम् फलं तालतरूणां च भुक्त्या नरकम् ऋच्छति
220,198,dattvā pitṛṣu taiḥ sārdhaṃ vrajet pūyavahaṃ naraḥ tasmāt sarvaprayatnena nāharet tu vicakṣaṇaḥ,दत्त्वा पितृषु तैः सार्धं व्रजेत् पूयवहं नरः तस्मात् सर्वप्रयत्नेन नाहरेत् तु विचक्षणः
220,199,niṣiddhāni varāheṇa svayaṃ pitrartham ādarāt varam evātmamāṃsasya bhakṣaṇaṃ munayaḥ kṛtam,निषिद्धानि वराहेण स्वयं पित्रर्थम् आदरात् वरम् एवात्ममांसस्य भक्षणं मुनयः कृतम्
220,200,na tv eva hi niṣiddhānām ādānaṃ puṃbhir ādarāt ajñānād vā pramādād vā sakṛd etāni ca dvijāḥ,न त्व् एव हि निषिद्धानाम् आदानं पुंभिर् आदरात् अज्ञानाद् वा प्रमादाद् वा सकृद् एतानि च द्विजाः
220,201,bhakṣitāni niṣiddhāni prāyaścittaṃ tataś caret phalamūladadhikṣīratakragomūtrayāvakaiḥ,भक्षितानि निषिद्धानि प्रायश्चित्तं ततश् चरेत् फलमूलदधिक्षीरतक्रगोमूत्रयावकैः
220,202,bhojyānnabhojyasaṃbhukte pratyekaṃ dinasaptakam evaṃ niṣiddhācaraṇe kṛte sakṛd api dvijaiḥ,भोज्यान्नभोज्यसंभुक्ते प्रत्येकं दिनसप्तकम् एवं निषिद्धाचरणे कृते सकृद् अपि द्विजैः
220,203,śuddhiṃ neyaṃ śarīraṃ tu viṣṇubhaktair viśeṣataḥ niṣiddhaṃ varjayed dravyaṃ yathoktaṃ ca dvijottamāḥ,शुद्धिं नेयं शरीरं तु विष्णुभक्तैर् विशेषतः निषिद्धं वर्जयेद् द्रव्यं यथोक्तं च द्विजोत्तमाः
220,204,samāhṛtya tataḥ śrāddhaṃ kartavyaṃ nijaśaktitaḥ evaṃ vidhānataḥ śrāddhaṃ kṛtvā svavibhavocitam ābrahmastambaparyantaṃ jagat prīṇāti mānavaḥ,समाहृत्य ततः श्राद्धं कर्तव्यं निजशक्तितः एवं विधानतः श्राद्धं कृत्वा स्वविभवोचितम् आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत् प्रीणाति मानवः
220,205,pitā jīvati yasyātha mṛtau dvau pitarau pituḥ kathaṃ śrāddhaṃ hi kartavyam etad vistaraśo vada,पिता जीवति यस्याथ मृतौ द्वौ पितरौ पितुः कथं श्राद्धं हि कर्तव्यम् एतद् विस्तरशो वद
220,206,yasmai dadyāt pitā śrāddhaṃ tasmai dadyāt sutaḥ svayam evaṃ na hīyate dharmo laukiko vaidikas tathā,यस्मै दद्यात् पिता श्राद्धं तस्मै दद्यात् सुतः स्वयम् एवं न हीयते धर्मो लौकिको वैदिकस् तथा
220,207,mṛtaḥ pitā jīvati ca yasya brahman pitāmahaḥ sa hi śrāddhaṃ kathaṃ kuryād etat tvaṃ vaktum arhasi,मृतः पिता जीवति च यस्य ब्रह्मन् पितामहः स हि श्राद्धं कथं कुर्याद् एतत् त्वं वक्तुम् अर्हसि
220,208,pituḥ piṇḍaṃ pradadyāc ca bhojayec ca pitāmaham prapitāmahasya piṇḍaṃ vai hy ayaṃ śāstreṣu nirṇayaḥ,पितुः पिण्डं प्रदद्याच् च भोजयेच् च पितामहम् प्रपितामहस्य पिण्डं वै ह्य् अयं शास्त्रेषु निर्णयः
220,209,mṛteṣu piṇḍaṃ dātavyaṃ jīvantaṃ cāpi bhojayet sapiṇḍīkaraṇaṃ nāsti na ca pārvaṇam iṣyate,मृतेषु पिण्डं दातव्यं जीवन्तं चापि भोजयेत् सपिण्डीकरणं नास्ति न च पार्वणम् इष्यते
220,210,ācāram ācared yas tu pitṛmedhāśritaṃ naraḥ āyuṣā dhanaputraiś ca vardhaty āśu na saṃśayaḥ,आचारम् आचरेद् यस् तु पितृमेधाश्रितं नरः आयुषा धनपुत्रैश् च वर्धत्य् आशु न संशयः
220,211,pitṛmedhādhyāyam imaṃ śrāddhakāleṣu yaḥ paṭhet tad annam asya pitaro 'śnanti ca triyugaṃ dvijāḥ,पितृमेधाध्यायम् इमं श्राद्धकालेषु यः पठेत् तद् अन्नम् अस्य पितरो ऽश्नन्ति च त्रियुगं द्विजाः
221,1,evaṃ mayoktaḥ pitṛmedhakalpaḥ pāpāpahaḥ puṇyavivardhanaś ca śrotavya eṣa prayatair naraiś ca śrāddheṣu caivāpy anukīrtayeta BrP_220.212 evaṃ samyag gṛhasthena devatāḥ pitaras tathā saṃpūjyā havyakavyābhyām annenātithibāndhavāḥ,एवं मयोक्तः पितृमेधकल्पः पापापहः पुण्यविवर्धनश् च श्रोतव्य एष प्रयतैर् नरैश् च श्राद्धेषु चैवाप्य् अनुकीर्तयेत ब्र्प्_२२०.२१२ एवं सम्यग् गृहस्थेन देवताः पितरस् तथा संपूज्या हव्यकव्याभ्याम् अन्नेनातिथिबान्धवाः
221,2,bhūtāni bhṛtyāḥ sakalāḥ paśupakṣipipīlikāḥ bhikṣavo yācamānāś ca ye cānye pānthakā gṛhe,भूतानि भृत्याः सकलाः पशुपक्षिपिपीलिकाः भिक्षवो याचमानाश् च ये चान्ये पान्थका गृहे
221,3,sadācāraratā viprāḥ sādhunā gṛhamedhinā pāpaṃ bhuṅkte samullaṅghya nityanaimittikīḥ kriyāḥ,सदाचाररता विप्राः साधुना गृहमेधिना पापं भुङ्क्ते समुल्लङ्घ्य नित्यनैमित्तिकीः क्रियाः
221,4,kathitaṃ bhavatā vipra nityanaimittikaṃ ca yat nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ trividhaṃ karma pauruṣam,कथितं भवता विप्र नित्यनैमित्तिकं च यत् नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं कर्म पौरुषम्
221,5,sadācāraṃ mune śrotum icchāmo vadatas tava yaṃ kurvan sukham āpnoti paratreha ca mānavaḥ,सदाचारं मुने श्रोतुम् इच्छामो वदतस् तव यं कुर्वन् सुखम् आप्नोति परत्रेह च मानवः
221,6,gṛhasthena sadā kāryam ācāraparirakṣaṇam na hy ācāravihīnasya bhadram atra paratra vā,गृहस्थेन सदा कार्यम् आचारपरिरक्षणम् न ह्य् आचारविहीनस्य भद्रम् अत्र परत्र वा
221,7,yajñadānatapāṃsīha puruṣasya na bhūtaye bhavanti yaḥ sadācāraṃ samullaṅghya pravartate,यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये भवन्ति यः सदाचारं समुल्लङ्घ्य प्रवर्तते
221,8,durācāro hi puruṣo nehāyur vindate mahat kāryo dharmaḥ sadācāra ācārasyaiva lakṣaṇam,दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर् विन्दते महत् कार्यो धर्मः सदाचार आचारस्यैव लक्षणम्
221,9,tasya svarūpaṃ vakṣyāmi sadācārasya bho dvijāḥ ātmanaikamanā bhūtvā tathaiva paripālayet,तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि सदाचारस्य भो द्विजाः आत्मनैकमना भूत्वा तथैव परिपालयेत्
221,10,trivargasādhane yatnaḥ kartavyo gṛhamedhinā tatsaṃsiddhau gṛhasthasya siddhir atra paratra ca,त्रिवर्गसाधने यत्नः कर्तव्यो गृहमेधिना तत्संसिद्धौ गृहस्थस्य सिद्धिर् अत्र परत्र च
221,11,pādenāpy asya pāratryaṃ kuryāc chreyaḥ svam ātmavān ardhena cātmabharaṇaṃ nityanaimittikāni ca,पादेनाप्य् अस्य पारत्र्यं कुर्याच् छ्रेयः स्वम् आत्मवान् अर्धेन चात्मभरणं नित्यनैमित्तिकानि च
221,12,pādenaiva tathāpy asya mūlabhūtaṃ vivardhayet evam ācarato viprā arthaḥ sāphalyam ṛcchati,पादेनैव तथाप्य् अस्य मूलभूतं विवर्धयेत् एवम् आचरतो विप्रा अर्थः साफल्यम् ऋच्छति
221,13,tadvat pāpaniṣedhārthaṃ dharmaḥ kāryo vipaścitā paratrārthas tathaivānyaḥ kāryo 'traiva phalapradaḥ,तद्वत् पापनिषेधार्थं धर्मः कार्यो विपश्चिता परत्रार्थस् तथैवान्यः कार्यो ऽत्रैव फलप्रदः
221,14,pratyavāyabhayāt kāmas tathānyaś cāvirodhavān dvidhā kāmo 'pi racitas trivargāyāvirodhakṛt,प्रत्यवायभयात् कामस् तथान्यश् चाविरोधवान् द्विधा कामो ऽपि रचितस् त्रिवर्गायाविरोधकृत्
221,15,parasparānubandhāṃś ca sarvān etān vicintayet viparītānubandhāṃś ca budhyadhvaṃ tān dvijottamāḥ,परस्परानुबन्धांश् च सर्वान् एतान् विचिन्तयेत् विपरीतानुबन्धांश् च बुध्यध्वं तान् द्विजोत्तमाः
221,16,dharmo dharmānubandhārtho dharmo nātmārthapīḍakaḥ ubhābhyāṃ ca dvidhā kāmaṃ tena tau ca dvidhā punaḥ,धर्मो धर्मानुबन्धार्थो धर्मो नात्मार्थपीडकः उभाभ्यां च द्विधा कामं तेन तौ च द्विधा पुनः
221,17,brāhme muhūrte budhyeta dharmārthāv anucintayet samutthāya tathācamya prasnāto niyataḥ śuciḥ,ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थाव् अनुचिन्तयेत् समुत्थाय तथाचम्य प्रस्नातो नियतः शुचिः
221,18,pūrvāṃ saṃdhyāṃ sanakṣatrāṃ paścimāṃ sadivākarām upāsīta yathānyāyaṃ naināṃ jahyād anāpadi,पूर्वां संध्यां सनक्षत्रां पश्चिमां सदिवाकराम् उपासीत यथान्यायं नैनां जह्याद् अनापदि
221,19,asatpralāpam anṛtaṃ vākpāruṣyaṃ ca varjayet asacchāstram asadvādam asatsevāṃ ca vai dvijāḥ,असत्प्रलापम् अनृतं वाक्पारुष्यं च वर्जयेत् असच्छास्त्रम् असद्वादम् असत्सेवां च वै द्विजाः
221,20,sāyaṃprātas tathā homaṃ kurvīta niyatātmavān nodayāstamane caivam udīkṣeta vivasvataḥ,सायंप्रातस् तथा होमं कुर्वीत नियतात्मवान् नोदयास्तमने चैवम् उदीक्षेत विवस्वतः
221,21,keśaprasādhanādarśadantadhāvanam añjanam pūrvāhṇa eva kāryāṇi devatānāṃ ca tarpaṇam,केशप्रसाधनादर्शदन्तधावनम् अञ्जनम् पूर्वाह्ण एव कार्याणि देवतानां च तर्पणम्
221,22,grāmāvasathatīrthānāṃ kṣetrāṇāṃ caiva vartmani na viṇmūtram anuṣṭheyaṃ na ca kṛṣṭe na govraje,ग्रामावसथतीर्थानां क्षेत्राणां चैव वर्त्मनि न विण्मूत्रम् अनुष्ठेयं न च कृष्टे न गोव्रजे
221,23,nagnāṃ parastriyaṃ nekṣen na paśyed ātmanaḥ śakṛt udakyādarśanasparśam evaṃ saṃbhāṣaṇaṃ tathā,नग्नां परस्त्रियं नेक्षेन् न पश्येद् आत्मनः शकृत् उदक्यादर्शनस्पर्शम् एवं संभाषणं तथा
221,24,nāpsu mūtraṃ purīṣaṃ vā maithunaṃ vā samācaret nādhitiṣṭhec chakṛnmūtre keśabhasmasapālikāḥ,नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा मैथुनं वा समाचरेत् नाधितिष्ठेच् छकृन्मूत्रे केशभस्मसपालिकाः
221,25,tuṣāṅgāraviśīrṇāni rajjuvastrādikāni ca nādhitiṣṭhet tathā prājñaḥ pathi vastrāṇi vā bhuvi,तुषाङ्गारविशीर्णानि रज्जुवस्त्रादिकानि च नाधितिष्ठेत् तथा प्राज्ञः पथि वस्त्राणि वा भुवि
221,26,pitṛdevamanuṣyāṇāṃ bhūtānāṃ ca tathārcanam kṛtvā vibhavataḥ paścād gṛhastho bhoktum arhati,पितृदेवमनुष्याणां भूतानां च तथार्चनम् कृत्वा विभवतः पश्चाद् गृहस्थो भोक्तुम् अर्हति
221,27,prāṅmukhodaṅmukho vāpi svācānto vāgyataḥ śuciḥ bhuñjīta cānnaṃ taccitto hy antarjānuḥ sadā naraḥ,प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि स्वाचान्तो वाग्यतः शुचिः भुञ्जीत चान्नं तच्चित्तो ह्य् अन्तर्जानुः सदा नरः
221,28,upaghātam ṛte doṣān nānnasyodīrayed budhaḥ pratyakṣalavaṇaṃ varjyam annam ucchiṣṭam eva ca,उपघातम् ऋते दोषान् नान्नस्योदीरयेद् बुधः प्रत्यक्षलवणं वर्ज्यम् अन्नम् उच्छिष्टम् एव च
221,29,na gacchan na ca tiṣṭhan vai viṇmūtrotsargam ātmavān kurvīta caivam ucchiṣṭaṃ na kiṃcid api bhakṣayet,न गच्छन् न च तिष्ठन् वै विण्मूत्रोत्सर्गम् आत्मवान् कुर्वीत चैवम् उच्छिष्टं न किंचिद् अपि भक्षयेत्
221,30,ucchiṣṭo nālapet kiṃcit svādhyāyaṃ ca vivarjayet na paśyec ca raviṃ cenduṃ nakṣatrāṇi ca kāmataḥ,उच्छिष्टो नालपेत् किंचित् स्वाध्यायं च विवर्जयेत् न पश्येच् च रविं चेन्दुं नक्षत्राणि च कामतः
221,31,bhinnāsanaṃ ca śayyāṃ ca bhājanaṃ ca vivarjayet gurūṇām āsanaṃ deyam abhyutthānādisatkṛtam,भिन्नासनं च शय्यां च भाजनं च विवर्जयेत् गुरूणाम् आसनं देयम् अभ्युत्थानादिसत्कृतम्
221,32,anukūlaṃ tathālāpam abhikurvīta buddhimān tatrānugamanaṃ kuryāt pratikūlaṃ na saṃcaret,अनुकूलं तथालापम् अभिकुर्वीत बुद्धिमान् तत्रानुगमनं कुर्यात् प्रतिकूलं न संचरेत्
221,33,naikavastraś ca bhuñjīta na kuryād devatārcanam nāvāhayed dvijān agnau homaṃ kurvīta buddhimān,नैकवस्त्रश् च भुञ्जीत न कुर्याद् देवतार्चनम् नावाहयेद् द्विजान् अग्नौ होमं कुर्वीत बुद्धिमान्
221,34,na snāyīta naro nagno na śayīta kadācana na pāṇibhyām ubhābhyāṃ tu kaṇḍūyeta śiras tathā,न स्नायीत नरो नग्नो न शयीत कदाचन न पाणिभ्याम् उभाभ्यां तु कण्डूयेत शिरस् तथा
221,35,na cābhīkṣṇaṃ śiraḥsnānaṃ kāryaṃ niṣkāraṇaṃ budhaiḥ śiraḥsnātaś ca tailena nāṅgaṃ kiṃcid upaspṛśet,न चाभीक्ष्णं शिरःस्नानं कार्यं निष्कारणं बुधैः शिरःस्नातश् च तैलेन नाङ्गं किंचिद् उपस्पृशेत्
221,36,anadhyāyeṣu sarveṣu svādhyāyaṃ ca vivarjayet brāhmaṇānalagosūryān nāvamanyet kadācana,अनध्यायेषु सर्वेषु स्वाध्यायं च विवर्जयेत् ब्राह्मणानलगोसूर्यान् नावमन्येत् कदाचन
221,37,udaṅmukho divā rātrāv utsargaṃ dakṣiṇāmukhaḥ ābādhāsu yathākāmaṃ kuryān mūtrapurīṣayoḥ,उदङ्मुखो दिवा रात्राव् उत्सर्गं दक्षिणामुखः आबाधासु यथाकामं कुर्यान् मूत्रपुरीषयोः
221,38,duṣkṛtaṃ na guror brūyāt kruddhaṃ cainaṃ prasādayet parivādaṃ na śṛṇuyād anyeṣām api kurvatām,दुष्कृतं न गुरोर् ब्रूयात् क्रुद्धं चैनं प्रसादयेत् परिवादं न शृणुयाद् अन्येषाम् अपि कुर्वताम्
221,39,panthā deyo brāhmaṇānāṃ rājño duḥkhāturasya ca vidyādhikasya garbhiṇyā rogārtasya mahīyataḥ,पन्था देयो ब्राह्मणानां राज्ञो दुःखातुरस्य च विद्याधिकस्य गर्भिण्या रोगार्तस्य महीयतः
221,40,mūkāndhabadhirāṇāṃ ca mattasyonmattakasya ca devālayaṃ caidyataruṃ tathaiva ca catuṣpatham,मूकान्धबधिराणां च मत्तस्योन्मत्तकस्य च देवालयं चैद्यतरुं तथैव च चतुष्पथम्
221,41,vidyādhikaṃ guruṃ caiva budhaḥ kuryāt pradakṣiṇam upānadvastramālyādi dhṛtam anyair na dhārayet,विद्याधिकं गुरुं चैव बुधः कुर्यात् प्रदक्षिणम् उपानद्वस्त्रमाल्यादि धृतम् अन्यैर् न धारयेत्
221,42,caturdaśyāṃ tathāṣṭamyāṃ pañcadaśyāṃ ca parvasu tailābhyaṅgaṃ tathā bhogaṃ yoṣitaś ca vivarjayet,चतुर्दश्यां तथाष्टम्यां पञ्चदश्यां च पर्वसु तैलाभ्यङ्गं तथा भोगं योषितश् च विवर्जयेत्
221,43,notkṣiptabāhujaṅghaś ca prājñas tiṣṭhet kadācana na cāpi vikṣipet pādau pādaṃ pādena nākramet,नोत्क्षिप्तबाहुजङ्घश् च प्राज्ञस् तिष्ठेत् कदाचन न चापि विक्षिपेत् पादौ पादं पादेन नाक्रमेत्
221,44,puṃścalyāḥ kṛtakāryasya bālasya patitasya ca marmābhighātam ākrośaṃ paiśunyaṃ ca vivarjayet,पुंश्चल्याः कृतकार्यस्य बालस्य पतितस्य च मर्माभिघातम् आक्रोशं पैशुन्यं च विवर्जयेत्
221,45,dambhābhimānaṃ taikṣṇyaṃ ca na kurvīta vicakṣaṇaḥ mūrkhonmattavyasanino virūpān api vā tathā,दम्भाभिमानं तैक्ष्ण्यं च न कुर्वीत विचक्षणः मूर्खोन्मत्तव्यसनिनो विरूपान् अपि वा तथा
221,46,nyūnāṅgāṃś cādhanāṃś caiva nopahāsena dūṣayet parasya daṇḍaṃ nodyacchec chikṣārthaṃ śiṣyaputrayoḥ,न्यूनाङ्गांश् चाधनांश् चैव नोपहासेन दूषयेत् परस्य दण्डं नोद्यच्छेच् छिक्षार्थं शिष्यपुत्रयोः
221,47,tadvan nopaviśet prājñaḥ pādenākṛṣya cāsanam saṃyāvaṃ kṛśaraṃ māṃsaṃ nātmārtham upasādhayet,तद्वन् नोपविशेत् प्राज्ञः पादेनाकृष्य चासनम् संयावं कृशरं मांसं नात्मार्थम् उपसाधयेत्
221,48,sāyaṃ prātaś ca bhoktavyaṃ kṛtvā cātithipūjanam prāṅmukhodaṅmukho vāpi vāgyato dantadhāvanam,सायं प्रातश् च भोक्तव्यं कृत्वा चातिथिपूजनम् प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि वाग्यतो दन्तधावनम्
221,49,kurvīta satataṃ viprā varjayed varjyavīrudham nodakśirāḥ svapej jātu na ca pratyakśirā naraḥ,कुर्वीत सततं विप्रा वर्जयेद् वर्ज्यवीरुधम् नोदक्शिराः स्वपेज् जातु न च प्रत्यक्शिरा नरः
221,50,śiras tv āgastyām ādhāya śayītātha puraṃdarīm na tu gandhavatīṣv apsu śayīta na tathoṣasi,शिरस् त्व् आगस्त्याम् आधाय शयीताथ पुरंदरीम् न तु गन्धवतीष्व् अप्सु शयीत न तथोषसि
221,51,uparāge paraṃ snānam ṛte dinam udāhṛtam apamṛjyān na vastrāntair gātrāṇy ambarapāṇibhiḥ,उपरागे परं स्नानम् ऋते दिनम् उदाहृतम् अपमृज्यान् न वस्त्रान्तैर् गात्राण्य् अम्बरपाणिभिः
221,52,na cāvadhūnayet keśān vāsasī na ca nirdhunet anulepanam ādadyān nāsnātaḥ karhicid budhaḥ,न चावधूनयेत् केशान् वाससी न च निर्धुनेत् अनुलेपनम् आदद्यान् नास्नातः कर्हिचिद् बुधः
221,53,na cāpi raktavāsāḥ syāc citrāsitadharo 'pi vā na ca kuryād viparyāsaṃ vāsasor nāpi bhūṣayoḥ,न चापि रक्तवासाः स्याच् चित्रासितधरो ऽपि वा न च कुर्याद् विपर्यासं वाससोर् नापि भूषयोः
221,54,varjyaṃ ca vidaśaṃ vastram atyantopahataṃ ca yat kīṭakeśāvapannaṃ ca tathā śvabhir avekṣitam,वर्ज्यं च विदशं वस्त्रम् अत्यन्तोपहतं च यत् कीटकेशावपन्नं च तथा श्वभिर् अवेक्षितम्
221,55,avalīḍhaṃ śunā caiva sāroddharaṇadūṣitam pṛṣṭhamāṃsaṃ vṛthāmāṃsaṃ varjyamāṃsaṃ ca varjayet,अवलीढं शुना चैव सारोद्धरणदूषितम् पृष्ठमांसं वृथामांसं वर्ज्यमांसं च वर्जयेत्
221,56,na bhakṣayec ca satataṃ pratyakṣaṃ lavaṇaṃ naraḥ varjyaṃ ciroṣitaṃ viprāḥ śuṣkaṃ paryuṣitaṃ ca yat,न भक्षयेच् च सततं प्रत्यक्षं लवणं नरः वर्ज्यं चिरोषितं विप्राः शुष्कं पर्युषितं च यत्
221,57,piṣṭaśākekṣupayasāṃ vikārā dvijasattamāḥ tathā māṃsavikārāś ca naiva varjyāś ciroṣitāḥ,पिष्टशाकेक्षुपयसां विकारा द्विजसत्तमाः तथा मांसविकाराश् च नैव वर्ज्याश् चिरोषिताः
221,58,udayāstamane bhānoḥ śayanaṃ ca vivarjayet nāsnāto naiva saṃviṣṭo na caivānyamanā naraḥ,उदयास्तमने भानोः शयनं च विवर्जयेत् नास्नातो नैव संविष्टो न चैवान्यमना नरः
221,59,na caiva śayane norvyām upaviṣṭo na śabdakṛt preṣyāṇām apradāyātha na bhuñjīta kadācana,न चैव शयने नोर्व्याम् उपविष्टो न शब्दकृत् प्रेष्याणाम् अप्रदायाथ न भुञ्जीत कदाचन
221,60,bhuñjīta puruṣaḥ snātaḥ sāyaṃprātar yathāvidhi paradārā na gantavyāḥ puruṣeṇa vipaścitā,भुञ्जीत पुरुषः स्नातः सायंप्रातर् यथाविधि परदारा न गन्तव्याः पुरुषेण विपश्चिता
221,61,iṣṭāpūrtāyuṣāṃ hantrī paradāragatir nṛṇām nahīdṛśam anāyuṣyaṃ loke kiṃcana vidyate,इष्टापूर्तायुषां हन्त्री परदारगतिर् नृणाम् नहीदृशम् अनायुष्यं लोके किंचन विद्यते
221,62,yādṛśaṃ puruṣasyeha paradārābhimarśanam devāgnipitṛkāryāṇi tathā gurvabhivādanam,यादृशं पुरुषस्येह परदाराभिमर्शनम् देवाग्निपितृकार्याणि तथा गुर्वभिवादनम्
221,63,kurvīta samyag ācamya tadvad annabhujikriyām aphenaśabdagandhābhir adbhir acchābhir ādarāt,कुर्वीत सम्यग् आचम्य तद्वद् अन्नभुजिक्रियाम् अफेनशब्दगन्धाभिर् अद्भिर् अच्छाभिर् आदरात्
221,64,ācāmec caiva tadvac ca prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā antarjalād āvasathād valmīkān mūṣikāsthalāt,आचामेच् चैव तद्वच् च प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा अन्तर्जलाद् आवसथाद् वल्मीकान् मूषिकास्थलात्
221,65,kṛtaśaucāvaśiṣṭāś ca varjayet pañca vai mṛdaḥ prakṣālya hastau pādau ca samabhyukṣya samāhitaḥ,कृतशौचावशिष्टाश् च वर्जयेत् पञ्च वै मृदः प्रक्षाल्य हस्तौ पादौ च समभ्युक्ष्य समाहितः
221,66,antarjānus tathācāmet triś catur vāpi vai naraḥ parimṛjya dvir āvartya khāni mūrdhānam eva ca,अन्तर्जानुस् तथाचामेत् त्रिश् चतुर् वापि वै नरः परिमृज्य द्विर् आवर्त्य खानि मूर्धानम् एव च
221,67,samyag ācamya toyena kriyāṃ kurvīta vai śuciḥ kṣute 'valīḍhe vāte ca tathā niṣṭhīvanādiṣu,सम्यग् आचम्य तोयेन क्रियां कुर्वीत वै शुचिः क्षुते ऽवलीढे वाते च तथा निष्ठीवनादिषु
221,68,kuryād ācamanaṃ sparśe vāspṛṣṭasyārkadarśanam kurvītālambhanaṃ cāpi dakṣiṇaśravaṇasya ca,कुर्याद् आचमनं स्पर्शे वास्पृष्टस्यार्कदर्शनम् कुर्वीतालम्भनं चापि दक्षिणश्रवणस्य च
221,69,yathāvibhavato hy etat pūrvābhāve tataḥ param na vidyamāne pūrvokta uttaraprāptir iṣyate,यथाविभवतो ह्य् एतत् पूर्वाभावे ततः परम् न विद्यमाने पूर्वोक्त उत्तरप्राप्तिर् इष्यते
221,70,na kuryād dantasaṃgharṣaṃ nātmano dehatāḍanam svāpe 'dhvani tathā bhuñjan svādhyāyaṃ ca vivarjayet,न कुर्याद् दन्तसंघर्षं नात्मनो देहताडनम् स्वापे ऽध्वनि तथा भुञ्जन् स्वाध्यायं च विवर्जयेत्
221,71,saṃdhyāyāṃ maithunaṃ cāpi tathā prasthānam eva ca tathāparāhṇe kurvīta śraddhayā pitṛtarpaṇam,संध्यायां मैथुनं चापि तथा प्रस्थानम् एव च तथापराह्णे कुर्वीत श्रद्धया पितृतर्पणम्
221,72,śiraḥsnānaṃ ca kurvīta daivaṃ pitryam athāpi ca prāṅmukhodaṅmukho vāpi śmaśrukarma ca kārayet,शिरःस्नानं च कुर्वीत दैवं पित्र्यम् अथापि च प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि श्मश्रुकर्म च कारयेत्
221,73,vyaṅginīṃ varjayet kanyāṃ kulajāṃ vāpy arogiṇīm udvahet pitṛmātroś ca saptamīṃ pañcamīṃ tathā,व्यङ्गिनीं वर्जयेत् कन्यां कुलजां वाप्य् अरोगिणीम् उद्वहेत् पितृमात्रोश् च सप्तमीं पञ्चमीं तथा
221,74,rakṣed dārāṃs tyajed īrṣyāṃ tathāhni svapnamaithune paropatāpakaṃ karma jantupīḍāṃ ca sarvadā,रक्षेद् दारांस् त्यजेद् ईर्ष्यां तथाह्नि स्वप्नमैथुने परोपतापकं कर्म जन्तुपीडां च सर्वदा
221,75,udakyā sarvavarṇānāṃ varjyā rātricatuṣṭayam strījanmaparihārārthaṃ pañcamīṃ cāpi varjayet,उदक्या सर्ववर्णानां वर्ज्या रात्रिचतुष्टयम् स्त्रीजन्मपरिहारार्थं पञ्चमीं चापि वर्जयेत्
221,76,tataḥ ṣaṣṭhyāṃ vrajed rātryāṃ jyeṣṭhayugmāsu rātriṣu yugmāsu putrā jāyante striyo 'yugmāsu rātriṣu,ततः षष्ठ्यां व्रजेद् रात्र्यां ज्येष्ठयुग्मासु रात्रिषु युग्मासु पुत्रा जायन्ते स्त्रियो ऽयुग्मासु रात्रिषु
221,77,vidharmiṇo vai parvādau saṃdhyākāleṣu ṣaṇḍhakāḥ kṣurakarmaṇi riktāṃ vai varjayīta vicakṣaṇaḥ,विधर्मिणो वै पर्वादौ संध्याकालेषु षण्ढकाः क्षुरकर्मणि रिक्तां वै वर्जयीत विचक्षणः
221,78,bruvatām avinītānāṃ na śrotavyaṃ kadācana na cotkṛṣṭāsanaṃ deyam anutkṛṣṭasya cādarāt,ब्रुवताम् अविनीतानां न श्रोतव्यं कदाचन न चोत्कृष्टासनं देयम् अनुत्कृष्टस्य चादरात्
221,79,kṣurakarmaṇi cānte ca strīsaṃbhoge ca bho dvijāḥ snāyīta cailavān prājñaḥ kaṭabhūmim upetya ca,क्षुरकर्मणि चान्ते च स्त्रीसंभोगे च भो द्विजाः स्नायीत चैलवान् प्राज्ञः कटभूमिम् उपेत्य च
221,80,devavedadvijātīnāṃ sādhusatyamahātmanām guroḥ pativratānāṃ ca brahmayajñatapasvinām,देववेदद्विजातीनां साधुसत्यमहात्मनाम् गुरोः पतिव्रतानां च ब्रह्मयज्ञतपस्विनाम्
221,81,parivādaṃ na kurvīta parihāsaṃ ca bho dvijāḥ dhavalāmbarasaṃvītaḥ sitapuṣpavibhūṣitaḥ,परिवादं न कुर्वीत परिहासं च भो द्विजाः धवलाम्बरसंवीतः सितपुष्पविभूषितः
221,82,sadā māṅgalyaveṣaḥ syān na vāmāṅgalyavān bhavet noddhatonmattamūḍhaiś ca nāvinītaiś ca paṇḍitaḥ,सदा माङ्गल्यवेषः स्यान् न वामाङ्गल्यवान् भवेत् नोद्धतोन्मत्तमूढैश् च नाविनीतैश् च पण्डितः
221,83,gacchen maitrīm aśīlena na vayojātidūṣitaiḥ na cātivyayaśīlaiś ca puruṣair naiva vairibhiḥ,गच्छेन् मैत्रीम् अशीलेन न वयोजातिदूषितैः न चातिव्ययशीलैश् च पुरुषैर् नैव वैरिभिः
221,84,kāryākṣamair ninditair na na caiva viṭasaṅgibhiḥ nisvair na vādaikaparair naraiś cānyais tathādhamaiḥ,कार्याक्षमैर् निन्दितैर् न न चैव विटसङ्गिभिः निस्वैर् न वादैकपरैर् नरैश् चान्यैस् तथाधमैः
221,85,suhṛddīkṣitabhūpālasnātakaśvaśuraiḥ saha uttiṣṭhed vibhavāc cainān arcayed gṛham āgatān,सुहृद्दीक्षितभूपालस्नातकश्वशुरैः सह उत्तिष्ठेद् विभवाच् चैनान् अर्चयेद् गृहम् आगतान्
221,86,yathāvibhavato viprāḥ pratisaṃvatsaroṣitān samyag gṛhe 'rcanaṃ kṛtvā yathāsthānam anukramāt,यथाविभवतो विप्राः प्रतिसंवत्सरोषितान् सम्यग् गृहे ऽर्चनं कृत्वा यथास्थानम् अनुक्रमात्
221,87,saṃpūjayet tathā vahnau pradadyāc cāhutīḥ kramāt prathamāṃ brahmaṇe dadyāt prajānāṃ pataye tataḥ,संपूजयेत् तथा वह्नौ प्रदद्याच् चाहुतीः क्रमात् प्रथमां ब्रह्मणे दद्यात् प्रजानां पतये ततः
221,88,tṛtīyāṃ caiva gṛhyebhyaḥ kaśyapāya tathāparām tato 'numataye dadyād dadyād bahubaliṃ tataḥ,तृतीयां चैव गृह्येभ्यः कश्यपाय तथापराम् ततो ऽनुमतये दद्याद् दद्याद् बहुबलिं ततः
221,89,pūrvaṃ khyātā mayā yā tu nityakramavidhau kriyā vaiśvadevaṃ tataḥ kuryād vadata śṛṇuta dvijāḥ,पूर्वं ख्याता मया या तु नित्यक्रमविधौ क्रिया वैश्वदेवं ततः कुर्याद् वदत शृणुत द्विजाः
221,90,yathāsthānavibhāgaṃ tu devān uddiśya vai pṛthak parjanyāpodharitrīṇāṃ dadyāt tu maṇike trayam,यथास्थानविभागं तु देवान् उद्दिश्य वै पृथक् पर्जन्यापोधरित्रीणां दद्यात् तु मणिके त्रयम्
221,91,vāyave ca pratidiśaṃ digbhyaḥ prācyādiṣu kramāt brahmaṇe cāntarikṣāya sūryāya ca yathākramāt,वायवे च प्रतिदिशं दिग्भ्यः प्राच्यादिषु क्रमात् ब्रह्मणे चान्तरिक्षाय सूर्याय च यथाक्रमात्
221,92,viśvebhyaś caiva devebhyo viśvabhūtebhya eva ca uṣase bhūtapataye dadyād vottarataḥ śuciḥ,विश्वेभ्यश् चैव देवेभ्यो विश्वभूतेभ्य एव च उषसे भूतपतये दद्याद् वोत्तरतः शुचिः
221,93,svadhā ca nama ity uktvā pitṛbhyaś caiva dakṣiṇe kṛtvāpasavyaṃ vāyavyāṃ yakṣmaitat taiti saṃvadan,स्वधा च नम इत्य् उक्त्वा पितृभ्यश् चैव दक्षिणे कृत्वापसव्यं वायव्यां यक्ष्मैतत् तैति संवदन्
221,94,annāvaśeṣamiśraṃ vai toyaṃ dadyād yathāvidhi devānāṃ ca tataḥ kuryād brāhmaṇānāṃ namaskriyām,अन्नावशेषमिश्रं वै तोयं दद्याद् यथाविधि देवानां च ततः कुर्याद् ब्राह्मणानां नमस्क्रियाम्
221,95,aṅguṣṭhottarato rekhā pāṇer yā dakṣiṇasya ca etad brāhmam iti khyātaṃ tīrtham ācamanāya vai,अङ्गुष्ठोत्तरतो रेखा पाणेर् या दक्षिणस्य च एतद् ब्राह्मम् इति ख्यातं तीर्थम् आचमनाय वै
221,96,tarjanyaṅguṣṭhayor antaḥ pitryaṃ tīrtham udāhṛtam pitṝṇāṃ tena toyāni dadyān nāndīmukhād ṛte,तर्जन्यङ्गुष्ठयोर् अन्तः पित्र्यं तीर्थम् उदाहृतम् पितॄणां तेन तोयानि दद्यान् नान्दीमुखाद् ऋते
221,97,aṅgulyagre tathā daivaṃ tena divyakriyāvidhiḥ tīrthaṃ kaniṣṭhikāmūle kāyaṃ tatra prajāpateḥ,अङ्गुल्यग्रे तथा दैवं तेन दिव्यक्रियाविधिः तीर्थं कनिष्ठिकामूले कायं तत्र प्रजापतेः
221,98,evam ebhiḥ sadā tīrthair vidhānaṃ pitṛbhiḥ saha sadā kāryāṇi kurvīta nānyatīrthaḥ kadācana,एवम् एभिः सदा तीर्थैर् विधानं पितृभिः सह सदा कार्याणि कुर्वीत नान्यतीर्थः कदाचन
221,99,brāhmeṇācamanaṃ śastaṃ paitryaṃ pitryeṇa sarvadā devatīrthena devānāṃ prājāpatyaṃ jitena ca,ब्राह्मेणाचमनं शस्तं पैत्र्यं पित्र्येण सर्वदा देवतीर्थेन देवानां प्राजापत्यं जितेन च
221,100,nāndīmukhānāṃ kurvīta prājñaḥ piṇḍodakakriyām prājāpatyena tīrthena yac ca kiṃcit prajāpateḥ,नान्दीमुखानां कुर्वीत प्राज्ञः पिण्डोदकक्रियाम् प्राजापत्येन तीर्थेन यच् च किंचित् प्रजापतेः
221,101,yugapaj jalam agniṃ ca bibhṛyān na vicakṣaṇaḥ gurudevapitṝn viprān na ca pādau prasārayet,युगपज् जलम् अग्निं च बिभृयान् न विचक्षणः गुरुदेवपितॄन् विप्रान् न च पादौ प्रसारयेत्
221,102,nācakṣīta dhayantīṃ gāṃ jalaṃ nāñjalinā pibet śaucakāleṣu sarveṣu guruṣv alpeṣu vā punaḥ na vilambeta medhāvī na mukhenānalaṃ dhamet,नाचक्षीत धयन्तीं गां जलं नाञ्जलिना पिबेत् शौचकालेषु सर्वेषु गुरुष्व् अल्पेषु वा पुनः न विलम्बेत मेधावी न मुखेनानलं धमेत्
221,103,tatra viprā na vastavyaṃ yatra nāsti catuṣṭayam ṛṇapradātā vaidyaś ca śrotriyaḥ sajalā nadī,तत्र विप्रा न वस्तव्यं यत्र नास्ति चतुष्टयम् ऋणप्रदाता वैद्यश् च श्रोत्रियः सजला नदी
221,104,jitabhṛtyo nṛpo yatra balavān dharmatatparaḥ tatra nityaṃ vaset prājñaḥ kutaḥ kunṛpatau sukham,जितभृत्यो नृपो यत्र बलवान् धर्मतत्परः तत्र नित्यं वसेत् प्राज्ञः कुतः कुनृपतौ सुखम्
221,105,paurāḥ susaṃhatā yatra satataṃ nyāyavartinaḥ śāntāmatsariṇo lokās tatra vāsaḥ sukhodayaḥ,पौराः सुसंहता यत्र सततं न्यायवर्तिनः शान्तामत्सरिणो लोकास् तत्र वासः सुखोदयः
221,106,yasmin kṛṣīvalā rāṣṭre prāyaśo nātimāninaḥ yatrauṣadhāny aśeṣāṇi vaset tatra vicakṣaṇaḥ,यस्मिन् कृषीवला राष्ट्रे प्रायशो नातिमानिनः यत्रौषधान्य् अशेषाणि वसेत् तत्र विचक्षणः
221,107,tatra viprā na vastavyaṃ yatraitat tritayaṃ sadā jigīṣuḥ pūrvavairaś ca janaś ca satatotsavaḥ,तत्र विप्रा न वस्तव्यं यत्रैतत् त्रितयं सदा जिगीषुः पूर्ववैरश् च जनश् च सततोत्सवः
221,108,vasen nityaṃ suśīleṣu sahacāriṣu paṇḍitaḥ yatrāpradhṛṣyo nṛpatir yatra sasyapradā mahī,वसेन् नित्यं सुशीलेषु सहचारिषु पण्डितः यत्राप्रधृष्यो नृपतिर् यत्र सस्यप्रदा मही
221,109,ity etat kathitaṃ viprā mayā vo hitakāmyayā ataḥparaṃ pravakṣyāmi bhakṣyabhojyavidhikriyām,इत्य् एतत् कथितं विप्रा मया वो हितकाम्यया अतःपरं प्रवक्ष्यामि भक्ष्यभोज्यविधिक्रियाम्
221,110,bhojyam annaṃ paryuṣitaṃ snehāktaṃ cirasaṃbhṛtam asnehā api godhūmayavagorasavikriyāḥ,भोज्यम् अन्नं पर्युषितं स्नेहाक्तं चिरसंभृतम् अस्नेहा अपि गोधूमयवगोरसविक्रियाः
221,111,śaśakaḥ kacchapo godhā śvāvin matsyo 'tha śalyakaḥ bhakṣyāś caite tathā varjyau grāmaśūkarakukkuṭau,शशकः कच्छपो गोधा श्वाविन् मत्स्यो ऽथ शल्यकः भक्ष्याश् चैते तथा वर्ज्यौ ग्रामशूकरकुक्कुटौ
221,112,pitṛdevādiśeṣaṃ ca śrāddhe brāhmaṇakāmyayā prokṣitaṃ cauṣadhārthaṃ ca khādan māṃsaṃ na duṣyati,पितृदेवादिशेषं च श्राद्धे ब्राह्मणकाम्यया प्रोक्षितं चौषधार्थं च खादन् मांसं न दुष्यति
221,113,śaṅkhāśmasvarṇarūpyāṇāṃ rajjūnām atha vāsasām śākamūlaphalānāṃ ca tathā vidalacarmaṇām,शङ्खाश्मस्वर्णरूप्याणां रज्जूनाम् अथ वाससाम् शाकमूलफलानां च तथा विदलचर्मणाम्
221,114,maṇivastrapravālānāṃ tathā muktāphalasya ca pātrāṇāṃ camasānāṃ ca ambunā śaucam iṣyate,मणिवस्त्रप्रवालानां तथा मुक्ताफलस्य च पात्राणां चमसानां च अम्बुना शौचम् इष्यते
221,115,tathāśmakānāṃ toyena aśmasaṃgharṣaṇena ca sasnehānāṃ ca pātrāṇāṃ śuddhir uṣṇena vāriṇā,तथाश्मकानां तोयेन अश्मसंघर्षणेन च सस्नेहानां च पात्राणां शुद्धिर् उष्णेन वारिणा
221,116,śūrpāṇām ajinānāṃ ca muśalolūkhalasya ca saṃhatānāṃ ca vastrāṇāṃ prokṣaṇāt saṃcayasya ca,शूर्पाणाम् अजिनानां च मुशलोलूखलस्य च संहतानां च वस्त्राणां प्रोक्षणात् संचयस्य च
221,117,valkalānām aśeṣāṇām ambumṛcchaucam iṣyate āvikānāṃ samastānāṃ keśānāṃ caivam iṣyate,वल्कलानाम् अशेषाणाम् अम्बुमृच्छौचम् इष्यते आविकानां समस्तानां केशानां चैवम् इष्यते
221,118,siddhārthakānāṃ kalkena tilakalkena vā punaḥ śodhanaṃ caiva bhavati upaghātavatāṃ sadā,सिद्धार्थकानां कल्केन तिलकल्केन वा पुनः शोधनं चैव भवति उपघातवतां सदा
221,119,tathā kārpāsikānāṃ ca śuddhiḥ syāj jalabhasmanā dārudantāsthiśṛṅgāṇāṃ takṣaṇāc chuddhir iṣyate,तथा कार्पासिकानां च शुद्धिः स्याज् जलभस्मना दारुदन्तास्थिशृङ्गाणां तक्षणाच् छुद्धिर् इष्यते
221,120,punaḥ pākena bhāṇḍānāṃ pārthivānām amedhyatā śuddhaṃ bhaikṣyaṃ kāruhastaḥ paṇyaṃ yoṣinmukhaṃ tathā,पुनः पाकेन भाण्डानां पार्थिवानाम् अमेध्यता शुद्धं भैक्ष्यं कारुहस्तः पण्यं योषिन्मुखं तथा
221,121,rathyāgamanavijñānaṃ dāsavargeṇa saṃskṛtam prākpraśastaṃ cirātītam anekāntaritaṃ laghu,रथ्यागमनविज्ञानं दासवर्गेण संस्कृतम् प्राक्प्रशस्तं चिरातीतम् अनेकान्तरितं लघु
221,122,antaḥ prabhūtaṃ bālaṃ ca vṛddhāntaraviceṣṭitam karmāntāgāraśālāś ca stanadvayaṃ śuci striyāḥ,अन्तः प्रभूतं बालं च वृद्धान्तरविचेष्टितम् कर्मान्तागारशालाश् च स्तनद्वयं शुचि स्त्रियाः
221,123,śucayaś ca tathaivāpaḥ sravantyo gandhavarjitāḥ bhūmir viśudhyate kālād dāhamārjanagokulaiḥ,शुचयश् च तथैवापः स्रवन्त्यो गन्धवर्जिताः भूमिर् विशुध्यते कालाद् दाहमार्जनगोकुलैः
221,124,lepād ullekhanāt sekād veśma saṃmārjanādinā keśakīṭāvapanne ca goghrāte makṣikānvite,लेपाद् उल्लेखनात् सेकाद् वेश्म संमार्जनादिना केशकीटावपन्ने च गोघ्राते मक्षिकान्विते
221,125,mṛdambu bhasma cāpy anne prakṣeptavyaṃ viśuddhaye audumbarāṇām amlena vāriṇā trapusīsayoḥ,मृदम्बु भस्म चाप्य् अन्ने प्रक्षेप्तव्यं विशुद्धये औदुम्बराणाम् अम्लेन वारिणा त्रपुसीसयोः
221,126,bhasmāmbubhiś ca kāṃsyānāṃ śuddhiḥ plāvo dravasya ca amedhyāktasya mṛttoyair gandhāpaharaṇena ca,भस्माम्बुभिश् च कांस्यानां शुद्धिः प्लावो द्रवस्य च अमेध्याक्तस्य मृत्तोयैर् गन्धापहरणेन च
221,127,anyeṣāṃ caiva dravyāṇāṃ varṇagandhāṃś ca hārayet śuci māṃsaṃ tu cāṇḍālakravyādair vinipātitam,अन्येषां चैव द्रव्याणां वर्णगन्धांश् च हारयेत् शुचि मांसं तु चाण्डालक्रव्यादैर् विनिपातितम्
221,128,rathyāgataṃ ca tailādi śuci gotṛptidaṃ payaḥ rajo 'gnir aśvagochāyā raśmayaḥ pavano mahī,रथ्यागतं च तैलादि शुचि गोतृप्तिदं पयः रजो ऽग्निर् अश्वगोछाया रश्मयः पवनो मही
221,129,vipluṣo makṣikādyāś ca duṣṭasaṅgād adoṣiṇaḥ ajāśvaṃ mukhato medhyaṃ na gor vatsasya cānanam,विप्लुषो मक्षिकाद्याश् च दुष्टसङ्गाद् अदोषिणः अजाश्वं मुखतो मेध्यं न गोर् वत्सस्य चाननम्
221,130,mātuḥ prasravaṇe medhyaṃ śakuniḥ phalapātane āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ taṭau nadyās tṛṇāni ca,मातुः प्रस्रवणे मेध्यं शकुनिः फलपातने आसनं शयनं यानं तटौ नद्यास् तृणानि च
221,131,somasūryāṃśupavanaiḥ śudhyante tāni paṇyavat rathyāpasarpaṇe snāne kṣutpānānāṃ ca karmasu,सोमसूर्यांशुपवनैः शुध्यन्ते तानि पण्यवत् रथ्यापसर्पणे स्नाने क्षुत्पानानां च कर्मसु
221,132,ācāmeta yathānyāyaṃ vāsasaḥ paridhāpane spṛṣṭānām atha saṃsparśair dvirathyākardamāmbhasi,आचामेत यथान्यायं वाससः परिधापने स्पृष्टानाम् अथ संस्पर्शैर् द्विरथ्याकर्दमाम्भसि
221,133,pakveṣṭakacitānāṃ ca medhyatā vāyusaṃśrayāt prabhūtopahatād annād agram uddhṛtya saṃtyajet,पक्वेष्टकचितानां च मेध्यता वायुसंश्रयात् प्रभूतोपहताद् अन्नाद् अग्रम् उद्धृत्य संत्यजेत्
221,134,śeṣasya prokṣaṇaṃ kuryād ācamyādbhis tathā mṛdā upavāsas trirātraṃ tu duṣṭabhaktāśino bhavet,शेषस्य प्रोक्षणं कुर्याद् आचम्याद्भिस् तथा मृदा उपवासस् त्रिरात्रं तु दुष्टभक्ताशिनो भवेत्
221,135,ajñāne jñānapūrve tu taddoṣopaśame na tu udakyāṃ vāvalagnāṃ ca sūtikāntyāvasāyinaḥ,अज्ञाने ज्ञानपूर्वे तु तद्दोषोपशमे न तु उदक्यां वावलग्नां च सूतिकान्त्यावसायिनः
221,136,spṛṣṭvā snāyīta śaucārthaṃ tathaiva mṛtahāriṇaḥ nāraṃ spṛṣṭvāsthi sasnehaṃ snātvā vipro viśudhyati,स्पृष्ट्वा स्नायीत शौचार्थं तथैव मृतहारिणः नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुध्यति
221,137,ācamyaiva tu niḥsnehaṃ gām ālabhyārkam īkṣya vā na laṅghayet tathaivātha ṣṭhīvanodvartanāni ca,आचम्यैव तु निःस्नेहं गाम् आलभ्यार्कम् ईक्ष्य वा न लङ्घयेत् तथैवाथ ष्ठीवनोद्वर्तनानि च
221,138,gṛhād ucchiṣṭaviṇmūtraṃ pādāmbhas tat kṣiped bahiḥ pañcapiṇḍān anuddhṛtya na snāyāt paravāriṇi,गृहाद् उच्छिष्टविण्मूत्रं पादाम्भस् तत् क्षिपेद् बहिः पञ्चपिण्डान् अनुद्धृत्य न स्नायात् परवारिणि
221,139,snāyīta devakhāteṣu gaṅgāhradasaritsu ca nodyānādau vikāleṣu prājñas tiṣṭhet kadācana,स्नायीत देवखातेषु गङ्गाह्रदसरित्सु च नोद्यानादौ विकालेषु प्राज्ञस् तिष्ठेत् कदाचन
221,140,nālapej janavidviṣṭān vīrahīnās tathā striyaḥ devatāpitṛsacchāstrayajvisaṃnyāsinindakaiḥ,नालपेज् जनविद्विष्टान् वीरहीनास् तथा स्त्रियः देवतापितृसच्छास्त्रयज्विसंन्यासिनिन्दकैः
221,141,kṛtvā tu sparśanālāpaṃ śudhyaty arkāvalokanāt avalokya tathodakyāṃ saṃnyastaṃ patitaṃ śavam,कृत्वा तु स्पर्शनालापं शुध्यत्य् अर्कावलोकनात् अवलोक्य तथोदक्यां संन्यस्तं पतितं शवम्
221,142,vidharmisūtikāṣaṇḍhavivastrāntyāvasāyinaḥ mṛtaniryātakāṃś caiva paradāraratāś ca ye,विधर्मिसूतिकाषण्ढविवस्त्रान्त्यावसायिनः मृतनिर्यातकांश् चैव परदाररताश् च ये
221,143,etad eva hi kartavyaṃ prājñaiḥ śodhanam ātmanaḥ abhojyabhikṣupākhaṇḍamārjārakharakukkuṭān,एतद् एव हि कर्तव्यं प्राज्ञैः शोधनम् आत्मनः अभोज्यभिक्षुपाखण्डमार्जारखरकुक्कुटान्
221,144,patitāpaviddhacāṇḍālamṛtāhārāṃś ca dharmavit saṃspṛśya śudhyate snānād udakyāgrāmaśūkarau,पतितापविद्धचाण्डालमृताहारांश् च धर्मवित् संस्पृश्य शुध्यते स्नानाद् उदक्याग्रामशूकरौ
221,145,tadvac ca sūtikāśaucadūṣitau puruṣāv api yasya cānudinaṃ hānir gṛhe nityasya karmaṇaḥ,तद्वच् च सूतिकाशौचदूषितौ पुरुषाव् अपि यस्य चानुदिनं हानिर् गृहे नित्यस्य कर्मणः
221,146,yaś ca brāhmaṇasaṃtyaktaḥ kilbiṣāśī narādhamaḥ nityasya karmaṇo hāniṃ na kurvīta kadācana,यश् च ब्राह्मणसंत्यक्तः किल्बिषाशी नराधमः नित्यस्य कर्मणो हानिं न कुर्वीत कदाचन
221,147,tasya tv akaraṇaṃ vakṣye kevalaṃ mṛtajanmasu daśāhaṃ brāhmaṇas tiṣṭhed dānahomavivarjitaḥ,तस्य त्व् अकरणं वक्ष्ये केवलं मृतजन्मसु दशाहं ब्राह्मणस् तिष्ठेद् दानहोमविवर्जितः
221,148,kṣatriyo dvādaśāhaṃ ca vaiśyo māsārdham eva ca śūdraś ca māsam āsīta nijakarmavivarjitaḥ,क्षत्रियो द्वादशाहं च वैश्यो मासार्धम् एव च शूद्रश् च मासम् आसीत निजकर्मविवर्जितः
221,149,tataḥ paraṃ nijaṃ karma kuryuḥ sarve yathocitam pretāya salilaṃ deyaṃ bahir gatvā tu gotrakaiḥ,ततः परं निजं कर्म कुर्युः सर्वे यथोचितम् प्रेताय सलिलं देयं बहिर् गत्वा तु गोत्रकैः
221,150,prathame 'hni caturthe ca saptame navame tathā tasyāsthisaṃcayaḥ kāryaś caturthe 'hani gotrakaiḥ,प्रथमे ऽह्नि चतुर्थे च सप्तमे नवमे तथा तस्यास्थिसंचयः कार्यश् चतुर्थे ऽहनि गोत्रकैः
221,151,ūrdhvaṃ saṃcayanāt teṣām aṅgasparśo vidhīyate gotrakais tu kriyāḥ sarvāḥ kāryāḥ saṃcayanāt param,ऊर्ध्वं संचयनात् तेषाम् अङ्गस्पर्शो विधीयते गोत्रकैस् तु क्रियाः सर्वाः कार्याः संचयनात् परम्
221,152,sparśa eva sapiṇḍānāṃ mṛtāhani tathobhayoḥ anvartham icchayā śastrarajjubandhanavahniṣu,स्पर्श एव सपिण्डानां मृताहनि तथोभयोः अन्वर्थम् इच्छया शस्त्ररज्जुबन्धनवह्निषु
221,153,viṣapratāpādimṛte prāyānāśakayor api bāle deśāntarasthe ca tathā pravrajite mṛte,विषप्रतापादिमृते प्रायानाशकयोर् अपि बाले देशान्तरस्थे च तथा प्रव्रजिते मृते
221,154,sadyaḥ śaucaṃ manuṣyāṇāṃ tryaham uktam aśaucakam sapiṇḍānāṃ sapiṇḍas tu mṛte 'nyasmin mṛto yadi,सद्यः शौचं मनुष्याणां त्र्यहम् उक्तम् अशौचकम् सपिण्डानां सपिण्डस् तु मृते ऽन्यस्मिन् मृतो यदि
221,155,pūrvaśaucaṃ samākhyātaṃ kāryās tatra dinakriyāḥ eṣa eva vidhir dṛṣṭo janmany api hi sūtake,पूर्वशौचं समाख्यातं कार्यास् तत्र दिनक्रियाः एष एव विधिर् दृष्टो जन्मन्य् अपि हि सूतके
221,156,sapiṇḍānāṃ sapiṇḍeṣu yathāvat sodakeṣu ca putre jāte pituḥ snānaṃ sacailasya vidhīyate,सपिण्डानां सपिण्डेषु यथावत् सोदकेषु च पुत्रे जाते पितुः स्नानं सचैलस्य विधीयते
221,157,tatrāpi yadi vānyasminn anuyātas tataḥ param tatrāpi śuddhir uditā pūrvajanmavato dinaiḥ,तत्रापि यदि वान्यस्मिन्न् अनुयातस् ततः परम् तत्रापि शुद्धिर् उदिता पूर्वजन्मवतो दिनैः
221,158,daśadvādaśamāsārdhamāsasaṃkhyair dinair gataiḥ svāḥ svāḥ karmakriyāḥ kuryuḥ sarve varṇā yathāvidhi,दशद्वादशमासार्धमाससंख्यैर् दिनैर् गतैः स्वाः स्वाः कर्मक्रियाः कुर्युः सर्वे वर्णा यथाविधि
221,159,pretam uddiśya kartavyam ekoddiṣṭam ataḥ param dānāni caiva deyāni brāhmaṇebhyo manīṣibhiḥ,प्रेतम् उद्दिश्य कर्तव्यम् एकोद्दिष्टम् अतः परम् दानानि चैव देयानि ब्राह्मणेभ्यो मनीषिभिः
221,160,yad yad iṣṭatamaṃ loke yac cāsya dayitaṃ gṛhe tat tad guṇavate deyaṃ tad evākṣayam icchatā,यद् यद् इष्टतमं लोके यच् चास्य दयितं गृहे तत् तद् गुणवते देयं तद् एवाक्षयम् इच्छता
221,161,pūrṇais tu divasaiḥ spṛṣṭvā salilaṃ vāhanāyudhaiḥ dattapretodapiṇḍāś ca sarve varṇāḥ kṛtakriyāḥ,पूर्णैस् तु दिवसैः स्पृष्ट्वा सलिलं वाहनायुधैः दत्तप्रेतोदपिण्डाश् च सर्वे वर्णाः कृतक्रियाः
221,162,kuryuḥ samagrāḥ śucinaḥ paratreha ca bhūtaye adhyetavyā trayī nityaṃ bhavitavyaṃ vipaścitā,कुर्युः समग्राः शुचिनः परत्रेह च भूतये अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता
221,163,dharmato dhanam āhāryaṃ yaṣṭavyaṃ cāpi yatnataḥ yena prakupito nātmā jugupsām eti bho dvijāḥ,धर्मतो धनम् आहार्यं यष्टव्यं चापि यत्नतः येन प्रकुपितो नात्मा जुगुप्साम् एति भो द्विजाः
221,164,tat kartavyam aśaṅkena yan na gopyaṃ mahājanaiḥ evam ācarato viprāḥ puruṣasya gṛhe sataḥ,तत् कर्तव्यम् अशङ्केन यन् न गोप्यं महाजनैः एवम् आचरतो विप्राः पुरुषस्य गृहे सतः
221,165,dharmārthakāmaṃ saṃprāpya paratreha ca śobhanam idaṃ rahasyam āyuṣyaṃ dhanyaṃ buddhivivardhanam,धर्मार्थकामं संप्राप्य परत्रेह च शोभनम् इदं रहस्यम् आयुष्यं धन्यं बुद्धिविवर्धनम्
221,166,sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ śrīpuṣṭyārogyadaṃ śivam yaśaḥkīrtipradaṃ nṝṇāṃ tejobalavivardhanam,सर्वपापहरं पुण्यं श्रीपुष्ट्यारोग्यदं शिवम् यशःकीर्तिप्रदं नॄणां तेजोबलविवर्धनम्
221,167,anuṣṭheyaṃ sadā puṃbhiḥ svargasādhanam uttamam brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śūdraiś ca munisattamāḥ,अनुष्ठेयं सदा पुंभिः स्वर्गसाधनम् उत्तमम् ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः शूद्रैश् च मुनिसत्तमाः
221,168,jñātavyaṃ suprayatnena samyak śreyobhikāṅkṣibhiḥ jñātvaiva yaḥ sadā kālam anuṣṭhānaṃ karoti vai,ज्ञातव्यं सुप्रयत्नेन सम्यक् श्रेयोभिकाङ्क्षिभिः ज्ञात्वैव यः सदा कालम् अनुष्ठानं करोति वै
221,169,sarvapāpavinirmuktaḥ svargaloke mahīyate sārāt sārataraṃ cedam ākhyātaṃ dvijasattamāḥ,सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते सारात् सारतरं चेदम् आख्यातं द्विजसत्तमाः
221,170,śrutismṛtyuditaṃ dharmaṃ na deyaṃ yasya kasyacit na nāstikāya dātavyaṃ na duṣṭamataye dvijāḥ na dāmbhikāya mūrkhāya na kutarkapralāpine,श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं न देयं यस्य कस्यचित् न नास्तिकाय दातव्यं न दुष्टमतये द्विजाः न दाम्भिकाय मूर्खाय न कुतर्कप्रलापिने
222,1,śrotum icchāmahe brahman varṇadharmān viśeṣataḥ caturāśramadharmāṃś ca dvijavarya bravīhi tān,श्रोतुम् इच्छामहे ब्रह्मन् वर्णधर्मान् विशेषतः चतुराश्रमधर्मांश् च द्विजवर्य ब्रवीहि तान्
222,2,brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca yathākramam śṛṇudhvaṃ saṃyatā bhūtvā varṇadharmān mayoditān,ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च यथाक्रमम् शृणुध्वं संयता भूत्वा वर्णधर्मान् मयोदितान्
222,3,dānadayātapodevayajñasvādhyāyatatparaḥ nityodakī bhaved vipraḥ kuryāc cāgniparigraham,दानदयातपोदेवयज्ञस्वाध्यायतत्परः नित्योदकी भवेद् विप्रः कुर्याच् चाग्निपरिग्रहम्
222,4,vṛttyarthaṃ yājayet tv anyān dvijān adhyāpayet tathā kuryāt pratigrahādānaṃ yajñārthaṃ jñānato dvijāḥ,वृत्त्यर्थं याजयेत् त्व् अन्यान् द्विजान् अध्यापयेत् तथा कुर्यात् प्रतिग्रहादानं यज्ञार्थं ज्ञानतो द्विजाः
222,5,sarvalokahitaṃ kuryān nāhitaṃ kasyacid dvijāḥ maitrī samastasattveṣu brāhmaṇasyottamaṃ dhanam,सर्वलोकहितं कुर्यान् नाहितं कस्यचिद् द्विजाः मैत्री समस्तसत्त्वेषु ब्राह्मणस्योत्तमं धनम्
222,6,gavi ratne ca pārakye samabuddhir bhaved dvijāḥ ṛtāv abhigamaḥ patnyāṃ śasyate vāsya bho dvijāḥ,गवि रत्ने च पारक्ये समबुद्धिर् भवेद् द्विजाः ऋताव् अभिगमः पत्न्यां शस्यते वास्य भो द्विजाः
222,7,dānāni dadyād icchāto dvijebhyaḥ kṣatriyo 'pi hi yajec ca vividhair yajñair adhīyīta ca bho dvijāḥ,दानानि दद्याद् इच्छातो द्विजेभ्यः क्षत्रियो ऽपि हि यजेच् च विविधैर् यज्ञैर् अधीयीत च भो द्विजाः
222,8,śastrājīvo mahīrakṣā pravarā tasya jīvikā tasyāpi prathame kalpe pṛthivīparipālanam,शस्त्राजीवो महीरक्षा प्रवरा तस्य जीविका तस्यापि प्रथमे कल्पे पृथिवीपरिपालनम्
222,9,dharitrīpālanenaiva kṛtakṛtyā narādhipāḥ bhavanti nṛpate rakṣā yato yajñādikarmaṇām,धरित्रीपालनेनैव कृतकृत्या नराधिपाः भवन्ति नृपते रक्षा यतो यज्ञादिकर्मणाम्
222,10,duṣṭānāṃ śāsanād rājā śiṣṭānāṃ paripālanāt prāpnoty abhimatāṃl lokān varṇasaṃsthāpako nṛpaḥ,दुष्टानां शासनाद् राजा शिष्टानां परिपालनात् प्राप्नोत्य् अभिमतांल् लोकान् वर्णसंस्थापको नृपः
222,11,pāśupālyaṃ vaṇijyāṃ ca kṛṣiṃ ca munisattamāḥ vaiśyāya jīvikāṃ brahmā dadau lokapitāmahaḥ,पाशुपाल्यं वणिज्यां च कृषिं च मुनिसत्तमाः वैश्याय जीविकां ब्रह्मा ददौ लोकपितामहः
222,12,tasyāpy adhyayanaṃ yajño dānaṃ dharmaś ca śasyate nityanaimittikādīnām anuṣṭhānaṃ ca karmaṇām,तस्याप्य् अध्ययनं यज्ञो दानं धर्मश् च शस्यते नित्यनैमित्तिकादीनाम् अनुष्ठानं च कर्मणाम्
222,13,dvijātisaṃśrayaṃ karma tadarthaṃ tena poṣaṇam krayavikrayajair vāpi dhanaiḥ kārubhavais tu vā,द्विजातिसंश्रयं कर्म तदर्थं तेन पोषणम् क्रयविक्रयजैर् वापि धनैः कारुभवैस् तु वा
222,14,dānaṃ dadyāc ca śūdro 'pi pākayajñair yajeta ca pitryādikaṃ ca vai sarvaṃ śūdraḥ kurvīta tena vai,दानं दद्याच् च शूद्रो ऽपि पाकयज्ञैर् यजेत च पित्र्यादिकं च वै सर्वं शूद्रः कुर्वीत तेन वै
222,15,bhṛtyādibharaṇārthāya sarveṣāṃ ca parigrahāḥ ṛtukālābhigamanaṃ svadāreṣu dvijottamāḥ,भृत्यादिभरणार्थाय सर्वेषां च परिग्रहाः ऋतुकालाभिगमनं स्वदारेषु द्विजोत्तमाः
222,16,dayā samastabhūteṣu titikṣā nābhimānitā satyaṃ śaucam anāyāso maṅgalaṃ priyavāditā,दया समस्तभूतेषु तितिक्षा नाभिमानिता सत्यं शौचम् अनायासो मङ्गलं प्रियवादिता
222,17,maitrī caivāspṛhā tadvad akārpaṇyaṃ dvijottamāḥ anasūyā ca sāmānyā varṇānāṃ kathitā guṇāḥ,मैत्री चैवास्पृहा तद्वद् अकार्पण्यं द्विजोत्तमाः अनसूया च सामान्या वर्णानां कथिता गुणाः
222,18,āśramāṇāṃ ca sarveṣām ete sāmānyalakṣaṇāḥ guṇās tathopadharmāś ca viprādīnām ime dvijāḥ,आश्रमाणां च सर्वेषाम् एते सामान्यलक्षणाः गुणास् तथोपधर्माश् च विप्रादीनाम् इमे द्विजाः
222,19,kṣātraṃ karma dvijasyoktaṃ vaiśyakarma tathāpadi rājanyasya ca vaiśyoktaṃ śūdrakarmāṇi caitayoḥ,क्षात्रं कर्म द्विजस्योक्तं वैश्यकर्म तथापदि राजन्यस्य च वैश्योक्तं शूद्रकर्माणि चैतयोः
222,20,sasāmarthye sati tyājyam ubhābhyām api ca dvijāḥ tad evāpadi kartavyaṃ na kuryāt karmasaṃkaram,ससामर्थ्ये सति त्याज्यम् उभाभ्याम् अपि च द्विजाः तद् एवापदि कर्तव्यं न कुर्यात् कर्मसंकरम्
222,21,ity ete kathitā viprā varṇadharmā mayādya vai dharmam āśramiṇāṃ samyag bruvato 'pi nibodhata,इत्य् एते कथिता विप्रा वर्णधर्मा मयाद्य वै धर्मम् आश्रमिणां सम्यग् ब्रुवतो ऽपि निबोधत
222,22,bālaḥ kṛtopanayano vedāharaṇatatparaḥ guror gehe vasan viprā brahmacārī samāhitaḥ,बालः कृतोपनयनो वेदाहरणतत्परः गुरोर् गेहे वसन् विप्रा ब्रह्मचारी समाहितः
222,23,śaucācāraratas tatra kāryaṃ śuśrūṣaṇaṃ guroḥ vratāni caratā grāhyo vedaś ca kṛtabuddhinā,शौचाचाररतस् तत्र कार्यं शुश्रूषणं गुरोः व्रतानि चरता ग्राह्यो वेदश् च कृतबुद्धिना
222,24,ubhe saṃdhye raviṃ viprās tathaivāgniṃ samāhitaḥ upatiṣṭhet tathā kuryād guror apy abhivādanam,उभे संध्ये रविं विप्रास् तथैवाग्निं समाहितः उपतिष्ठेत् तथा कुर्याद् गुरोर् अप्य् अभिवादनम्
222,25,sthite tiṣṭhed vrajed yāti nīcair āsīta cāsite śiṣyo gurau dvijaśreṣṭhāḥ pratikūlaṃ ca saṃtyajet,स्थिते तिष्ठेद् व्रजेद् याति नीचैर् आसीत चासिते शिष्यो गुरौ द्विजश्रेष्ठाः प्रतिकूलं च संत्यजेत्
222,26,tenaivoktaṃ paṭhed vedaṃ nānyacittaḥ purasthitaḥ anujñātaṃ ca bhikṣānnam aśnīyād guruṇā tataḥ,तेनैवोक्तं पठेद् वेदं नान्यचित्तः पुरस्थितः अनुज्ञातं च भिक्षान्नम् अश्नीयाद् गुरुणा ततः
222,27,avagāhed apaḥ pūrvam ācāryeṇāvagāhitāḥ samijjalādikaṃ cāsya kalyakalyam upānayet,अवगाहेद् अपः पूर्वम् आचार्येणावगाहिताः समिज्जलादिकं चास्य कल्यकल्यम् उपानयेत्
222,28,gṛhītagrāhyavedaś ca tato 'nujñām avāpya vai gārhasthyam āvaset prājño niṣpannaguruniṣkṛtiḥ,गृहीतग्राह्यवेदश् च ततो ऽनुज्ञाम् अवाप्य वै गार्हस्थ्यम् आवसेत् प्राज्ञो निष्पन्नगुरुनिष्कृतिः
222,29,vidhināvāptadāras tu dhanaṃ prāpya svakarmaṇā gṛhasthakāryam akhilaṃ kuryād viprāḥ svaśaktitaḥ,विधिनावाप्तदारस् तु धनं प्राप्य स्वकर्मणा गृहस्थकार्यम् अखिलं कुर्याद् विप्राः स्वशक्तितः
222,30,nirvāpeṇa pitṝn arcya yajñair devāṃs tathātithīn annair munīṃś ca svādhyāyair apatyena prajāpatim,निर्वापेण पितॄन् अर्च्य यज्ञैर् देवांस् तथातिथीन् अन्नैर् मुनींश् च स्वाध्यायैर् अपत्येन प्रजापतिम्
222,31,balikarmaṇā bhūtāni vāksatyenākhilaṃ jagat prāpnoti lokān puruṣo nijakarmasamārjitān,बलिकर्मणा भूतानि वाक्सत्येनाखिलं जगत् प्राप्नोति लोकान् पुरुषो निजकर्मसमार्जितान्
222,32,bhikṣābhujaś ca ye kecit parivrāḍ brahmacāriṇaḥ te 'py atra pratitiṣṭhanti gārhasthyaṃ tena vai param,भिक्षाभुजश् च ये केचित् परिव्राड् ब्रह्मचारिणः ते ऽप्य् अत्र प्रतितिष्ठन्ति गार्हस्थ्यं तेन वै परम्
222,33,vedāharaṇakāryeṇa tīrthasnānāya ca dvijāḥ aṭanti vasudhāṃ viprāḥ pṛthivīdarśanāya ca,वेदाहरणकार्येण तीर्थस्नानाय च द्विजाः अटन्ति वसुधां विप्राः पृथिवीदर्शनाय च
222,34,aniketā hy anāhārā ye tu sāyaṃgṛhās tu te teṣāṃ gṛhasthaḥ satataṃ pratiṣṭhā yonir ucyate,अनिकेता ह्य् अनाहारा ये तु सायंगृहास् तु ते तेषां गृहस्थः सततं प्रतिष्ठा योनिर् उच्यते
222,35,teṣāṃ svāgatadānāni vaktavyaṃ madhuraṃ sadā gṛhāgatānāṃ dadyāc ca śayanāsanabhojanam,तेषां स्वागतदानानि वक्तव्यं मधुरं सदा गृहागतानां दद्याच् च शयनासनभोजनम्
222,36,atithir yasya bhagnāśo gṛhāt pratinivartate sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyam ādāya gacchati,अतिथिर् यस्य भग्नाशो गृहात् प्रतिनिवर्तते स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यम् आदाय गच्छति
222,37,avajñānam ahaṃkāro dambhaś cāpi gṛhe sataḥ parivādopaghātau ca pāruṣyaṃ ca na śasyate,अवज्ञानम् अहंकारो दम्भश् चापि गृहे सतः परिवादोपघातौ च पारुष्यं च न शस्यते
222,38,yaś ca samyak karoty evaṃ gṛhasthaḥ paramaṃ vidhim sarvabandhavinirmukto lokān āpnoti cottamān,यश् च सम्यक् करोत्य् एवं गृहस्थः परमं विधिम् सर्वबन्धविनिर्मुक्तो लोकान् आप्नोति चोत्तमान्
222,39,vayaḥpariṇatau viprāḥ kṛtakṛtyo gṛhāśramī putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchet sahaiva vā,वयःपरिणतौ विप्राः कृतकृत्यो गृहाश्रमी पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य वनं गच्छेत् सहैव वा
222,40,parṇamūlaphalāhāraḥ keśaśmaśrujaṭādharaḥ bhūmiśāyī bhavet tatra muniḥ sarvātithir dvijāḥ,पर्णमूलफलाहारः केशश्मश्रुजटाधरः भूमिशायी भवेत् तत्र मुनिः सर्वातिथिर् द्विजाः
222,41,carmakāśakuśaiḥ kuryāt paridhānottarīyake tadvat triṣavaṇaṃ snānaṃ śastam asya dvijottamāḥ,चर्मकाशकुशैः कुर्यात् परिधानोत्तरीयके तद्वत् त्रिषवणं स्नानं शस्तम् अस्य द्विजोत्तमाः
222,42,devatābhyarcanaṃ homaḥ sarvābhyāgatapūjanam bhikṣā balipradānaṃ tu śastam asya praśasyate,देवताभ्यर्चनं होमः सर्वाभ्यागतपूजनम् भिक्षा बलिप्रदानं तु शस्तम् अस्य प्रशस्यते
222,43,vanyasnehena gātrāṇām abhyaṅgaś cāpi śasyate tapasyā tasya viprendrāḥ śītoṣṇādisahiṣṇutā,वन्यस्नेहेन गात्राणाम् अभ्यङ्गश् चापि शस्यते तपस्या तस्य विप्रेन्द्राः शीतोष्णादिसहिष्णुता
222,44,yas tv etā niyataś caryā vānaprasthaś caren muniḥ sa dahaty agnivad doṣāñ jayel lokāṃś ca śāśvatān,यस् त्व् एता नियतश् चर्या वानप्रस्थश् चरेन् मुनिः स दहत्य् अग्निवद् दोषाञ् जयेल् लोकांश् च शाश्वतान्
222,45,caturthaś cāśramo bhikṣoḥ procyate yo manīṣibhiḥ tasya svarūpaṃ gadato budhyadhvaṃ mama sattamāḥ,चतुर्थश् चाश्रमो भिक्षोः प्रोच्यते यो मनीषिभिः तस्य स्वरूपं गदतो बुध्यध्वं मम सत्तमाः
222,46,putradravyakalatreṣu tyajet snehaṃ dvijottamāḥ caturtham āśramasthānaṃ gacchen nirdhūtamatsaraḥ,पुत्रद्रव्यकलत्रेषु त्यजेत् स्नेहं द्विजोत्तमाः चतुर्थम् आश्रमस्थानं गच्छेन् निर्धूतमत्सरः
222,47,traivarṇikāṃs tyajet sarvān ārambhān dvijasattamāḥ mitrādiṣu samo maitraḥ samasteṣv eva jantuṣu,त्रैवर्णिकांस् त्यजेत् सर्वान् आरम्भान् द्विजसत्तमाः मित्रादिषु समो मैत्रः समस्तेष्व् एव जन्तुषु
222,48,jarāyujāṇḍajādīnāṃ vāṅmanaḥkarmabhiḥ kvacit yuktaḥ kurvīta na drohaṃ sarvasaṅgāṃś ca varjayet,जरायुजाण्डजादीनां वाङ्मनःकर्मभिः क्वचित् युक्तः कुर्वीत न द्रोहं सर्वसङ्गांश् च वर्जयेत्
222,49,ekarātrasthitir grāme pañcarātrasthitiḥ pure tathā prītir na tiryakṣu dveṣo vā nāsya jāyate,एकरात्रस्थितिर् ग्रामे पञ्चरात्रस्थितिः पुरे तथा प्रीतिर् न तिर्यक्षु द्वेषो वा नास्य जायते
222,50,prāṇayātrānimittaṃ ca vyaṅgāre 'bhuktavajjane kāle praśastavarṇānāṃ bhikṣārthī paryaṭed gṛhān,प्राणयात्रानिमित्तं च व्यङ्गारे ऽभुक्तवज्जने काले प्रशस्तवर्णानां भिक्षार्थी पर्यटेद् गृहान्
222,51,alābhe na viṣādī syāl lābhe naiva ca harṣayet prāṇayātrikamātraḥ syān mātrāsaṅgād vinirgataḥ,अलाभे न विषादी स्याल् लाभे नैव च हर्षयेत् प्राणयात्रिकमात्रः स्यान् मात्रासङ्गाद् विनिर्गतः
222,52,atipūjitalābhāṃs tu jugupsaṃ caiva sarvataḥ atipūjitalābhais tu yatir mukto 'pi badhyate,अतिपूजितलाभांस् तु जुगुप्सं चैव सर्वतः अतिपूजितलाभैस् तु यतिर् मुक्तो ऽपि बध्यते
222,53,kāmaḥ krodhas tathā darpo lobhamohādayaś ca ye tāṃs tu doṣān parityajya parivrāṇ nirmamo bhavet,कामः क्रोधस् तथा दर्पो लोभमोहादयश् च ये तांस् तु दोषान् परित्यज्य परिव्राण् निर्ममो भवेत्
222,54,abhayaṃ sarvasattvebhyo dattvā yaś carate mahīm tasya dehād vimuktasya bhayaṃ notpadyate kvacit,अभयं सर्वसत्त्वेभ्यो दत्त्वा यश् चरते महीम् तस्य देहाद् विमुक्तस्य भयं नोत्पद्यते क्वचित्
223,1,kṛtvāgnihotraṃ svaśarīrasaṃsthaṃ śārīram agniṃ svamukhe juhoti vipras tu bhikṣopagatair havirbhiś citāgninā sa vrajati sma lokān BrP_222.55 mokṣāśramaṃ yaś carate yathoktaṃ śuciś ca saṃkalpitabuddhiyuktaḥ anindhanaṃ jyotir iva praśāntaṃ sa brahmalokaṃ vrajati dvijātiḥ BrP_222.56 sarvajñas tvaṃ mahābhāga sarvabhūtahite rataḥ bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca na te 'sty aviditaṃ mune,कृत्वाग्निहोत्रं स्वशरीरसंस्थं शारीरम् अग्निं स्वमुखे जुहोति विप्रस् तु भिक्षोपगतैर् हविर्भिश् चिताग्निना स व्रजति स्म लोकान् ब्र्प्_२२२.५५ मोक्षाश्रमं यश् चरते यथोक्तं शुचिश् च संकल्पितबुद्धियुक्तः अनिन्धनं ज्योतिर् इव प्रशान्तं स ब्रह्मलोकं व्रजति द्विजातिः ब्र्प्_२२२.५६ सर्वज्ञस् त्वं महाभाग सर्वभूतहिते रतः भूतं भव्यं भविष्यं च न ते ऽस्त्य् अविदितं मुने
223,2,karmaṇā kena varṇānām adhamā jāyate gatiḥ uttamā ca bhavet kena brūhi teṣāṃ mahāmate,कर्मणा केन वर्णानाम् अधमा जायते गतिः उत्तमा च भवेत् केन ब्रूहि तेषां महामते
223,3,śūdras tu karmaṇā kena brāhmaṇatvaṃ ca gacchati śrotum icchāmahe kena brāhmaṇaḥ śūdratām iyāt,शूद्रस् तु कर्मणा केन ब्राह्मणत्वं च गच्छति श्रोतुम् इच्छामहे केन ब्राह्मणः शूद्रताम् इयात्
223,4,himavacchikhare ramye nānādhātuvibhūṣite nānādrumalatākīrṇe nānāścaryasamanvite,हिमवच्छिखरे रम्ये नानाधातुविभूषिते नानाद्रुमलताकीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते
223,5,tatra sthitaṃ mahādevaṃ tripuraghnaṃ trilocanam śailarājasutā devī praṇipatya sureśvaram,तत्र स्थितं महादेवं त्रिपुरघ्नं त्रिलोचनम् शैलराजसुता देवी प्रणिपत्य सुरेश्वरम्
223,6,imaṃ praśnaṃ purā viprā apṛcchac cārulocanā tad ahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ mama sattamāḥ,इमं प्रश्नं पुरा विप्रा अपृच्छच् चारुलोचना तद् अहं संप्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मम सत्तमाः
223,7,bhagavan bhaganetraghna pūṣṇo dantavināśana dakṣakratuhara tryakṣa saṃśayo me mahān ayam,भगवन् भगनेत्रघ्न पूष्णो दन्तविनाशन दक्षक्रतुहर त्र्यक्ष संशयो मे महान् अयम्
223,8,cāturvarṇyaṃ bhagavatā pūrvaṃ sṛṣṭaṃ svayaṃbhuvā kena karmavipākena vaiśyo gacchati śūdratām,चातुर्वर्ण्यं भगवता पूर्वं सृष्टं स्वयंभुवा केन कर्मविपाकेन वैश्यो गच्छति शूद्रताम्
223,9,vaiśyo vā kṣatriyaḥ kena dvijo vā kṣatriyo bhavet pratilome kathaṃ deva śakyo dharmo nivartitum,वैश्यो वा क्षत्रियः केन द्विजो वा क्षत्रियो भवेत् प्रतिलोमे कथं देव शक्यो धर्मो निवर्तितुम्
223,10,kena vā karmaṇā vipraḥ śūdrayonau prajāyate kṣatriyaḥ śūdratām eti kena vā karmaṇā vibho,केन वा कर्मणा विप्रः शूद्रयोनौ प्रजायते क्षत्रियः शूद्रताम् एति केन वा कर्मणा विभो
223,11,etaṃ me saṃśayaṃ deva vada bhūtapate 'nagha trayo varṇāḥ prakṛtyeha kathaṃ brāhmaṇyam āpnuyuḥ,एतं मे संशयं देव वद भूतपते ऽनघ त्रयो वर्णाः प्रकृत्येह कथं ब्राह्मण्यम् आप्नुयुः
223,12,brāhmaṇyaṃ devi duṣprāpaṃ nisargād brāhmaṇaḥ śubhe kṣatriyo vaiśyaśūdrau vā nisargād iti me matiḥ,ब्राह्मण्यं देवि दुष्प्रापं निसर्गाद् ब्राह्मणः शुभे क्षत्रियो वैश्यशूद्रौ वा निसर्गाद् इति मे मतिः
223,13,karmaṇā duṣkṛteneha sthānād bhraśyati sa dvijaḥ śreṣṭhaṃ varṇam anuprāpya tasmād ākṣipyate punaḥ,कर्मणा दुष्कृतेनेह स्थानाद् भ्रश्यति स द्विजः श्रेष्ठं वर्णम् अनुप्राप्य तस्माद् आक्षिप्यते पुनः
223,14,sthito brāhmaṇadharmeṇa brāhmaṇyam upajīvati kṣatriyo vātha vaiśyo vā brahmabhūyaṃ sa gacchati,स्थितो ब्राह्मणधर्मेण ब्राह्मण्यम् उपजीवति क्षत्रियो वाथ वैश्यो वा ब्रह्मभूयं स गच्छति
223,15,yaś ca vipratvam utsṛjya kṣatradharmān niṣevate brāhmaṇyāt sa paribhraṣṭaḥ kṣatrayonau prajāyate,यश् च विप्रत्वम् उत्सृज्य क्षत्रधर्मान् निषेवते ब्राह्मण्यात् स परिभ्रष्टः क्षत्रयोनौ प्रजायते
223,16,vaiśyakarma ca yo vipro lobhamohavyapāśrayaḥ brāhmaṇyaṃ durlabhaṃ prāpya karoty alpamatiḥ sadā,वैश्यकर्म च यो विप्रो लोभमोहव्यपाश्रयः ब्राह्मण्यं दुर्लभं प्राप्य करोत्य् अल्पमतिः सदा
223,17,sa dvijo vaiśyatām eti vaiśyo vā śūdratām iyāt svadharmāt pracyuto vipras tataḥ śūdratvam āpnuyāt,स द्विजो वैश्यताम् एति वैश्यो वा शूद्रताम् इयात् स्वधर्मात् प्रच्युतो विप्रस् ततः शूद्रत्वम् आप्नुयात्
223,18,tatrāsau nirayaṃ prāpto varṇabhraṣṭo bahiṣkṛtaḥ brahmalokāt paribhraṣṭaḥ śūdrayonau prajāyate,तत्रासौ निरयं प्राप्तो वर्णभ्रष्टो बहिष्कृतः ब्रह्मलोकात् परिभ्रष्टः शूद्रयोनौ प्रजायते
223,19,kṣatriyo vā mahābhāge vaiśyo vā dharmacāriṇi svāni karmāṇy apākṛtya śūdrakarma niṣevate,क्षत्रियो वा महाभागे वैश्यो वा धर्मचारिणि स्वानि कर्माण्य् अपाकृत्य शूद्रकर्म निषेवते
223,20,svasthānāt sa paribhraṣṭo varṇasaṃkaratāṃ gataḥ brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdratvaṃ yāti tādṛśaḥ,स्वस्थानात् स परिभ्रष्टो वर्णसंकरतां गतः ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रत्वं याति तादृशः
223,21,yas tu śūdraḥ svadharmeṇa jñānavijñānavāñ śuciḥ dharmajño dharmanirataḥ sa dharmaphalam aśnute,यस् तु शूद्रः स्वधर्मेण ज्ञानविज्ञानवाञ् शुचिः धर्मज्ञो धर्मनिरतः स धर्मफलम् अश्नुते
223,22,idaṃ caivāparaṃ devi brahmaṇā samudāhṛtam adhyātmaṃ naiṣṭhikī siddhir dharmakāmair niṣevyate,इदं चैवापरं देवि ब्रह्मणा समुदाहृतम् अध्यात्मं नैष्ठिकी सिद्धिर् धर्मकामैर् निषेव्यते
223,23,ugrānnaṃ garhitaṃ devi gaṇānnaṃ śrāddhasūtakam ghuṣṭānnaṃ naiva bhoktavyaṃ śūdrānnaṃ naiva vā kvacit,उग्रान्नं गर्हितं देवि गणान्नं श्राद्धसूतकम् घुष्टान्नं नैव भोक्तव्यं शूद्रान्नं नैव वा क्वचित्
223,24,śūdrānnaṃ garhitaṃ devi sadā devair mahātmabhiḥ pitāmahamukhotsṛṣṭaṃ pramāṇam iti me matiḥ,शूद्रान्नं गर्हितं देवि सदा देवैर् महात्मभिः पितामहमुखोत्सृष्टं प्रमाणम् इति मे मतिः
223,25,śūdrānnenāvaśeṣeṇa jaṭhare mriyate dvijaḥ āhitāgnis tathā yajvā sa śūdragatibhāg bhavet,शूद्रान्नेनावशेषेण जठरे म्रियते द्विजः आहिताग्निस् तथा यज्वा स शूद्रगतिभाग् भवेत्
223,26,tena śūdrānnaśeṣeṇa brahmasthānād apākṛtaḥ brāhmaṇaḥ śūdratām eti nāsti tatra vicāraṇā,तेन शूद्रान्नशेषेण ब्रह्मस्थानाद् अपाकृतः ब्राह्मणः शूद्रताम् एति नास्ति तत्र विचारणा
223,27,yasyānnenāvaśeṣeṇa jaṭhare mriyate dvijaḥ tāṃ tāṃ yoniṃ vrajed vipro yasyānnam upajīvati,यस्यान्नेनावशेषेण जठरे म्रियते द्विजः तां तां योनिं व्रजेद् विप्रो यस्यान्नम् उपजीवति
223,28,brāhmaṇatvaṃ sukhaṃ prāpya durlabhaṃ yo 'vamanyate abhojyānnāni vāśnāti sa dvijatvāt pateta vai,ब्राह्मणत्वं सुखं प्राप्य दुर्लभं यो ऽवमन्यते अभोज्यान्नानि वाश्नाति स द्विजत्वात् पतेत वै
223,29,surāpo brahmahā steyī cauro bhagnavrato 'śuciḥ svādhyāyavarjitaḥ pāpo lubdho naikṛtikaḥ śaṭhaḥ,सुरापो ब्रह्महा स्तेयी चौरो भग्नव्रतो ऽशुचिः स्वाध्यायवर्जितः पापो लुब्धो नैकृतिकः शठः
223,30,avratī vṛṣalībhartā kuṇḍāśī somavikrayī vihīnasevī vipro hi patate brahmayonitaḥ,अव्रती वृषलीभर्ता कुण्डाशी सोमविक्रयी विहीनसेवी विप्रो हि पतते ब्रह्मयोनितः
223,31,gurutalpī gurudveṣī gurukutsāratiś ca yaḥ brahmadviḍ vāpi patati brāhmaṇo brahmayonitaḥ,गुरुतल्पी गुरुद्वेषी गुरुकुत्सारतिश् च यः ब्रह्मद्विड् वापि पतति ब्राह्मणो ब्रह्मयोनितः
223,32,ebhis tu karmabhir devi śubhair ācaritais tathā śūdro brāhmaṇatāṃ gacched vaiśyaḥ kṣatriyatāṃ vrajet,एभिस् तु कर्मभिर् देवि शुभैर् आचरितैस् तथा शूद्रो ब्राह्मणतां गच्छेद् वैश्यः क्षत्रियतां व्रजेत्
223,33,śūdraḥ karmāṇi sarvāṇi yathānyāyaṃ yathāvidhi sarvātithyam upātiṣṭhañ śeṣānnakṛtabhojanaḥ,शूद्रः कर्माणि सर्वाणि यथान्यायं यथाविधि सर्वातिथ्यम् उपातिष्ठञ् शेषान्नकृतभोजनः
223,34,śuśrūṣāṃ paricaryāṃ yo jyeṣṭhavarṇe prayatnataḥ kuryād avimanāḥ śreṣṭhaḥ satataṃ satpathe sthitaḥ,शुश्रूषां परिचर्यां यो ज्येष्ठवर्णे प्रयत्नतः कुर्याद् अविमनाः श्रेष्ठः सततं सत्पथे स्थितः
223,35,devadvijātisatkartā sarvātithyakṛtavrataḥ ṛtukālābhigāmī ca niyato niyatāśanaḥ,देवद्विजातिसत्कर्ता सर्वातिथ्यकृतव्रतः ऋतुकालाभिगामी च नियतो नियताशनः
223,36,dakṣaḥ śiṣṭajanānveṣī śeṣānnakṛtabhojanaḥ vṛthā māṃsaṃ na bhuñjīta śūdro vaiśyatvam ṛcchati,दक्षः शिष्टजनान्वेषी शेषान्नकृतभोजनः वृथा मांसं न भुञ्जीत शूद्रो वैश्यत्वम् ऋच्छति
223,37,ṛtavāg anahaṃvādī nirdvaṃdvaḥ sāmakovidaḥ yajate nityayajñaiś ca svādhyāyaparamaḥ śuciḥ,ऋतवाग् अनहंवादी निर्द्वंद्वः सामकोविदः यजते नित्ययज्ञैश् च स्वाध्यायपरमः शुचिः
223,38,dānto brāhmaṇasatkartā sarvavarṇānasūyakaḥ gṛhasthavratam ātiṣṭhan dvikālakṛtabhojanaḥ,दान्तो ब्राह्मणसत्कर्ता सर्ववर्णानसूयकः गृहस्थव्रतम् आतिष्ठन् द्विकालकृतभोजनः
223,39,śeṣāśī vijitāhāro niṣkāmo nirahaṃvadaḥ agnihotram upāsīno juhvānaś ca yathāvidhi,शेषाशी विजिताहारो निष्कामो निरहंवदः अग्निहोत्रम् उपासीनो जुह्वानश् च यथाविधि
223,40,sarvātithyam upātiṣṭhañ śeṣānnakṛtabhojanaḥ tretāgnimātravihitaṃ vaiśyo bhavati ca dvijaḥ,सर्वातिथ्यम् उपातिष्ठञ् शेषान्नकृतभोजनः त्रेताग्निमात्रविहितं वैश्यो भवति च द्विजः
223,41,sa vaiśyaḥ kṣatriyakule śucir mahati jāyate sa vaiśyaḥ kṣatriyo jāto janmaprabhṛti saṃskṛtaḥ,स वैश्यः क्षत्रियकुले शुचिर् महति जायते स वैश्यः क्षत्रियो जातो जन्मप्रभृति संस्कृतः
223,42,upanīto vrataparo dvijo bhavati saṃskṛtaḥ dadāti yajate yajñaiḥ samṛddhair āptadakṣiṇaiḥ,उपनीतो व्रतपरो द्विजो भवति संस्कृतः ददाति यजते यज्ञैः समृद्धैर् आप्तदक्षिणैः
223,43,adhītya svargam anvicchaṃs tretāgniśaraṇaḥ sadā ārdrahastaprado nityaṃ prajā dharmeṇa pālayan,अधीत्य स्वर्गम् अन्विच्छंस् त्रेताग्निशरणः सदा आर्द्रहस्तप्रदो नित्यं प्रजा धर्मेण पालयन्
223,44,satyaḥ satyāni kurute nityaṃ yaḥ śuddhidarśanaḥ dharmadaṇḍena nirdagdho dharmakāmārthasādhakaḥ,सत्यः सत्यानि कुरुते नित्यं यः शुद्धिदर्शनः धर्मदण्डेन निर्दग्धो धर्मकामार्थसाधकः
223,45,yantritaḥ kāryakaraṇaiḥ ṣaḍbhāgakṛtalakṣaṇaḥ grāmyadharmān na seveta svacchandenārthakovidaḥ,यन्त्रितः कार्यकरणैः षड्भागकृतलक्षणः ग्राम्यधर्मान् न सेवेत स्वच्छन्देनार्थकोविदः
223,46,ṛtukāle tu dharmātmā patnīm upāśrayet sadā sadopavāsī niyataḥ svādhyāyanirataḥ śuciḥ,ऋतुकाले तु धर्मात्मा पत्नीम् उपाश्रयेत् सदा सदोपवासी नियतः स्वाध्यायनिरतः शुचिः
223,47,vahiskāntarite nityaṃ śayāno 'sti sadā gṛhe sarvātithyaṃ trivargasya kurvāṇaḥ sumanāḥ sadā,वहिस्कान्तरिते नित्यं शयानो ऽस्ति सदा गृहे सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य कुर्वाणः सुमनाः सदा
223,48,śūdrāṇāṃ cānnakāmānāṃ nityaṃ siddham iti bruvan svārthād vā yadi vā kāmān na kiṃcid upalakṣayet,शूद्राणां चान्नकामानां नित्यं सिद्धम् इति ब्रुवन् स्वार्थाद् वा यदि वा कामान् न किंचिद् उपलक्षयेत्
223,49,pitṛdevātithikṛte sādhanaṃ kurute ca yat svaveśmani yathānyāyam upāste bhaikṣyam eva ca,पितृदेवातिथिकृते साधनं कुरुते च यत् स्ववेश्मनि यथान्यायम् उपास्ते भैक्ष्यम् एव च
223,50,dvikālam agnihotraṃ ca juhvāno vai yathāvidhi gobrāhmaṇahitārthāya raṇe cābhimukho hataḥ,द्विकालम् अग्निहोत्रं च जुह्वानो वै यथाविधि गोब्राह्मणहितार्थाय रणे चाभिमुखो हतः
223,51,tretāgnimantrapūtena samāviśya dvijo bhavet jñānavijñānasaṃpannaḥ saṃskṛto vedapāragaḥ,त्रेताग्निमन्त्रपूतेन समाविश्य द्विजो भवेत् ज्ञानविज्ञानसंपन्नः संस्कृतो वेदपारगः
223,52,vaiśyo bhavati dharmātmā kṣatriyaḥ svena karmaṇā etaiḥ karmaphalair devi nyūnajātikulodbhavaḥ,वैश्यो भवति धर्मात्मा क्षत्रियः स्वेन कर्मणा एतैः कर्मफलैर् देवि न्यूनजातिकुलोद्भवः
223,53,śūdro 'py āgamasaṃpanno dvijo bhavati saṃskṛtaḥ brāhmaṇo vāpy asadvṛttaḥ sarvasaṃkarabhojanaḥ,शूद्रो ऽप्य् आगमसंपन्नो द्विजो भवति संस्कृतः ब्राह्मणो वाप्य् असद्वृत्तः सर्वसंकरभोजनः
223,54,sa brāhmaṇyaṃ samutsṛjya śūdro bhavati tādṛśaḥ karmabhiḥ śucibhir devī śuddhātmā vijitendriyaḥ,स ब्राह्मण्यं समुत्सृज्य शूद्रो भवति तादृशः कर्मभिः शुचिभिर् देवी शुद्धात्मा विजितेन्द्रियः
223,55,śūdro 'pi dvijavat sevya iti brahmābravīt svayam svabhāvakarmaṇā caiva yatra śūdro 'dhitiṣṭhati,शूद्रो ऽपि द्विजवत् सेव्य इति ब्रह्माब्रवीत् स्वयम् स्वभावकर्मणा चैव यत्र शूद्रो ऽधितिष्ठति
223,56,viśuddhaḥ sa dvijātibhyo vijñeya iti me matiḥ na yonir nāpi saṃskāro na śrutir na ca saṃtatiḥ,विशुद्धः स द्विजातिभ्यो विज्ञेय इति मे मतिः न योनिर् नापि संस्कारो न श्रुतिर् न च संततिः
223,57,kāraṇāni dvijatvasya vṛttam eva tu kāraṇam sarvo 'yaṃ brāhmaṇo loke vṛttena tu vidhīyate,कारणानि द्विजत्वस्य वृत्तम् एव तु कारणम् सर्वो ऽयं ब्राह्मणो लोके वृत्तेन तु विधीयते
223,58,vṛtte sthitaś ca śūdro 'pi brāhmaṇatvaṃ ca gacchati brahmasvabhāvaḥ suśroṇi samaḥ sarvatra me mataḥ,वृत्ते स्थितश् च शूद्रो ऽपि ब्राह्मणत्वं च गच्छति ब्रह्मस्वभावः सुश्रोणि समः सर्वत्र मे मतः
223,59,nirguṇaṃ nirmalaṃ brahma yatra tiṣṭhati sa dvijaḥ ete ye vimalā devi sthānabhāvanidarśakāḥ,निर्गुणं निर्मलं ब्रह्म यत्र तिष्ठति स द्विजः एते ये विमला देवि स्थानभावनिदर्शकाः
223,60,svayaṃ ca varadenoktā brahmaṇā sṛjatā prajāḥ brahmaṇo hi mahat kṣetraṃ loke carati pādavat,स्वयं च वरदेनोक्ता ब्रह्मणा सृजता प्रजाः ब्रह्मणो हि महत् क्षेत्रं लोके चरति पादवत्
223,61,yat tatra bījaṃ patati sā kṛṣiḥ pretya bhāvinī saṃtuṣṭena sadā bhāvyaṃ satpathālambinā sadā,यत् तत्र बीजं पतति सा कृषिः प्रेत्य भाविनी संतुष्टेन सदा भाव्यं सत्पथालम्बिना सदा
223,62,brāhmaṃ hi mārgam ākramya vartitavyaṃ bubhūṣatā saṃhitādhyāyinā bhāvyaṃ gṛhe vai gṛhamedhinā,ब्राह्मं हि मार्गम् आक्रम्य वर्तितव्यं बुभूषता संहिताध्यायिना भाव्यं गृहे वै गृहमेधिना
223,63,nityaṃ svādhyāyayuktena na cādhyayanajīvinā evaṃbhūto hi yo vipraḥ satataṃ satpathe sthitaḥ,नित्यं स्वाध्याययुक्तेन न चाध्ययनजीविना एवंभूतो हि यो विप्रः सततं सत्पथे स्थितः
223,64,āhitāgnir adhīyāno brahmabhūyāya kalpate brāhmaṇyaṃ devi saṃprāpya rakṣitavyaṃ yatātmanā,आहिताग्निर् अधीयानो ब्रह्मभूयाय कल्पते ब्राह्मण्यं देवि संप्राप्य रक्षितव्यं यतात्मना
223,65,yonipratigrahādānaiḥ karmabhiś ca śucismite etat te guhyam ākhyātaṃ yathā śūdro bhaved dvijaḥ brāhmaṇo vā cyuto dharmād yathā śūdratvam āpnuyāt,योनिप्रतिग्रहादानैः कर्मभिश् च शुचिस्मिते एतत् ते गुह्यम् आख्यातं यथा शूद्रो भवेद् द्विजः ब्राह्मणो वा च्युतो धर्माद् यथा शूद्रत्वम् आप्नुयात्
224,1,bhagavan sarvabhūteśa surāsuranamaskṛta dharmādharme nṛṇāṃ deva brūhi me saṃśayaṃ vibho,भगवन् सर्वभूतेश सुरासुरनमस्कृत धर्माधर्मे नृणां देव ब्रूहि मे संशयं विभो
224,2,karmaṇā manasā vācā trividhair dehinaḥ sadā badhyante bandhanaiḥ kair vā mucyante vā kathaṃ vada,कर्मणा मनसा वाचा त्रिविधैर् देहिनः सदा बध्यन्ते बन्धनैः कैर् वा मुच्यन्ते वा कथं वद
224,3,kena śīlena vai deva karmaṇā kīdṛśena vā samācārair guṇaiḥ kair vā svargaṃ yāntīha mānavāḥ,केन शीलेन वै देव कर्मणा कीदृशेन वा समाचारैर् गुणैः कैर् वा स्वर्गं यान्तीह मानवाः
224,4,devi dharmārthatattvajñe dharmanitye ume sadā sarvaprāṇihitaḥ praśnaḥ śrūyatāṃ buddhivardhanaḥ,देवि धर्मार्थतत्त्वज्ञे धर्मनित्ये उमे सदा सर्वप्राणिहितः प्रश्नः श्रूयतां बुद्धिवर्धनः
224,5,satyadharmaratāḥ śāntāḥ sarvaliṅgavivarjitāḥ nādharmeṇa na dharmeṇa badhyante chinnasaṃśayāḥ,सत्यधर्मरताः शान्ताः सर्वलिङ्गविवर्जिताः नाधर्मेण न धर्मेण बध्यन्ते छिन्नसंशयाः
224,6,pralayotpattitattvajñāḥ sarvajñāḥ sarvadarśinaḥ vītarāgā vimucyante puruṣāḥ karmabandhanaiḥ,प्रलयोत्पत्तितत्त्वज्ञाः सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनः वीतरागा विमुच्यन्ते पुरुषाः कर्मबन्धनैः
224,7,karmaṇā manasā vācā ye na hiṃsanti kiṃcana ye na majjanti kasmiṃścit te na badhnanti karmabhiḥ,कर्मणा मनसा वाचा ये न हिंसन्ति किंचन ये न मज्जन्ति कस्मिंश्चित् ते न बध्नन्ति कर्मभिः
224,8,prāṇātipātād viratāḥ śīlavanto dayānvitāḥ tulyadveṣyapriyā dāntā mucyante karmabandhanaiḥ,प्राणातिपाताद् विरताः शीलवन्तो दयान्विताः तुल्यद्वेष्यप्रिया दान्ता मुच्यन्ते कर्मबन्धनैः
224,9,sarvabhūtadayāvanto viśvāsyāḥ sarvajantuṣu tyaktahiṃsrasamācārās te narāḥ svargagāminaḥ,सर्वभूतदयावन्तो विश्वास्याः सर्वजन्तुषु त्यक्तहिंस्रसमाचारास् ते नराः स्वर्गगामिनः
224,10,parasvanirmamā nityaṃ paradāravivarjikāḥ dharmalabdhārthabhoktāras te narāḥ svargagāminaḥ,परस्वनिर्ममा नित्यं परदारविवर्जिकाः धर्मलब्धार्थभोक्तारस् ते नराः स्वर्गगामिनः
224,11,mātṛvat svasṛvac caiva nityaṃ duhitṛvac ca ye paradāreṣu vartante te narāḥ svargagāminaḥ,मातृवत् स्वसृवच् चैव नित्यं दुहितृवच् च ये परदारेषु वर्तन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः
224,12,svadāraniratā ye ca ṛtukālābhigāminaḥ agrāmyasukhabhogāś ca te narāḥ svargagāminaḥ,स्वदारनिरता ये च ऋतुकालाभिगामिनः अग्राम्यसुखभोगाश् च ते नराः स्वर्गगामिनः
224,13,stainyān nivṛttāḥ satataṃ saṃtuṣṭāḥ svadhanena ca svabhāgyāny upajīvanti te narāḥ svargagāminaḥ,स्तैन्यान् निवृत्ताः सततं संतुष्टाः स्वधनेन च स्वभाग्यान्य् उपजीवन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः
224,14,paradāreṣu ye nityaṃ cāritrāvṛtalocanāḥ jitendriyāḥ śīlaparās te narāḥ svargagāminaḥ,परदारेषु ये नित्यं चारित्रावृतलोचनाः जितेन्द्रियाः शीलपरास् ते नराः स्वर्गगामिनः
224,15,eṣa daivakṛto mārgaḥ sevitavyaḥ sadā naraiḥ akaṣāyakṛtaś caiva mārgaḥ sevyaḥ sadā budhaiḥ,एष दैवकृतो मार्गः सेवितव्यः सदा नरैः अकषायकृतश् चैव मार्गः सेव्यः सदा बुधैः
224,16,avṛthāpakṛtaś caiva mārgaḥ sevyaḥ sadā budhaiḥ dānakarmatapoyuktaḥ śīlaśaucadayātmakaḥ svargamārgam abhīpsadbhir na sevyas tv ata uttaraḥ,अवृथापकृतश् चैव मार्गः सेव्यः सदा बुधैः दानकर्मतपोयुक्तः शीलशौचदयात्मकः स्वर्गमार्गम् अभीप्सद्भिर् न सेव्यस् त्व् अत उत्तरः
224,17,vācā tu badhyate yena mucyate hy athavā punaḥ tāni karmāṇi me deva vada bhūtapate 'nagha,वाचा तु बध्यते येन मुच्यते ह्य् अथवा पुनः तानि कर्माणि मे देव वद भूतपते ऽनघ
224,18,ātmahetoḥ parārthe vā adharmāśritam eva ca ye mṛṣā na vadantīha te narāḥ svargagāminaḥ,आत्महेतोः परार्थे वा अधर्माश्रितम् एव च ये मृषा न वदन्तीह ते नराः स्वर्गगामिनः
224,19,vṛttyarthaṃ dharmahetor vā kāmakārāt tathaiva ca anṛtaṃ ye na bhāṣante te narāḥ svargagāminaḥ,वृत्त्यर्थं धर्महेतोर् वा कामकारात् तथैव च अनृतं ये न भाषन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः
224,20,ślakṣṇāṃ vāṇīṃ svacchavarṇāṃ madhurāṃ pāpavarjitām svagatenābhibhāṣante te narāḥ svargagāminaḥ,श्लक्ष्णां वाणीं स्वच्छवर्णां मधुरां पापवर्जिताम् स्वगतेनाभिभाषन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः
224,21,paruṣaṃ ye na bhāṣante kaṭukaṃ niṣṭhuraṃ tathā na paiśunyaratāḥ santas te narāḥ svargagāminaḥ,परुषं ये न भाषन्ते कटुकं निष्ठुरं तथा न पैशुन्यरताः सन्तस् ते नराः स्वर्गगामिनः
224,22,piśunaṃ na prabhāṣante mitrabhedakaraṃ tathā parapīḍākaraṃ caiva te narāḥ svargagāminaḥ,पिशुनं न प्रभाषन्ते मित्रभेदकरं तथा परपीडाकरं चैव ते नराः स्वर्गगामिनः
224,23,ye varjayanti paruṣaṃ paradrohaṃ ca mānavāḥ sarvabhūtasamā dāntās te narāḥ svargagāminaḥ,ये वर्जयन्ति परुषं परद्रोहं च मानवाः सर्वभूतसमा दान्तास् ते नराः स्वर्गगामिनः
224,24,śaṭhapralāpād viratā viruddhaparivarjakāḥ saumyapralāpino nityaṃ te narāḥ svargagāminaḥ,शठप्रलापाद् विरता विरुद्धपरिवर्जकाः सौम्यप्रलापिनो नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः
224,25,na kopād vyāharante ye vācaṃ hṛdayadāriṇīm śāntiṃ vindanti ye kruddhās te narāḥ svargagāminaḥ,न कोपाद् व्याहरन्ते ये वाचं हृदयदारिणीम् शान्तिं विन्दन्ति ये क्रुद्धास् ते नराः स्वर्गगामिनः
224,26,eṣa vāṇīkṛto devi dharmaḥ sevyaḥ sadā naraiḥ śubhasatyaguṇair nityaṃ varjanīyā mṛṣā budhaiḥ,एष वाणीकृतो देवि धर्मः सेव्यः सदा नरैः शुभसत्यगुणैर् नित्यं वर्जनीया मृषा बुधैः
224,27,manasā badhyate yena karmaṇā puruṣaḥ sadā tan me brūhi mahābhāga devadeva pinākadhṛk,मनसा बध्यते येन कर्मणा पुरुषः सदा तन् मे ब्रूहि महाभाग देवदेव पिनाकधृक्
224,28,mānaseneha dharmeṇa saṃyuktāḥ puruṣāḥ sadā svargaṃ gacchanti kalyāṇi tan me kīrtayataḥ śṛṇu,मानसेनेह धर्मेण संयुक्ताः पुरुषाः सदा स्वर्गं गच्छन्ति कल्याणि तन् मे कीर्तयतः शृणु
224,29,duṣpraṇītena manasā duṣpraṇītāntarākṛtiḥ naro badhyeta yeneha śṛṇu vā taṃ śubhānane,दुष्प्रणीतेन मनसा दुष्प्रणीतान्तराकृतिः नरो बध्येत येनेह शृणु वा तं शुभानने
224,30,araṇye vijane nyastaṃ parasvaṃ dṛśyate yadā manasāpi na gṛhṇanti te narāḥ svargagāminaḥ,अरण्ये विजने न्यस्तं परस्वं दृश्यते यदा मनसापि न गृह्णन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः
224,31,tathaiva paradārān ye kāmavṛttā rahogatāḥ manasāpi na hiṃsanti te narāḥ svargagāminaḥ,तथैव परदारान् ये कामवृत्ता रहोगताः मनसापि न हिंसन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः
224,32,śatruṃ mitraṃ ca ye nityaṃ tulyena manasā narāḥ bhajanti maitryaṃ saṃgamya te narāḥ svargagāminaḥ,शत्रुं मित्रं च ये नित्यं तुल्येन मनसा नराः भजन्ति मैत्र्यं संगम्य ते नराः स्वर्गगामिनः
224,33,śrutavanto dayāvantaḥ śucayaḥ satyasaṃgarāḥ svair arthaiḥ parisaṃtuṣṭās te narāḥ svargagāminaḥ,श्रुतवन्तो दयावन्तः शुचयः सत्यसंगराः स्वैर् अर्थैः परिसंतुष्टास् ते नराः स्वर्गगामिनः
224,34,avairā ye tv anāyāsā maitracittaratāḥ sadā sarvabhūtadayāvantas te narāḥ svargagāminaḥ,अवैरा ये त्व् अनायासा मैत्रचित्तरताः सदा सर्वभूतदयावन्तस् ते नराः स्वर्गगामिनः
224,35,jñātavantaḥ kriyāvantaḥ kṣamāvantaḥ suhṛtpriyāḥ dharmādharmavido nityaṃ te narāḥ svargagāminaḥ,ज्ञातवन्तः क्रियावन्तः क्षमावन्तः सुहृत्प्रियाः धर्माधर्मविदो नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः
224,36,śubhānām aśubhānāṃ ca karmaṇāṃ phalasaṃcaye nirākāṅkṣāś ca ye devi te narāḥ svargagāminaḥ,शुभानाम् अशुभानां च कर्मणां फलसंचये निराकाङ्क्षाश् च ये देवि ते नराः स्वर्गगामिनः
224,37,pāpopetān varjayanti devadvijaparāḥ sadā samutthānam anuprāptās te narāḥ svargagāminaḥ,पापोपेतान् वर्जयन्ति देवद्विजपराः सदा समुत्थानम् अनुप्राप्तास् ते नराः स्वर्गगामिनः
224,38,śubhaiḥ karmaphalair devi mayaite parikīrtitāḥ svargamārgaparā bhūyaḥ kiṃ tvaṃ śrotum ihecchasi,शुभैः कर्मफलैर् देवि मयैते परिकीर्तिताः स्वर्गमार्गपरा भूयः किं त्वं श्रोतुम् इहेच्छसि
224,39,mahān me saṃśayaḥ kaścin martyān prati maheśvara tasmāt tvaṃ nipuṇenādya mama vyākhyātum arhasi,महान् मे संशयः कश्चिन् मर्त्यान् प्रति महेश्वर तस्मात् त्वं निपुणेनाद्य मम व्याख्यातुम् अर्हसि
224,40,kenāyur labhate dīrghaṃ karmaṇā puruṣaḥ prabho tapasā vāpi deveśa kenāyur labhate mahat,केनायुर् लभते दीर्घं कर्मणा पुरुषः प्रभो तपसा वापि देवेश केनायुर् लभते महत्
224,41,kṣīṇāyuḥ kena bhavati karmaṇā bhuvi mānavaḥ vipākaṃ karmaṇāṃ deva vaktum arhasy anindita,क्षीणायुः केन भवति कर्मणा भुवि मानवः विपाकं कर्मणां देव वक्तुम् अर्हस्य् अनिन्दित
224,42,apare ca mahābhāgyā mandabhāgyās tathā pare akulīnāḥ kulīnāś ca saṃbhavanti tathā pare,अपरे च महाभाग्या मन्दभाग्यास् तथा परे अकुलीनाः कुलीनाश् च संभवन्ति तथा परे
224,43,durdarśāḥ kecid ābhānti narāḥ kāṣṭhamayā iva priyadarśās tathā cānye darśanād eva mānavāḥ,दुर्दर्शाः केचिद् आभान्ति नराः काष्ठमया इव प्रियदर्शास् तथा चान्ये दर्शनाद् एव मानवाः
224,44,duṣprajñāḥ kecid ābhānti kecid ābhānti paṇḍitāḥ mahāprajñās tathā cānye jñānavijñānabhāvinaḥ,दुष्प्रज्ञाः केचिद् आभान्ति केचिद् आभान्ति पण्डिताः महाप्रज्ञास् तथा चान्ये ज्ञानविज्ञानभाविनः
224,45,alpavācās tathā kecin mahāvācās tathā pare dṛśyante puruṣā deva tato vyākhyātum arhasi,अल्पवाचास् तथा केचिन् महावाचास् तथा परे दृश्यन्ते पुरुषा देव ततो व्याख्यातुम् अर्हसि
224,46,hanta te 'haṃ pravakṣyāmi devi karmaphalodayam martyaloke naraḥ sarvo yena svaṃ phalam aśnute,हन्त ते ऽहं प्रवक्ष्यामि देवि कर्मफलोदयम् मर्त्यलोके नरः सर्वो येन स्वं फलम् अश्नुते
224,47,prāṇātipātī yogīndro daṇḍahasto naraḥ sadā nityam udyataśastraś ca hanti bhūtagaṇān naraḥ,प्राणातिपाती योगीन्द्रो दण्डहस्तो नरः सदा नित्यम् उद्यतशस्त्रश् च हन्ति भूतगणान् नरः
224,48,nirdayaḥ sarvabhūtebhyo nityam udvegakārakaḥ api kīṭapataṃgānām aśaraṇyaḥ sunirghṛṇaḥ,निर्दयः सर्वभूतेभ्यो नित्यम् उद्वेगकारकः अपि कीटपतंगानाम् अशरण्यः सुनिर्घृणः
224,49,evaṃbhūto naro devi nirayaṃ pratipadyate viparītas tu dharmātmā svarūpeṇābhijāyate,एवंभूतो नरो देवि निरयं प्रतिपद्यते विपरीतस् तु धर्मात्मा स्वरूपेणाभिजायते
224,50,nirayaṃ yāti hiṃsātmā yāti svargam ahiṃsakaḥ yātanāṃ niraye raudrāṃ sakṛcchrāṃ labhate naraḥ,निरयं याति हिंसात्मा याति स्वर्गम् अहिंसकः यातनां निरये रौद्रां सकृच्छ्रां लभते नरः
224,51,yaḥ kaścin nirayāt tasmāt samuttarati karhicit mānuṣyaṃ labhate vāpi hīnāyus tatra jāyate,यः कश्चिन् निरयात् तस्मात् समुत्तरति कर्हिचित् मानुष्यं लभते वापि हीनायुस् तत्र जायते
224,52,pāpena karmaṇā devi yukto hiṃsādibhir yataḥ ahitaḥ sarvabhūtānāṃ hīnāyur upajāyate,पापेन कर्मणा देवि युक्तो हिंसादिभिर् यतः अहितः सर्वभूतानां हीनायुर् उपजायते
224,53,śubhena karmaṇā devi prāṇighātavivarjitaḥ śubhena karmaṇā devi prāṇighātavivarjitaḥ nikṣiptaśastro nirdaṇḍo na hiṃsati kadācana,शुभेन कर्मणा देवि प्राणिघातविवर्जितः शुभेन कर्मणा देवि प्राणिघातविवर्जितः निक्षिप्तशस्त्रो निर्दण्डो न हिंसति कदाचन
224,54,na ghātayati no hanti ghnantaṃ naivānumodate sarvabhūteṣu sasneho yathātmani tathā pare,न घातयति नो हन्ति घ्नन्तं नैवानुमोदते सर्वभूतेषु सस्नेहो यथात्मनि तथा परे
224,55,īdṛśaḥ puruṣo nityaṃ devi devatvam aśnute upapannān sukhān bhogān sadāśnāti mudā yutaḥ,ईदृशः पुरुषो नित्यं देवि देवत्वम् अश्नुते उपपन्नान् सुखान् भोगान् सदाश्नाति मुदा युतः
224,56,atha cen mānuṣe loke kadācid upapadyate eṣa dīrghāyuṣāṃ mārgaḥ suvṛttānāṃ sukarmaṇām prāṇihiṃsāvimokṣeṇa brahmaṇā samudīritaḥ,अथ चेन् मानुषे लोके कदाचिद् उपपद्यते एष दीर्घायुषां मार्गः सुवृत्तानां सुकर्मणाम् प्राणिहिंसाविमोक्षेण ब्रह्मणा समुदीरितः
225,1,kiṃśīlaḥ kiṃsamācāraḥ puruṣaḥ kaiś ca karmabhiḥ svargaṃ samabhipadyeta saṃpradānena kena vā,किंशीलः किंसमाचारः पुरुषः कैश् च कर्मभिः स्वर्गं समभिपद्येत संप्रदानेन केन वा
225,2,dātā brāhmaṇasatkartā dīnārtakṛpaṇādiṣu bhakṣabhojyānnapānānāṃ vāsasāṃ ca mahāmatiḥ,दाता ब्राह्मणसत्कर्ता दीनार्तकृपणादिषु भक्षभोज्यान्नपानानां वाससां च महामतिः
225,3,pratiśrayān sabhāḥ kuryāt prapāḥ puṣkariṇīs tathā nityakādīni karmāṇi karoti prayataḥ śuciḥ,प्रतिश्रयान् सभाः कुर्यात् प्रपाः पुष्करिणीस् तथा नित्यकादीनि कर्माणि करोति प्रयतः शुचिः
225,4,āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ gṛhaṃ ratnaṃ dhanaṃ tathā sasyajātāni sarvāṇi sakṣetrāṇy atha yoṣitaḥ,आसनं शयनं यानं गृहं रत्नं धनं तथा सस्यजातानि सर्वाणि सक्षेत्राण्य् अथ योषितः
225,5,supraśāntamanā nityaṃ yaḥ prayacchati mānavaḥ evaṃbhūto naro devi devaloke 'bhijāyate,सुप्रशान्तमना नित्यं यः प्रयच्छति मानवः एवंभूतो नरो देवि देवलोके ऽभिजायते
225,6,tatroṣya suciraṃ kālaṃ bhuktvā bhogān anuttamān sahāpsarobhir mudito ramitvā nandanādiṣu,तत्रोष्य सुचिरं कालं भुक्त्वा भोगान् अनुत्तमान् सहाप्सरोभिर् मुदितो रमित्वा नन्दनादिषु
225,7,tasmāc cyuto maheśāni mānuṣeṣūpajāyate mahābhāgakule devi dhanadhānyasamācite,तस्माच् च्युतो महेशानि मानुषेषूपजायते महाभागकुले देवि धनधान्यसमाचिते
225,8,tatra kāmaguṇaiḥ sarvaiḥ samupeto mudānvitaḥ mahākāryo mahābhogo dhanī bhavati mānavaḥ,तत्र कामगुणैः सर्वैः समुपेतो मुदान्वितः महाकार्यो महाभोगो धनी भवति मानवः
225,9,ete devi mahābhāgāḥ prāṇino dānaśālinaḥ brahmaṇā vai purā proktāḥ sarvasya priyadarśanāḥ,एते देवि महाभागाः प्राणिनो दानशालिनः ब्रह्मणा वै पुरा प्रोक्ताः सर्वस्य प्रियदर्शनाः
225,10,apare mānavā devi pradānakṛpaṇā dvijāḥ ye 'nnāni na prayacchanti vidyamāne 'py abuddhayaḥ,अपरे मानवा देवि प्रदानकृपणा द्विजाः ये ऽन्नानि न प्रयच्छन्ति विद्यमाने ऽप्य् अबुद्धयः
225,11,dīnāndhakṛpaṇān dṛṣṭvā bhikṣukān atithīn api yācyamānā nivartante jihvālobhasamanvitāḥ,दीनान्धकृपणान् दृष्ट्वा भिक्षुकान् अतिथीन् अपि याच्यमाना निवर्तन्ते जिह्वालोभसमन्विताः
225,12,na dhanāni na vāsāṃsi na bhogān na ca kāñcanam na gāś ca nānnavikṛtiṃ prayacchanti kadācana,न धनानि न वासांसि न भोगान् न च काञ्चनम् न गाश् च नान्नविकृतिं प्रयच्छन्ति कदाचन
225,13,apralubdhāś ca ye lubdhā nāstikā dānavarjitaḥ evaṃbhūtā narā devi nirayaṃ yānty abuddhayaḥ,अप्रलुब्धाश् च ये लुब्धा नास्तिका दानवर्जितः एवंभूता नरा देवि निरयं यान्त्य् अबुद्धयः
225,14,te vai manuṣyatāṃ yānti yadā kālasya paryayāt dhanarikte kule janma labhante svalpabuddhayaḥ,ते वै मनुष्यतां यान्ति यदा कालस्य पर्ययात् धनरिक्ते कुले जन्म लभन्ते स्वल्पबुद्धयः
225,15,kṣutpipāsāparītāś ca sarvalokabahiṣkṛtāḥ nirāśāḥ sarvabhogebhyo jīvanty adharmajīvikāḥ,क्षुत्पिपासापरीताश् च सर्वलोकबहिष्कृताः निराशाः सर्वभोगेभ्यो जीवन्त्य् अधर्मजीविकाः
225,16,alpabhogakule jātā alpabhogaratā narāḥ anena karmaṇā devi bhavanty adhanino narāḥ,अल्पभोगकुले जाता अल्पभोगरता नराः अनेन कर्मणा देवि भवन्त्य् अधनिनो नराः
225,17,apare dambhino nityaṃ māninaḥ parato ratāḥ āsanārhasya ye pīṭhaṃ na yacchanty alpacetasaḥ,अपरे दम्भिनो नित्यं मानिनः परतो रताः आसनार्हस्य ये पीठं न यच्छन्त्य् अल्पचेतसः
225,18,mārgārhasya ca ye mārgaṃ na prayacchanty abuddhayaḥ arghārhān na ca saṃskārair arcayanti yathāvidhi,मार्गार्हस्य च ये मार्गं न प्रयच्छन्त्य् अबुद्धयः अर्घार्हान् न च संस्कारैर् अर्चयन्ति यथाविधि
225,19,pādyam ācamanīyaṃ vā prayacchanty abhibuddhayaḥ śubhaṃ cābhimataṃ premṇā guruṃ nābhivadanti ye,पाद्यम् आचमनीयं वा प्रयच्छन्त्य् अभिबुद्धयः शुभं चाभिमतं प्रेम्णा गुरुं नाभिवदन्ति ये
225,20,abhimānapravṛddhena lobhena samam āsthitāḥ saṃmānyāṃś cāvamanyante vṛddhān paribhavanti ca,अभिमानप्रवृद्धेन लोभेन समम् आस्थिताः संमान्यांश् चावमन्यन्ते वृद्धान् परिभवन्ति च
225,21,evaṃvidhā narā devi sarve nirayagāminaḥ te ced yadi narās tasmān nirayād uttaranti ca,एवंविधा नरा देवि सर्वे निरयगामिनः ते चेद् यदि नरास् तस्मान् निरयाद् उत्तरन्ति च
225,22,varṣapūgais tato janma labhante kutsite kule śvapākapulkasādīnāṃ kutsitānām acetasām,वर्षपूगैस् ततो जन्म लभन्ते कुत्सिते कुले श्वपाकपुल्कसादीनां कुत्सितानाम् अचेतसाम्
225,23,kuleṣu te 'bhijāyante guruvṛddhopatāpinaḥ na dambhī na ca mānī yo devatātithipūjakaḥ,कुलेषु ते ऽभिजायन्ते गुरुवृद्धोपतापिनः न दम्भी न च मानी यो देवतातिथिपूजकः
225,24,lokapūjyo namaskartā prasūto madhuraṃ vacaḥ sarvakarmapriyakaraḥ sarvabhūtapriyaḥ sadā,लोकपूज्यो नमस्कर्ता प्रसूतो मधुरं वचः सर्वकर्मप्रियकरः सर्वभूतप्रियः सदा
225,25,adveṣī sumukhaḥ ślakṣṇaḥ snigdhavāṇīpradaḥ sadā svāgatenaiva sarveṣāṃ bhūtānām avihiṃsakaḥ,अद्वेषी सुमुखः श्लक्ष्णः स्निग्धवाणीप्रदः सदा स्वागतेनैव सर्वेषां भूतानाम् अविहिंसकः
225,26,yathārthaṃ satkriyāpūrvam arcayann avatiṣṭhate mārgārhāya dadan mārgaṃ gurum abhyarcayan sadā,यथार्थं सत्क्रियापूर्वम् अर्चयन्न् अवतिष्ठते मार्गार्हाय ददन् मार्गं गुरुम् अभ्यर्चयन् सदा
225,27,atithipragraharatas tathābhyāgatapūjakaḥ evaṃbhūto naro devi svargatiṃ pratipadyate,अतिथिप्रग्रहरतस् तथाभ्यागतपूजकः एवंभूतो नरो देवि स्वर्गतिं प्रतिपद्यते
225,28,tato mānuṣyam āsādya viśiṣṭakulajo bhavet tatrāsau vipulair bhogaiḥ sarvaratnasamāyutaḥ,ततो मानुष्यम् आसाद्य विशिष्टकुलजो भवेत् तत्रासौ विपुलैर् भोगैः सर्वरत्नसमायुतः
225,29,yathārhadātā cārheṣu dharmacaryāparo bhavet saṃmataḥ sarvabhūtānāṃ sarvalokanamaskṛtaḥ,यथार्हदाता चार्हेषु धर्मचर्यापरो भवेत् संमतः सर्वभूतानां सर्वलोकनमस्कृतः
225,30,svakarmaphalam āpnoti svayam eva naraḥ sadā eṣa dharmo mayā prokto vidhātrā svayam īritaḥ,स्वकर्मफलम् आप्नोति स्वयम् एव नरः सदा एष धर्मो मया प्रोक्तो विधात्रा स्वयम् ईरितः
225,31,yas tu raudrasamācāraḥ sarvasattvabhayaṃkaraḥ hastābhyāṃ yadi vā padbhyāṃ rajjvā daṇḍena vā punaḥ,यस् तु रौद्रसमाचारः सर्वसत्त्वभयंकरः हस्ताभ्यां यदि वा पद्भ्यां रज्ज्वा दण्डेन वा पुनः
225,32,loṣṭaiḥ stambhair upāyair vā jantūn bādheta śobhane hiṃsārthaṃ niṣkṛtiprajñaḥ prodvejayati caiva hi,लोष्टैः स्तम्भैर् उपायैर् वा जन्तून् बाधेत शोभने हिंसार्थं निष्कृतिप्रज्ञः प्रोद्वेजयति चैव हि
225,33,upakrāmati jantūṃś ca udvegajananaḥ sadā evaṃ śīlasamācāro nirayaṃ pratipadyate,उपक्रामति जन्तूंश् च उद्वेगजननः सदा एवं शीलसमाचारो निरयं प्रतिपद्यते
225,34,sa cen manuṣyatāṃ gacched yadi kālasya paryayāt bahvābādhāparikliṣṭe kule jayati so 'dhame,स चेन् मनुष्यतां गच्छेद् यदि कालस्य पर्ययात् बह्वाबाधापरिक्लिष्टे कुले जयति सो ऽधमे
225,35,lokadviṣṭo 'dhamaḥ puṃsāṃ svayaṃ karmakṛtaiḥ phalaiḥ eṣa devi manuṣyeṣu boddhavyo jñātibandhuṣu,लोकद्विष्टो ऽधमः पुंसां स्वयं कर्मकृतैः फलैः एष देवि मनुष्येषु बोद्धव्यो ज्ञातिबन्धुषु
225,36,aparaḥ sarvabhūtāni dayāvān anupaśyati maitrī dṛṣṭiḥ pitṛsamo nirvairo niyatendriyaḥ,अपरः सर्वभूतानि दयावान् अनुपश्यति मैत्री दृष्टिः पितृसमो निर्वैरो नियतेन्द्रियः
225,37,nodvejayati bhūtāni na ca hanti dayāparaḥ hastapādaiś ca niyatair viśvāsyaḥ sarvajantuṣu,नोद्वेजयति भूतानि न च हन्ति दयापरः हस्तपादैश् च नियतैर् विश्वास्यः सर्वजन्तुषु
225,38,na rajjvā na ca daṇḍena na loṣṭair nāyudhena ca udvejayati bhūtāni śubhakarmā dayāparaḥ,न रज्ज्वा न च दण्डेन न लोष्टैर् नायुधेन च उद्वेजयति भूतानि शुभकर्मा दयापरः
225,39,evaṃ śīlasamācāraḥ svarge samupajāyate tatrāsau bhavane divye mudā vasati devavat,एवं शीलसमाचारः स्वर्गे समुपजायते तत्रासौ भवने दिव्ये मुदा वसति देववत्
225,40,sa cet svargakṣayān martyo manuṣyeṣūpajāyate alpāyāso nirātaṅkaḥ sa jātaḥ sukham edhate,स चेत् स्वर्गक्षयान् मर्त्यो मनुष्येषूपजायते अल्पायासो निरातङ्कः स जातः सुखम् एधते
225,41,sukhabhāgī nirāyāso nirudvegaḥ sadā naraḥ eṣa devi satāṃ mārgo bādhā yatra na vidyate,सुखभागी निरायासो निरुद्वेगः सदा नरः एष देवि सतां मार्गो बाधा यत्र न विद्यते
225,42,ime manuṣyā dṛśyante ūhāpohaviśāradāḥ jñānavijñānasaṃpannāḥ prajñāvanto 'rthakovidāḥ,इमे मनुष्या दृश्यन्ते ऊहापोहविशारदाः ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः प्रज्ञावन्तो ऽर्थकोविदाः
225,43,duṣprajñāś cāpare deva jñānavijñānavarjitāḥ kena karmavipākena prajñāvān puruṣo bhavet,दुष्प्रज्ञाश् चापरे देव ज्ञानविज्ञानवर्जिताः केन कर्मविपाकेन प्रज्ञावान् पुरुषो भवेत्
225,44,alpaprajño virūpākṣa kathaṃ bhavati mānavaḥ evaṃ tvaṃ saṃśayaṃ chindhi sarvadharmabhṛtāṃ vara,अल्पप्रज्ञो विरूपाक्ष कथं भवति मानवः एवं त्वं संशयं छिन्धि सर्वधर्मभृतां वर
225,45,jātyandhāś cāpare deva rogārtāś cāpare tathā narāḥ klībāś ca dṛśyante kāraṇaṃ brūhi tatra vai,जात्यन्धाश् चापरे देव रोगार्ताश् चापरे तथा नराः क्लीबाश् च दृश्यन्ते कारणं ब्रूहि तत्र वै
225,46,brāhmaṇān vedaviduṣaḥ siddhān dharmavidas tathā paripṛcchanty aharahaḥ kuśalākuśalaṃ sadā,ब्राह्मणान् वेदविदुषः सिद्धान् धर्मविदस् तथा परिपृच्छन्त्य् अहरहः कुशलाकुशलं सदा
225,47,varjayanto 'śubhaṃ karma sevamānāḥ śubhaṃ tathā labhante svargatiṃ nityam iha loke yathāsukham,वर्जयन्तो ऽशुभं कर्म सेवमानाः शुभं तथा लभन्ते स्वर्गतिं नित्यम् इह लोके यथासुखम्
225,48,sa cen manuṣyatāṃ yāti medhāvī tatra jāyate śrutaṃ yajñānugaṃ yasya kalyāṇam upajāyate,स चेन् मनुष्यतां याति मेधावी तत्र जायते श्रुतं यज्ञानुगं यस्य कल्याणम् उपजायते
225,49,paradāreṣu ye cāpi cakṣur duṣṭaṃ prayuñjate tena duṣṭasvabhāvena jātyandhās te bhavanti hi,परदारेषु ये चापि चक्षुर् दुष्टं प्रयुञ्जते तेन दुष्टस्वभावेन जात्यन्धास् ते भवन्ति हि
225,50,manasāpi praduṣṭena nagnāṃ paśyanti ye striyam rogārtās te bhavantīha narā duṣkṛtakāriṇaḥ,मनसापि प्रदुष्टेन नग्नां पश्यन्ति ये स्त्रियम् रोगार्तास् ते भवन्तीह नरा दुष्कृतकारिणः
225,51,ye tu mūḍhā durācārā viyonau maithune ratāḥ puruṣeṣu suduṣprajñāḥ klībatvam upayānti te,ये तु मूढा दुराचारा वियोनौ मैथुने रताः पुरुषेषु सुदुष्प्रज्ञाः क्लीबत्वम् उपयान्ति ते
225,52,paśūṃś ca ye vai badhnanti ye caiva gurutalpagāḥ prakīrṇamaithunā ye ca klībā jāyanti vai narāḥ,पशूंश् च ये वै बध्नन्ति ये चैव गुरुतल्पगाः प्रकीर्णमैथुना ये च क्लीबा जायन्ति वै नराः
225,53,avadyaṃ kiṃ tu vai karma niravadyaṃ tathaiva ca śreyaḥ kurvann avāpnoti mānavo devasattama,अवद्यं किं तु वै कर्म निरवद्यं तथैव च श्रेयः कुर्वन्न् अवाप्नोति मानवो देवसत्तम
225,54,śreyāṃsaṃ mārgam anvicchan sadā yaḥ pṛcchati dvijān dharmānveṣī guṇākāṅkṣī sa svargaṃ samupāśnute,श्रेयांसं मार्गम् अन्विच्छन् सदा यः पृच्छति द्विजान् धर्मान्वेषी गुणाकाङ्क्षी स स्वर्गं समुपाश्नुते
225,55,yadi mānuṣyatāṃ devi kadācit saṃniyacchati medhāvī dhāraṇāyuktaḥ prājñas tatrāpi jāyate,यदि मानुष्यतां देवि कदाचित् संनियच्छति मेधावी धारणायुक्तः प्राज्ञस् तत्रापि जायते
225,56,eṣa devi satāṃ dharmo gantavyo bhūtikārakaḥ nṛṇāṃ hitārthāya sadā mayā caivam udāhṛtaḥ,एष देवि सतां धर्मो गन्तव्यो भूतिकारकः नृणां हितार्थाय सदा मया चैवम् उदाहृतः
225,57,apare svalpavijñānā dharmavidveṣiṇo narāḥ brāhmaṇān vedaviduṣo necchanti parisarpitum,अपरे स्वल्पविज्ञाना धर्मविद्वेषिणो नराः ब्राह्मणान् वेदविदुषो नेच्छन्ति परिसर्पितुम्
225,58,vratavanto narāḥ kecic chraddhādamaparāyaṇāḥ avratā bhraṣṭaniyamās tathānye rākṣasopamāḥ,व्रतवन्तो नराः केचिच् छ्रद्धादमपरायणाः अव्रता भ्रष्टनियमास् तथान्ये राक्षसोपमाः
225,59,yajvānaś ca tathaivānye nirmohāś ca tathā pare kena karmavipākena bhavantīha vadasva me,यज्वानश् च तथैवान्ये निर्मोहाश् च तथा परे केन कर्मविपाकेन भवन्तीह वदस्व मे
225,60,āgamālokadharmāṇāṃ maryādāḥ pūrvanirmitāḥ pramāṇenānuvartante dṛśyante ha dṛḍhavratāḥ,आगमालोकधर्माणां मर्यादाः पूर्वनिर्मिताः प्रमाणेनानुवर्तन्ते दृश्यन्ते ह दृढव्रताः
225,61,adharmaṃ dharmam ity āhur ye ca mohavaśaṃ gatāḥ avratā naṣṭamaryādās te narā brahmarākṣasāḥ,अधर्मं धर्मम् इत्य् आहुर् ये च मोहवशं गताः अव्रता नष्टमर्यादास् ते नरा ब्रह्मराक्षसाः
225,62,ye vai kālakṛtodyogāt saṃbhavantīha mānavāḥ nirhomā nirvaṣaṭkārās te bhavanti narādhamāḥ,ये वै कालकृतोद्योगात् संभवन्तीह मानवाः निर्होमा निर्वषट्कारास् ते भवन्ति नराधमाः
225,63,eṣa devi mayā sarvasaṃśayacchedanāya te kuśalākuśalo nṝṇāṃ vyākhyāto dharmasāgaraḥ,एष देवि मया सर्वसंशयच्छेदनाय ते कुशलाकुशलो नॄणां व्याख्यातो धर्मसागरः
226,1,śrutvaivaṃ sā jaganmātā bhartur vacanam āditaḥ hṛṣṭā babhūva suprītā vismitā ca tadā dvijāḥ,श्रुत्वैवं सा जगन्माता भर्तुर् वचनम् आदितः हृष्टा बभूव सुप्रीता विस्मिता च तदा द्विजाः
226,2,ye tatrāsan munivarās tripurāreḥ samīpataḥ tīrthayātrāprasaṅgena gatās tasmin girau dvijāḥ,ये तत्रासन् मुनिवरास् त्रिपुरारेः समीपतः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन गतास् तस्मिन् गिरौ द्विजाः
226,3,te 'pi saṃpūjya taṃ devaṃ śūlapāṇiṃ praṇamya ca papracchuḥ saṃśayaṃ caiva lokānāṃ hitakāmyayā,ते ऽपि संपूज्य तं देवं शूलपाणिं प्रणम्य च पप्रच्छुः संशयं चैव लोकानां हितकाम्यया
226,4,trilocana namas te 'stu dakṣakratuvināśana pṛcchāmas tvāṃ jagannātha saṃśayaṃ hṛdi saṃsthitam,त्रिलोचन नमस् ते ऽस्तु दक्षक्रतुविनाशन पृच्छामस् त्वां जगन्नाथ संशयं हृदि संस्थितम्
226,5,saṃsāre 'smin mahāghore bhairave lomaharṣaṇe bhramanti suciraṃ kālaṃ puruṣāś cālpamedhasaḥ,संसारे ऽस्मिन् महाघोरे भैरवे लोमहर्षणे भ्रमन्ति सुचिरं कालं पुरुषाश् चाल्पमेधसः
226,6,yenopāyena mucyante janmasaṃsārabandhanāt brūhi tac chrotum icchāmaḥ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,येनोपायेन मुच्यन्ते जन्मसंसारबन्धनात् ब्रूहि तच् छ्रोतुम् इच्छामः परं कौतूहलं हि नः
226,7,karmapāśanibaddhānāṃ narāṇāṃ duḥkhabhāginām nānyopāyaṃ prapaśyāmi vāsudevāt paraṃ dvijāḥ,कर्मपाशनिबद्धानां नराणां दुःखभागिनाम् नान्योपायं प्रपश्यामि वासुदेवात् परं द्विजाः
226,8,ye pūjayanti taṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam vāṅmanaḥkarmabhiḥ samyak te yānti paramāṃ gatim,ये पूजयन्ति तं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् वाङ्मनःकर्मभिः सम्यक् ते यान्ति परमां गतिम्
226,9,kiṃ teṣāṃ jīviteneha paśuvac ceṣṭitena ca yeṣāṃ na pravaṇaṃ cittaṃ vāsudeve jaganmaye,किं तेषां जीवितेनेह पशुवच् चेष्टितेन च येषां न प्रवणं चित्तं वासुदेवे जगन्मये
226,10,pinākin bhaganetraghna sarvalokanamaskṛta māhātmyaṃ vāsudevasya śrotum icchāma śaṃkara,पिनाकिन् भगनेत्रघ्न सर्वलोकनमस्कृत माहात्म्यं वासुदेवस्य श्रोतुम् इच्छाम शंकर
226,11,pitāmahād api varaḥ śāśvataḥ puruṣo hariḥ kṛṣṇo jāmbūnadābhāso vyabhre sūrya ivoditaḥ,पितामहाद् अपि वरः शाश्वतः पुरुषो हरिः कृष्णो जाम्बूनदाभासो व्यभ्रे सूर्य इवोदितः
226,12,daśabāhur mahātejā devatāriniṣūdanaḥ śrīvatsāṅko hṛṣīkeśaḥ sarvadaivatayūthapaḥ,दशबाहुर् महातेजा देवतारिनिषूदनः श्रीवत्साङ्को हृषीकेशः सर्वदैवतयूथपः
226,13,brahmā tasyodarabhavas tasyāhaṃ ca śirobhavaḥ śiroruhebhyo jyotīṃṣi romabhyaś ca surāsurāḥ,ब्रह्मा तस्योदरभवस् तस्याहं च शिरोभवः शिरोरुहेभ्यो ज्योतींषि रोमभ्यश् च सुरासुराः
226,14,ṛṣayo dehasaṃbhūtās tasya lokāś ca śāśvatāḥ pitāmahagṛhaṃ sākṣāt sarvadevagṛhaṃ ca saḥ,ऋषयो देहसंभूतास् तस्य लोकाश् च शाश्वताः पितामहगृहं साक्षात् सर्वदेवगृहं च सः
226,15,so 'syāḥ pṛthivyāḥ kṛtsnāyāḥ sraṣṭā tribhuvaneśvaraḥ saṃhartā caiva bhūtānāṃ sthāvarasya carasya ca,सो ऽस्याः पृथिव्याः कृत्स्नायाः स्रष्टा त्रिभुवनेश्वरः संहर्ता चैव भूतानां स्थावरस्य चरस्य च
226,16,sa hi devadevaḥ sākṣād devanāthaḥ paraṃtapaḥ sarvajñaḥ sarvasaṃsraṣṭā sarvagaḥ sarvatomukhaḥ,स हि देवदेवः साक्षाद् देवनाथः परंतपः सर्वज्ञः सर्वसंस्रष्टा सर्वगः सर्वतोमुखः
226,17,na tasmāt paramaṃ bhūtaṃ triṣu lokeṣu kiṃcana sanātano mahābhāgo govinda iti viśrutaḥ,न तस्मात् परमं भूतं त्रिषु लोकेषु किंचन सनातनो महाभागो गोविन्द इति विश्रुतः
226,18,sa sarvān pārthivān saṃkhye ghātayiṣyati mānadaḥ surakāryārtham utpanno mānuṣyaṃ vapur āsthitaḥ,स सर्वान् पार्थिवान् संख्ये घातयिष्यति मानदः सुरकार्यार्थम् उत्पन्नो मानुष्यं वपुर् आस्थितः
226,19,nahi devagaṇāḥ śaktās trivikramavinākṛtāḥ bhuvane devakāryāṇi kartuṃ nāyakavarjitaḥ,नहि देवगणाः शक्तास् त्रिविक्रमविनाकृताः भुवने देवकार्याणि कर्तुं नायकवर्जितः
226,20,nāyakaḥ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtanamaskṛtaḥ etasya devanāthasya kāryasya ca parasya ca,नायकः सर्वभूतानां सर्वभूतनमस्कृतः एतस्य देवनाथस्य कार्यस्य च परस्य च
226,21,brahmabhūtasya satataṃ brahmarṣiśaraṇasya ca brahmā vasati nābhisthaḥ śarīre 'haṃ ca saṃsthitaḥ,ब्रह्मभूतस्य सततं ब्रह्मर्षिशरणस्य च ब्रह्मा वसति नाभिस्थः शरीरे ऽहं च संस्थितः
226,22,sarvāḥ sukhaṃ saṃsthitāś ca śarīre tasya devatāḥ sa devaḥ puṇḍarīkākṣaḥ śrīgarbhaḥ śrīsahoṣitaḥ,सर्वाः सुखं संस्थिताश् च शरीरे तस्य देवताः स देवः पुण्डरीकाक्षः श्रीगर्भः श्रीसहोषितः
226,23,śārṅgacakrāyudhaḥ khaḍgī sarvanāgaripudhvajaḥ uttamena suśīlena śaucena ca damena ca,शार्ङ्गचक्रायुधः खड्गी सर्वनागरिपुध्वजः उत्तमेन सुशीलेन शौचेन च दमेन च
226,24,parākrameṇa vīryeṇa vapuṣā darśanena ca ārohaṇapramāṇena vīryeṇārjavasaṃpadā,पराक्रमेण वीर्येण वपुषा दर्शनेन च आरोहणप्रमाणेन वीर्येणार्जवसंपदा
226,25,ānṛśaṃsyena rūpeṇa balena ca samanvitaḥ astraiḥ samuditaḥ sarvair divyair adbhutadarśanaiḥ,आनृशंस्येन रूपेण बलेन च समन्वितः अस्त्रैः समुदितः सर्वैर् दिव्यैर् अद्भुतदर्शनैः
226,26,yogamāyāsahasrākṣo virūpākṣo mahāmanāḥ vācā mitrajanaślāghī jñātibandhujanapriyaḥ,योगमायासहस्राक्षो विरूपाक्षो महामनाः वाचा मित्रजनश्लाघी ज्ञातिबन्धुजनप्रियः
226,27,kṣamāvāṃś cānahaṃvādī sa devo brahmadāyakaḥ bhayahartā bhayārtānāṃ mitrānandavivardhanaḥ,क्षमावांश् चानहंवादी स देवो ब्रह्मदायकः भयहर्ता भयार्तानां मित्रानन्दविवर्धनः
226,28,śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ dīnānāṃ pālane rataḥ śrutavān atha saṃpannaḥ sarvabhūtanamaskṛtaḥ,शरण्यः सर्वभूतानां दीनानां पालने रतः श्रुतवान् अथ संपन्नः सर्वभूतनमस्कृतः
226,29,samāśritānām upakṛc chatrūṇāṃ bhayakṛt tathā nītijño nītisaṃpanno brahmavādī jitendriyaḥ,समाश्रितानाम् उपकृच् छत्रूणां भयकृत् तथा नीतिज्ञो नीतिसंपन्नो ब्रह्मवादी जितेन्द्रियः
226,30,bhavārtham eva devānāṃ buddhyā paramayā yutaḥ prājāpatye śubhe mārge mānave dharmasaṃskṛte,भवार्थम् एव देवानां बुद्ध्या परमया युतः प्राजापत्ये शुभे मार्गे मानवे धर्मसंस्कृते
226,31,samutpatsyati govindo manor vaṃśe mahātmanaḥ aṃśo nāma manoḥ putro hy antardhāmā tataḥ param,समुत्पत्स्यति गोविन्दो मनोर् वंशे महात्मनः अंशो नाम मनोः पुत्रो ह्य् अन्तर्धामा ततः परम्
226,32,antardhāmno havirdhāmā prajāpatir aninditaḥ prācīnabarhir bhavitā havirdhāmnaḥ suto dvijāḥ,अन्तर्धाम्नो हविर्धामा प्रजापतिर् अनिन्दितः प्राचीनबर्हिर् भविता हविर्धाम्नः सुतो द्विजाः
226,33,tasya pracetaḥpramukhā bhaviṣyanti daśātmajāḥ prācetasas tathā dakṣo bhaviteha prajāpatiḥ,तस्य प्रचेतःप्रमुखा भविष्यन्ति दशात्मजाः प्राचेतसस् तथा दक्षो भवितेह प्रजापतिः
226,34,dākṣāyaṇyas tathādityo manur ādityatas tataḥ manoś ca vaṃśaja ilā sudyumnaś ca bhaviṣyati,दाक्षायण्यस् तथादित्यो मनुर् आदित्यतस् ततः मनोश् च वंशज इला सुद्युम्नश् च भविष्यति
226,35,budhāt purūravāś cāpi tasmād āyur bhaviṣyati nahuṣo bhavitā tasmād yayātis tasya cātmajaḥ,बुधात् पुरूरवाश् चापि तस्माद् आयुर् भविष्यति नहुषो भविता तस्माद् ययातिस् तस्य चात्मजः
226,36,yadus tasmān mahāsattvaḥ kroṣṭā tasmād bhaviṣyati kroṣṭuś caiva mahān putro vṛjinīvān bhaviṣyati,यदुस् तस्मान् महासत्त्वः क्रोष्टा तस्माद् भविष्यति क्रोष्टुश् चैव महान् पुत्रो वृजिनीवान् भविष्यति
226,37,vṛjinīvataś ca bhavitā uṣaṅgur aparājitaḥ uṣaṅgor bhavitā putraḥ śūraś citrarathas tathā,वृजिनीवतश् च भविता उषङ्गुर् अपराजितः उषङ्गोर् भविता पुत्रः शूरश् चित्ररथस् तथा
226,38,tasya tv avarajaḥ putraḥ śūro nāma bhaviṣyati teṣāṃ vikhyātavīryāṇāṃ cāritraguṇaśālinām,तस्य त्व् अवरजः पुत्रः शूरो नाम भविष्यति तेषां विख्यातवीर्याणां चारित्रगुणशालिनाम्
226,39,yajvināṃ ca viśuddhānāṃ vaṃśe brāhmaṇasattamāḥ sa śūraḥ kṣatriyaśreṣṭho mahāvīryo mahāyaśāḥ,यज्विनां च विशुद्धानां वंशे ब्राह्मणसत्तमाः स शूरः क्षत्रियश्रेष्ठो महावीर्यो महायशाः
226,40,svavaṃśavistārakaraṃ janayiṣyati mānadam vasudevam iti khyātaṃ putram ānakadundubhim,स्ववंशविस्तारकरं जनयिष्यति मानदम् वसुदेवम् इति ख्यातं पुत्रम् आनकदुन्दुभिम्
226,41,tasya putraś caturbāhur vāsudevo bhaviṣyati dātā brāhmaṇasatkartā brahmabhūto dvijapriyaḥ,तस्य पुत्रश् चतुर्बाहुर् वासुदेवो भविष्यति दाता ब्राह्मणसत्कर्ता ब्रह्मभूतो द्विजप्रियः
226,42,rājño baddhān sa sarvān vai mokṣayiṣyati yādavaḥ jarāsaṃdhaṃ tu rājānaṃ nirjitya girigahvare,राज्ञो बद्धान् स सर्वान् वै मोक्षयिष्यति यादवः जरासंधं तु राजानं निर्जित्य गिरिगह्वरे
226,43,sarvapārthivaratnāḍhyo bhaviṣyati sa vīryavān pṛthivyām apratihato vīryeṇāpi bhaviṣyati,सर्वपार्थिवरत्नाढ्यो भविष्यति स वीर्यवान् पृथिव्याम् अप्रतिहतो वीर्येणापि भविष्यति
226,44,vikrameṇa ca saṃpannaḥ sarvapārthivapārthivaḥ śūraḥ saṃhanano bhūto dvārakāyāṃ vasan prabhuḥ,विक्रमेण च संपन्नः सर्वपार्थिवपार्थिवः शूरः संहननो भूतो द्वारकायां वसन् प्रभुः
226,45,pālayiṣyati gāṃ devīṃ vinirjitya durāśayān taṃ bhavantaḥ samāsādya brāhmaṇair arhaṇair varaiḥ,पालयिष्यति गां देवीं विनिर्जित्य दुराशयान् तं भवन्तः समासाद्य ब्राह्मणैर् अर्हणैर् वरैः
226,46,arcayantu yathānyāyaṃ brahmāṇam iva śāśvatam yo hi māṃ draṣṭum iccheta brahmāṇaṃ ca pitāmaham,अर्चयन्तु यथान्यायं ब्रह्माणम् इव शाश्वतम् यो हि मां द्रष्टुम् इच्छेत ब्रह्माणं च पितामहम्
226,47,draṣṭavyas tena bhagavān vāsudevaḥ pratāpavān dṛṣṭe tasminn ahaṃ dṛṣṭo na me 'trāsti vicāraṇā,द्रष्टव्यस् तेन भगवान् वासुदेवः प्रतापवान् दृष्टे तस्मिन्न् अहं दृष्टो न मे ऽत्रास्ति विचारणा
226,48,pitāmaho vāsudeva iti vitta tapodhanāḥ sa yasya puṇḍarīkākṣaḥ prītiyukto bhaviṣyati,पितामहो वासुदेव इति वित्त तपोधनाः स यस्य पुण्डरीकाक्षः प्रीतियुक्तो भविष्यति
226,49,tasya devagaṇaḥ prīto brahmapūrvo bhaviṣyati yas tu taṃ mānavo loke saṃśrayiṣyati keśavam,तस्य देवगणः प्रीतो ब्रह्मपूर्वो भविष्यति यस् तु तं मानवो लोके संश्रयिष्यति केशवम्
226,50,tasya kīrtir yaśaś caiva svargaś caiva bhaviṣyati dharmāṇāṃ deśikaḥ sākṣād bhaviṣyati sa dharmavān,तस्य कीर्तिर् यशश् चैव स्वर्गश् चैव भविष्यति धर्माणां देशिकः साक्षाद् भविष्यति स धर्मवान्
226,51,dharmavidbhiḥ sa deveśo namaskāryaḥ sadācyutaḥ dharma eva sadā hi syād asminn abhyarcite vibhau,धर्मविद्भिः स देवेशो नमस्कार्यः सदाच्युतः धर्म एव सदा हि स्याद् अस्मिन्न् अभ्यर्चिते विभौ
226,52,sa hi devo mahātejāḥ prajāhitacikīrṣayā dharmārthaṃ puruṣavyāghra ṛṣikoṭīḥ sasarja ca,स हि देवो महातेजाः प्रजाहितचिकीर्षया धर्मार्थं पुरुषव्याघ्र ऋषिकोटीः ससर्ज च
226,53,tāḥ sṛṣṭās tena vidhinā parvate gandhamādane sanatkumārapramukhās tiṣṭhanti tapasānvitāḥ,ताः सृष्टास् तेन विधिना पर्वते गन्धमादने सनत्कुमारप्रमुखास् तिष्ठन्ति तपसान्विताः
226,54,tasmāt sa vāgmī dharmajño namasyo dvijapuṃgavāḥ vandito hi sa vandeta mānito mānayīta ca,तस्मात् स वाग्मी धर्मज्ञो नमस्यो द्विजपुंगवाः वन्दितो हि स वन्देत मानितो मानयीत च
226,55,dṛṣṭaḥ paśyed aharahaḥ saṃśritaḥ pratisaṃśrayet arcitaś cārcayen nityaṃ sa devo dvijasattamāḥ,दृष्टः पश्येद् अहरहः संश्रितः प्रतिसंश्रयेत् अर्चितश् चार्चयेन् नित्यं स देवो द्विजसत्तमाः
226,56,evaṃ tasyānavadyasya viṣṇor vai paramaṃ tapaḥ ādidevasya mahataḥ sajjanācaritaṃ sadā,एवं तस्यानवद्यस्य विष्णोर् वै परमं तपः आदिदेवस्य महतः सज्जनाचरितं सदा
226,57,bhuvane 'bhyarcito nityaṃ devair api sanātanaḥ abhayenānurūpeṇa prapadya tam anuvratāḥ,भुवने ऽभ्यर्चितो नित्यं देवैर् अपि सनातनः अभयेनानुरूपेण प्रपद्य तम् अनुव्रताः
226,58,karmaṇā manasā vācā sa namasyo dvijaiḥ sadā yatnavadbhir upasthāya draṣṭavyo devakīsutaḥ,कर्मणा मनसा वाचा स नमस्यो द्विजैः सदा यत्नवद्भिर् उपस्थाय द्रष्टव्यो देवकीसुतः
226,59,eṣa vai vihito mārgo mayā vai munisattamāḥ taṃ dṛṣṭvā sarvadeveśaṃ dṛṣṭāḥ syuḥ surasattamāḥ,एष वै विहितो मार्गो मया वै मुनिसत्तमाः तं दृष्ट्वा सर्वदेवेशं दृष्टाः स्युः सुरसत्तमाः
226,60,mahāvarāhaṃ taṃ devaṃ sarvalokapitāmaham ahaṃ caiva namasyāmi nityam eva jagatpatim,महावराहं तं देवं सर्वलोकपितामहम् अहं चैव नमस्यामि नित्यम् एव जगत्पतिम्
226,61,tatra ca tritayaṃ dṛṣṭaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ samastā hi vayaṃ devās tasya dehe vasāmahe,तत्र च त्रितयं दृष्टं भविष्यति न संशयः समस्ता हि वयं देवास् तस्य देहे वसामहे
226,62,tasyaiva cāgrajo bhrātā sitādrinicayaprabhaḥ halī bala iti khyāto bhaviṣyati dharādharaḥ,तस्यैव चाग्रजो भ्राता सिताद्रिनिचयप्रभः हली बल इति ख्यातो भविष्यति धराधरः
226,63,triśirās tasya devasya dṛṣṭo 'nanta iti prabhoḥ suparṇo yasya vīryeṇa kaśyapasyātmajo balī,त्रिशिरास् तस्य देवस्य दृष्टो ऽनन्त इति प्रभोः सुपर्णो यस्य वीर्येण कश्यपस्यात्मजो बली
226,64,antaṃ naivāśakad draṣṭuṃ devasya paramātmanaḥ sa ca śeṣo vicarate parayā vai mudā yutaḥ,अन्तं नैवाशकद् द्रष्टुं देवस्य परमात्मनः स च शेषो विचरते परया वै मुदा युतः
226,65,antarvasati bhogena parirabhya vasuṃdharām ya eṣa viṣṇuḥ so 'nanto bhagavān vasudhādharaḥ,अन्तर्वसति भोगेन परिरभ्य वसुंधराम् य एष विष्णुः सो ऽनन्तो भगवान् वसुधाधरः
226,66,yo rāmaḥ sa hṛṣīkeśo 'cyutaḥ sarvadharādharaḥ tāv ubhau puruṣavyāghrau divyau divyaparākramau,यो रामः स हृषीकेशो ऽच्युतः सर्वधराधरः ताव् उभौ पुरुषव्याघ्रौ दिव्यौ दिव्यपराक्रमौ
226,67,draṣṭavyau mānanīyau ca cakralāṅgaladhāriṇau eṣa vo 'nugrahaḥ prokto mayā puṇyas tapodhanāḥ tad bhavanto yaduśreṣṭhaṃ pūjayeyuḥ prayatnataḥ,द्रष्टव्यौ माननीयौ च चक्रलाङ्गलधारिणौ एष वो ऽनुग्रहः प्रोक्तो मया पुण्यस् तपोधनाः तद् भवन्तो यदुश्रेष्ठं पूजयेयुः प्रयत्नतः
227,1,aho kṛṣṇasya māhātmyaṃ śrutam asmābhir adbhutam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ dhanyaṃ saṃsāranāśanam,अहो कृष्णस्य माहात्म्यं श्रुतम् अस्माभिर् अद्भुतम् सर्वपापहरं पुण्यं धन्यं संसारनाशनम्
227,2,saṃpūjya vidhivad bhaktyā vāsudevaṃ mahāmune kāṃ gatiṃ yānti manujā vāsudevārcane ratāḥ,संपूज्य विधिवद् भक्त्या वासुदेवं महामुने कां गतिं यान्ति मनुजा वासुदेवार्चने रताः
227,3,kiṃ prāpnuvanti te mokṣaṃ kiṃ vā svargaṃ mahāmune athavā kiṃ muniśreṣṭha prāpnuvanty ubhayaṃ phalam,किं प्राप्नुवन्ति ते मोक्षं किं वा स्वर्गं महामुने अथवा किं मुनिश्रेष्ठ प्राप्नुवन्त्य् उभयं फलम्
227,4,chettum arhasi sarvajña saṃśayaṃ no hṛdi sthitam chettā nānyo 'sti loke 'smiṃs tvadṛte munisattama,छेत्तुम् अर्हसि सर्वज्ञ संशयं नो हृदि स्थितम् छेत्ता नान्यो ऽस्ति लोके ऽस्मिंस् त्वदृते मुनिसत्तम
227,5,sādhu sādhu muniśreṣṭhā bhavadbhir yad udāhṛtam śṛṇudhvam ānupūrvyeṇa vaiṣṇavānāṃ sukhāvaham,साधु साधु मुनिश्रेष्ठा भवद्भिर् यद् उदाहृतम् शृणुध्वम् आनुपूर्व्येण वैष्णवानां सुखावहम्
227,6,dīkṣāmātreṇa kṛṣṇasya narā mokṣaṃ vrajanti vai kiṃ punar ye sadā bhaktyā pūjayanty acyutaṃ dvijāḥ,दीक्षामात्रेण कृष्णस्य नरा मोक्षं व्रजन्ति वै किं पुनर् ये सदा भक्त्या पूजयन्त्य् अच्युतं द्विजाः
227,7,na teṣāṃ durlabhaḥ svargo mokṣaś ca munisattamāḥ labhante vaiṣṇavāḥ kāmān yān yān vāñchanti durlabhān,न तेषां दुर्लभः स्वर्गो मोक्षश् च मुनिसत्तमाः लभन्ते वैष्णवाः कामान् यान् यान् वाञ्छन्ति दुर्लभान्
227,8,ratnaparvatam āruhya naro ratnaṃ yathādadet svecchayā muniśārdūlās tathā kṛṣṇān manorathān,रत्नपर्वतम् आरुह्य नरो रत्नं यथाददेत् स्वेच्छया मुनिशार्दूलास् तथा कृष्णान् मनोरथान्
227,9,kalpavṛkṣaṃ samāsādya phalāni svecchayā yathā gṛhṇāti puruṣo viprās tathā kṛṣṇān manorathān,कल्पवृक्षं समासाद्य फलानि स्वेच्छया यथा गृह्णाति पुरुषो विप्रास् तथा कृष्णान् मनोरथान्
227,10,śraddhayā vidhivat pūjya vāsudevaṃ jagadgurum dharmārthakāmamokṣāṇāṃ prāpnuvanti narāḥ phalam,श्रद्धया विधिवत् पूज्य वासुदेवं जगद्गुरुम् धर्मार्थकाममोक्षाणां प्राप्नुवन्ति नराः फलम्
227,11,ārādhya taṃ jagannāthaṃ viśuddhenāntarātmanā prāpnuvanti narāḥ kāmān surāṇām api durlabhān,आराध्य तं जगन्नाथं विशुद्धेनान्तरात्मना प्राप्नुवन्ति नराः कामान् सुराणाम् अपि दुर्लभान्
227,12,ye 'rcayanti sadā bhaktyā vāsudevākhyam avyayam na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcid vidyate bhuvanatraye,ये ऽर्चयन्ति सदा भक्त्या वासुदेवाख्यम् अव्ययम् न तेषां दुर्लभं किंचिद् विद्यते भुवनत्रये
227,13,dhanyās te puruṣā loke ye 'rcayanti sadā harim sarvapāpaharaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam,धन्यास् ते पुरुषा लोके ये ऽर्चयन्ति सदा हरिम् सर्वपापहरं देवं सर्वकामफलप्रदम्
227,14,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāntyajātayaḥ saṃpūjya taṃ suravaraṃ prāpnuvanti parāṃ gatim,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्रान्त्यजातयः संपूज्य तं सुरवरं प्राप्नुवन्ति परां गतिम्
227,15,tasmāc chṛṇudhvaṃ munayo yat pṛcchata mamānaghāḥ pravakṣyāmi samāsena gatiṃ teṣāṃ mahātmanām,तस्माच् छृणुध्वं मुनयो यत् पृच्छत ममानघाः प्रवक्ष्यामि समासेन गतिं तेषां महात्मनाम्
227,16,tyaktvā mānuṣyakaṃ dehaṃ rogāyatanam adhruvam jarāmaraṇasaṃyuktaṃ jalabudbudasaṃnibham,त्यक्त्वा मानुष्यकं देहं रोगायतनम् अध्रुवम् जरामरणसंयुक्तं जलबुद्बुदसंनिभम्
227,17,māṃsaśoṇitadurgandhaṃ viṣṭhāmūtrādibhir yutam asthisthūṇam amedhyaṃ ca snāyucarmaśirānvitam,मांसशोणितदुर्गन्धं विष्ठामूत्रादिभिर् युतम् अस्थिस्थूणम् अमेध्यं च स्नायुचर्मशिरान्वितम्
227,18,kāmagena vimānena divyagandharvanādinā taruṇādityavarṇena kiṅkiṇījālamālinā,कामगेन विमानेन दिव्यगन्धर्वनादिना तरुणादित्यवर्णेन किङ्किणीजालमालिना
227,19,upagīyamānā gandharvair apsarobhir alaṃkṛtāḥ vrajanti lokapālānāṃ bhavanaṃ tu pṛthak pṛthak,उपगीयमाना गन्धर्वैर् अप्सरोभिर् अलंकृताः व्रजन्ति लोकपालानां भवनं तु पृथक् पृथक्
227,20,manvantarapramāṇaṃ tu bhuktvā kālaṃ pṛthak pṛthak bhuvanāni pṛthak teṣāṃ sarvabhogair alaṃkṛtāḥ,मन्वन्तरप्रमाणं तु भुक्त्वा कालं पृथक् पृथक् भुवनानि पृथक् तेषां सर्वभोगैर् अलंकृताः
227,21,tato 'ntarikṣaṃ lokaṃ te yānti sarvasukhapradam tatra bhuktvā varān bhogān daśamanvantaraṃ dvijāḥ,ततो ऽन्तरिक्षं लोकं ते यान्ति सर्वसुखप्रदम् तत्र भुक्त्वा वरान् भोगान् दशमन्वन्तरं द्विजाः
227,22,tasmād gandharvalokaṃ tu yānti vai vaiṣṇavā dvijāḥ viṃśanmanvantaraṃ kālaṃ tatra bhuktvā manoramān,तस्माद् गन्धर्वलोकं तु यान्ति वै वैष्णवा द्विजाः विंशन्मन्वन्तरं कालं तत्र भुक्त्वा मनोरमान्
227,23,bhogān ādityalokaṃ tu tasmād yānti supūjitāḥ triṃśanmanvantaraṃ tatra bhogān bhuktvātidaivatān,भोगान् आदित्यलोकं तु तस्माद् यान्ति सुपूजिताः त्रिंशन्मन्वन्तरं तत्र भोगान् भुक्त्वातिदैवतान्
227,24,tasmād vrajanti te viprāś candralokaṃ sukhapradam manvantarāṇāṃ te tatra catvāriṃśad guṇānvitam,तस्माद् व्रजन्ति ते विप्राश् चन्द्रलोकं सुखप्रदम् मन्वन्तराणां ते तत्र चत्वारिंशद् गुणान्वितम्
227,25,kālaṃ bhuktvā śubhān bhogāñ jarāmaraṇavarjitāḥ tasmān nakṣatralokaṃ tu vimānaiḥ samalaṃkṛtam,कालं भुक्त्वा शुभान् भोगाञ् जरामरणवर्जिताः तस्मान् नक्षत्रलोकं तु विमानैः समलंकृतम्
227,26,vrajanti te muniśreṣṭhā guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtāḥ manvantarāṇāṃ pañcāśad bhuktvā bhogān yathepsitān,व्रजन्ति ते मुनिश्रेष्ठा गुणैः सर्वैर् अलंकृताः मन्वन्तराणां पञ्चाशद् भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान्
227,27,tasmād vrajanti te viprā devalokaṃ sudurlabham ṣaṣṭimanvantaraṃ yāvat tatra bhuktvā sudurlabhān,तस्माद् व्रजन्ति ते विप्रा देवलोकं सुदुर्लभम् षष्टिमन्वन्तरं यावत् तत्र भुक्त्वा सुदुर्लभान्
227,28,bhogān nānāvidhān viprā ṛgdvyaṣṭakasamanvitān śakralokaṃ punas tasmād gacchanti surapūjitāḥ,भोगान् नानाविधान् विप्रा ऋग्द्व्यष्टकसमन्वितान् शक्रलोकं पुनस् तस्माद् गच्छन्ति सुरपूजिताः
227,29,manvantarāṇāṃ tatraiva bhuktvā kālaṃ ca saptatim bhogān uccāvacān divyān manasaḥ prītivardhanān,मन्वन्तराणां तत्रैव भुक्त्वा कालं च सप्ततिम् भोगान् उच्चावचान् दिव्यान् मनसः प्रीतिवर्धनान्
227,30,tasmād vrajanti te lokaṃ prājāpatyam anuttamam bhuktvā tatrepsitān bhogān sarvakāmaguṇānvitān,तस्माद् व्रजन्ति ते लोकं प्राजापत्यम् अनुत्तमम् भुक्त्वा तत्रेप्सितान् भोगान् सर्वकामगुणान्वितान्
227,31,manvantaram aśītiṃ ca kālaṃ sarvasukhapradam tasmāt paitāmahaṃ lokaṃ yānti te vaiṣṇavā dvijāḥ,मन्वन्तरम् अशीतिं च कालं सर्वसुखप्रदम् तस्मात् पैतामहं लोकं यान्ति ते वैष्णवा द्विजाः
227,32,manvantarāṇāṃ navati krīḍitvā tatra vai sukham ihāgatya punas tasmād viprāṇāṃ pravare kule,मन्वन्तराणां नवति क्रीडित्वा तत्र वै सुखम् इहागत्य पुनस् तस्माद् विप्राणां प्रवरे कुले
227,33,jāyante yogino viprā vedaśāstrārthapāragāḥ evaṃ sarveṣu lokeṣu bhuktvā bhogān yathepsitān,जायन्ते योगिनो विप्रा वेदशास्त्रार्थपारगाः एवं सर्वेषु लोकेषु भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान्
227,34,ihāgatya punar yānti upary upari ca kramāt saṃbhave saṃbhave te tu śatavarṣaṃ dvijottamāḥ,इहागत्य पुनर् यान्ति उपर्य् उपरि च क्रमात् संभवे संभवे ते तु शतवर्षं द्विजोत्तमाः
227,35,bhuktvā yathepsitān bhogān yānti lokāntaraṃ tataḥ daśajanma yadā teṣāṃ krameṇaivaṃ prapūryate,भुक्त्वा यथेप्सितान् भोगान् यान्ति लोकान्तरं ततः दशजन्म यदा तेषां क्रमेणैवं प्रपूर्यते
227,36,tadā lokaṃ harer divyaṃ brahmalokād vrajanti te gatvā tatrākṣayān bhogān bhuktvā sarvaguṇānvitān,तदा लोकं हरेर् दिव्यं ब्रह्मलोकाद् व्रजन्ति ते गत्वा तत्राक्षयान् भोगान् भुक्त्वा सर्वगुणान्वितान्
227,37,manvantaraśataṃ yāvaj janmamṛtyuvivarjitāḥ gacchanti bhuvanaṃ paścād vārāhasya dvijottamāḥ,मन्वन्तरशतं यावज् जन्ममृत्युविवर्जिताः गच्छन्ति भुवनं पश्चाद् वाराहस्य द्विजोत्तमाः
227,38,divyadehāḥ kuṇḍalino mahākāyā mahābalāḥ krīḍanti tatra viprendrāḥ kṛtvā rūpaṃ caturbhujam,दिव्यदेहाः कुण्डलिनो महाकाया महाबलाः क्रीडन्ति तत्र विप्रेन्द्राः कृत्वा रूपं चतुर्भुजम्
227,39,daśa koṭisahasrāṇi varṣāṇāṃ dvijasattamāḥ tiṣṭhanti śāśvate bhāve sarvair devair namaskṛtāḥ,दश कोटिसहस्राणि वर्षाणां द्विजसत्तमाः तिष्ठन्ति शाश्वते भावे सर्वैर् देवैर् नमस्कृताः
227,40,tato yānti tu te dhīrā narasiṃhagṛhaṃ dvijāḥ krīḍante tatra muditā varṣakoṭyayutāni ca,ततो यान्ति तु ते धीरा नरसिंहगृहं द्विजाः क्रीडन्ते तत्र मुदिता वर्षकोट्ययुतानि च
227,41,tadante vaiṣṇavaṃ yānti puraṃ siddhaniṣevitam krīḍante tatra saukhyena varṣāṇām ayutāni ca,तदन्ते वैष्णवं यान्ति पुरं सिद्धनिषेवितम् क्रीडन्ते तत्र सौख्येन वर्षाणाम् अयुतानि च
227,42,brahmaloke punar viprā gacchanti sādhakottamāḥ tatra sthitvā ciraṃ kālaṃ varṣakoṭiśatān bahūn,ब्रह्मलोके पुनर् विप्रा गच्छन्ति साधकोत्तमाः तत्र स्थित्वा चिरं कालं वर्षकोटिशतान् बहून्
227,43,nārāyaṇapuraṃ yānti tatas te sādhakeśvarāḥ bhuktvā bhogāṃś ca vividhān varṣakoṭyarbudāni ca,नारायणपुरं यान्ति ततस् ते साधकेश्वराः भुक्त्वा भोगांश् च विविधान् वर्षकोट्यर्बुदानि च
227,44,aniruddhapuraṃ paścād divyarūpā mahābalāḥ gacchanti sādhakavarāḥ stūyamānāḥ surāsuraiḥ,अनिरुद्धपुरं पश्चाद् दिव्यरूपा महाबलाः गच्छन्ति साधकवराः स्तूयमानाः सुरासुरैः
227,45,tatra koṭisahasrāṇi varṣāṇāṃ ca caturdaśa tiṣṭhanti vaiṣṇavās tatra jarāmaraṇavarjitāḥ,तत्र कोटिसहस्राणि वर्षाणां च चतुर्दश तिष्ठन्ति वैष्णवास् तत्र जरामरणवर्जिताः
227,46,pradyumnasya puraṃ paścād gacchanti vigatajvarāḥ tatra tiṣṭhanti te viprā lakṣakoṭiśatatrayam,प्रद्युम्नस्य पुरं पश्चाद् गच्छन्ति विगतज्वराः तत्र तिष्ठन्ति ते विप्रा लक्षकोटिशतत्रयम्
227,47,svacchandagāmino hṛṣṭā balaśaktisamanvitāḥ gacchanti yoginaḥ paścād yatra saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ,स्वच्छन्दगामिनो हृष्टा बलशक्तिसमन्विताः गच्छन्ति योगिनः पश्चाद् यत्र संकर्षणः प्रभुः
227,48,tatroṣitvā ciraṃ kālaṃ bhuktvā bhogān sahasraśaḥ viśanti vāsudevaiti virūpākhye nirañjane,तत्रोषित्वा चिरं कालं भुक्त्वा भोगान् सहस्रशः विशन्ति वासुदेवैति विरूपाख्ये निरञ्जने
227,49,vinirmuktāḥ pare tattve jarāmaraṇavarjite tatra gatvā vimuktās te bhaveyur nātra saṃśayaḥ,विनिर्मुक्ताः परे तत्त्वे जरामरणवर्जिते तत्र गत्वा विमुक्तास् ते भवेयुर् नात्र संशयः
227,50,evaṃ krameṇa bhuktiṃ te prāpnuvanti manīṣiṇaḥ muktiṃ ca muniśārdūlā vāsudevārcane ratāḥ,एवं क्रमेण भुक्तिं ते प्राप्नुवन्ति मनीषिणः मुक्तिं च मुनिशार्दूला वासुदेवार्चने रताः
228,1,ekādaśyām ubhe pakṣe nirāhāraḥ samāhitaḥ snātvā samyag vidhānena dhautavāsā jitendriyaḥ,एकादश्याम् उभे पक्षे निराहारः समाहितः स्नात्वा सम्यग् विधानेन धौतवासा जितेन्द्रियः
228,2,saṃpūjya vidhivad viṣṇuṃ śraddhayā susamāhitaḥ puṣpair gandhais tathā dīpair dhūpair naivedyakais tathā,संपूज्य विधिवद् विष्णुं श्रद्धया सुसमाहितः पुष्पैर् गन्धैस् तथा दीपैर् धूपैर् नैवेद्यकैस् तथा
228,3,upahārair bahuvidhair japyair homapradakṣiṇaiḥ stotrair nānāvidhair divyair gītavādyair manoharaiḥ,उपहारैर् बहुविधैर् जप्यैर् होमप्रदक्षिणैः स्तोत्रैर् नानाविधैर् दिव्यैर् गीतवाद्यैर् मनोहरैः
228,4,daṇḍavatpraṇipātaiś ca jayaśabdais tathottamaiḥ evaṃ saṃpūjya vidhivad rātrau kṛtvā prajāgaram,दण्डवत्प्रणिपातैश् च जयशब्दैस् तथोत्तमैः एवं संपूज्य विधिवद् रात्रौ कृत्वा प्रजागरम्
228,5,kathāṃ vā gītikāṃ viṣṇor gāyan viṣṇuparāyaṇaḥ yāti viṣṇoḥ paraṃ sthānaṃ naro nāsty atra saṃśayaḥ,कथां वा गीतिकां विष्णोर् गायन् विष्णुपरायणः याति विष्णोः परं स्थानं नरो नास्त्य् अत्र संशयः
228,6,prajāgare gītikāyāḥ phalaṃ viṣṇor mahāmune brūhi tac chrotum icchāmaḥ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,प्रजागरे गीतिकायाः फलं विष्णोर् महामुने ब्रूहि तच् छ्रोतुम् इच्छामः परं कौतूहलं हि नः
228,7,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmy anupūrvaśaḥ gītikāyāḥ phalaṃ viṣṇor jāgare yad udāhṛtam,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्याम्य् अनुपूर्वशः गीतिकायाः फलं विष्णोर् जागरे यद् उदाहृतम्
228,8,avantī nāma nagarī babhūva bhuvi viśrutā tatrāste bhagavān viṣṇuḥ śaṅkhacakragadādharaḥ,अवन्ती नाम नगरी बभूव भुवि विश्रुता तत्रास्ते भगवान् विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः
228,9,tasyā nagaryāḥ paryante cāṇḍālo gītikovidaḥ sadvṛttyotpāditadhano bhṛtyānāṃ bharaṇe rataḥ,तस्या नगर्याः पर्यन्ते चाण्डालो गीतिकोविदः सद्वृत्त्योत्पादितधनो भृत्यानां भरणे रतः
228,10,viṣṇubhaktaḥ sa cāṇḍālo māsi māsi dṛḍhavrataḥ ekādaśyāṃ samāgamya sopavāso 'tha gāyati,विष्णुभक्तः स चाण्डालो मासि मासि दृढव्रतः एकादश्यां समागम्य सोपवासो ऽथ गायति
228,11,gītikā viṣṇunāmāṅkāḥ prādurbhāvasamāśritāḥ gāndhāraṣaḍjanaiṣādasvarapañcamadhaivataiḥ,गीतिका विष्णुनामाङ्काः प्रादुर्भावसमाश्रिताः गान्धारषड्जनैषादस्वरपञ्चमधैवतैः
228,12,rātrijāgaraṇe viṣṇuṃ gāthābhir upagāyati prabhāte ca praṇamyeśaṃ dvādaśyāṃ gṛham etya ca,रात्रिजागरणे विष्णुं गाथाभिर् उपगायति प्रभाते च प्रणम्येशं द्वादश्यां गृहम् एत्य च
228,13,jāmātṛbhāgineyāṃś ca bhojayitvā sakanyakāḥ tataḥ saparivāras tu paścād bhuṅkte dvijottamāḥ,जामातृभागिनेयांश् च भोजयित्वा सकन्यकाः ततः सपरिवारस् तु पश्चाद् भुङ्क्ते द्विजोत्तमाः
228,14,evaṃ tasyāsatas tatra kurvato viṣṇuprīṇanam gītikābhir vicitrābhir vayaḥ pratigataṃ bahu,एवं तस्यासतस् तत्र कुर्वतो विष्णुप्रीणनम् गीतिकाभिर् विचित्राभिर् वयः प्रतिगतं बहु
228,15,ekadā caitramāse tu kṛṣṇaikādaśigocare viṣṇuśuśrūṣaṇārthāya yayau vanam anuttamam,एकदा चैत्रमासे तु कृष्णैकादशिगोचरे विष्णुशुश्रूषणार्थाय ययौ वनम् अनुत्तमम्
228,16,vanajātāni puṣpāṇi grahītuṃ bhaktitatparaḥ kṣiprātaṭe mahāraṇye vibhītakataror adhaḥ,वनजातानि पुष्पाणि ग्रहीतुं भक्तितत्परः क्षिप्रातटे महारण्ये विभीतकतरोर् अधः
228,17,dṛṣṭaḥ sa rākṣasenātha gṛhītaś cāpi bhakṣitum cāṇḍālas tam athovāca nādya bhakṣyas tvayā hy aham,दृष्टः स राक्षसेनाथ गृहीतश् चापि भक्षितुम् चाण्डालस् तम् अथोवाच नाद्य भक्ष्यस् त्वया ह्य् अहम्
228,18,prātar bhokṣyasi kalyāṇa satyam eṣyāmy ahaṃ punaḥ adya kāryaṃ mama mahat tasmān muñcasva rākṣasa,प्रातर् भोक्ष्यसि कल्याण सत्यम् एष्याम्य् अहं पुनः अद्य कार्यं मम महत् तस्मान् मुञ्चस्व राक्षस
228,19,śvaḥ satyena sameṣyāmi tataḥ khādasi mām iti viṣṇuśuśrūṣaṇārthāya rātrijāgaraṇaṃ mayā kāryaṃ na vratavighnaṃ me kartum arhasi rākṣasa,श्वः सत्येन समेष्यामि ततः खादसि माम् इति विष्णुशुश्रूषणार्थाय रात्रिजागरणं मया कार्यं न व्रतविघ्नं मे कर्तुम् अर्हसि राक्षस
228,20,taṃ rākṣasaḥ pratyuvāca daśarātram abhojanam mamābhūd adya ca bhavān mayā labdho mataṅgaja,तं राक्षसः प्रत्युवाच दशरात्रम् अभोजनम् ममाभूद् अद्य च भवान् मया लब्धो मतङ्गज
228,21,na mokṣye bhakṣayiṣyāmi kṣudhayā pīḍito bhṛśam niśācaravacaḥ śrutvā mātaṅgas tam uvāca ha sāntvayañ ślakṣṇayā vācā sa satyavacanair dṛḍhaiḥ,न मोक्ष्ये भक्षयिष्यामि क्षुधया पीडितो भृशम् निशाचरवचः श्रुत्वा मातङ्गस् तम् उवाच ह सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया वाचा स सत्यवचनैर् दृढैः
228,22,satyamūlaṃ jagat sarvaṃ brahmarākṣasa tac chṛṇu satyenāhaṃ śapiṣyāmi punarāgamanāya ca,सत्यमूलं जगत् सर्वं ब्रह्मराक्षस तच् छृणु सत्येनाहं शपिष्यामि पुनरागमनाय च
228,23,ādityaś candramā vahnir vāyur bhūr dyaur jalaṃ manaḥ ahorātraṃ yamaḥ saṃdhye dve vidur naraceṣṭitam,आदित्यश् चन्द्रमा वह्निर् वायुर् भूर् द्यौर् जलं मनः अहोरात्रं यमः संध्ये द्वे विदुर् नरचेष्टितम्
228,24,paradāreṣu yat pāpaṃ yat paradravyahāriṣu yac ca brahmahanaḥ pāpaṃ surāpe gurutalpage,परदारेषु यत् पापं यत् परद्रव्यहारिषु यच् च ब्रह्महनः पापं सुरापे गुरुतल्पगे
228,25,vandhyāpateś ca yat pāpaṃ yat pāpaṃ vṛṣalīpateḥ yac ca devalake pāpaṃ matsyamāṃsāśinaś ca yat,वन्ध्यापतेश् च यत् पापं यत् पापं वृषलीपतेः यच् च देवलके पापं मत्स्यमांसाशिनश् च यत्
228,26,kroḍamāṃsāśino yac ca kūrmamāṃsāśinaś ca yat vṛthā māṃsāśino yac ca pṛṣṭhamāṃsāśinaś ca yat,क्रोडमांसाशिनो यच् च कूर्ममांसाशिनश् च यत् वृथा मांसाशिनो यच् च पृष्ठमांसाशिनश् च यत्
228,27,kṛtaghne mitraghātake yat pāpaṃ didhiṣūpatau sūtakasya ca yat pāpaṃ yat pāpaṃ krūrakarmaṇaḥ,कृतघ्ने मित्रघातके यत् पापं दिधिषूपतौ सूतकस्य च यत् पापं यत् पापं क्रूरकर्मणः
228,28,kṛpaṇasya ca yat pāpaṃ yac ca vandhyātither api amāvāsyāṣṭamī ṣaṣṭhī kṛṣṇaśuklacaturdaśī,कृपणस्य च यत् पापं यच् च वन्ध्यातिथेर् अपि अमावास्याष्टमी षष्ठी कृष्णशुक्लचतुर्दशी
228,29,tāsu yad gamanāt pāpaṃ yad vipro vrajati striyam rajasvalāṃ tathā paścāc chrāddhaṃ kṛtvā striyaṃ vrajet,तासु यद् गमनात् पापं यद् विप्रो व्रजति स्त्रियम् रजस्वलां तथा पश्चाच् छ्राद्धं कृत्वा स्त्रियं व्रजेत्
228,30,sarvasvasnātabhojyānāṃ yat pāpaṃ malabhojane mitrabhāryāṃ gacchatāṃ ca yat pāpaṃ piśunasya ca,सर्वस्वस्नातभोज्यानां यत् पापं मलभोजने मित्रभार्यां गच्छतां च यत् पापं पिशुनस्य च
228,31,dambhamāyānurakte ca yat pāpaṃ madhughātinaḥ brāhmaṇasya pratiśrutya yat pāpaṃ tadayacchataḥ,दम्भमायानुरक्ते च यत् पापं मधुघातिनः ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुत्य यत् पापं तदयच्छतः
228,32,yac ca kanyānṛte pāpaṃ yac ca gośvatarānṛte strībālahantur yat pāpaṃ yac ca mithyābhibhāṣiṇaḥ,यच् च कन्यानृते पापं यच् च गोश्वतरानृते स्त्रीबालहन्तुर् यत् पापं यच् च मिथ्याभिभाषिणः
228,33,devavedadvijanṛpaputramitrasatīstriyaḥ yac ca nindayatāṃ pāpaṃ gurumithyāpacārataḥ,देववेदद्विजनृपपुत्रमित्रसतीस्त्रियः यच् च निन्दयतां पापं गुरुमिथ्यापचारतः
228,34,agnityāgiṣu yat pāpam agnidāyiṣu yad vane gṛheṣṭyā pātake yac ca yad goghne yad dvijādhame,अग्नित्यागिषु यत् पापम् अग्निदायिषु यद् वने गृहेष्ट्या पातके यच् च यद् गोघ्ने यद् द्विजाधमे
228,35,yat pāpaṃ parivitte ca yat pāpaṃ parivedinaḥ tayor dātṛgrahītroś ca yat pāpaṃ bhrūṇaghātinaḥ,यत् पापं परिवित्ते च यत् पापं परिवेदिनः तयोर् दातृग्रहीत्रोश् च यत् पापं भ्रूणघातिनः
228,36,kiṃ cātra bahubhiḥ proktaiḥ śapathais tava rākṣasa śrūyatāṃ śapathaṃ bhīmaṃ durvācyam api kathyate,किं चात्र बहुभिः प्रोक्तैः शपथैस् तव राक्षस श्रूयतां शपथं भीमं दुर्वाच्यम् अपि कथ्यते
228,37,svakanyājīvinaḥ pāpaṃ gūḍhasatyena sākṣiṇaḥ ayājyayājake ṣaṇḍhe yat pāpaṃ śravaṇe 'dhame,स्वकन्याजीविनः पापं गूढसत्येन साक्षिणः अयाज्ययाजके षण्ढे यत् पापं श्रवणे ऽधमे
228,38,pravrajyāvasite yac ca brahmacāriṇi kāmuke etais tu pāpair lipye 'haṃ yadi naiṣyāmi te 'ntikam,प्रव्रज्यावसिते यच् च ब्रह्मचारिणि कामुके एतैस् तु पापैर् लिप्ये ऽहं यदि नैष्यामि ते ऽन्तिकम्
228,39,mātaṅgavacanaṃ śrutvā vismito brahmarākṣasaḥ prāha gacchasva satyena samayaṃ caiva pālaya,मातङ्गवचनं श्रुत्वा विस्मितो ब्रह्मराक्षसः प्राह गच्छस्व सत्येन समयं चैव पालय
228,40,ity uktaḥ kuṇapāśena śvapākaḥ kusumāni tu samādāyāgamac caiva viṣṇoḥ sa nilayaṃ gataḥ,इत्य् उक्तः कुणपाशेन श्वपाकः कुसुमानि तु समादायागमच् चैव विष्णोः स निलयं गतः
228,41,tāni prādād brāhmaṇāya so 'pi prakṣālya cāmbhasā viṣṇum abhyarcya nilayaṃ jagāma sa tapodhanāḥ,तानि प्रादाद् ब्राह्मणाय सो ऽपि प्रक्षाल्य चाम्भसा विष्णुम् अभ्यर्च्य निलयं जगाम स तपोधनाः
228,42,so 'pi mātaṅgadāyādaḥ sopavāsas tu tāṃ niśām gāyan hi bāhyabhūmiṣṭhaḥ prajāgaram upākarot,सो ऽपि मातङ्गदायादः सोपवासस् तु तां निशाम् गायन् हि बाह्यभूमिष्ठः प्रजागरम् उपाकरोत्
228,43,prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ snātvā devaṃ namasya ca satyaṃ sa samayaṃ kartuṃ pratasthe yatra rākṣasaḥ,प्रभातायां तु शर्वर्यां स्नात्वा देवं नमस्य च सत्यं स समयं कर्तुं प्रतस्थे यत्र राक्षसः
228,44,taṃ vrajantaṃ pathi naraḥ prāha bhadra kva gacchasi sa tathākathayat sarvaṃ so 'py enaṃ punar abravīt,तं व्रजन्तं पथि नरः प्राह भद्र क्व गच्छसि स तथाकथयत् सर्वं सो ऽप्य् एनं पुनर् अब्रवीत्
228,45,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ śarīraṃ sādhanaṃ yataḥ mahatā tu prayatnena śarīraṃ pālayed budhaḥ,धर्मार्थकाममोक्षाणां शरीरं साधनं यतः महता तु प्रयत्नेन शरीरं पालयेद् बुधः
228,47,jīvadharmārthasukhaṃ naras tathāpnoti mokṣagatim agryām jīvan kīrtim upaiti ca bhavati mṛtasya kā kathā loke BrP_228.46 mātaṅgas tad vacaḥ śrutvā pratyuvācātha hetumat,जीवधर्मार्थसुखं नरस् तथाप्नोति मोक्षगतिम् अग्र्याम् जीवन् कीर्तिम् उपैति च भवति मृतस्य का कथा लोके ब्र्प्_२२८.४६ मातङ्गस् तद् वचः श्रुत्वा प्रत्युवाचाथ हेतुमत्
228,48,bhadra satyaṃ puraskṛtya gacchāmi śapathāḥ kṛtāḥ,भद्र सत्यं पुरस्कृत्य गच्छामि शपथाः कृताः
228,49,taṃ bhūyaḥ pratyuvācātha kim evaṃ mūḍhadhīr bhavān kiṃ na śrutaṃ tvayā sādho manunā yad udīritam,तं भूयः प्रत्युवाचाथ किम् एवं मूढधीर् भवान् किं न श्रुतं त्वया साधो मनुना यद् उदीरितम्
228,51,gostrīdvijānāṃ parirakṣaṇārthaṃ vivāhakāle surataprasaṅge prāṇātyaye sarvadhanāpahāre pañcānṛtāny āhur apātakāni BrP_228.50 dharmavākyaṃ na ca strīṣu na vivāhe tathā ripau vañcane cārthahānau ca svanāśe 'nṛtake tathā evaṃ tad vākyam ākarṇya mātaṅgaḥ pratyuvāca ha,गोस्त्रीद्विजानां परिरक्षणार्थं विवाहकाले सुरतप्रसङ्गे प्राणात्यये सर्वधनापहारे पञ्चानृतान्य् आहुर् अपातकानि ब्र्प्_२२८.५० धर्मवाक्यं न च स्त्रीषु न विवाहे तथा रिपौ वञ्चने चार्थहानौ च स्वनाशे ऽनृतके तथा एवं तद् वाक्यम् आकर्ण्य मातङ्गः प्रत्युवाच ह
228,52,maivaṃ vadasva bhadraṃ te satyaṃ lokeṣu pūjyate satyenāvāpyate saukhyaṃ yat kiṃcij jagatīgatam,मैवं वदस्व भद्रं ते सत्यं लोकेषु पूज्यते सत्येनावाप्यते सौख्यं यत् किंचिज् जगतीगतम्
228,53,satyenārkaḥ pratapati satyenāpo rasātmikāḥ jvalaty agniś ca satyena vāti satyena mārutaḥ,सत्येनार्कः प्रतपति सत्येनापो रसात्मिकाः ज्वलत्य् अग्निश् च सत्येन वाति सत्येन मारुतः
228,54,dharmārthakāmasaṃprāptir mokṣaprāptiś ca durlabhā satyena jāyate puṃsāṃ tasmāt satyaṃ na saṃtyajet,धर्मार्थकामसंप्राप्तिर् मोक्षप्राप्तिश् च दुर्लभा सत्येन जायते पुंसां तस्मात् सत्यं न संत्यजेत्
228,55,satyaṃ brahma paraṃ loke satyaṃ yajñeṣu cottamam satyaṃ svargasamāyātaṃ tasmāt satyaṃ na saṃtyajet,सत्यं ब्रह्म परं लोके सत्यं यज्ञेषु चोत्तमम् सत्यं स्वर्गसमायातं तस्मात् सत्यं न संत्यजेत्
228,56,ity uktvā so 'tha mātaṅgas taṃ prakṣipya narottamam jagāma tatra yatrāste prāṇihā brahmarākṣasaḥ,इत्य् उक्त्वा सो ऽथ मातङ्गस् तं प्रक्षिप्य नरोत्तमम् जगाम तत्र यत्रास्ते प्राणिहा ब्रह्मराक्षसः
228,57,tam āgataṃ samīkṣyāsau cāṇḍālaṃ brahmarākṣasaḥ vismayotphullanayanaḥ śiraḥkampaṃ tam abravīt,तम् आगतं समीक्ष्यासौ चाण्डालं ब्रह्मराक्षसः विस्मयोत्फुल्लनयनः शिरःकम्पं तम् अब्रवीत्
228,58,sādhu sādhu mahābhāga satyavākyānupālaka na mātaṅgam ahaṃ manye bhavantaṃ satyalakṣaṇam,साधु साधु महाभाग सत्यवाक्यानुपालक न मातङ्गम् अहं मन्ये भवन्तं सत्यलक्षणम्
228,59,karmaṇānena manye tvāṃ brāhmaṇaṃ śucim avyayam yat kiṃcit tvāṃ bhadramukhaṃ pravakṣye dharmasaṃśrayam kiṃ tatra bhavatā rātrau kṛtaṃ viṣṇugṛhe vada,कर्मणानेन मन्ये त्वां ब्राह्मणं शुचिम् अव्ययम् यत् किंचित् त्वां भद्रमुखं प्रवक्ष्ये धर्मसंश्रयम् किं तत्र भवता रात्रौ कृतं विष्णुगृहे वद
228,60,tam abhyuvāca mātaṅgaḥ śṛṇu viṣṇugṛhe mayā yat kṛtaṃ rajanībhāge yathātathyaṃ vadāmi te,तम् अभ्युवाच मातङ्गः शृणु विष्णुगृहे मया यत् कृतं रजनीभागे यथातथ्यं वदामि ते
228,61,viṣṇor devakulasyādhaḥ sthitenānamramūrtinā prajāgaraḥ kṛto rātrau gāyatā viṣṇugītikām,विष्णोर् देवकुलस्याधः स्थितेनानम्रमूर्तिना प्रजागरः कृतो रात्रौ गायता विष्णुगीतिकाम्
228,62,taṃ brahmarākṣasaḥ prāha kiyantaṃ kālam ucyatām prajāgaro viṣṇugṛhe kṛtaṃ bhaktimatā vada,तं ब्रह्मराक्षसः प्राह कियन्तं कालम् उच्यताम् प्रजागरो विष्णुगृहे कृतं भक्तिमता वद
228,63,tam abhyuvāca prahasan viṃśaty abdāni rākṣasa ekādaśyāṃ māsi māsi kṛtas tatra prajāgaraḥ mātaṅgavacanaṃ śrutvā provāca brahmarākṣasaḥ,तम् अभ्युवाच प्रहसन् विंशत्य् अब्दानि राक्षस एकादश्यां मासि मासि कृतस् तत्र प्रजागरः मातङ्गवचनं श्रुत्वा प्रोवाच ब्रह्मराक्षसः
228,64,yad adya tvāṃ pravakṣyāmi tad bhavān vaktum arhati ekarātrikṛtaṃ sādho mama dehi prajāgaram,यद् अद्य त्वां प्रवक्ष्यामि तद् भवान् वक्तुम् अर्हति एकरात्रिकृतं साधो मम देहि प्रजागरम्
228,65,evaṃ tvāṃ mokṣayiṣyāmi mokṣayiṣyāmi nānyathā triḥ satyena mahābhāga ity uktvā virarāma ha,एवं त्वां मोक्षयिष्यामि मोक्षयिष्यामि नान्यथा त्रिः सत्येन महाभाग इत्य् उक्त्वा विरराम ह
228,66,mātaṅgas tam uvācātha mayātmā te niśācara niveditaḥ kim uktena khādasva svecchayāpi mām,मातङ्गस् तम् उवाचाथ मयात्मा ते निशाचर निवेदितः किम् उक्तेन खादस्व स्वेच्छयापि माम्
228,67,tam āha rākṣaso bhūyo yāmadvayaprajāgaram sagītaṃ me prayacchasva kṛpāṃ kartuṃ tvam arhasi,तम् आह राक्षसो भूयो यामद्वयप्रजागरम् सगीतं मे प्रयच्छस्व कृपां कर्तुं त्वम् अर्हसि
228,68,mātaṅgo rākṣasaṃ prāha kim asaṃbaddham ucyate khādasva svecchayā māṃ tvaṃ na pradāsye prajāgaram mātaṅgavacanaṃ śrutvā prāha taṃ brahmarākṣasaḥ,मातङ्गो राक्षसं प्राह किम् असंबद्धम् उच्यते खादस्व स्वेच्छया मां त्वं न प्रदास्ये प्रजागरम् मातङ्गवचनं श्रुत्वा प्राह तं ब्रह्मराक्षसः
228,69,ko hi duṣṭamatir mando bhavantaṃ draṣṭum utsahet dharṣayituṃ pīḍayituṃ rakṣitaṃ dharmakarmaṇā,को हि दुष्टमतिर् मन्दो भवन्तं द्रष्टुम् उत्सहेत् धर्षयितुं पीडयितुं रक्षितं धर्मकर्मणा
228,70,dīnasya pāpagrastasya viṣayair mohitasya ca narakārtasya mūḍhasya sādhavaḥ syur dayānvitāḥ,दीनस्य पापग्रस्तस्य विषयैर् मोहितस्य च नरकार्तस्य मूढस्य साधवः स्युर् दयान्विताः
228,71,tan mama tvaṃ mahābhāga kṛpāṃ kṛtvā prajāgaram yāmasyaikasya me dehi gaccha vā nilayaṃ svakam,तन् मम त्वं महाभाग कृपां कृत्वा प्रजागरम् यामस्यैकस्य मे देहि गच्छ वा निलयं स्वकम्
228,72,taṃ punaḥ prāha cāṇḍālo na yāsyāmi nijaṃ gṛham na cāpi tava dāsyāmi kathaṃcid yāmajāgaram taṃ prahasyātha cāṇḍālaṃ provāca brahmarākṣasaḥ,तं पुनः प्राह चाण्डालो न यास्यामि निजं गृहम् न चापि तव दास्यामि कथंचिद् यामजागरम् तं प्रहस्याथ चाण्डालं प्रोवाच ब्रह्मराक्षसः
228,73,rātryavasāne yā gītā gītikā kautukāśrayā tasyāḥ phalaṃ prayacchasva trāhi pāpāt samuddhara,रात्र्यवसाने या गीता गीतिका कौतुकाश्रया तस्याः फलं प्रयच्छस्व त्राहि पापात् समुद्धर
228,74,evam uccārite tena mātaṅgas tam uvāca ha,एवम् उच्चारिते तेन मातङ्गस् तम् उवाच ह
228,75,kiṃ pūrvaṃ bhavatā karma vikṛtaṃ kṛtam añjasā yena tvaṃ doṣajātena saṃbhūto brahmarākṣasaḥ,किं पूर्वं भवता कर्म विकृतं कृतम् अञ्जसा येन त्वं दोषजातेन संभूतो ब्रह्मराक्षसः
228,76,tasya tad vākyam ākarṇya mātaṅgaṃ brahmarākṣasaḥ provāca duḥkhasaṃtaptaḥ saṃsmṛtya svakṛtaṃ kṛtam,तस्य तद् वाक्यम् आकर्ण्य मातङ्गं ब्रह्मराक्षसः प्रोवाच दुःखसंतप्तः संस्मृत्य स्वकृतं कृतम्
228,77,śrūyatāṃ yo 'ham āsaṃ vai pūrvaṃ yac ca mayā kṛtam yasmin kṛte pāpayoniṃ gatavān asmi rākṣasīm,श्रूयतां यो ऽहम् आसं वै पूर्वं यच् च मया कृतम् यस्मिन् कृते पापयोनिं गतवान् अस्मि राक्षसीम्
228,78,somaśarma iti khyātaḥ pūrvam āsam ahaṃ dvijaḥ putro 'dhyayanaśīlasya devaśarmasya yajvanaḥ,सोमशर्म इति ख्यातः पूर्वम् आसम् अहं द्विजः पुत्रो ऽध्ययनशीलस्य देवशर्मस्य यज्वनः
228,79,kasyacid yajamānasya sūtramantrabahiṣkṛtaḥ nṛpasya karmasaktena yūpakarmasuniṣṭhitaḥ,कस्यचिद् यजमानस्य सूत्रमन्त्रबहिष्कृतः नृपस्य कर्मसक्तेन यूपकर्मसुनिष्ठितः
228,80,āgnīdhraṃ cākarod yajñe lobhamohaprapīḍitaḥ tasmin parisamāpte tu maurkhyād dambham anuṣṭhitaḥ,आग्नीध्रं चाकरोद् यज्ञे लोभमोहप्रपीडितः तस्मिन् परिसमाप्ते तु मौर्ख्याद् दम्भम् अनुष्ठितः
228,81,yaṣṭum ārabdhavān asmi dvādaśāhaṃ mahākratum pravartamāne tasmiṃs tu kukṣiśūlo 'bhavan mama,यष्टुम् आरब्धवान् अस्मि द्वादशाहं महाक्रतुम् प्रवर्तमाने तस्मिंस् तु कुक्षिशूलो ऽभवन् मम
228,82,saṃpūrṇe daśarātre tu na samāpte tathā kratau virūpākṣasya dīyantyām āhutyāṃ rākṣase kṣaṇe,संपूर्णे दशरात्रे तु न समाप्ते तथा क्रतौ विरूपाक्षस्य दीयन्त्याम् आहुत्यां राक्षसे क्षणे
228,83,mṛto 'haṃ tena doṣeṇa saṃbhūto brahmarākṣasaḥ mūrkheṇa mantrahīnena sūtrasvaravivarjitam,मृतो ऽहं तेन दोषेण संभूतो ब्रह्मराक्षसः मूर्खेण मन्त्रहीनेन सूत्रस्वरविवर्जितम्
228,84,ajānatā yajñavidyāṃ yad iṣṭaṃ yājitaṃ ca yat tena karmavipākena saṃbhūto brahmarākṣasaḥ,अजानता यज्ञविद्यां यद् इष्टं याजितं च यत् तेन कर्मविपाकेन संभूतो ब्रह्मराक्षसः
228,85,tan māṃ pāpamahāmbhodhau nimagnaṃ tvaṃ samuddhara prajāgare gītikaikāṃ paścimāṃ dātum arhasi,तन् मां पापमहाम्भोधौ निमग्नं त्वं समुद्धर प्रजागरे गीतिकैकां पश्चिमां दातुम् अर्हसि
228,86,tam uvācātha cāṇḍālo yadi prāṇivadhād bhavān nivṛttiṃ kurute dadyāṃ tataḥ paścimagītikām,तम् उवाचाथ चाण्डालो यदि प्राणिवधाद् भवान् निवृत्तिं कुरुते दद्यां ततः पश्चिमगीतिकाम्
228,87,bāḍham ity avadat so 'pi mātaṅgo 'pi dadau tadā gītikāphalam āmantrya muhūrtārdhaprajāgaram,बाढम् इत्य् अवदत् सो ऽपि मातङ्गो ऽपि ददौ तदा गीतिकाफलम् आमन्त्र्य मुहूर्तार्धप्रजागरम्
228,88,tasmin gītiphale datte mātaṅgaṃ brahmarākṣasaḥ praṇamya prayayau hṛṣṭas tīrthavaryaṃ pṛthūdakam,तस्मिन् गीतिफले दत्ते मातङ्गं ब्रह्मराक्षसः प्रणम्य प्रययौ हृष्टस् तीर्थवर्यं पृथूदकम्
228,89,tatrānaśanasaṃkalpaṃ kṛtvā prāṇāñ jahau dvijāḥ rākṣasatvād vinirmukto gītikāphalabṛṃhitaḥ,तत्रानशनसंकल्पं कृत्वा प्राणाञ् जहौ द्विजाः राक्षसत्वाद् विनिर्मुक्तो गीतिकाफलबृंहितः
228,90,pṛthūdakaprabhāvāc ca brahmalokaṃ ca durlabham daśa varṣasahasrāṇi nirātaṅko 'vasat tataḥ,पृथूदकप्रभावाच् च ब्रह्मलोकं च दुर्लभम् दश वर्षसहस्राणि निरातङ्को ऽवसत् ततः
228,91,tasyānte brāhmaṇo jāto babhūva smṛtimān vaśī tasyāhaṃ caritaṃ bhūyaḥ kathayiṣyāmi bho dvijāḥ,तस्यान्ते ब्राह्मणो जातो बभूव स्मृतिमान् वशी तस्याहं चरितं भूयः कथयिष्यामि भो द्विजाः
228,92,mātaṅgasya kathāśeṣaṃ śṛṇudhvaṃ gadato mama rākṣase tu gate dhīmān gṛham etya yatātmavān,मातङ्गस्य कथाशेषं शृणुध्वं गदतो मम राक्षसे तु गते धीमान् गृहम् एत्य यतात्मवान्
228,93,tadvipracaritaṃ smṛtvā nirviṇṇaḥ śucir apy asau putreṣu bhāryāṃ nikṣipya dadau bhūmyāḥ pradakṣiṇām,तद्विप्रचरितं स्मृत्वा निर्विण्णः शुचिर् अप्य् असौ पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य ददौ भूम्याः प्रदक्षिणाम्
228,94,kokāmukhāt samārabhya yāvad vai skandadarśanam dṛṣṭvā skandaṃ yayau dhārācakre cāpi pradakṣiṇam,कोकामुखात् समारभ्य यावद् वै स्कन्ददर्शनम् दृष्ट्वा स्कन्दं ययौ धाराचक्रे चापि प्रदक्षिणम्
228,95,tato 'drivaram āgamya vindhyam uccaśiloccayam pāpapramocanaṃ tīrtham āsasāda sa tu dvijāḥ,ततो ऽद्रिवरम् आगम्य विन्ध्यम् उच्चशिलोच्चयम् पापप्रमोचनं तीर्थम् आससाद स तु द्विजाः
228,96,snānaṃ pāpaharaṃ cakre sa tu cāṇḍālavaṃśajaḥ vimuktapāpaḥ sasmāra pūrvajātīr anekaśaḥ,स्नानं पापहरं चक्रे स तु चाण्डालवंशजः विमुक्तपापः सस्मार पूर्वजातीर् अनेकशः
228,97,sa pūrvajanmany abhavad bhikṣuḥ saṃyatavāṅmanāḥ yatakāyaś ca matimān vedavedāṅgapāragaḥ,स पूर्वजन्मन्य् अभवद् भिक्षुः संयतवाङ्मनाः यतकायश् च मतिमान् वेदवेदाङ्गपारगः
228,98,ekadā goṣu nagarād dhriyamāṇāsu taskaraiḥ bhikṣāvadhūtā rajasā muktā tenātha bhikṣuṇā,एकदा गोषु नगराद् ध्रियमाणासु तस्करैः भिक्षावधूता रजसा मुक्ता तेनाथ भिक्षुणा
228,99,sa tenādharmadoṣeṇa cāṇḍālīṃ yonim āgataḥ pāpapramocane snātaḥ sa mṛto narmadātaṭe,स तेनाधर्मदोषेण चाण्डालीं योनिम् आगतः पापप्रमोचने स्नातः स मृतो नर्मदातटे
228,100,mūrkho 'bhūd brāhmaṇavaro vārāṇasyāṃ ca bho dvijāḥ tatrāsya vasato 'bdais tu triṃśadbhiḥ siddhapūruṣaḥ,मूर्खो ऽभूद् ब्राह्मणवरो वाराणस्यां च भो द्विजाः तत्रास्य वसतो ऽब्दैस् तु त्रिंशद्भिः सिद्धपूरुषः
228,101,virūparūpī babhrāma yogamālābalānvitaḥ taṃ dṛṣṭvā sopahāsārtham abhivādyābhyuvāca ha,विरूपरूपी बभ्राम योगमालाबलान्वितः तं दृष्ट्वा सोपहासार्थम् अभिवाद्याभ्युवाच ह
228,102,kuśalaṃ siddhapuruṣaṃ kutas tv āgamyate tvayā,कुशलं सिद्धपुरुषं कुतस् त्व् आगम्यते त्वया
228,103,evaṃ saṃbhāṣitas tena jñāto 'ham iti cintya tu pratyuvācātha vandyas taṃ svargalokād upāgataḥ,एवं संभाषितस् तेन ज्ञातो ऽहम् इति चिन्त्य तु प्रत्युवाचाथ वन्द्यस् तं स्वर्गलोकाद् उपागतः
228,104,taṃ siddhaṃ prāha mūrkho 'sau kiṃ tvaṃ vetsi triviṣṭape nārāyaṇoruprabhavām urvaśīm apsarovarām,तं सिद्धं प्राह मूर्खो ऽसौ किं त्वं वेत्सि त्रिविष्टपे नारायणोरुप्रभवाम् उर्वशीम् अप्सरोवराम्
228,105,siddhas tam āha tāṃ vedmi śakracāmaradhāriṇīm svargasyābharaṇaṃ mukhyam urvaśīṃ sādhusaṃbhavām,सिद्धस् तम् आह तां वेद्मि शक्रचामरधारिणीम् स्वर्गस्याभरणं मुख्यम् उर्वशीं साधुसंभवाम्
228,106,vipraḥ siddham uvācātha ṛjumārgavivarjitaḥ tan mitra matkṛte vārttām urvaśyā bhavatādarāt,विप्रः सिद्धम् उवाचाथ ऋजुमार्गविवर्जितः तन् मित्र मत्कृते वार्त्ताम् उर्वश्या भवतादरात्
228,107,kathanīyā yac ca sā te brūyād ākhyāsyate bhavān bāḍham ity abravīt siddhaḥ so 'pi vipro mudānvitaḥ,कथनीया यच् च सा ते ब्रूयाद् आख्यास्यते भवान् बाढम् इत्य् अब्रवीत् सिद्धः सो ऽपि विप्रो मुदान्वितः
228,108,babhūva siddho 'pi yayau merupṛṣṭhaṃ surālayam sametya corvaśīṃ prāha yad ukto 'sau dvijena tu,बभूव सिद्धो ऽपि ययौ मेरुपृष्ठं सुरालयम् समेत्य चोर्वशीं प्राह यद् उक्तो ऽसौ द्विजेन तु
228,109,sā prāha taṃ siddhavaraṃ nāhaṃ kāśipatiṃ dvijam jānāmi satyam uktaṃ te na cetasi mama sthitam,सा प्राह तं सिद्धवरं नाहं काशिपतिं द्विजम् जानामि सत्यम् उक्तं ते न चेतसि मम स्थितम्
228,110,ity uktaḥ prayayau so 'pi kālena bahunā punaḥ vārāṇasīṃ yayau siddho dṛṣṭo mūrkheṇa vai punaḥ,इत्य् उक्तः प्रययौ सो ऽपि कालेन बहुना पुनः वाराणसीं ययौ सिद्धो दृष्टो मूर्खेण वै पुनः
228,111,dṛṣṭaḥ pṛṣṭaḥ kila bhūyaḥ kim āhorubhavā tava siddho 'bravīn na jānāmi mām uvācorvaśī svayam,दृष्टः पृष्टः किल भूयः किम् आहोरुभवा तव सिद्धो ऽब्रवीन् न जानामि माम् उवाचोर्वशी स्वयम्
228,112,siddhavākyaṃ tataḥ śrutvā smitabhinnauṣṭhasaṃpuṭaḥ punaḥ prāha kathaṃ vetsīty evaṃ vācyā tvayorvaśī,सिद्धवाक्यं ततः श्रुत्वा स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः पुनः प्राह कथं वेत्सीत्य् एवं वाच्या त्वयोर्वशी
228,113,bāḍham evaṃ kariṣyāmīty uktvā siddho divaṃ gataḥ dadarśa śakrabhavanān niṣkrāmantīm athorvaśīm,बाढम् एवं करिष्यामीत्य् उक्त्वा सिद्धो दिवं गतः ददर्श शक्रभवनान् निष्क्रामन्तीम् अथोर्वशीम्
228,114,provāca tāṃ siddhavaraḥ sā ca taṃ siddham abravīt niyamaṃ kaṃcid api hi karotu dvijasattamaḥ,प्रोवाच तां सिद्धवरः सा च तं सिद्धम् अब्रवीत् नियमं कंचिद् अपि हि करोतु द्विजसत्तमः
228,115,yenāhaṃ karmaṇā siddha taṃ jānāmi na cānyathā tad urvaśīvaco 'bhyetya tasmai mūrkhadvijāya tu,येनाहं कर्मणा सिद्ध तं जानामि न चान्यथा तद् उर्वशीवचो ऽभ्येत्य तस्मै मूर्खद्विजाय तु
228,116,kathayām āsa siddhas tu so 'pīmaṃ niyamaṃ jagau tavāgre siddhapuruṣa niyamo 'yaṃ kṛto mayā,कथयाम् आस सिद्धस् तु सो ऽपीमं नियमं जगौ तवाग्रे सिद्धपुरुष नियमो ऽयं कृतो मया
228,117,na bhokṣye 'dyaprabhṛti vai śakaṭaṃ satyam īritam ity uktaḥ prayayau siddhaḥ svarge dṛṣṭvorvaśīm atha,न भोक्ष्ये ऽद्यप्रभृति वै शकटं सत्यम् ईरितम् इत्य् उक्तः प्रययौ सिद्धः स्वर्गे दृष्ट्वोर्वशीम् अथ
228,118,prāhāsau śakaṭaṃ bhokṣye nādyaprabhṛti karhicit taṃ siddham urvaśī prāha jñāto 'sau sāṃprataṃ mayā,प्राहासौ शकटं भोक्ष्ये नाद्यप्रभृति कर्हिचित् तं सिद्धम् उर्वशी प्राह ज्ञातो ऽसौ सांप्रतं मया
228,119,niyamagrahaṇād eva mūrkho mām upahāsakaḥ ity uktvā prayayau śīghraṃ vāsaṃ nārāyaṇātmajā,नियमग्रहणाद् एव मूर्खो माम् उपहासकः इत्य् उक्त्वा प्रययौ शीघ्रं वासं नारायणात्मजा
228,120,siddho 'pi vicacārāsau kāmacārī mahītalam urvaśy api varārohā gatvā vārāṇasīṃ purīm,सिद्धो ऽपि विचचारासौ कामचारी महीतलम् उर्वश्य् अपि वरारोहा गत्वा वाराणसीं पुरीम्
228,121,matsyodarījale snānaṃ cakre divyavapurdharā athāsāv api mūrkhas tu nadīṃ matsyodarīṃ mune,मत्स्योदरीजले स्नानं चक्रे दिव्यवपुर्धरा अथासाव् अपि मूर्खस् तु नदीं मत्स्योदरीं मुने
228,122,jagāmātha dadarśāsau snāyamānām athorvaśīm tāṃ dṛṣṭvā vavṛdhe 'thāsya manmathaḥ kṣobhakṛd dṛḍham,जगामाथ ददर्शासौ स्नायमानाम् अथोर्वशीम् तां दृष्ट्वा ववृधे ऽथास्य मन्मथः क्षोभकृद् दृढम्
228,123,cakāra mūrkhaś ceṣṭāś ca taṃ vivedorvaśī svayam taṃ mūrkhaṃ siddhagaditaṃ jñātvā sasmitam āha tam,चकार मूर्खश् चेष्टाश् च तं विवेदोर्वशी स्वयम् तं मूर्खं सिद्धगदितं ज्ञात्वा सस्मितम् आह तम्
228,124,kim icchasi mahābhāga mattaḥ śīghram ihocyatām kariṣyāmi vacas tubhyaṃ tvaṃ viśrabdhaṃ kariṣyasi,किम् इच्छसि महाभाग मत्तः शीघ्रम् इहोच्यताम् करिष्यामि वचस् तुभ्यं त्वं विश्रब्धं करिष्यसि
228,125,ātmapradānena mama prāṇān rakṣa śucismite,आत्मप्रदानेन मम प्राणान् रक्ष शुचिस्मिते
228,126,taṃ prāhāthorvaśī vipraṃ niyamasthāsmi sāṃpratam tvaṃ tiṣṭhasva kṣaṇam atha pratīkṣasvāgataṃ mama,तं प्राहाथोर्वशी विप्रं नियमस्थास्मि सांप्रतम् त्वं तिष्ठस्व क्षणम् अथ प्रतीक्षस्वागतं मम
228,127,sthito 'smīty abravīd vipraḥ sāpi svargaṃ jagāma ha māsamātreṇa sāyātā dadarśa taṃ kṛśaṃ dvijam,स्थितो ऽस्मीत्य् अब्रवीद् विप्रः सापि स्वर्गं जगाम ह मासमात्रेण सायाता ददर्श तं कृशं द्विजम्
228,128,sthitaṃ māsaṃ nadītīre nirāhāraṃ surāṅganā taṃ dṛṣṭvā niścayayutaṃ bhūtvā vṛddhavapus tataḥ,स्थितं मासं नदीतीरे निराहारं सुराङ्गना तं दृष्ट्वा निश्चययुतं भूत्वा वृद्धवपुस् ततः
228,129,sā cakāra nadītīre śakaṭaṃ śarkarāvṛtam ghṛtena madhunā caiva nadīṃ matsyodarīṃ gatā,सा चकार नदीतीरे शकटं शर्करावृतम् घृतेन मधुना चैव नदीं मत्स्योदरीं गता
228,130,snātvātha bhūmau vasantī śakaṭaṃ ca yathārthataḥ taṃ brāhmaṇaṃ samāhūya vākyam āha sulocanā,स्नात्वाथ भूमौ वसन्ती शकटं च यथार्थतः तं ब्राह्मणं समाहूय वाक्यम् आह सुलोचना
228,131,mayā tīvraṃ vrataṃ vipra cīrṇaṃ saubhāgyakāraṇāt vratānte niṣkṛtiṃ dadyāṃ pratigṛhṇīṣva bho dvija,मया तीव्रं व्रतं विप्र चीर्णं सौभाग्यकारणात् व्रतान्ते निष्कृतिं दद्यां प्रतिगृह्णीष्व भो द्विज
228,132,sa prāha kim idaṃ loke dīyate śarkarāvṛtam kṣutkṣāmakaṇṭhaḥ pṛcchāmi sādhu bhadre samīraya,स प्राह किम् इदं लोके दीयते शर्करावृतम् क्षुत्क्षामकण्ठः पृच्छामि साधु भद्रे समीरय
228,133,sā prāha śakaṭo vipra śarkarāpiṣṭasaṃyutaḥ imaṃ tvaṃ samupādāya prāṇaṃ tarpaya mā ciram,सा प्राह शकटो विप्र शर्करापिष्टसंयुतः इमं त्वं समुपादाय प्राणं तर्पय मा चिरम्
228,134,sa tac chrutvātha saṃsmṛtya kṣudhayā pīḍito 'pi san prāha bhadre na gṛhṇāmi niyamo hi kṛto mayā,स तच् छ्रुत्वाथ संस्मृत्य क्षुधया पीडितो ऽपि सन् प्राह भद्रे न गृह्णामि नियमो हि कृतो मया
228,135,purataḥ siddhavargasya na bhokṣye śakaṭaṃ tv iti parijñānārtham urvaśyā dadasvānyasya kasyacit,पुरतः सिद्धवर्गस्य न भोक्ष्ये शकटं त्व् इति परिज्ञानार्थम् उर्वश्या ददस्वान्यस्य कस्यचित्
228,136,sābravīn niyamo bhadra kṛtaḥ kāṣṭhamaye tvayā nāsau kāṣṭhamayo bhuṅkṣva kṣudhayā cātipīḍitaḥ,साब्रवीन् नियमो भद्र कृतः काष्ठमये त्वया नासौ काष्ठमयो भुङ्क्ष्व क्षुधया चातिपीडितः
228,137,tāṃ brāhmaṇaḥ pratyuvāca na mayā tad viśeṣaṇam kṛtaṃ bhadre 'tha niyamaḥ sāmānyenaiva me kṛtaḥ,तां ब्राह्मणः प्रत्युवाच न मया तद् विशेषणम् कृतं भद्रे ऽथ नियमः सामान्येनैव मे कृतः
228,138,taṃ bhūyaḥ prāha sā tanvī na ced bhokṣyasi brāhmaṇa gṛhaṃ gṛhītvā gacchasva kuṭumbaṃ tava bhokṣyati,तं भूयः प्राह सा तन्वी न चेद् भोक्ष्यसि ब्राह्मण गृहं गृहीत्वा गच्छस्व कुटुम्बं तव भोक्ष्यति
228,139,sa tām uvāca sudati na tāvad yāmi mandiram ihāyātā varārohā trailokye 'py adhikā guṇaiḥ,स ताम् उवाच सुदति न तावद् यामि मन्दिरम् इहायाता वरारोहा त्रैलोक्ये ऽप्य् अधिका गुणैः
228,140,sā mayā madanārtena prārthitāśvāsitas tayā sthīyatāṃ kṣaṇam ity evaṃ sthāsyāmīti mayoditam,सा मया मदनार्तेन प्रार्थिताश्वासितस् तया स्थीयतां क्षणम् इत्य् एवं स्थास्यामीति मयोदितम्
228,141,māsamātraṃ gatāyās tu tasyā bhadre sthitasya ca mama satyānuraktasya saṃgamāya dhṛtavrate,मासमात्रं गतायास् तु तस्या भद्रे स्थितस्य च मम सत्यानुरक्तस्य संगमाय धृतव्रते
228,142,tasya sā vacanaṃ śrutvā kṛtvā svaṃ rūpam uttamam vihasya bhāvagambhīram urvaśī prāha taṃ dvijam,तस्य सा वचनं श्रुत्वा कृत्वा स्वं रूपम् उत्तमम् विहस्य भावगम्भीरम् उर्वशी प्राह तं द्विजम्
228,143,sādhu satyaṃ tvayā vipra vrataṃ niṣṭhitacetasā niṣpāditaṃ haṭhād eva mama darśanam icchatā,साधु सत्यं त्वया विप्र व्रतं निष्ठितचेतसा निष्पादितं हठाद् एव मम दर्शनम् इच्छता
228,144,aham evorvaśī vipra tvāṃ jijñāsārtham āgatā parīkṣito niścitavān bhavān satyatapā ṛṣiḥ,अहम् एवोर्वशी विप्र त्वां जिज्ञासार्थम् आगता परीक्षितो निश्चितवान् भवान् सत्यतपा ऋषिः
228,145,gaccha śūkaravoddeśaṃ rūpatīrtheti viśrutam siddhiṃ yāsyasi viprendra tatas tvaṃ mām avāpsyasi,गच्छ शूकरवोद्देशं रूपतीर्थेति विश्रुतम् सिद्धिं यास्यसि विप्रेन्द्र ततस् त्वं माम् अवाप्स्यसि
228,146,ity uktvā divam utpatya sā jagāmorvaśī dvijāḥ sa ca satyatapā vipro rūpatīrthaṃ jagāma ha,इत्य् उक्त्वा दिवम् उत्पत्य सा जगामोर्वशी द्विजाः स च सत्यतपा विप्रो रूपतीर्थं जगाम ह
228,147,tatra śāntiparo bhūtvā niyamavratadhṛk śuciḥ dehotsarge jagāmāsau gāndharvaṃ lokam uttamam,तत्र शान्तिपरो भूत्वा नियमव्रतधृक् शुचिः देहोत्सर्गे जगामासौ गान्धर्वं लोकम् उत्तमम्
228,148,tatra manvantaraśataṃ bhogān bhuktvā yathārthataḥ babhūva sukule rājā prajārañjanatatparaḥ,तत्र मन्वन्तरशतं भोगान् भुक्त्वा यथार्थतः बभूव सुकुले राजा प्रजारञ्जनतत्परः
228,149,sa yajvā vividhair yajñaiḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ putreṣu rājyaṃ nikṣipya yayau śaukaravaṃ punaḥ,स यज्वा विविधैर् यज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः पुत्रेषु राज्यं निक्षिप्य ययौ शौकरवं पुनः
228,150,rūpatīrthe mṛto bhūyaḥ śakralokam upāgataḥ tatra manvantaraśataṃ bhogān bhuktvā tataś cyutaḥ,रूपतीर्थे मृतो भूयः शक्रलोकम् उपागतः तत्र मन्वन्तरशतं भोगान् भुक्त्वा ततश् च्युतः
228,151,pratiṣṭhāne puravare budhaputraḥ purūravāḥ babhūva tatra corvaśyāḥ saṃgamāya tapodhanāḥ,प्रतिष्ठाने पुरवरे बुधपुत्रः पुरूरवाः बभूव तत्र चोर्वश्याः संगमाय तपोधनाः
229,1,evaṃ purā satyatapā dvijātis tīrthe prasiddhe sa hi rūpasaṃjñe ārādhya janmany atha cārcya viṣṇum avāpya bhogān atha muktim eti BrP_228.152 śrutaṃ phalaṃ gītikāyā asmābhiḥ suprajāgare kṛṣṇasya yena cāṇḍālo gato 'sau paramāṃ gatim,एवं पुरा सत्यतपा द्विजातिस् तीर्थे प्रसिद्धे स हि रूपसंज्ञे आराध्य जन्मन्य् अथ चार्च्य विष्णुम् अवाप्य भोगान् अथ मुक्तिम् एति ब्र्प्_२२८.१५२ श्रुतं फलं गीतिकाया अस्माभिः सुप्रजागरे कृष्णस्य येन चाण्डालो गतो ऽसौ परमां गतिम्
229,2,yathā viṣṇau bhaved bhaktis tan no brūhi mahāmate tapasā karmaṇā yena śrotum icchāma sāṃpratam,यथा विष्णौ भवेद् भक्तिस् तन् नो ब्रूहि महामते तपसा कर्मणा येन श्रोतुम् इच्छाम सांप्रतम्
229,3,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmy anupūrvaśaḥ yathā kṛṣṇe bhaved bhaktiḥ puruṣasya mahāphalā,शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्याम्य् अनुपूर्वशः यथा कृष्णे भवेद् भक्तिः पुरुषस्य महाफला
229,4,saṃsāre 'smin mahāghore sarvabhūtabhayāvahe mahāmohakare nṝṇāṃ nānāduḥkhaśatākule,संसारे ऽस्मिन् महाघोरे सर्वभूतभयावहे महामोहकरे नॄणां नानादुःखशताकुले
229,5,tiryagyonisahasreṣu jāyamānaḥ punaḥ punaḥ kathaṃcil labhate janma dehī mānuṣyakaṃ dvijāḥ,तिर्यग्योनिसहस्रेषु जायमानः पुनः पुनः कथंचिल् लभते जन्म देही मानुष्यकं द्विजाः
229,6,mānuṣatve 'pi vipratvaṃ vipratve 'pi vivekitā vivekād dharmabuddhis tu buddhyā tu śreyasāṃ grahaḥ,मानुषत्वे ऽपि विप्रत्वं विप्रत्वे ऽपि विवेकिता विवेकाद् धर्मबुद्धिस् तु बुद्ध्या तु श्रेयसां ग्रहः
229,7,yāvat pāpakṣayaṃ puṃsāṃ na bhavej janma saṃcitam tāvan na jāyate bhaktir vāsudeve jaganmaye,यावत् पापक्षयं पुंसां न भवेज् जन्म संचितम् तावन् न जायते भक्तिर् वासुदेवे जगन्मये
229,8,tasmād vakṣyāmi bho viprā bhaktiḥ kṛṣṇe yathā bhavet anyadeveṣu yā bhaktiḥ puruṣasyeha jāyate,तस्माद् वक्ष्यामि भो विप्रा भक्तिः कृष्णे यथा भवेत् अन्यदेवेषु या भक्तिः पुरुषस्येह जायते
229,9,karmaṇā manasā vācā tadgatenāntarātmanā tena tasya bhaved bhaktir yajane munisattamāḥ,कर्मणा मनसा वाचा तद्गतेनान्तरात्मना तेन तस्य भवेद् भक्तिर् यजने मुनिसत्तमाः
229,10,sa karoti tato viprā bhaktiṃ cāgneḥ samāhitaḥ tuṣṭe hutāśane tasya bhaktir bhavati bhāskare,स करोति ततो विप्रा भक्तिं चाग्नेः समाहितः तुष्टे हुताशने तस्य भक्तिर् भवति भास्करे
229,11,pūjāṃ karoti satatam ādityasya tato dvijāḥ prasanne bhāskare tasya bhaktir bhavati śaṃkare,पूजां करोति सततम् आदित्यस्य ततो द्विजाः प्रसन्ने भास्करे तस्य भक्तिर् भवति शंकरे
229,12,pūjāṃ karoti vidhivat sa tu śaṃbhoḥ prayatnataḥ tuṣṭe trilocane tasya bhaktir bhavati keśave,पूजां करोति विधिवत् स तु शंभोः प्रयत्नतः तुष्टे त्रिलोचने तस्य भक्तिर् भवति केशवे
229,13,saṃpūjya taṃ jagannāthaṃ vāsudevākhyam avyayam tato bhuktiṃ ca muktiṃ ca sa prāpnoti dvijottamāḥ,संपूज्य तं जगन्नाथं वासुदेवाख्यम् अव्ययम् ततो भुक्तिं च मुक्तिं च स प्राप्नोति द्विजोत्तमाः
229,14,avaiṣṇavā narā ye tu dṛśyante ca mahāmune kiṃ te viṣṇuṃ nārcayanti brūhi tatkāraṇaṃ dvija,अवैष्णवा नरा ये तु दृश्यन्ते च महामुने किं ते विष्णुं नार्चयन्ति ब्रूहि तत्कारणं द्विज
229,15,dvau bhūtasargau vikhyātau loke 'smin munisattamāḥ āsuraś ca tathā daivaḥ purā sṛṣṭaḥ svayaṃbhuvā,द्वौ भूतसर्गौ विख्यातौ लोके ऽस्मिन् मुनिसत्तमाः आसुरश् च तथा दैवः पुरा सृष्टः स्वयंभुवा
229,16,daivīṃ prakṛtim āsādya pūjayanti tato 'cyutam āsurīṃ yonim āpannā dūṣayanti narā harim,दैवीं प्रकृतिम् आसाद्य पूजयन्ति ततो ऽच्युतम् आसुरीं योनिम् आपन्ना दूषयन्ति नरा हरिम्
229,17,māyayā hatavijñānā viṣṇos te tu narādhamāḥ aprāpya taṃ hariṃ viprās tato yānty adhamāṃ gatim,मायया हतविज्ञाना विष्णोस् ते तु नराधमाः अप्राप्य तं हरिं विप्रास् ततो यान्त्य् अधमां गतिम्
229,18,tasya yā gahvarī māyā durvijñeyā surāsuraiḥ mahāmohakarī nṝṇāṃ dustarā cākṛtātmabhiḥ,तस्य या गह्वरी माया दुर्विज्ञेया सुरासुरैः महामोहकरी नॄणां दुस्तरा चाकृतात्मभिः
229,19,icchāmas tāṃ mahāmāyāṃ jñātuṃ viṣṇoḥ sudustarām vaktum arhasi dharmajña paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ,इच्छामस् तां महामायां ज्ञातुं विष्णोः सुदुस्तराम् वक्तुम् अर्हसि धर्मज्ञ परं कौतूहलं हि नः
229,20,svapnendrajālasaṃkāśā māyā sā lokakarṣaṇī kaḥ śaknoti harer māyāṃ jñātuṃ tāṃ keśavād ṛte,स्वप्नेन्द्रजालसंकाशा माया सा लोककर्षणी कः शक्नोति हरेर् मायां ज्ञातुं तां केशवाद् ऋते
229,21,yā vṛttā brāhmaṇasyāsīn māyārthe nāradasya ca viḍambanāṃ tu tāṃ viprāḥ śṛṇudhvaṃ gadato mama,या वृत्ता ब्राह्मणस्यासीन् मायार्थे नारदस्य च विडम्बनां तु तां विप्राः शृणुध्वं गदतो मम
229,22,prāg āsīn nṛpatiḥ śrīmān āgnīdhra iti viśrutaḥ nagare kāmadamanas tasyātha tanayaḥ śuciḥ,प्राग् आसीन् नृपतिः श्रीमान् आग्नीध्र इति विश्रुतः नगरे कामदमनस् तस्याथ तनयः शुचिः
229,23,dharmārāmaḥ kṣamāśīlaḥ pitṛśuśrūṣaṇe rataḥ prajānurañjako dakṣaḥ śrutiśāstrakṛtaśramaḥ,धर्मारामः क्षमाशीलः पितृशुश्रूषणे रतः प्रजानुरञ्जको दक्षः श्रुतिशास्त्रकृतश्रमः
229,24,pitāsya tv akarod yatnaṃ vivāhāya na caicchata taṃ pitā prāha kim iti necchase dārasaṃgraham,पितास्य त्व् अकरोद् यत्नं विवाहाय न चैच्छत तं पिता प्राह किम् इति नेच्छसे दारसंग्रहम्
229,25,sarvam etat sukhārthaṃ hi vāñchanti manujāḥ kila sukhamūlā hi dārāś ca tasmāt taṃ tvaṃ samācara,सर्वम् एतत् सुखार्थं हि वाञ्छन्ति मनुजाः किल सुखमूला हि दाराश् च तस्मात् तं त्वं समाचर
229,26,sa pitur vacanaṃ śrutvā tūṣṇīm āste ca gauravāt muhur muhus taṃ ca pitā codayām āsa bho dvijāḥ,स पितुर् वचनं श्रुत्वा तूष्णीम् आस्ते च गौरवात् मुहुर् मुहुस् तं च पिता चोदयाम् आस भो द्विजाः
229,27,athāsau pitaraṃ prāha tāta nāmānurūpatā mayā samāśritā vyaktā vaiṣṇavī paripālinī,अथासौ पितरं प्राह तात नामानुरूपता मया समाश्रिता व्यक्ता वैष्णवी परिपालिनी
229,28,taṃ pitā prāha saṃgamya naiṣa dharmo 'sti putraka na vidhārayitavyā syāt puruṣeṇa vipaścitā,तं पिता प्राह संगम्य नैष धर्मो ऽस्ति पुत्रक न विधारयितव्या स्यात् पुरुषेण विपश्चिता
229,29,kuru madvacanaṃ putra prabhur asmi pitā tava mā nimajja kulaṃ mahyaṃ narake saṃtatikṣayāt,कुरु मद्वचनं पुत्र प्रभुर् अस्मि पिता तव मा निमज्ज कुलं मह्यं नरके संततिक्षयात्
229,30,sa hi taṃ pitur ādeśaṃ śrutvā prāha suto vaśī prītaḥ saṃsmṛtya paurāṇīṃ saṃsārasya vicitratām,स हि तं पितुर् आदेशं श्रुत्वा प्राह सुतो वशी प्रीतः संस्मृत्य पौराणीं संसारस्य विचित्रताम्
229,31,śṛṇu tāta vaco mahyaṃ tattvavākyaṃ sahetukam nāmānurūpaṃ kartavyaṃ satyaṃ bhavati pārthiva,शृणु तात वचो मह्यं तत्त्ववाक्यं सहेतुकम् नामानुरूपं कर्तव्यं सत्यं भवति पार्थिव
229,32,mayā janmasahasrāṇi jarāmṛtyuśatāni ca prāptāni dārasaṃyogaviyogāni ca sarvaśaḥ,मया जन्मसहस्राणि जरामृत्युशतानि च प्राप्तानि दारसंयोगवियोगानि च सर्वशः
229,33,tṛṇagulmalatāvallīsarīsṛpamṛgadvijāḥ paśustrīpuruṣādyāni prāptāni śataśo mayā,तृणगुल्मलतावल्लीसरीसृपमृगद्विजाः पशुस्त्रीपुरुषाद्यानि प्राप्तानि शतशो मया
229,34,gaṇakiṃnaragandharvavidyādharamahoragāḥ yakṣaguhyakarakṣāṃsi dānavāpsarasaḥ surāḥ,गणकिंनरगन्धर्वविद्याधरमहोरगाः यक्षगुह्यकरक्षांसि दानवाप्सरसः सुराः
229,35,nadīśvarasahasraṃ ca prāptaṃ tāta punaḥ punaḥ sṛṣṭas tu bahuśaḥ sṛṣṭau saṃhāre cāpi saṃhṛtaḥ,नदीश्वरसहस्रं च प्राप्तं तात पुनः पुनः सृष्टस् तु बहुशः सृष्टौ संहारे चापि संहृतः
229,36,dārasaṃyogayuktasya tātedṛṅ me viḍambanā itas tṛtīye yad vṛttaṃ mama janmani tac chṛṇu kathayāmi samāsena tīrthamāhātmyasaṃbhavam,दारसंयोगयुक्तस्य तातेदृङ् मे विडम्बना इतस् तृतीये यद् वृत्तं मम जन्मनि तच् छृणु कथयामि समासेन तीर्थमाहात्म्यसंभवम्
230,1,atītya janmāni bahūni tāta nṛdevagandharvamahoragāṇām vidyādharāṇāṃ khagakiṃnarāṇāṃ jāto hi vaṃśe sutapā maharṣiḥ BrP_229.37 tato mahābhūd acalā hi bhaktir janārdane lokapatau madhughne vratopavāsair vividhaiś ca bhaktyā saṃtoṣitaś cakragadāstradhārī BrP_229.38 tuṣṭo 'bhyagāt pakṣipatiṃ mahātmā viṣṇuḥ samāruhya varaprado me prāhoccaśabdaṃ vriyatāṃ dvijāte varo hi yaṃ vāñchasi taṃ pradāsye BrP_229.39 tato 'ham ūce harim īśitāraṃ tuṣṭo 'si cet keśava tad vṛṇomi yā sā tvadīyā paramā hi māyā tāṃ vettum icchāmi janārdano 'ham BrP_229.40 athābravīn me madhukaiṭabhāriḥ kiṃ te tayā brahman māyayā vai dharmārthakāmāni dadāni tubhyaṃ putrāṇi mukhyāni nirāmayatvam BrP_229.41 tato murāriṃ punar uktavān ahaṃ bhūyo 'rthadharmārthajigīṣitaiva yat māyā tavemām iha vettum icche mamādya tāṃ darśaya puṣkarākṣa BrP_229.42 tato 'bhyuvācātha nṛsiṃhamukhyaḥ brp_229.43a śrīśaḥ prabhur viṣṇur idaṃ vaco me brp_229.43b māyāṃ madīyāṃ nahi vetti kaścin brp_229.43c na cāpi vā vetsyati kaścid eva brp_229.43d pūrvaṃ surarṣir dvija nāradākhyo brahmātmajo 'bhūn mama bhaktiyuktaḥ tenāpi pūrvaṃ bhavatā yathaiva saṃtoṣito bhaktimatā hi tadvat BrP_229.44 varaṃ ca dattaṃ gatavān ahaṃ ca sa cāpi vavre varam etad eva nivārito mām atimūḍhabhāvād bhavān yathaivaṃ vṛtavān varaṃ ca BrP_229.45 tato mayokto 'mbhasi nārada tvaṃ māyāṃ hi me vetsyasi saṃnimagnaḥ tato nimagno 'mbhasi nārado 'sau kanyā babhau kāśipateḥ suśīlā BrP_229.46 tāṃ yauvanāḍhyām atha cārudharmiṇe vidarbharājñas tanayāya vai dadau svadharmaṇe so 'pi tayā sametaḥ siṣeva kāmān atulān maharṣiḥ BrP_229.47 svarge gate 'sau pitari pratāpavān rājyaṃ kramāyātam avāpya hṛṣṭaḥ vidarbharāṣṭraṃ paripālayānaḥ putraiḥ sapautrair bahubhir vṛto 'bhūt BrP_229.48 athābhavad bhūmipateḥ sudharmaṇaḥ kāśīśvareṇātha samaṃ suyuddham tatra kṣayaṃ prāpya saputrapautraṃ vidarbharāṭ kāśipatiś ca yuddhe BrP_229.49 tataḥ suśīlā pitaraṃ saputraṃ jñātvā patiṃ cāpi saputrapautram purād viniḥsṛtya raṇāvaniṃ gatā dṛṣṭvā suśīlā kadanaṃ mahāntam BrP_229.50 bhartur bale tatra pitur bale ca duḥkhānvitā sā suciraṃ vilapya jagāma sā mātaram ārtarūpā bhrātṝn sutān bhrātṛsutān sapautrān BrP_229.51 bhartāram eṣā pitaraṃ ca gṛhya mahāśmaśāne ca mahācitiṃ sā kṛtvā hutāśaṃ pradadau svayaṃ ca yadā samiddho hutabhug babhūva BrP_229.52 tadā suśīlā praviveśa vegād dhā putra hā putra iti bruvāṇā tadā punaḥ sā munir nārado 'bhūt sa cāpi vahniḥ sphaṭikāmalābhaḥ BrP_229.53 pūrṇaṃ saro 'bhūd atha cottatāra brp_229.54a tasyāgrato devavaras tu keśavaḥ brp_229.54b prahasya devarṣim uvāca nāradam brp_229.54d kas te tu putro vada me maharṣe mṛtaṃ ca kaṃ śocasi naṣṭabuddhiḥ vrīḍānvito 'bhūd atha nārado 'sau tato 'ham enaṃ punar eva cāha BrP_229.55 itīdṛśā nārada kaṣṭarūpā māyā madīyā kamalāsanādyaiḥ śakyā na vettuṃ samahendrarudraiḥ kathaṃ bhavān vetsyati durvibhāvyām BrP_229.56 sa vākyam ākarṇya mahāmaharṣir uvāca bhaktiṃ mama dehi viṣṇo prāpte 'tha kāle smaraṇaṃ tathaiva sadā ca saṃdarśanam īśa te 'stu BrP_229.57 yatrāham ārtaś citim adya rūḍhas tat tīrtham astv acyutapāpahantrā adhiṣṭhitaṃ keśava nityam eva tvayā sahāsaṃ kamalodbhavena BrP_229.58 tato mayokto dvija nārado 'sau tīrthaṃ sitode hi citis tavāstu sthāsyāmy ahaṃ cātra sadaiva viṣṇur maheśvaraḥ sthāsyati cottareṇa BrP_229.59 yadā virañcer vadanaṃ trinetraḥ sa cchetsyateyaṃ ca mamogravācam tadā kapālasya tu mocanāya sameṣyate tīrtham idaṃ tvadīyam BrP_229.60 snātasya tīrthe tripurāntakasya patiṣyate bhūmitale kapālam tatas tu tīrtheti kapālamocanaṃ khyātaṃ pṛthivyāṃ ca bhaviṣyate tat BrP_229.61 tadā prabhṛty ambudavāhano 'sau na mokṣyate tīrthavaraṃ supuṇyam na caiva tasmin dvija saṃpracakṣate tat kṣetram ugraṃ tv atha brahmavadhyā BrP_229.62 yadā na mokṣaty amarārihantā tat kṣetramukhyaṃ mahad āptapuṇyam tadā vimukteti surai rahasyaṃ tīrthaṃ stutaṃ puṇyadam avyayākhyam BrP_229.63 kṛtvā tu pāpāni naro mahānti tasmin praviṣṭaḥ śucir apramādī yadā tu māṃ cintayate sa śuddhaḥ prayāti mokṣaṃ bhagavatprasādāt BrP_229.64 bhūtvā tasmin rudrapiśācasaṃjño yonyantare duḥkham upāśnute 'sau vimuktapāpo bahuvarṣapūgair utpattim āyāsyati vipragehe BrP_229.65 śucir yatātmāsya tato 'ntakāle rudro hitaṃ tārakam asya kīrtayet ity evam uktvā dvijavarya nāradaṃ gato 'smi dugdhārṇavam ātmageham BrP_229.66 sa cāpi vipras tridivaṃ cacāra gandharvarājena samarcyamānaḥ etat tavoktaṃ nanu bodhanāya māyā madīyā nahi śakyate sā BrP_229.67 jñātuṃ bhavān icchati cet tato 'dya evaṃ viśasvāpsu ca vetsi yena evaṃ dvijātir hariṇā prabodhito bhāvyarthayogān nimamajja toye BrP_229.68 kokāmukhe tāta tato hi kanyā cāṇḍālaveśmany abhavad dvijaḥ saḥ rūpānvitā śīlaguṇopapannā avāpa sā yauvanam āsasāda BrP_229.69 cāṇḍālaputreṇa subāhunāpi vivāhitā rūpavivarjitena patir na tasyā hi mato babhūva sā tasya caivābhimatā babhūva BrP_229.70 putradvayaṃ netrahīnaṃ babhūva kanyā ca paścād badhirā tathānyā patir daridras tv atha sāpi mugdhā nadīgatā roditi tatra nityam BrP_229.71 gatā kadācit kalaśaṃ gṛhītvā sāntar jalaṃ snātum atha praviṣṭā yāvad dvijo 'sau punar eva tāvaj jātaḥ kriyāyogarataḥ suśīlaḥ BrP_229.72 tasyāḥ sa bhartātha ciraṃgateti draṣṭuṃ jagāmātha nadīṃ supuṇyām dadarśa kumbhaṃ na ca tāṃ taṭasthāṃ tato 'tiduḥkhāt praruroda nādayan BrP_229.73 tato 'ndhayugmaṃ badhirā ca kanyā duḥkhānvitāsau samupājagāma te vai rudantaṃ pitaraṃ ca dṛṣṭvā duḥkhānvitā vai rurudur bhṛśārtāḥ BrP_229.74 tataḥ sa papraccha nadītaṭasthān dvijān bhavadbhir yadi yoṣid ekā dṛṣṭā tu toyārtham upādravantī ākhyāta te procur imāṃ praviṣṭā BrP_229.75 nadīṃ na bhūyas tu samuttatāra etāvad eveha samīhitaṃ naḥ sa tadvaco ghorataraṃ niśamya ruroda śokāśrupariplutākṣaḥ BrP_229.76 taṃ vai rudantaṃ sasutaṃ sakanyaṃ dṛṣṭvāham ārtaḥ sutarāṃ babhūva ārtiś ca me 'bhūd atha saṃsmṛtiś ca cāṇḍālayoṣāham iti kṣitīśa BrP_229.77 tato 'bravaṃ taṃ nṛpate mataṅgaṃ kimartham ārtena hi rudyate tvayā tasyā na lābho bhavitātimaurkhyād ākranditeneha vṛthā hi kiṃ te BrP_229.78 sa mām uvācātmajayugmam andhaṃ kanyā caikā badhireyaṃ tathaiva kathaṃ dvijāte adhunārtam etam āśvāsayiṣye 'py atha poṣayiṣye BrP_229.79 ity evam uktvā sa sutaiś ca sārdhaṃ phūtkṛtya phūtkṛtya ca roditi sma yathā yathā roditi sa śvapākas tathā tathā me hy abhavat kṛtāpi BrP_229.80 tato 'ham ārtaṃ tu nivārya taṃ vai svavaṃśavṛttāntam athācacakṣe tataḥ sa duḥkhāt saha putrakaiḥ saṃviveśa kokāmukham ārtarūpaḥ BrP_229.81 praviṣṭamātre salile mataṅgas tīrthaprabhāvāc ca vimuktapāpaḥ vimānam āruhya śaśiprakāśaṃ yayau divaṃ tāta mamopapaśyataḥ BrP_229.82 tasmin praviṣṭe salile mṛte ca mamārtir āsīd atimohakartrī tato 'tipuṇye nṛpavarya kokā jale praviṣṭas tridivaṃ gataś ca BrP_229.83 bhūyo 'bhavaṃ vaiśyakule vyathārto jātismaras tīrthavaraprasādāt tato 'tinirviṇṇamanā gato 'haṃ kokāmukhaṃ saṃyatavākyacittaḥ BrP_229.84 vrataṃ samāsthāya kalevaraṃ svaṃ saṃśoṣayitvā divam āruroha tasmāc cyutas tvadbhavane ca jāto jātismaras tāta hariprasādāt BrP_229.85 so 'haṃ samārādhya murāridevaṃ kokāmukhe tyaktaśubhāśubhecchaḥ ity evam uktvā pitaraṃ praṇamya gatvā ca kokāmukham agratīrtham BrP_229.86 viṣṇuṃ samārādhya varāharūpam brp_229.86e avāpa siddhiṃ manujarṣabho 'sau brp_229.86f itthaṃ sa kāmadamanaḥ sahaputrapautraḥ kokāmukhe tīrthavare supuṇye tyaktvā tanuṃ doṣamayīṃ tatas tu gato divaṃ sūryasamair vimānaiḥ BrP_229.87 evaṃ mayoktā parameśvarasya māyā surāṇām api durvicintyā svapnendrajālapratimā murārer yayā jagan moham upaiti viprāḥ BrP_229.88 asmābhis tu śrutaṃ vyāsa yat tvayā samudāhṛtam prādurbhāvāśritaṃ puṇyaṃ māyā viṣṇoś ca durvidā,अतीत्य जन्मानि बहूनि तात नृदेवगन्धर्वमहोरगाणाम् विद्याधराणां खगकिंनराणां जातो हि वंशे सुतपा महर्षिः ब्र्प्_२२९.३७ ततो महाभूद् अचला हि भक्तिर् जनार्दने लोकपतौ मधुघ्ने व्रतोपवासैर् विविधैश् च भक्त्या संतोषितश् चक्रगदास्त्रधारी ब्र्प्_२२९.३८ तुष्टो ऽभ्यगात् पक्षिपतिं महात्मा विष्णुः समारुह्य वरप्रदो मे प्राहोच्चशब्दं व्रियतां द्विजाते वरो हि यं वाञ्छसि तं प्रदास्ये ब्र्प्_२२९.३९ ततो ऽहम् ऊचे हरिम् ईशितारं तुष्टो ऽसि चेत् केशव तद् वृणोमि या सा त्वदीया परमा हि माया तां वेत्तुम् इच्छामि जनार्दनो ऽहम् ब्र्प्_२२९.४० अथाब्रवीन् मे मधुकैटभारिः किं ते तया ब्रह्मन् मायया वै धर्मार्थकामानि ददानि तुभ्यं पुत्राणि मुख्यानि निरामयत्वम् ब्र्प्_२२९.४१ ततो मुरारिं पुनर् उक्तवान् अहं भूयो ऽर्थधर्मार्थजिगीषितैव यत् माया तवेमाम् इह वेत्तुम् इच्छे ममाद्य तां दर्शय पुष्कराक्ष ब्र्प्_२२९.४२ ततो ऽभ्युवाचाथ नृसिंहमुख्यः ब्र्प्_२२९.४३अ श्रीशः प्रभुर् विष्णुर् इदं वचो मे ब्र्प्_२२९.४३ब् मायां मदीयां नहि वेत्ति कश्चिन् ब्र्प्_२२९.४३च् न चापि वा वेत्स्यति कश्चिद् एव ब्र्प्_२२९.४३द् पूर्वं सुरर्षिर् द्विज नारदाख्यो ब्रह्मात्मजो ऽभून् मम भक्तियुक्तः तेनापि पूर्वं भवता यथैव संतोषितो भक्तिमता हि तद्वत् ब्र्प्_२२९.४४ वरं च दत्तं गतवान् अहं च स चापि वव्रे वरम् एतद् एव निवारितो माम् अतिमूढभावाद् भवान् यथैवं वृतवान् वरं च ब्र्प्_२२९.४५ ततो मयोक्तो ऽम्भसि नारद त्वं मायां हि मे वेत्स्यसि संनिमग्नः ततो निमग्नो ऽम्भसि नारदो ऽसौ कन्या बभौ काशिपतेः सुशीला ब्र्प्_२२९.४६ तां यौवनाढ्याम् अथ चारुधर्मिणे विदर्भराज्ञस् तनयाय वै ददौ स्वधर्मणे सो ऽपि तया समेतः सिषेव कामान् अतुलान् महर्षिः ब्र्प्_२२९.४७ स्वर्गे गते ऽसौ पितरि प्रतापवान् राज्यं क्रमायातम् अवाप्य हृष्टः विदर्भराष्ट्रं परिपालयानः पुत्रैः सपौत्रैर् बहुभिर् वृतो ऽभूत् ब्र्प्_२२९.४८ अथाभवद् भूमिपतेः सुधर्मणः काशीश्वरेणाथ समं सुयुद्धम् तत्र क्षयं प्राप्य सपुत्रपौत्रं विदर्भराट् काशिपतिश् च युद्धे ब्र्प्_२२९.४९ ततः सुशीला पितरं सपुत्रं ज्ञात्वा पतिं चापि सपुत्रपौत्रम् पुराद् विनिःसृत्य रणावनिं गता दृष्ट्वा सुशीला कदनं महान्तम् ब्र्प्_२२९.५० भर्तुर् बले तत्र पितुर् बले च दुःखान्विता सा सुचिरं विलप्य जगाम सा मातरम् आर्तरूपा भ्रातॄन् सुतान् भ्रातृसुतान् सपौत्रान् ब्र्प्_२२९.५१ भर्तारम् एषा पितरं च गृह्य महाश्मशाने च महाचितिं सा कृत्वा हुताशं प्रददौ स्वयं च यदा समिद्धो हुतभुग् बभूव ब्र्प्_२२९.५२ तदा सुशीला प्रविवेश वेगाद् धा पुत्र हा पुत्र इति ब्रुवाणा तदा पुनः सा मुनिर् नारदो ऽभूत् स चापि वह्निः स्फटिकामलाभः ब्र्प्_२२९.५३ पूर्णं सरो ऽभूद् अथ चोत्ततार ब्र्प्_२२९.५४अ तस्याग्रतो देववरस् तु केशवः ब्र्प्_२२९.५४ब् प्रहस्य देवर्षिम् उवाच नारदम् ब्र्प्_२२९.५४द् कस् ते तु पुत्रो वद मे महर्षे मृतं च कं शोचसि नष्टबुद्धिः व्रीडान्वितो ऽभूद् अथ नारदो ऽसौ ततो ऽहम् एनं पुनर् एव चाह ब्र्प्_२२९.५५ इतीदृशा नारद कष्टरूपा माया मदीया कमलासनाद्यैः शक्या न वेत्तुं समहेन्द्ररुद्रैः कथं भवान् वेत्स्यति दुर्विभाव्याम् ब्र्प्_२२९.५६ स वाक्यम् आकर्ण्य महामहर्षिर् उवाच भक्तिं मम देहि विष्णो प्राप्ते ऽथ काले स्मरणं तथैव सदा च संदर्शनम् ईश ते ऽस्तु ब्र्प्_२२९.५७ यत्राहम् आर्तश् चितिम् अद्य रूढस् तत् तीर्थम् अस्त्व् अच्युतपापहन्त्रा अधिष्ठितं केशव नित्यम् एव त्वया सहासं कमलोद्भवेन ब्र्प्_२२९.५८ ततो मयोक्तो द्विज नारदो ऽसौ तीर्थं सितोदे हि चितिस् तवास्तु स्थास्याम्य् अहं चात्र सदैव विष्णुर् महेश्वरः स्थास्यति चोत्तरेण ब्र्प्_२२९.५९ यदा विरञ्चेर् वदनं त्रिनेत्रः स च्छेत्स्यतेयं च ममोग्रवाचम् तदा कपालस्य तु मोचनाय समेष्यते तीर्थम् इदं त्वदीयम् ब्र्प्_२२९.६० स्नातस्य तीर्थे त्रिपुरान्तकस्य पतिष्यते भूमितले कपालम् ततस् तु तीर्थेति कपालमोचनं ख्यातं पृथिव्यां च भविष्यते तत् ब्र्प्_२२९.६१ तदा प्रभृत्य् अम्बुदवाहनो ऽसौ न मोक्ष्यते तीर्थवरं सुपुण्यम् न चैव तस्मिन् द्विज संप्रचक्षते तत् क्षेत्रम् उग्रं त्व् अथ ब्रह्मवध्या ब्र्प्_२२९.६२ यदा न मोक्षत्य् अमरारिहन्ता तत् क्षेत्रमुख्यं महद् आप्तपुण्यम् तदा विमुक्तेति सुरै रहस्यं तीर्थं स्तुतं पुण्यदम् अव्ययाख्यम् ब्र्प्_२२९.६३ कृत्वा तु पापानि नरो महान्ति तस्मिन् प्रविष्टः शुचिर् अप्रमादी यदा तु मां चिन्तयते स शुद्धः प्रयाति मोक्षं भगवत्प्रसादात् ब्र्प्_२२९.६४ भूत्वा तस्मिन् रुद्रपिशाचसंज्ञो योन्यन्तरे दुःखम् उपाश्नुते ऽसौ विमुक्तपापो बहुवर्षपूगैर् उत्पत्तिम् आयास्यति विप्रगेहे ब्र्प्_२२९.६५ शुचिर् यतात्मास्य ततो ऽन्तकाले रुद्रो हितं तारकम् अस्य कीर्तयेत् इत्य् एवम् उक्त्वा द्विजवर्य नारदं गतो ऽस्मि दुग्धार्णवम् आत्मगेहम् ब्र्प्_२२९.६६ स चापि विप्रस् त्रिदिवं चचार गन्धर्वराजेन समर्च्यमानः एतत् तवोक्तं ननु बोधनाय माया मदीया नहि शक्यते सा ब्र्प्_२२९.६७ ज्ञातुं भवान् इच्छति चेत् ततो ऽद्य एवं विशस्वाप्सु च वेत्सि येन एवं द्विजातिर् हरिणा प्रबोधितो भाव्यर्थयोगान् निममज्ज तोये ब्र्प्_२२९.६८ कोकामुखे तात ततो हि कन्या चाण्डालवेश्मन्य् अभवद् द्विजः सः रूपान्विता शीलगुणोपपन्ना अवाप सा यौवनम् आससाद ब्र्प्_२२९.६९ चाण्डालपुत्रेण सुबाहुनापि विवाहिता रूपविवर्जितेन पतिर् न तस्या हि मतो बभूव सा तस्य चैवाभिमता बभूव ब्र्प्_२२९.७० पुत्रद्वयं नेत्रहीनं बभूव कन्या च पश्चाद् बधिरा तथान्या पतिर् दरिद्रस् त्व् अथ सापि मुग्धा नदीगता रोदिति तत्र नित्यम् ब्र्प्_२२९.७१ गता कदाचित् कलशं गृहीत्वा सान्तर् जलं स्नातुम् अथ प्रविष्टा यावद् द्विजो ऽसौ पुनर् एव तावज् जातः क्रियायोगरतः सुशीलः ब्र्प्_२२९.७२ तस्याः स भर्ताथ चिरंगतेति द्रष्टुं जगामाथ नदीं सुपुण्याम् ददर्श कुम्भं न च तां तटस्थां ततो ऽतिदुःखात् प्ररुरोद नादयन् ब्र्प्_२२९.७३ ततो ऽन्धयुग्मं बधिरा च कन्या दुःखान्वितासौ समुपाजगाम ते वै रुदन्तं पितरं च दृष्ट्वा दुःखान्विता वै रुरुदुर् भृशार्ताः ब्र्प्_२२९.७४ ततः स पप्रच्छ नदीतटस्थान् द्विजान् भवद्भिर् यदि योषिद् एका दृष्टा तु तोयार्थम् उपाद्रवन्ती आख्यात ते प्रोचुर् इमां प्रविष्टा ब्र्प्_२२९.७५ नदीं न भूयस् तु समुत्ततार एतावद् एवेह समीहितं नः स तद्वचो घोरतरं निशम्य रुरोद शोकाश्रुपरिप्लुताक्षः ब्र्प्_२२९.७६ तं वै रुदन्तं ससुतं सकन्यं दृष्ट्वाहम् आर्तः सुतरां बभूव आर्तिश् च मे ऽभूद् अथ संस्मृतिश् च चाण्डालयोषाहम् इति क्षितीश ब्र्प्_२२९.७७ ततो ऽब्रवं तं नृपते मतङ्गं किमर्थम् आर्तेन हि रुद्यते त्वया तस्या न लाभो भवितातिमौर्ख्याद् आक्रन्दितेनेह वृथा हि किं ते ब्र्प्_२२९.७८ स माम् उवाचात्मजयुग्मम् अन्धं कन्या चैका बधिरेयं तथैव कथं द्विजाते अधुनार्तम् एतम् आश्वासयिष्ये ऽप्य् अथ पोषयिष्ये ब्र्प्_२२९.७९ इत्य् एवम् उक्त्वा स सुतैश् च सार्धं फूत्कृत्य फूत्कृत्य च रोदिति स्म यथा यथा रोदिति स श्वपाकस् तथा तथा मे ह्य् अभवत् कृतापि ब्र्प्_२२९.८० ततो ऽहम् आर्तं तु निवार्य तं वै स्ववंशवृत्तान्तम् अथाचचक्षे ततः स दुःखात् सह पुत्रकैः संविवेश कोकामुखम् आर्तरूपः ब्र्प्_२२९.८१ प्रविष्टमात्रे सलिले मतङ्गस् तीर्थप्रभावाच् च विमुक्तपापः विमानम् आरुह्य शशिप्रकाशं ययौ दिवं तात ममोपपश्यतः ब्र्प्_२२९.८२ तस्मिन् प्रविष्टे सलिले मृते च ममार्तिर् आसीद् अतिमोहकर्त्री ततो ऽतिपुण्ये नृपवर्य कोका जले प्रविष्टस् त्रिदिवं गतश् च ब्र्प्_२२९.८३ भूयो ऽभवं वैश्यकुले व्यथार्तो जातिस्मरस् तीर्थवरप्रसादात् ततो ऽतिनिर्विण्णमना गतो ऽहं कोकामुखं संयतवाक्यचित्तः ब्र्प्_२२९.८४ व्रतं समास्थाय कलेवरं स्वं संशोषयित्वा दिवम् आरुरोह तस्माच् च्युतस् त्वद्भवने च जातो जातिस्मरस् तात हरिप्रसादात् ब्र्प्_२२९.८५ सो ऽहं समाराध्य मुरारिदेवं कोकामुखे त्यक्तशुभाशुभेच्छः इत्य् एवम् उक्त्वा पितरं प्रणम्य गत्वा च कोकामुखम् अग्रतीर्थम् ब्र्प्_२२९.८६ विष्णुं समाराध्य वराहरूपम् ब्र्प्_२२९.८६ए अवाप सिद्धिं मनुजर्षभो ऽसौ ब्र्प्_२२९.८६फ़् इत्थं स कामदमनः सहपुत्रपौत्रः कोकामुखे तीर्थवरे सुपुण्ये त्यक्त्वा तनुं दोषमयीं ततस् तु गतो दिवं सूर्यसमैर् विमानैः ब्र्प्_२२९.८७ एवं मयोक्ता परमेश्वरस्य माया सुराणाम् अपि दुर्विचिन्त्या स्वप्नेन्द्रजालप्रतिमा मुरारेर् यया जगन् मोहम् उपैति विप्राः ब्र्प्_२२९.८८ अस्माभिस् तु श्रुतं व्यास यत् त्वया समुदाहृतम् प्रादुर्भावाश्रितं पुण्यं माया विष्णोश् च दुर्विदा
230,2,śrotum icchāmahe tvatto yathāvad upasaṃhṛtim mahāpralayasaṃjñāṃ ca kalpānte ca mahāmune,श्रोतुम् इच्छामहे त्वत्तो यथावद् उपसंहृतिम् महाप्रलयसंज्ञां च कल्पान्ते च महामुने
230,3,śrūyatāṃ bho muniśreṣṭhā yathāvad anusaṃhṛtiḥ kalpānte prākṛte caiva pralaye jāyate yathā,श्रूयतां भो मुनिश्रेष्ठा यथावद् अनुसंहृतिः कल्पान्ते प्राकृते चैव प्रलये जायते यथा
230,4,ahorātraṃ pitṝṇāṃ tu māso 'bdaṃ tridivaukasām caturyugasahasre tu brahmaṇo 'har dvijottamāḥ,अहोरात्रं पितॄणां तु मासो ऽब्दं त्रिदिवौकसाम् चतुर्युगसहस्रे तु ब्रह्मणो ऽहर् द्विजोत्तमाः
230,5,kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś ceti caturyugam daivair varṣasahasrais tu tad dvādaśābhir ucyate,कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश् चेति चतुर्युगम् दैवैर् वर्षसहस्रैस् तु तद् द्वादशाभिर् उच्यते
230,6,caturyugāṇy aśeṣāṇi sadṛśāni svarūpataḥ ādyaṃ kṛtayugaṃ proktaṃ munayo 'ntyaṃ tathā kalim,चतुर्युगाण्य् अशेषाणि सदृशानि स्वरूपतः आद्यं कृतयुगं प्रोक्तं मुनयो ऽन्त्यं तथा कलिम्
230,7,ādye kṛtayuge sargo brahmaṇā kriyate yataḥ kriyate copasaṃhāras tathānte 'pi kalau yuge,आद्ये कृतयुगे सर्गो ब्रह्मणा क्रियते यतः क्रियते चोपसंहारस् तथान्ते ऽपि कलौ युगे
230,8,kaleḥ svarūpaṃ bhagavan vistarād vaktum arhasi dharmaś catuṣpād bhagavān yasmin vaikalyam ṛcchati,कलेः स्वरूपं भगवन् विस्तराद् वक्तुम् अर्हसि धर्मश् चतुष्पाद् भगवान् यस्मिन् वैकल्यम् ऋच्छति
230,9,kalisvarūpaṃ bho viprā yat pṛcchadhvaṃ mamānaghāḥ nibodhadhvaṃ samāsena vartate yan mahattaram,कलिस्वरूपं भो विप्रा यत् पृच्छध्वं ममानघाः निबोधध्वं समासेन वर्तते यन् महत्तरम्
230,10,varṇāśramācāravatī pravṛttir na kalau nṛṇām na sāma-ṛgyajurvedaviniṣpādanahaitukī,वर्णाश्रमाचारवती प्रवृत्तिर् न कलौ नृणाम् न साम-ऋग्यजुर्वेदविनिष्पादनहैतुकी
230,11,vivāhā na kalau dharmā na śiṣyā gurusaṃsthitāḥ na putrā dhārmikāś caiva na ca vahnikriyākramaḥ,विवाहा न कलौ धर्मा न शिष्या गुरुसंस्थिताः न पुत्रा धार्मिकाश् चैव न च वह्निक्रियाक्रमः
230,12,yatra tatra kule jāto balī sarveśvaraḥ kalau sarvebhya eva varṇebhyo naraḥ kanyopajīvanaḥ,यत्र तत्र कुले जातो बली सर्वेश्वरः कलौ सर्वेभ्य एव वर्णेभ्यो नरः कन्योपजीवनः
230,13,yena tenaiva yogena dvijātir dīkṣitaḥ kalau yaiva saiva ca viprendrāḥ prāyaścittakriyā kalau,येन तेनैव योगेन द्विजातिर् दीक्षितः कलौ यैव सैव च विप्रेन्द्राः प्रायश्चित्तक्रिया कलौ
230,14,sarvam eva kalau śāstraṃ yasya yad vacanaṃ dvijāḥ devatāś ca kalau sarvāḥ sarvaḥ sarvasya cāśramaḥ,सर्वम् एव कलौ शास्त्रं यस्य यद् वचनं द्विजाः देवताश् च कलौ सर्वाः सर्वः सर्वस्य चाश्रमः
230,15,upavāsas tathāyāso vittotsargas tathā kalau dharmo yathābhirucitair anuṣṭhānair anuṣṭhitaḥ,उपवासस् तथायासो वित्तोत्सर्गस् तथा कलौ धर्मो यथाभिरुचितैर् अनुष्ठानैर् अनुष्ठितः
230,16,vittena bhavitā puṃsāṃ svalpenaiva madaḥ kalau strīṇāṃ rūpamadaś caiva keśair eva bhaviṣyati,वित्तेन भविता पुंसां स्वल्पेनैव मदः कलौ स्त्रीणां रूपमदश् चैव केशैर् एव भविष्यति
230,17,suvarṇamaṇiratnādau vastre copakṣayaṃ gate kalau striyo bhaviṣyanti tadā keśair alaṃkṛtāḥ,सुवर्णमणिरत्नादौ वस्त्रे चोपक्षयं गते कलौ स्त्रियो भविष्यन्ति तदा केशैर् अलंकृताः
230,18,parityakṣyanti bhartāraṃ vittahīnaṃ tathā striyaḥ bhartā bhaviṣyati kalau vittavān eva yoṣitām,परित्यक्ष्यन्ति भर्तारं वित्तहीनं तथा स्त्रियः भर्ता भविष्यति कलौ वित्तवान् एव योषिताम्
230,19,yo yo dadāti bahulaṃ sa sa svāmī tadā nṛṇām svāmitvahetusaṃbandho bhavitābhijanas tadā,यो यो ददाति बहुलं स स स्वामी तदा नृणाम् स्वामित्वहेतुसंबन्धो भविताभिजनस् तदा
230,20,gṛhāntā dravyasaṃghātā dravyāntā ca tathā matiḥ arthāś cāthopabhogāntā bhaviṣyanti tadā kalau,गृहान्ता द्रव्यसंघाता द्रव्यान्ता च तथा मतिः अर्थाश् चाथोपभोगान्ता भविष्यन्ति तदा कलौ
230,21,striyaḥ kalau bhaviṣyanti svairiṇyo lalitaspṛhāḥ anyāyāvāptavitteṣu puruṣeṣu spṛhālavaḥ,स्त्रियः कलौ भविष्यन्ति स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः अन्यायावाप्तवित्तेषु पुरुषेषु स्पृहालवः
230,22,abhyarthito 'pi suhṛdā svārthahāniṃ tu mānavaḥ paṇasyārdhārdhamātre 'pi kariṣyati tadā dvijāḥ,अभ्यर्थितो ऽपि सुहृदा स्वार्थहानिं तु मानवः पणस्यार्धार्धमात्रे ऽपि करिष्यति तदा द्विजाः
230,23,sadā sapauruṣaṃ ceto bhāvi vipra tadā kalau kṣīrapradānasaṃbandhi bhāti goṣu ca gauravam,सदा सपौरुषं चेतो भावि विप्र तदा कलौ क्षीरप्रदानसंबन्धि भाति गोषु च गौरवम्
230,24,anāvṛṣṭibhayāt prāyaḥ prajāḥ kṣudbhayakātarāḥ bhaviṣyanti tadā sarvā gaganāsaktadṛṣṭayaḥ,अनावृष्टिभयात् प्रायः प्रजाः क्षुद्भयकातराः भविष्यन्ति तदा सर्वा गगनासक्तदृष्टयः
230,25,mūlaparṇaphalāhārās tāpasā iva mānavāḥ ātmānaṃ ghātayiṣyanti tadāvṛṣṭyābhiduḥkhitāḥ,मूलपर्णफलाहारास् तापसा इव मानवाः आत्मानं घातयिष्यन्ति तदावृष्ट्याभिदुःखिताः
230,26,durbhikṣam eva satataṃ sadā kleśam anīśvarāḥ prāpsyanti vyāhatasukhaṃ pramādān mānavāḥ kalau,दुर्भिक्षम् एव सततं सदा क्लेशम् अनीश्वराः प्राप्स्यन्ति व्याहतसुखं प्रमादान् मानवाः कलौ
230,27,asnātabhojino nāgnidevatātithipūjanam kariṣyanti kalau prāpte na ca piṇḍodakakriyām,अस्नातभोजिनो नाग्निदेवतातिथिपूजनम् करिष्यन्ति कलौ प्राप्ते न च पिण्डोदकक्रियाम्
230,28,lolupā hrasvadehāś ca bahvannādanatatparāḥ bahuprajālpabhāgyāś ca bhaviṣyanti kalau striyaḥ,लोलुपा ह्रस्वदेहाश् च बह्वन्नादनतत्पराः बहुप्रजाल्पभाग्याश् च भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः
230,29,ubhābhyām atha pāṇibhyāṃ śiraḥkaṇḍūyanaṃ striyaḥ kurvatyo gurubhartṝṇām ājñāṃ bhetsyanty anāvṛtāḥ,उभाभ्याम् अथ पाणिभ्यां शिरःकण्डूयनं स्त्रियः कुर्वत्यो गुरुभर्तॄणाम् आज्ञां भेत्स्यन्त्य् अनावृताः
230,30,svapoṣaṇaparāḥ kruddhā dehasaṃskāravarjitāḥ paruṣānṛtabhāṣiṇyo bhaviṣyanti kalau striyaḥ,स्वपोषणपराः क्रुद्धा देहसंस्कारवर्जिताः परुषानृतभाषिण्यो भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः
230,31,duḥśīlā duṣṭaśīleṣu kurvatyaḥ satataṃ spṛhām asadvṛttā bhaviṣyanti puruṣeṣu kulāṅganāḥ,दुःशीला दुष्टशीलेषु कुर्वत्यः सततं स्पृहाम् असद्वृत्ता भविष्यन्ति पुरुषेषु कुलाङ्गनाः
230,32,vedādānaṃ kariṣyanti vaḍavāś ca tathāvratāḥ gṛhasthāś ca na hoṣyanti na dāsyanty ucitāny api,वेदादानं करिष्यन्ति वडवाश् च तथाव्रताः गृहस्थाश् च न होष्यन्ति न दास्यन्त्य् उचितान्य् अपि
230,33,bhaveyur vanavāsā vai grāmyāhāraparigrahāḥ bhikṣavaś cāpi putrā hi snehasaṃbandhayantrakāḥ,भवेयुर् वनवासा वै ग्राम्याहारपरिग्रहाः भिक्षवश् चापि पुत्रा हि स्नेहसंबन्धयन्त्रकाः
230,34,arakṣitāro hartāraḥ śulkavyājena pārthivāḥ hāriṇo janavittānāṃ saṃprāpte ca kalau yuge,अरक्षितारो हर्तारः शुल्कव्याजेन पार्थिवाः हारिणो जनवित्तानां संप्राप्ते च कलौ युगे
230,35,yo yo 'śvarathanāgāḍhyaḥ sa sa rājā bhaviṣyati yaś ca yaś cābalaḥ sarvaḥ sa sa bhṛtyaḥ kalau yuge,यो यो ऽश्वरथनागाढ्यः स स राजा भविष्यति यश् च यश् चाबलः सर्वः स स भृत्यः कलौ युगे
230,36,vaiśyāḥ kṛṣivaṇijyādi saṃtyajya nijakarma yat śūdravṛttyā bhaviṣyanti kārukarmopajīvinaḥ,वैश्याः कृषिवणिज्यादि संत्यज्य निजकर्म यत् शूद्रवृत्त्या भविष्यन्ति कारुकर्मोपजीविनः
230,37,bhaikṣyavratās tathā śūdrāḥ pravrajyāliṅgino 'dhamāḥ pākhaṇḍasaṃśrayāṃ vṛttim āśrayiṣyanty asaṃskṛtāḥ,भैक्ष्यव्रतास् तथा शूद्राः प्रव्रज्यालिङ्गिनो ऽधमाः पाखण्डसंश्रयां वृत्तिम् आश्रयिष्यन्त्य् असंस्कृताः
230,38,durbhikṣakarapīḍābhir atīvopadrutā janāḥ godhūmānnayavānnādyān deśān yāsyanti duḥkhitāḥ,दुर्भिक्षकरपीडाभिर् अतीवोपद्रुता जनाः गोधूमान्नयवान्नाद्यान् देशान् यास्यन्ति दुःखिताः
230,39,vedamārge pralīne ca pākhaṇḍāḍhye tato jane adharmavṛddhyā lokānām alpam āyur bhaviṣyati,वेदमार्गे प्रलीने च पाखण्डाढ्ये ततो जने अधर्मवृद्ध्या लोकानाम् अल्पम् आयुर् भविष्यति
230,40,aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyamāneṣu vai tapaḥ nareṣu nṛpadoṣeṇa bālamṛtyur bhaviṣyati,अशास्त्रविहितं घोरं तप्यमानेषु वै तपः नरेषु नृपदोषेण बालमृत्युर् भविष्यति
230,41,bhavitrī yoṣitāṃ sūtiḥ pañcaṣaṭsaptavārṣikī navāṣṭadaśavarṣāṇāṃ manuṣyāṇāṃ tathā kalau,भवित्री योषितां सूतिः पञ्चषट्सप्तवार्षिकी नवाष्टदशवर्षाणां मनुष्याणां तथा कलौ
230,42,palitodgamaś ca bhavitā tadā dvādaśavārṣikaḥ na jīviṣyati vai kaścit kalau varṣāṇi viṃśatim,पलितोद्गमश् च भविता तदा द्वादशवार्षिकः न जीविष्यति वै कश्चित् कलौ वर्षाणि विंशतिम्
230,43,alpaprajñā vṛthāliṅgā duṣṭāntaḥkaraṇāḥ kalau yatas tato vinaśyanti kālenālpena mānavāḥ,अल्पप्रज्ञा वृथालिङ्गा दुष्टान्तःकरणाः कलौ यतस् ततो विनश्यन्ति कालेनाल्पेन मानवाः
230,44,yadā yadā hi pākhaṇḍavṛttir atropalakṣyate tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ,यदा यदा हि पाखण्डवृत्तिर् अत्रोपलक्ष्यते तदा तदा कलेर् वृद्धिर् अनुमेया विचक्षणैः
230,45,yadā yadā satāṃ hānir vedamārgānusāriṇām tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ,यदा यदा सतां हानिर् वेदमार्गानुसारिणाम् तदा तदा कलेर् वृद्धिर् अनुमेया विचक्षणैः
230,46,prārambhāś cāvasīdanti yadā dharmakṛtāṃ nṛṇām tadānumeyaṃ prādhānyaṃ kaler viprā vicakṣaṇaiḥ,प्रारम्भाश् चावसीदन्ति यदा धर्मकृतां नृणाम् तदानुमेयं प्राधान्यं कलेर् विप्रा विचक्षणैः
230,47,yadā yadā na yajñānām īśvaraḥ puruṣottamaḥ ijyate puruṣair yajñais tadā jñeyaṃ kaler balam,यदा यदा न यज्ञानाम् ईश्वरः पुरुषोत्तमः इज्यते पुरुषैर् यज्ञैस् तदा ज्ञेयं कलेर् बलम्
230,48,na prītir vedavādeṣu pākhaṇḍeṣu yadā ratiḥ kaler vṛddhis tadā prājñair anumeyā dvijottamāḥ,न प्रीतिर् वेदवादेषु पाखण्डेषु यदा रतिः कलेर् वृद्धिस् तदा प्राज्ञैर् अनुमेया द्विजोत्तमाः
230,49,kalau jagatpatiṃ viṣṇuṃ sarvasraṣṭāram īśvaram nārcayiṣyanti bho viprāḥ pākhaṇḍopahatā narāḥ,कलौ जगत्पतिं विष्णुं सर्वस्रष्टारम् ईश्वरम् नार्चयिष्यन्ति भो विप्राः पाखण्डोपहता नराः
230,50,kiṃ devaiḥ kiṃ dvijair vedaiḥ kiṃ śaucenāmbujalpanā ity evaṃ pralapiṣyanti pākhaṇḍopahatā narāḥ,किं देवैः किं द्विजैर् वेदैः किं शौचेनाम्बुजल्पना इत्य् एवं प्रलपिष्यन्ति पाखण्डोपहता नराः
230,51,alpavṛṣṭiś ca parjanyaḥ svalpaṃ sasyaphalaṃ tathā phalaṃ tathālpasāraṃ ca viprāḥ prāpte kalau yuge,अल्पवृष्टिश् च पर्जन्यः स्वल्पं सस्यफलं तथा फलं तथाल्पसारं च विप्राः प्राप्ते कलौ युगे
230,52,jānuprāyāṇi vastrāṇi śamīprāyā mahīruhāḥ śūdraprāyās tathā varṇā bhaviṣyanti kalau yuge,जानुप्रायाणि वस्त्राणि शमीप्राया महीरुहाः शूद्रप्रायास् तथा वर्णा भविष्यन्ति कलौ युगे
230,53,aṇuprāyāṇi dhānyāni ājaprāyaṃ tathā payaḥ bhaviṣyati kalau prāpta auśīraṃ cānulepanam,अणुप्रायाणि धान्यानि आजप्रायं तथा पयः भविष्यति कलौ प्राप्त औशीरं चानुलेपनम्
230,54,śvaśrūśvaśurabhūyiṣṭhā guravaś ca nṛṇāṃ kalau śālādyāhāribhāryāś ca suhṛdo munisattamāḥ,श्वश्रूश्वशुरभूयिष्ठा गुरवश् च नृणां कलौ शालाद्याहारिभार्याश् च सुहृदो मुनिसत्तमाः
230,55,kasya mātā pitā kasya yadā karmātmakaḥ pumān iti codāhariṣyanti śvaśurānugatā narāḥ,कस्य माता पिता कस्य यदा कर्मात्मकः पुमान् इति चोदाहरिष्यन्ति श्वशुरानुगता नराः
230,56,vāṅmanaḥkāyajair doṣair abhibhūtāḥ punaḥ punaḥ narāḥ pāpāny anudinaṃ kariṣyanty alpamedhasaḥ,वाङ्मनःकायजैर् दोषैर् अभिभूताः पुनः पुनः नराः पापान्य् अनुदिनं करिष्यन्त्य् अल्पमेधसः
230,57,niḥsatyānām aśaucānāṃ nirhrīkāṇāṃ tathā dvijāḥ yad yad duḥkhāya tat sarvaṃ kalikāle bhaviṣyati,निःसत्यानाम् अशौचानां निर्ह्रीकाणां तथा द्विजाः यद् यद् दुःखाय तत् सर्वं कलिकाले भविष्यति
230,58,niḥsvādhyāyavaṣaṭkāre svadhāsvāhāvivarjite tadā praviralo vipraḥ kaścil loke bhaviṣyati,निःस्वाध्यायवषट्कारे स्वधास्वाहाविवर्जिते तदा प्रविरलो विप्रः कश्चिल् लोके भविष्यति
230,59,tatrālpenaiva kālena puṇyaskandham anuttamam karoti yaḥ kṛtayuge kriyate tapasā hi yaḥ,तत्राल्पेनैव कालेन पुण्यस्कन्धम् अनुत्तमम् करोति यः कृतयुगे क्रियते तपसा हि यः
230,60,kasmin kāle 'lpako dharmo dadāti sumahāphalam vaktum arhasy aśeṣeṇa śrotuṃ vāñchā pravartate,कस्मिन् काले ऽल्पको धर्मो ददाति सुमहाफलम् वक्तुम् अर्हस्य् अशेषेण श्रोतुं वाञ्छा प्रवर्तते
230,61,dhanye kalau bhaved viprās tv alpakleśair mahat phalam tathā bhavetāṃ strīśūdrau dhanyau cānyan nibodhata,धन्ये कलौ भवेद् विप्रास् त्व् अल्पक्लेशैर् महत् फलम् तथा भवेतां स्त्रीशूद्रौ धन्यौ चान्यन् निबोधत
230,62,yat kṛte daśabhir varṣais tretāyāṃ hāyanena tat dvāpare tac ca māsena ahorātreṇa tat kalau,यत् कृते दशभिर् वर्षैस् त्रेतायां हायनेन तत् द्वापरे तच् च मासेन अहोरात्रेण तत् कलौ
230,63,tapaso brahmacaryasya japādeś ca phalaṃ dvijāḥ prāpnoti puruṣas tena kalau sādhv iti bhāṣitum,तपसो ब्रह्मचर्यस्य जपादेश् च फलं द्विजाः प्राप्नोति पुरुषस् तेन कलौ साध्व् इति भाषितुम्
230,64,dhyāyan kṛte yajan yajñais tretāyāṃ dvāpare 'rcayan yad āpnoti tad āpnoti kalau saṃkīrtya keśavam,ध्यायन् कृते यजन् यज्ञैस् त्रेतायां द्वापरे ऽर्चयन् यद् आप्नोति तद् आप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम्
230,65,dharmotkarṣam atīvātra prāpnoti puruṣaḥ kalau svalpāyāsena dharmajñās tena tuṣṭo 'smy ahaṃ kalau,धर्मोत्कर्षम् अतीवात्र प्राप्नोति पुरुषः कलौ स्वल्पायासेन धर्मज्ञास् तेन तुष्टो ऽस्म्य् अहं कलौ
230,66,vratacaryāparair grāhyā vedāḥ pūrvaṃ dvijātibhiḥ tatas tu dharmasaṃprāptair yaṣṭavyaṃ vidhivad dhanaiḥ,व्रतचर्यापरैर् ग्राह्या वेदाः पूर्वं द्विजातिभिः ततस् तु धर्मसंप्राप्तैर् यष्टव्यं विधिवद् धनैः
230,67,vṛthā kathā vṛthā bhojyaṃ vṛthā svaṃ ca dvijanmanām patanāya tathā bhāvyaṃ tais tu saṃyatibhiḥ saha,वृथा कथा वृथा भोज्यं वृथा स्वं च द्विजन्मनाम् पतनाय तथा भाव्यं तैस् तु संयतिभिः सह
230,68,asamyakkaraṇe doṣās teṣāṃ sarveṣu vastuṣu bhojyapeyādikaṃ caiṣāṃ necchāprāptikaraṃ dvijāḥ,असम्यक्करणे दोषास् तेषां सर्वेषु वस्तुषु भोज्यपेयादिकं चैषां नेच्छाप्राप्तिकरं द्विजाः
230,69,pāratantryāt samasteṣu teṣāṃ kāryeṣu vai tataḥ lokān kleśena mahatā yajanti vinayānvitāḥ,पारतन्त्र्यात् समस्तेषु तेषां कार्येषु वै ततः लोकान् क्लेशेन महता यजन्ति विनयान्विताः
230,70,dvijaśuśrūṣaṇenaiva pākayajñādhikāravān nijaṃ jayati vai lokaṃ śūdro dhanyataras tataḥ,द्विजशुश्रूषणेनैव पाकयज्ञाधिकारवान् निजं जयति वै लोकं शूद्रो धन्यतरस् ततः
230,71,bhakṣyābhakṣyeṣu nāśāsti yeṣāṃ pāpeṣu vā yataḥ niyamo muniśārdūlās tenāsau sādhv itīritam,भक्ष्याभक्ष्येषु नाशास्ति येषां पापेषु वा यतः नियमो मुनिशार्दूलास् तेनासौ साध्व् इतीरितम्
230,72,svadharmasyāvirodhena narair labhyaṃ dhanaṃ sadā pratipādanīyaṃ pātreṣu yaṣṭavyaṃ ca yathāvidhi,स्वधर्मस्याविरोधेन नरैर् लभ्यं धनं सदा प्रतिपादनीयं पात्रेषु यष्टव्यं च यथाविधि
230,73,tasyārjane mahān kleśaḥ pālanena dvijottamāḥ tathā sadviniyogāya vijñeyaṃ gahanaṃ nṛṇām,तस्यार्जने महान् क्लेशः पालनेन द्विजोत्तमाः तथा सद्विनियोगाय विज्ञेयं गहनं नृणाम्
230,74,ebhir anyais tathā kleśaiḥ puruṣā dvijasattamāḥ nijāñ jayanti vai lokān prājāpatyādikān kramāt,एभिर् अन्यैस् तथा क्लेशैः पुरुषा द्विजसत्तमाः निजाञ् जयन्ति वै लोकान् प्राजापत्यादिकान् क्रमात्
230,75,yoṣic chuśrūṣaṇād bhartuḥ karmaṇā manasā girā etad viṣayam āpnoti tatsālokyaṃ yato dvijāḥ,योषिच् छुश्रूषणाद् भर्तुः कर्मणा मनसा गिरा एतद् विषयम् आप्नोति तत्सालोक्यं यतो द्विजाः
230,76,nātikleśena mahatā tān eva puruṣo yathā tṛtīyaṃ vyāhṛtaṃ tena mayā sādhv iti yoṣitaḥ,नातिक्लेशेन महता तान् एव पुरुषो यथा तृतीयं व्याहृतं तेन मया साध्व् इति योषितः
230,77,etad vaḥ kathitaṃ viprā yannimittam ihāgatāḥ tat pṛcchadhvaṃ yathākāmam ahaṃ vakṣyāmi vaḥ sphuṭam,एतद् वः कथितं विप्रा यन्निमित्तम् इहागताः तत् पृच्छध्वं यथाकामम् अहं वक्ष्यामि वः स्फुटम्
230,78,alpenaiva prayatnena dharmaḥ sidhyati vai kalau narair ātmaguṇāmbhobhiḥ kṣālitākhilakilbiṣaiḥ,अल्पेनैव प्रयत्नेन धर्मः सिध्यति वै कलौ नरैर् आत्मगुणाम्भोभिः क्षालिताखिलकिल्बिषैः
230,79,śūdraiś ca dvijaśuśrūṣātatparair munisattamāḥ tathā strībhir anāyāsāt patiśuśrūṣayaiva hi,शूद्रैश् च द्विजशुश्रूषातत्परैर् मुनिसत्तमाः तथा स्त्रीभिर् अनायासात् पतिशुश्रूषयैव हि
230,80,tatas tritayam apy etan mama dhanyatamaṃ matam dharmasaṃrādhane kleśo dvijātīnāṃ kṛtādiṣu,ततस् त्रितयम् अप्य् एतन् मम धन्यतमं मतम् धर्मसंराधने क्लेशो द्विजातीनां कृतादिषु
230,81,tathā svalpena tapasā siddhiṃ yāsyanti mānavāḥ dhanyā dharmaṃ cariṣyanti yugānte munisattamāḥ,तथा स्वल्पेन तपसा सिद्धिं यास्यन्ति मानवाः धन्या धर्मं चरिष्यन्ति युगान्ते मुनिसत्तमाः
230,82,bhavadbhir yad abhipretaṃ tad etat kathitaṃ mayā apṛṣṭenāpi dharmajñāḥ kim anyat kriyatāṃ dvijāḥ,भवद्भिर् यद् अभिप्रेतं तद् एतत् कथितं मया अपृष्टेनापि धर्मज्ञाः किम् अन्यत् क्रियतां द्विजाः
231,1,āsannaṃ viprakṛṣṭaṃ vā yadi kālaṃ na vidmahe tato dvāparavidhvaṃsaṃ yugāntaṃ spṛhayāmahe,आसन्नं विप्रकृष्टं वा यदि कालं न विद्महे ततो द्वापरविध्वंसं युगान्तं स्पृहयामहे
231,2,prāptā vayaṃ hi tat kālam anayā dharmatṛṣṇayā ādadyāma paraṃ dharmaṃ sukham alpena karmaṇā,प्राप्ता वयं हि तत् कालम् अनया धर्मतृष्णया आदद्याम परं धर्मं सुखम् अल्पेन कर्मणा
231,3,saṃtrāsodvegajananaṃ yugāntaṃ samupasthitam pranaṣṭadharmaṃ dharmajña nimittair vaktum arhasi,संत्रासोद्वेगजननं युगान्तं समुपस्थितम् प्रनष्टधर्मं धर्मज्ञ निमित्तैर् वक्तुम् अर्हसि
231,4,arakṣitāro hartāro balibhāgasya pārthivāḥ yugānte prabhaviṣyanti svarakṣaṇaparāyaṇāḥ,अरक्षितारो हर्तारो बलिभागस्य पार्थिवाः युगान्ते प्रभविष्यन्ति स्वरक्षणपरायणाः
231,5,akṣatriyāś ca rājāno viprāḥ śūdropajīvinaḥ śūdrāś ca brāhmaṇācārā bhaviṣyanti yugakṣaye,अक्षत्रियाश् च राजानो विप्राः शूद्रोपजीविनः शूद्राश् च ब्राह्मणाचारा भविष्यन्ति युगक्षये
231,6,śrotriyāḥ kāṇḍapṛṣṭhāś ca niṣkarmāṇi havīṃṣi ca ekapaṅktyām aśiṣyanti yugānte munisattamāḥ,श्रोत्रियाः काण्डपृष्ठाश् च निष्कर्माणि हवींषि च एकपङ्क्त्याम् अशिष्यन्ति युगान्ते मुनिसत्तमाः
231,7,aśiṣṭavanto 'rthaparā narā madyāmiṣapriyāḥ mitrabhāryāṃ bhajiṣyanti yugānte puruṣādhamāḥ,अशिष्टवन्तो ऽर्थपरा नरा मद्यामिषप्रियाः मित्रभार्यां भजिष्यन्ति युगान्ते पुरुषाधमाः
231,8,rājavṛttisthitāś caurā rājānaś cauraśīlinaḥ bhṛtyā hy anirdiṣṭabhujo bhaviṣyanti yugakṣaye,राजवृत्तिस्थिताश् चौरा राजानश् चौरशीलिनः भृत्या ह्य् अनिर्दिष्टभुजो भविष्यन्ति युगक्षये
231,9,dhanāni ślāghanīyāni satāṃ vṛttam apūjitam akutsanā ca patite bhaviṣyati yugakṣaye,धनानि श्लाघनीयानि सतां वृत्तम् अपूजितम् अकुत्सना च पतिते भविष्यति युगक्षये
231,10,pranaṣṭanāsāḥ puruṣā muktakeśā virūpiṇaḥ ūnaṣoḍaśavarṣāś ca prasoṣyanti tathā striyaḥ,प्रनष्टनासाः पुरुषा मुक्तकेशा विरूपिणः ऊनषोडशवर्षाश् च प्रसोष्यन्ति तथा स्त्रियः
231,11,aṭṭaśūlā janapadāḥ śivaśūlāś catuṣpathāḥ pramadāḥ keśaśūlāś ca bhaviṣyanti yugakṣaye,अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश् चतुष्पथाः प्रमदाः केशशूलाश् च भविष्यन्ति युगक्षये
231,12,sarve brahma vadiṣyanti dvijā vājasaneyikāḥ śūdrābhā vādinaś caiva brāhmaṇāś cāntyavāsinaḥ,सर्वे ब्रह्म वदिष्यन्ति द्विजा वाजसनेयिकाः शूद्राभा वादिनश् चैव ब्राह्मणाश् चान्त्यवासिनः
231,13,śukladantā jitākṣāś ca muṇḍāḥ kāṣāyavāsasaḥ śūdrā dharmaṃ vadiṣyanti śāṭhyabuddhyopajīvinaḥ,शुक्लदन्ता जिताक्षाश् च मुण्डाः काषायवाससः शूद्रा धर्मं वदिष्यन्ति शाठ्यबुद्ध्योपजीविनः
231,14,śvāpadapracuratvaṃ ca gavāṃ caiva parikṣayaḥ sādhūnāṃ parivṛttiś ca vidyād antagate yuge,श्वापदप्रचुरत्वं च गवां चैव परिक्षयः साधूनां परिवृत्तिश् च विद्याद् अन्तगते युगे
231,15,antyā madhye nivatsyanti madhyāś cāntanivāsinaḥ nirhrīkāś ca prajāḥ sarvā naṣṭās tatra yugakṣaye,अन्त्या मध्ये निवत्स्यन्ति मध्याश् चान्तनिवासिनः निर्ह्रीकाश् च प्रजाः सर्वा नष्टास् तत्र युगक्षये
231,16,tapoyajñaphalānāṃ ca vikretāro dvijottamāḥ ṛtavo viparītāś ca bhaviṣyanti yugakṣaye,तपोयज्ञफलानां च विक्रेतारो द्विजोत्तमाः ऋतवो विपरीताश् च भविष्यन्ति युगक्षये
231,17,tathā dvihāyanā damyāḥ kalau lāṅgaladhāriṇaḥ citravarṣī ca parjanyo yuge kṣīṇe bhaviṣyati,तथा द्विहायना दम्याः कलौ लाङ्गलधारिणः चित्रवर्षी च पर्जन्यो युगे क्षीणे भविष्यति
231,18,sarve śūrakule jātāḥ kṣamānāthā bhavanti hi yathā nimnāḥ prajāḥ sarvā bhaviṣyanti yugakṣaye,सर्वे शूरकुले जाताः क्षमानाथा भवन्ति हि यथा निम्नाः प्रजाः सर्वा भविष्यन्ति युगक्षये
231,19,pitṛdeyāni dattāni bhaviṣyanti tathā sutāḥ na ca dharmaṃ cariṣyanti mānavā nirgate yuge,पितृदेयानि दत्तानि भविष्यन्ति तथा सुताः न च धर्मं चरिष्यन्ति मानवा निर्गते युगे
231,20,ūṣarā bahulā bhūmiḥ panthānas taskarāvṛtāḥ sarve ... vāṇikāś caiva bhaviṣyanti yugakṣaye,ऊषरा बहुला भूमिः पन्थानस् तस्करावृताः सर्वे ... वाणिकाश् चैव भविष्यन्ति युगक्षये
231,21,pitṛdāyādadattāni vibhajanti tathā sutāḥ haraṇe yatnavanto 'pi lobhādibhir virodhinaḥ,पितृदायाददत्तानि विभजन्ति तथा सुताः हरणे यत्नवन्तो ऽपि लोभादिभिर् विरोधिनः
231,22,saukumārye tathā rūpe ratne copakṣayaṃ gate bhaviṣyanti yugasyānte nāryaḥ keśair alaṃkṛtāḥ,सौकुमार्ये तथा रूपे रत्ने चोपक्षयं गते भविष्यन्ति युगस्यान्ते नार्यः केशैर् अलंकृताः
231,23,nirvīryasya ratis tatra gṛhasthasya bhaviṣyati yugānte samanuprāpte nānyā bhāryāsamā ratiḥ,निर्वीर्यस्य रतिस् तत्र गृहस्थस्य भविष्यति युगान्ते समनुप्राप्ते नान्या भार्यासमा रतिः
231,24,kuśīlānāryabhūyiṣṭhā vṛthārūpasamanvitāḥ puruṣālpaṃ bahustrīkaṃ tad yugāntasya lakṣaṇam,कुशीलानार्यभूयिष्ठा वृथारूपसमन्विताः पुरुषाल्पं बहुस्त्रीकं तद् युगान्तस्य लक्षणम्
231,25,bahuyācanako loko na dāsyati parasparam rājacaurāgnidaṇḍādikṣīṇaḥ kṣayam upaiṣyati,बहुयाचनको लोको न दास्यति परस्परम् राजचौराग्निदण्डादिक्षीणः क्षयम् उपैष्यति
231,26,aphalāni ca sasyāni taruṇā vṛddhaśīlinaḥ aśīlāḥ sukhino loke bhaviṣyanti yugakṣaye,अफलानि च सस्यानि तरुणा वृद्धशीलिनः अशीलाः सुखिनो लोके भविष्यन्ति युगक्षये
231,27,varṣāsu paruṣā vātā nīcāḥ śarkaravarṣiṇaḥ saṃdigdhaḥ paralokaś ca bhaviṣyati yugakṣaye,वर्षासु परुषा वाता नीचाः शर्करवर्षिणः संदिग्धः परलोकश् च भविष्यति युगक्षये
231,28,vaiśyā iva ca rājanyā dhanadhānyopajīvinaḥ yugāpakramaṇe pūrvaṃ bhaviṣyanti na bāndhavāḥ,वैश्या इव च राजन्या धनधान्योपजीविनः युगापक्रमणे पूर्वं भविष्यन्ति न बान्धवाः
231,29,apravṛttāḥ prapaśyanti samayāḥ śapathās tathā ṛṇaṃ savinayabhraṃśaṃ yuge kṣīṇe bhaviṣyati,अप्रवृत्ताः प्रपश्यन्ति समयाः शपथास् तथा ऋणं सविनयभ्रंशं युगे क्षीणे भविष्यति
231,30,bhaviṣyaty aphalo harṣaḥ krodhaś ca saphalo nṛṇām ajāś cāpi nirotsyanti payaso 'rthe yugakṣaye,भविष्यत्य् अफलो हर्षः क्रोधश् च सफलो नृणाम् अजाश् चापि निरोत्स्यन्ति पयसो ऽर्थे युगक्षये
231,31,aśāstravihito yajña evam eva bhaviṣyati apramāṇaṃ kariṣyanti narāḥ paṇḍitamāninaḥ,अशास्त्रविहितो यज्ञ एवम् एव भविष्यति अप्रमाणं करिष्यन्ति नराः पण्डितमानिनः
231,32,śāstroktasyāpravaktāro bhaviṣyanti na saṃśayaḥ sarvaḥ sarvaṃ vijānāti vṛddhān anupasevya vai,शास्त्रोक्तस्याप्रवक्तारो भविष्यन्ति न संशयः सर्वः सर्वं विजानाति वृद्धान् अनुपसेव्य वै
231,33,na kaścid akavir nāma yugānte samupasthite nakṣatrāṇi viyogāni na karmasthā dvijātayaḥ,न कश्चिद् अकविर् नाम युगान्ते समुपस्थिते नक्षत्राणि वियोगानि न कर्मस्था द्विजातयः
231,34,cauraprāyāś ca rājāno yugānte samupasthite kuṇḍīvṛṣā naikṛtikāḥ surāpā brahmavādinaḥ,चौरप्रायाश् च राजानो युगान्ते समुपस्थिते कुण्डीवृषा नैकृतिकाः सुरापा ब्रह्मवादिनः
231,35,aśvamedhena yakṣyante yugānte dvijasattamāḥ yājayiṣyanty ayājyāṃs tu tathābhakṣyasya bhakṣiṇaḥ,अश्वमेधेन यक्ष्यन्ते युगान्ते द्विजसत्तमाः याजयिष्यन्त्य् अयाज्यांस् तु तथाभक्ष्यस्य भक्षिणः
231,36,brāhmaṇā dhanatṛṣṇārtā yugānte samupasthite bhoḥśabdam abhidhāsyanti na ca kaścit paṭhiṣyati,ब्राह्मणा धनतृष्णार्ता युगान्ते समुपस्थिते भोःशब्दम् अभिधास्यन्ति न च कश्चित् पठिष्यति
231,37,ekaśaṅkhās tathā nāryo gavedhukapinaddhakāḥ nakṣatrāṇi vivarṇāni viparitā diśo daśa,एकशङ्खास् तथा नार्यो गवेधुकपिनद्धकाः नक्षत्राणि विवर्णानि विपरिता दिशो दश
231,38,saṃdhyārāgo vidagdhāṅgo bhaviṣyati yugakṣaye preṣayanti pitṝn putrā vadhūḥ śvaśrūḥ svakarmasu,संध्यारागो विदग्धाङ्गो भविष्यति युगक्षये प्रेषयन्ति पितॄन् पुत्रा वधूः श्वश्रूः स्वकर्मसु
231,39,yugeṣv evaṃ nivatsyanti pramadāś ca narās tathā akṛtvāgrāṇi bhokṣyanti dvijāś caivāhutāgnayaḥ,युगेष्व् एवं निवत्स्यन्ति प्रमदाश् च नरास् तथा अकृत्वाग्राणि भोक्ष्यन्ति द्विजाश् चैवाहुताग्नयः
231,40,bhikṣāṃ balim adattvā ca bhokṣyanti puruṣāḥ svayam vañcayitvā patīn suptān gamiṣyanti striyo 'nyataḥ,भिक्षां बलिम् अदत्त्वा च भोक्ष्यन्ति पुरुषाः स्वयम् वञ्चयित्वा पतीन् सुप्तान् गमिष्यन्ति स्त्रियो ऽन्यतः
231,41,na vyādhitān nāpy arūpān nodyatān nāpy asūyakān kṛte na pratikartā ca yuge kṣīṇe bhaviṣyati,न व्याधितान् नाप्य् अरूपान् नोद्यतान् नाप्य् असूयकान् कृते न प्रतिकर्ता च युगे क्षीणे भविष्यति
231,42,evaṃ vilambite dharme mānuṣāḥ karapīḍitāḥ kutra deśe nivatsyanti kimāhāravihāriṇaḥ,एवं विलम्बिते धर्मे मानुषाः करपीडिताः कुत्र देशे निवत्स्यन्ति किमाहारविहारिणः
231,43,kiṃkarmāṇaḥ kimīhantaḥ kiṃpramāṇāḥ kimāyuṣaḥ kāṃ ca kāṣṭhāṃ samāsādya prapatsyanti kṛtaṃ yugam,किंकर्माणः किमीहन्तः किंप्रमाणाः किमायुषः कां च काष्ठां समासाद्य प्रपत्स्यन्ति कृतं युगम्
231,44,ata ūrdhvaṃ cyute dharme guṇahīnāḥ prajās tathā śīlavyasanam āsādya prāpsyanti hrāsam āyuṣaḥ,अत ऊर्ध्वं च्युते धर्मे गुणहीनाः प्रजास् तथा शीलव्यसनम् आसाद्य प्राप्स्यन्ति ह्रासम् आयुषः
231,45,āyurhānyā balagnānir balagnānyā vivarṇatā vaivarṇyād vyādhisaṃpīḍā nirvedo vyādhipīḍanāt,आयुर्हान्या बलग्नानिर् बलग्नान्या विवर्णता वैवर्ण्याद् व्याधिसंपीडा निर्वेदो व्याधिपीडनात्
231,46,nirvedād ātmasaṃbodhaḥ saṃbodhād dharmaśīlatā evaṃ gatvā parāṃ kāṣṭhāṃ prapatsyanti kṛtaṃ yugam,निर्वेदाद् आत्मसंबोधः संबोधाद् धर्मशीलता एवं गत्वा परां काष्ठां प्रपत्स्यन्ति कृतं युगम्
231,47,uddeśato dharmaśīlāḥ kecin madhyasthatāṃ gatāḥ kiṃdharmaśīlāḥ kecit tu kecid atra kutūhalāḥ,उद्देशतो धर्मशीलाः केचिन् मध्यस्थतां गताः किंधर्मशीलाः केचित् तु केचिद् अत्र कुतूहलाः
231,48,pratyakṣam anumānaṃ ca pramāṇam iti niścitāḥ apramāṇaṃ kariṣyanti sarvam ity apare janāḥ,प्रत्यक्षम् अनुमानं च प्रमाणम् इति निश्चिताः अप्रमाणं करिष्यन्ति सर्वम् इत्य् अपरे जनाः
231,49,nāstikyaparatāś cāpi kecid dharmavilopakāḥ bhaviṣyanti narā mūḍhā dvijāḥ paṇḍitamāninaḥ,नास्तिक्यपरताश् चापि केचिद् धर्मविलोपकाः भविष्यन्ति नरा मूढा द्विजाः पण्डितमानिनः
231,50,tadātvamātraśraddheyā śāstrajñānabahiṣkṛtāḥ dāmbhikās te bhaviṣyanti narā jñānavilopitāḥ,तदात्वमात्रश्रद्धेया शास्त्रज्ञानबहिष्कृताः दाम्भिकास् ते भविष्यन्ति नरा ज्ञानविलोपिताः
231,51,tathā vilulite dharme janāḥ śreṣṭhapuraskṛtāḥ śubhān samācariṣyanti dānaśīlaparāyaṇāḥ,तथा विलुलिते धर्मे जनाः श्रेष्ठपुरस्कृताः शुभान् समाचरिष्यन्ति दानशीलपरायणाः
231,52,sarvabhakṣāḥ svayaṃguptā nirghṛṇā nirapatrapāḥ bhaviṣyanti tadā loke tat kaṣāyasya lakṣaṇam,सर्वभक्षाः स्वयंगुप्ता निर्घृणा निरपत्रपाः भविष्यन्ति तदा लोके तत् कषायस्य लक्षणम्
231,53,kaṣāyopaplave kāle jñānaniṣṭhāpraṇāśane siddhim alpena kālena prāpsyanti nirupaskṛtāḥ,कषायोपप्लवे काले ज्ञाननिष्ठाप्रणाशने सिद्धिम् अल्पेन कालेन प्राप्स्यन्ति निरुपस्कृताः
231,54,viprāṇāṃ śāśvatīṃ vṛttiṃ yadā varṇāvare janāḥ saṃśrayiṣyanti bho viprās tat kaṣāyasya lakṣaṇam,विप्राणां शाश्वतीं वृत्तिं यदा वर्णावरे जनाः संश्रयिष्यन्ति भो विप्रास् तत् कषायस्य लक्षणम्
231,55,mahāyuddhaṃ mahāvarṣaṃ mahāvātaṃ mahātapaḥ bhaviṣyati yuge kṣīṇe tat kaṣāyasya lakṣaṇam,महायुद्धं महावर्षं महावातं महातपः भविष्यति युगे क्षीणे तत् कषायस्य लक्षणम्
231,56,viprarūpeṇa yakṣāṃsi rājānaḥ karṇavedinaḥ pṛthivīm upabhokṣyanti yugānte samupasthite,विप्ररूपेण यक्षांसि राजानः कर्णवेदिनः पृथिवीम् उपभोक्ष्यन्ति युगान्ते समुपस्थिते
231,57,niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kunetāro 'bhimāninaḥ kravyādā brahmarūpeṇa sarvabhakṣyā vṛthāvratāḥ,निःस्वाध्यायवषट्काराः कुनेतारो ऽभिमानिनः क्रव्यादा ब्रह्मरूपेण सर्वभक्ष्या वृथाव्रताः
231,58,mūrkhāś cārthaparā lubdhāḥ kṣudrāḥ kṣudraparicchadāḥ vyavahāropavṛttāś ca cyutā dharmāś ca śāśvatāt,मूर्खाश् चार्थपरा लुब्धाः क्षुद्राः क्षुद्रपरिच्छदाः व्यवहारोपवृत्ताश् च च्युता धर्माश् च शाश्वतात्
231,59,hartāraḥ pararatnānāṃ paradārapradharṣakāḥ kāmātmāno durātmānaḥ sopadhāḥ priyasāhasāḥ,हर्तारः पररत्नानां परदारप्रधर्षकाः कामात्मानो दुरात्मानः सोपधाः प्रियसाहसाः
231,60,teṣu prabhavamāṇeṣu janeṣv api ca sarvaśaḥ abhāvino bhaviṣyanti munayo bahurūpiṇaḥ,तेषु प्रभवमाणेषु जनेष्व् अपि च सर्वशः अभाविनो भविष्यन्ति मुनयो बहुरूपिणः
231,61,kalau yuge samutpannāḥ pradhānapuruṣāś ca ye kathāyogena tān sarvān pūjayiṣyanti mānavāḥ,कलौ युगे समुत्पन्नाः प्रधानपुरुषाश् च ये कथायोगेन तान् सर्वान् पूजयिष्यन्ति मानवाः
231,62,sasyacaurā bhaviṣyanti tathā cailāpahāriṇaḥ bhokṣyabhojyaharāś caiva karaṇḍānāṃ ca hāriṇaḥ,सस्यचौरा भविष्यन्ति तथा चैलापहारिणः भोक्ष्यभोज्यहराश् चैव करण्डानां च हारिणः
231,63,caurāś caurasya hartāro hantā hantur bhaviṣyati cauraiś caurakṣaye cāpi kṛte kṣemaṃ bhaviṣyati,चौराश् चौरस्य हर्तारो हन्ता हन्तुर् भविष्यति चौरैश् चौरक्षये चापि कृते क्षेमं भविष्यति
231,64,niḥsāre kṣubhite kāle niṣkriye saṃvyavasthite narā vanaṃ śrayiṣyanti karabhāraprapīḍitāḥ,निःसारे क्षुभिते काले निष्क्रिये संव्यवस्थिते नरा वनं श्रयिष्यन्ति करभारप्रपीडिताः
231,65,yajñakarmaṇy uparate rakṣāṃsi śvāpadāni ca kīṭamūṣikasarpāś ca dharṣayiṣyanti mānavān,यज्ञकर्मण्य् उपरते रक्षांसि श्वापदानि च कीटमूषिकसर्पाश् च धर्षयिष्यन्ति मानवान्
231,66,kṣemaṃ subhikṣam ārogyaṃ sāmagryaṃ caiva bandhuṣu uddeśeṣu narāḥ śreṣṭhā bhaviṣyanti yugakṣaye,क्षेमं सुभिक्षम् आरोग्यं सामग्र्यं चैव बन्धुषु उद्देशेषु नराः श्रेष्ठा भविष्यन्ति युगक्षये
231,67,svayaṃpālāḥ svayaṃ caurāḥ plavasaṃbhārasaṃbhṛtāḥ maṇḍalaiḥ saṃbhaviṣyanti deśe deśe pṛthak pṛthak,स्वयंपालाः स्वयं चौराः प्लवसंभारसंभृताः मण्डलैः संभविष्यन्ति देशे देशे पृथक् पृथक्
231,68,svadeśebhyaḥ paribhraṣṭā niḥsārāḥ saha bandhubhiḥ narāḥ sarve bhaviṣyanti tadā kālaparikṣayāt,स्वदेशेभ्यः परिभ्रष्टा निःसाराः सह बन्धुभिः नराः सर्वे भविष्यन्ति तदा कालपरिक्षयात्
231,69,tataḥ sarve samādāya kumārān pradrutā bhayāt kauśikīṃ saṃtariṣyanti narāḥ kṣudbhayapīḍitāḥ,ततः सर्वे समादाय कुमारान् प्रद्रुता भयात् कौशिकीं संतरिष्यन्ति नराः क्षुद्भयपीडिताः
231,70,aṅgān vaṅgān kaliṅgāṃś ca kāśmīrān atha kośalān ṛṣikāntagiridroṇīḥ saṃśrayiṣyanti mānavāḥ,अङ्गान् वङ्गान् कलिङ्गांश् च काश्मीरान् अथ कोशलान् ऋषिकान्तगिरिद्रोणीः संश्रयिष्यन्ति मानवाः
231,71,kṛtsnaṃ ca himavatpārśvaṃ kūlaṃ ca lavaṇāmbhasaḥ vividhaṃ jīrṇapattraṃ ca valkalāny ajināni ca,कृत्स्नं च हिमवत्पार्श्वं कूलं च लवणाम्भसः विविधं जीर्णपत्त्रं च वल्कलान्य् अजिनानि च
231,72,svayaṃ kṛtvā nivatsyanti tasmin bhūte yugakṣaye araṇyeṣu ca vatsyanti narā mlecchagaṇaiḥ saha,स्वयं कृत्वा निवत्स्यन्ति तस्मिन् भूते युगक्षये अरण्येषु च वत्स्यन्ति नरा म्लेच्छगणैः सह
231,73,naiva śūnyā navāraṇyā bhaviṣyati vasuṃdharā agoptāraś ca goptāro bhaviṣyanti narādhipāḥ,नैव शून्या नवारण्या भविष्यति वसुंधरा अगोप्तारश् च गोप्तारो भविष्यन्ति नराधिपाः
231,74,mṛgair matsyair vihaṃgaiś ca śvāpadaiḥ sarpakīṭakaiḥ madhuśākaphalair mūlair vartayiṣyanti mānavāḥ,मृगैर् मत्स्यैर् विहंगैश् च श्वापदैः सर्पकीटकैः मधुशाकफलैर् मूलैर् वर्तयिष्यन्ति मानवाः
231,75,śīrṇaparṇaphalāhārā valkalāny ajināni ca svayaṃ kṛtvā nivatsyanti yathā munijanas tathā,शीर्णपर्णफलाहारा वल्कलान्य् अजिनानि च स्वयं कृत्वा निवत्स्यन्ति यथा मुनिजनस् तथा
231,76,bījānām akṛtasnehā āhatāḥ kāṣṭhaśaṅkubhiḥ ajaiḍakaṃ kharoṣṭraṃ ca pālayiṣyanti nityaśaḥ,बीजानाम् अकृतस्नेहा आहताः काष्ठशङ्कुभिः अजैडकं खरोष्ट्रं च पालयिष्यन्ति नित्यशः
231,77,nadīsrotāṃsi rotsyanti toyārthaṃ kūlam āśritāḥ pakvānnavyavahāreṇa vipaṇantaḥ parasparam,नदीस्रोतांसि रोत्स्यन्ति तोयार्थं कूलम् आश्रिताः पक्वान्नव्यवहारेण विपणन्तः परस्परम्
231,78,tanūruhair yathājātaiḥ samalāntarasaṃbhṛtaiḥ bahvapatyāḥ prajāhīnāḥ kulaśīlavivarjitāḥ,तनूरुहैर् यथाजातैः समलान्तरसंभृतैः बह्वपत्याः प्रजाहीनाः कुलशीलविवर्जिताः
231,79,evaṃ bhaviṣyanti tadā narāś cādharmajīvinaḥ hīnā hīnaṃ tathā dharmaṃ prajā samanuvatsyati,एवं भविष्यन्ति तदा नराश् चाधर्मजीविनः हीना हीनं तथा धर्मं प्रजा समनुवत्स्यति
231,80,āyus tatra ca martyānāṃ paraṃ triṃśad bhaviṣyati durbalā viṣayaglānā jarāśokair abhiplutāḥ,आयुस् तत्र च मर्त्यानां परं त्रिंशद् भविष्यति दुर्बला विषयग्लाना जराशोकैर् अभिप्लुताः
231,81,bhaviṣyanti tadā teṣāṃ rogair indriyasaṃkṣayaḥ āyuḥpratyayasaṃrodhād viṣayād uparaṃsyate,भविष्यन्ति तदा तेषां रोगैर् इन्द्रियसंक्षयः आयुःप्रत्ययसंरोधाद् विषयाद् उपरंस्यते
231,82,śuśrūṣavo bhaviṣyanti sādhūnāṃ darśane ratāḥ satyaṃ ca pratipatsyanti vyavahāropasaṃkṣayāt,शुश्रूषवो भविष्यन्ति साधूनां दर्शने रताः सत्यं च प्रतिपत्स्यन्ति व्यवहारोपसंक्षयात्
231,83,bhaviṣyanti ca kāmānām alābhād dharmaśīlinaḥ kariṣyanti ca saṃskāraṃ svayaṃ ca kṣayapīḍitāḥ,भविष्यन्ति च कामानाम् अलाभाद् धर्मशीलिनः करिष्यन्ति च संस्कारं स्वयं च क्षयपीडिताः
231,84,evaṃ śuśrūṣavo dāne satye prāṇyabhirakṣaṇe tataḥ pādapravṛtte tu dharme śreyo nipatsyate,एवं शुश्रूषवो दाने सत्ये प्राण्यभिरक्षणे ततः पादप्रवृत्ते तु धर्मे श्रेयो निपत्स्यते
231,85,teṣāṃ labdhānumānānāṃ guṇeṣu parivartatām svādu kiṃ tv iti vijñāya dharma eva ca dṛśyate,तेषां लब्धानुमानानां गुणेषु परिवर्तताम् स्वादु किं त्व् इति विज्ञाय धर्म एव च दृश्यते
231,86,yathā hānikramaṃ prāptās tathā ṛddhikramaṃ gatāḥ pragṛhīte tato dharme prapaśyanti kṛtaṃ yugam,यथा हानिक्रमं प्राप्तास् तथा ऋद्धिक्रमं गताः प्रगृहीते ततो धर्मे प्रपश्यन्ति कृतं युगम्
231,87,sādhuvṛttiḥ kṛtayuge kaṣāye hānir ucyate eka eva tu kālo 'yaṃ hīnavarṇo yathā śaśī,साधुवृत्तिः कृतयुगे कषाये हानिर् उच्यते एक एव तु कालो ऽयं हीनवर्णो यथा शशी
231,88,channaś ca tamasā somo yathā kaliyugaṃ tathā muktaś ca tamasā soma evaṃ kṛtayugaṃ ca tat,छन्नश् च तमसा सोमो यथा कलियुगं तथा मुक्तश् च तमसा सोम एवं कृतयुगं च तत्
231,89,arthavādaḥ paraṃ brahma vedārtha iti taṃ viduḥ aviviktam avijñātaṃ dāyādyam iha dhāryate,अर्थवादः परं ब्रह्म वेदार्थ इति तं विदुः अविविक्तम् अविज्ञातं दायाद्यम् इह धार्यते
231,90,iṣṭavādas tapo nāma tapo hi sthavirīkṛtaḥ guṇaiḥ karmābhinirvṛttir guṇāḥ śudhyanti karmaṇā,इष्टवादस् तपो नाम तपो हि स्थविरीकृतः गुणैः कर्माभिनिर्वृत्तिर् गुणाः शुध्यन्ति कर्मणा
231,91,āśīs tu puruṣaṃ dṛṣṭvā deśakālānuvartinī yuge yuge yathākālam ṛṣibhiḥ samudāhṛtā,आशीस् तु पुरुषं दृष्ट्वा देशकालानुवर्तिनी युगे युगे यथाकालम् ऋषिभिः समुदाहृता
231,92,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ devānāṃ ca pratikriyā āśiṣaś ca śivāḥ puṇyās tathaivāyur yuge yuge,धर्मार्थकाममोक्षाणां देवानां च प्रतिक्रिया आशिषश् च शिवाः पुण्यास् तथैवायुर् युगे युगे
232,1,tathā yugānāṃ parivartanāni cirapravṛttāni vidhisvabhāvāt kṣaṇaṃ na saṃtiṣṭhati jīvalokaḥ kṣayodayābhyāṃ parivartamānaḥ BrP_231.93 sarveṣām eva bhūtānāṃ trividhaḥ pratisaṃcaraḥ naimittikaḥ prākṛtikas tathaivātyantiko mataḥ,तथा युगानां परिवर्तनानि चिरप्रवृत्तानि विधिस्वभावात् क्षणं न संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्तमानः ब्र्प्_२३१.९३ सर्वेषाम् एव भूतानां त्रिविधः प्रतिसंचरः नैमित्तिकः प्राकृतिकस् तथैवात्यन्तिको मतः
232,2,brāhmo naimittikas teṣāṃ kalpānte pratisaṃcaraḥ ātyantiko vai mokṣaś ca prākṛto dviparārdhikaḥ,ब्राह्मो नैमित्तिकस् तेषां कल्पान्ते प्रतिसंचरः आत्यन्तिको वै मोक्षश् च प्राकृतो द्विपरार्धिकः
232,3,parārdhasaṃkhyāṃ bhagavaṃs tvam ācakṣva yathoditām dviguṇīkṛtayajjñeyaḥ prākṛtaḥ pratisaṃcaraḥ,परार्धसंख्यां भगवंस् त्वम् आचक्ष्व यथोदिताम् द्विगुणीकृतयज्ज्ञेयः प्राकृतः प्रतिसंचरः
232,4,sthānāt sthānaṃ daśaguṇam ekaikaṃ gaṇyate dvijāḥ tato 'ṣṭādaśame bhāge parārdham abhidhīyate,स्थानात् स्थानं दशगुणम् एकैकं गण्यते द्विजाः ततो ऽष्टादशमे भागे परार्धम् अभिधीयते
232,5,parārdhaṃ dviguṇaṃ yat tu prākṛtaḥ sa layo dvijāḥ tadāvyakte 'khilaṃ vyaktaṃ sahetau layam eti vai,परार्धं द्विगुणं यत् तु प्राकृतः स लयो द्विजाः तदाव्यक्ते ऽखिलं व्यक्तं सहेतौ लयम् एति वै
232,6,nimeṣo mānuṣo yo 'yaṃ mātrāmātrapramāṇataḥ taiḥ pañcadaśabhiḥ kāṣṭhā triṃśat kāṣṭhās tathā kalā,निमेषो मानुषो यो ऽयं मात्रामात्रप्रमाणतः तैः पञ्चदशभिः काष्ठा त्रिंशत् काष्ठास् तथा कला
232,7,nāḍikā tu pramāṇena kalā ca daśa pañca ca unmānenāmbhasaḥ sā tu palāny ardhatrayodaśa,नाडिका तु प्रमाणेन कला च दश पञ्च च उन्मानेनाम्भसः सा तु पलान्य् अर्धत्रयोदश
232,8,hemamāṣaiḥ kṛtacchidrā caturbhiś caturaṅgulaiḥ māgadhena pramāṇena jalaprasthas tu sa smṛtaḥ,हेममाषैः कृतच्छिद्रा चतुर्भिश् चतुरङ्गुलैः मागधेन प्रमाणेन जलप्रस्थस् तु स स्मृतः
232,9,nāḍikābhyām atha dvābhyāṃ muhūrto dvijasattamāḥ ahorātraṃ muhūrtās tu triṃśan māso dinais tathā,नाडिकाभ्याम् अथ द्वाभ्यां मुहूर्तो द्विजसत्तमाः अहोरात्रं मुहूर्तास् तु त्रिंशन् मासो दिनैस् तथा
232,10,māsair dvādaśabhir varṣam ahorātraṃ tu tad divi tribhir varṣaśatair varṣaṃ ṣaṣṭyā caivāsuradviṣām,मासैर् द्वादशभिर् वर्षम् अहोरात्रं तु तद् दिवि त्रिभिर् वर्षशतैर् वर्षं षष्ट्या चैवासुरद्विषाम्
232,11,tais tu dvādaśasāhasraiś caturyugam udāhṛtam caturyugasahasraṃ tu kathyate brahmaṇo dinam,तैस् तु द्वादशसाहस्रैश् चतुर्युगम् उदाहृतम् चतुर्युगसहस्रं तु कथ्यते ब्रह्मणो दिनम्
232,12,sa kalpas tatra manavaś caturdaśa dvijottamāḥ tadante caiva bho viprā brahmanaimittiko layaḥ,स कल्पस् तत्र मनवश् चतुर्दश द्विजोत्तमाः तदन्ते चैव भो विप्रा ब्रह्मनैमित्तिको लयः
232,13,tasya svarūpam atyugraṃ dvijendrā gadato mama śṛṇudhvaṃ prākṛtaṃ bhūyas tato vakṣyāmy ahaṃ layam,तस्य स्वरूपम् अत्युग्रं द्विजेन्द्रा गदतो मम शृणुध्वं प्राकृतं भूयस् ततो वक्ष्याम्य् अहं लयम्
232,14,caturyugasahasrānte kṣīṇaprāye mahītale anāvṛṣṭir atīvogrā jāyate śatavārṣikī,चतुर्युगसहस्रान्ते क्षीणप्राये महीतले अनावृष्टिर् अतीवोग्रा जायते शतवार्षिकी
232,15,tato yāny alpasārāṇi tāni sattvāny anekaśaḥ kṣayaṃ yānti muniśreṣṭhāḥ pārthivāny atipīḍanāt,ततो यान्य् अल्पसाराणि तानि सत्त्वान्य् अनेकशः क्षयं यान्ति मुनिश्रेष्ठाः पार्थिवान्य् अतिपीडनात्
232,16,tataḥ sa bhagavān kṛṣṇo rudrarūpī tathāvyayaḥ kṣayāya yatate kartum ātmasthāḥ sakalāḥ prajāḥ,ततः स भगवान् कृष्णो रुद्ररूपी तथाव्ययः क्षयाय यतते कर्तुम् आत्मस्थाः सकलाः प्रजाः
232,17,tataḥ sa bhagavān viṣṇur bhānoḥ saptasu raśmiṣu sthitaḥ pibaty aśeṣāṇi jalāni munisattamāḥ,ततः स भगवान् विष्णुर् भानोः सप्तसु रश्मिषु स्थितः पिबत्य् अशेषाणि जलानि मुनिसत्तमाः
232,18,pītvāmbhāṃsi samastāni prāṇibhūtagatāni vai śoṣaṃ nayati bho viprāḥ samastaṃ pṛthivītalam,पीत्वाम्भांसि समस्तानि प्राणिभूतगतानि वै शोषं नयति भो विप्राः समस्तं पृथिवीतलम्
232,19,samudrān saritaḥ śailāñ śailaprasravaṇāni ca pātāleṣu ca yat toyaṃ tat sarvaṃ nayati kṣayam,समुद्रान् सरितः शैलाञ् शैलप्रस्रवणानि च पातालेषु च यत् तोयं तत् सर्वं नयति क्षयम्
232,20,tatas tasyāpy abhāvena toyāhāropabṛṃhitāḥ sahasraraśmayaḥ sapta jāyante tatra bhāskarāḥ,ततस् तस्याप्य् अभावेन तोयाहारोपबृंहिताः सहस्ररश्मयः सप्त जायन्ते तत्र भास्कराः
232,21,adhaś cordhvaṃ ca te dīptās tataḥ sapta divākarāḥ dahanty aśeṣaṃ trailokyaṃ sapātālatalaṃ dvijāḥ,अधश् चोर्ध्वं च ते दीप्तास् ततः सप्त दिवाकराः दहन्त्य् अशेषं त्रैलोक्यं सपातालतलं द्विजाः
232,22,dahyamānaṃ tu tair dīptais trailokyaṃ dīptabhāskaraiḥ sādrinagārṇavābhogaṃ niḥsneham abhijāyate,दह्यमानं तु तैर् दीप्तैस् त्रैलोक्यं दीप्तभास्करैः साद्रिनगार्णवाभोगं निःस्नेहम् अभिजायते
232,23,tato nirdagdhavṛkṣāmbu trailokyam akhilaṃ dvijāḥ bhavaty eṣā ca vasudhā kūrmapṛṣṭhopamākṛtiḥ,ततो निर्दग्धवृक्षाम्बु त्रैलोक्यम् अखिलं द्विजाः भवत्य् एषा च वसुधा कूर्मपृष्ठोपमाकृतिः
232,24,tataḥ kālāgnirudro 'sau bhūtasargaharo haraḥ śeṣāhiśvāsasaṃtāpāt pātālāni dahaty adhaḥ,ततः कालाग्निरुद्रो ऽसौ भूतसर्गहरो हरः शेषाहिश्वाससंतापात् पातालानि दहत्य् अधः
232,25,pātālāni samastāni sa dagdhvā jvalano mahān bhūmim abhyetya sakalaṃ dagdhvā tu vasudhātalam,पातालानि समस्तानि स दग्ध्वा ज्वलनो महान् भूमिम् अभ्येत्य सकलं दग्ध्वा तु वसुधातलम्
232,26,bhuvo lokaṃ tataḥ sarvaṃ svargalokaṃ ca dāruṇaḥ jvālāmālāmahāvartas tatraiva parivartate,भुवो लोकं ततः सर्वं स्वर्गलोकं च दारुणः ज्वालामालामहावर्तस् तत्रैव परिवर्तते
232,27,ambarīṣam ivābhāti trailokyam akhilaṃ tadā jvālāvartaparīvāram upakṣīṇabalās tataḥ,अम्बरीषम् इवाभाति त्रैलोक्यम् अखिलं तदा ज्वालावर्तपरीवारम् उपक्षीणबलास् ततः
232,28,tatas tāpaparītās tu lokadvayanivāsinaḥ hṛtāvakāśā gacchanti maharlokaṃ dvijās tadā,ततस् तापपरीतास् तु लोकद्वयनिवासिनः हृतावकाशा गच्छन्ति महर्लोकं द्विजास् तदा
232,29,tasmād api mahātāpataptā lokās tataḥ param gacchanti janalokaṃ te daśāvṛtyā paraiṣiṇaḥ,तस्माद् अपि महातापतप्ता लोकास् ततः परम् गच्छन्ति जनलोकं ते दशावृत्या परैषिणः
232,30,tato dagdhvā jagat sarvaṃ rudrarūpī janārdanaḥ mukhaniḥśvāsajān meghān karoti munisattamāḥ,ततो दग्ध्वा जगत् सर्वं रुद्ररूपी जनार्दनः मुखनिःश्वासजान् मेघान् करोति मुनिसत्तमाः
232,31,tato gajakulaprakhyās taḍidvanto ninādinaḥ uttiṣṭhanti tadā vyomni ghorāḥ saṃvartakā ghanāḥ,ततो गजकुलप्रख्यास् तडिद्वन्तो निनादिनः उत्तिष्ठन्ति तदा व्योम्नि घोराः संवर्तका घनाः
232,32,kecid añjanasaṃkāśāḥ kecit kumudasaṃnibhāḥ dhūmavarṇā ghanāḥ kecit kecit pītāḥ payodharāḥ,केचिद् अञ्जनसंकाशाः केचित् कुमुदसंनिभाः धूमवर्णा घनाः केचित् केचित् पीताः पयोधराः
232,33,kecid dharidrāvarṇābhā lākṣārasanibhās tathā kecid vaidūryasaṃkāśā indranīlanibhās tathā,केचिद् धरिद्रावर्णाभा लाक्षारसनिभास् तथा केचिद् वैदूर्यसंकाशा इन्द्रनीलनिभास् तथा
232,34,śaṅkhakundanibhāś cānye jātīkundanibhās tathā indragopanibhāḥ kecin manaḥśilānibhās tathā,शङ्खकुन्दनिभाश् चान्ये जातीकुन्दनिभास् तथा इन्द्रगोपनिभाः केचिन् मनःशिलानिभास् तथा
232,35,padmapattranibhāḥ kecid uttiṣṭhanti ghanāghanāḥ kecit puravarākārāḥ kecit parvatasaṃnibhāḥ,पद्मपत्त्रनिभाः केचिद् उत्तिष्ठन्ति घनाघनाः केचित् पुरवराकाराः केचित् पर्वतसंनिभाः
232,36,kūṭāgāranibhāś cānye kecit sthalanibhā ghanāḥ mahākāyā mahārāvā pūrayanti nabhastalam,कूटागारनिभाश् चान्ये केचित् स्थलनिभा घनाः महाकाया महारावा पूरयन्ति नभस्तलम्
232,37,varṣantas te mahāsārās tam agnim atibhairavam śamayanty akhilaṃ viprās trailokyāntaravistṛtam,वर्षन्तस् ते महासारास् तम् अग्निम् अतिभैरवम् शमयन्त्य् अखिलं विप्रास् त्रैलोक्यान्तरविस्तृतम्
232,38,naṣṭe cāgnau śataṃ te 'pi varṣāṇām adhikaṃ ghanāḥ plāvayanto jagat sarvaṃ varṣanti munisattamāḥ,नष्टे चाग्नौ शतं ते ऽपि वर्षाणाम् अधिकं घनाः प्लावयन्तो जगत् सर्वं वर्षन्ति मुनिसत्तमाः
232,39,dhārābhir akṣamātrābhiḥ plāvayitvākhilāṃ bhuvam bhuvo lokaṃ tathaivordhvaṃ plāvayanti divaṃ dvijāḥ,धाराभिर् अक्षमात्राभिः प्लावयित्वाखिलां भुवम् भुवो लोकं तथैवोर्ध्वं प्लावयन्ति दिवं द्विजाः
232,40,andhakārīkṛte loke naṣṭe sthāvarajaṅgame varṣanti te mahāmeghā varṣāṇām adhikaṃ śatam,अन्धकारीकृते लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे वर्षन्ति ते महामेघा वर्षाणाम् अधिकं शतम्
233,1,saptarṣisthānam ākramya sthite 'mbhasi dvijottamāḥ ekārṇavaṃ bhavaty etat trailokyam akhilaṃ tataḥ,सप्तर्षिस्थानम् आक्रम्य स्थिते ऽम्भसि द्विजोत्तमाः एकार्णवं भवत्य् एतत् त्रैलोक्यम् अखिलं ततः
233,2,atha niḥśvāsajo viṣṇor vāyus tāñ jaladāṃs tataḥ nāśaṃ nayati bho viprā varṣāṇām adhikaṃ śatam,अथ निःश्वासजो विष्णोर् वायुस् ताञ् जलदांस् ततः नाशं नयति भो विप्रा वर्षाणाम् अधिकं शतम्
233,3,sarvabhūtamayo 'cintyo bhagavān bhūtabhāvanaḥ anādir ādir viśvasya pītvā vāyum aśeṣataḥ,सर्वभूतमयो ऽचिन्त्यो भगवान् भूतभावनः अनादिर् आदिर् विश्वस्य पीत्वा वायुम् अशेषतः
233,4,ekārṇave tatas tasmiñ śeṣaśayyāsthitaḥ prabhuḥ brahmarūpadharaḥ śete bhagavān ādikṛd dhariḥ,एकार्णवे ततस् तस्मिञ् शेषशय्यास्थितः प्रभुः ब्रह्मरूपधरः शेते भगवान् आदिकृद् धरिः
233,5,janalokagataiḥ siddhaiḥ sanakādyair abhiṣṭutaḥ brahmalokagataiś caiva cintyamāno mumukṣubhiḥ,जनलोकगतैः सिद्धैः सनकाद्यैर् अभिष्टुतः ब्रह्मलोकगतैश् चैव चिन्त्यमानो मुमुक्षुभिः
233,6,ātmamāyāmayīṃ divyāṃ yoganidrāṃ samāsthitaḥ ātmānaṃ vāsudevākhyaṃ cintayan parameśvaraḥ,आत्ममायामयीं दिव्यां योगनिद्रां समास्थितः आत्मानं वासुदेवाख्यं चिन्तयन् परमेश्वरः
233,7,eṣa naimittiko nāma viprendrāḥ pratisaṃcaraḥ nimittaṃ tatra yac chete brahmarūpadharo hariḥ,एष नैमित्तिको नाम विप्रेन्द्राः प्रतिसंचरः निमित्तं तत्र यच् छेते ब्रह्मरूपधरो हरिः
233,8,yadā jāgarti sarvātmā sa tadā ceṣṭate jagat nimīlaty etad akhilaṃ māyāśayyāśaye 'cyute,यदा जागर्ति सर्वात्मा स तदा चेष्टते जगत् निमीलत्य् एतद् अखिलं मायाशय्याशये ऽच्युते
233,9,padmayoner dinaṃ yat tu caturyugasahasravat ekārṇavakṛte loke tāvatī rātrir ucyate,पद्मयोनेर् दिनं यत् तु चतुर्युगसहस्रवत् एकार्णवकृते लोके तावती रात्रिर् उच्यते
233,10,tataḥ prabuddho rātryante punaḥ sṛṣṭiṃ karoty ajaḥ brahmasvarūpadhṛg viṣṇur yathā vaḥ kathitaṃ purā,ततः प्रबुद्धो रात्र्यन्ते पुनः सृष्टिं करोत्य् अजः ब्रह्मस्वरूपधृग् विष्णुर् यथा वः कथितं पुरा
233,11,ity eṣa kalpasaṃhāro antarapralayo dvijāḥ naimittiko vaḥ kathitaḥ śṛṇudhvaṃ prākṛtaṃ param,इत्य् एष कल्पसंहारो अन्तरप्रलयो द्विजाः नैमित्तिको वः कथितः शृणुध्वं प्राकृतं परम्
233,12,avṛṣṭyagnyādibhiḥ samyak kṛte śayyālaye dvijāḥ samasteṣv eva lokeṣu pātāleṣv akhileṣu ca,अवृष्ट्यग्न्यादिभिः सम्यक् कृते शय्यालये द्विजाः समस्तेष्व् एव लोकेषु पातालेष्व् अखिलेषु च
233,13,mahadāder vikārasya viśeṣāt tatra saṃkṣaye kṛṣṇecchākārite tasmin pravṛtte pratisaṃcare,महदादेर् विकारस्य विशेषात् तत्र संक्षये कृष्णेच्छाकारिते तस्मिन् प्रवृत्ते प्रतिसंचरे
233,14,āpo grasanti vai pūrvaṃ bhūmer gandhādikaṃ guṇam āttagandhā tato bhūmiḥ pralayāya prakalpate,आपो ग्रसन्ति वै पूर्वं भूमेर् गन्धादिकं गुणम् आत्तगन्धा ततो भूमिः प्रलयाय प्रकल्पते
233,15,pranaṣṭe gandhatanmātre bhavaty urvī jalātmikā āpas tadā pravṛttās tu vegavatyo mahāsvanāḥ,प्रनष्टे गन्धतन्मात्रे भवत्य् उर्वी जलात्मिका आपस् तदा प्रवृत्तास् तु वेगवत्यो महास्वनाः
233,16,sarvam āpūrayantīdaṃ tiṣṭhanti vicaranti ca salilenaivormimatā lokālokaḥ samantataḥ,सर्वम् आपूरयन्तीदं तिष्ठन्ति विचरन्ति च सलिलेनैवोर्मिमता लोकालोकः समन्ततः
233,17,apām api guṇo yas tu jyotiṣā pīyate tu saḥ naśyanty āpaḥ sutaptāś ca rasatanmātrasaṃkṣayāt,अपाम् अपि गुणो यस् तु ज्योतिषा पीयते तु सः नश्यन्त्य् आपः सुतप्ताश् च रसतन्मात्रसंक्षयात्
233,18,tataś cāpo 'mṛtarasā jyotiṣṭvaṃ prāpnuvanti vai agnyavasthe tu salile tejasā sarvato vṛte,ततश् चापो ऽमृतरसा ज्योतिष्ट्वं प्राप्नुवन्ति वै अग्न्यवस्थे तु सलिले तेजसा सर्वतो वृते
233,19,sa cāgniḥ sarvato vyāpya ādatte taj jalaṃ tadā sarvam āpūryato cābhis tadā jagad idaṃ śanaiḥ,स चाग्निः सर्वतो व्याप्य आदत्ते तज् जलं तदा सर्वम् आपूर्यतो चाभिस् तदा जगद् इदं शनैः
233,20,arcibhiḥ saṃtate tasmiṃs tiryag ūrdhvam adhas tathā jyotiṣo 'pi paraṃ rūpaṃ vāyur atti prabhākaram,अर्चिभिः संतते तस्मिंस् तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस् तथा ज्योतिषो ऽपि परं रूपं वायुर् अत्ति प्रभाकरम्
233,21,pralīne ca tatas tasmin vāyubhūte 'khilātmake pranaṣṭe rūpatanmātre kṛtarūpo vibhāvasuḥ,प्रलीने च ततस् तस्मिन् वायुभूते ऽखिलात्मके प्रनष्टे रूपतन्मात्रे कृतरूपो विभावसुः
233,22,praśāmyati tadā jyotir vāyur dodhūyate mahān nirāloke tadā loke vāyusaṃsthe ca tejasi,प्रशाम्यति तदा ज्योतिर् वायुर् दोधूयते महान् निरालोके तदा लोके वायुसंस्थे च तेजसि
233,23,tataḥ pralayam āsādya vāyusaṃbhavam ātmanaḥ ūrdhvaṃ ca vāyus tiryak ca dodhavīti diśo daśa,ततः प्रलयम् आसाद्य वायुसंभवम् आत्मनः ऊर्ध्वं च वायुस् तिर्यक् च दोधवीति दिशो दश
233,24,vāyos tv api guṇaṃ sparśam ākāśaṃ grasate tataḥ praśāmyati tadā vāyuḥ khaṃ tu tiṣṭhaty anāvṛtam,वायोस् त्व् अपि गुणं स्पर्शम् आकाशं ग्रसते ततः प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठत्य् अनावृतम्
233,25,arūpam arasasparśam agandhavad amūrtimat sarvam āpūrayac caiva sumahat tat prakāśate,अरूपम् अरसस्पर्शम् अगन्धवद् अमूर्तिमत् सर्वम् आपूरयच् चैव सुमहत् तत् प्रकाशते
233,26,parimaṇḍalatas tat tu ākāśaṃ śabdalakṣaṇam śabdamātraṃ tathākāśaṃ sarvam āvṛtya tiṣṭhati,परिमण्डलतस् तत् तु आकाशं शब्दलक्षणम् शब्दमात्रं तथाकाशं सर्वम् आवृत्य तिष्ठति
233,27,tataḥ śabdaguṇaṃ tasya bhūtādir grasate punaḥ bhūtendriyeṣu yugapad bhūtādau saṃsthiteṣu vai,ततः शब्दगुणं तस्य भूतादिर् ग्रसते पुनः भूतेन्द्रियेषु युगपद् भूतादौ संस्थितेषु वै
233,28,abhimānātmako hy eṣa bhūtādis tāmasaḥ smṛtaḥ bhūtādiṃ grasate cāpi mahābuddhir vicakṣaṇā,अभिमानात्मको ह्य् एष भूतादिस् तामसः स्मृतः भूतादिं ग्रसते चापि महाबुद्धिर् विचक्षणा
233,29,urvī mahāṃś ca jagataḥ prānte 'ntar bāhyatas tathā evaṃ sapta mahābuddhiḥ kramāt prakṛtayas tathā,उर्वी महांश् च जगतः प्रान्ते ऽन्तर् बाह्यतस् तथा एवं सप्त महाबुद्धिः क्रमात् प्रकृतयस् तथा
233,30,pratyāhārais tu tāḥ sarvāḥ praviśanti parasparam yenedam āvṛtaṃ sarvam aṇḍam apsu pralīyate,प्रत्याहारैस् तु ताः सर्वाः प्रविशन्ति परस्परम् येनेदम् आवृतं सर्वम् अण्डम् अप्सु प्रलीयते
233,31,saptadvīpasamudrāntaṃ saptalokaṃ saparvatam udakāvaraṇaṃ hy atra jyotiṣā pīyate tu tat,सप्तद्वीपसमुद्रान्तं सप्तलोकं सपर्वतम् उदकावरणं ह्य् अत्र ज्योतिषा पीयते तु तत्
233,32,jyotir vāyau layaṃ yāti yāty ākāśe samīraṇaḥ ākāśaṃ caiva bhūtādir grasate taṃ tathā mahān,ज्योतिर् वायौ लयं याति यात्य् आकाशे समीरणः आकाशं चैव भूतादिर् ग्रसते तं तथा महान्
233,33,mahāntam ebhiḥ sahitaṃ prakṛtir grasate dvijāḥ guṇasāmyam anudriktam anyūnaṃ ca dvijottamāḥ,महान्तम् एभिः सहितं प्रकृतिर् ग्रसते द्विजाः गुणसाम्यम् अनुद्रिक्तम् अन्यूनं च द्विजोत्तमाः
233,34,procyate prakṛtir hetuḥ pradhānaṃ kāraṇaṃ param ity eṣā prakṛtiḥ sarvā vyaktāvyaktasvarūpiṇī,प्रोच्यते प्रकृतिर् हेतुः प्रधानं कारणं परम् इत्य् एषा प्रकृतिः सर्वा व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणी
233,35,vyaktasvarūpam avyakte tasyāṃ viprāḥ pralīyate ekaḥ śuddho 'kṣaro nityaḥ sarvavyāpī tathā punaḥ,व्यक्तस्वरूपम् अव्यक्ते तस्यां विप्राः प्रलीयते एकः शुद्धो ऽक्षरो नित्यः सर्वव्यापी तथा पुनः
233,36,so 'py aṃśaḥ sarvabhūtasya dvijendrāḥ paramātmanaḥ naśyanti sarvā yatrāpi nāmajātyādikalpanāḥ,सो ऽप्य् अंशः सर्वभूतस्य द्विजेन्द्राः परमात्मनः नश्यन्ति सर्वा यत्रापि नामजात्यादिकल्पनाः
233,37,sattāmātrātmake jñeye jñānātmany ātmanaḥ pare sa brahma tat paraṃ dhāma paramātmā pareśvaraḥ,सत्तामात्रात्मके ज्ञेये ज्ञानात्मन्य् आत्मनः परे स ब्रह्म तत् परं धाम परमात्मा परेश्वरः
233,38,sa viṣṇuḥ sarvam evedaṃ yato nāvartate punaḥ prakṛtir yā mayākhyātā vyaktāvyaktasvarūpiṇī,स विष्णुः सर्वम् एवेदं यतो नावर्तते पुनः प्रकृतिर् या मयाख्याता व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणी
233,39,puruṣaś cāpy ubhāv etau līyete paramātmani paramātmā ca sarveṣām ādhāraḥ parameśvaraḥ,पुरुषश् चाप्य् उभाव् एतौ लीयेते परमात्मनि परमात्मा च सर्वेषाम् आधारः परमेश्वरः
233,40,viṣṇunāmnā sa vedeṣu vedānteṣu ca gīyate pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṃ karma vaidikam,विष्णुनाम्ना स वेदेषु वेदान्तेषु च गीयते प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम्
233,41,tābhyām ubhābhyāṃ puruṣair yajñamūrtiḥ sa ijyate ṛgyajuḥsāmabhir mārgaiḥ pravṛttair ijyate hy asau,ताभ्याम् उभाभ्यां पुरुषैर् यज्ञमूर्तिः स इज्यते ऋग्यजुःसामभिर् मार्गैः प्रवृत्तैर् इज्यते ह्य् असौ
233,42,yajñeśvaro yajñapumān puruṣaiḥ puruṣottamaḥ jñānātmā jñānayogena jñānamūrtiḥ sa ijyate,यज्ञेश्वरो यज्ञपुमान् पुरुषैः पुरुषोत्तमः ज्ञानात्मा ज्ञानयोगेन ज्ञानमूर्तिः स इज्यते
233,43,nivṛttair yogamārgaiś ca viṣṇur muktiphalapradaḥ hrasvadīrghaplutair yat tu kiṃcid vastv abhidhīyate,निवृत्तैर् योगमार्गैश् च विष्णुर् मुक्तिफलप्रदः ह्रस्वदीर्घप्लुतैर् यत् तु किंचिद् वस्त्व् अभिधीयते
233,44,yac ca vācām aviṣayas tat sarvaṃ viṣṇur avyayaḥ vyaktaḥ sa evam avyaktaḥ sa eva puruṣo 'vyayaḥ,यच् च वाचाम् अविषयस् तत् सर्वं विष्णुर् अव्ययः व्यक्तः स एवम् अव्यक्तः स एव पुरुषो ऽव्ययः
233,45,paramātmā ca viśvātmā viśvarūpadharo hariḥ vyaktāvyaktātmikā tasmin prakṛtiḥ sā vilīyate,परमात्मा च विश्वात्मा विश्वरूपधरो हरिः व्यक्ताव्यक्तात्मिका तस्मिन् प्रकृतिः सा विलीयते
233,46,puruṣaś cāpi bho viprā yas tad avyākṛtātmani dviparārdhātmakaḥ kālaḥ kathito yo mayā dvijāḥ,पुरुषश् चापि भो विप्रा यस् तद् अव्याकृतात्मनि द्विपरार्धात्मकः कालः कथितो यो मया द्विजाः
233,47,tad ahas tasya viprendrā viṣṇor īśasya kathyate vyakte tu prakṛtau līne prakṛtyāṃ puruṣe tathā,तद् अहस् तस्य विप्रेन्द्रा विष्णोर् ईशस्य कथ्यते व्यक्ते तु प्रकृतौ लीने प्रकृत्यां पुरुषे तथा
233,48,tatrāsthite niśā tasya tatpramāṇā tapodhanāḥ naivāhas tasya ca niśā nityasya paramātmanaḥ,तत्रास्थिते निशा तस्य तत्प्रमाणा तपोधनाः नैवाहस् तस्य च निशा नित्यस्य परमात्मनः
233,49,upacārāt tathāpy etat tasyeśasya tu kathyate ity eṣa muniśārdūlāḥ kathitaḥ prākṛto layaḥ,उपचारात् तथाप्य् एतत् तस्येशस्य तु कथ्यते इत्य् एष मुनिशार्दूलाः कथितः प्राकृतो लयः
234,1,ādhyātmikādi bho viprā jñātvā tāpatrayaṃ budhaḥ utpannajñānavairāgyaḥ prāpnoty ātyantikaṃ layam,आध्यात्मिकादि भो विप्रा ज्ञात्वा तापत्रयं बुधः उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्य् आत्यन्तिकं लयम्
234,2,ādhyātmiko 'pi dvividhaḥ śārīro mānasas tathā śārīro bahubhir bhedair bhidyate śrūyatāṃ ca saḥ,आध्यात्मिको ऽपि द्विविधः शारीरो मानसस् तथा शारीरो बहुभिर् भेदैर् भिद्यते श्रूयतां च सः
234,3,śirorogapratiśyāyajvaraśūlabhagaṃdaraiḥ gulmārśaḥśvayathuśvāsacchardyādibhir anekadhā,शिरोरोगप्रतिश्यायज्वरशूलभगंदरैः गुल्मार्शःश्वयथुश्वासच्छर्द्यादिभिर् अनेकधा
234,4,tathākṣirogātīsārakuṣṭhāṅgāmayasaṃjñakaiḥ bhidyate dehajas tāpo mānasaṃ śrotum arhatha,तथाक्षिरोगातीसारकुष्ठाङ्गामयसंज्ञकैः भिद्यते देहजस् तापो मानसं श्रोतुम् अर्हथ
234,5,kāmakrodhabhayadveṣalobhamohaviṣādajaḥ śokāsūyāvamānerṣyāmātsaryābhibhavas tathā,कामक्रोधभयद्वेषलोभमोहविषादजः शोकासूयावमानेर्ष्यामात्सर्याभिभवस् तथा
234,6,mānaso 'pi dvijaśreṣṭhās tāpo bhavati naikadhā ity evamādibhir bhedais tāpo hy ādhyātmikaḥ smṛtaḥ,मानसो ऽपि द्विजश्रेष्ठास् तापो भवति नैकधा इत्य् एवमादिभिर् भेदैस् तापो ह्य् आध्यात्मिकः स्मृतः
234,7,mṛgapakṣimanuṣyādyaiḥ piśācoragarākṣasaiḥ sarīsṛpādyaiś ca nṛṇāṃ janyate cādhibhautikaḥ,मृगपक्षिमनुष्याद्यैः पिशाचोरगराक्षसैः सरीसृपाद्यैश् च नृणां जन्यते चाधिभौतिकः
234,8,śītoṣṇavātavarṣāmbuvaidyutādisamudbhavaḥ tāpo dvijavaraśreṣṭhāḥ kathyate cādhidaivikaḥ,शीतोष्णवातवर्षाम्बुवैद्युतादिसमुद्भवः तापो द्विजवरश्रेष्ठाः कथ्यते चाधिदैविकः
234,9,garbhajanmajarājñānamṛtyunārakajaṃ tathā duḥkhaṃ sahasraśo bhedair bhidyate munisattamāḥ,गर्भजन्मजराज्ञानमृत्युनारकजं तथा दुःखं सहस्रशो भेदैर् भिद्यते मुनिसत्तमाः
234,10,sukumāratanur garbhe jantur bahumalāvṛte ulbasaṃveṣṭito bhagnapṛṣṭhagrīvāsthisaṃhatiḥ,सुकुमारतनुर् गर्भे जन्तुर् बहुमलावृते उल्बसंवेष्टितो भग्नपृष्ठग्रीवास्थिसंहतिः
234,11,atyamlakaṭutīkṣṇoṣṇalavaṇair mātṛbhojanaiḥ atitāpibhir atyarthaṃ bādhyamāno 'tivedanaḥ,अत्यम्लकटुतीक्ष्णोष्णलवणैर् मातृभोजनैः अतितापिभिर् अत्यर्थं बाध्यमानो ऽतिवेदनः
234,12,prasāraṇākuñcanādau nāgānāṃ prabhur ātmanaḥ śakṛnmūtramahāpaṅkaśāyī sarvatra pīḍitaḥ,प्रसारणाकुञ्चनादौ नागानां प्रभुर् आत्मनः शकृन्मूत्रमहापङ्कशायी सर्वत्र पीडितः
234,13,nirucchvāsaḥ sacaitanyaḥ smarañ janmaśatāny atha āste garbhe 'tiduḥkhena nijakarmanibandhanaḥ,निरुच्छ्वासः सचैतन्यः स्मरञ् जन्मशतान्य् अथ आस्ते गर्भे ऽतिदुःखेन निजकर्मनिबन्धनः
234,14,jāyamānaḥ purīṣāsṛṅmūtraśukrāvilānanaḥ prājāpatyena vātena pīḍyamānāsthibandhanaḥ,जायमानः पुरीषासृङ्मूत्रशुक्राविलाननः प्राजापत्येन वातेन पीड्यमानास्थिबन्धनः
234,15,adhomukhas taiḥ kriyate prabalaiḥ sūtimārutaiḥ kleśair niṣkrāntim āpnoti jaṭharān mātur āturaḥ,अधोमुखस् तैः क्रियते प्रबलैः सूतिमारुतैः क्लेशैर् निष्क्रान्तिम् आप्नोति जठरान् मातुर् आतुरः
234,16,mūrchām avāpya mahatīṃ saṃspṛṣṭo bāhyavāyunā vijñānabhraṃśam āpnoti jātas tu munisattamāḥ,मूर्छाम् अवाप्य महतीं संस्पृष्टो बाह्यवायुना विज्ञानभ्रंशम् आप्नोति जातस् तु मुनिसत्तमाः
234,17,kaṇṭakair iva tunnāṅgaḥ krakacair iva dāritaḥ pūtivraṇān nipatito dharaṇyāṃ krimiko yathā,कण्टकैर् इव तुन्नाङ्गः क्रकचैर् इव दारितः पूतिव्रणान् निपतितो धरण्यां क्रिमिको यथा
234,18,kaṇḍūyane 'pi cāśaktaḥ parivarte 'py anīśvaraḥ stanapānādikāhāram avāpnoti parecchayā,कण्डूयने ऽपि चाशक्तः परिवर्ते ऽप्य् अनीश्वरः स्तनपानादिकाहारम् अवाप्नोति परेच्छया
234,19,aśucisrastare suptaḥ kīṭadaṃśādibhis tathā bhakṣyamāṇo 'pi naivaiṣāṃ samartho vinivāraṇe,अशुचिस्रस्तरे सुप्तः कीटदंशादिभिस् तथा भक्ष्यमाणो ऽपि नैवैषां समर्थो विनिवारणे
234,20,janmaduḥkhāny anekāni janmano 'nantarāṇi ca bālabhāve yadāpnoti ādhibhūtādikāni ca,जन्मदुःखान्य् अनेकानि जन्मनो ऽनन्तराणि च बालभावे यदाप्नोति आधिभूतादिकानि च
234,21,ajñānatamasā channo mūḍhāntaḥkaraṇo naraḥ na jānāti kutaḥ ko 'haṃ kutra gantā kimātmakaḥ,अज्ञानतमसा छन्नो मूढान्तःकरणो नरः न जानाति कुतः को ऽहं कुत्र गन्ता किमात्मकः
234,22,kena bandhena baddho 'haṃ kāraṇaṃ kim akāraṇam kiṃ kāryaṃ kim akāryaṃ vā kiṃ vācyaṃ kiṃ na cocyate,केन बन्धेन बद्धो ऽहं कारणं किम् अकारणम् किं कार्यं किम् अकार्यं वा किं वाच्यं किं न चोच्यते
234,23,ko dharmaḥ kaś ca vādharmaḥ kasmin varteta vai katham kiṃ kartavyam akartavyaṃ kiṃ vā kiṃ guṇadoṣavat,को धर्मः कश् च वाधर्मः कस्मिन् वर्तेत वै कथम् किं कर्तव्यम् अकर्तव्यं किं वा किं गुणदोषवत्
234,24,evaṃ paśusamair mūḍhair ajñānaprabhavaṃ mahat avāpyate narair duḥkhaṃ śiśnodaraparāyaṇaiḥ,एवं पशुसमैर् मूढैर् अज्ञानप्रभवं महत् अवाप्यते नरैर् दुःखं शिश्नोदरपरायणैः
234,25,ajñānaṃ tāmaso bhāvaḥ kāryārambhapravṛttayaḥ ajñānināṃ pravartante karmalopas tato dvijāḥ,अज्ञानं तामसो भावः कार्यारम्भप्रवृत्तयः अज्ञानिनां प्रवर्तन्ते कर्मलोपस् ततो द्विजाः
234,26,narakaṃ karmaṇāṃ lopāt phalam āhur maharṣayaḥ tasmād ajñānināṃ duḥkham iha cāmutra cottamam,नरकं कर्मणां लोपात् फलम् आहुर् महर्षयः तस्माद् अज्ञानिनां दुःखम् इह चामुत्र चोत्तमम्
234,27,jarājarjaradehaś ca śithilāvayavaḥ pumān vicalacchīrṇadaśano valisnāyuśirāvṛtaḥ,जराजर्जरदेहश् च शिथिलावयवः पुमान् विचलच्छीर्णदशनो वलिस्नायुशिरावृतः
234,28,dūrapranaṣṭanayano vyomāntargatatārakaḥ nāsāvivaraniryātaromapuñjaś caladvapuḥ,दूरप्रनष्टनयनो व्योमान्तर्गततारकः नासाविवरनिर्यातरोमपुञ्जश् चलद्वपुः
234,29,prakaṭībhūtasarvāsthir natapṛṣṭhāsthisaṃhatiḥ utsannajaṭharāgnitvād alpāhāro 'lpaceṣṭitaḥ,प्रकटीभूतसर्वास्थिर् नतपृष्ठास्थिसंहतिः उत्सन्नजठराग्नित्वाद् अल्पाहारो ऽल्पचेष्टितः
234,30,kṛcchracaṅkramaṇotthānaśayanāsanaceṣṭitaḥ mandībhavacchrotranetragalallālāvilānanaḥ,कृच्छ्रचङ्क्रमणोत्थानशयनासनचेष्टितः मन्दीभवच्छ्रोत्रनेत्रगलल्लालाविलाननः
234,31,anāyattaiḥ samastaiś ca karaṇair maraṇonmukhaḥ tatkṣaṇe 'py anubhūtānām asmartākhilavastunām,अनायत्तैः समस्तैश् च करणैर् मरणोन्मुखः तत्क्षणे ऽप्य् अनुभूतानाम् अस्मर्ताखिलवस्तुनाम्
234,32,sakṛd uccārite vākye samudbhūtamahāśramaḥ śvāsakāsāmayāyāsasamudbhūtaprajāgaraḥ,सकृद् उच्चारिते वाक्ये समुद्भूतमहाश्रमः श्वासकासामयायाससमुद्भूतप्रजागरः
234,33,anyenotthāpyate 'nyena tathā saṃveśyate jarī bhṛtyātmaputradārāṇām apamānaparākṛtaḥ,अन्येनोत्थाप्यते ऽन्येन तथा संवेश्यते जरी भृत्यात्मपुत्रदाराणाम् अपमानपराकृतः
234,34,prakṣīṇākhilaśaucaś ca vihārāhārasaṃspṛhaḥ hāsyaḥ parijanasyāpi nirviṇṇāśeṣabāndhavaḥ,प्रक्षीणाखिलशौचश् च विहाराहारसंस्पृहः हास्यः परिजनस्यापि निर्विण्णाशेषबान्धवः
234,35,anubhūtam ivānyasmiñ janmany ātmaviceṣṭitam saṃsmaran yauvane dīrghaṃ niśvasity atitāpitaḥ,अनुभूतम् इवान्यस्मिञ् जन्मन्य् आत्मविचेष्टितम् संस्मरन् यौवने दीर्घं निश्वसित्य् अतितापितः
234,36,evamādīni duḥkhāni jarāyām anubhūya ca maraṇe yāni duḥkhāni prāpnoti śṛṇu tāny api,एवमादीनि दुःखानि जरायाम् अनुभूय च मरणे यानि दुःखानि प्राप्नोति शृणु तान्य् अपि
234,37,ślathagrīvāṅghrihasto 'tha prāpto vepathunā naraḥ muhur glāniparaś cāsau muhur jñānabalānvitaḥ,श्लथग्रीवाङ्घ्रिहस्तो ऽथ प्राप्तो वेपथुना नरः मुहुर् ग्लानिपरश् चासौ मुहुर् ज्ञानबलान्वितः
234,38,hiraṇyadhānyatanayabhāryābhṛtyagṛhādiṣu ete kathaṃ bhaviṣyantīty atīva mamatākulaḥ,हिरण्यधान्यतनयभार्याभृत्यगृहादिषु एते कथं भविष्यन्तीत्य् अतीव ममताकुलः
234,39,marmavidbhir mahārogaiḥ krakacair iva dāruṇaiḥ śarair ivāntakasyograiś chidyamānāsthibandhanaḥ,मर्मविद्भिर् महारोगैः क्रकचैर् इव दारुणैः शरैर् इवान्तकस्योग्रैश् छिद्यमानास्थिबन्धनः
234,40,parivartamānatārākṣi hastapādaṃ muhuḥ kṣipan saṃśuṣyamāṇatālvoṣṭhakaṇṭho ghuraghurāyate,परिवर्तमानताराक्षि हस्तपादं मुहुः क्षिपन् संशुष्यमाणताल्वोष्ठकण्ठो घुरघुरायते
234,41,niruddhakaṇṭhadeśo 'pi udānaśvāsapīḍitaḥ tāpena mahatā vyāptas tṛṣā vyāptas tathā kṣudhā,निरुद्धकण्ठदेशो ऽपि उदानश्वासपीडितः तापेन महता व्याप्तस् तृषा व्याप्तस् तथा क्षुधा
234,42,kleśād utkrāntim āpnoti yāmyakiṃkarapīḍitaḥ tataś ca yātanādehaṃ kleśena pratipadyate,क्लेशाद् उत्क्रान्तिम् आप्नोति याम्यकिंकरपीडितः ततश् च यातनादेहं क्लेशेन प्रतिपद्यते
234,43,etāny anyāni cogrāṇi duḥkhāni maraṇe nṛṇām śṛṇudhvaṃ narake yāni prāpyante puruṣair mṛtaiḥ,एतान्य् अन्यानि चोग्राणि दुःखानि मरणे नृणाम् शृणुध्वं नरके यानि प्राप्यन्ते पुरुषैर् मृतैः
234,44,yāmyakiṃkarapāśādigrahaṇaṃ daṇḍatāḍanam yamasya darśanaṃ cogram ugramārgavilokanam,याम्यकिंकरपाशादिग्रहणं दण्डताडनम् यमस्य दर्शनं चोग्रम् उग्रमार्गविलोकनम्
234,45,karambhavālukāvahniyantraśastrādibhīṣaṇe pratyekaṃ yātanāyāś ca yātanādi dvijottamāḥ,करम्भवालुकावह्नियन्त्रशस्त्रादिभीषणे प्रत्येकं यातनायाश् च यातनादि द्विजोत्तमाः
234,46,krakacaiḥ pīḍyamānānāṃ mṛṣāyāṃ cāpi dhmāpyatām kuṭhāraiḥ pāṭyamānānāṃ bhūmau cāpi nikhanyatām,क्रकचैः पीड्यमानानां मृषायां चापि ध्माप्यताम् कुठारैः पाट्यमानानां भूमौ चापि निखन्यताम्
234,47,śūleṣv āropyamāṇānāṃ vyāghravaktre praveśyatām gṛdhraiḥ saṃbhakṣyamāṇānāṃ dvīpibhiś copabhujyatām,शूलेष्व् आरोप्यमाणानां व्याघ्रवक्त्रे प्रवेश्यताम् गृध्रैः संभक्ष्यमाणानां द्वीपिभिश् चोपभुज्यताम्
234,48,kvathyatāṃ tailamadhye ca klidyatāṃ kṣārakardame uccān nipātyamānānāṃ kṣipyatāṃ kṣepayantrakaiḥ,क्वथ्यतां तैलमध्ये च क्लिद्यतां क्षारकर्दमे उच्चान् निपात्यमानानां क्षिप्यतां क्षेपयन्त्रकैः
234,49,narake yāni duḥkhāni pāpahetūdbhavāni vai prāpyante nārakair viprās teṣāṃ saṃkhyā na vidyate,नरके यानि दुःखानि पापहेतूद्भवानि वै प्राप्यन्ते नारकैर् विप्रास् तेषां संख्या न विद्यते
234,50,na kevalaṃ dvijaśreṣṭhā narake duḥkhapaddhatiḥ svarge 'pi pātabhītasya kṣayiṣṇor nāsti nirvṛtiḥ,न केवलं द्विजश्रेष्ठा नरके दुःखपद्धतिः स्वर्गे ऽपि पातभीतस्य क्षयिष्णोर् नास्ति निर्वृतिः
234,51,punaś ca garbho bhavati jāyate ca punar naraḥ garbhe vilīyate bhūyo jāyamāno 'stam eti ca,पुनश् च गर्भो भवति जायते च पुनर् नरः गर्भे विलीयते भूयो जायमानो ऽस्तम् एति च
234,52,jātamātraś ca mriyate bālabhāve ca yauvane yad yat prītikaraṃ puṃsāṃ vastu viprāḥ prajāyate,जातमात्रश् च म्रियते बालभावे च यौवने यद् यत् प्रीतिकरं पुंसां वस्तु विप्राः प्रजायते
234,53,tad eva duḥkhavṛkṣasya bījatvam upagacchati kalatraputramitrādigṛhakṣetradhanādikaiḥ,तद् एव दुःखवृक्षस्य बीजत्वम् उपगच्छति कलत्रपुत्रमित्रादिगृहक्षेत्रधनादिकैः
234,54,kriyate na tathā bhūri sukhaṃ puṃsāṃ yathāsukham iti saṃsāraduḥkhārkatāpatāpitacetasām,क्रियते न तथा भूरि सुखं पुंसां यथासुखम् इति संसारदुःखार्कतापतापितचेतसाम्
234,55,vimuktipādapacchāyām ṛte kutra sukhaṃ nṛṇām tad asya trividhasyāpi duḥkhajātasya paṇḍitaiḥ,विमुक्तिपादपच्छायाम् ऋते कुत्र सुखं नृणाम् तद् अस्य त्रिविधस्यापि दुःखजातस्य पण्डितैः
234,56,garbhajanmajarādyeṣu sthāneṣu prabhaviṣyataḥ nirastātiśayāhlādaṃ sukhabhāvaikalakṣaṇam,गर्भजन्मजराद्येषु स्थानेषु प्रभविष्यतः निरस्तातिशयाह्लादं सुखभावैकलक्षणम्
234,57,bheṣajaṃ bhagavatprāptir ekā cātyantikī matā tasmāt tatprāptaye yatnaḥ kartavyaḥ paṇḍitair naraiḥ,भेषजं भगवत्प्राप्तिर् एका चात्यन्तिकी मता तस्मात् तत्प्राप्तये यत्नः कर्तव्यः पण्डितैर् नरैः
234,58,tatprāptihetur jñānaṃ ca karma coktaṃ dvijottamāḥ āgamotthaṃ vivekāc ca dvidhā jñānaṃ tathocyate,तत्प्राप्तिहेतुर् ज्ञानं च कर्म चोक्तं द्विजोत्तमाः आगमोत्थं विवेकाच् च द्विधा ज्ञानं तथोच्यते
234,59,śabdabrahmāgamamayaṃ paraṃ brahma vivekajam andhaṃ tama ivājñānaṃ dīpavac cendriyodbhavam,शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्म विवेकजम् अन्धं तम इवाज्ञानं दीपवच् चेन्द्रियोद्भवम्
234,60,yathā sūryas tathā jñānaṃ yad vai viprā vivekajam manur apy āha vedārthaṃ smṛtvā yan munisattamāḥ,यथा सूर्यस् तथा ज्ञानं यद् वै विप्रा विवेकजम् मनुर् अप्य् आह वेदार्थं स्मृत्वा यन् मुनिसत्तमाः
234,61,tad etac chrūyatām atra saṃbandhe gadato mama dve brahmaṇī veditavye śabdabrahma paraṃ ca yat,तद् एतच् छ्रूयताम् अत्र संबन्धे गदतो मम द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत्
234,62,śabdabrahmaṇi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati dve vidye vai veditavye iti cātharvaṇī śrutiḥ,शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति द्वे विद्ये वै वेदितव्ये इति चाथर्वणी श्रुतिः
234,63,parayā hy akṣaraprāptir ṛgvedādimayāparā yat tad avyaktam ajaram acintyam ajam avyayam,परया ह्य् अक्षरप्राप्तिर् ऋग्वेदादिमयापरा यत् तद् अव्यक्तम् अजरम् अचिन्त्यम् अजम् अव्ययम्
234,64,anirdeśyam arūpaṃ ca pāṇipādādyasaṃyutam vittaṃ sarvagataṃ nityaṃ bhūtayonim akāraṇam,अनिर्देश्यम् अरूपं च पाणिपादाद्यसंयुतम् वित्तं सर्वगतं नित्यं भूतयोनिम् अकारणम्
234,65,vyāpyaṃ vyāptaṃ yataḥ sarvaṃ tad vai paśyanti sūrayaḥ tad brahma paramaṃ dhāma tad dheyaṃ mokṣakāṅkṣibhiḥ,व्याप्यं व्याप्तं यतः सर्वं तद् वै पश्यन्ति सूरयः तद् ब्रह्म परमं धाम तद् धेयं मोक्षकाङ्क्षिभिः
234,66,śrutivākyoditaṃ sūkṣmaṃ tad viṣṇoḥ paramaṃ padam utpattiṃ pralayaṃ caiva bhūtānām āgatiṃ gatim,श्रुतिवाक्योदितं सूक्ष्मं तद् विष्णोः परमं पदम् उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानाम् आगतिं गतिम्
234,67,vetti vidyām avidyāṃ ca sa vācyo bhagavān iti jñānaśaktibalaiśvaryavīryatejāṃsy aśeṣataḥ,वेत्ति विद्याम् अविद्यां च स वाच्यो भगवान् इति ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्य् अशेषतः
234,68,bhagavacchabdavācyāni vinā heyair guṇādibhiḥ sarvāṇi tatra bhūtāni nivasanti parātmani,भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर् गुणादिभिः सर्वाणि तत्र भूतानि निवसन्ति परात्मनि
234,69,bhūteṣu ca sa sarvātmā vāsudevas tataḥ smṛtaḥ uvācedaṃ maharṣibhyaḥ purā pṛṣṭaḥ prajāpatiḥ,भूतेषु च स सर्वात्मा वासुदेवस् ततः स्मृतः उवाचेदं महर्षिभ्यः पुरा पृष्टः प्रजापतिः
234,70,nāmavyākhyām anantasya vāsudevasya tattvataḥ bhūteṣu vasate yo 'ntar vasanty atra ca tāni yat dhātā vidhātā jagatāṃ vāsudevas tataḥ prabhuḥ,नामव्याख्याम् अनन्तस्य वासुदेवस्य तत्त्वतः भूतेषु वसते यो ऽन्तर् वसन्त्य् अत्र च तानि यत् धाता विधाता जगतां वासुदेवस् ततः प्रभुः
235,1,sa sarvabhūtaprakṛtir guṇāṃś ca doṣāṃś ca sarvān saguṇo hy atītaḥ atītasarvāvaraṇo 'khilātmā tenāvṛtaṃ yad bhuvanāntarālam BrP_234.71 samastakalyāṇaguṇātmako hi svaśaktileśādṛtabhūtasargaḥ icchāgṛhītābhimatorudehaḥ saṃsādhitāśeṣajagaddhito 'sau BrP_234.72 tejobalaiśvaryamahāvarodhaḥ svavīryaśaktyādiguṇaikarāśiḥ paraḥ parāṇāṃ sakalā na yatra kleśādayaḥ santi parāpareśe BrP_234.73 sa īśvaro vyaṣṭisamaṣṭirūpo 'vyaktasvarūpaḥ prakaṭasvarūpaḥ sarveśvaraḥ sarvadṛk sarvavettā samastaśaktiḥ parameśvarākhyaḥ BrP_234.74 saṃjñāyate yena tad astadoṣaṃ śuddhaṃ paraṃ nirmalam ekarūpam saṃdṛśyate vāpy atha gamyate vā taj jñānam ajñānam ato 'nyad uktam BrP_234.75 idānīṃ brūhi yogaṃ ca duḥkhasaṃyogabheṣajam yaṃ viditvāvyayaṃ tatra yuñjāmaḥ puruṣottamam,स सर्वभूतप्रकृतिर् गुणांश् च दोषांश् च सर्वान् सगुणो ह्य् अतीतः अतीतसर्वावरणो ऽखिलात्मा तेनावृतं यद् भुवनान्तरालम् ब्र्प्_२३४.७१ समस्तकल्याणगुणात्मको हि स्वशक्तिलेशादृतभूतसर्गः इच्छागृहीताभिमतोरुदेहः संसाधिताशेषजगद्धितो ऽसौ ब्र्प्_२३४.७२ तेजोबलैश्वर्यमहावरोधः स्ववीर्यशक्त्यादिगुणैकराशिः परः पराणां सकला न यत्र क्लेशादयः सन्ति परापरेशे ब्र्प्_२३४.७३ स ईश्वरो व्यष्टिसमष्टिरूपो ऽव्यक्तस्वरूपः प्रकटस्वरूपः सर्वेश्वरः सर्वदृक् सर्ववेत्ता समस्तशक्तिः परमेश्वराख्यः ब्र्प्_२३४.७४ संज्ञायते येन तद् अस्तदोषं शुद्धं परं निर्मलम् एकरूपम् संदृश्यते वाप्य् अथ गम्यते वा तज् ज्ञानम् अज्ञानम् अतो ऽन्यद् उक्तम् ब्र्प्_२३४.७५ इदानीं ब्रूहि योगं च दुःखसंयोगभेषजम् यं विदित्वाव्ययं तत्र युञ्जामः पुरुषोत्तमम्
235,2,śrutvā sa vacanaṃ teṣāṃ kṛṣṇadvaipāyanas tadā abravīt paramaprīto yogī yogavidāṃ varaḥ,श्रुत्वा स वचनं तेषां कृष्णद्वैपायनस् तदा अब्रवीत् परमप्रीतो योगी योगविदां वरः
235,3,yogaṃ vakṣyāmi bho viprāḥ śṛṇudhvaṃ bhavanāśanam yam abhyasyāpnuyād yogī mokṣaṃ paramadurlabham,योगं वक्ष्यामि भो विप्राः शृणुध्वं भवनाशनम् यम् अभ्यस्याप्नुयाद् योगी मोक्षं परमदुर्लभम्
235,4,śrutvādau yogaśāstrāṇi gurum ārādhya bhaktitaḥ itihāsaṃ purāṇaṃ ca vedāṃś caiva vicakṣaṇaḥ,श्रुत्वादौ योगशास्त्राणि गुरुम् आराध्य भक्तितः इतिहासं पुराणं च वेदांश् चैव विचक्षणः
235,5,āhāraṃ yogadoṣāṃś ca deśakālaṃ ca buddhimān jñātvā samabhyased yogaṃ nirdvaṃdvo niṣparigrahaḥ,आहारं योगदोषांश् च देशकालं च बुद्धिमान् ज्ञात्वा समभ्यसेद् योगं निर्द्वंद्वो निष्परिग्रहः
235,6,bhuñjan saktuṃ yavāgūṃ ca takramūlaphalaṃ payaḥ yāvakaṃ kaṇapiṇyākam āhāraṃ yogasādhanam,भुञ्जन् सक्तुं यवागूं च तक्रमूलफलं पयः यावकं कणपिण्याकम् आहारं योगसाधनम्
235,7,na manovikale dhmāte na śrānte kṣudhite tathā na dvaṃdve na ca śīte ca na coṣṇe nānilātmake,न मनोविकले ध्माते न श्रान्ते क्षुधिते तथा न द्वंद्वे न च शीते च न चोष्णे नानिलात्मके
235,8,saśabde na jalābhyāse jīrṇagoṣṭhe catuṣpathe sarīsṛpe śmaśāne ca na nadyante 'gnisaṃnidhau,सशब्दे न जलाभ्यासे जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे सरीसृपे श्मशाने च न नद्यन्ते ऽग्निसंनिधौ
235,9,na caitye na ca valmīke sabhaye kūpasaṃnidhau na śuṣkaparṇanicaye yogaṃ yuñjīta karhicit,न चैत्ये न च वल्मीके सभये कूपसंनिधौ न शुष्कपर्णनिचये योगं युञ्जीत कर्हिचित्
235,10,deśān etān anādṛtya mūḍhatvād yo yunakti vai pravakṣye tasya ye doṣā jāyante vighnakārakāḥ,देशान् एतान् अनादृत्य मूढत्वाद् यो युनक्ति वै प्रवक्ष्ये तस्य ये दोषा जायन्ते विघ्नकारकाः
235,11,bādhiryaṃ jaḍatā lopaḥ smṛter mūkatvam andhatā jvaraś ca jāyate sadyas tadvad ajñānasaṃbhavaḥ,बाधिर्यं जडता लोपः स्मृतेर् मूकत्वम् अन्धता ज्वरश् च जायते सद्यस् तद्वद् अज्ञानसंभवः
235,12,tasmāt sarvātmanā kāryā rakṣā yogavidā sadā dharmārthakāmamokṣāṇāṃ śarīraṃ sādhanaṃ yataḥ,तस्मात् सर्वात्मना कार्या रक्षा योगविदा सदा धर्मार्थकाममोक्षाणां शरीरं साधनं यतः
235,13,āśrame vijane guhye niḥśabde nirbhaye nage śūnyāgāre śucau ramye caikānte devatālaye,आश्रमे विजने गुह्ये निःशब्दे निर्भये नगे शून्यागारे शुचौ रम्ये चैकान्ते देवतालये
235,14,rajanyāḥ paścime yāme pūrve ca susamāhitaḥ pūrvāhṇe madhyame cāhni yuktāhāro jitendriyaḥ,रजन्याः पश्चिमे यामे पूर्वे च सुसमाहितः पूर्वाह्णे मध्यमे चाह्नि युक्ताहारो जितेन्द्रियः
235,15,āsīnaḥ prāṅmukho ramya āsane sukhaniścale nātinīce na cocchrite niḥspṛhaḥ satyavāk śuciḥ,आसीनः प्राङ्मुखो रम्य आसने सुखनिश्चले नातिनीचे न चोच्छ्रिते निःस्पृहः सत्यवाक् शुचिः
235,16,yuktanidro jitakrodhaḥ sarvabhūtahite rataḥ sarvadvaṃdvasaho dhīraḥ samakāyāṅghrimastakaḥ,युक्तनिद्रो जितक्रोधः सर्वभूतहिते रतः सर्वद्वंद्वसहो धीरः समकायाङ्घ्रिमस्तकः
235,17,nābhau nidhāya hastau dvau śāntaḥ padmāsane sthitaḥ saṃsthāpya dṛṣṭiṃ nāsāgre prāṇān āyamya vāgyataḥ,नाभौ निधाय हस्तौ द्वौ शान्तः पद्मासने स्थितः संस्थाप्य दृष्टिं नासाग्रे प्राणान् आयम्य वाग्यतः
235,18,samāhṛtyendriyagrāmaṃ manasā hṛdaye muniḥ praṇavaṃ dīrgham udyamya saṃvṛtāsyaḥ suniścalaḥ,समाहृत्येन्द्रियग्रामं मनसा हृदये मुनिः प्रणवं दीर्घम् उद्यम्य संवृतास्यः सुनिश्चलः
235,19,rajasā tamaso vṛttiṃ sattvena rajasas tathā saṃchādya nirmale śānte sthitaḥ saṃvṛtalocanaḥ,रजसा तमसो वृत्तिं सत्त्वेन रजसस् तथा संछाद्य निर्मले शान्ते स्थितः संवृतलोचनः
235,20,hṛtpadmakoṭare līnaṃ sarvavyāpi nirañjanam yuñjīta satataṃ yogī muktidaṃ puruṣottamam,हृत्पद्मकोटरे लीनं सर्वव्यापि निरञ्जनम् युञ्जीत सततं योगी मुक्तिदं पुरुषोत्तमम्
235,21,karaṇendriyabhūtāni kṣetrajñe prathamaṃ nyaset kṣetrajñaś ca pare yojyas tato yuñjati yogavit,करणेन्द्रियभूतानि क्षेत्रज्ञे प्रथमं न्यसेत् क्षेत्रज्ञश् च परे योज्यस् ततो युञ्जति योगवित्
235,22,mano yasyāntam abhyeti paramātmani cañcalam saṃtyajya viṣayāṃs tasya yogasiddhiḥ prakāśitā,मनो यस्यान्तम् अभ्येति परमात्मनि चञ्चलम् संत्यज्य विषयांस् तस्य योगसिद्धिः प्रकाशिता
235,23,yadā nirviṣayaṃ cittaṃ pare brahmaṇi līyate samādhau yogayuktasya tadābhyeti paraṃ padam,यदा निर्विषयं चित्तं परे ब्रह्मणि लीयते समाधौ योगयुक्तस्य तदाभ्येति परं पदम्
235,24,asaṃsaktaṃ yadā cittaṃ yoginaḥ sarvakarmasu bhavaty ānandam āsādya tadā nirvāṇam ṛcchati,असंसक्तं यदा चित्तं योगिनः सर्वकर्मसु भवत्य् आनन्दम् आसाद्य तदा निर्वाणम् ऋच्छति
235,25,śuddhaṃ dhāmatrayātītaṃ turyākhyaṃ puruṣottamam prāpya yogabalād yogī mucyate nātra saṃśayaḥ,शुद्धं धामत्रयातीतं तुर्याख्यं पुरुषोत्तमम् प्राप्य योगबलाद् योगी मुच्यते नात्र संशयः
235,26,niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyaḥ sarvatra priyadarśanaḥ sarvatrānityabuddhis tu yogī mucyeta nānyathā,निःस्पृहः सर्वकामेभ्यः सर्वत्र प्रियदर्शनः सर्वत्रानित्यबुद्धिस् तु योगी मुच्येत नान्यथा
235,27,indriyāṇi na seveta vairāgyeṇa ca yogavit sadā cābhyāsayogena mucyate nātra saṃśayaḥ,इन्द्रियाणि न सेवेत वैराग्येण च योगवित् सदा चाभ्यासयोगेन मुच्यते नात्र संशयः
235,28,na ca padmāsanād yogo na nāsāgranirīkṣaṇāt manasaś cendriyāṇāṃ ca saṃyogo yoga ucyate,न च पद्मासनाद् योगो न नासाग्रनिरीक्षणात् मनसश् चेन्द्रियाणां च संयोगो योग उच्यते
235,29,evaṃ mayā muniśreṣṭhā yogaḥ prokto vimuktidaḥ saṃsāramokṣahetuś ca kim anyac chrotum icchatha,एवं मया मुनिश्रेष्ठा योगः प्रोक्तो विमुक्तिदः संसारमोक्षहेतुश् च किम् अन्यच् छ्रोतुम् इच्छथ
235,30,śrutvā te vacanaṃ tasya sādhu sādhv iti cābruvan vyāsaṃ praśasya saṃpūjya punaḥ praṣṭuṃ samudyatāḥ,श्रुत्वा ते वचनं तस्य साधु साध्व् इति चाब्रुवन् व्यासं प्रशस्य संपूज्य पुनः प्रष्टुं समुद्यताः
236,1,tava vaktrābdhisaṃbhūtam amṛtaṃ vāṅmayaṃ mune pibatāṃ no dvijaśreṣṭha na tṛptir iha dṛśyate,तव वक्त्राब्धिसंभूतम् अमृतं वाङ्मयं मुने पिबतां नो द्विजश्रेष्ठ न तृप्तिर् इह दृश्यते
236,2,tasmād yogaṃ mune brūhi vistareṇa vimuktidam sāṃkhyaṃ ca dvipadāṃ śreṣṭha śrotum icchāmahe vayam,तस्माद् योगं मुने ब्रूहि विस्तरेण विमुक्तिदम् सांख्यं च द्विपदां श्रेष्ठ श्रोतुम् इच्छामहे वयम्
236,3,prajñāvāñ śrotriyo yajvā khyātaḥ prājño 'nasūyakaḥ satyadharmamatir brahman kathaṃ brahmādhigacchati,प्रज्ञावाञ् श्रोत्रियो यज्वा ख्यातः प्राज्ञो ऽनसूयकः सत्यधर्ममतिर् ब्रह्मन् कथं ब्रह्माधिगच्छति
236,4,tapasā brahmacaryeṇa sarvatyāgena medhayā sāṃkhye vā yadi vā yoga etat pṛṣṭo vadasva naḥ,तपसा ब्रह्मचर्येण सर्वत्यागेन मेधया सांख्ये वा यदि वा योग एतत् पृष्टो वदस्व नः
236,5,manasaś cendriyāṇāṃ ca yathaikāgryam avāpyate yenopāyena puruṣas tat tvaṃ vyākhyātum arhasi,मनसश् चेन्द्रियाणां च यथैकाग्र्यम् अवाप्यते येनोपायेन पुरुषस् तत् त्वं व्याख्यातुम् अर्हसि
236,6,nānyatra jñānatapasor nānyatrendriyanigrahāt nānyatra sarvasaṃtyāgāt siddhiṃ vindati kaścana,नान्यत्र ज्ञानतपसोर् नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् नान्यत्र सर्वसंत्यागात् सिद्धिं विन्दति कश्चन
236,7,mahābhūtāni sarvāṇi pūrvasṛṣṭiḥ svayaṃbhuvaḥ bhūyiṣṭhaṃ prāṇabhṛdgrāme niviṣṭāni śarīriṣu,महाभूतानि सर्वाणि पूर्वसृष्टिः स्वयंभुवः भूयिष्ठं प्राणभृद्ग्रामे निविष्टानि शरीरिषु
236,8,bhūmer deho jalāt sneho jyotiṣaś cakṣuṣī smṛte prāṇāpānāśrayo vāyuḥ koṣṭhāākāśaṃ śarīriṇām,भूमेर् देहो जलात् स्नेहो ज्योतिषश् चक्षुषी स्मृते प्राणापानाश्रयो वायुः कोष्ठाआकाशं शरीरिणाम्
236,9,krāntau viṣṇur bale śakraḥ koṣṭhe 'gnir bhoktum icchati karṇayoḥ pradiśaḥ śrotre jihvāyāṃ vāk sarasvatī,क्रान्तौ विष्णुर् बले शक्रः कोष्ठे ऽग्निर् भोक्तुम् इच्छति कर्णयोः प्रदिशः श्रोत्रे जिह्वायां वाक् सरस्वती
236,10,karṇau tvak cakṣuṣī jihvā nāsikā caiva pañcamī daśa tānīndriyoktāni dvārāṇy āhārasiddhaye,कर्णौ त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी दश तानीन्द्रियोक्तानि द्वाराण्य् आहारसिद्धये
236,11,śabdasparśau tathā rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ ca pañcamam indriyārthān pṛthag vidyād indriyebhyas tu nityadā,शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसं गन्धं च पञ्चमम् इन्द्रियार्थान् पृथग् विद्याद् इन्द्रियेभ्यस् तु नित्यदा
236,12,indriyāṇi mano yuṅkte avaśyān iva rājinaḥ manaś cāpi sadā yuṅkte bhūtātmā hṛdayāśritaḥ,इन्द्रियाणि मनो युङ्क्ते अवश्यान् इव राजिनः मनश् चापि सदा युङ्क्ते भूतात्मा हृदयाश्रितः
236,13,indriyāṇāṃ tathaivaiṣāṃ sarveṣām īśvaraṃ manaḥ niyame ca visarge ca bhūtātmā manasas tathā,इन्द्रियाणां तथैवैषां सर्वेषाम् ईश्वरं मनः नियमे च विसर्गे च भूतात्मा मनसस् तथा
236,14,indriyāṇīndriyārthāś ca svabhāvaś cetanā manaḥ prāṇāpānau ca jīvaś ca nityaṃ deheṣu dehinām,इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च स्वभावश् चेतना मनः प्राणापानौ च जीवश् च नित्यं देहेषु देहिनाम्
236,15,āśrayo nāsti sattvasya guṇaśabdo na cetanāḥ sattvaṃ hi tejaḥ sṛjati na guṇān vai kathaṃcana,आश्रयो नास्ति सत्त्वस्य गुणशब्दो न चेतनाः सत्त्वं हि तेजः सृजति न गुणान् वै कथंचन
236,16,evaṃ saptadaśaṃ dehaṃ vṛtaṃ ṣoḍaśabhir guṇaiḥ manīṣī manasā viprāḥ paśyaty ātmānam ātmani,एवं सप्तदशं देहं वृतं षोडशभिर् गुणैः मनीषी मनसा विप्राः पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि
236,17,na hy ayaṃ cakṣuṣā dṛśyo na ca sarvair apīndriyaiḥ manasā tu pradīptena mahān ātmā prakāśate,न ह्य् अयं चक्षुषा दृश्यो न च सर्वैर् अपीन्द्रियैः मनसा तु प्रदीप्तेन महान् आत्मा प्रकाशते
236,18,aśabdasparśarūpaṃ tac cārasāgandham avyayam aśarīraṃ śarīre sve nirīkṣeta nirindriyam,अशब्दस्पर्शरूपं तच् चारसागन्धम् अव्ययम् अशरीरं शरीरे स्वे निरीक्षेत निरिन्द्रियम्
236,19,avyaktaṃ sarvadeheṣu martyeṣu paramārcitam yo 'nupaśyati sa pretya kalpate brahmabhūyataḥ,अव्यक्तं सर्वदेहेषु मर्त्येषु परमार्चितम् यो ऽनुपश्यति स प्रेत्य कल्पते ब्रह्मभूयतः
236,20,vidyāvinayasaṃpannabrāhmaṇe gavi hastini śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ,विद्याविनयसंपन्नब्राह्मणे गवि हस्तिनि शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः
236,21,sa hi sarveṣu bhūteṣu jaṅgameṣu dhruveṣu ca vasaty eko mahān ātmā yena sarvam idaṃ tatam,स हि सर्वेषु भूतेषु जङ्गमेषु ध्रुवेषु च वसत्य् एको महान् आत्मा येन सर्वम् इदं ततम्
236,22,sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani yadā paśyati bhūtātmā brahma saṃpadyate tadā,सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि यदा पश्यति भूतात्मा ब्रह्म संपद्यते तदा
236,23,yāvān ātmani vedātmā tāvān ātmā parātmani ya evaṃ satataṃ veda so 'mṛtatvāya kalpate,यावान् आत्मनि वेदात्मा तावान् आत्मा परात्मनि य एवं सततं वेद सो ऽमृतत्वाय कल्पते
236,24,sarvabhūtātmabhūtasya sarvabhūtahitasya ca devāpi mārge muhyanti apadasya padaiṣiṇaḥ,सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतहितस्य च देवापि मार्गे मुह्यन्ति अपदस्य पदैषिणः
236,25,śakuntānām ivākāśe matsyānām iva codake yathā gatir na dṛśyeta tathā jñānavidāṃ gatiḥ,शकुन्तानाम् इवाकाशे मत्स्यानाम् इव चोदके यथा गतिर् न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः
236,26,kālaḥ pacati bhūtāni sarvāṇy evātmanātmani yasmiṃs tu pacyate kālas tan na vedeha kaścana,कालः पचति भूतानि सर्वाण्य् एवात्मनात्मनि यस्मिंस् तु पच्यते कालस् तन् न वेदेह कश्चन
236,27,na tad ūrdhvaṃ na tiryak ca nādho na ca punaḥ punaḥ na madhye pratigṛhṇīte naiva kiṃcin na kaścana,न तद् ऊर्ध्वं न तिर्यक् च नाधो न च पुनः पुनः न मध्ये प्रतिगृह्णीते नैव किंचिन् न कश्चन
236,28,sarve tatsthā ime lokā bāhyam eṣāṃ na kiṃcana yady apy agre samāgacched yathā bāṇo guṇacyutaḥ,सर्वे तत्स्था इमे लोका बाह्यम् एषां न किंचन यद्य् अप्य् अग्रे समागच्छेद् यथा बाणो गुणच्युतः
236,29,naivāntaṃ kāraṇasyeyād yady api syān manojavaḥ tasmāt sūkṣmataraṃ nāsti nāsti sthūlataraṃ tathā,नैवान्तं कारणस्येयाद् यद्य् अपि स्यान् मनोजवः तस्मात् सूक्ष्मतरं नास्ति नास्ति स्थूलतरं तथा
236,30,sarvataḥpāṇipādaṃ tat sarvatokṣiśiromukham sarvataḥśrutimal loke sarvam āvṛtya tiṣṭhati,सर्वतःपाणिपादं तत् सर्वतोक्षिशिरोमुखम् सर्वतःश्रुतिमल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति
236,31,tad evāṇor aṇutaraṃ tan mahadbhyo mahattaram tad antaḥ sarvabhūtānāṃ dhruvaṃ tiṣṭhan na dṛśyate,तद् एवाणोर् अणुतरं तन् महद्भ्यो महत्तरम् तद् अन्तः सर्वभूतानां ध्रुवं तिष्ठन् न दृश्यते
236,32,akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva dvedhā bhāvo 'yam ātmanaḥ kṣaraḥ sarveṣu bhūteṣu divyaṃ tv amṛtam akṣaram,अक्षरं च क्षरं चैव द्वेधा भावो ऽयम् आत्मनः क्षरः सर्वेषु भूतेषु दिव्यं त्व् अमृतम् अक्षरम्
236,33,navadvāraṃ puraṃ kṛtvā haṃso hi niyato vaśī īdṛśaḥ sarvabhūtasya sthāvarasya carasya ca,नवद्वारं पुरं कृत्वा हंसो हि नियतो वशी ईदृशः सर्वभूतस्य स्थावरस्य चरस्य च
236,34,hānenābhivikalpānāṃ narāṇāṃ saṃcayena ca śarīrāṇām ajasyāhur haṃsatvaṃ pāradarśinaḥ,हानेनाभिविकल्पानां नराणां संचयेन च शरीराणाम् अजस्याहुर् हंसत्वं पारदर्शिनः
236,35,haṃsoktaṃ ca kṣaraṃ caiva kūṭasthaṃ yat tad akṣaram tad vidvān akṣaraṃ prāpya jahāti prāṇajanmanī,हंसोक्तं च क्षरं चैव कूटस्थं यत् तद् अक्षरम् तद् विद्वान् अक्षरं प्राप्य जहाति प्राणजन्मनी
236,36,bhavatāṃ pṛcchatāṃ viprā yathāvad iha tattvataḥ sāṃkhyaṃ jñānena saṃyuktaṃ yad etat kīrtitaṃ mayā,भवतां पृच्छतां विप्रा यथावद् इह तत्त्वतः सांख्यं ज्ञानेन संयुक्तं यद् एतत् कीर्तितं मया
236,37,yogakṛtyaṃ tu bho viprāḥ kīrtayiṣyāmy ataḥ param ekatvaṃ buddhimanasor indriyāṇāṃ ca sarvaśaḥ,योगकृत्यं तु भो विप्राः कीर्तयिष्याम्य् अतः परम् एकत्वं बुद्धिमनसोर् इन्द्रियाणां च सर्वशः
236,38,ātmano vyāpino jñānaṃ jñānam etad anuttamam tad etad upaśāntena dāntenādhyātmaśīlinā,आत्मनो व्यापिनो ज्ञानं ज्ञानम् एतद् अनुत्तमम् तद् एतद् उपशान्तेन दान्तेनाध्यात्मशीलिना
236,39,ātmārāmeṇa buddhena boddhavyaṃ śucikarmaṇā yogadoṣān samucchidya pañca yān kavayo viduḥ,आत्मारामेण बुद्धेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः
236,40,kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca bhayaṃ svapnaṃ ca pañcamam krodhaṃ śamena jayati kāmaṃ saṃkalpavarjanāt,कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् क्रोधं शमेन जयति कामं संकल्पवर्जनात्
236,41,sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati dhṛtyā śiśnodaraṃ rakṣet pāṇipādaṃ ca cakṣuṣā,सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत् पाणिपादं च चक्षुषा
236,42,cakṣuḥ śrotraṃ ca manasā mano vācaṃ ca karmaṇā apramādād bhayaṃ jahyād dambhaṃ prājñopasevanāt,चक्षुः श्रोत्रं च मनसा मनो वाचं च कर्मणा अप्रमादाद् भयं जह्याद् दम्भं प्राज्ञोपसेवनात्
236,43,evam etān yogadoṣāñ jayen nityam atandritaḥ agnīṃś ca brāhmaṇāṃś cātha devatāḥ praṇamet sadā,एवम् एतान् योगदोषाञ् जयेन् नित्यम् अतन्द्रितः अग्नींश् च ब्राह्मणांश् चाथ देवताः प्रणमेत् सदा
236,44,varjayed uddhatāṃ vācaṃ hiṃsāyuktāṃ manonugām brahmatejomayaṃ śukraṃ yasya sarvam idaṃ jagat,वर्जयेद् उद्धतां वाचं हिंसायुक्तां मनोनुगाम् ब्रह्मतेजोमयं शुक्रं यस्य सर्वम् इदं जगत्
236,45,etasya bhūtabhūtasya dṛṣṭaṃ sthāvarajaṅgamam dhyānam adhyayanaṃ dānaṃ satyaṃ hrīr ārjavaṃ kṣamā,एतस्य भूतभूतस्य दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा
236,46,śaucaṃ caivātmanaḥ śuddhir indriyāṇāṃ ca nigrahaḥ etair vivardhate tejaḥ pāpmānaṃ cāpakarṣati,शौचं चैवात्मनः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च निग्रहः एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानं चापकर्षति
236,47,samaḥ sarveṣu bhūteṣu labhyālabhyena vartayan dhūtapāpmā tu tejasvī laghvāhāro jitendriyaḥ,समः सर्वेषु भूतेषु लभ्यालभ्येन वर्तयन् धूतपाप्मा तु तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः
236,48,kāmakrodhau vaśe kṛtvā niṣeved brahmaṇaḥ padam manasaś cendriyāṇāṃ ca kṛtvaikāgryaṃ samāhitaḥ,कामक्रोधौ वशे कृत्वा निषेवेद् ब्रह्मणः पदम् मनसश् चेन्द्रियाणां च कृत्वैकाग्र्यं समाहितः
236,49,pūrvarātre parārdhe ca dhārayen mana ātmanaḥ jantoḥ pañcendriyasyāsya yady ekaṃ klinnam indriyam,पूर्वरात्रे परार्धे च धारयेन् मन आत्मनः जन्तोः पञ्चेन्द्रियस्यास्य यद्य् एकं क्लिन्नम् इन्द्रियम्
236,50,tato 'sya sravati prajñā gireḥ pādād ivodakam manasaḥ pūrvam ādadyāt kūrmāṇām iva matsyahā,ततो ऽस्य स्रवति प्रज्ञा गिरेः पादाद् इवोदकम् मनसः पूर्वम् आदद्यात् कूर्माणाम् इव मत्स्यहा
236,51,tataḥ śrotraṃ tataś cakṣur jihvā ghrāṇaṃ ca yogavit tata etāni saṃyamya manasi sthāpayed yadi,ततः श्रोत्रं ततश् चक्षुर् जिह्वा घ्राणं च योगवित् तत एतानि संयम्य मनसि स्थापयेद् यदि
236,52,tathaivāpohya saṃkalpān mano hy ātmani dhārayet pañcendriyāṇi manasi hṛdi saṃsthāpayed yadi,तथैवापोह्य संकल्पान् मनो ह्य् आत्मनि धारयेत् पञ्चेन्द्रियाणि मनसि हृदि संस्थापयेद् यदि
236,53,yadaitāny avatiṣṭhante manaḥṣaṣṭhāni cātmani prasīdanti ca saṃsthāyāṃ tadā brahma prakāśate,यदैतान्य् अवतिष्ठन्ते मनःषष्ठानि चात्मनि प्रसीदन्ति च संस्थायां तदा ब्रह्म प्रकाशते
236,54,vidhūma iva dīptārcir āditya iva dīptimān vaidyuto 'gnir ivākāśe paśyanty ātmānam ātmani,विधूम इव दीप्तार्चिर् आदित्य इव दीप्तिमान् वैद्युतो ऽग्निर् इवाकाशे पश्यन्त्य् आत्मानम् आत्मनि
236,55,sarvaṃ tatra tu sarvatra vyāpakatvāc ca dṛśyate taṃ paśyanti mahātmāno brāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ,सर्वं तत्र तु सर्वत्र व्यापकत्वाच् च दृश्यते तं पश्यन्ति महात्मानो ब्राह्मणा ये मनीषिणः
236,56,dhṛtimanto mahāprājñāḥ sarvabhūtahite ratāḥ evaṃ parimitaṃ kālam ācaran saṃśitavrataḥ,धृतिमन्तो महाप्राज्ञाः सर्वभूतहिते रताः एवं परिमितं कालम् आचरन् संशितव्रतः
236,57,āsīno hi rahasy eko gacched akṣarasāmyatām pramoho bhrama āvarto ghrāṇaṃ śravaṇadarśane,आसीनो हि रहस्य् एको गच्छेद् अक्षरसाम्यताम् प्रमोहो भ्रम आवर्तो घ्राणं श्रवणदर्शने
236,58,adbhutāni rasaḥ sparśaḥ śītoṣṇamārutākṛtiḥ pratibhān upasargāś ca pratisaṃgṛhya yogataḥ,अद्भुतानि रसः स्पर्शः शीतोष्णमारुताकृतिः प्रतिभान् उपसर्गाश् च प्रतिसंगृह्य योगतः
236,59,tāṃs tattvavid anādṛtya sāmyenaiva nivartayet kuryāt paricayaṃ yoge trailokye niyato muniḥ,तांस् तत्त्वविद् अनादृत्य साम्येनैव निवर्तयेत् कुर्यात् परिचयं योगे त्रैलोक्ये नियतो मुनिः
236,60,giriśṛṅge tathā caitye vṛkṣamūleṣu yojayet saṃniyamyendriyagrāmaṃ koṣṭhe bhāṇḍamanā iva,गिरिशृङ्गे तथा चैत्ये वृक्षमूलेषु योजयेत् संनियम्येन्द्रियग्रामं कोष्ठे भाण्डमना इव
236,61,ekāgraṃ cintayen nityaṃ yogān nodvijate manaḥ yenopāyena śakyeta niyantuṃ cañcalaṃ manaḥ,एकाग्रं चिन्तयेन् नित्यं योगान् नोद्विजते मनः येनोपायेन शक्येत नियन्तुं चञ्चलं मनः
236,62,tatra yukto niṣeveta na caiva vicalet tataḥ śūnyāgārāṇi caikāgro nivāsārtham upakramet,तत्र युक्तो निषेवेत न चैव विचलेत् ततः शून्यागाराणि चैकाग्रो निवासार्थम् उपक्रमेत्
236,63,nātivrajet paraṃ vācā karmaṇā manasāpi vā upekṣako yatāhāro labdhālabdhasamo bhavet,नातिव्रजेत् परं वाचा कर्मणा मनसापि वा उपेक्षको यताहारो लब्धालब्धसमो भवेत्
236,64,yaś cainam abhinandeta yaś cainam abhivādayet samas tayoś cāpy ubhayor nābhidhyāyec chubhāśubham,यश् चैनम् अभिनन्देत यश् चैनम् अभिवादयेत् समस् तयोश् चाप्य् उभयोर् नाभिध्यायेच् छुभाशुभम्
236,65,na prahṛṣyeta lābheṣu nālābheṣu ca cintayet samaḥ sarveṣu bhūteṣu sadharmā mātariśvanaḥ,न प्रहृष्येत लाभेषु नालाभेषु च चिन्तयेत् समः सर्वेषु भूतेषु सधर्मा मातरिश्वनः
236,66,evaṃ svasthātmanaḥ sādhoḥ sarvatra samadarśinaḥ ṣaṇ māsān nityayuktasya śabdabrahmābhivartate,एवं स्वस्थात्मनः साधोः सर्वत्र समदर्शिनः षण् मासान् नित्ययुक्तस्य शब्दब्रह्माभिवर्तते
236,67,vedanārtān parān dṛṣṭvā samaloṣṭāśmakāñcanaḥ evaṃ tu nirato mārgaṃ viramen na vimohitaḥ,वेदनार्तान् परान् दृष्ट्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः एवं तु निरतो मार्गं विरमेन् न विमोहितः
236,68,api varṇāvakṛṣṭas tu nārī vā dharmakāṅkṣiṇī tāv apy etena mārgeṇa gacchetāṃ paramāṃ gatim,अपि वर्णावकृष्टस् तु नारी वा धर्मकाङ्क्षिणी ताव् अप्य् एतेन मार्गेण गच्छेतां परमां गतिम्
237,1,ajaṃ purāṇam ajaraṃ sanātanaṃ yam indriyātigam agocaraṃ dvijāḥ avekṣya cemāṃ parameṣṭhisāmyatāṃ prayānty anāvṛttigatiṃ manīṣiṇaḥ BrP_236.69 yady evaṃ vedavacanaṃ kuru karma tyajeti ca kāṃ diśaṃ vidyayā yānti kāṃ ca gacchanti karmaṇā,अजं पुराणम् अजरं सनातनं यम् इन्द्रियातिगम् अगोचरं द्विजाः अवेक्ष्य चेमां परमेष्ठिसाम्यतां प्रयान्त्य् अनावृत्तिगतिं मनीषिणः ब्र्प्_२३६.६९ यद्य् एवं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च कां दिशं विद्यया यान्ति कां च गच्छन्ति कर्मणा
237,2,etad vai śrotum icchāmas tad bhavān prabravītu naḥ etad anyonyavairūpyaṃ vartate pratikūlataḥ,एतद् वै श्रोतुम् इच्छामस् तद् भवान् प्रब्रवीतु नः एतद् अन्योन्यवैरूप्यं वर्तते प्रतिकूलतः
237,3,śṛṇudhvaṃ muniśārdūlā yat pṛcchadhvaṃ samāsataḥ karmavidyāmayau cobhau vyākhyāsyāmi kṣarākṣarau,शृणुध्वं मुनिशार्दूला यत् पृच्छध्वं समासतः कर्मविद्यामयौ चोभौ व्याख्यास्यामि क्षराक्षरौ
237,4,yāṃ diśaṃ vidyayā yānti yāṃ gacchanti ca karmaṇā śṛṇudhvaṃ sāṃprataṃ viprā gahanaṃ hy etad uttaram,यां दिशं विद्यया यान्ति यां गच्छन्ति च कर्मणा शृणुध्वं सांप्रतं विप्रा गहनं ह्य् एतद् उत्तरम्
237,5,asti dharma iti yuktaṃ nāsti tatraiva yo vadet yakṣasya sādṛśyam idaṃ yakṣasyedaṃ bhaved atha,अस्ति धर्म इति युक्तं नास्ति तत्रैव यो वदेत् यक्षस्य सादृश्यम् इदं यक्षस्येदं भवेद् अथ
237,6,dvāv imāv atha panthānau yatra vedāḥ pratiṣṭhitāḥ pravṛttilakṣaṇo dharmo nivṛtto vā vibhāṣitaḥ,द्वाव् इमाव् अथ पन्थानौ यत्र वेदाः प्रतिष्ठिताः प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तो वा विभाषितः
237,7,karmaṇā badhyate jantur vidyayā ca vimucyate tasmāt karma na kurvanti yatayaḥ pāradarśinaḥ,कर्मणा बध्यते जन्तुर् विद्यया च विमुच्यते तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः
237,8,karmaṇā jāyate pretya mūrtimān ṣoḍaśātmakaḥ vidyayā jāyate nityam avyaktaṃ hy akṣarātmakam,कर्मणा जायते प्रेत्य मूर्तिमान् षोडशात्मकः विद्यया जायते नित्यम् अव्यक्तं ह्य् अक्षरात्मकम्
237,9,karma tv eke praśaṃsanti svalpabuddhiratā narāḥ tena te dehajālena ramayanta upāsate,कर्म त्व् एके प्रशंसन्ति स्वल्पबुद्धिरता नराः तेन ते देहजालेन रमयन्त उपासते
237,10,ye tu buddhiṃ parāṃ prāptā dharmanaipuṇyadarśinaḥ na te karma praśaṃsanti kūpaṃ nadyāṃ pibann iva,ये तु बुद्धिं परां प्राप्ता धर्मनैपुण्यदर्शिनः न ते कर्म प्रशंसन्ति कूपं नद्यां पिबन्न् इव
237,11,karmaṇāṃ phalam āpnoti sukhaduḥkhe bhavābhavau vidyayā tad avāpnoti yatra gatvā na śocati,कर्मणां फलम् आप्नोति सुखदुःखे भवाभवौ विद्यया तद् अवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति
237,12,na mriyate yatra gatvā yatra gatvā na jāyate na jīryate yatra gatvā yatra gatvā na vardhate,न म्रियते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न जायते न जीर्यते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते
237,13,yatra tad brahma paramam avyaktam acalaṃ dhruvam avyākṛtam anāyāmam amṛtaṃ cādhiyogavit,यत्र तद् ब्रह्म परमम् अव्यक्तम् अचलं ध्रुवम् अव्याकृतम् अनायामम् अमृतं चाधियोगवित्
237,14,dvaṃdvair na yatra bādhyante mānasena ca karmaṇā samāḥ sarvatra maitrāś ca sarvabhūtahite ratāḥ,द्वंद्वैर् न यत्र बाध्यन्ते मानसेन च कर्मणा समाः सर्वत्र मैत्राश् च सर्वभूतहिते रताः
237,15,vidyāmayo 'nyaḥ puruṣo dvijāḥ karmamayo 'paraḥ viprāś candrasamasparśaḥ sūkṣmayā kalayā sthitaḥ,विद्यामयो ऽन्यः पुरुषो द्विजाः कर्ममयो ऽपरः विप्राश् चन्द्रसमस्पर्शः सूक्ष्मया कलया स्थितः
237,16,tad etad ṛṣiṇā proktaṃ vistareṇānugīyate na vaktuṃ śakyate draṣṭuṃ cakratantum ivāmbare,तद् एतद् ऋषिणा प्रोक्तं विस्तरेणानुगीयते न वक्तुं शक्यते द्रष्टुं चक्रतन्तुम् इवाम्बरे
237,17,ekādaśavikārātmā kalāsaṃbhārasaṃbhṛtaḥ mūrtimān iti taṃ vidyād viprāḥ karmaguṇātmakam,एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः मूर्तिमान् इति तं विद्याद् विप्राः कर्मगुणात्मकम्
237,18,devo yaḥ saṃśritas tasmin buddhīndur iva puṣkare kṣetrajñaṃ taṃ vijānīyān nityaṃ yogajitātmakam,देवो यः संश्रितस् तस्मिन् बुद्धीन्दुर् इव पुष्करे क्षेत्रज्ञं तं विजानीयान् नित्यं योगजितात्मकम्
237,19,tamo rajaś ca sattvaṃ ca jñeyaṃ jīvaguṇātmakam jīvam ātmaguṇaṃ vidyād ātmānaṃ paramātmanaḥ,तमो रजश् च सत्त्वं च ज्ञेयं जीवगुणात्मकम् जीवम् आत्मगुणं विद्याद् आत्मानं परमात्मनः
237,21,sacetanaṃ jīvaguṇaṃ vadanti sa ceṣṭate jīvaguṇaṃ ca sarvam tataḥ paraṃ kṣetravido vadanti prakalpayanto bhuvanāni sapta BrP_237.20 prakṛtyās tu vikārā ye kṣetrajñās te pariśrutāḥ te cainaṃ na prajānanti na jānāti sa tān api,सचेतनं जीवगुणं वदन्ति स चेष्टते जीवगुणं च सर्वम् ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति प्रकल्पयन्तो भुवनानि सप्त ब्र्प्_२३७.२० प्रकृत्यास् तु विकारा ये क्षेत्रज्ञास् ते परिश्रुताः ते चैनं न प्रजानन्ति न जानाति स तान् अपि
237,22,taiś caiva kurute kāryaṃ manaḥṣaṣṭhair ihendriyaiḥ sudāntair iva saṃyantā dṛḍhaḥ paramavājibhiḥ,तैश् चैव कुरुते कार्यं मनःषष्ठैर् इहेन्द्रियैः सुदान्तैर् इव संयन्ता दृढः परमवाजिभिः
237,23,indriyebhyaḥ parā hy arthā arthebhyaḥ paramaṃ manaḥ manasas tu parā buddhir buddher ātmā mahān paraḥ,इन्द्रियेभ्यः परा ह्य् अर्था अर्थेभ्यः परमं मनः मनसस् तु परा बुद्धिर् बुद्धेर् आत्मा महान् परः
237,24,mahataḥ param avyaktam avyaktāt parato 'mṛtam amṛtān na paraṃ kiṃcit sā kāṣṭhā paramā gatiḥ,महतः परम् अव्यक्तम् अव्यक्तात् परतो ऽमृतम् अमृतान् न परं किंचित् सा काष्ठा परमा गतिः
237,25,evaṃ sarveṣu bhūteṣu gūḍhātmā na prakāśate dṛśyate tv agryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ,एवं सर्वेषु भूतेषु गूढात्मा न प्रकाशते दृश्यते त्व् अग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः
237,26,antarātmani saṃlīya manaḥṣaṣṭhāni medhayā indriyair indriyārthāṃś ca bahucittam acintayan,अन्तरात्मनि संलीय मनःषष्ठानि मेधया इन्द्रियैर् इन्द्रियार्थांश् च बहुचित्तम् अचिन्तयन्
237,27,dhyāne 'pi paramaṃ kṛtvā vidyāsaṃpāditaṃ manaḥ anīśvaraḥ praśāntātmā tato gacchet paraṃ padam,ध्याने ऽपि परमं कृत्वा विद्यासंपादितं मनः अनीश्वरः प्रशान्तात्मा ततो गच्छेत् परं पदम्
237,28,indriyāṇāṃ tu sarveṣāṃ vaśyātmā calitasmṛtiḥ ātmanaḥ saṃpradānena martyo mṛtyum upāśnute,इन्द्रियाणां तु सर्वेषां वश्यात्मा चलितस्मृतिः आत्मनः संप्रदानेन मर्त्यो मृत्युम् उपाश्नुते
237,29,vihatya sarvasaṃkalpān sattve cittaṃ niveśayet sattve cittaṃ samāveśya tataḥ kālañjaro bhavet,विहत्य सर्वसंकल्पान् सत्त्वे चित्तं निवेशयेत् सत्त्वे चित्तं समावेश्य ततः कालञ्जरो भवेत्
237,30,cittaprasādena yatir jahātīha śubhāśubham prasannātmātmani sthitvā sukham atyantam aśnute,चित्तप्रसादेन यतिर् जहातीह शुभाशुभम् प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखम् अत्यन्तम् अश्नुते
237,31,lakṣaṇaṃ tu prasādasya yathā svapne sukhaṃ bhavet nirvāte vā yathā dīpo dīpyamāno na kampate,लक्षणं तु प्रसादस्य यथा स्वप्ने सुखं भवेत् निर्वाते वा यथा दीपो दीप्यमानो न कम्पते
237,32,evaṃ pūrvāpare rātre yuñjann ātmānam ātmanā laghvāhāro viśuddhātmā paśyaty ātmānam ātmani,एवं पूर्वापरे रात्रे युञ्जन्न् आत्मानम् आत्मना लघ्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि
237,33,rahasyaṃ sarvavedānām anaitihyam anāgamam ātmapratyāyakaṃ śāstram idaṃ putrānuśāsanam,रहस्यं सर्ववेदानाम् अनैतिह्यम् अनागमम् आत्मप्रत्यायकं शास्त्रम् इदं पुत्रानुशासनम्
237,34,dharmākhyāneṣu sarveṣu satyākhyāneṣu yad vasu daśavarṣasahasrāṇi nirmathyāmṛtam uddhṛtam,धर्माख्यानेषु सर्वेषु सत्याख्यानेषु यद् वसु दशवर्षसहस्राणि निर्मथ्यामृतम् उद्धृतम्
237,35,navanītaṃ yathā dadhnaḥ kāṣṭhād agnir yathaiva ca tathaiva viduṣāṃ jñānaṃ muktihetoḥ samuddhṛtam,नवनीतं यथा दध्नः काष्ठाद् अग्निर् यथैव च तथैव विदुषां ज्ञानं मुक्तिहेतोः समुद्धृतम्
237,36,snātakānām idaṃ śāstraṃ vācyaṃ putrānuśāsanam tad idaṃ nāpraśāntāya nādāntāya tapasvine,स्नातकानाम् इदं शास्त्रं वाच्यं पुत्रानुशासनम् तद् इदं नाप्रशान्ताय नादान्ताय तपस्विने
237,37,nāvedaviduṣe vācyaṃ tathā nānugatāya ca nāsūyakāyānṛjave na cānirdiṣṭakāriṇe,नावेदविदुषे वाच्यं तथा नानुगताय च नासूयकायानृजवे न चानिर्दिष्टकारिणे
237,38,na tarkaśāstradagdhāya tathaiva piśunāya ca ślāghine ślāghanīyāya praśāntāya tapasvine,न तर्कशास्त्रदग्धाय तथैव पिशुनाय च श्लाघिने श्लाघनीयाय प्रशान्ताय तपस्विने
237,39,idaṃ priyāya putrāya śiṣyāyānugatāya tu rahasyadharmaṃ vaktavyaṃ nānyasmai tu kathaṃcana,इदं प्रियाय पुत्राय शिष्यायानुगताय तु रहस्यधर्मं वक्तव्यं नान्यस्मै तु कथंचन
237,40,yad apy asya mahīṃ dadyād ratnapūrṇām imāṃ naraḥ idam eva tataḥ śreya iti manyeta tattvavit,यद् अप्य् अस्य महीं दद्याद् रत्नपूर्णाम् इमां नरः इदम् एव ततः श्रेय इति मन्येत तत्त्ववित्
237,41,ato guhyatarārthaṃ tad adhyātmam atimānuṣam yat tan maharṣibhir dṛṣṭaṃ vedānteṣu ca gīyate,अतो गुह्यतरार्थं तद् अध्यात्मम् अतिमानुषम् यत् तन् महर्षिभिर् दृष्टं वेदान्तेषु च गीयते
237,42,tad yuṣmabhyaṃ prayacchāmi yan māṃ pṛcchata sattamāḥ yan me manasi varteta yas tu vo hṛdi saṃśayaḥ śrutaṃ bhavadbhis tat sarvaṃ kim anyat kathayāmi vaḥ,तद् युष्मभ्यं प्रयच्छामि यन् मां पृच्छत सत्तमाः यन् मे मनसि वर्तेत यस् तु वो हृदि संशयः श्रुतं भवद्भिस् तत् सर्वं किम् अन्यत् कथयामि वः
237,43,adhyātmaṃ vistareṇeha punar eva vadasva naḥ yad adhyātmaṃ yathā vidmo bhagavann ṛṣisattama,अध्यात्मं विस्तरेणेह पुनर् एव वदस्व नः यद् अध्यात्मं यथा विद्मो भगवन्न् ऋषिसत्तम
237,44,adhyātmaṃ yad idaṃ viprāḥ puruṣasyeha paṭhyate yuṣmabhyaṃ kathayiṣyāmi tasya vyākhyāvadhāryatām,अध्यात्मं यद् इदं विप्राः पुरुषस्येह पठ्यते युष्मभ्यं कथयिष्यामि तस्य व्याख्यावधार्यताम्
237,45,bhūmir āpas tathā jyotir vāyur ākāśam eva ca mahābhūtāni yaś caiva sarvabhūteṣu bhūtakṛt,भूमिर् आपस् तथा ज्योतिर् वायुर् आकाशम् एव च महाभूतानि यश् चैव सर्वभूतेषु भूतकृत्
237,46,ākāraṃ tu bhaved yasya yasmin dehaṃ na paśyati ākāśādyaṃ śarīreṣu kathaṃ tad upavarṇayet indriyāṇāṃ guṇāḥ kecit kathaṃ tān upalakṣayet,आकारं तु भवेद् यस्य यस्मिन् देहं न पश्यति आकाशाद्यं शरीरेषु कथं तद् उपवर्णयेत् इन्द्रियाणां गुणाः केचित् कथं तान् उपलक्षयेत्
237,47,etad vo varṇayiṣyāmi yathāvad anudarśanam śṛṇudhvaṃ tad ihaikāgryā yathātattvaṃ yathā ca tat,एतद् वो वर्णयिष्यामि यथावद् अनुदर्शनम् शृणुध्वं तद् इहैकाग्र्या यथातत्त्वं यथा च तत्
237,48,śabdaḥ śrotraṃ tathā khāni trayam ākāśalakṣaṇam prāṇaś ceṣṭā tathā sparśa ete vāyuguṇās trayaḥ,शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयम् आकाशलक्षणम् प्राणश् चेष्टा तथा स्पर्श एते वायुगुणास् त्रयः
237,49,rūpaṃ cakṣur vipākaś ca tridhā jyotir vidhīyate raso 'tha rasanaṃ svedo guṇās tv ete trayo 'mbhasām,रूपं चक्षुर् विपाकश् च त्रिधा ज्योतिर् विधीयते रसो ऽथ रसनं स्वेदो गुणास् त्व् एते त्रयो ऽम्भसाम्
237,50,ghreyaṃ ghrāṇaṃ śarīraṃ ca bhūmer ete guṇās trayaḥ etāvān indriyagrāmo vyākhyātaḥ pāñcabhautikaḥ,घ्रेयं घ्राणं शरीरं च भूमेर् एते गुणास् त्रयः एतावान् इन्द्रियग्रामो व्याख्यातः पाञ्चभौतिकः
237,51,vāyoḥ sparśo raso 'dbhyaś ca jyotiṣo rūpam ucyate ākāśaprabhavaḥ śabdo gandho bhūmiguṇaḥ smṛtaḥ,वायोः स्पर्शो रसो ऽद्भ्यश् च ज्योतिषो रूपम् उच्यते आकाशप्रभवः शब्दो गन्धो भूमिगुणः स्मृतः
237,52,mano buddhiḥ svabhāvaś ca guṇā ete svayonijāḥ te guṇān ativartante guṇebhyaḥ paramā matāḥ,मनो बुद्धिः स्वभावश् च गुणा एते स्वयोनिजाः ते गुणान् अतिवर्तन्ते गुणेभ्यः परमा मताः
237,53,yathā kūrma ivāṅgāni prasārya saṃniyacchati evam evendriyagrāmaṃ buddhiśreṣṭho niyacchati,यथा कूर्म इवाङ्गानि प्रसार्य संनियच्छति एवम् एवेन्द्रियग्रामं बुद्धिश्रेष्ठो नियच्छति
237,54,yad ūrdhvaṃ pādatalayor avārkordhvaṃ ca paśyati etasminn eva kṛtye sā vartate buddhir uttamā,यद् ऊर्ध्वं पादतलयोर् अवार्कोर्ध्वं च पश्यति एतस्मिन्न् एव कृत्ये सा वर्तते बुद्धिर् उत्तमा
237,55,guṇais tu nīyate buddhir buddhir evendriyāṇy api manaḥṣaṣṭhāni sarvāṇi buddhyā bhāvāt kuto guṇāḥ,गुणैस् तु नीयते बुद्धिर् बुद्धिर् एवेन्द्रियाण्य् अपि मनःषष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्या भावात् कुतो गुणाः
237,56,indriyāṇi naraiḥ pañca ṣaṣṭhaṃ tan mana ucyate saptamīṃ buddhim evāhuḥ kṣetrajñaṃ viddhi cāṣṭamam,इन्द्रियाणि नरैः पञ्च षष्ठं तन् मन उच्यते सप्तमीं बुद्धिम् एवाहुः क्षेत्रज्ञं विद्धि चाष्टमम्
237,57,cakṣur ālokanāyaiva saṃśayaṃ kurute manaḥ buddhir adhyavasānāya sākṣī kṣetrajña ucyate,चक्षुर् आलोकनायैव संशयं कुरुते मनः बुद्धिर् अध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते
237,58,rajas tamaś ca sattvaṃ ca traya ete svayonijāḥ samāḥ sarveṣu bhūteṣu tān guṇān upalakṣayet,रजस् तमश् च सत्त्वं च त्रय एते स्वयोनिजाः समाः सर्वेषु भूतेषु तान् गुणान् उपलक्षयेत्
237,59,tatra yat prītisaṃyuktaṃ kiṃcid ātmani lakṣayet praśāntam iva saṃyuktaṃ sattvaṃ tad upadhārayet,तत्र यत् प्रीतिसंयुक्तं किंचिद् आत्मनि लक्षयेत् प्रशान्तम् इव संयुक्तं सत्त्वं तद् उपधारयेत्
237,60,yat tu saṃtāpasaṃyuktaṃ kāye manasi vā bhavet pravṛttaṃ raja ity evaṃ tatra cāpy upalakṣayet,यत् तु संतापसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् प्रवृत्तं रज इत्य् एवं तत्र चाप्य् उपलक्षयेत्
237,61,yat tu saṃmohasaṃyuktam avyaktaṃ viṣamaṃ bhavet apratarkyam avijñeyaṃ tamas tad upadhārayet,यत् तु संमोहसंयुक्तम् अव्यक्तं विषमं भवेत् अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं तमस् तद् उपधारयेत्
237,62,praharṣaḥ prītir ānandaṃ svāmyaṃ svasthātmacittatā akasmād yadi vā kasmād vadanti sāttvikān guṇān,प्रहर्षः प्रीतिर् आनन्दं स्वाम्यं स्वस्थात्मचित्तता अकस्माद् यदि वा कस्माद् वदन्ति सात्त्विकान् गुणान्
237,63,abhimāno mṛṣāvādo lobho mohas tathākṣamā liṅgāni rajasas tāni vartante hetutattvataḥ,अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस् तथाक्षमा लिङ्गानि रजसस् तानि वर्तन्ते हेतुतत्त्वतः
237,64,tathā mohaḥ pramādaś ca tandrī nidrāprabodhitā kathaṃcid abhivartante vijñeyās tāmasā guṇāḥ,तथा मोहः प्रमादश् च तन्द्री निद्राप्रबोधिता कथंचिद् अभिवर्तन्ते विज्ञेयास् तामसा गुणाः
237,65,manaḥ prasṛjate bhāvaṃ buddhir adhyavasāyinī hṛdayaṃ priyam eveha trividhā karmacodanā,मनः प्रसृजते भावं बुद्धिर् अध्यवसायिनी हृदयं प्रियम् एवेह त्रिविधा कर्मचोदना
237,66,indriyebhyaḥ parā hy arthā arthebhyaś ca paraṃ manaḥ manasas tu parā buddhir buddher ātmā paraḥ smṛtaḥ,इन्द्रियेभ्यः परा ह्य् अर्था अर्थेभ्यश् च परं मनः मनसस् तु परा बुद्धिर् बुद्धेर् आत्मा परः स्मृतः
237,67,buddhir ātmā manuṣyasya buddhir evātmanāyikā yadā vikurute bhāvaṃ tadā bhavati sā manaḥ,बुद्धिर् आत्मा मनुष्यस्य बुद्धिर् एवात्मनायिका यदा विकुरुते भावं तदा भवति सा मनः
237,68,indriyāṇāṃ pṛthagbhāvād buddhir vikurute hy anu śṛṇvatī bhavati śrotraṃ spṛśatī sparśa ucyate,इन्द्रियाणां पृथग्भावाद् बुद्धिर् विकुरुते ह्य् अनु शृण्वती भवति श्रोत्रं स्पृशती स्पर्श उच्यते
237,69,paśyantī ca bhaved dṛṣṭī rasantī rasanā bhavet jighrantī bhavati ghrāṇaṃ buddhir vikurute pṛthak,पश्यन्ती च भवेद् दृष्टी रसन्ती रसना भवेत् जिघ्रन्ती भवति घ्राणं बुद्धिर् विकुरुते पृथक्
237,70,indriyāṇi tu tāny āhus teṣāṃ vṛttyā vitiṣṭhati tiṣṭhati puruṣe buddhir buddhibhāvavyavasthitā,इन्द्रियाणि तु तान्य् आहुस् तेषां वृत्त्या वितिष्ठति तिष्ठति पुरुषे बुद्धिर् बुद्धिभावव्यवस्थिता
237,71,kadācil labhate prītiṃ kadācid api śocati na sukhena ca duḥkhena kadācid iha muhyate,कदाचिल् लभते प्रीतिं कदाचिद् अपि शोचति न सुखेन च दुःखेन कदाचिद् इह मुह्यते
237,72,svayaṃ bhāvātmikā bhāvāṃs trīn etān ativartate saritāṃ sāgaro bhartā mahāvelām ivormimān,स्वयं भावात्मिका भावांस् त्रीन् एतान् अतिवर्तते सरितां सागरो भर्ता महावेलाम् इवोर्मिमान्
237,73,yadā prārthayate kiṃcit tadā bhavati sā manaḥ adhiṣṭhāne ca vai buddhyā pṛthag etāni saṃsmaret,यदा प्रार्थयते किंचित् तदा भवति सा मनः अधिष्ठाने च वै बुद्ध्या पृथग् एतानि संस्मरेत्
237,74,indriyāṇi ca medhyāni vicetavyāni kṛtsnaśaḥ sarvāṇy evānupūrveṇa yad yadā ca vidhīyate,इन्द्रियाणि च मेध्यानि विचेतव्यानि कृत्स्नशः सर्वाण्य् एवानुपूर्वेण यद् यदा च विधीयते
237,75,avibhāgamanā buddhir bhāvo manasi vartate pravartamānas tu rajaḥ sattvam apy ativartate,अविभागमना बुद्धिर् भावो मनसि वर्तते प्रवर्तमानस् तु रजः सत्त्वम् अप्य् अतिवर्तते
237,76,ye vai bhāvena vartante sarveṣv eteṣu te triṣu anv arthān saṃpravartante rathanemim arā iva,ये वै भावेन वर्तन्ते सर्वेष्व् एतेषु ते त्रिषु अन्व् अर्थान् संप्रवर्तन्ते रथनेमिम् अरा इव
237,77,pradīpārthaṃ manaḥ kuryād indriyair buddhisattamaiḥ niścaradbhir yathāyogam udāsīnair yadṛcchayā,प्रदीपार्थं मनः कुर्याद् इन्द्रियैर् बुद्धिसत्तमैः निश्चरद्भिर् यथायोगम् उदासीनैर् यदृच्छया
237,78,evaṃsvabhāvam evedam iti buddhvā na muhyati aśocan saṃprahṛṣyaṃś ca nityaṃ vigatamatsaraḥ,एवंस्वभावम् एवेदम् इति बुद्ध्वा न मुह्यति अशोचन् संप्रहृष्यंश् च नित्यं विगतमत्सरः
237,79,na hy ātmā śakyate draṣṭum indriyaiḥ kāmagocaraiḥ pravartamānair anekair durdharair akṛtātmabhiḥ,न ह्य् आत्मा शक्यते द्रष्टुम् इन्द्रियैः कामगोचरैः प्रवर्तमानैर् अनेकैर् दुर्धरैर् अकृतात्मभिः
237,80,teṣāṃ tu manasā raśmīn yadā samyaṅ niyacchati tadā prakāśate śyātmā dīpadīptā yathākṛtiḥ,तेषां तु मनसा रश्मीन् यदा सम्यङ् नियच्छति तदा प्रकाशते श्यात्मा दीपदीप्ता यथाकृतिः
237,81,sarveṣām eva bhūtānāṃ tamasy upagate yathā prakāśaṃ bhavate sarvaṃ tathaivam upadhāryatām,सर्वेषाम् एव भूतानां तमस्य् उपगते यथा प्रकाशं भवते सर्वं तथैवम् उपधार्यताम्
237,82,yathā vāricaraḥ pakṣī na lipyati jale caran vimuktātmā tathā yogī guṇadoṣair na lipyate,यथा वारिचरः पक्षी न लिप्यति जले चरन् विमुक्तात्मा तथा योगी गुणदोषैर् न लिप्यते
237,83,evam eva kṛtaprajño na doṣair viṣayāṃś caran asajjamānaḥ sarveṣu na kathaṃcit pralipyate,एवम् एव कृतप्रज्ञो न दोषैर् विषयांश् चरन् असज्जमानः सर्वेषु न कथंचित् प्रलिप्यते
237,84,tyaktvā pūrvakṛtaṃ karma ratir yasya sadātmani sarvabhūtātmabhūtasya guṇasaṅgena sajjataḥ,त्यक्त्वा पूर्वकृतं कर्म रतिर् यस्य सदात्मनि सर्वभूतात्मभूतस्य गुणसङ्गेन सज्जतः
237,85,svayam ātmā prasavati guṇeṣv api kadācana na guṇā vidur ātmānaṃ guṇān veda sa sarvadā,स्वयम् आत्मा प्रसवति गुणेष्व् अपि कदाचन न गुणा विदुर् आत्मानं गुणान् वेद स सर्वदा
237,86,paridadhyād guṇānāṃ sa draṣṭā caiva yathātatham sattvakṣetrajñayor evam antaraṃ lakṣayen naraḥ,परिदध्याद् गुणानां स द्रष्टा चैव यथातथम् सत्त्वक्षेत्रज्ञयोर् एवम् अन्तरं लक्षयेन् नरः
237,87,sṛjate tu guṇān eka eko na sṛjate guṇān pṛthagbhūtau prakṛtyaitau saṃprayuktau ca sarvadā,सृजते तु गुणान् एक एको न सृजते गुणान् पृथग्भूतौ प्रकृत्यैतौ संप्रयुक्तौ च सर्वदा
237,88,yathāśmanā hiraṇyasya saṃprayuktau tathaiva tau maśakodumbarau vāpi saṃprayuktau yathā saha,यथाश्मना हिरण्यस्य संप्रयुक्तौ तथैव तौ मशकोदुम्बरौ वापि संप्रयुक्तौ यथा सह
237,89,iṣikā vā yathā muñje pṛthak ca saha caiva ha tathaiva sahitāv etau anyonyasmin pratiṣṭhitau,इषिका वा यथा मुञ्जे पृथक् च सह चैव ह तथैव सहिताव् एतौ अन्योन्यस्मिन् प्रतिष्ठितौ
238,1,sṛjate tu guṇān sattvaṃ kṣetrajñas tv adhitiṣṭhati guṇān vikriyataḥ sarvān udāsīnavad īśvaraḥ,सृजते तु गुणान् सत्त्वं क्षेत्रज्ञस् त्व् अधितिष्ठति गुणान् विक्रियतः सर्वान् उदासीनवद् ईश्वरः
238,2,svabhāvayuktaṃ tat sarvaṃ yad imān sṛjate guṇān ūrṇanābhir yathā sūtraṃ sṛjate tad guṇāṃs tathā,स्वभावयुक्तं तत् सर्वं यद् इमान् सृजते गुणान् ऊर्णनाभिर् यथा सूत्रं सृजते तद् गुणांस् तथा
238,3,pravṛttā na nivartante pravṛttir nopalabhyate evam eke vyavasyanti nivṛttim iti cāpare,प्रवृत्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर् नोपलभ्यते एवम् एके व्यवस्यन्ति निवृत्तिम् इति चापरे
238,4,ubhayaṃ saṃpradhāryaitad adhyavasyed yathāmati anenaiva vidhānena bhaved vai saṃśayo mahān,उभयं संप्रधार्यैतद् अध्यवस्येद् यथामति अनेनैव विधानेन भवेद् वै संशयो महान्
238,5,anādinidhano hy ātmā taṃ buddhvā viharen naraḥ akrudhyann aprahṛṣyaṃś ca nityaṃ vigatamatsaraḥ,अनादिनिधनो ह्य् आत्मा तं बुद्ध्वा विहरेन् नरः अक्रुध्यन्न् अप्रहृष्यंश् च नित्यं विगतमत्सरः
238,6,ity evaṃ hṛdaye sarvo buddhicintāmayaṃ dṛḍham anityaṃ sukham āsīnam aśocyaṃ chinnasaṃśayaḥ,इत्य् एवं हृदये सर्वो बुद्धिचिन्तामयं दृढम् अनित्यं सुखम् आसीनम् अशोच्यं छिन्नसंशयः
238,7,tarayet pracyutāṃ pṛthvīṃ yathā pūrṇāṃ nadīṃ narāḥ avagāhya ca vidvāṃso viprā lolam imaṃ tathā,तरयेत् प्रच्युतां पृथ्वीं यथा पूर्णां नदीं नराः अवगाह्य च विद्वांसो विप्रा लोलम् इमं तथा
238,8,na tu tapyati vai vidvān sthale carati tattvavit evaṃ vicintya cātmānaṃ kevalaṃ jñānam ātmanaḥ,न तु तप्यति वै विद्वान् स्थले चरति तत्त्ववित् एवं विचिन्त्य चात्मानं केवलं ज्ञानम् आत्मनः
238,9,tāṃ tu buddhvā naraḥ sargaṃ bhūtānām āgatiṃ gatim samaceṣṭaś ca vai samyag labhate śamam uttamam,तां तु बुद्ध्वा नरः सर्गं भूतानाम् आगतिं गतिम् समचेष्टश् च वै सम्यग् लभते शमम् उत्तमम्
238,10,etad dvijanmasāmagryaṃ brāhmaṇasya viśeṣataḥ ātmajñānasamasnehaparyāptaṃ tatparāyaṇam,एतद् द्विजन्मसामग्र्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः आत्मज्ञानसमस्नेहपर्याप्तं तत्परायणम्
238,11,tattvaṃ buddhvā bhaved buddhaḥ kim anyad buddhalakṣaṇam vijñāyaitad vimucyante kṛtakṛtyā manīṣiṇaḥ,तत्त्वं बुद्ध्वा भवेद् बुद्धः किम् अन्यद् बुद्धलक्षणम् विज्ञायैतद् विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः
238,15,na bhavati viduṣāṃ mahad bhayaṃ yad aviduṣāṃ sumahad bhayaṃ paratra nahi gatir adhikāsti kasyacid bhavati hi yā viduṣaḥ sanātanī BrP_238.12 loke mātaram asūyate naras tatra devam anirīkṣya śocate tatra cet kuśalo na śocate ye vidus tad ubhayaṃ kṛtākṛtam BrP_238.13 yat karoty anabhisaṃdhipūrvakaṃ tac ca nindayati yat purā kṛtam yat priyaṃ tad ubhayaṃ na vāpriyaṃ tasya taj janayatīha kurvataḥ BrP_238.14 yasmād dharmāt paro dharmo vidyate neha kaścana yo viśiṣṭaś ca bhūtebhyas tad bhavān prabravītu naḥ,न भवति विदुषां महद् भयं यद् अविदुषां सुमहद् भयं परत्र नहि गतिर् अधिकास्ति कस्यचिद् भवति हि या विदुषः सनातनी ब्र्प्_२३८.१२ लोके मातरम् असूयते नरस् तत्र देवम् अनिरीक्ष्य शोचते तत्र चेत् कुशलो न शोचते ये विदुस् तद् उभयं कृताकृतम् ब्र्प्_२३८.१३ यत् करोत्य् अनभिसंधिपूर्वकं तच् च निन्दयति यत् पुरा कृतम् यत् प्रियं तद् उभयं न वाप्रियं तस्य तज् जनयतीह कुर्वतः ब्र्प्_२३८.१४ यस्माद् धर्मात् परो धर्मो विद्यते नेह कश्चन यो विशिष्टश् च भूतेभ्यस् तद् भवान् प्रब्रवीतु नः
238,16,dharmaṃ ca saṃpravakṣyāmi purāṇam ṛṣibhiḥ stutam viśiṣṭaṃ sarvadharmebhyaḥ śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ,धर्मं च संप्रवक्ष्यामि पुराणम् ऋषिभिः स्तुतम् विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यः शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
238,17,indriyāṇi pramāthīni buddhyā saṃyamya tattvataḥ sarvataḥ prasṛtānīha pitā bālān ivātmajān,इन्द्रियाणि प्रमाथीनि बुद्ध्या संयम्य तत्त्वतः सर्वतः प्रसृतानीह पिता बालान् इवात्मजान्
238,18,manasaś cendriyāṇāṃ cāpy aikāgryaṃ paramaṃ tapaḥ vijñeyaḥ sarvadharmebhyaḥ sa dharmaḥ para ucyate,मनसश् चेन्द्रियाणां चाप्य् ऐकाग्र्यं परमं तपः विज्ञेयः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते
238,19,tāni sarvāṇi saṃdhāya manaḥṣaṣṭhāni medhayā ātmatṛptaḥ sa evāsīd bahucintyam acintayan,तानि सर्वाणि संधाय मनःषष्ठानि मेधया आत्मतृप्तः स एवासीद् बहुचिन्त्यम् अचिन्तयन्
238,20,gocarebhyo nivṛttāni yadā sthāsyanti veśmani tadā caivātmanātmānaṃ paraṃ drakṣyatha śāśvatam,गोचरेभ्यो निवृत्तानि यदा स्थास्यन्ति वेश्मनि तदा चैवात्मनात्मानं परं द्रक्ष्यथ शाश्वतम्
238,21,sarvātmānaṃ mahātmānaṃ vidhūmam iva pāvakam prapaśyanti mahātmānaṃ brāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ,सर्वात्मानं महात्मानं विधूमम् इव पावकम् प्रपश्यन्ति महात्मानं ब्राह्मणा ये मनीषिणः
238,22,yathā puṣpaphalopeto bahuśākho mahādrumaḥ ātmano nābhijānīte kva me puṣpaṃ kva me phalam,यथा पुष्पफलोपेतो बहुशाखो महाद्रुमः आत्मनो नाभिजानीते क्व मे पुष्पं क्व मे फलम्
238,23,evam ātmā na jānīte kva gamiṣye kuto 'nv aham anyo hy asyāntarātmāsti yaḥ sarvam anupaśyati,एवम् आत्मा न जानीते क्व गमिष्ये कुतो ऽन्व् अहम् अन्यो ह्य् अस्यान्तरात्मास्ति यः सर्वम् अनुपश्यति
238,24,jñānadīpena dīptena paśyaty ātmānam ātmanā dṛṣṭvātmānaṃ tathā yūyaṃ virāgā bhavata dvijāḥ,ज्ञानदीपेन दीप्तेन पश्यत्य् आत्मानम् आत्मना दृष्ट्वात्मानं तथा यूयं विरागा भवत द्विजाः
238,25,vimuktāḥ sarvapāpebhyo muktatvaca ivoragāḥ parāṃ buddhim avāpyehāpy acintā vigatajvarāḥ,विमुक्ताः सर्वपापेभ्यो मुक्तत्वच इवोरगाः परां बुद्धिम् अवाप्येहाप्य् अचिन्ता विगतज्वराः
238,26,sarvataḥsrotasaṃ ghorāṃ nadīṃ lokapravāhiṇīm pañcendriyagrāhavatīṃ manaḥsaṃkalparodhasam,सर्वतःस्रोतसं घोरां नदीं लोकप्रवाहिणीम् पञ्चेन्द्रियग्राहवतीं मनःसंकल्परोधसम्
238,27,lobhamohatṛṇacchannāṃ kāmakrodhasarīsṛpām satyatīrthānṛtakṣobhāṃ krodhapaṅkāṃ saridvarām,लोभमोहतृणच्छन्नां कामक्रोधसरीसृपाम् सत्यतीर्थानृतक्षोभां क्रोधपङ्कां सरिद्वराम्
238,28,avyaktaprabhavāṃ śīghrāṃ kāmakrodhasamākulām prataradhvaṃ nadīṃ buddhyā dustarām akṛtātmabhiḥ,अव्यक्तप्रभवां शीघ्रां कामक्रोधसमाकुलाम् प्रतरध्वं नदीं बुद्ध्या दुस्तराम् अकृतात्मभिः
238,29,saṃsārasāgaragamāṃ yonipātāladustarām ātmajanmodbhavāṃ tāṃ tu jihvāvartadurāsadām,संसारसागरगमां योनिपातालदुस्तराम् आत्मजन्मोद्भवां तां तु जिह्वावर्तदुरासदाम्
238,30,yāṃ taranti kṛtaprajñā dhṛtimanto manīṣiṇaḥ tāṃ tīrṇaḥ sarvato mukto vidhūtātmātmavāñ śuciḥ,यां तरन्ति कृतप्रज्ञा धृतिमन्तो मनीषिणः तां तीर्णः सर्वतो मुक्तो विधूतात्मात्मवाञ् शुचिः
238,31,uttamāṃ buddhim āsthāya brahmabhūyāya kalpate uttīrṇaḥ sarvasaṃkleśān prasannātmā vikalmaṣaḥ,उत्तमां बुद्धिम् आस्थाय ब्रह्मभूयाय कल्पते उत्तीर्णः सर्वसंक्लेशान् प्रसन्नात्मा विकल्मषः
238,32,bhūyiṣṭhānīva bhūtāni sarvasthānān nirīkṣya ca akrudhyann aprasīdaṃś ca nanṛśaṃsamatis tathā,भूयिष्ठानीव भूतानि सर्वस्थानान् निरीक्ष्य च अक्रुध्यन्न् अप्रसीदंश् च ननृशंसमतिस् तथा
238,33,tato drakṣyatha sarveṣāṃ bhūtānāṃ prabhavāpyayam etad dhi sarvadharmebhyo viśiṣṭaṃ menire budhāḥ,ततो द्रक्ष्यथ सर्वेषां भूतानां प्रभवाप्ययम् एतद् धि सर्वधर्मेभ्यो विशिष्टं मेनिरे बुधाः
238,34,dharmaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭhā munayaḥ satyadarśinaḥ ātmāno vyāpino viprā iti putrānuśāsanam,धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठा मुनयः सत्यदर्शिनः आत्मानो व्यापिनो विप्रा इति पुत्रानुशासनम्
238,35,prayatāya pravaktavyaṃ hitāyānugatāya ca ātmajñānam idaṃ guhyaṃ sarvaguhyatamaṃ mahat,प्रयताय प्रवक्तव्यं हितायानुगताय च आत्मज्ञानम् इदं गुह्यं सर्वगुह्यतमं महत्
238,36,abravaṃ yad ahaṃ viprā ātmasākṣikam añjasā naiva strī na pumān evaṃ na caivedaṃ napuṃsakam,अब्रवं यद् अहं विप्रा आत्मसाक्षिकम् अञ्जसा नैव स्त्री न पुमान् एवं न चैवेदं नपुंसकम्
238,37,aduḥkham asukhaṃ brahma bhūtabhavyabhavātmakam naitaj jñātvā pumān strī vā punarbhavam avāpnuyāt,अदुःखम् असुखं ब्रह्म भूतभव्यभवात्मकम् नैतज् ज्ञात्वा पुमान् स्त्री वा पुनर्भवम् अवाप्नुयात्
238,38,yathā matāni sarvāṇi tathaitāni yathā tathā kathitāni mayā viprā bhavanti na bhavanti ca,यथा मतानि सर्वाणि तथैतानि यथा तथा कथितानि मया विप्रा भवन्ति न भवन्ति च
238,40,tatprītiyuktena guṇānvitena putreṇa satputradayānvitena dṛṣṭvā hitaṃ prītamanā yadarthaṃ brūyāt sutasyeha yad uktam etat BrP_238.39 mokṣaḥ pitāmahenokta upāyān nānupāyataḥ tam upāyaṃ yathānyāyaṃ śrotum icchāmahe mune,तत्प्रीतियुक्तेन गुणान्वितेन पुत्रेण सत्पुत्रदयान्वितेन दृष्ट्वा हितं प्रीतमना यदर्थं ब्रूयात् सुतस्येह यद् उक्तम् एतत् ब्र्प्_२३८.३९ मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान् नानुपायतः तम् उपायं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामहे मुने
238,41,asmāsu tan mahāprājñā yuktaṃ nipuṇadarśanam yadupāyena sarvārthān mṛgayadhvaṃ sadānaghāḥ,अस्मासु तन् महाप्राज्ञा युक्तं निपुणदर्शनम् यदुपायेन सर्वार्थान् मृगयध्वं सदानघाः
238,42,ghaṭopakaraṇe buddhir ghaṭotpattau na sā matā evaṃ dharmādyupāyārthe nānyadharmeṣu kāraṇam,घटोपकरणे बुद्धिर् घटोत्पत्तौ न सा मता एवं धर्माद्युपायार्थे नान्यधर्मेषु कारणम्
238,43,pūrve samudre yaḥ panthā na sa gacchati paścimam ekaḥ panthā hi mokṣasya tac chṛṇudhvaṃ mamānaghāḥ,पूर्वे समुद्रे यः पन्था न स गच्छति पश्चिमम् एकः पन्था हि मोक्षस्य तच् छृणुध्वं ममानघाः
238,44,kṣamayā krodham ucchindyāt kāmaṃ saṃkalpavarjanāt sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati,क्षमया क्रोधम् उच्छिन्द्यात् कामं संकल्पवर्जनात् सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति
238,45,apramādād bhayaṃ rakṣed rakṣet kṣetraṃ ca saṃvidam icchāṃ dveṣaṃ ca kāmaṃ ca dhairyeṇa vinivartayet,अप्रमादाद् भयं रक्षेद् रक्षेत् क्षेत्रं च संविदम् इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत्
238,46,nidrāṃ ca pratibhāṃ caiva jñānābhyāsena tattvavit upadravāṃs tathā yogī hitajīrṇamitāśanāt,निद्रां च प्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् उपद्रवांस् तथा योगी हितजीर्णमिताशनात्
238,47,lobhaṃ mohaṃ ca saṃtoṣād viṣayāṃs tattvadarśanāt anukrośād adharmaṃ ca jayed dharmam upekṣayā,लोभं मोहं च संतोषाद् विषयांस् तत्त्वदर्शनात् अनुक्रोशाद् अधर्मं च जयेद् धर्मम् उपेक्षया
238,48,āyatyā ca jayed āśāṃ sāmarthyaṃ saṅgavarjanāt anityatvena ca snehaṃ kṣudhāṃ yogena paṇḍitaḥ,आयत्या च जयेद् आशां सामर्थ्यं सङ्गवर्जनात् अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधां योगेन पण्डितः
238,49,kāruṇyenātmanātmānaṃ tṛṣṇāṃ ca paritoṣataḥ utthānena jayet tandrāṃ vitarkaṃ niścayāj jayet,कारुण्येनात्मनात्मानं तृष्णां च परितोषतः उत्थानेन जयेत् तन्द्रां वितर्कं निश्चयाज् जयेत्
238,50,maunena bahubhāṣāṃ ca śauryeṇa ca bhayaṃ jayet yacched vāṅmanasī buddhyā tāṃ yacchej jñānacakṣuṣā,मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत् यच्छेद् वाङ्मनसी बुद्ध्या तां यच्छेज् ज्ञानचक्षुषा
238,51,jñānam ātmā mahān yacchet taṃ yacchec chāntir ātmanaḥ tad etad upaśāntena boddhavyaṃ śucikarmaṇā,ज्ञानम् आत्मा महान् यच्छेत् तं यच्छेच् छान्तिर् आत्मनः तद् एतद् उपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा
238,52,yogadoṣān samucchidya pañca yān kavayo viduḥ kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca bhayaṃ svapnaṃ ca pañcamam,योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम्
238,53,parityajya niṣeveta yathāvad yogasādhanāt dhyānam adhyayanaṃ dānaṃ satyaṃ hrīr ārjavaṃ kṣamā,परित्यज्य निषेवेत यथावद् योगसाधनात् ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा
238,54,śaucam ācārataḥ śuddhir indriyāṇāṃ ca saṃyamaḥ etair vivardhate tejaḥ pāpmānam upahanti ca,शौचम् आचारतः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च संयमः एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानम् उपहन्ति च
238,55,sidhyanti cāsya saṃkalpā vijñānaṃ ca pravartate dhūtapāpaḥ sa tejasvī laghvāhāro jitendriyaḥ,सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते धूतपापः स तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः
238,56,kāmakrodhau vaśe kṛtvā nirviśed brahmaṇaḥ padam amūḍhatvam asaṅgitvaṃ kāmakrodhavivarjanam,कामक्रोधौ वशे कृत्वा निर्विशेद् ब्रह्मणः पदम् अमूढत्वम् असङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम्
238,57,adainyam anudīrṇatvam anudvego hy avasthitiḥ eṣa mārgo hi mokṣasya prasanno vimalaḥ śuciḥ tathā vākkāyamanasāṃ niyamāḥ kāmato 'vyayāḥ,अदैन्यम् अनुदीर्णत्वम् अनुद्वेगो ह्य् अवस्थितिः एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः तथा वाक्कायमनसां नियमाः कामतो ऽव्ययाः
239,1,sāṃkhyaṃ yogasya no vipra viśeṣaṃ vaktum arhasi tava dharmajña sarvaṃ hi viditaṃ munisattama,सांख्यं योगस्य नो विप्र विशेषं वक्तुम् अर्हसि तव धर्मज्ञ सर्वं हि विदितं मुनिसत्तम
239,2,sāṃkhyāḥ sāṃkhyaṃ praśaṃsanti yogān yogaviduttamāḥ vadanti kāraṇaiḥ śreṣṭhaiḥ svapakṣodbhavanāya vai,सांख्याः सांख्यं प्रशंसन्ति योगान् योगविदुत्तमाः वदन्ति कारणैः श्रेष्ठैः स्वपक्षोद्भवनाय वै
239,3,anīśvaraḥ kathaṃ mucyed ity evaṃ munisattamāḥ vadanti kāraṇaiḥ śreṣṭhaṃ yogaṃ samyaṅ manīṣiṇaḥ,अनीश्वरः कथं मुच्येद् इत्य् एवं मुनिसत्तमाः वदन्ति कारणैः श्रेष्ठं योगं सम्यङ् मनीषिणः
239,4,vadanti kāraṇaṃ vedaṃ sāṃkhyaṃ samyag dvijātayaḥ vijñāyeha gatīḥ sarvā virakto viṣayeṣu yaḥ,वदन्ति कारणं वेदं सांख्यं सम्यग् द्विजातयः विज्ञायेह गतीः सर्वा विरक्तो विषयेषु यः
239,5,ūrdhvaṃ sa dehāt suvyaktaṃ vimucyed iti nānyathā etad āhur mahāprājñāḥ sāṃkhyaṃ vai mokṣadarśanam,ऊर्ध्वं स देहात् सुव्यक्तं विमुच्येद् इति नान्यथा एतद् आहुर् महाप्राज्ञाः सांख्यं वै मोक्षदर्शनम्
239,6,svapakṣe kāraṇaṃ grāhyaṃ samarthaṃ vacanaṃ hitam śiṣṭānāṃ hi mataṃ grāhyaṃ bhavadbhiḥ śiṣṭasaṃmataiḥ,स्वपक्षे कारणं ग्राह्यं समर्थं वचनं हितम् शिष्टानां हि मतं ग्राह्यं भवद्भिः शिष्टसंमतैः
239,7,pratyakṣaṃ hetavo yogāḥ sāṃkhyāḥ śāstraviniścayāḥ ubhe caite mate tattve samavete dvijottamāḥ,प्रत्यक्षं हेतवो योगाः सांख्याः शास्त्रविनिश्चयाः उभे चैते मते तत्त्वे समवेते द्विजोत्तमाः
239,8,ubhe caite mate jñāte munīndrāḥ śiṣṭasaṃmate anuṣṭhite yathāśāstraṃ nayetāṃ paramāṃ gatim,उभे चैते मते ज्ञाते मुनीन्द्राः शिष्टसंमते अनुष्ठिते यथाशास्त्रं नयेतां परमां गतिम्
239,9,tulyaṃ śaucaṃ tayor yuktaṃ dayā bhūteṣu cānaghāḥ vratānāṃ dhāraṇaṃ tulyaṃ darśanaṃ tv asamaṃ tayoḥ,तुल्यं शौचं तयोर् युक्तं दया भूतेषु चानघाः व्रतानां धारणं तुल्यं दर्शनं त्व् असमं तयोः
239,10,yadi tulyaṃ vrataṃ śaucaṃ dayā cātra mahāmune tulyaṃ taddarśanaṃ kasmāt tan no brūhi dvijottama,यदि तुल्यं व्रतं शौचं दया चात्र महामुने तुल्यं तद्दर्शनं कस्मात् तन् नो ब्रूहि द्विजोत्तम
239,11,rāgaṃ mohaṃ tathā snehaṃ kāmaṃ krodhaṃ ca kevalam yogāsthiroditān doṣān pañcaitān prāpnuvanti tān,रागं मोहं तथा स्नेहं कामं क्रोधं च केवलम् योगास्थिरोदितान् दोषान् पञ्चैतान् प्राप्नुवन्ति तान्
239,12,yathā vānimiṣāḥ sthūlaṃ jālaṃ chittvā punar jalam prāpnuvanti tathā yogāt tat padaṃ vītakalmaṣāḥ,यथा वानिमिषाः स्थूलं जालं छित्त्वा पुनर् जलम् प्राप्नुवन्ति तथा योगात् तत् पदं वीतकल्मषाः
239,13,tathaiva vāgurāṃ chittvā balavanto yathā mṛgāḥ prāpnuyur vimalaṃ mārgaṃ vimuktāḥ sarvabandhanaiḥ,तथैव वागुरां छित्त्वा बलवन्तो यथा मृगाः प्राप्नुयुर् विमलं मार्गं विमुक्ताः सर्वबन्धनैः
239,14,lobhajāni tathā viprā bandhanāni balānvitaḥ chittvā yogāt paraṃ mārgaṃ gacchanti vimalaṃ śubham,लोभजानि तथा विप्रा बन्धनानि बलान्वितः छित्त्वा योगात् परं मार्गं गच्छन्ति विमलं शुभम्
239,15,acalās tv āvilā viprā vāgurāsu tathāpare vinaśyanti na saṃdehas tadvad yogabalād ṛte,अचलास् त्व् आविला विप्रा वागुरासु तथापरे विनश्यन्ति न संदेहस् तद्वद् योगबलाद् ऋते
239,16,balahīnāś ca viprendrā yathā jālaṃ gatā dvijāḥ bandhaṃ na gacchanty anaghā yogās te tu sudurlabhāḥ,बलहीनाश् च विप्रेन्द्रा यथा जालं गता द्विजाः बन्धं न गच्छन्त्य् अनघा योगास् ते तु सुदुर्लभाः
239,17,yathā ca śakunāḥ sūkṣmaṃ prāpya jālam ariṃdamāḥ tatrāśaktā vipadyante mucyante tu balānvitāḥ,यथा च शकुनाः सूक्ष्मं प्राप्य जालम् अरिंदमाः तत्राशक्ता विपद्यन्ते मुच्यन्ते तु बलान्विताः
239,18,karmajair bandhanair baddhās tadvad yogaparā dvijāḥ abalā na vimucyante mucyante ca balānvitāḥ,कर्मजैर् बन्धनैर् बद्धास् तद्वद् योगपरा द्विजाः अबला न विमुच्यन्ते मुच्यन्ते च बलान्विताः
239,19,alpakaś ca yathā viprā vahniḥ śāmyati durbalaḥ ākrānta indhanaiḥ sthūlais tadvad yogabalaḥ smṛtaḥ,अल्पकश् च यथा विप्रा वह्निः शाम्यति दुर्बलः आक्रान्त इन्धनैः स्थूलैस् तद्वद् योगबलः स्मृतः
239,20,sa eva ca tadā viprā vahnir jātabalaḥ punaḥ samīraṇagataḥ kṛtsnāṃ dahet kṣipraṃ mahīm imām,स एव च तदा विप्रा वह्निर् जातबलः पुनः समीरणगतः कृत्स्नां दहेत् क्षिप्रं महीम् इमाम्
239,21,tattvajñānabalo yogī dīptatejā mahābalaḥ antakāla ivādityaḥ kṛtsnaṃ saṃśoṣayej jagat,तत्त्वज्ञानबलो योगी दीप्ततेजा महाबलः अन्तकाल इवादित्यः कृत्स्नं संशोषयेज् जगत्
239,22,durbalaś ca yathā viprāḥ srotasā hriyate naraḥ balahīnas tathā yogī viṣayair hriyate ca saḥ,दुर्बलश् च यथा विप्राः स्रोतसा ह्रियते नरः बलहीनस् तथा योगी विषयैर् ह्रियते च सः
239,23,tad eva tu yathā sroto viṣkambhayati vāraṇaḥ tadvad yogabalaṃ labdhvā na bhaved viṣayair hṛtaḥ,तद् एव तु यथा स्रोतो विष्कम्भयति वारणः तद्वद् योगबलं लब्ध्वा न भवेद् विषयैर् हृतः
239,24,viśanti vā vaśād vātha yogād yogabalānvitāḥ prajāpatīn manūn sarvān mahābhūtāni ceśvarāḥ,विशन्ति वा वशाद् वाथ योगाद् योगबलान्विताः प्रजापतीन् मनून् सर्वान् महाभूतानि चेश्वराः
239,25,na yamo nāntakaḥ kruddho na mṛtyur bhīmavikramaḥ viśante tad dvijāḥ sarve yogasyāmitatejasaḥ,न यमो नान्तकः क्रुद्धो न मृत्युर् भीमविक्रमः विशन्ते तद् द्विजाः सर्वे योगस्यामिततेजसः
239,26,ātmanāṃ ca sahasrāṇi bahūni dvijasattamāḥ yogaṃ kuryād balaṃ prāpya taiś ca sarvair mahīṃ caret,आत्मनां च सहस्राणि बहूनि द्विजसत्तमाः योगं कुर्याद् बलं प्राप्य तैश् च सर्वैर् महीं चरेत्
239,27,prāpnuyād viṣayān kaścit punaś cograṃ tapaś caret saṃkṣipyec ca punar viprāḥ sūryas tejoguṇān iva,प्राप्नुयाद् विषयान् कश्चित् पुनश् चोग्रं तपश् चरेत् संक्षिप्येच् च पुनर् विप्राः सूर्यस् तेजोगुणान् इव
239,28,balasthasya hi yogasya balārthaṃ munisattamāḥ vimokṣaprabhavaṃ viṣṇum upapannam asaṃśayam,बलस्थस्य हि योगस्य बलार्थं मुनिसत्तमाः विमोक्षप्रभवं विष्णुम् उपपन्नम् असंशयम्
239,29,balāni yogaproktāni mayaitāni dvijottamāḥ nidarśanārthaṃ sūkṣmāṇi vakṣyāmi ca punar dvijāḥ,बलानि योगप्रोक्तानि मयैतानि द्विजोत्तमाः निदर्शनार्थं सूक्ष्माणि वक्ष्यामि च पुनर् द्विजाः
239,30,ātmanaś ca samādhāne dhāraṇāṃ prati vā dvijāḥ nidarśanāni sūkṣmāṇi śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ,आत्मनश् च समाधाने धारणां प्रति वा द्विजाः निदर्शनानि सूक्ष्माणि शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
239,31,apramatto yathā dhanvī lakṣyaṃ hanti samāhitaḥ yuktaḥ samyak tathā yogī mokṣaṃ prāpnoty asaṃśayam,अप्रमत्तो यथा धन्वी लक्ष्यं हन्ति समाहितः युक्तः सम्यक् तथा योगी मोक्षं प्राप्नोत्य् असंशयम्
239,32,snehapātre yathā pūrṇe mana ādhāya niścalam puruṣo yukta ārohet sopānaṃ yuktamānasaḥ,स्नेहपात्रे यथा पूर्णे मन आधाय निश्चलम् पुरुषो युक्त आरोहेत् सोपानं युक्तमानसः
239,33,muktas tathāyam ātmānaṃ yogaṃ tadvat suniścalam karoty amalam ātmānaṃ bhāskaropamadarśane,मुक्तस् तथायम् आत्मानं योगं तद्वत् सुनिश्चलम् करोत्य् अमलम् आत्मानं भास्करोपमदर्शने
239,34,yathā ca nāvaṃ viprendrāḥ karṇadhāraḥ samāhitaḥ mahārṇavagatāṃ śīghraṃ nayed viprāṃs tu pattanam,यथा च नावं विप्रेन्द्राः कर्णधारः समाहितः महार्णवगतां शीघ्रं नयेद् विप्रांस् तु पत्तनम्
239,35,tadvad ātmasamādhānaṃ yukto yogena yogavit durgamaṃ sthānam āpnoti hitvā deham imaṃ dvijāḥ,तद्वद् आत्मसमाधानं युक्तो योगेन योगवित् दुर्गमं स्थानम् आप्नोति हित्वा देहम् इमं द्विजाः
239,36,sārathiś ca yathā yuktaḥ sadaśvān susamāhitaḥ deśam iṣṭaṃ nayaty āśu dhanvinaṃ puruṣarṣabham,सारथिश् च यथा युक्तः सदश्वान् सुसमाहितः देशम् इष्टं नयत्य् आशु धन्विनं पुरुषर्षभम्
239,37,tathaiva ca dvijā yogī dhāraṇāsu samāhitaḥ prāpnoty āśu paraṃ sthānaṃ lakṣyamukta ivāśugaḥ,तथैव च द्विजा योगी धारणासु समाहितः प्राप्नोत्य् आशु परं स्थानं लक्ष्यमुक्त इवाशुगः
239,38,āviśyātmani cātmānaṃ yo 'vatiṣṭhati so 'calaḥ pāśaṃ hatveva mīnānāṃ padam āpnoti so 'jaram,आविश्यात्मनि चात्मानं यो ऽवतिष्ठति सो ऽचलः पाशं हत्वेव मीनानां पदम् आप्नोति सो ऽजरम्
239,39,nābhyāṃ śīrṣe ca kukṣau ca hṛdi vakṣasi pārśvayoḥ darśane śravaṇe vāpi ghrāṇe cāmitavikramaḥ,नाभ्यां शीर्षे च कुक्षौ च हृदि वक्षसि पार्श्वयोः दर्शने श्रवणे वापि घ्राणे चामितविक्रमः
239,40,sthāneṣv eteṣu yo yogī mahāvratasamāhitaḥ ātmanā sūkṣmam ātmānaṃ yuṅkte samyag dvijottamāḥ,स्थानेष्व् एतेषु यो योगी महाव्रतसमाहितः आत्मना सूक्ष्मम् आत्मानं युङ्क्ते सम्यग् द्विजोत्तमाः
239,41,suśīghram acalaprakhyaṃ karma dagdhvā śubhāśubham uttamaṃ yogam āsthāya yadīcchati vimucyate,सुशीघ्रम् अचलप्रख्यं कर्म दग्ध्वा शुभाशुभम् उत्तमं योगम् आस्थाय यदीच्छति विमुच्यते
239,42,āhārān kīdṛśān kṛtvā kāni jitvā ca sattama yogī balam avāpnoti tad bhavān vaktum arhati,आहारान् कीदृशान् कृत्वा कानि जित्वा च सत्तम योगी बलम् अवाप्नोति तद् भवान् वक्तुम् अर्हति
239,43,kaṇānāṃ bhakṣaṇe yuktaḥ piṇyākasya ca bho dvijāḥ snehānāṃ varjane yukto yogī balam avāpnuyāt,कणानां भक्षणे युक्तः पिण्याकस्य च भो द्विजाः स्नेहानां वर्जने युक्तो योगी बलम् अवाप्नुयात्
239,44,bhuñjāno yāvakaṃ rūkṣaṃ dīrghakālaṃ dvijottamāḥ ekāhārī viśuddhātmā yogī balam avāpnuyāt,भुञ्जानो यावकं रूक्षं दीर्घकालं द्विजोत्तमाः एकाहारी विशुद्धात्मा योगी बलम् अवाप्नुयात्
239,45,pakṣān māsān ṛtūṃś citrān saṃcaraṃś ca guhās tathā apaḥ pītvā payomiśrā yogī balam avāpnuyāt,पक्षान् मासान् ऋतूंश् चित्रान् संचरंश् च गुहास् तथा अपः पीत्वा पयोमिश्रा योगी बलम् अवाप्नुयात्
239,46,akhaṇḍam api vā māsaṃ satataṃ munisattamāḥ upoṣya samyak śuddhātmā yogī balam avāpnuyāt,अखण्डम् अपि वा मासं सततं मुनिसत्तमाः उपोष्य सम्यक् शुद्धात्मा योगी बलम् अवाप्नुयात्
239,47,kāmaṃ jitvā tathā krodhaṃ śītoṣṇaṃ varṣam eva ca bhayaṃ śokaṃ tathā svāpaṃ pauruṣān viṣayāṃs tathā,कामं जित्वा तथा क्रोधं शीतोष्णं वर्षम् एव च भयं शोकं तथा स्वापं पौरुषान् विषयांस् तथा
239,48,aratiṃ durjayāṃ caiva ghorāṃ dṛṣṭvā ca bho dvijāḥ sparśaṃ nidrāṃ tathā tandrāṃ durjayāṃ munisattamāḥ,अरतिं दुर्जयां चैव घोरां दृष्ट्वा च भो द्विजाः स्पर्शं निद्रां तथा तन्द्रां दुर्जयां मुनिसत्तमाः
239,49,dīpayanti mahātmānaṃ sūkṣmam ātmānam ātmanā vītarāgā mahāprājñā dhyānādhyayanasaṃpadā,दीपयन्ति महात्मानं सूक्ष्मम् आत्मानम् आत्मना वीतरागा महाप्राज्ञा ध्यानाध्ययनसंपदा
239,50,durgas tv eṣa mataḥ panthā brāhmaṇānāṃ vipaścitām yaḥ kaścid vrajati kṣipraṃ kṣemeṇa munipuṃgavāḥ,दुर्गस् त्व् एष मतः पन्था ब्राह्मणानां विपश्चिताम् यः कश्चिद् व्रजति क्षिप्रं क्षेमेण मुनिपुंगवाः
239,51,yathā kaścid vanaṃ ghoraṃ bahusarpasarīsṛpam śvabhravat toyahīnaṃ ca durgamaṃ bahukaṇṭakam,यथा कश्चिद् वनं घोरं बहुसर्पसरीसृपम् श्वभ्रवत् तोयहीनं च दुर्गमं बहुकण्टकम्
239,52,abhaktam aṭavīprāyaṃ dāvadagdhamahīruham panthānaṃ taskarākīrṇaṃ kṣemeṇābhipatet tathā,अभक्तम् अटवीप्रायं दावदग्धमहीरुहम् पन्थानं तस्कराकीर्णं क्षेमेणाभिपतेत् तथा
239,53,yogamārgaṃ samāsādya yaḥ kaścid vrajate dvijaḥ kṣemeṇoparamen mārgād bahudoṣo 'pi saṃmataḥ,योगमार्गं समासाद्य यः कश्चिद् व्रजते द्विजः क्षेमेणोपरमेन् मार्गाद् बहुदोषो ऽपि संमतः
239,54,āstheyaṃ kṣuradhārāsu niśitāsu dvijottamāḥ dhāraṇā sā tu yogasya durgeyam akṛtātmabhiḥ,आस्थेयं क्षुरधारासु निशितासु द्विजोत्तमाः धारणा सा तु योगस्य दुर्गेयम् अकृतात्मभिः
239,55,viṣamā dhāraṇā viprā yānti vai na śubhāṃ gatim netṛhīnā yathā nāvaḥ puruṣāṇāṃ tu vai dvijāḥ,विषमा धारणा विप्रा यान्ति वै न शुभां गतिम् नेतृहीना यथा नावः पुरुषाणां तु वै द्विजाः
239,56,yas tu tiṣṭhati yogādhau dhāraṇāsu yathāvidhi maraṇaṃ janmaduḥkhitvaṃ sukhitvaṃ sa viśiṣyate,यस् तु तिष्ठति योगाधौ धारणासु यथाविधि मरणं जन्मदुःखित्वं सुखित्वं स विशिष्यते
239,57,nānāśāstreṣu niyataṃ nānāmuniniṣevitam paraṃ yogasya panthānaṃ niścitaṃ taṃ dvijātiṣu,नानाशास्त्रेषु नियतं नानामुनिनिषेवितम् परं योगस्य पन्थानं निश्चितं तं द्विजातिषु
240,1,paraṃ hi tad brahmamayaṃ munīndrā brahmāṇam īśaṃ varadaṃ ca viṣṇum bhavaṃ ca dharmaṃ ca mahānubhāvaṃ yad brahmaputrān sumahānubhāvān BrP_239.58 tamaś ca kaṣṭaṃ sumahad rajaś ca sattvaṃ ca śuddhaṃ prakṛtiṃ parāṃ ca siddhiṃ ca devīṃ varuṇasya patnīṃ tejaś ca kṛtsnaṃ sumahac ca dhairyam BrP_239.59 tārādhipaṃ khe vimalaṃ sutāraṃ viśvāṃś ca devān uragān pitṝṃś ca śailāṃś ca kṛtsnān udadhīṃś ca vācalān nadīś ca sarvāḥ sanagāṃś ca nāgān BrP_239.60 sādhyāṃs tathā yakṣagaṇān diśaś ca gandharvasiddhān puruṣān striyaś ca parasparaṃ prāpya mahān mahātmā viśeta yogī nacirād vimuktaḥ BrP_239.61 kathā ca yā vipravarāḥ prasaktā daive mahāvīryamatau śubheyam yogān sa sarvān anubhūya martyā nārāyaṇaṃ taṃ drutam āpnuvanti BrP_239.62 samyak kriyeyaṃ viprendra varṇitā śiṣṭasaṃmatā yogamārgo yathānyāyaṃ śiṣyāyeha hitaiṣiṇā,परं हि तद् ब्रह्ममयं मुनीन्द्रा ब्रह्माणम् ईशं वरदं च विष्णुम् भवं च धर्मं च महानुभावं यद् ब्रह्मपुत्रान् सुमहानुभावान् ब्र्प्_२३९.५८ तमश् च कष्टं सुमहद् रजश् च सत्त्वं च शुद्धं प्रकृतिं परां च सिद्धिं च देवीं वरुणस्य पत्नीं तेजश् च कृत्स्नं सुमहच् च धैर्यम् ब्र्प्_२३९.५९ ताराधिपं खे विमलं सुतारं विश्वांश् च देवान् उरगान् पितॄंश् च शैलांश् च कृत्स्नान् उदधींश् च वाचलान् नदीश् च सर्वाः सनगांश् च नागान् ब्र्प्_२३९.६० साध्यांस् तथा यक्षगणान् दिशश् च गन्धर्वसिद्धान् पुरुषान् स्त्रियश् च परस्परं प्राप्य महान् महात्मा विशेत योगी नचिराद् विमुक्तः ब्र्प्_२३९.६१ कथा च या विप्रवराः प्रसक्ता दैवे महावीर्यमतौ शुभेयम् योगान् स सर्वान् अनुभूय मर्त्या नारायणं तं द्रुतम् आप्नुवन्ति ब्र्प्_२३९.६२ सम्यक् क्रियेयं विप्रेन्द्र वर्णिता शिष्टसंमता योगमार्गो यथान्यायं शिष्यायेह हितैषिणा
240,2,sāṃkhye tv idānīṃ dharmasya vidhiṃ prabrūhi tattvataḥ triṣu lokeṣu yaj jñānaṃ sarvaṃ tad viditaṃ hi te,सांख्ये त्व् इदानीं धर्मस्य विधिं प्रब्रूहि तत्त्वतः त्रिषु लोकेषु यज् ज्ञानं सर्वं तद् विदितं हि ते
240,3,śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarvam ākhyānaṃ viditātmanām vihitaṃ yatibhir vṛddhaiḥ kapilādibhir īśvaraiḥ,शृणुध्वं मुनयः सर्वम् आख्यानं विदितात्मनाम् विहितं यतिभिर् वृद्धैः कपिलादिभिर् ईश्वरैः
240,4,yasmin suvibhramāḥ kecid dṛśyante munisattamāḥ guṇāś ca yasmin bahavo doṣahāniś ca kevalā,यस्मिन् सुविभ्रमाः केचिद् दृश्यन्ते मुनिसत्तमाः गुणाश् च यस्मिन् बहवो दोषहानिश् च केवला
240,5,jñānena parisaṃkhyāya sadoṣān viṣayān dvijāḥ mānuṣān durjayān kṛtsnān paiśācān viṣayāṃs tathā,ज्ञानेन परिसंख्याय सदोषान् विषयान् द्विजाः मानुषान् दुर्जयान् कृत्स्नान् पैशाचान् विषयांस् तथा
240,6,viṣayān auragāñ jñātvā gandharvaviṣayāṃs tathā pitṝṇāṃ viṣayāñ jñātvā tiryaktvaṃ caratāṃ dvijāḥ,विषयान् औरगाञ् ज्ञात्वा गन्धर्वविषयांस् तथा पितॄणां विषयाञ् ज्ञात्वा तिर्यक्त्वं चरतां द्विजाः
240,7,suparṇaviṣayāñ jñātvā marutāṃ viṣayāṃs tathā maharṣiviṣayāṃś caiva rājarṣiviṣayāṃs tathā,सुपर्णविषयाञ् ज्ञात्वा मरुतां विषयांस् तथा महर्षिविषयांश् चैव राजर्षिविषयांस् तथा
240,8,āsurān viṣayāñ jñātvā vaiśvadevāṃs tathaiva ca devarṣiviṣayāñ jñātvā yogānām api vai parān,आसुरान् विषयाञ् ज्ञात्वा वैश्वदेवांस् तथैव च देवर्षिविषयाञ् ज्ञात्वा योगानाम् अपि वै परान्
240,9,viṣayāṃś ca pramāṇasya brahmaṇo viṣayāṃs tathā āyuṣaś ca paraṃ kālaṃ lokair vijñāya tattvataḥ,विषयांश् च प्रमाणस्य ब्रह्मणो विषयांस् तथा आयुषश् च परं कालं लोकैर् विज्ञाय तत्त्वतः
240,10,sukhasya ca paraṃ kālaṃ vijñāya munisattamāḥ prāptakāle ca yad duḥkhaṃ patatāṃ viṣayaiṣiṇām,सुखस्य च परं कालं विज्ञाय मुनिसत्तमाः प्राप्तकाले च यद् दुःखं पततां विषयैषिणाम्
240,11,tiryaktve patatāṃ viprās tathaiva narakeṣu yat svargasya ca guṇāñ jñātvā doṣān sarvāṃś ca bho dvijāḥ,तिर्यक्त्वे पततां विप्रास् तथैव नरकेषु यत् स्वर्गस्य च गुणाञ् ज्ञात्वा दोषान् सर्वांश् च भो द्विजाः
240,12,vedavāde ca ye doṣā guṇā ye cāpi vaidikāḥ jñānayoge ca ye doṣā jñānayoge ca ye guṇāḥ,वेदवादे च ये दोषा गुणा ये चापि वैदिकाः ज्ञानयोगे च ये दोषा ज्ञानयोगे च ये गुणाः
240,13,sāṃkhyajñāne ca ye doṣāṃs tathaiva ca guṇā dvijāḥ sattvaṃ daśaguṇaṃ jñātvā rajo navaguṇaṃ tathā,सांख्यज्ञाने च ये दोषांस् तथैव च गुणा द्विजाः सत्त्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा
240,14,tamaś cāṣṭaguṇaṃ jñātvā buddhiṃ saptaguṇāṃ tathā ṣaḍguṇaṃ ca nabho jñātvā tamaś ca triguṇaṃ mahat,तमश् चाष्टगुणं ज्ञात्वा बुद्धिं सप्तगुणां तथा षड्गुणं च नभो ज्ञात्वा तमश् च त्रिगुणं महत्
240,15,dviguṇaṃ ca rajo jñātvā sattvaṃ caikaguṇaṃ punaḥ mārgaṃ vijñāya tattvena pralayaprekṣaṇena tu,द्विगुणं च रजो ज्ञात्वा सत्त्वं चैकगुणं पुनः मार्गं विज्ञाय तत्त्वेन प्रलयप्रेक्षणेन तु
240,16,jñānavijñānasaṃpannāḥ kāraṇair bhāvitātmabhiḥ prāpnuvanti śubhaṃ mokṣaṃ sūkṣmā iva nabhaḥ param,ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः कारणैर् भावितात्मभिः प्राप्नुवन्ति शुभं मोक्षं सूक्ष्मा इव नभः परम्
240,17,rūpeṇa dṛṣṭiṃ saṃyuktāṃ ghrāṇaṃ gandhaguṇena ca śabdagrāhyaṃ tathā śrotraṃ jihvāṃ rasaguṇena ca,रूपेण दृष्टिं संयुक्तां घ्राणं गन्धगुणेन च शब्दग्राह्यं तथा श्रोत्रं जिह्वां रसगुणेन च
240,18,tvacaṃ sparśaṃ tathā śakyaṃ vāyuṃ caiva tadāśritam mohaṃ tamasi saṃyuktaṃ lobhaṃ moheṣu saṃśritam,त्वचं स्पर्शं तथा शक्यं वायुं चैव तदाश्रितम् मोहं तमसि संयुक्तं लोभं मोहेषु संश्रितम्
240,19,viṣṇuṃ krānte bale śakraṃ koṣṭhe saktaṃ tathānalam apsu devīṃ samāyuktām āpas tejasi saṃśritāḥ,विष्णुं क्रान्ते बले शक्रं कोष्ठे सक्तं तथानलम् अप्सु देवीं समायुक्ताम् आपस् तेजसि संश्रिताः
240,20,tejo vāyau tu saṃyuktaṃ vāyuṃ nabhasi cāśritam nabho mahati saṃyuktaṃ tamo mahasi saṃsthitam,तेजो वायौ तु संयुक्तं वायुं नभसि चाश्रितम् नभो महति संयुक्तं तमो महसि संस्थितम्
240,21,rajaḥ sattvaṃ tathā saktaṃ sattvaṃ saktaṃ tathātmani saktam ātmānam īśe ca deve nārāyaṇe tathā,रजः सत्त्वं तथा सक्तं सत्त्वं सक्तं तथात्मनि सक्तम् आत्मानम् ईशे च देवे नारायणे तथा
240,22,devaṃ mokṣe ca saṃyuktaṃ tato mokṣaṃ ca na kvacit jñātvā sattvaguṇaṃ dehaṃ vṛtaṃ ṣoḍaśabhir guṇaiḥ,देवं मोक्षे च संयुक्तं ततो मोक्षं च न क्वचित् ज्ञात्वा सत्त्वगुणं देहं वृतं षोडशभिर् गुणैः
240,23,svabhāvaṃ bhāvanāṃ caiva jñātvā dehasamāśritām madhyastham iva cātmānaṃ pāpaṃ yasmin na vidyate,स्वभावं भावनां चैव ज्ञात्वा देहसमाश्रिताम् मध्यस्थम् इव चात्मानं पापं यस्मिन् न विद्यते
240,24,dvitīyaṃ karma vai jñātvā viprendrā viṣayaiṣiṇām indriyāṇīndriyārthāṃś ca sarvān ātmani saṃśritān,द्वितीयं कर्म वै ज्ञात्वा विप्रेन्द्रा विषयैषिणाम् इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश् च सर्वान् आत्मनि संश्रितान्
240,25,durlabhatvaṃ ca mokṣasya vijñāya śrutipūrvakam prāṇāpānau samānaṃ ca vyānodānau ca tattvataḥ,दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् प्राणापानौ समानं च व्यानोदानौ च तत्त्वतः
240,26,ādyaṃ caivānilaṃ jñātvā prabhavaṃ cānilaṃ punaḥ saptadhā tāṃs tathā śeṣān saptadhā vidhivat punaḥ,आद्यं चैवानिलं ज्ञात्वा प्रभवं चानिलं पुनः सप्तधा तांस् तथा शेषान् सप्तधा विधिवत् पुनः
240,27,prajāpatīn ṛṣīṃś caiva sargāṃś ca subahūn varān saptarṣīṃś ca bahūñ jñātvā rājarṣīṃś ca paraṃtapān,प्रजापतीन् ऋषींश् चैव सर्गांश् च सुबहून् वरान् सप्तर्षींश् च बहूञ् ज्ञात्वा राजर्षींश् च परंतपान्
240,28,surarṣīn marutaś cānyān brahmarṣīn sūryasaṃnibhān aiśvaryāc cyāvitān dṛṣṭvā kālena mahatā dvijāḥ,सुरर्षीन् मरुतश् चान्यान् ब्रह्मर्षीन् सूर्यसंनिभान् ऐश्वर्याच् च्यावितान् दृष्ट्वा कालेन महता द्विजाः
240,29,mahatāṃ bhūtasaṃghānāṃ śrutvā nāśaṃ ca bho dvijāḥ gatiṃ vācāṃ śubhāṃ jñātvā arcārhāḥ pāpakarmaṇām,महतां भूतसंघानां श्रुत्वा नाशं च भो द्विजाः गतिं वाचां शुभां ज्ञात्वा अर्चार्हाः पापकर्मणाम्
240,30,vaitaraṇyāṃ ca yad duḥkhaṃ patitānāṃ yamakṣaye yoniṣu ca vicitrāsu saṃcārān aśubhāṃs tathā,वैतरण्यां च यद् दुःखं पतितानां यमक्षये योनिषु च विचित्रासु संचारान् अशुभांस् तथा
240,31,jaṭhare cāśubhe vāsaṃ śoṇitodakabhājane śleṣmamūtrapurīṣe ca tīvragandhasamanvite,जठरे चाशुभे वासं शोणितोदकभाजने श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते
240,32,śukraśoṇitasaṃghāte majjāsnāyuparigrahe śirāśatasamākīrṇe navadvāre pure 'tha vai,शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे शिराशतसमाकीर्णे नवद्वारे पुरे ऽथ वै
240,33,vijñāya hitam ātmānaṃ yogāṃś ca vividhān dvijāḥ tāmasānāṃ ca jantūnāṃ ramaṇīyānṛtātmanām,विज्ञाय हितम् आत्मानं योगांश् च विविधान् द्विजाः तामसानां च जन्तूनां रमणीयानृतात्मनाम्
240,34,sāttvikānāṃ ca jantūnāṃ kutsitaṃ munisattamāḥ garhitaṃ mahatām arthe sāṃkhyānāṃ viditātmanām,सात्त्विकानां च जन्तूनां कुत्सितं मुनिसत्तमाः गर्हितं महताम् अर्थे सांख्यानां विदितात्मनाम्
240,35,upaplavāṃs tathā ghorāñ śaśinas tejasas tathā tārāṇāṃ patanaṃ dṛṣṭvā nakṣatrāṇāṃ ca paryayam,उपप्लवांस् तथा घोराञ् शशिनस् तेजसस् तथा ताराणां पतनं दृष्ट्वा नक्षत्राणां च पर्ययम्
240,36,dvaṃdvānāṃ viprayogaṃ ca vijñāya kṛpaṇaṃ dvijāḥ anyonyabhakṣaṇaṃ dṛṣṭvā bhūtānām api cāśubham,द्वंद्वानां विप्रयोगं च विज्ञाय कृपणं द्विजाः अन्योन्यभक्षणं दृष्ट्वा भूतानाम् अपि चाशुभम्
240,37,bālye mohaṃ ca vijñāya pakṣadehasya cāśubham rāgaṃ mohaṃ ca saṃprāptaṃ kvacit sattvaṃ samāśritam,बाल्ये मोहं च विज्ञाय पक्षदेहस्य चाशुभम् रागं मोहं च संप्राप्तं क्वचित् सत्त्वं समाश्रितम्
240,38,sahasreṣu naraḥ kaścin mokṣabuddhiṃ samāśritaḥ durlabhatvaṃ ca mokṣasya vijñānaṃ śrutipūrvakam,सहस्रेषु नरः कश्चिन् मोक्षबुद्धिं समाश्रितः दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञानं श्रुतिपूर्वकम्
240,39,bahumānam alabdheṣu labdhe madhyasthatāṃ punaḥ viṣayāṇāṃ ca daurātmyaṃ vijñāya ca punar dvijāḥ,बहुमानम् अलब्धेषु लब्धे मध्यस्थतां पुनः विषयाणां च दौरात्म्यं विज्ञाय च पुनर् द्विजाः
240,40,gatāsūnāṃ ca sattvānāṃ dehān bhittvā tathā śubhān vāsaṃ kuleṣu jantūnāṃ maraṇāya dhṛtātmanām,गतासूनां च सत्त्वानां देहान् भित्त्वा तथा शुभान् वासं कुलेषु जन्तूनां मरणाय धृतात्मनाम्
240,41,sāttvikānāṃ ca jantūnāṃ duḥkhaṃ vijñāya bho dvijāḥ brahmaghnānāṃ gatiṃ jñātvā patitānāṃ sudāruṇām,सात्त्विकानां च जन्तूनां दुःखं विज्ञाय भो द्विजाः ब्रह्मघ्नानां गतिं ज्ञात्वा पतितानां सुदारुणाम्
240,42,surāpāne ca saktānāṃ brāhmaṇānāṃ durātmanām gurudāraprasaktānāṃ gatiṃ vijñāya cāśubhām,सुरापाने च सक्तानां ब्राह्मणानां दुरात्मनाम् गुरुदारप्रसक्तानां गतिं विज्ञाय चाशुभाम्
240,43,jananīṣu ca vartante yena samyag dvijottamāḥ sadevakeṣu lokeṣu yena vartanti mānavāḥ,जननीषु च वर्तन्ते येन सम्यग् द्विजोत्तमाः सदेवकेषु लोकेषु येन वर्तन्ति मानवाः
240,44,tena jñānena vijñāya gatiṃ cāśubhakarmaṇām tiryagyonigatānāṃ ca vijñāya ca gatīḥ pṛthak,तेन ज्ञानेन विज्ञाय गतिं चाशुभकर्मणाम् तिर्यग्योनिगतानां च विज्ञाय च गतीः पृथक्
240,45,vedavādāṃs tathā citrān ṛtūnāṃ paryayāṃs tathā kṣayaṃ saṃvatsarāṇāṃ ca māsānāṃ ca kṣayaṃ tathā,वेदवादांस् तथा चित्रान् ऋतूनां पर्ययांस् तथा क्षयं संवत्सराणां च मासानां च क्षयं तथा
240,46,pakṣakṣayaṃ tathā dṛṣṭvā divasānāṃ ca saṃkṣayam kṣayaṃ vṛddhiṃ ca candrasya dṛṣṭvā pratyakṣatas tathā,पक्षक्षयं तथा दृष्ट्वा दिवसानां च संक्षयम् क्षयं वृद्धिं च चन्द्रस्य दृष्ट्वा प्रत्यक्षतस् तथा
240,47,vṛddhiṃ dṛṣṭvā samudrāṇāṃ kṣayaṃ teṣāṃ tathā punaḥ kṣayaṃ dhanānāṃ dṛṣṭvā ca punar vṛddhiṃ tathaiva ca,वृद्धिं दृष्ट्वा समुद्राणां क्षयं तेषां तथा पुनः क्षयं धनानां दृष्ट्वा च पुनर् वृद्धिं तथैव च
240,48,saṃyogānāṃ tathā dṛṣṭvā yugānāṃ ca viśeṣataḥ dehavaiklavyatāṃ caiva samyag vijñāya tattvataḥ,संयोगानां तथा दृष्ट्वा युगानां च विशेषतः देहवैक्लव्यतां चैव सम्यग् विज्ञाय तत्त्वतः
240,49,ātmadoṣāṃś ca vijñāya sarvān ātmani saṃsthitān svadehād utthitān gandhāṃs tathā vijñāya cāśubhān,आत्मदोषांश् च विज्ञाय सर्वान् आत्मनि संस्थितान् स्वदेहाद् उत्थितान् गन्धांस् तथा विज्ञाय चाशुभान्
240,50,kān utpātabhavān doṣān paśyasi brahmavittama etaṃ naḥ saṃśayaṃ kṛtsnaṃ vaktum arhasy aśeṣataḥ,कान् उत्पातभवान् दोषान् पश्यसि ब्रह्मवित्तम एतं नः संशयं कृत्स्नं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः
240,51,pañca doṣān dvijā dehe pravadanti manīṣiṇaḥ mārgajñāḥ kāpilāḥ sāṃkhyāḥ śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ,पञ्च दोषान् द्विजा देहे प्रवदन्ति मनीषिणः मार्गज्ञाः कापिलाः सांख्याः शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
240,52,kāmakrodhau bhayaṃ nidrā pañcamaḥ śvāsa ucyate ete doṣāḥ śarīreṣu dṛśyante sarvadehinām,कामक्रोधौ भयं निद्रा पञ्चमः श्वास उच्यते एते दोषाः शरीरेषु दृश्यन्ते सर्वदेहिनाम्
240,53,chindanti kṣamayā krodhaṃ kāmaṃ saṃkalpavarjanāt sattvasaṃsevanān nidrām apramādād bhayaṃ tathā,छिन्दन्ति क्षमया क्रोधं कामं संकल्पवर्जनात् सत्त्वसंसेवनान् निद्राम् अप्रमादाद् भयं तथा
240,54,chindanti pañcamaṃ śvāsam alpāhāratayā dvijāḥ guṇān guṇaśatair jñātvā doṣān doṣaśatair api,छिन्दन्ति पञ्चमं श्वासम् अल्पाहारतया द्विजाः गुणान् गुणशतैर् ज्ञात्वा दोषान् दोषशतैर् अपि
240,55,hetūn hetuśataiś citraiś citrān vijñāya tattvataḥ apāṃ phenopamaṃ lokaṃ viṣṇor māyāśataiḥ kṛtam,हेतून् हेतुशतैश् चित्रैश् चित्रान् विज्ञाय तत्त्वतः अपां फेनोपमं लोकं विष्णोर् मायाशतैः कृतम्
240,56,citrabhittipratīkāśaṃ nalasāram anarthakam tamaḥsaṃbhramitaṃ dṛṣṭvā varṣabudbudasaṃnibham,चित्रभित्तिप्रतीकाशं नलसारम् अनर्थकम् तमःसंभ्रमितं दृष्ट्वा वर्षबुद्बुदसंनिभम्
240,57,nāśaprāyaṃ sukhādhānaṃ nāśottaramahābhayam rajas tamasi saṃmagnaṃ paṅke dvipam ivāvaśam,नाशप्रायं सुखाधानं नाशोत्तरमहाभयम् रजस् तमसि संमग्नं पङ्के द्विपम् इवावशम्
240,58,sāṃkhyā viprā mahāprājñās tyaktvā snehaṃ prajākṛtam jñānajñeyena sāṃkhyena vyāpinā mahatā dvijāḥ,सांख्या विप्रा महाप्राज्ञास् त्यक्त्वा स्नेहं प्रजाकृतम् ज्ञानज्ञेयेन सांख्येन व्यापिना महता द्विजाः
240,59,rājasān aśubhān gandhāṃs tāmasāṃś ca tathāvidhān puṇyāṃś ca sāttvikān gandhān sparśajān dehasaṃśritān,राजसान् अशुभान् गन्धांस् तामसांश् च तथाविधान् पुण्यांश् च सात्त्विकान् गन्धान् स्पर्शजान् देहसंश्रितान्
240,60,chittvātmajñānaśastreṇa tapodaṇḍena sattamāḥ tato duḥkhādikaṃ ghoraṃ cintāśokamahāhradam,छित्त्वात्मज्ञानशस्त्रेण तपोदण्डेन सत्तमाः ततो दुःखादिकं घोरं चिन्ताशोकमहाह्रदम्
240,61,vyādhimṛtyumahāghoraṃ mahābhayamahoragam tamaḥkūrmaṃ rajomīnaṃ prajñayā saṃtaranty uta,व्याधिमृत्युमहाघोरं महाभयमहोरगम् तमःकूर्मं रजोमीनं प्रज्ञया संतरन्त्य् उत
240,62,snehapaṅkaṃ jarādurgaṃ sparśadvīpaṃ dvijottamāḥ karmāgādhaṃ satyatīraṃ sthitaṃ vratamanīṣiṇaḥ,स्नेहपङ्कं जरादुर्गं स्पर्शद्वीपं द्विजोत्तमाः कर्मागाधं सत्यतीरं स्थितं व्रतमनीषिणः
240,63,harṣasaṃghamahāvegaṃ nānārasasamākulam nānāprītimahāratnaṃ duḥkhajvarasamīritam,हर्षसंघमहावेगं नानारससमाकुलम् नानाप्रीतिमहारत्नं दुःखज्वरसमीरितम्
240,64,śokatṛṣṇāmahāvartaṃ tīkṣṇavyādhimahārujam asthisaṃghātasaṃghaṭṭaṃ śleṣmayogaṃ dvijottamāḥ,शोकतृष्णामहावर्तं तीक्ष्णव्याधिमहारुजम् अस्थिसंघातसंघट्टं श्लेष्मयोगं द्विजोत्तमाः
240,65,dānamuktākaraṃ ghoraṃ śoṇitodgāravidrumam hasitotkruṣṭanirghoṣaṃ nānājñānasuduṣkaram,दानमुक्ताकरं घोरं शोणितोद्गारविद्रुमम् हसितोत्क्रुष्टनिर्घोषं नानाज्ञानसुदुष्करम्
240,66,rodanāśrumalakṣāraṃ saṅgayogaparāyaṇam pralabdhvā janmaloko yaṃ putrabāndhavapattanam,रोदनाश्रुमलक्षारं सङ्गयोगपरायणम् प्रलब्ध्वा जन्मलोको यं पुत्रबान्धवपत्तनम्
240,67,ahiṃsāsatyamaryādaṃ prāṇayogamayormilam vṛndānugāminaṃ kṣīraṃ sarvabhūtapayodadhim,अहिंसासत्यमर्यादं प्राणयोगमयोर्मिलम् वृन्दानुगामिनं क्षीरं सर्वभूतपयोदधिम्
240,68,mokṣadurlabhaviṣayaṃ vāḍavāsukhasāgaram taranti yatayaḥ siddhā jñānayogena cānaghāḥ,मोक्षदुर्लभविषयं वाडवासुखसागरम् तरन्ति यतयः सिद्धा ज्ञानयोगेन चानघाः
240,69,tīrtvā ca dustaraṃ janma viśanti vimalaṃ nabhaḥ tatas tān sukṛtīñ jñātvā sūryo vahati raśmibhiḥ,तीर्त्वा च दुस्तरं जन्म विशन्ति विमलं नभः ततस् तान् सुकृतीञ् ज्ञात्वा सूर्यो वहति रश्मिभिः
240,70,padmatantuvad āviśya pravahan viṣayān dvijāḥ tatra tān pravaho vāyuḥ pratigṛhṇāti cānaghāḥ,पद्मतन्तुवद् आविश्य प्रवहन् विषयान् द्विजाः तत्र तान् प्रवहो वायुः प्रतिगृह्णाति चानघाः
240,71,vītarāgān yatīn siddhān vīryayuktāṃs tapodhanān sūkṣmaḥ śītaḥ sugandhaś ca sukhasparśaś ca bho dvijāḥ,वीतरागान् यतीन् सिद्धान् वीर्ययुक्तांस् तपोधनान् सूक्ष्मः शीतः सुगन्धश् च सुखस्पर्शश् च भो द्विजाः
240,72,saptānāṃ marutāṃ śreṣṭho lokān gacchati yaḥ śubhān sa tān vahati viprendrā nabhasaḥ paramāṃ gatim,सप्तानां मरुतां श्रेष्ठो लोकान् गच्छति यः शुभान् स तान् वहति विप्रेन्द्रा नभसः परमां गतिम्
240,73,nabho vahati lokeśān rajasaḥ paramāṃ gatim rajo vahati viprendrāḥ sattvasya paramāṃ gatim,नभो वहति लोकेशान् रजसः परमां गतिम् रजो वहति विप्रेन्द्राः सत्त्वस्य परमां गतिम्
240,74,sattvaṃ vahati śuddhātmā paraṃ nārāyaṇaṃ prabhum prabhur vahati śuddhātmā paramātmānam ātmanā,सत्त्वं वहति शुद्धात्मा परं नारायणं प्रभुम् प्रभुर् वहति शुद्धात्मा परमात्मानम् आत्मना
240,75,paramātmānam āsādya tadbhūtā yatayo 'malāḥ amṛtatvāya kalpante na nivartanti ca dvijāḥ,परमात्मानम् आसाद्य तद्भूता यतयो ऽमलाः अमृतत्वाय कल्पन्ते न निवर्तन्ति च द्विजाः
240,76,paramā sā gatir viprā nirdvaṃdvānāṃ mahātmanām satyārjavaratānāṃ vai sarvabhūtadayāvatām,परमा सा गतिर् विप्रा निर्द्वंद्वानां महात्मनाम् सत्यार्जवरतानां वै सर्वभूतदयावताम्
240,77,sthānam uttamam āsādya bhagavantaṃ sthiravratāḥ ājanmamaraṇaṃ vā te ramante tatra vā na vā,स्थानम् उत्तमम् आसाद्य भगवन्तं स्थिरव्रताः आजन्ममरणं वा ते रमन्ते तत्र वा न वा
240,78,yad atra tathyaṃ tattvaṃ no yathāvad vaktum arhasi tvadṛte mānavaṃ nānyaṃ praṣṭum arhāma sattama,यद् अत्र तथ्यं तत्त्वं नो यथावद् वक्तुम् अर्हसि त्वदृते मानवं नान्यं प्रष्टुम् अर्हाम सत्तम
240,79,mokṣadoṣo mahān eṣa prāpya siddhiṃ gatān ṛṣīn yadi tatraiva vijñāne vartante yatayaḥ pare,मोक्षदोषो महान् एष प्राप्य सिद्धिं गतान् ऋषीन् यदि तत्रैव विज्ञाने वर्तन्ते यतयः परे
240,80,pravṛttilakṣaṇaṃ dharmaṃ paśyāma paramaṃ dvija magnasya hi pare jñāne kiṃtu duḥkhāntaraṃ bhavet,प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं पश्याम परमं द्विज मग्नस्य हि परे ज्ञाने किंतु दुःखान्तरं भवेत्
240,81,yathānyāyaṃ muniśreṣṭhāḥ praśnaḥ pṛṣṭaś ca saṃkaṭaḥ budhānām api saṃmohaḥ praśne 'smin munisattamāḥ,यथान्यायं मुनिश्रेष्ठाः प्रश्नः पृष्टश् च संकटः बुधानाम् अपि संमोहः प्रश्ने ऽस्मिन् मुनिसत्तमाः
240,82,atrāpi tattvaṃ paramaṃ śṛṇudhvaṃ vacanaṃ mama buddhiś ca paramā yatra kapilānāṃ mahātmanām,अत्रापि तत्त्वं परमं शृणुध्वं वचनं मम बुद्धिश् च परमा यत्र कपिलानां महात्मनाम्
240,83,indriyāṇy api budhyante svadehaṃ dehināṃ dvijāḥ karaṇāny ātmanas tāni sūkṣmaṃ paśyanti tais tu saḥ,इन्द्रियाण्य् अपि बुध्यन्ते स्वदेहं देहिनां द्विजाः करणान्य् आत्मनस् तानि सूक्ष्मं पश्यन्ति तैस् तु सः
240,84,ātmanā viprahīṇāni kāṣṭhakuḍyasamāni tu vinaśyanti na saṃdeho velā iva mahārṇave,आत्मना विप्रहीणानि काष्ठकुड्यसमानि तु विनश्यन्ति न संदेहो वेला इव महार्णवे
240,85,indriyaiḥ saha suptasya dehino dvijasattamāḥ sūkṣmaś carati sarvatra nabhasīva samīraṇaḥ,इन्द्रियैः सह सुप्तस्य देहिनो द्विजसत्तमाः सूक्ष्मश् चरति सर्वत्र नभसीव समीरणः
240,86,sa paśyati yathānyāyaṃ smṛtvā spṛśati cānaghāḥ budhyamāno yathāpūrvam akhileneha bho dvijāḥ,स पश्यति यथान्यायं स्मृत्वा स्पृशति चानघाः बुध्यमानो यथापूर्वम् अखिलेनेह भो द्विजाः
240,87,indriyāṇi ha sarvāṇi sve sve sthāne yathāvidhi anīśatvāt pralīyante sarpā viṣahatā iva,इन्द्रियाणि ह सर्वाणि स्वे स्वे स्थाने यथाविधि अनीशत्वात् प्रलीयन्ते सर्पा विषहता इव
240,88,indriyāṇāṃ tu sarveṣāṃ svasthāneṣv eva sarvaśaḥ ākramya gatayaḥ sūkṣmā varaty ātmā na saṃśayaḥ,इन्द्रियाणां तु सर्वेषां स्वस्थानेष्व् एव सर्वशः आक्रम्य गतयः सूक्ष्मा वरत्य् आत्मा न संशयः
240,89,sattvasya ca guṇān kṛtsnān rajasaś ca guṇān punaḥ guṇāṃś ca tamasaḥ sarvān guṇān buddheś ca sattamāḥ,सत्त्वस्य च गुणान् कृत्स्नान् रजसश् च गुणान् पुनः गुणांश् च तमसः सर्वान् गुणान् बुद्धेश् च सत्तमाः
240,90,guṇāṃś ca manasaś cāpi nabhasaś ca guṇāṃs tathā guṇān vāyoś ca sarvajñāḥ snehajāṃś ca guṇān punaḥ,गुणांश् च मनसश् चापि नभसश् च गुणांस् तथा गुणान् वायोश् च सर्वज्ञाः स्नेहजांश् च गुणान् पुनः
240,91,apāṃ guṇās tathā viprāḥ pārthivāṃś ca guṇān api sarvān eva guṇair vyāpya kṣetrajñeṣu dvijottamāḥ,अपां गुणास् तथा विप्राः पार्थिवांश् च गुणान् अपि सर्वान् एव गुणैर् व्याप्य क्षेत्रज्ञेषु द्विजोत्तमाः
240,92,ātmā carati kṣetrajñaḥ karmaṇā ca śubhāśubhe śiṣyā iva mahātmānam indriyāṇi ca taṃ dvijāḥ,आत्मा चरति क्षेत्रज्ञः कर्मणा च शुभाशुभे शिष्या इव महात्मानम् इन्द्रियाणि च तं द्विजाः
240,93,prakṛtiṃ cāpy atikramya śuddhaṃ sūkṣmaṃ parāt param nārāyaṇaṃ mahātmānaṃ nirvikāraṃ parāt param,प्रकृतिं चाप्य् अतिक्रम्य शुद्धं सूक्ष्मं परात् परम् नारायणं महात्मानं निर्विकारं परात् परम्
240,94,vimuktaṃ sarvapāpebhyaḥ praviṣṭaṃ ca hy anāmayam paramātmānam aguṇaṃ nirvṛtaṃ taṃ ca sattamāḥ,विमुक्तं सर्वपापेभ्यः प्रविष्टं च ह्य् अनामयम् परमात्मानम् अगुणं निर्वृतं तं च सत्तमाः
240,95,śreṣṭhaṃ tatra mano viprā indriyāṇi ca bho dvijāḥ āgacchanti yathākālaṃ guroḥ saṃdeśakāriṇaḥ,श्रेष्ठं तत्र मनो विप्रा इन्द्रियाणि च भो द्विजाः आगच्छन्ति यथाकालं गुरोः संदेशकारिणः
240,96,śakyaṃ vālpena kālena śāntiṃ prāptuṃ guṇāṃs tathā evam uktena viprendrāḥ sāṃkhyayogena mokṣiṇīm,शक्यं वाल्पेन कालेन शान्तिं प्राप्तुं गुणांस् तथा एवम् उक्तेन विप्रेन्द्राः सांख्ययोगेन मोक्षिणीम्
240,97,sāṃkhyā viprā mahāprājñā gacchanti paramāṃ gatim jñānenānena viprendrās tulyaṃ jñānaṃ na vidyate,सांख्या विप्रा महाप्राज्ञा गच्छन्ति परमां गतिम् ज्ञानेनानेन विप्रेन्द्रास् तुल्यं ज्ञानं न विद्यते
240,98,atra vaḥ saṃśayo mā bhūj jñānaṃ sāṃkhyaṃ paraṃ matam akṣaraṃ dhruvam evoktaṃ pūrvaṃ brahma sanātanam,अत्र वः संशयो मा भूज् ज्ञानं सांख्यं परं मतम् अक्षरं ध्रुवम् एवोक्तं पूर्वं ब्रह्म सनातनम्
240,99,anādimadhyanidhanaṃ nirdvaṃdvaṃ kartṛ śāśvatam kūṭasthaṃ caiva nityaṃ ca yad vadanti śamātmakāḥ,अनादिमध्यनिधनं निर्द्वंद्वं कर्तृ शाश्वतम् कूटस्थं चैव नित्यं च यद् वदन्ति शमात्मकाः
240,100,yataḥ sarvāḥ pravartante sargapralayavikriyāḥ evaṃ śaṃsanti śāstreṣu pravaktāro maharṣayaḥ,यतः सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः एवं शंसन्ति शास्त्रेषु प्रवक्तारो महर्षयः
240,101,sarve viprāś ca vedāś ca tathā sāmavido janāḥ brahmaṇyaṃ paramaṃ devam anantaṃ paramācyutam,सर्वे विप्राश् च वेदाश् च तथा सामविदो जनाः ब्रह्मण्यं परमं देवम् अनन्तं परमाच्युतम्
240,102,prārthayantaś ca taṃ viprā vadanti guṇabuddhayaḥ samyag uktās tathā yogāḥ sāṃkhyāś cāmitadarśanāḥ,प्रार्थयन्तश् च तं विप्रा वदन्ति गुणबुद्धयः सम्यग् उक्तास् तथा योगाः सांख्याश् चामितदर्शनाः
240,103,amūrtis tasya viprendrāḥ sāṃkhyaṃ mūrtir iti śrutiḥ abhijñānāni tasyāhur mahānti munisattamāḥ,अमूर्तिस् तस्य विप्रेन्द्राः सांख्यं मूर्तिर् इति श्रुतिः अभिज्ञानानि तस्याहुर् महान्ति मुनिसत्तमाः
240,104,dvividhāni hi bhūtāni pṛthivyāṃ dvijasattamāḥ agamyagamyasaṃjñāni gamyaṃ tatra viśiṣyate,द्विविधानि हि भूतानि पृथिव्यां द्विजसत्तमाः अगम्यगम्यसंज्ञानि गम्यं तत्र विशिष्यते
241,1,jñānaṃ mahad vai mahataś ca viprā vedeṣu sāṃkhyeṣu tathaiva yoge yac cāpi dṛṣṭaṃ vidhivat purāṇe sāṃkhyāgataṃ tan nikhilaṃ munīndrāḥ BrP_240.105 yac cetihāseṣu mahatsu dṛṣṭaṃ yathārthaśāstreṣu viśiṣṭadṛṣṭam jñānaṃ ca loke yad ihāsti kiṃcit sāṃkhyāgataṃ tac ca mahāmunīndrāḥ BrP_240.106 samastadṛṣṭaṃ paramaṃ balaṃ ca jñānaṃ ca mokṣaś ca yathāvad uktam tapāṃsi sūkṣmāṇi ca yāni caiva sāṃkhye yathāvad vihitāni viprāḥ BrP_240.107 viparyayaṃ tasya hitaṃ sadaiva gacchanti sāṃkhyāḥ satataṃ sukhena tāṃś cāpi saṃdhārya tataḥ kṛtārthāḥ patanti viprāyataneṣu bhūyaḥ BrP_240.108 hitvā ca dehaṃ praviśanti mokṣaṃ divaukasaś cāpi ca yogasāṃkhyāḥ ato 'dhikaṃ te 'bhiratā mahārhe sāṃkhye dvijā bho iha śiṣṭajuṣṭe BrP_240.109 teṣāṃ tu tiryaggamanaṃ hi dṛṣṭaṃ nādho gatiḥ pāpakṛtāṃ nivāsaḥ na vā pradhānā api te dvijātayo ye jñānam etan munayo na saktāḥ BrP_240.110 sāṃkhyaṃ viśālaṃ paramaṃ purāṇaṃ mahārṇavaṃ vimalam udārakāntam kṛtsnaṃ hi sāṃkhyā munayo mahātma nārāyaṇe dhārayatāprameyam BrP_240.111 etan mayoktaṃ paramaṃ hi tattvaṃ nārāyaṇād viśvam idaṃ purāṇam sa sargakāle ca karoti sargaṃ saṃhārakāle ca hareta bhūyaḥ BrP_240.112 kiṃ tad akṣaram ity uktaṃ yasmān nāvartate punaḥ kiṃsvit tat kṣaram ity uktaṃ yasmād āvartate punaḥ,ज्ञानं महद् वै महतश् च विप्रा वेदेषु सांख्येषु तथैव योगे यच् चापि दृष्टं विधिवत् पुराणे सांख्यागतं तन् निखिलं मुनीन्द्राः ब्र्प्_२४०.१०५ यच् चेतिहासेषु महत्सु दृष्टं यथार्थशास्त्रेषु विशिष्टदृष्टम् ज्ञानं च लोके यद् इहास्ति किंचित् सांख्यागतं तच् च महामुनीन्द्राः ब्र्प्_२४०.१०६ समस्तदृष्टं परमं बलं च ज्ञानं च मोक्षश् च यथावद् उक्तम् तपांसि सूक्ष्माणि च यानि चैव सांख्ये यथावद् विहितानि विप्राः ब्र्प्_२४०.१०७ विपर्ययं तस्य हितं सदैव गच्छन्ति सांख्याः सततं सुखेन तांश् चापि संधार्य ततः कृतार्थाः पतन्ति विप्रायतनेषु भूयः ब्र्प्_२४०.१०८ हित्वा च देहं प्रविशन्ति मोक्षं दिवौकसश् चापि च योगसांख्याः अतो ऽधिकं ते ऽभिरता महार्हे सांख्ये द्विजा भो इह शिष्टजुष्टे ब्र्प्_२४०.१०९ तेषां तु तिर्यग्गमनं हि दृष्टं नाधो गतिः पापकृतां निवासः न वा प्रधाना अपि ते द्विजातयो ये ज्ञानम् एतन् मुनयो न सक्ताः ब्र्प्_२४०.११० सांख्यं विशालं परमं पुराणं महार्णवं विमलम् उदारकान्तम् कृत्स्नं हि सांख्या मुनयो महात्म नारायणे धारयताप्रमेयम् ब्र्प्_२४०.१११ एतन् मयोक्तं परमं हि तत्त्वं नारायणाद् विश्वम् इदं पुराणम् स सर्गकाले च करोति सर्गं संहारकाले च हरेत भूयः ब्र्प्_२४०.११२ किं तद् अक्षरम् इत्य् उक्तं यस्मान् नावर्तते पुनः किंस्वित् तत् क्षरम् इत्य् उक्तं यस्माद् आवर्तते पुनः
241,2,akṣarākṣarayor vyaktiṃ pṛcchāmas tvāṃ mahāmune upalabdhuṃ muniśreṣṭha tattvena munipuṃgava,अक्षराक्षरयोर् व्यक्तिं पृच्छामस् त्वां महामुने उपलब्धुं मुनिश्रेष्ठ तत्त्वेन मुनिपुंगव
241,3,tvaṃ hi jñānavidāṃ śreṣṭhaḥ procyase vedapāragaiḥ ṛṣibhiś ca mahābhāgair yatibhiś ca mahātmabhiḥ,त्वं हि ज्ञानविदां श्रेष्ठः प्रोच्यसे वेदपारगैः ऋषिभिश् च महाभागैर् यतिभिश् च महात्मभिः
241,4,tad etac chrotum icchāmas tvattaḥ sarvaṃ mahāmate na tṛptim adhigacchāmaḥ śṛṇvanto 'mṛtam uttamam,तद् एतच् छ्रोतुम् इच्छामस् त्वत्तः सर्वं महामते न तृप्तिम् अधिगच्छामः शृण्वन्तो ऽमृतम् उत्तमम्
241,5,atra vo varṇayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam vasiṣṭhasya ca saṃvādaṃ karālajanakasya ca,अत्र वो वर्णयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् वसिष्ठस्य च संवादं करालजनकस्य च
241,6,vasiṣṭhaṃ śreṣṭham āsīnam ṛṣīṇāṃ bhāskaradyutim papraccha janako rājā jñānaṃ naiḥśreyasaṃ param,वसिष्ठं श्रेष्ठम् आसीनम् ऋषीणां भास्करद्युतिम् पप्रच्छ जनको राजा ज्ञानं नैःश्रेयसं परम्
241,7,paramātmani kuśalam adhyātmagatiniścayam maitrāvaruṇim āsīnam abhivādya kṛtāñjaliḥ,परमात्मनि कुशलम् अध्यात्मगतिनिश्चयम् मैत्रावरुणिम् आसीनम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः
241,8,svacchandaṃ sukṛtaṃ caiva madhuraṃ cāpy anulbaṇam papraccharṣivaraṃ rājā karālajanakaḥ purā,स्वच्छन्दं सुकृतं चैव मधुरं चाप्य् अनुल्बणम् पप्रच्छर्षिवरं राजा करालजनकः पुरा
241,9,bhagavañ śrotum icchāmi paraṃ brahma sanātanam yasmin na punarāvṛttiṃ prāpnuvanti manīṣiṇaḥ,भगवञ् श्रोतुम् इच्छामि परं ब्रह्म सनातनम् यस्मिन् न पुनरावृत्तिं प्राप्नुवन्ति मनीषिणः
241,10,yac ca tat kṣaram ity uktaṃ yatredaṃ kṣarate jagat yac cākṣaram iti proktaṃ śivaṃ kṣemam anāmayam,यच् च तत् क्षरम् इत्य् उक्तं यत्रेदं क्षरते जगत् यच् चाक्षरम् इति प्रोक्तं शिवं क्षेमम् अनामयम्
241,11,śrūyatāṃ pṛthivīpāla kṣaratīdaṃ yathā jagat yatra kṣarati pūrveṇa yāvatkālena cāpy atha,श्रूयतां पृथिवीपाल क्षरतीदं यथा जगत् यत्र क्षरति पूर्वेण यावत्कालेन चाप्य् अथ
241,12,yugaṃ dvādaśasāhasryaṃ kalpaṃ viddhi caturyugam daśakalpaśatāvartam ahas tad brāhmam ucyate,युगं द्वादशसाहस्र्यं कल्पं विद्धि चतुर्युगम् दशकल्पशतावर्तम् अहस् तद् ब्राह्मम् उच्यते
241,13,rātriś caitāvatī rājan yasyānte pratibudhyate sṛjaty anantakarmāṇi mahāntaṃ bhūtam agrajam,रात्रिश् चैतावती राजन् यस्यान्ते प्रतिबुध्यते सृजत्य् अनन्तकर्माणि महान्तं भूतम् अग्रजम्
241,14,mūrtimantam amūrtātmā viśvaṃ śaṃbhuḥ svayaṃbhuvaḥ yatrotpattiṃ pravakṣyāmi mūlato nṛpasattama,मूर्तिमन्तम् अमूर्तात्मा विश्वं शंभुः स्वयंभुवः यत्रोत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि मूलतो नृपसत्तम
241,15,aṇimā laghimā prāptir īśānaṃ jyotir avyayam sarvataḥpāṇipādāntaṃ sarvatokṣiśiromukham,अणिमा लघिमा प्राप्तिर् ईशानं ज्योतिर् अव्ययम् सर्वतःपाणिपादान्तं सर्वतोक्षिशिरोमुखम्
241,16,sarvataḥśrutimal loke sarvam āvṛtya tiṣṭhati hiraṇyagarbho bhagavān eṣa buddhir iti smṛtiḥ,सर्वतःश्रुतिमल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति हिरण्यगर्भो भगवान् एष बुद्धिर् इति स्मृतिः
241,17,mahān iti ca yogeṣu viriñcir iti cāpy atha sāṃkhye ca paṭhyate śāstre nāmabhir bahudhātmakaḥ,महान् इति च योगेषु विरिञ्चिर् इति चाप्य् अथ सांख्ये च पठ्यते शास्त्रे नामभिर् बहुधात्मकः
241,18,vicitrarūpo viśvātmā ekākṣara iti smṛtaḥ dhṛtam ekātmakaṃ yena kṛtsnaṃ trailokyam ātmanā,विचित्ररूपो विश्वात्मा एकाक्षर इति स्मृतः धृतम् एकात्मकं येन कृत्स्नं त्रैलोक्यम् आत्मना
241,19,tathaiva bahurūpatvād viśvarūpa iti śrutaḥ eṣa vai vikriyāpannaḥ sṛjaty ātmānam ātmanā,तथैव बहुरूपत्वाद् विश्वरूप इति श्रुतः एष वै विक्रियापन्नः सृजत्य् आत्मानम् आत्मना
241,20,pradhānaṃ tasya saṃyogād utpannaṃ sumahat puram ahaṃkāraṃ mahātejāḥ prajāpatinamaskṛtam,प्रधानं तस्य संयोगाद् उत्पन्नं सुमहत् पुरम् अहंकारं महातेजाः प्रजापतिनमस्कृतम्
241,21,avyaktād vyaktim āpannaṃ vidyāsargaṃ vadanti tam mahāntaṃ cāpy ahaṃkāram avidyāsarga eva ca,अव्यक्ताद् व्यक्तिम् आपन्नं विद्यासर्गं वदन्ति तम् महान्तं चाप्य् अहंकारम् अविद्यासर्ग एव च
241,22,acaraś ca caraś caiva samutpannau tathaikataḥ vidyāvidyeti vikhyāte śrutiśāstrānucintakaiḥ,अचरश् च चरश् चैव समुत्पन्नौ तथैकतः विद्याविद्येति विख्याते श्रुतिशास्त्रानुचिन्तकैः
241,23,bhūtasargam ahaṃkārāt tṛtīyaṃ viddhi pārthiva ahaṃkāreṣu nṛpate caturthaṃ viddhi vaikṛtam,भूतसर्गम् अहंकारात् तृतीयं विद्धि पार्थिव अहंकारेषु नृपते चतुर्थं विद्धि वैकृतम्
241,24,vāyur jyotir athākāśam āpo 'tha pṛthivī tathā śabdasparśau ca rūpaṃ ca raso gandhas tathaiva ca,वायुर् ज्योतिर् अथाकाशम् आपो ऽथ पृथिवी तथा शब्दस्पर्शौ च रूपं च रसो गन्धस् तथैव च
241,25,evaṃ yugapad utpannaṃ daśavargam asaṃśayam pañcamaṃ viddhi rājendra bhautikaṃ sargam arthakṛt,एवं युगपद् उत्पन्नं दशवर्गम् असंशयम् पञ्चमं विद्धि राजेन्द्र भौतिकं सर्गम् अर्थकृत्
241,26,śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā ghrāṇam eva ca pañcamam vāg hastau caiva pādau ca pāyur meḍhraṃ tathaiva ca,श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा घ्राणम् एव च पञ्चमम् वाग् हस्तौ चैव पादौ च पायुर् मेढ्रं तथैव च
241,27,buddhīndriyāṇi caitāni tathā karmendriyāṇi ca saṃbhūtānīha yugapan manasā saha pārthiva,बुद्धीन्द्रियाणि चैतानि तथा कर्मेन्द्रियाणि च संभूतानीह युगपन् मनसा सह पार्थिव
241,28,eṣā tattvacaturviṃśā sarvākṛtiḥ pravartate yāṃ jñātvā nābhiśocanti brāhmaṇās tattvadarśinaḥ,एषा तत्त्वचतुर्विंशा सर्वाकृतिः प्रवर्तते यां ज्ञात्वा नाभिशोचन्ति ब्राह्मणास् तत्त्वदर्शिनः
241,29,evam etat samutpannaṃ trailokyam idam uttamam veditavyaṃ naraśreṣṭha sadaiva narakārṇave,एवम् एतत् समुत्पन्नं त्रैलोक्यम् इदम् उत्तमम् वेदितव्यं नरश्रेष्ठ सदैव नरकार्णवे
241,30,sayakṣabhūtagandharve sakiṃnaramahorage sacāraṇapiśāce vai sadevarṣiniśācare,सयक्षभूतगन्धर्वे सकिंनरमहोरगे सचारणपिशाचे वै सदेवर्षिनिशाचरे
241,31,sadaṃśakīṭamaśake sapūtikṛmimūṣake śuni śvapāke caiṇeye sacāṇḍāle sapulkase,सदंशकीटमशके सपूतिकृमिमूषके शुनि श्वपाके चैणेये सचाण्डाले सपुल्कसे
241,32,hastyaśvakharaśārdūle savṛke gavi caiva ha yā ca mūrtiś ca yat kiṃcit sarvatraitan nidarśanam,हस्त्यश्वखरशार्दूले सवृके गवि चैव ह या च मूर्तिश् च यत् किंचित् सर्वत्रैतन् निदर्शनम्
241,33,jale bhuvi tathākāśe nānyatreti viniścayaḥ sthānaṃ dehavatām āsīd ity evam anuśuśruma,जले भुवि तथाकाशे नान्यत्रेति विनिश्चयः स्थानं देहवताम् आसीद् इत्य् एवम् अनुशुश्रुम
241,34,kṛtsnam etāvatas tāta kṣarate vyaktasaṃjñakaḥ ahany ahani bhūtātmā yac cākṣara iti smṛtam,कृत्स्नम् एतावतस् तात क्षरते व्यक्तसंज्ञकः अहन्य् अहनि भूतात्मा यच् चाक्षर इति स्मृतम्
241,35,tatas tat kṣaram ity uktaṃ kṣaratīdaṃ yathā jagat jagan mohātmakaṃ cāhur avyaktād vyaktasaṃjñakam,ततस् तत् क्षरम् इत्य् उक्तं क्षरतीदं यथा जगत् जगन् मोहात्मकं चाहुर् अव्यक्ताद् व्यक्तसंज्ञकम्
241,36,mahāṃś caivākṣaro nityam etat kṣaravivarjanam kathitaṃ te mahārāja yasmān nāvartate punaḥ,महांश् चैवाक्षरो नित्यम् एतत् क्षरविवर्जनम् कथितं ते महाराज यस्मान् नावर्तते पुनः
241,37,pañcaviṃśatiko 'mūrtaḥ sa nityas tattvasaṃjñakaḥ sattvasaṃśrayaṇāt tattvaṃ sattvam āhur manīṣiṇaḥ,पञ्चविंशतिको ऽमूर्तः स नित्यस् तत्त्वसंज्ञकः सत्त्वसंश्रयणात् तत्त्वं सत्त्वम् आहुर् मनीषिणः
241,38,yad amūrtiḥ sṛjad vyaktaṃ tan mūrtim adhitiṣṭhati caturviṃśatimo vyakto hy amūrtiḥ pañcaviṃśakaḥ,यद् अमूर्तिः सृजद् व्यक्तं तन् मूर्तिम् अधितिष्ठति चतुर्विंशतिमो व्यक्तो ह्य् अमूर्तिः पञ्चविंशकः
241,39,sa eva hṛdi sarvāsu mūrtiṣv ātiṣṭhatātmavān cetayaṃś cetano nityaṃ sarvamūrtir amūrtimān,स एव हृदि सर्वासु मूर्तिष्व् आतिष्ठतात्मवान् चेतयंश् चेतनो नित्यं सर्वमूर्तिर् अमूर्तिमान्
241,40,sargapralayadharmeṇa sa sargapralayātmakaḥ gocare vartate nityaṃ nirguṇo guṇasaṃjñitaḥ,सर्गप्रलयधर्मेण स सर्गप्रलयात्मकः गोचरे वर्तते नित्यं निर्गुणो गुणसंज्ञितः
241,41,evam eṣa mahātmā ca sargapralayakoṭiśaḥ vikurvāṇaḥ prakṛtimān nābhimanyeta buddhimān,एवम् एष महात्मा च सर्गप्रलयकोटिशः विकुर्वाणः प्रकृतिमान् नाभिमन्येत बुद्धिमान्
241,42,tamaḥsattvarajoyuktas tāsu tāsv iha yoniṣu līyate pratibuddhatvād abuddhajanasevanāt,तमःसत्त्वरजोयुक्तस् तासु तास्व् इह योनिषु लीयते प्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धजनसेवनात्
241,43,sahavāsanivāsatvād bālo 'ham iti manyate yo 'haṃ na so 'ham ity ukto guṇān evānuvartate,सहवासनिवासत्वाद् बालो ऽहम् इति मन्यते यो ऽहं न सो ऽहम् इत्य् उक्तो गुणान् एवानुवर्तते
241,44,tamasā tāmasān bhāvān vividhān pratipadyate rajasā rājasāṃś caiva sāttvikān sattvasaṃśrayāt,तमसा तामसान् भावान् विविधान् प्रतिपद्यते रजसा राजसांश् चैव सात्त्विकान् सत्त्वसंश्रयात्
241,45,śuklalohitakṛṣṇāni rūpāṇy etāni trīṇi tu sarvāṇy etāni rūpāṇi jānīhi prākṛtāni tu,शुक्ललोहितकृष्णानि रूपाण्य् एतानि त्रीणि तु सर्वाण्य् एतानि रूपाणि जानीहि प्राकृतानि तु
241,46,tāmasā nirayaṃ yānti rājasā mānuṣān atha sāttvikā devalokāya gacchanti sukhabhāginaḥ,तामसा निरयं यान्ति राजसा मानुषान् अथ सात्त्विका देवलोकाय गच्छन्ति सुखभागिनः
241,47,niṣkevalena pāpena tiryagyonim avāpnuyāt puṇyapāpeṣu mānuṣyaṃ puṇyamātreṇa devatāḥ,निष्केवलेन पापेन तिर्यग्योनिम् अवाप्नुयात् पुण्यपापेषु मानुष्यं पुण्यमात्रेण देवताः
241,48,evam avyaktaviṣayaṃ mokṣam āhur manīṣiṇaḥ pañcaviṃśatimo yo 'yaṃ jñānād eva pravartate,एवम् अव्यक्तविषयं मोक्षम् आहुर् मनीषिणः पञ्चविंशतिमो यो ऽयं ज्ञानाद् एव प्रवर्तते
242,1,evam apratibuddhatvād abuddham anuvartate dehād dehasahasrāṇi tathā ca na sa bhidyate,एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धम् अनुवर्तते देहाद् देहसहस्राणि तथा च न स भिद्यते
242,2,tiryagyonisahasreṣu kadācid devatāsv api utpadyati tapoyogād guṇaiḥ saha guṇakṣayāt,तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदाचिद् देवतास्व् अपि उत्पद्यति तपोयोगाद् गुणैः सह गुणक्षयात्
242,3,manuṣyatvād divaṃ yāti devo mānuṣyam eti ca mānuṣyān nirayasthānam ālayaṃ pratipadyate,मनुष्यत्वाद् दिवं याति देवो मानुष्यम् एति च मानुष्यान् निरयस्थानम् आलयं प्रतिपद्यते
242,4,koṣakāro yathātmānaṃ kīṭaḥ samabhirundhati sūtratantuguṇair nityaṃ tathāyam aguṇo guṇaiḥ,कोषकारो यथात्मानं कीटः समभिरुन्धति सूत्रतन्तुगुणैर् नित्यं तथायम् अगुणो गुणैः
242,5,dvaṃdvam eti ca nirdvaṃdvas tāsu tāsv iha yoniṣu śīrṣaroge 'kṣiroge ca dantaśūle galagrahe,द्वंद्वम् एति च निर्द्वंद्वस् तासु तास्व् इह योनिषु शीर्षरोगे ऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे
242,6,jalodare 'tisāre ca gaṇḍamālāvicarcike śvitrakuṣṭhe 'gnidagdhe ca sidhmāpasmārayor api,जलोदरे ऽतिसारे च गण्डमालाविचर्चिके श्वित्रकुष्ठे ऽग्निदग्धे च सिध्मापस्मारयोर् अपि
242,7,yāni cānyāni dvaṃdvāni prākṛtāni śarīriṇām utpadyante vicitrāṇi tāny evātmābhimanyate,यानि चान्यानि द्वंद्वानि प्राकृतानि शरीरिणाम् उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्य् एवात्माभिमन्यते
242,8,abhimānātimānānāṃ tathaiva sukṛtāny api ekavāsāś caturvāsāḥ śāyī nityam adhas tathā,अभिमानातिमानानां तथैव सुकृतान्य् अपि एकवासाश् चतुर्वासाः शायी नित्यम् अधस् तथा
242,9,maṇḍūkaśāyī ca tathā vīrāsanagatas tathā vīram āsanam ākāśe tathā śayanam eva ca,मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस् तथा वीरम् आसनम् आकाशे तथा शयनम् एव च
242,10,iṣṭakāprastare caiva cakrakaprastare tathā bhasmaprastaraśāyī ca bhūmiśayyānulepanaḥ,इष्टकाप्रस्तरे चैव चक्रकप्रस्तरे तथा भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्यानुलेपनः
242,11,vīrasthānāmbupāke ca śayanaṃ phalakeṣu ca vividhāsu ca śayyāsu phalagṛhyānvitāsu ca,वीरस्थानाम्बुपाके च शयनं फलकेषु च विविधासु च शय्यासु फलगृह्यान्वितासु च
242,12,udyāne khalalagne tu kṣaumakṛṣṇājinānvitaḥ maṇivālaparīdhāno vyāghracarmaparicchadaḥ,उद्याने खललग्ने तु क्षौमकृष्णाजिनान्वितः मणिवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः
242,13,siṃhacarmaparīdhānaḥ paṭṭavāsās tathaiva ca phalakaṃ paridhānaś ca tathā kaṭakavastradhṛk,सिंहचर्मपरीधानः पट्टवासास् तथैव च फलकं परिधानश् च तथा कटकवस्त्रधृक्
242,14,kaṭaikavasanaś caiva cīravāsās tathaiva ca vastrāṇi cānyāni bahūny abhimatya ca buddhimān,कटैकवसनश् चैव चीरवासास् तथैव च वस्त्राणि चान्यानि बहून्य् अभिमत्य च बुद्धिमान्
242,15,bhojanāni vicitrāṇi ratnāni vividhāni ca ekarātrāntarāśitvam ekakālikabhojanam,भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च एकरात्रान्तराशित्वम् एककालिकभोजनम्
242,16,caturthāṣṭamakālaṃ ca ṣaṣṭhakālikam eva ca ṣaḍrātrabhojanaś caiva tathā cāṣṭāhabhojanaḥ,चतुर्थाष्टमकालं च षष्ठकालिकम् एव च षड्रात्रभोजनश् चैव तथा चाष्टाहभोजनः
242,17,māsopavāsī mūlāśī phalāhāras tathaiva ca vāyubhakṣaś ca piṇyākadadhigomayabhojanaḥ,मासोपवासी मूलाशी फलाहारस् तथैव च वायुभक्षश् च पिण्याकदधिगोमयभोजनः
242,18,gomūtrabhojanaś caiva kāśapuṣpāśanas tathā śaivālabhojanaś caiva tathā cānyena vartayan,गोमूत्रभोजनश् चैव काशपुष्पाशनस् तथा शैवालभोजनश् चैव तथा चान्येन वर्तयन्
242,19,vartayañ śīrṇaparṇaiś ca prakīrṇaphalabhojanaḥ vividhāni ca kṛcchrāṇi sevate siddhikāṅkṣayā,वर्तयञ् शीर्णपर्णैश् च प्रकीर्णफलभोजनः विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सिद्धिकाङ्क्षया
242,20,cāndrāyaṇāni vidhival liṅgāni vividhāni ca cāturāśramyayuktāni dharmādharmāśrayāṇy api,चान्द्रायणानि विधिवल् लिङ्गानि विविधानि च चातुराश्रम्ययुक्तानि धर्माधर्माश्रयाण्य् अपि
242,21,upāśrayān apy aparān pākhaṇḍān vividhān api viviktāś ca śilāchāyās tathā prasravaṇāni ca,उपाश्रयान् अप्य् अपरान् पाखण्डान् विविधान् अपि विविक्ताश् च शिलाछायास् तथा प्रस्रवणानि च
242,22,pulināni viviktāni vividhāni vanāni ca kānaneṣu viviktāś ca śailānāṃ mahatīr guhāḥ,पुलिनानि विविक्तानि विविधानि वनानि च काननेषु विविक्ताश् च शैलानां महतीर् गुहाः
242,23,niyamān vividhāṃś cāpi vividhāni tapāṃsi ca yajñāṃś ca vividhākārān vidyāś ca vividhās tathā,नियमान् विविधांश् चापि विविधानि तपांसि च यज्ञांश् च विविधाकारान् विद्याश् च विविधास् तथा
242,24,vaṇikpathaṃ dvijakṣatravaiśyaśūdrāṃs tathaiva ca dānaṃ ca vividhākāraṃ dīnāndhakṛpaṇādiṣu,वणिक्पथं द्विजक्षत्रवैश्यशूद्रांस् तथैव च दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणादिषु
242,25,abhimanyeta saṃdhātuṃ tathaiva vividhān guṇān sattvaṃ rajas tamaś caiva dharmārthau kāma eva ca,अभिमन्येत संधातुं तथैव विविधान् गुणान् सत्त्वं रजस् तमश् चैव धर्मार्थौ काम एव च
242,26,prakṛtyātmānam evātmā evaṃ pravibhajaty uta svāhākāravaṣaṭkārau svadhākāranamaskriye,प्रकृत्यात्मानम् एवात्मा एवं प्रविभजत्य् उत स्वाहाकारवषट्कारौ स्वधाकारनमस्क्रिये
242,27,yajanādhyayane dānaṃ tathaivāhuḥ pratigraham yājanādhyāpane caiva tathānyad api kiṃcana,यजनाध्ययने दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम् याजनाध्यापने चैव तथान्यद् अपि किंचन
242,28,janmamṛtyuvidhānena tathā viśasanena ca śubhāśubhabhayaṃ sarvam etad āhuḥ sanātanam,जन्ममृत्युविधानेन तथा विशसनेन च शुभाशुभभयं सर्वम् एतद् आहुः सनातनम्
242,29,prakṛtiḥ kurute devī bhayaṃ pralayam eva ca divasānte guṇān etān atītyaiko 'vatiṣṭhate,प्रकृतिः कुरुते देवी भयं प्रलयम् एव च दिवसान्ते गुणान् एतान् अतीत्यैको ऽवतिष्ठते
242,30,raśmijālam ivādityas tatkālaṃ saṃniyacchati evam evaiṣa tat sarvaṃ krīḍārtham abhimanyate,रश्मिजालम् इवादित्यस् तत्कालं संनियच्छति एवम् एवैष तत् सर्वं क्रीडार्थम् अभिमन्यते
242,31,ātmarūpaguṇān etān vividhān hṛdayapriyān evam etāṃ prakurvāṇaḥ sargapralayadharmiṇīm,आत्मरूपगुणान् एतान् विविधान् हृदयप्रियान् एवम् एतां प्रकुर्वाणः सर्गप्रलयधर्मिणीम्
242,32,kriyāṃ kriyāpathe raktas triguṇas triguṇādhipaḥ kriyākriyāpathopetas tathā tad iti manyate,क्रियां क्रियापथे रक्तस् त्रिगुणस् त्रिगुणाधिपः क्रियाक्रियापथोपेतस् तथा तद् इति मन्यते
242,33,prakṛtyā sarvam evedaṃ jagad andhīkṛtaṃ vibho rajasā tamasā caiva vyāptaṃ sarvam anekadhā,प्रकृत्या सर्वम् एवेदं जगद् अन्धीकृतं विभो रजसा तमसा चैव व्याप्तं सर्वम् अनेकधा
242,34,evaṃ dvaṃdvāny atītāni mama vartanti nityaśaḥ matta etāni jāyante pralaye yānti mām api,एवं द्वंद्वान्य् अतीतानि मम वर्तन्ति नित्यशः मत्त एतानि जायन्ते प्रलये यान्ति माम् अपि
242,35,nistartavyāṇy athaitāni sarvāṇīti narādhipa manyate pakṣabuddhitvāt tathaiva sukṛtāny api,निस्तर्तव्याण्य् अथैतानि सर्वाणीति नराधिप मन्यते पक्षबुद्धित्वात् तथैव सुकृतान्य् अपि
242,36,bhoktavyāni mamaitāni devalokagatena vai ihaiva cainaṃ bhokṣyāmi śubhāśubhaphalodayam,भोक्तव्यानि ममैतानि देवलोकगतेन वै इहैव चैनं भोक्ष्यामि शुभाशुभफलोदयम्
242,37,sukham evaṃ tu kartavyaṃ sakṛt kṛtvā sukhaṃ mama yāvad eva tu me saukhyaṃ jātyāṃ jātyāṃ bhaviṣyati,सुखम् एवं तु कर्तव्यं सकृत् कृत्वा सुखं मम यावद् एव तु मे सौख्यं जात्यां जात्यां भविष्यति
242,38,bhaviṣyati na me duḥkhaṃ kṛtenehāpy anantakam sukhaduḥkhaṃ hi mānuṣyaṃ niraye cāpi majjanam,भविष्यति न मे दुःखं कृतेनेहाप्य् अनन्तकम् सुखदुःखं हि मानुष्यं निरये चापि मज्जनम्
242,39,nirayāc cāpi mānuṣyaṃ kālenaiṣyāmy ahaṃ punaḥ manuṣyatvāc ca devatvaṃ devatvāt pauruṣaṃ punaḥ,निरयाच् चापि मानुष्यं कालेनैष्याम्य् अहं पुनः मनुष्यत्वाच् च देवत्वं देवत्वात् पौरुषं पुनः
242,40,manuṣyatvāc ca nirayaṃ paryāyeṇopagacchati eṣa evaṃ dvijātīnām ātmā vai sa guṇair vṛtaḥ,मनुष्यत्वाच् च निरयं पर्यायेणोपगच्छति एष एवं द्विजातीनाम् आत्मा वै स गुणैर् वृतः
242,41,tena devamanuṣyeṣu nirayaṃ copapadyate mamatvenāvṛto nityaṃ tatraiva parivartate,तेन देवमनुष्येषु निरयं चोपपद्यते ममत्वेनावृतो नित्यं तत्रैव परिवर्तते
242,42,sargakoṭisahasrāṇi maraṇāntāsu mūrtiṣu ya evaṃ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam,सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तासु मूर्तिषु य एवं कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम्
242,43,sa evaṃ phalam āpnoti triṣu lokeṣu mūrtimān prakṛtiḥ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam,स एवं फलम् आप्नोति त्रिषु लोकेषु मूर्तिमान् प्रकृतिः कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम्
242,44,prakṛtiś ca tathāpnoti triṣu lokeṣu kāmagā tiryagyonimanuṣyatve devaloke tathaiva ca,प्रकृतिश् च तथाप्नोति त्रिषु लोकेषु कामगा तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च
242,45,trīṇi sthānāni caitāni jānīyāt prākṛtāni ha aliṅgaprakṛtitvāc ca liṅgair apy anumīyate,त्रीणि स्थानानि चैतानि जानीयात् प्राकृतानि ह अलिङ्गप्रकृतित्वाच् च लिङ्गैर् अप्य् अनुमीयते
242,46,tathaiva pauruṣaṃ liṅgam anumānād dhi manyate sa liṅgāntaram āsādya prākṛtaṃ liṅgam avraṇam,तथैव पौरुषं लिङ्गम् अनुमानाद् धि मन्यते स लिङ्गान्तरम् आसाद्य प्राकृतं लिङ्गम् अव्रणम्
242,47,vraṇadvārāṇy adhiṣṭhāya karmāṇy ātmani manyate śrotrādīni tu sarvāṇi pañca karmendriyāṇy atha,व्रणद्वाराण्य् अधिष्ठाय कर्माण्य् आत्मनि मन्यते श्रोत्रादीनि तु सर्वाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाण्य् अथ
242,48,rāgādīni pravartante guṇeṣv iha guṇaiḥ saha aham etāni vai kurvan mamaitānīndriyāṇi ha,रागादीनि प्रवर्तन्ते गुणेष्व् इह गुणैः सह अहम् एतानि वै कुर्वन् ममैतानीन्द्रियाणि ह
242,49,nirindriyo hi manyeta vraṇavān asmi nirvraṇaḥ aliṅgo liṅgam ātmānam akālaṃ kālam ātmanaḥ,निरिन्द्रियो हि मन्येत व्रणवान् अस्मि निर्व्रणः अलिङ्गो लिङ्गम् आत्मानम् अकालं कालम् आत्मनः
242,50,asattvaṃ sattvam ātmānam amṛtaṃ mṛtam ātmanaḥ amṛtyuṃ mṛtyum ātmānam acaraṃ caram ātmanaḥ,असत्त्वं सत्त्वम् आत्मानम् अमृतं मृतम् आत्मनः अमृत्युं मृत्युम् आत्मानम् अचरं चरम् आत्मनः
242,51,akṣetraṃ kṣetram ātmānam asaṅgaṃ saṅgam ātmanaḥ atattvaṃ tattvam ātmānam abhavaṃ bhavam ātmanaḥ,अक्षेत्रं क्षेत्रम् आत्मानम् असङ्गं सङ्गम् आत्मनः अतत्त्वं तत्त्वम् आत्मानम् अभवं भवम् आत्मनः
242,52,akṣaraṃ kṣaram ātmānam abuddhatvād dhi manyate evam apratibuddhatvād abuddhajanasevanāt,अक्षरं क्षरम् आत्मानम् अबुद्धत्वाद् धि मन्यते एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धजनसेवनात्
242,53,sargakoṭisahasrāṇi patanāntāni gacchati janmāntarasahasrāṇi maraṇāntāni gacchati,सर्गकोटिसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति जन्मान्तरसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति
242,54,tiryagyonimanuṣyatve devaloke tathaiva ca candramā iva kośānāṃ punas tatra sahasraśaḥ,तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च चन्द्रमा इव कोशानां पुनस् तत्र सहस्रशः
242,55,nīyate 'pratibuddhatvād evam eva kubuddhimān kalā pañcadaśī yonis tad dhāma iti paṭhyate,नीयते ऽप्रतिबुद्धत्वाद् एवम् एव कुबुद्धिमान् कला पञ्चदशी योनिस् तद् धाम इति पठ्यते
242,56,nityam eva vijānīhi somaṃ vai ṣoḍaśāṃśakaiḥ kalayā jāyate 'jasraṃ punaḥ punar abuddhimān,नित्यम् एव विजानीहि सोमं वै षोडशांशकैः कलया जायते ऽजस्रं पुनः पुनर् अबुद्धिमान्
242,57,dhīmāṃś cāyaṃ na bhavati nṛpa evaṃ hi jāyate ṣoḍaśī tu kalā sūkṣmā sa soma upadhāryatām,धीमांश् चायं न भवति नृप एवं हि जायते षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम्
242,58,na tūpayujyate devair devān api yunakti saḥ mamatvaṃ kṣapayitvā tu jāyate nṛpasattama prakṛtes triguṇāyās tu sa eva triguṇo bhavet,न तूपयुज्यते देवैर् देवान् अपि युनक्ति सः ममत्वं क्षपयित्वा तु जायते नृपसत्तम प्रकृतेस् त्रिगुणायास् तु स एव त्रिगुणो भवेत्
243,1,akṣarakṣarayor eṣa dvayoḥ saṃbandha iṣyate strīpuṃsayor vā saṃbandhaḥ sa vai puruṣa ucyate,अक्षरक्षरयोर् एष द्वयोः संबन्ध इष्यते स्त्रीपुंसयोर् वा संबन्धः स वै पुरुष उच्यते
243,2,ṛte tu puruṣaṃ neha strī garbhān dhārayaty uta ṛte striyaṃ na puruṣo rūpaṃ nirvartate tathā,ऋते तु पुरुषं नेह स्त्री गर्भान् धारयत्य् उत ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूपं निर्वर्तते तथा
243,3,anyonyasyābhisaṃbandhād anyonyaguṇasaṃśrayāt rūpaṃ nirvartayed etad evaṃ sarvāsu yoniṣu,अन्योन्यस्याभिसंबन्धाद् अन्योन्यगुणसंश्रयात् रूपं निर्वर्तयेद् एतद् एवं सर्वासु योनिषु
243,4,ratyartham atisaṃyogād anyonyaguṇasaṃśrayāt ṛtau nirvartate rūpaṃ tad vakṣyāmi nidarśanam,रत्यर्थम् अतिसंयोगाद् अन्योन्यगुणसंश्रयात् ऋतौ निर्वर्तते रूपं तद् वक्ष्यामि निदर्शनम्
243,5,ye guṇāḥ puruṣasyeha ye ca mātur guṇās tathā asthi snāyu ca majjā ca jānīmaḥ pitṛto dvija,ये गुणाः पुरुषस्येह ये च मातुर् गुणास् तथा अस्थि स्नायु च मज्जा च जानीमः पितृतो द्विज
243,6,tvaṅmāṃsaśoṇitaṃ ceti mātṛjāny anuśuśruma evam etad dvijaśreṣṭha vedaśāstreṣu paṭhyate,त्वङ्मांसशोणितं चेति मातृजान्य् अनुशुश्रुम एवम् एतद् द्विजश्रेष्ठ वेदशास्त्रेषु पठ्यते
243,7,pramāṇaṃ yac ca vedoktaṃ śāstroktaṃ yac ca paṭhyate vedaśāstrapramāṇaṃ ca pramāṇaṃ tat sanātanam,प्रमाणं यच् च वेदोक्तं शास्त्रोक्तं यच् च पठ्यते वेदशास्त्रप्रमाणं च प्रमाणं तत् सनातनम्
243,8,evam evābhisaṃbandhau nityaṃ prakṛtipūruṣau yac cāpi bhagavaṃs tasmān mokṣadharmo na vidyate,एवम् एवाभिसंबन्धौ नित्यं प्रकृतिपूरुषौ यच् चापि भगवंस् तस्मान् मोक्षधर्मो न विद्यते
243,9,athavānantarakṛtaṃ kiṃcid eva nidarśanam tan mamācakṣva tattvena pratyakṣo hy asi sarvadā,अथवानन्तरकृतं किंचिद् एव निदर्शनम् तन् ममाचक्ष्व तत्त्वेन प्रत्यक्षो ह्य् असि सर्वदा
243,10,mokṣakāmā vayaṃ cāpi kāṅkṣāmo yad anāmayam ajeyam ajaraṃ nityam atīndriyam anīśvaram,मोक्षकामा वयं चापि काङ्क्षामो यद् अनामयम् अजेयम् अजरं नित्यम् अतीन्द्रियम् अनीश्वरम्
243,11,yad etad uktaṃ bhavatā vedaśāstranidarśanam evam etad yathā vakṣye tattvagrāhī yathā bhavān,यद् एतद् उक्तं भवता वेदशास्त्रनिदर्शनम् एवम् एतद् यथा वक्ष्ये तत्त्वग्राही यथा भवान्
243,12,dhāryate hi tvayā grantha ubhayor vedaśāstrayoḥ na ca granthasya tattvajño yathātattvaṃ nareśvara,धार्यते हि त्वया ग्रन्थ उभयोर् वेदशास्त्रयोः न च ग्रन्थस्य तत्त्वज्ञो यथातत्त्वं नरेश्वर
243,13,yo hi vede ca śāstre ca granthadhāraṇatatparaḥ na ca granthārthatattvajñas tasya taddhāraṇaṃ vṛthā,यो हि वेदे च शास्त्रे च ग्रन्थधारणतत्परः न च ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञस् तस्य तद्धारणं वृथा
243,14,bhāraṃ sa vahate tasya granthasyārthaṃ na vetti yaḥ yas tu granthārthatattvajño nāsya granthāgamo vṛthā,भारं स वहते तस्य ग्रन्थस्यार्थं न वेत्ति यः यस् तु ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञो नास्य ग्रन्थागमो वृथा
243,15,granthasyārthaṃ sa pṛṣṭas tu mādṛśo vaktum arhati yathātattvābhigamanād arthaṃ tasya sa vindati,ग्रन्थस्यार्थं स पृष्टस् तु मादृशो वक्तुम् अर्हति यथातत्त्वाभिगमनाद् अर्थं तस्य स विन्दति
243,16,na yaḥ samutsukaḥ kaścid granthārthaṃ sthūlabuddhimān sa kathaṃ mandavijñāno granthaṃ vakṣyati nirṇayāt,न यः समुत्सुकः कश्चिद् ग्रन्थार्थं स्थूलबुद्धिमान् स कथं मन्दविज्ञानो ग्रन्थं वक्ष्यति निर्णयात्
243,17,ajñātvā granthatattvāni vādaṃ yaḥ kurute naraḥ lobhād vāpy athavā dambhāt sa pāpī narakaṃ vrajet,अज्ञात्वा ग्रन्थतत्त्वानि वादं यः कुरुते नरः लोभाद् वाप्य् अथवा दम्भात् स पापी नरकं व्रजेत्
243,18,nirṇayaṃ cāpi cchidrātmā na tad vakṣyati tattvataḥ so 'pīhāsyārthatattvajño yasmān naivātmavān api,निर्णयं चापि च्छिद्रात्मा न तद् वक्ष्यति तत्त्वतः सो ऽपीहास्यार्थतत्त्वज्ञो यस्मान् नैवात्मवान् अपि
243,19,tasmāt tvaṃ śṛṇu rājendra yathaitad anudṛśyate yathā tattvena sāṃkhyeṣu yogeṣu ca mahātmasu,तस्मात् त्वं शृणु राजेन्द्र यथैतद् अनुदृश्यते यथा तत्त्वेन सांख्येषु योगेषु च महात्मसु
243,20,yad eva yogāḥ paśyanti sāṃkhyaṃ tad anugamyate ekaṃ sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa buddhimān,यद् एव योगाः पश्यन्ति सांख्यं तद् अनुगम्यते एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स बुद्धिमान्
243,21,tvaṅ māṃsaṃ rudhiraṃ medaḥ pittaṃ majjāsthi snāyu ca etad aindriyakaṃ tāta yad bhavān ittham āttha mām,त्वङ् मांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जास्थि स्नायु च एतद् ऐन्द्रियकं तात यद् भवान् इत्थम् आत्थ माम्
243,22,dravyād dravyasya nirvṛttir indriyād indriyaṃ tathā dehād deham avāpnoti bījād bījaṃ tathaiva ca,द्रव्याद् द्रव्यस्य निर्वृत्तिर् इन्द्रियाद् इन्द्रियं तथा देहाद् देहम् अवाप्नोति बीजाद् बीजं तथैव च
243,23,nirindriyasya bījasya nirdravyasyāpi dehinaḥ kathaṃ guṇā bhaviṣyanti nirguṇatvān mahātmanaḥ,निरिन्द्रियस्य बीजस्य निर्द्रव्यस्यापि देहिनः कथं गुणा भविष्यन्ति निर्गुणत्वान् महात्मनः
243,24,guṇā guṇeṣu jāyante tatraiva viramanti ca evaṃ guṇāḥ prakṛtijā jāyante na ca yānti ca,गुणा गुणेषु जायन्ते तत्रैव विरमन्ति च एवं गुणाः प्रकृतिजा जायन्ते न च यान्ति च
243,25,tvaṅ māṃsaṃ rudhiraṃ medaḥ pittaṃ majjāsthi snāyu ca aṣṭau tāny atha śukreṇa jānīhi prākṛtena vai,त्वङ् मांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जास्थि स्नायु च अष्टौ तान्य् अथ शुक्रेण जानीहि प्राकृतेन वै
243,26,pumāṃś caivāpumāṃś caiva strīliṅgaṃ prākṛtaṃ smṛtam vāyur eṣa pumāṃś caiva rasa ity abhidhīyate,पुमांश् चैवापुमांश् चैव स्त्रीलिङ्गं प्राकृतं स्मृतम् वायुर् एष पुमांश् चैव रस इत्य् अभिधीयते
243,27,aliṅgā prakṛtir liṅgair upalabhyati sātmajaiḥ yathā puṣpaphalair nityaṃ mūrtaṃ cāmūrtayas tathā,अलिङ्गा प्रकृतिर् लिङ्गैर् उपलभ्यति सात्मजैः यथा पुष्पफलैर् नित्यं मूर्तं चामूर्तयस् तथा
243,28,evam apy anumānena sa liṅgam upalabhyate pañcaviṃśatikas tāta liṅgeṣu niyatātmakaḥ,एवम् अप्य् अनुमानेन स लिङ्गम् उपलभ्यते पञ्चविंशतिकस् तात लिङ्गेषु नियतात्मकः
243,29,anādinidhano 'nantaḥ sarvadarśanakevalaḥ kevalaṃ tv abhimānitvād guṇeṣu guṇa ucyate,अनादिनिधनो ऽनन्तः सर्वदर्शनकेवलः केवलं त्व् अभिमानित्वाद् गुणेषु गुण उच्यते
243,30,guṇā guṇavataḥ santi nirguṇasya kuto guṇāḥ tasmād evaṃ vijānanti ye janā guṇadarśinaḥ,गुणा गुणवतः सन्ति निर्गुणस्य कुतो गुणाः तस्माद् एवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिनः
243,31,yadā tv eṣa guṇān etān prākṛtān abhimanyate tadā sa guṇavān eva guṇabhedān prapaśyati,यदा त्व् एष गुणान् एतान् प्राकृतान् अभिमन्यते तदा स गुणवान् एव गुणभेदान् प्रपश्यति
243,32,yat tad buddheḥ paraṃ prāhuḥ sāṃkhyayogaṃ ca sarvaśaḥ budhyamānaṃ mahāprājñāḥ prabuddhaparivarjanāt,यत् तद् बुद्धेः परं प्राहुः सांख्ययोगं च सर्वशः बुध्यमानं महाप्राज्ञाः प्रबुद्धपरिवर्जनात्
243,33,aprabuddhaṃ yathā vyaktaṃ svaguṇaiḥ prāhur īśvaram nirguṇaṃ ceśvaraṃ nityam adhiṣṭhātāram eva ca,अप्रबुद्धं यथा व्यक्तं स्वगुणैः प्राहुर् ईश्वरम् निर्गुणं चेश्वरं नित्यम् अधिष्ठातारम् एव च
243,34,prakṛteś ca guṇānāṃ ca pañcaviṃśatikaṃ budhāḥ sāṃkhyayoge ca kuśalā budhyante paramaiṣiṇaḥ,प्रकृतेश् च गुणानां च पञ्चविंशतिकं बुधाः सांख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिणः
243,35,yadā prabuddham avyaktam avasthātananīravaḥ budhyamānaṃ na budhyante 'vagacchanti samaṃ tadā,यदा प्रबुद्धम् अव्यक्तम् अवस्थातननीरवः बुध्यमानं न बुध्यन्ते ऽवगच्छन्ति समं तदा
243,36,etan nidarśanaṃ samyaṅ na samyag anudarśanam budhyamānaṃ prabudhyante dvābhyāṃ pṛthag ariṃdama,एतन् निदर्शनं सम्यङ् न सम्यग् अनुदर्शनम् बुध्यमानं प्रबुध्यन्ते द्वाभ्यां पृथग् अरिंदम
243,37,paraspareṇaitad uktaṃ kṣarākṣaranidarśanam ekatvam akṣaraṃ prāhur nānātvaṃ kṣaram ucyate,परस्परेणैतद् उक्तं क्षराक्षरनिदर्शनम् एकत्वम् अक्षरं प्राहुर् नानात्वं क्षरम् उच्यते
243,38,pañcaviṃśatiniṣṭho 'yaṃ tadā samyak pracakṣate ekatvadarśanaṃ cāsya nānātvaṃ cāsya darśanam,पञ्चविंशतिनिष्ठो ऽयं तदा सम्यक् प्रचक्षते एकत्वदर्शनं चास्य नानात्वं चास्य दर्शनम्
243,39,tattvavit tattvayor eva pṛthag etan nidarśanam pañcaviṃśatibhis tattvaṃ tattvam āhur manīṣiṇaḥ,तत्त्ववित् तत्त्वयोर् एव पृथग् एतन् निदर्शनम् पञ्चविंशतिभिस् तत्त्वं तत्त्वम् आहुर् मनीषिणः
243,40,nistattvaṃ pañcaviṃśasya param āhur manīṣiṇaḥ varjyasya varjyam ācāraṃ tattvaṃ tattvāt sanātanam,निस्तत्त्वं पञ्चविंशस्य परम् आहुर् मनीषिणः वर्ज्यस्य वर्ज्यम् आचारं तत्त्वं तत्त्वात् सनातनम्
243,41,nānātvaikatvam ity uktaṃ tvayaitad dvijasattama paśyatas tad dhi saṃdigdham etayor vai nidarśanam,नानात्वैकत्वम् इत्य् उक्तं त्वयैतद् द्विजसत्तम पश्यतस् तद् धि संदिग्धम् एतयोर् वै निदर्शनम्
243,42,tathā buddhaprabuddhābhyāṃ budhyamānasya cānagha sthūlabuddhyā na paśyāmi tattvam etan na saṃśayaḥ,तथा बुद्धप्रबुद्धाभ्यां बुध्यमानस्य चानघ स्थूलबुद्ध्या न पश्यामि तत्त्वम् एतन् न संशयः
243,43,akṣarakṣarayor uktaṃ tvayā yad api kāraṇam tad apy asthirabuddhitvāt pranaṣṭam iva me 'nagha,अक्षरक्षरयोर् उक्तं त्वया यद् अपि कारणम् तद् अप्य् अस्थिरबुद्धित्वात् प्रनष्टम् इव मे ऽनघ
243,44,tad etac chrotum icchāmi nānātvaikatvadarśanam dvaṃdvaṃ caivāniruddhaṃ ca budhyamānaṃ ca tattvataḥ,तद् एतच् छ्रोतुम् इच्छामि नानात्वैकत्वदर्शनम् द्वंद्वं चैवानिरुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः
243,45,vidyāvidye ca bhagavann akṣaraṃ kṣaram eva ca sāṃkhyayogaṃ ca kṛtsnena buddhābuddhiṃ pṛthak pṛthak,विद्याविद्ये च भगवन्न् अक्षरं क्षरम् एव च सांख्ययोगं च कृत्स्नेन बुद्धाबुद्धिं पृथक् पृथक्
243,46,hanta te saṃpravakṣyāmi yad etad anupṛcchasi yogakṛtyaṃ mahārāja pṛthag eva śṛṇuṣva me,हन्त ते संप्रवक्ष्यामि यद् एतद् अनुपृच्छसि योगकृत्यं महाराज पृथग् एव शृणुष्व मे
243,47,yogakṛtyaṃ tu yogānāṃ dhyānam eva paraṃ balam tac cāpi dvividhaṃ dhyānam āhur vidyāvido janāḥ,योगकृत्यं तु योगानां ध्यानम् एव परं बलम् तच् चापि द्विविधं ध्यानम् आहुर् विद्याविदो जनाः
243,48,ekāgratā ca manasaḥ prāṇāyāmas tathaiva ca prāṇāyāmas tu saguṇo nirguṇo mānasas tathā,एकाग्रता च मनसः प्राणायामस् तथैव च प्राणायामस् तु सगुणो निर्गुणो मानसस् तथा
243,49,mūtrotsarge purīṣe ca bhojane ca narādhipa dvikālaṃ nopabhuñjīta śeṣaṃ bhuñjīta tatparaḥ,मूत्रोत्सर्गे पुरीषे च भोजने च नराधिप द्विकालं नोपभुञ्जीत शेषं भुञ्जीत तत्परः
243,50,indriyāṇīndriyārthebhyo nivartya manasā muniḥ daśadvādaśabhir vāpi caturviṃśāt paraṃ yataḥ,इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो निवर्त्य मनसा मुनिः दशद्वादशभिर् वापि चतुर्विंशात् परं यतः
243,51,sa codanābhir matimān nātmānaṃ codayed atha tiṣṭhantam ajaraṃ taṃ tu yat tad uktaṃ manīṣibhiḥ,स चोदनाभिर् मतिमान् नात्मानं चोदयेद् अथ तिष्ठन्तम् अजरं तं तु यत् तद् उक्तं मनीषिभिः
243,52,viśvātmā satataṃ jñeya ity evam anuśuśruma dravyaṃ hy ahīnamanaso nānyatheti viniścayaḥ,विश्वात्मा सततं ज्ञेय इत्य् एवम् अनुशुश्रुम द्रव्यं ह्य् अहीनमनसो नान्यथेति विनिश्चयः
243,53,vimuktaḥ sarvasaṅgebhyo laghvāhāro jitendriyaḥ pūrvarātre parārdhe ca dhārayīta mano hṛdi,विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः पूर्वरात्रे परार्धे च धारयीत मनो हृदि
243,54,sthirīkṛtyendriyagrāmaṃ manasā mithileśvara mano buddhyā sthiraṃ kṛtvā pāṣāṇa iva niścalaḥ,स्थिरीकृत्येन्द्रियग्रामं मनसा मिथिलेश्वर मनो बुद्ध्या स्थिरं कृत्वा पाषाण इव निश्चलः
243,55,sthāṇuvac cāpy akampyaḥ syād dāruvac cāpi niścalaḥ buddhyā vidhividhānajñas tato yuktaṃ pracakṣate,स्थाणुवच् चाप्य् अकम्प्यः स्याद् दारुवच् चापि निश्चलः बुद्ध्या विधिविधानज्ञस् ततो युक्तं प्रचक्षते
243,56,na śṛṇoti na cāghrāti na ca paśyati kiṃcana na ca sparśaṃ vijānāti na ca saṃkalpate manaḥ,न शृणोति न चाघ्राति न च पश्यति किंचन न च स्पर्शं विजानाति न च संकल्पते मनः
243,57,na cāpi manyate kiṃcin na ca budhyeta kāṣṭhavat tadā prakṛtim āpannaṃ yuktam āhur manīṣiṇaḥ,न चापि मन्यते किंचिन् न च बुध्येत काष्ठवत् तदा प्रकृतिम् आपन्नं युक्तम् आहुर् मनीषिणः
243,58,na bhāti hi yathā dīpo dīptis tadvac ca dṛśyate niliṅgaś cādhaś cordhvaṃ ca tiryaggatim avāpnuyāt,न भाति हि यथा दीपो दीप्तिस् तद्वच् च दृश्यते निलिङ्गश् चाधश् चोर्ध्वं च तिर्यग्गतिम् अवाप्नुयात्
243,59,tadā tadupapannaś ca yasmin dṛṣṭe ca kathyate hṛdayastho 'ntarātmeti jñeyo jñas tāta madvidhaiḥ,तदा तदुपपन्नश् च यस्मिन् दृष्टे च कथ्यते हृदयस्थो ऽन्तरात्मेति ज्ञेयो ज्ञस् तात मद्विधैः
243,60,nirdhūma iva saptārcir āditya iva raśmivān vaidyuto 'gnir ivākāśe paśyaty ātmānam ātmani,निर्धूम इव सप्तार्चिर् आदित्य इव रश्मिवान् वैद्युतो ऽग्निर् इवाकाशे पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि
243,61,yaṃ paśyanti mahātmāno dhṛtimanto manīṣiṇaḥ brāhmaṇā brahmayonisthā hy ayonim amṛtātmakam,यं पश्यन्ति महात्मानो धृतिमन्तो मनीषिणः ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ह्य् अयोनिम् अमृतात्मकम्
243,62,tad evāhur aṇubhyo 'ṇu tan mahadbhyo mahattaram sarvatra sarvabhūteṣu dhruvaṃ tiṣṭhan na dṛśyate,तद् एवाहुर् अणुभ्यो ऽणु तन् महद्भ्यो महत्तरम् सर्वत्र सर्वभूतेषु ध्रुवं तिष्ठन् न दृश्यते
243,63,buddhidravyeṇa dṛśyena manodīpena lokakṛt mahatas tamasas tāta pāre tiṣṭhan na tāmasaḥ,बुद्धिद्रव्येण दृश्येन मनोदीपेन लोककृत् महतस् तमसस् तात पारे तिष्ठन् न तामसः
243,64,tamaso dūra ity uktas tattvajñair vedapāragaiḥ vimalo vimataś caiva nirliṅgo 'liṅgasaṃjñakaḥ,तमसो दूर इत्य् उक्तस् तत्त्वज्ञैर् वेदपारगैः विमलो विमतश् चैव निर्लिङ्गो ऽलिङ्गसंज्ञकः
243,65,yoga eṣa hi lokānāṃ kim anyad yogalakṣaṇam evaṃ paśyan prapaśyeta ātmānam ajaraṃ param,योग एष हि लोकानां किम् अन्यद् योगलक्षणम् एवं पश्यन् प्रपश्येत आत्मानम् अजरं परम्
243,66,yogadarśanam etāvad uktaṃ te tattvato mayā sāṃkhyajñānaṃ pravakṣyāmi parisaṃkhyānidarśanam,योगदर्शनम् एतावद् उक्तं ते तत्त्वतो मया सांख्यज्ञानं प्रवक्ष्यामि परिसंख्यानिदर्शनम्
243,67,avyaktam āhuḥ prakhyānaṃ parāṃ prakṛtim ātmanaḥ tasmān mahat samutpannaṃ dvitīyaṃ rājasattama,अव्यक्तम् आहुः प्रख्यानं परां प्रकृतिम् आत्मनः तस्मान् महत् समुत्पन्नं द्वितीयं राजसत्तम
243,68,ahaṃkāras tu mahatas tṛtīya iti naḥ śrutam pañcabhūtāny ahaṃkārād āhuḥ sāṃkhyātmadarśinaḥ,अहंकारस् तु महतस् तृतीय इति नः श्रुतम् पञ्चभूतान्य् अहंकाराद् आहुः सांख्यात्मदर्शिनः
243,69,etāḥ prakṛtayas tv aṣṭau vikārāś cāpi ṣoḍaśa pañca caiva viśeṣāś ca tathā pañcendriyāṇi ca,एताः प्रकृतयस् त्व् अष्टौ विकाराश् चापि षोडश पञ्च चैव विशेषाश् च तथा पञ्चेन्द्रियाणि च
243,70,etāvad eva tattvānāṃ sāṃkhyam āhur manīṣiṇaḥ sāṃkhye sāṃkhyavidhānajñā nityaṃ sāṃkhyapathe sthitāḥ,एतावद् एव तत्त्वानां सांख्यम् आहुर् मनीषिणः सांख्ये सांख्यविधानज्ञा नित्यं सांख्यपथे स्थिताः
243,71,yasmād yad abhijāyeta tat tatraiva pralīyate līyante pratilomāni gṛhyante cāntarātmanā,यस्माद् यद् अभिजायेत तत् तत्रैव प्रलीयते लीयन्ते प्रतिलोमानि गृह्यन्ते चान्तरात्मना
243,72,ānulomyena jāyante līyante pratilomataḥ guṇā guṇeṣu satataṃ sāgarasyormayo yathā,आनुलोम्येन जायन्ते लीयन्ते प्रतिलोमतः गुणा गुणेषु सततं सागरस्योर्मयो यथा
243,73,sargapralaya etāvān prakṛter nṛpasattama ekatvaṃ pralaye cāsya bahutvaṃ ca tathā sṛji,सर्गप्रलय एतावान् प्रकृतेर् नृपसत्तम एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं च तथा सृजि
243,74,evam eva ca rājendra vijñeyaṃ jñānakovidaiḥ adhiṣṭhātāram avyaktam asyāpy etan nidarśanam,एवम् एव च राजेन्द्र विज्ञेयं ज्ञानकोविदैः अधिष्ठातारम् अव्यक्तम् अस्याप्य् एतन् निदर्शनम्
243,75,ekatvaṃ ca bahutvaṃ ca prakṛter anu tattvavān ekatvaṃ pralaye cāsya bahutvaṃ ca pravartanāt,एकत्वं च बहुत्वं च प्रकृतेर् अनु तत्त्ववान् एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं च प्रवर्तनात्
243,76,bahudhātmā prakurvīta prakṛtiṃ prasavātmikām tac ca kṣetraṃ mahān ātmā pañcaviṃśo 'dhitiṣṭhati,बहुधात्मा प्रकुर्वीत प्रकृतिं प्रसवात्मिकाम् तच् च क्षेत्रं महान् आत्मा पञ्चविंशो ऽधितिष्ठति
243,77,adhiṣṭhāteti rājendra procyate yatisattamaiḥ adhiṣṭhānād adhiṣṭhātā kṣetrāṇām iti naḥ śrutam,अधिष्ठातेति राजेन्द्र प्रोच्यते यतिसत्तमैः अधिष्ठानाद् अधिष्ठाता क्षेत्राणाम् इति नः श्रुतम्
243,78,kṣetraṃ jānāti cāvyaktaṃ kṣetrajña iti cocyate avyaktike pure śete puruṣaś ceti kathyate,क्षेत्रं जानाति चाव्यक्तं क्षेत्रज्ञ इति चोच्यते अव्यक्तिके पुरे शेते पुरुषश् चेति कथ्यते
243,79,anyad eva ca kṣetraṃ syād anyaḥ kṣetrajña ucyate kṣetram avyakta ity uktaṃ jñātāraṃ pañcaviṃśakam,अन्यद् एव च क्षेत्रं स्याद् अन्यः क्षेत्रज्ञ उच्यते क्षेत्रम् अव्यक्त इत्य् उक्तं ज्ञातारं पञ्चविंशकम्
243,80,anyad eva ca jñānaṃ syād anyaj jñeyaṃ tad ucyate jñānam avyaktam ity uktaṃ jñeyo vai pañcaviṃśakaḥ,अन्यद् एव च ज्ञानं स्याद् अन्यज् ज्ञेयं तद् उच्यते ज्ञानम् अव्यक्तम् इत्य् उक्तं ज्ञेयो वै पञ्चविंशकः
243,81,avyaktaṃ kṣetram ity uktaṃ tathā sattvaṃ tatheśvaram anīśvaram atattvaṃ ca tattvaṃ tat pañcaviṃśakam,अव्यक्तं क्षेत्रम् इत्य् उक्तं तथा सत्त्वं तथेश्वरम् अनीश्वरम् अतत्त्वं च तत्त्वं तत् पञ्चविंशकम्
243,82,sāṃkhyadarśanam etāvat parisaṃkhyā na vidyate saṃkhyā prakurute caiva prakṛtiṃ ca pravakṣyate,सांख्यदर्शनम् एतावत् परिसंख्या न विद्यते संख्या प्रकुरुते चैव प्रकृतिं च प्रवक्ष्यते
243,83,catvāriṃśac caturviṃśat pratisaṃkhyāya tattvataḥ saṃkhyā sahasrakṛtyā tu nistattvaḥ pañcaviṃśakaḥ,चत्वारिंशच् चतुर्विंशत् प्रतिसंख्याय तत्त्वतः संख्या सहस्रकृत्या तु निस्तत्त्वः पञ्चविंशकः
243,84,pañcaviṃśat prabuddhātmā budhyamāna iti śrutaḥ yadā budhyati ātmānaṃ tadā bhavati kevalaḥ,पञ्चविंशत् प्रबुद्धात्मा बुध्यमान इति श्रुतः यदा बुध्यति आत्मानं तदा भवति केवलः
243,85,samyagdarśanam etāvad bhāṣitaṃ tava tattvataḥ evam etad vijānantaḥ sāmyatāṃ pratiyānty uta,सम्यग्दर्शनम् एतावद् भाषितं तव तत्त्वतः एवम् एतद् विजानन्तः साम्यतां प्रतियान्त्य् उत
243,86,samyaṅnidarśanaṃ nāma pratyakṣaṃ prakṛtes tathā guṇavattvād yathaitāni nirguṇebhyas tathā bhavet,सम्यङ्निदर्शनं नाम प्रत्यक्षं प्रकृतेस् तथा गुणवत्त्वाद् यथैतानि निर्गुणेभ्यस् तथा भवेत्
243,87,na tv evaṃ vartamānānām āvṛttir vartate punaḥ vidyate kṣarabhāvaś ca na parasparam avyayam,न त्व् एवं वर्तमानानाम् आवृत्तिर् वर्तते पुनः विद्यते क्षरभावश् च न परस्परम् अव्ययम्
243,88,paśyanty amatayo ye na samyak teṣu ca darśanam te vyaktiṃ pratipadyante punaḥ punar ariṃdama,पश्यन्त्य् अमतयो ये न सम्यक् तेषु च दर्शनम् ते व्यक्तिं प्रतिपद्यन्ते पुनः पुनर् अरिंदम
243,89,sarvam etad vijānanto na sarvasya prabodhanāt vyaktibhūtā bhaviṣyanti vyaktasyaivānuvartanāt,सर्वम् एतद् विजानन्तो न सर्वस्य प्रबोधनात् व्यक्तिभूता भविष्यन्ति व्यक्तस्यैवानुवर्तनात्
243,90,sarvam avyaktam ity uktam asarvaḥ pañcaviṃśakaḥ ya evam abhijānanti na bhayaṃ teṣu vidyate,सर्वम् अव्यक्तम् इत्य् उक्तम् असर्वः पञ्चविंशकः य एवम् अभिजानन्ति न भयं तेषु विद्यते
244,1,sāṃkhyadarśanam etāvad uktaṃ te nṛpasattama vidyāvidye tv idānīṃ me tvaṃ nibodhānupūrvaśaḥ,सांख्यदर्शनम् एतावद् उक्तं ते नृपसत्तम विद्याविद्ये त्व् इदानीं मे त्वं निबोधानुपूर्वशः
244,2,abhedyam āhur avyaktaṃ sargapralayadharmiṇaḥ sargapralaya ity uktaṃ vidyāvidye ca viṃśakaḥ,अभेद्यम् आहुर् अव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मिणः सर्गप्रलय इत्य् उक्तं विद्याविद्ये च विंशकः
244,3,parasparasya vidyā vai tan nibodhānupūrvaśaḥ yathoktam ṛṣibhis tāta sāṃkhyasyātinidarśanam,परस्परस्य विद्या वै तन् निबोधानुपूर्वशः यथोक्तम् ऋषिभिस् तात सांख्यस्यातिनिदर्शनम्
244,4,karmendriyāṇāṃ sarveṣāṃ vidyā buddhīndriyaṃ smṛtam buddhīndriyāṇāṃ ca tathā viśeṣā iti naḥ śrutam,कर्मेन्द्रियाणां सर्वेषां विद्या बुद्धीन्द्रियं स्मृतम् बुद्धीन्द्रियाणां च तथा विशेषा इति नः श्रुतम्
244,5,viṣayāṇāṃ manas teṣāṃ vidyām āhur manīṣiṇaḥ manasaḥ pañca bhūtāni vidyā ity abhicakṣate,विषयाणां मनस् तेषां विद्याम् आहुर् मनीषिणः मनसः पञ्च भूतानि विद्या इत्य् अभिचक्षते
244,6,ahaṃkāras tu bhūtānāṃ pañcānāṃ nātra saṃśayaḥ ahaṃkāras tathā vidyā buddhir vidyā nareśvara,अहंकारस् तु भूतानां पञ्चानां नात्र संशयः अहंकारस् तथा विद्या बुद्धिर् विद्या नरेश्वर
244,7,buddhyā prakṛtir avyaktaṃ tattvānāṃ parameśvaraḥ vidyā jñeyā naraśreṣṭha vidhiś ca paramaḥ smṛtaḥ,बुद्ध्या प्रकृतिर् अव्यक्तं तत्त्वानां परमेश्वरः विद्या ज्ञेया नरश्रेष्ठ विधिश् च परमः स्मृतः
244,8,avyaktam aparaṃ prāhur vidyā vai pañcaviṃśakaḥ sarvasya sarvam ity uktaṃ jñeyajñānasya pāragaḥ,अव्यक्तम् अपरं प्राहुर् विद्या वै पञ्चविंशकः सर्वस्य सर्वम् इत्य् उक्तं ज्ञेयज्ञानस्य पारगः
244,9,jñānam avyaktam ity uktaṃ jñeyaṃ vai pañcaviṃśakam tathaiva jñānam avyaktaṃ vijñātā pañcaviṃśakaḥ,ज्ञानम् अव्यक्तम् इत्य् उक्तं ज्ञेयं वै पञ्चविंशकम् तथैव ज्ञानम् अव्यक्तं विज्ञाता पञ्चविंशकः
244,10,vidyāvidye tu tattvena mayokte vai viśeṣataḥ akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva yad uktaṃ tan nibodha me,विद्याविद्ये तु तत्त्वेन मयोक्ते वै विशेषतः अक्षरं च क्षरं चैव यद् उक्तं तन् निबोध मे
244,11,ubhāv etau kṣarāv uktau ubhāv etāv anakṣarau kāraṇaṃ tu pravakṣyāmi yathājñānaṃ tu jñānataḥ,उभाव् एतौ क्षराव् उक्तौ उभाव् एताव् अनक्षरौ कारणं तु प्रवक्ष्यामि यथाज्ञानं तु ज्ञानतः
244,12,anādinidhanāv etau ubhāv eveśvarau matau tattvasaṃjñāv ubhāv eva procyete jñānacintakaiḥ,अनादिनिधनाव् एतौ उभाव् एवेश्वरौ मतौ तत्त्वसंज्ञाव् उभाव् एव प्रोच्येते ज्ञानचिन्तकैः
244,13,sargapralayadharmitvād avyaktaṃ prāhur avyayam tad etad guṇasargāya vikurvāṇaṃ punaḥ punaḥ,सर्गप्रलयधर्मित्वाद् अव्यक्तं प्राहुर् अव्ययम् तद् एतद् गुणसर्गाय विकुर्वाणं पुनः पुनः
244,14,guṇānāṃ mahadādīnām utpadyati parasparam adhiṣṭhānaṃ kṣetram āhur etad vai pañcaviṃśakam,गुणानां महदादीनाम् उत्पद्यति परस्परम् अधिष्ठानं क्षेत्रम् आहुर् एतद् वै पञ्चविंशकम्
244,15,yad antarguṇajālaṃ tu tad vyaktātmani saṃkṣipet tad ahaṃ tad guṇais tais tu pañcaviṃśe vilīyate,यद् अन्तर्गुणजालं तु तद् व्यक्तात्मनि संक्षिपेत् तद् अहं तद् गुणैस् तैस् तु पञ्चविंशे विलीयते
244,16,guṇā guṇeṣu līyante tad ekā prakṛtir bhavet kṣetrajño 'pi tadā tāvat kṣetrajñaḥ saṃpraṇīyate,गुणा गुणेषु लीयन्ते तद् एका प्रकृतिर् भवेत् क्षेत्रज्ञो ऽपि तदा तावत् क्षेत्रज्ञः संप्रणीयते
244,17,yadākṣaraṃ prakṛtir yaṃ gacchate guṇasaṃjñitā nirguṇatvaṃ ca vai dehe guṇeṣu parivartanāt,यदाक्षरं प्रकृतिर् यं गच्छते गुणसंज्ञिता निर्गुणत्वं च वै देहे गुणेषु परिवर्तनात्
244,18,evam eva ca kṣetrajñaḥ kṣetrajñānaparikṣayāt prakṛtyā nirguṇas tv eṣa ity evam anuśuśruma,एवम् एव च क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानपरिक्षयात् प्रकृत्या निर्गुणस् त्व् एष इत्य् एवम् अनुशुश्रुम
244,19,kṣaro bhavaty eṣa yadā guṇavatī guṇeṣv atha prakṛtiṃ tv atha jānāti nirguṇatvaṃ tathātmanaḥ,क्षरो भवत्य् एष यदा गुणवती गुणेष्व् अथ प्रकृतिं त्व् अथ जानाति निर्गुणत्वं तथात्मनः
244,20,tathā viśuddho bhavati prakṛteḥ parivarjanāt anyo 'ham anyeyam iti yadā budhyati buddhimān,तथा विशुद्धो भवति प्रकृतेः परिवर्जनात् अन्यो ऽहम् अन्येयम् इति यदा बुध्यति बुद्धिमान्
244,21,tadaiṣo 'vyathatām eti na ca miśratvam āvrajet prakṛtyā caiṣa rājendra miśro 'nyo 'nyasya dṛśyate,तदैषो ऽव्यथताम् एति न च मिश्रत्वम् आव्रजेत् प्रकृत्या चैष राजेन्द्र मिश्रो ऽन्यो ऽन्यस्य दृश्यते
244,22,yadā tu guṇajālaṃ tat prākṛtaṃ vijugupsate paśyate ca paraṃ paśyaṃs tadā paśyan nu saṃsṛjet,यदा तु गुणजालं तत् प्राकृतं विजुगुप्सते पश्यते च परं पश्यंस् तदा पश्यन् नु संसृजेत्
244,23,kiṃ mayā kṛtam etāvad yo 'haṃ kālanimajjanaḥ yathā matsyo hy abhijñānād anuvartitavāñ jalam,किं मया कृतम् एतावद् यो ऽहं कालनिमज्जनः यथा मत्स्यो ह्य् अभिज्ञानाद् अनुवर्तितवाञ् जलम्
244,24,aham eva hi saṃmohād anyam anyaṃ janāj janam matsyo yathodakajñānād anuvartitavān iha,अहम् एव हि संमोहाद् अन्यम् अन्यं जनाज् जनम् मत्स्यो यथोदकज्ञानाद् अनुवर्तितवान् इह
244,25,matsyo 'nyatvam athājñānād udakān nābhimanyate ātmānaṃ tad avajñānād anyaṃ caiva na vedmy aham,मत्स्यो ऽन्यत्वम् अथाज्ञानाद् उदकान् नाभिमन्यते आत्मानं तद् अवज्ञानाद् अन्यं चैव न वेद्म्य् अहम्
244,26,mamāstu dhik kubuddhasya yo 'haṃ magna imaṃ punaḥ anuvartitavān mohād anyam anyaṃ janāj janam,ममास्तु धिक् कुबुद्धस्य यो ऽहं मग्न इमं पुनः अनुवर्तितवान् मोहाद् अन्यम् अन्यं जनाज् जनम्
244,27,ayam anubhaved bandhur anena saha me kṣayam sāmyam ekatvatāṃ yāto yādṛśas tādṛśas tv aham,अयम् अनुभवेद् बन्धुर् अनेन सह मे क्षयम् साम्यम् एकत्वतां यातो यादृशस् तादृशस् त्व् अहम्
244,28,tulyatām iha paśyāmi sadṛśo 'ham anena vai ayaṃ hi vimalo vyaktam aham īdṛśakas tadā,तुल्यताम् इह पश्यामि सदृशो ऽहम् अनेन वै अयं हि विमलो व्यक्तम् अहम् ईदृशकस् तदा
244,29,yo 'ham ajñānasaṃmohād ajñayā saṃpravṛttavān saṃsargād atisaṃsargāt sthitaḥ kālam imaṃ tv aham,यो ऽहम् अज्ञानसंमोहाद् अज्ञया संप्रवृत्तवान् संसर्गाद् अतिसंसर्गात् स्थितः कालम् इमं त्व् अहम्
244,30,so 'ham evaṃ vaśībhūtaḥ kālam etaṃ na buddhavān uttamādhamamadhyānāṃ tām ahaṃ katham āvase,सो ऽहम् एवं वशीभूतः कालम् एतं न बुद्धवान् उत्तमाधममध्यानां ताम् अहं कथम् आवसे
244,31,samānamāyayā ceha sahavāsam ahaṃ katham gacchāmy abuddhabhāvatvād ihedānīṃ sthiro bhava,समानमायया चेह सहवासम् अहं कथम् गच्छाम्य् अबुद्धभावत्वाद् इहेदानीं स्थिरो भव
244,32,sahavāsaṃ na yāsyāmi kālam etaṃ vivañcanāt vañcito hy anayā yad dhi nirvikāro vikārayā,सहवासं न यास्यामि कालम् एतं विवञ्चनात् वञ्चितो ह्य् अनया यद् धि निर्विकारो विकारया
244,33,na tat tadaparāddhaṃ syād aparādho hy ayaṃ mama yo 'ham atrābhavaṃ saktaḥ parāṅmukham upasthitaḥ,न तत् तदपराद्धं स्याद् अपराधो ह्य् अयं मम यो ऽहम् अत्राभवं सक्तः पराङ्मुखम् उपस्थितः
244,34,tato 'smin bahurūpo 'tha sthito mūrtir amūrtimān amūrtiś cāpy amūrtātmā mamatvena pradharṣitaḥ,ततो ऽस्मिन् बहुरूपो ऽथ स्थितो मूर्तिर् अमूर्तिमान् अमूर्तिश् चाप्य् अमूर्तात्मा ममत्वेन प्रधर्षितः
244,35,prakṛtyā ca tayā tena tāsu tāsv iha yoniṣu nirmamasya mamatvena vikṛtaṃ tāsu tāsu ca,प्रकृत्या च तया तेन तासु तास्व् इह योनिषु निर्ममस्य ममत्वेन विकृतं तासु तासु च
244,36,yoniṣu vartamānena naṣṭasaṃjñena cetasā samatā na mayā kācid ahaṃkāre kṛtā mayā,योनिषु वर्तमानेन नष्टसंज्ञेन चेतसा समता न मया काचिद् अहंकारे कृता मया
244,37,ātmānaṃ bahudhā kṛtvā so 'yaṃ bhūyo yunakti mām idānīm avabuddho 'smi nirmamo nirahaṃkṛtaḥ,आत्मानं बहुधा कृत्वा सो ऽयं भूयो युनक्ति माम् इदानीम् अवबुद्धो ऽस्मि निर्ममो निरहंकृतः
244,38,mamatvaṃ manasā nityam ahaṃkārakṛtātmakam apalagnām imāṃ hitvā saṃśrayiṣye nirāmayam,ममत्वं मनसा नित्यम् अहंकारकृतात्मकम् अपलग्नाम् इमां हित्वा संश्रयिष्ये निरामयम्
244,39,anena sāmyaṃ yāsyāmi nānayāham acetasā kṣemaṃ mama sahānena naivaikam anayā saha,अनेन साम्यं यास्यामि नानयाहम् अचेतसा क्षेमं मम सहानेन नैवैकम् अनया सह
244,40,evaṃ paramasaṃbodhāt pañcaviṃśo 'nubuddhavān akṣaratvaṃ nigacchati tyaktvā kṣaram anāmayam,एवं परमसंबोधात् पञ्चविंशो ऽनुबुद्धवान् अक्षरत्वं निगच्छति त्यक्त्वा क्षरम् अनामयम्
244,41,avyaktaṃ vyaktadharmāṇaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ tathā nirguṇaṃ prathamaṃ dṛṣṭvā tādṛg bhavati maithila,अव्यक्तं व्यक्तधर्माणं सगुणं निर्गुणं तथा निर्गुणं प्रथमं दृष्ट्वा तादृग् भवति मैथिल
244,42,akṣarakṣarayor etad uktaṃ tava nidarśanam mayeha jñānasaṃpannaṃ yathā śrutinidarśanāt,अक्षरक्षरयोर् एतद् उक्तं तव निदर्शनम् मयेह ज्ञानसंपन्नं यथा श्रुतिनिदर्शनात्
244,43,niḥsaṃdigdhaṃ ca sūkṣmaṃ ca viśuddhaṃ vimalaṃ tathā pravakṣyāmi tu te bhūyas tan nibodha yathāśrutam,निःसंदिग्धं च सूक्ष्मं च विशुद्धं विमलं तथा प्रवक्ष्यामि तु ते भूयस् तन् निबोध यथाश्रुतम्
244,44,sāṃkhyayogo mayā proktaḥ śāstradvayanidarśanāt yad eva sāṃkhyaśāstroktaṃ yogadarśanam eva tat,सांख्ययोगो मया प्रोक्तः शास्त्रद्वयनिदर्शनात् यद् एव सांख्यशास्त्रोक्तं योगदर्शनम् एव तत्
244,45,prabodhanaparaṃ jñānaṃ sāṃkhyānām avanīpate vispaṣṭaṃ procyate tatra śiṣyāṇāṃ hitakāmyayā,प्रबोधनपरं ज्ञानं सांख्यानाम् अवनीपते विस्पष्टं प्रोच्यते तत्र शिष्याणां हितकाम्यया
244,46,bṛhac caivam idaṃ śāstram ity āhur viduṣo janāḥ asmiṃś ca śāstre yogānāṃ punarbhavapuraḥsaram,बृहच् चैवम् इदं शास्त्रम् इत्य् आहुर् विदुषो जनाः अस्मिंश् च शास्त्रे योगानां पुनर्भवपुरःसरम्
244,47,pañcaviṃśāt paraṃ tattvaṃ paṭhyate ca narādhipa sāṃkhyānāṃ tu paraṃ tattvaṃ yathāvad anuvarṇitam,पञ्चविंशात् परं तत्त्वं पठ्यते च नराधिप सांख्यानां तु परं तत्त्वं यथावद् अनुवर्णितम्
244,48,buddham apratibuddhaṃ ca budhyamānaṃ ca tattvataḥ budhyamānaṃ ca buddhatvaṃ prāhur yoganidarśanam,बुद्धम् अप्रतिबुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः बुध्यमानं च बुद्धत्वं प्राहुर् योगनिदर्शनम्
245,1,aprabuddham athāvyaktam imaṃ guṇanidhiṃ sadā guṇānāṃ dhāryatāṃ tattvaṃ sṛjaty ākṣipate tathā,अप्रबुद्धम् अथाव्यक्तम् इमं गुणनिधिं सदा गुणानां धार्यतां तत्त्वं सृजत्य् आक्षिपते तथा
245,2,ajo hi krīḍayā bhūpa vikriyāṃ prāpta ity uta ātmānaṃ bahudhā kṛtvā nāneva praticakṣate,अजो हि क्रीडया भूप विक्रियां प्राप्त इत्य् उत आत्मानं बहुधा कृत्वा नानेव प्रतिचक्षते
245,3,etad evaṃ vikurvāṇo budhyamāno na budhyate guṇān ācarate hy eṣa sṛjaty ākṣipate tathā,एतद् एवं विकुर्वाणो बुध्यमानो न बुध्यते गुणान् आचरते ह्य् एष सृजत्य् आक्षिपते तथा
245,4,avyaktabodhanāc caiva budhyamānaṃ vadanty api na tv evaṃ budhyate 'vyaktaṃ saguṇaṃ tāta nirguṇam,अव्यक्तबोधनाच् चैव बुध्यमानं वदन्त्य् अपि न त्व् एवं बुध्यते ऽव्यक्तं सगुणं तात निर्गुणम्
245,5,kadācit tv eva khalv etat tad āhuḥ pratibuddhakam budhyate yadi cāvyaktam etad vai pañcaviṃśakam,कदाचित् त्व् एव खल्व् एतत् तद् आहुः प्रतिबुद्धकम् बुध्यते यदि चाव्यक्तम् एतद् वै पञ्चविंशकम्
245,6,budhyamāno bhavaty eṣa mamātmaka iti śrutaḥ anyonyapratibuddhena vadanty avyaktam acyutam,बुध्यमानो भवत्य् एष ममात्मक इति श्रुतः अन्योन्यप्रतिबुद्धेन वदन्त्य् अव्यक्तम् अच्युतम्
245,7,avyaktabodhanāc caiva budhyamānaṃ vadanty uta pañcaviṃśaṃ mahātmānaṃ na cāsāv api budhyate,अव्यक्तबोधनाच् चैव बुध्यमानं वदन्त्य् उत पञ्चविंशं महात्मानं न चासाव् अपि बुध्यते
245,8,ṣaḍviṃśaṃ vimalaṃ buddham aprameyaṃ sanātanam satataṃ pañcaviṃśaṃ tu caturviṃśaṃ vibudhyate,षड्विंशं विमलं बुद्धम् अप्रमेयं सनातनम् सततं पञ्चविंशं तु चतुर्विंशं विबुध्यते
245,9,dṛśyādṛśye hy anugatatatsvabhāve mahādyute avyaktaṃ caiva tad brahma budhyate tāta kevalam,दृश्यादृश्ये ह्य् अनुगततत्स्वभावे महाद्युते अव्यक्तं चैव तद् ब्रह्म बुध्यते तात केवलम्
245,10,pañcaviṃśaṃ caturviṃśam ātmānam anupaśyati budhyamāno yadātmānam anyo 'ham iti manyate,पञ्चविंशं चतुर्विंशम् आत्मानम् अनुपश्यति बुध्यमानो यदात्मानम् अन्यो ऽहम् इति मन्यते
245,11,tadā prakṛtimān eṣa bhavaty avyaktalocanaḥ budhyate ca parāṃ buddhiṃ viśuddhām amalāṃ yathā,तदा प्रकृतिमान् एष भवत्य् अव्यक्तलोचनः बुध्यते च परां बुद्धिं विशुद्धाम् अमलां यथा
245,12,ṣaḍviṃśaṃ rājaśārdūla tadā buddhaḥ kṛto vrajet tatas tyajati so 'vyaktaṃ sargapralayadharmiṇam,षड्विंशं राजशार्दूल तदा बुद्धः कृतो व्रजेत् ततस् त्यजति सो ऽव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मिणम्
245,13,nirguṇāṃ prakṛtiṃ veda guṇayuktām acetanām tataḥ kevaladharmāsau bhavaty avyaktadarśanāt,निर्गुणां प्रकृतिं वेद गुणयुक्ताम् अचेतनाम् ततः केवलधर्मासौ भवत्य् अव्यक्तदर्शनात्
245,14,kevalena samāgamya vimuktātmānam āpnuyāt etat tu tattvam ity āhur nistattvam ajarāmaram,केवलेन समागम्य विमुक्तात्मानम् आप्नुयात् एतत् तु तत्त्वम् इत्य् आहुर् निस्तत्त्वम् अजरामरम्
245,15,tattvasaṃśravaṇād eva tattvajño jāyate nṛpa pañcaviṃśatitattvāni pravadanti manīṣiṇaḥ,तत्त्वसंश्रवणाद् एव तत्त्वज्ञो जायते नृप पञ्चविंशतितत्त्वानि प्रवदन्ति मनीषिणः
245,16,na caiva tattvavāṃs tāta saṃsāreṣu nimajjati eṣām upaiti tattvaṃ hi kṣipraṃ budhyasva lakṣaṇam,न चैव तत्त्ववांस् तात संसारेषु निमज्जति एषाम् उपैति तत्त्वं हि क्षिप्रं बुध्यस्व लक्षणम्
245,17,ṣaḍviṃśo 'yam iti prājño gṛhyamāṇo 'jarāmaraḥ kevalena balenaiva samatāṃ yāty asaṃśayam,षड्विंशो ऽयम् इति प्राज्ञो गृह्यमाणो ऽजरामरः केवलेन बलेनैव समतां यात्य् असंशयम्
245,18,ṣaḍviṃśena prabuddhena budhyamāno 'py abuddhimān etan nānātvam ity uktaṃ sāṃkhyaśrutinidarśanāt,षड्विंशेन प्रबुद्धेन बुध्यमानो ऽप्य् अबुद्धिमान् एतन् नानात्वम् इत्य् उक्तं सांख्यश्रुतिनिदर्शनात्
245,19,cetanena sametasya pañcaviṃśatikasya ha ekatvaṃ vai bhavet tasya yadā buddhyānubudhyate,चेतनेन समेतस्य पञ्चविंशतिकस्य ह एकत्वं वै भवेत् तस्य यदा बुद्ध्यानुबुध्यते
245,20,budhyamānena buddhena samatāṃ yāti maithila saṅgadharmā bhavaty eṣa niḥsaṅgātmā narādhipa,बुध्यमानेन बुद्धेन समतां याति मैथिल सङ्गधर्मा भवत्य् एष निःसङ्गात्मा नराधिप
245,21,niḥsaṅgātmānam āsādya ṣaḍviṃśaṃ karmajaṃ viduḥ vibhus tyajati cāvyaktaṃ yadā tv etad vibudhyate,निःसङ्गात्मानम् आसाद्य षड्विंशं कर्मजं विदुः विभुस् त्यजति चाव्यक्तं यदा त्व् एतद् विबुध्यते
245,22,caturviṃśam agādhaṃ ca ṣaḍviṃśasya prabodhanāt eṣa hy apratibuddhaś ca budhyamānas tu te 'nagha,चतुर्विंशम् अगाधं च षड्विंशस्य प्रबोधनात् एष ह्य् अप्रतिबुद्धश् च बुध्यमानस् तु ते ऽनघ
245,23,ukto buddhaś ca tattvena yathāśrutinidarśanāt maśakodumbare yadvad anyatvaṃ tadvad etayoḥ,उक्तो बुद्धश् च तत्त्वेन यथाश्रुतिनिदर्शनात् मशकोदुम्बरे यद्वद् अन्यत्वं तद्वद् एतयोः
245,24,matsyodake yathā tadvad anyatvam upalabhyate evam eva ca gantavyaṃ nānātvaikatvam etayoḥ,मत्स्योदके यथा तद्वद् अन्यत्वम् उपलभ्यते एवम् एव च गन्तव्यं नानात्वैकत्वम् एतयोः
245,25,etāvan mokṣa ity ukto jñānavijñānasaṃjñitaḥ pañcaviṃśatikasyāśu yo 'yaṃ dehe pravartate,एतावन् मोक्ष इत्य् उक्तो ज्ञानविज्ञानसंज्ञितः पञ्चविंशतिकस्याशु यो ऽयं देहे प्रवर्तते
245,26,eṣa mokṣayitavyaiti prāhur avyaktagocarāt so 'yam evaṃ vimucyeta nānyatheti viniścayaḥ,एष मोक्षयितव्यैति प्राहुर् अव्यक्तगोचरात् सो ऽयम् एवं विमुच्येत नान्यथेति विनिश्चयः
245,27,paraś ca paradharmā ca bhavaty eva sametya vai viśuddhadharmā śuddhena nāśuddhena ca buddhimān,परश् च परधर्मा च भवत्य् एव समेत्य वै विशुद्धधर्मा शुद्धेन नाशुद्धेन च बुद्धिमान्
245,28,vimuktadharmā buddhena sametya puruṣarṣabha viyogadharmiṇā caiva vimuktātmā bhavaty atha,विमुक्तधर्मा बुद्धेन समेत्य पुरुषर्षभ वियोगधर्मिणा चैव विमुक्तात्मा भवत्य् अथ
245,29,vimokṣiṇā vimokṣaś ca sametyeha tathā bhavet śucikarmā śuciś caiva bhavaty amitabuddhimān,विमोक्षिणा विमोक्षश् च समेत्येह तथा भवेत् शुचिकर्मा शुचिश् चैव भवत्य् अमितबुद्धिमान्
245,30,vimalātmā ca bhavati sametya vimalātmanā kevalātmā tathā caiva kevalena sametya vai svatantraś ca svatantreṇa svatantratvam avāpyate,विमलात्मा च भवति समेत्य विमलात्मना केवलात्मा तथा चैव केवलेन समेत्य वै स्वतन्त्रश् च स्वतन्त्रेण स्वतन्त्रत्वम् अवाप्यते
245,42,etāvad etat kathitaṃ mayā te tathyaṃ mahārāja yathārthatattvam amatsaras tvaṃ pratigṛhya buddhyā sanātanaṃ brahma viśuddham ādyam BrP_245.31 tad vedaniṣṭhasya janasya rājan pradeyam etat paramaṃ tvayā bhavet vidhitsamānāya nibodhakārakaṃ prabodhahetoḥ praṇatasya śāsanam BrP_245.32 na deyam etac ca yathānṛtātmane śaṭhāya klībāya na jihmabuddhaye na paṇḍitajñānaparopatāpine deyaṃ tathā śiṣyavibodhanāya BrP_245.33 śraddhānvitāyātha guṇānvitāya parāpavādād viratāya nityam viśuddhayogāya budhāya caiva kṛpāvate 'tha kṣamiṇe hitāya BrP_245.34 viviktaśīlāya vidhipriyāya vivādahīnāya bahuśrutāya vinītaveśāya nahaitukātmane sadaiva guhyaṃ tv idam eva deyam BrP_245.35 etair guṇair hīnatame na deyam etat paraṃ brahma viśuddham āhuḥ na śreyase yokṣyati tādṛśe kṛtaṃ dharmapravaktāram apātradānāt BrP_245.36 pṛthvīm imāṃ vā yadi ratnapūrṇāṃ dadyād adeyaṃ tv idam avratāya jitendriyāya prayatāya deyaṃ deyaṃ paraṃ tattvavide narendra BrP_245.37 karāla mā te bhayam asti kiṃcid etac chrutaṃ brahma paraṃ tvayādya yathāvad uktaṃ paramaṃ pavitraṃ viśokam atyantam anādimadhyam BrP_245.38 agādham etad ajarāmaraṃ ca nirāmayaṃ vītabhayaṃ śivaṃ ca samīkṣya mohaṃ paravādasaṃjñam etasya tattvārtham imaṃ viditvā BrP_245.39 avāptam etad dhi purā sanātanād dhiraṇyagarbhād dhi tato narādhipa prasādya yatnena tam ugratejasaṃ sanātanaṃ brahma yathā tvayaitat BrP_245.40 pṛṣṭas tvayā cāsmi yathā narendra tathā mayedaṃ tvayi noktam anyat yathāvāptaṃ brahmaṇo me narendra mahājñānaṃ mokṣavidāṃ parāyaṇam BrP_245.41 etad uktaṃ paraṃ brahma yasmān nāvartate punaḥ pañcaviṃśaṃ muniśreṣṭhā vasiṣṭhena yathā purā,एतावद् एतत् कथितं मया ते तथ्यं महाराज यथार्थतत्त्वम् अमत्सरस् त्वं प्रतिगृह्य बुद्ध्या सनातनं ब्रह्म विशुद्धम् आद्यम् ब्र्प्_२४५.३१ तद् वेदनिष्ठस्य जनस्य राजन् प्रदेयम् एतत् परमं त्वया भवेत् विधित्समानाय निबोधकारकं प्रबोधहेतोः प्रणतस्य शासनम् ब्र्प्_२४५.३२ न देयम् एतच् च यथानृतात्मने शठाय क्लीबाय न जिह्मबुद्धये न पण्डितज्ञानपरोपतापिने देयं तथा शिष्यविबोधनाय ब्र्प्_२४५.३३ श्रद्धान्वितायाथ गुणान्विताय परापवादाद् विरताय नित्यम् विशुद्धयोगाय बुधाय चैव कृपावते ऽथ क्षमिणे हिताय ब्र्प्_२४५.३४ विविक्तशीलाय विधिप्रियाय विवादहीनाय बहुश्रुताय विनीतवेशाय नहैतुकात्मने सदैव गुह्यं त्व् इदम् एव देयम् ब्र्प्_२४५.३५ एतैर् गुणैर् हीनतमे न देयम् एतत् परं ब्रह्म विशुद्धम् आहुः न श्रेयसे योक्ष्यति तादृशे कृतं धर्मप्रवक्तारम् अपात्रदानात् ब्र्प्_२४५.३६ पृथ्वीम् इमां वा यदि रत्नपूर्णां दद्याद् अदेयं त्व् इदम् अव्रताय जितेन्द्रियाय प्रयताय देयं देयं परं तत्त्वविदे नरेन्द्र ब्र्प्_२४५.३७ कराल मा ते भयम् अस्ति किंचिद् एतच् छ्रुतं ब्रह्म परं त्वयाद्य यथावद् उक्तं परमं पवित्रं विशोकम् अत्यन्तम् अनादिमध्यम् ब्र्प्_२४५.३८ अगाधम् एतद् अजरामरं च निरामयं वीतभयं शिवं च समीक्ष्य मोहं परवादसंज्ञम् एतस्य तत्त्वार्थम् इमं विदित्वा ब्र्प्_२४५.३९ अवाप्तम् एतद् धि पुरा सनातनाद् धिरण्यगर्भाद् धि ततो नराधिप प्रसाद्य यत्नेन तम् उग्रतेजसं सनातनं ब्रह्म यथा त्वयैतत् ब्र्प्_२४५.४० पृष्टस् त्वया चास्मि यथा नरेन्द्र तथा मयेदं त्वयि नोक्तम् अन्यत् यथावाप्तं ब्रह्मणो मे नरेन्द्र महाज्ञानं मोक्षविदां परायणम् ब्र्प्_२४५.४१ एतद् उक्तं परं ब्रह्म यस्मान् नावर्तते पुनः पञ्चविंशं मुनिश्रेष्ठा वसिष्ठेन यथा पुरा
245,43,punarāvṛttim āpnoti paramaṃ jñānam avyayam nāti budhyati tattvena budhyamāno 'jarāmaram,पुनरावृत्तिम् आप्नोति परमं ज्ञानम् अव्ययम् नाति बुध्यति तत्त्वेन बुध्यमानो ऽजरामरम्
245,44,etan niḥśreyasakaraṃ jñānaṃ bhoḥ paramaṃ mayā kathitaṃ tattvato viprāḥ śrutvā devarṣito dvijāḥ,एतन् निःश्रेयसकरं ज्ञानं भोः परमं मया कथितं तत्त्वतो विप्राः श्रुत्वा देवर्षितो द्विजाः
245,45,hiraṇyagarbhād ṛṣiṇā vasiṣṭhena samāhṛtam vasiṣṭhād ṛṣiśārdūlo nārado 'vāptavān idam,हिरण्यगर्भाद् ऋषिणा वसिष्ठेन समाहृतम् वसिष्ठाद् ऋषिशार्दूलो नारदो ऽवाप्तवान् इदम्
245,46,nāradād viditaṃ mahyam etad uktaṃ sanātanam mā śucadhvaṃ muniśreṣṭhāḥ śrutvaitat paramaṃ padam,नारदाद् विदितं मह्यम् एतद् उक्तं सनातनम् मा शुचध्वं मुनिश्रेष्ठाः श्रुत्वैतत् परमं पदम्
245,47,yena kṣarākṣare bhinne na bhayaṃ tasya vidyate vidyate tu bhayaṃ yasya yo nainaṃ vetti tattvataḥ,येन क्षराक्षरे भिन्ने न भयं तस्य विद्यते विद्यते तु भयं यस्य यो नैनं वेत्ति तत्त्वतः
245,48,avijñānāc ca mūḍhātmā punaḥ punar upadravān pretya jātisahasrāṇi maraṇāntāny upāśnute,अविज्ञानाच् च मूढात्मा पुनः पुनर् उपद्रवान् प्रेत्य जातिसहस्राणि मरणान्तान्य् उपाश्नुते
245,49,devalokaṃ tathā tiryaṅ mānuṣyam api cāśnute yadi vā mucyate vāpi tasmād ajñānasāgarāt,देवलोकं तथा तिर्यङ् मानुष्यम् अपि चाश्नुते यदि वा मुच्यते वापि तस्माद् अज्ञानसागरात्
245,50,ajñānasāgare ghore hy avyaktāgādha ucyate ahany ahani majjanti yatra bhūtāni bho dvijāḥ,अज्ञानसागरे घोरे ह्य् अव्यक्तागाध उच्यते अहन्य् अहनि मज्जन्ति यत्र भूतानि भो द्विजाः
245,51,tasmād agādhād avyaktād upakṣīṇāt sanātanāt tasmād yūyaṃ virajaskā vitamaskāś ca bho dvijāḥ,तस्माद् अगाधाद् अव्यक्ताद् उपक्षीणात् सनातनात् तस्माद् यूयं विरजस्का वितमस्काश् च भो द्विजाः
245,52,evaṃ mayā muniśreṣṭhāḥ sārāt sārataraṃ param kathitaṃ paramaṃ mokṣaṃ yaṃ jñātvā na nivartate,एवं मया मुनिश्रेष्ठाः सारात् सारतरं परम् कथितं परमं मोक्षं यं ज्ञात्वा न निवर्तते
245,53,na nāstikāya dātavyaṃ nābhaktāya kadācana na duṣṭamataye viprā na śraddhāvimukhāya ca,न नास्तिकाय दातव्यं नाभक्ताय कदाचन न दुष्टमतये विप्रा न श्रद्धाविमुखाय च
246,1,evaṃ purā munīn vyāsaḥ purāṇaṃ ślakṣṇayā girā daśāṣṭadoṣarahitair vākyaiḥ sāratarair dvijāḥ,एवं पुरा मुनीन् व्यासः पुराणं श्लक्ष्णया गिरा दशाष्टदोषरहितैर् वाक्यैः सारतरैर् द्विजाः
246,2,pūrṇam astamalaiḥ śuddhair nānāśāstrasamuccayaiḥ jātiśuddhasamāyuktaṃ sādhuśabdopaśobhitam,पूर्णम् अस्तमलैः शुद्धैर् नानाशास्त्रसमुच्चयैः जातिशुद्धसमायुक्तं साधुशब्दोपशोभितम्
246,3,pūrvapakṣoktisiddhāntapariniṣṭhāsamanvitam śrāvayitvā yathānyāyaṃ virarāma mahāmatiḥ,पूर्वपक्षोक्तिसिद्धान्तपरिनिष्ठासमन्वितम् श्रावयित्वा यथान्यायं विरराम महामतिः
246,4,te 'pi śrutvā muniśreṣṭhāḥ purāṇaṃ vedasaṃmitam ādyaṃ brāhmābhidhānaṃ ca sarvavāñchāphalapradam,ते ऽपि श्रुत्वा मुनिश्रेष्ठाः पुराणं वेदसंमितम् आद्यं ब्राह्माभिधानं च सर्ववाञ्छाफलप्रदम्
246,5,hṛṣṭā babhūvuḥ suprītā vismitāś ca punaḥ punaḥ praśaśaṃsus tadā vyāsaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim,हृष्टा बभूवुः सुप्रीता विस्मिताश् च पुनः पुनः प्रशशंसुस् तदा व्यासं कृष्णद्वैपायनं मुनिम्
246,6,aho tvayā muniśreṣṭha purāṇaṃ śrutisaṃmitam sarvābhipretaphaladaṃ sarvapāpaharaṃ param,अहो त्वया मुनिश्रेष्ठ पुराणं श्रुतिसंमितम् सर्वाभिप्रेतफलदं सर्वपापहरं परम्
246,7,proktaṃ śrutaṃ tathāsmābhir vicitrapadam akṣaram na te 'sty aviditaṃ kiṃcit triṣu lokeṣu vai prabho,प्रोक्तं श्रुतं तथास्माभिर् विचित्रपदम् अक्षरम् न ते ऽस्त्य् अविदितं किंचित् त्रिषु लोकेषु वै प्रभो
246,8,sarvajñas tvaṃ mahābhāga deveṣv iva bṛhaspatiḥ namasyāmo mahāprājñaṃ brahmiṣṭhaṃ tvāṃ mahāmunim,सर्वज्ञस् त्वं महाभाग देवेष्व् इव बृहस्पतिः नमस्यामो महाप्राज्ञं ब्रह्मिष्ठं त्वां महामुनिम्
246,9,yena tvayā tu vedārthā bhārate prakaṭīkṛtāḥ kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ tava sarvān mahāmune,येन त्वया तु वेदार्था भारते प्रकटीकृताः कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तव सर्वान् महामुने
246,10,adhītya caturo vedān sāṅgān vyākaraṇāni ca kṛtavān bhārataṃ śāstraṃ tasmai jñānātmane namaḥ,अधीत्य चतुरो वेदान् साङ्गान् व्याकरणानि च कृतवान् भारतं शास्त्रं तस्मै ज्ञानात्मने नमः
246,12,namo 'stu te vyāsa viśālabuddhe phullāravindāyatapattranetra yena tvayā bhāratatailapūrṇaḥ prajvālito jñānamayaḥ pradīpaḥ BrP_246.11 ajñānatimirāndhānāṃ bhrāmitānāṃ kudṛṣṭibhiḥ jñānāñjanaśalākena tvayā conmīlitā dṛśaḥ,नमो ऽस्तु ते व्यास विशालबुद्धे फुल्लारविन्दायतपत्त्रनेत्र येन त्वया भारततैलपूर्णः प्रज्वालितो ज्ञानमयः प्रदीपः ब्र्प्_२४६.११ अज्ञानतिमिरान्धानां भ्रामितानां कुदृष्टिभिः ज्ञानाञ्जनशलाकेन त्वया चोन्मीलिता दृशः
246,13,evam uktvā samabhyarcya vyāsaṃ te caiva pūjitāḥ jagmur yathāgataṃ sarve kṛtakṛtyāḥ svam āśramam,एवम् उक्त्वा समभ्यर्च्य व्यासं ते चैव पूजिताः जग्मुर् यथागतं सर्वे कृतकृत्याः स्वम् आश्रमम्
246,14,tathā mayā muniśreṣṭhā kathitaṃ hi sanātanam purāṇaṃ sumahāpuṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam,तथा मया मुनिश्रेष्ठा कथितं हि सनातनम् पुराणं सुमहापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्
246,15,yathā bhavadbhiḥ pṛṣṭo 'haṃ saṃpraśnaṃ dvijasattamāḥ vyāsaprasādāt tat sarvaṃ mayā saṃparikīrtitam,यथा भवद्भिः पृष्टो ऽहं संप्रश्नं द्विजसत्तमाः व्यासप्रसादात् तत् सर्वं मया संपरिकीर्तितम्
246,16,idaṃ gṛhasthaiḥ śrotavyaṃ yatibhir brahmacāribhiḥ dhanasaukhyapradaṃ nṝṇāṃ pavitraṃ pāpanāśanam,इदं गृहस्थैः श्रोतव्यं यतिभिर् ब्रह्मचारिभिः धनसौख्यप्रदं नॄणां पवित्रं पापनाशनम्
246,17,tathā brahmaparair viprair brāhmaṇādyaiḥ susaṃyataiḥ śrotavyaṃ suprayatnena samyak śreyobhikāṅkṣibhiḥ,तथा ब्रह्मपरैर् विप्रैर् ब्राह्मणाद्यैः सुसंयतैः श्रोतव्यं सुप्रयत्नेन सम्यक् श्रेयोभिकाङ्क्षिभिः
246,18,prāpnoti brāhmaṇo vidyāṃ kṣatriyo vijayaṃ raṇe vaiśyas tu dhanam akṣayyaṃ śūdraḥ sukham avāpnuyāt,प्राप्नोति ब्राह्मणो विद्यां क्षत्रियो विजयं रणे वैश्यस् तु धनम् अक्षय्यं शूद्रः सुखम् अवाप्नुयात्
246,19,yaṃ yaṃ kāmam abhidhyāyañ śṛṇoti puruṣaḥ śuciḥ taṃ taṃ kāmam avāpnoti naro nāsty atra saṃśayaḥ,यं यं कामम् अभिध्यायञ् शृणोति पुरुषः शुचिः तं तं कामम् अवाप्नोति नरो नास्त्य् अत्र संशयः
246,20,purāṇaṃ vaiṣṇavaṃ tv etat sarvakilbiṣanāśanam viśiṣṭaṃ sarvaśāstrebhyaḥ puruṣārthopapādakam,पुराणं वैष्णवं त्व् एतत् सर्वकिल्बिषनाशनम् विशिष्टं सर्वशास्त्रेभ्यः पुरुषार्थोपपादकम्
246,21,etad vo yan mayākhyātaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam śrute 'smin sarvadoṣotthaḥ pāparāśiḥ praṇaśyati,एतद् वो यन् मयाख्यातं पुराणं वेदसंमितम् श्रुते ऽस्मिन् सर्वदोषोत्थः पापराशिः प्रणश्यति
246,22,prayāge puṣkare caiva kurukṣetre tathārbude upoṣya yad avāpnoti tad asya śravaṇān naraḥ,प्रयागे पुष्करे चैव कुरुक्षेत्रे तथार्बुदे उपोष्य यद् अवाप्नोति तद् अस्य श्रवणान् नरः
246,23,yad agnihotre suhute varṣe nāpnoti vai phalam mahāpuṇyamayaṃ viprās tad asya śravaṇāt sakṛt,यद् अग्निहोत्रे सुहुते वर्षे नाप्नोति वै फलम् महापुण्यमयं विप्रास् तद् अस्य श्रवणात् सकृत्
246,24,yaj jyeṣṭhaśukladvādaśyāṃ snātvā vai yamunājale mathurāyāṃ hariṃ dṛṣṭvā prāpnoti puruṣaḥ phalam,यज् ज्येष्ठशुक्लद्वादश्यां स्नात्वा वै यमुनाजले मथुरायां हरिं दृष्ट्वा प्राप्नोति पुरुषः फलम्
246,25,tad āpnoti phalaṃ samyak samādhānena kīrtanāt purāṇe 'sya hito viprāḥ keśavārpitamānasaḥ,तद् आप्नोति फलं सम्यक् समाधानेन कीर्तनात् पुराणे ऽस्य हितो विप्राः केशवार्पितमानसः
246,26,yat phalaṃ kriyam ālokya puruṣo 'tha labhen naraḥ tat phalaṃ samavāpnoti yaḥ paṭhec chṛṇuyād api,यत् फलं क्रियम् आलोक्य पुरुषो ऽथ लभेन् नरः तत् फलं समवाप्नोति यः पठेच् छृणुयाद् अपि
246,27,idaṃ yaḥ śraddhayā nityaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam yaḥ paṭhec chṛṇuyān martyaḥ sa yāti bhuvanaṃ hareḥ,इदं यः श्रद्धया नित्यं पुराणं वेदसंमितम् यः पठेच् छृणुयान् मर्त्यः स याति भुवनं हरेः
246,28,śrāvayed brāhmaṇo yas tu sadā parvasu saṃyataḥ ekādaśyāṃ dvādaśyāṃ ca viṣṇulokaṃ sa gacchati,श्रावयेद् ब्राह्मणो यस् तु सदा पर्वसु संयतः एकादश्यां द्वादश्यां च विष्णुलोकं स गच्छति
246,29,idaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ sukhadaṃ kīrtivardhanam balapuṣṭipradaṃ nṝṇāṃ dhanyaṃ duḥsvapnanāśanam,इदं यशस्यम् आयुष्यं सुखदं कीर्तिवर्धनम् बलपुष्टिप्रदं नॄणां धन्यं दुःस्वप्ननाशनम्
246,30,trisaṃdhyaṃ yaḥ paṭhed vidvāñ śraddhayā susamāhitaḥ idaṃ variṣṭham ākhyānaṃ sa sarvam īpsitaṃ labhet,त्रिसंध्यं यः पठेद् विद्वाञ् श्रद्धया सुसमाहितः इदं वरिष्ठम् आख्यानं स सर्वम् ईप्सितं लभेत्
246,31,rogārto mucyate rogād baddho mucyeta bandhanāt bhayād vimucyate bhīta āpadāpanna āpadaḥ,रोगार्तो मुच्यते रोगाद् बद्धो मुच्येत बन्धनात् भयाद् विमुच्यते भीत आपदापन्न आपदः
246,32,jātismaratvaṃ vidyāṃ ca putrān medhāṃ paśūn dhṛtim dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ tu labhate naraḥ,जातिस्मरत्वं विद्यां च पुत्रान् मेधां पशून् धृतिम् धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं तु लभते नरः
246,33,yān yān kāmān abhipretya paṭhet prayatamānasaḥ tāṃs tān sarvān avāpnoti puruṣo nātra saṃśayaḥ,यान् यान् कामान् अभिप्रेत्य पठेत् प्रयतमानसः तांस् तान् सर्वान् अवाप्नोति पुरुषो नात्र संशयः
246,39,yaś cedaṃ satataṃ śṛṇoti manujaḥ svargāpavargapradaṃ viṣṇuṃ lokaguruṃ praṇamya varadaṃ bhaktyekacittaḥ śuciḥ bhuktvā cātra sukhaṃ vimuktakaluṣaḥ svarge ca divyaṃ sukhaṃ paścād yāti hareḥ padaṃ suvimalaṃ mukto guṇaiḥ prākṛtaiḥ BrP_246.34 tasmād vipravaraiḥ svadharmaniratair muktyekamārgepsubhis tadvat kṣatriyapuṃgavais tu niyataiḥ śreyorthibhiḥ sarvadā vaiśyaiś cānudinaṃ viśuddhakulajaiḥ śūdrais tathā dhārmikaiḥ śrotavyaṃ tv idam uttamaṃ bahuphalaṃ dharmārthamokṣapradam BrP_246.35 dharme matir bhavatu vaḥ puruṣottamānāṃ sa hy eka eva paralokagatasya bandhuḥ arthāḥ striyaś ca nipuṇair api sevyamānā naiva prabhāvam upayānti na ca sthiratvam BrP_246.36 dharmeṇa rājyaṃ labhate manuṣyaḥ svargaṃ ca dharmeṇa naraḥ prayāti āyuś ca kīrtiṃ ca tapaś ca dharmaṃ dharmeṇa mokṣaṃ labhate manuṣyaḥ BrP_246.37 dharmo 'tra mātāpitarau narasya dharmaḥ sakhā cātra pare ca loke trātā ca dharmas tv iha mokṣadaś ca dharmād ṛte nāsti tu kiṃcid eva BrP_246.38 idaṃ rahasyaṃ śreṣṭhaṃ ca purāṇaṃ vedasaṃmitam na deyaṃ duṣṭamataye nāstikāya viśeṣataḥ,यश् चेदं सततं शृणोति मनुजः स्वर्गापवर्गप्रदं विष्णुं लोकगुरुं प्रणम्य वरदं भक्त्येकचित्तः शुचिः भुक्त्वा चात्र सुखं विमुक्तकलुषः स्वर्गे च दिव्यं सुखं पश्चाद् याति हरेः पदं सुविमलं मुक्तो गुणैः प्राकृतैः ब्र्प्_२४६.३४ तस्माद् विप्रवरैः स्वधर्मनिरतैर् मुक्त्येकमार्गेप्सुभिस् तद्वत् क्षत्रियपुंगवैस् तु नियतैः श्रेयोर्थिभिः सर्वदा वैश्यैश् चानुदिनं विशुद्धकुलजैः शूद्रैस् तथा धार्मिकैः श्रोतव्यं त्व् इदम् उत्तमं बहुफलं धर्मार्थमोक्षप्रदम् ब्र्प्_२४६.३५ धर्मे मतिर् भवतु वः पुरुषोत्तमानां स ह्य् एक एव परलोकगतस्य बन्धुः अर्थाः स्त्रियश् च निपुणैर् अपि सेव्यमाना नैव प्रभावम् उपयान्ति न च स्थिरत्वम् ब्र्प्_२४६.३६ धर्मेण राज्यं लभते मनुष्यः स्वर्गं च धर्मेण नरः प्रयाति आयुश् च कीर्तिं च तपश् च धर्मं धर्मेण मोक्षं लभते मनुष्यः ब्र्प्_२४६.३७ धर्मो ऽत्र मातापितरौ नरस्य धर्मः सखा चात्र परे च लोके त्राता च धर्मस् त्व् इह मोक्षदश् च धर्माद् ऋते नास्ति तु किंचिद् एव ब्र्प्_२४६.३८ इदं रहस्यं श्रेष्ठं च पुराणं वेदसंमितम् न देयं दुष्टमतये नास्तिकाय विशेषतः