Section,Chapter,Verse,Sanskrit_IAST,Sanskrit_Devanagari
Main,1.0,1,tapaḥ svādhyāyanirataṃ mārkaṇḍeyaṃ mahāmunim vyāsaśiṣyo mahātejā jaiminiḥ paryapṛcchata,तपः स्वाध्यायनिरतं मार्कण्डेयं महामुनिम् व्यासशिष्यो महातेजा जैमिनिः पर्यपृच्छत
Main,1.0,2,bhagavan bhāratākhyānaṃ vyāsenoktaṃ mahātmanā pūrṇamastamalaiḥ śubhrairnānāśāstrasamuccayaiḥ,भगवन् भारताख्यानं व्यासेनोक्तं महात्मना पूर्णमस्तमलैः शुभ्रैर्नानाशास्त्रसमुच्चयैः
Main,1.0,3,jātiśuddhisamāyuktaṃ sādhuśabdopaśobhitam pūrvapakṣoktisiddhāntapariniṣṭhāsamanvitam,जातिशुद्धिसमायुक्तं साधुशब्दोपशोभितम् पूर्वपक्षोक्तिसिद्धान्तपरिनिष्ठासमन्वितम्
Main,1.0,4,tridaśānāṃ yathā viṣṇurdvipadāṃ brāhmaṇo yathā bhūṣaṇānāñca sarveṣāṃ yathā cūḍāmaṇirvaraḥ,त्रिदशानां यथा विष्णुर्द्विपदां ब्राह्मणो यथा भूषणानाञ्च सर्वेषां यथा चूडामणिर्वरः
Main,1.0,5,yathāyudhānāṃ kuliśamindriyāṇāṃ yathā manaḥ tatheha sarvaśāstraṇāṃ mahābhāratamuttamam,यथायुधानां कुलिशमिन्द्रियाणां यथा मनः तथेह सर्वशास्त्रणां महाभारतमुत्तमम्
Main,1.0,6,atrārthaścaiva dharmaśca kāmo mokṣaśca varṇyate parasparānubandhāśca sānubandhāśca te pṛthak,अत्रार्थश्चैव धर्मश्च कामो मोक्षश्च वर्ण्यते परस्परानुबन्धाश्च सानुबन्धाश्च ते पृथक्
Main,1.0,7,dharmaśāstramidaṃ śreṣṭhamarthaśāstramidaṃ param kāmaśāstramidaṃ cāgryaṃ mokṣaśāstraṃ tathottamam,धर्मशास्त्रमिदं श्रेष्ठमर्थशास्त्रमिदं परम् कामशास्त्रमिदं चाग्र्यं मोक्षशास्त्रं तथोत्तमम्
Main,1.0,8,caturāśramadharmāṇāmācārasthitisādhanam proktametanmahābhāga vedavyāsena dhīmatā,चतुराश्रमधर्माणामाचारस्थितिसाधनम् प्रोक्तमेतन्महाभाग वेदव्यासेन धीमता
Main,1.0,9,tathā tāta kṛtaṃ hyetad vyāsenodārakarmaṇā yathā vyāptaṃ mahāśāstraṃ virodhairnābhibhūyate,तथा तात कृतं ह्येतद् व्यासेनोदारकर्मणा यथा व्याप्तं महाशास्त्रं विरोधैर्नाभिभूयते
Main,1.0,10,vyāsavākyajalaughena kutarkataruhāriṇā vedaśailāvatīrṇena nīrajaskā mahī kṛtā,व्यासवाक्यजलौघेन कुतर्कतरुहारिणा वेदशैलावतीर्णेन नीरजस्का मही कृता
Main,1.0,11,kalaśabdamahāhaṃsaṃ mākhyānaparāmbujam kathāvistīrṇasalilaṃ kārṣṇa vedamahāhradam,कलशब्दमहाहंसं माख्यानपराम्बुजम् कथाविस्तीर्णसलिलं कार्ष्ण वेदमहाह्रदम्
Main,1.0,12,tadidaṃ bhāratākhyānaṃ bahvirthaṃ śrutivistaram tattvato jñātukāmo 'haṃ bhagavaṃstvāmupasthitaḥ,तदिदं भारताख्यानं बह्विर्थं श्रुतिविस्तरम् तत्त्वतो ज्ञातुकामो ऽहं भगवंस्त्वामुपस्थितः
Main,1.0,13,kasmānmānuṣatāṃ prāpto nirguṇo 'pi janārdanaḥ vāsudevo jagatsūti-sthiti-saṃyamakāraṇam,कस्मान्मानुषतां प्राप्तो निर्गुणो ऽपि जनार्दनः वासुदेवो जगत्सूति-स्थिति-संयमकारणम्
Main,1.0,14,kasmācca pāṇḍuputtrāṇāmekā sā drupadātmajā pañcānāṃ mahīṣī kṛṣṇā hyatra naḥ saṃśayo mahān,कस्माच्च पाण्डुपुत्त्राणामेका सा द्रुपदात्मजा पञ्चानां महीषी कृष्णा ह्यत्र नः संशयो महान्
Main,1.0,15,bheṣajaṃ brahmahatyāyā baladevo mahābalaḥ tīrthayātrāprasaṅgena kasmāccakre halāyudhaḥ,भेषजं ब्रह्महत्याया बलदेवो महाबलः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन कस्माच्चक्रे हलायुधः
Main,1.0,16,kathañca draupadeyāste 'kṛtadārā mahārathāḥ pāṇḍunāthā mahātmāno vadhamāpuranāthavat,कथञ्च द्रौपदेयास्ते ऽकृतदारा महारथाः पाण्डुनाथा महात्मानो वधमापुरनाथवत्
Main,1.0,17,etatsarvaṃ vistaraśo mamākhyātumihārhasi bhavanto mūḍhabuddhīnāmavabodhakarāḥ sadā,एतत्सर्वं विस्तरशो ममाख्यातुमिहार्हसि भवन्तो मूढबुद्धीनामवबोधकराः सदा
Main,1.0,18,iti tasya vacaḥ śrutvā mārkaṇḍeyo māhamuniḥ daśāṣṭadoṣarahito vaktuṃ samupacakrame,इति तस्य वचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो माहमुनिः दशाष्टदोषरहितो वक्तुं समुपचक्रमे
Main,1.0,19,mārkaṇḍeya uvāca kriyākālo 'yamasmākaṃ samaprāpto munisattama vistare cāpi vaktavye naiṣa kālaḥ praśasyate,मार्कण्डेय उवाच क्रियाकालो ऽयमस्माकं समप्राप्तो मुनिसत्तम विस्तरे चापि वक्तव्ये नैष कालः प्रशस्यते
Main,1.0,20,ye tu vakṣyanti vakṣye 'dya tānahaṃ jaimine tava tathā ca naṣṭasandehaṃ tvāṃ kariṣyanti pakṣiṇaḥ,ये तु वक्ष्यन्ति वक्ष्ये ऽद्य तानहं जैमिने तव तथा च नष्टसन्देहं त्वां करिष्यन्ति पक्षिणः
Main,1.0,21,piṅgākṣaśca vibodhaśca suputtraḥ sumukhastathā droṇaputrāḥ khagaśreṣṭhāstattvajñāḥ śāstracintakāḥ,पिङ्गाक्षश्च विबोधश्च सुपुत्त्रः सुमुखस्तथा द्रोणपुत्राः खगश्रेष्ठास्तत्त्वज्ञाः शास्त्रचिन्तकाः
Main,1.0,22,vedaśāstrārthavijñāne yeṣāmavyāhatā matiḥ vindhyakandaramadhyasthāstānupāsya ca pṛccha ca,वेदशास्त्रार्थविज्ञाने येषामव्याहता मतिः विन्ध्यकन्दरमध्यस्थास्तानुपास्य च पृच्छ च
Main,1.0,23,evamuktastadā tena mārkaṇḍeyena dhīmatā pratyuvācarṣiśārdūlo vismayotphullalocanaḥ,एवमुक्तस्तदा तेन मार्कण्डेयेन धीमता प्रत्युवाचर्षिशार्दूलो विस्मयोत्फुल्ललोचनः
Main,1.0,24,jaiminiruvāca atyadbhutamidaṃ brahman khagavāgiva mānuṣī yat pakṣiṇaste vijñānamāpuratyantadurlabham,जैमिनिरुवाच अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् खगवागिव मानुषी यत् पक्षिणस्ते विज्ञानमापुरत्यन्तदुर्लभम्
Main,1.0,25,tiryagyonyāṃ yadi bhavasteṣāṃ jñānaṃ kuto 'bhavat kathañca droṇatanayāḥ procyante te patatriṇaḥ,तिर्यग्योन्यां यदि भवस्तेषां ज्ञानं कुतो ऽभवत् कथञ्च द्रोणतनयाः प्रोच्यन्ते ते पतत्रिणः
Main,1.0,26,kaśca droṇaḥ pravikhyāto yasya putracatuṣṭayam jātaṃ guṇavatāṃ teṣāṃ dharmajñānaṃ mahātmanām,कश्च द्रोणः प्रविख्यातो यस्य पुत्रचतुष्टयम् जातं गुणवतां तेषां धर्मज्ञानं महात्मनाम्
Main,1.0,27,mārkaṇḍeya uvāca śṛṇuṣvāvahito bhūtvā yadvṛttaṃ nandane purā śakrasyāpyasarasāṃ caiva nāradasya ca saṅgame,मार्कण्डेय उवाच शृणुष्वावहितो भूत्वा यद्वृत्तं नन्दने पुरा शक्रस्याप्यसरसां चैव नारदस्य च सङ्गमे
Main,1.0,28,nārado nandane 'paśyat puṃścalīgaṇamadhyagam śakraṃ surādhirājānaṃ tanmukhāsaktalocanam,नारदो नन्दने ऽपश्यत् पुंश्चलीगणमध्यगम् शक्रं सुराधिराजानं तन्मुखासक्तलोचनम्
Main,1.0,29,sa tenarṣivariṣṭhena dṛṣṭamātraḥ śacīpatiḥ samuttasthau svakaṃ cāsmai dadāvāsanamādarāt,स तेनर्षिवरिष्ठेन दृष्टमात्रः शचीपतिः समुत्तस्थौ स्वकं चास्मै ददावासनमादरात्
Main,1.0,30,taṃ dṛṣṭvā balavṛtraghnamutthitaṃ tridaśāṅganāḥ praṇemustāśca devarṣi vinayāvanatāḥ sthitāḥ,तं दृष्ट्वा बलवृत्रघ्नमुत्थितं त्रिदशाङ्गनाः प्रणेमुस्ताश्च देवर्षि विनयावनताः स्थिताः
Main,1.0,31,tābhirabhyarcitaḥ so 'tha upaviṣṭe śatakratau yathārhaṃ kṛtasambhāṣaḥ kathāścakre manoramāḥ,ताभिरभ्यर्चितः सो ऽथ उपविष्टे शतक्रतौ यथार्हं कृतसम्भाषः कथाश्चक्रे मनोरमाः
Main,1.0,32,śakra uvāca tataḥ kathāntare śakrastamuvāca mahāmunim dehyājñāṃ nṛtyatāmāsāṃ tava yābhimateti vai,शक्र उवाच ततः कथान्तरे शक्रस्तमुवाच महामुनिम् देह्याज्ञां नृत्यतामासां तव याभिमतेति वै
Main,1.0,33,rambhā vā karkaśā vātha urvaśyatha tilottamā ghṛtācī menakā vāpi yatra vā bhavato ruciḥ,रम्भा वा कर्कशा वाथ उर्वश्यथ तिलोत्तमा घृताची मेनका वापि यत्र वा भवतो रुचिः
Main,1.0,34,etacchrutvā dvijaśreṣṭho vaco śakrasya nāradaḥ vicintyāpsarasaḥ prāha vinayāvanatāḥ sthitāḥ,एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठो वचो शक्रस्य नारदः विचिन्त्याप्सरसः प्राह विनयावनताः स्थिताः
Main,1.0,35,yuṣmākamiha sarvāsāṃ rūpaudāryaguṇādhikam ātmānaṃ manyate yā tu sā nṛtyatu mamāgrataḥ,युष्माकमिह सर्वासां रूपौदार्यगुणाधिकम् आत्मानं मन्यते या तु सा नृत्यतु ममाग्रतः
Main,1.0,36,guṇarūpavihīnāyāḥ siddhirnāṭyasya nāsti vai cārvadhiṣṭhānavannṛtyaṃ nṛtyamanyadviḍambanam,गुणरूपविहीनायाः सिद्धिर्नाट्यस्य नास्ति वै चार्वधिष्ठानवन्नृत्यं नृत्यमन्यद्विडम्बनम्
Main,1.0,37,tadvākyasamakālaṃ ca ekaikāstā natāstataḥ ahaṃ guṇādhikā na tvaṃ na tvaṃ cānyābravīdidam,तद्वाक्यसमकालं च एकैकास्ता नतास्ततः अहं गुणाधिका न त्वं न त्वं चान्याब्रवीदिदम्
Main,1.0,38,mārkaṇḍeya uvāca tāsāṃ saṃbhramamālokya bhagavān pākaśāsanaḥ pṛcchyatāṃ munirityāha vaktā yāṃ vo guṇādhikām,मार्कण्डेय उवाच तासां संभ्रममालोक्य भगवान् पाकशासनः पृच्छ्यतां मुनिरित्याह वक्ता यां वो गुणाधिकाम्
Main,1.0,39,śakracchandānuyātābhiḥ pṛṣṭastābhiḥ sanāradaḥ provāca yat tadā vākyaṃ jaimine tannibodha me,शक्रच्छन्दानुयाताभिः पृष्टस्ताभिः सनारदः प्रोवाच यत् तदा वाक्यं जैमिने तन्निबोध मे
Main,1.0,40,tapasyantaṃ nagendrasthaṃ yā vaḥ kṣobhayate balāt durvāsasaṃ muniśreṣṭhaṃ tāṃ vo manye guṇādhikām,तपस्यन्तं नगेन्द्रस्थं या वः क्षोभयते बलात् दुर्वाससं मुनिश्रेष्ठं तां वो मन्ये गुणाधिकाम्
Main,1.0,41,mārkaṇḍeya uvāca tasya tadvacanaṃ śrutvā sarvā vepatakandharāḥ aśakyametadasmākamiti tāścakrire kathāḥ,मार्कण्डेय उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वा वेपतकन्धराः अशक्यमेतदस्माकमिति ताश्चक्रिरे कथाः
Main,1.0,42,tatrāpsarā vapurnāma munikṣobhaṇagarvitā pratyuvācādya yāsyāmi yatrāsau saṃsthito muniḥ,तत्राप्सरा वपुर्नाम मुनिक्षोभणगर्विता प्रत्युवाचाद्य यास्यामि यत्रासौ संस्थितो मुनिः
Main,1.0,43,adya taṃ dehayantāraṃ prayuktendriyavājinam smaraśastragaladraśmiṃ kariṣyāmi kusārathim,अद्य तं देहयन्तारं प्रयुक्तेन्द्रियवाजिनम् स्मरशस्त्रगलद्रश्मिं करिष्यामि कुसारथिम्
Main,1.0,44,brahmā janārdano vāpi yadi vā nīlalohitaḥ tamapyadya kariṣyāmi kāmabāṇakṣatāntaram,ब्रह्मा जनार्दनो वापि यदि वा नीललोहितः तमप्यद्य करिष्यामि कामबाणक्षतान्तरम्
Main,1.0,45,ityuktvā prajagāmātha prāleyādriṃ vapustadā munestapaḥ prabhāveṇa praśāntaśvāpadāśramam,इत्युक्त्वा प्रजगामाथ प्रालेयाद्रिं वपुस्तदा मुनेस्तपः प्रभावेण प्रशान्तश्वापदाश्रमम्
Main,1.0,46,sa puṃskokilamādhuryā yatrāste sa mahāmuniḥ krośamātraṃ sthitā tasmādagāyata varāpsarāḥ,स पुंस्कोकिलमाधुर्या यत्रास्ते स महामुनिः क्रोशमात्रं स्थिता तस्मादगायत वराप्सराः
Main,1.0,47,tadgītadhvanimākarṇya munirvismitamānasaḥ jagāma tatra yatrāste sā bālā rucirānanā,तद्गीतध्वनिमाकर्ण्य मुनिर्विस्मितमानसः जगाम तत्र यत्रास्ते सा बाला रुचिरानना
Main,1.0,48,tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ muniḥ saṃstabhya mānasam kṣobhaṇāyāgatāṃ jñātvā kopāmarṣasanvitaḥ,तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं मुनिः संस्तभ्य मानसम् क्षोभणायागतां ज्ञात्वा कोपामर्षसन्वितः
Main,1.0,49,uvācedaṃ tato vākyaṃ maharṣistāṃ mahātapāḥ,उवाचेदं ततो वाक्यं महर्षिस्तां महातपाः
Main,1.0,50,yasmādduḥ khārjitasyeha tapaso vidhnakāraṇāt āgatāsi madonmatte mama duḥ khāya khecari,यस्माद्दुः खार्जितस्येह तपसो विध्नकारणात् आगतासि मदोन्मत्ते मम दुः खाय खेचरि
Main,1.0,51,tasmāt suparṇagotre tvaṃ matkrodhakaluṣīkṛtā janma prāpsyasi duṣprajñe yāvadvarṣāṇi ṣoḍaśa,तस्मात् सुपर्णगोत्रे त्वं मत्क्रोधकलुषीकृता जन्म प्राप्स्यसि दुष्प्रज्ञे यावद्वर्षाणि षोडश
Main,1.0,52,nijarūpaṃ parityajya pakṣiṇīrūpadhāriṇī catvāraste ca tanayā janiṣyante 'dhamāpsarāḥ,निजरूपं परित्यज्य पक्षिणीरूपधारिणी चत्वारस्ते च तनया जनिष्यन्ते ऽधमाप्सराः
Main,1.0,53,aprāpya teṣu ca prītiṃ śastrapūtā punardivi vāsamāpsyasi vaktavyaṃ nottaraṃ te kathañcana,अप्राप्य तेषु च प्रीतिं शस्त्रपूता पुनर्दिवि वासमाप्स्यसि वक्तव्यं नोत्तरं ते कथञ्चन
Main,1.0,54,iti vacanamasahyaṃ kopasaṃraktadṛṣṭiś calakalabalayāṃ tāṃ māninīṃ śrāvayitvā taralatarataraṅgāṃ gāṃ parityajya vipraḥ prathitaguṇagaṇaughāṃ saṃprayātāḥ khagaṅgām,इति वचनमसह्यं कोपसंरक्तदृष्टिश् चलकलबलयां तां मानिनीं श्रावयित्वा तरलतरतरङ्गां गां परित्यज्य विप्रः प्रथितगुणगणौघां संप्रयाताः खगङ्गाम्
Main,2.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe vapuśāpo nāma prathamo 'dhyāyaḥ dvitīyo 'dhyāyaḥ mārkaṇḍeya uvāca ariṣṭanemiputro 'bhūd garuḍo nāma pakṣirāṭ garuḍasyābhavat putraḥ sampātiriti viśrutaḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वपुशापो नाम प्रथमो ऽध्यायः द्वितीयो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच अरिष्टनेमिपुत्रो ऽभूद् गरुडो नाम पक्षिराट् गरुडस्याभवत् पुत्रः सम्पातिरिति विश्रुतः
Main,2.0,2,tasyāpyāsīt sutaḥ śūraḥ supārśvo vāyuvikramaḥ supārśvatanayaḥ kuntiḥ kuntiputraḥ pralolupaḥ,तस्याप्यासीत् सुतः शूरः सुपार्श्वो वायुविक्रमः सुपार्श्वतनयः कुन्तिः कुन्तिपुत्रः प्रलोलुपः
Main,2.0,3,tasyāpi tanayāvāstāṃ kaṅkaḥ kandhara eva ca,तस्यापि तनयावास्तां कङ्कः कन्धर एव च
Main,2.0,4,kaṅkaḥ kailāsaśikhare vidyudrūpeti viśrutam dadarśāmbujapatrākṣaṃ rākṣasaṃ dhanadānugam,कङ्कः कैलासशिखरे विद्युद्रूपेति विश्रुतम् ददर्शाम्बुजपत्राक्षं राक्षसं धनदानुगम्
Main,2.0,5,āpānāsaktamamalastragdāmāmbaradhāriṇam bhāryāsahāyamāsīnaṃ śilāpaṭṭe 'male śubhe,आपानासक्तममलस्त्रग्दामाम्बरधारिणम् भार्यासहायमासीनं शिलापट्टे ऽमले शुभे
Main,2.0,6,taddṛṣṭamātraṃ kaṅkena rakṣaḥ krodhasamanvitam provāca kasmādāyātastvamito hyaṇḍajādhama,तद्दृष्टमात्रं कङ्केन रक्षः क्रोधसमन्वितम् प्रोवाच कस्मादायातस्त्वमितो ह्यण्डजाधम
Main,2.0,7,strīsannikarṣe tiṣṭhantaṃ kasmānmāmupasarpasi naiṣa dharmaḥ subuddhīnāṃ mithoniṣpādyavastuṣu,स्त्रीसन्निकर्षे तिष्ठन्तं कस्मान्मामुपसर्पसि नैष धर्मः सुबुद्धीनां मिथोनिष्पाद्यवस्तुषु
Main,2.0,8,kaṅka uvāca sādhāraṇo 'yaṃ śailendro yathā tava tathā mama anyeṣāṃ caiva jantūnāṃ mamatā bhavato 'tra kā,कङ्क उवाच साधारणो ऽयं शैलेन्द्रो यथा तव तथा मम अन्येषां चैव जन्तूनां ममता भवतो ऽत्र का
Main,2.0,9,mārkaṇḍeya uvāca bruvāṇamitthaṃ khaḍgena kaṅkaṃ cincheda rākṣasaḥ kṣaratkṣatajabībhatsaṃ visphurantamacetanam,मार्कण्डेय उवाच ब्रुवाणमित्थं खड्गेन कङ्कं चिन्छेद राक्षसः क्षरत्क्षतजबीभत्सं विस्फुरन्तमचेतनम्
Main,2.0,10,kaṅkaṃ vinihataṃ śrutvā kandharaḥ krodhamūrcchitaḥ vidyudrūpavadhāyāśu manaścakre 'ṇḍajeśvaraḥ,कङ्कं विनिहतं श्रुत्वा कन्धरः क्रोधमूर्च्छितः विद्युद्रूपवधायाशु मनश्चक्रे ऽण्डजेश्वरः
Main,2.0,11,sa gatvā śailaśikharaṃ kaṅko yatra hataḥ sthitaḥ tasya saṃkalanaṃ cakre bhrāturjyeṣṭhasya khecaraḥ kopāmarṣavivṛtākṣo nāgendra iva niḥ śvasan,स गत्वा शैलशिखरं कङ्को यत्र हतः स्थितः तस्य संकलनं चक्रे भ्रातुर्ज्येष्ठस्य खेचरः कोपामर्षविवृताक्षो नागेन्द्र इव निः श्वसन्
Main,2.0,12,jagāmātha sa yatrāste bhrātṛhā tasya rākṣasaḥ pakṣavātena mahatā cālayan bhūdharān varān,जगामाथ स यत्रास्ते भ्रातृहा तस्य राक्षसः पक्षवातेन महता चालयन् भूधरान् वरान्
Main,2.0,13,vegāt payodajālāni vikṣipan kṣatajekṣaṇaḥ kṣaṇāt kṣayitaśatruḥ sa pakṣābhyāṃ krāntabhūdharaḥ,वेगात् पयोदजालानि विक्षिपन् क्षतजेक्षणः क्षणात् क्षयितशत्रुः स पक्षाभ्यां क्रान्तभूधरः
Main,2.0,14,pānāsaktamatiṃ tatra taṃ dadarśa niśācaram ātāmravaktranayanaṃ hemaparyaṅkamāśritam,पानासक्तमतिं तत्र तं ददर्श निशाचरम् आताम्रवक्त्रनयनं हेमपर्यङ्कमाश्रितम्
Main,2.0,15,stragdāmāpūritaśikhaṃ haricandanabhūṣitam ketakīgarbhapatrābhairdantairghoratarānanam,स्त्रग्दामापूरितशिखं हरिचन्दनभूषितम् केतकीगर्भपत्राभैर्दन्तैर्घोरतराननम्
Main,2.0,16,vāmorumāśritāṃ cāsya dadarśāyatalocanām patnīṃ madanikāṃ nāma puṃskokilakalasvanām,वामोरुमाश्रितां चास्य ददर्शायतलोचनाम् पत्नीं मदनिकां नाम पुंस्कोकिलकलस्वनाम्
Main,2.0,17,tato roṣaparītātmā kandharaḥ kandarasthitam tamuvāca suduṣṭātmannehi yudhyasva vai mayā,ततो रोषपरीतात्मा कन्धरः कन्दरस्थितम् तमुवाच सुदुष्टात्मन्नेहि युध्यस्व वै मया
Main,2.0,18,yasmājjeṣṭho mama bhrātā viśrabdho ghātatastvayā tasmāttvāṃ madasaṃsaktaṃ nayiṣye yamasādanam,यस्माज्जेष्ठो मम भ्राता विश्रब्धो घाततस्त्वया तस्मात्त्वां मदसंसक्तं नयिष्ये यमसादनम्
Main,2.0,19,viśvastaghātināṃ lokā ye ca strībālaghātinām yāsyase nirayān sarvāṃstāṃstvamadya mayā hataḥ,विश्वस्तघातिनां लोका ये च स्त्रीबालघातिनाम् यास्यसे निरयान् सर्वांस्तांस्त्वमद्य मया हतः
Main,2.0,20,mārkaṇḍeya uvāca ityevaṃ patagendreṇa proktaṃ strīsannidhau tadā rakṣaḥ krodhasamāviṣṭaṃ pratyabhāṣata pakṣiṇam,मार्कण्डेय उवाच इत्येवं पतगेन्द्रेण प्रोक्तं स्त्रीसन्निधौ तदा रक्षः क्रोधसमाविष्टं प्रत्यभाषत पक्षिणम्
Main,2.0,21,yadi te nihato bhrātā pauruṣaṃ taddhi darśitam tvāmapyadya haniṣye 'haṃ khaḍgenānena khecara,यदि ते निहतो भ्राता पौरुषं तद्धि दर्शितम् त्वामप्यद्य हनिष्ये ऽहं खड्गेनानेन खेचर
Main,2.0,22,tiṣṭha kṣaṇaṃ nātra jīvan patagādhama yāsyasi ityuktvāñjanapuñjābhaṃ vimalaṃ khaḍgamādade,तिष्ठ क्षणं नात्र जीवन् पतगाधम यास्यसि इत्युक्त्वाञ्जनपुञ्जाभं विमलं खड्गमाददे
Main,2.0,23,tataḥ patagarājasya yakṣādhipabhaṭasya ca babhūva yuddhamatulaṃ yathā garuḍa-śakrayoḥ,ततः पतगराजस्य यक्षाधिपभटस्य च बभूव युद्धमतुलं यथा गरुड-शक्रयोः
Main,2.0,24,tataḥ sa rākṣasaḥ krodhāt khaḍgamāvidhya vegavat cikṣepa patagendrāya nirvāṇāṅgāravarcasam,ततः स राक्षसः क्रोधात् खड्गमाविध्य वेगवत् चिक्षेप पतगेन्द्राय निर्वाणाङ्गारवर्चसम्
Main,2.0,25,patagendraśca taṃ khaḍgaṅkiñcidutplutya bhūtalāt vaktreṇa jagrāha tadā garuḍaḥ pannagaṃ yathā,पतगेन्द्रश्च तं खड्गङ्किञ्चिदुत्प्लुत्य भूतलात् वक्त्रेण जग्राह तदा गरुडः पन्नगं यथा
Main,2.0,26,vaktrapādatalairbhaṅktvā cakre kṣobhamathātulam tasmin bhagne tataḥ khaḍge bāhuyuddhamavartata,वक्त्रपादतलैर्भङ्क्त्वा चक्रे क्षोभमथातुलम् तस्मिन् भग्ने ततः खड्गे बाहुयुद्धमवर्तत
Main,2.0,27,tataḥ patagarājena vakṣasyākramya rākṣasaḥ hasta-pāda-karairāśu śirasā ca viyojitaḥ,ततः पतगराजेन वक्षस्याक्रम्य राक्षसः हस्त-पाद-करैराशु शिरसा च वियोजितः
Main,2.0,28,tasmin vinihate sā strī khagaṃ śaraṇamabhyagāt kiñcit saṃjātasaṃtrāsā prāha bhāryā bhavāmi te,तस्मिन् विनिहते सा स्त्री खगं शरणमभ्यगात् किञ्चित् संजातसंत्रासा प्राह भार्या भवामि ते
Main,2.0,29,tāmādāya khagaśreṣṭhaḥ svakaṃ gṛhamagāt punaḥ gatvā sa niṣkṛtiṃ bhrāturvidyudrupanipātanāt,तामादाय खगश्रेष्ठः स्वकं गृहमगात् पुनः गत्वा स निष्कृतिं भ्रातुर्विद्युद्रुपनिपातनात्
Main,2.0,30,kandharasya ca sā veśma prāpyecchārūpadhāriṇī menakātanayā subhrūḥ sauparṇaṃ rūpamādade,कन्धरस्य च सा वेश्म प्राप्येच्छारूपधारिणी मेनकातनया सुभ्रूः सौपर्णं रूपमाददे
Main,2.0,31,tasyāṃ sa janayāmāsa tārkṣoṃ nāma sutāṃ tadā muniśāpāgnivipluṣṭāṃ vapumapsarasāṃ varām tasyā nāma tadā cakre tārkṣomiti vihaṅgamaḥ,तस्यां स जनयामास तार्क्षों नाम सुतां तदा मुनिशापाग्निविप्लुष्टां वपुमप्सरसां वराम् तस्या नाम तदा चक्रे तार्क्षोमिति विहङ्गमः
Main,2.0,32,mandapālasutāścāsaṃścatvāro 'mitabuddhayaḥ jaritāriprabhṛtayo droṇāntā dvijasattamāḥ,मन्दपालसुताश्चासंश्चत्वारो ऽमितबुद्धयः जरितारिप्रभृतयो द्रोणान्ता द्विजसत्तमाः
Main,2.0,33,teṣāṃ jaghanyo dharmātmā vedavedāṅgapāragaḥ upayeme sa tāṃ tārkṣoṃ kandharānumate śubhām,तेषां जघन्यो धर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः उपयेमे स तां तार्क्षों कन्धरानुमते शुभाम्
Main,2.0,34,kasyacittvatha kālasya tārkṣo garbhamavāpa ha saptapakṣāhite garbhe kurukṣetraṃ jagāma sā,कस्यचित्त्वथ कालस्य तार्क्षो गर्भमवाप ह सप्तपक्षाहिते गर्भे कुरुक्षेत्रं जगाम सा
Main,2.0,35,kuru-pāṇḍavayoryuddhe vartamāne sudāruṇe bhāvitvāccaiva kāryasya raṇamadhye viveśa sā,कुरु-पाण्डवयोर्युद्धे वर्तमाने सुदारुणे भावित्वाच्चैव कार्यस्य रणमध्ये विवेश सा
Main,2.0,36,tatrāpaśyat tadā yuddhaṃ bhagadattakirīṭinoḥ nirantaraṃ śarairāsīdākāśaṃ śalabhairiva,तत्रापश्यत् तदा युद्धं भगदत्तकिरीटिनोः निरन्तरं शरैरासीदाकाशं शलभैरिव
Main,2.0,37,pārthakodaṇḍanirmuktamāsannamativegavat tasyā bhallamahiśyāmaṃ tvacaṃ ciccheda jāṭharīm,पार्थकोदण्डनिर्मुक्तमासन्नमतिवेगवत् तस्या भल्लमहिश्यामं त्वचं चिच्छेद जाठरीम्
Main,2.0,38,bhinne koṣṭhe śasāṅkābhaṃ bhūmāvaṇḍacatuṣṭayam āyuṣaḥ sāvaśeṣatvāt tūlarāśāvivāpatat,भिन्ने कोष्ठे शसाङ्काभं भूमावण्डचतुष्टयम् आयुषः सावशेषत्वात् तूलराशाविवापतत्
Main,2.0,39,tatpātasamakālaṃ ca supratīkādgajottamāt papāta mahatī ghaṣṭā bāṇasaṃchinnabandhanā,तत्पातसमकालं च सुप्रतीकाद्गजोत्तमात् पपात महती घष्टा बाणसंछिन्नबन्धना
Main,2.0,40,samaṃ samantāt prāptā tu nirbhinnadharaṇītalā chādayantī khagāṇḍāni sthitāni piśitopari,समं समन्तात् प्राप्ता तु निर्भिन्नधरणीतला छादयन्ती खगाण्डानि स्थितानि पिशितोपरि
Main,2.0,41,hate ca tasmin nṛpatau bhagadatte nareśvare bahūnyahānyabhūdyuddhaṃ kurupāṇḍavasainyayoḥ,हते च तस्मिन् नृपतौ भगदत्ते नरेश्वरे बहून्यहान्यभूद्युद्धं कुरुपाण्डवसैन्ययोः
Main,2.0,42,vṛtte yuddhe dharmaputre gate śāntanavāntikam bhīṣmasya gadato 'śeṣān śrotuṃ dharmān mahātmanaḥ,वृत्ते युद्धे धर्मपुत्रे गते शान्तनवान्तिकम् भीष्मस्य गदतो ऽशेषान् श्रोतुं धर्मान् महात्मनः
Main,2.0,43,ghaṣṭāgatāni tiṣṭhanti yatrāṇḍāni dvijottama ājagāma tamuddeśaṃ śamīko nāma saṃyamī,घष्टागतानि तिष्ठन्ति यत्राण्डानि द्विजोत्तम आजगाम तमुद्देशं शमीको नाम संयमी
Main,2.0,44,sa tatra śabdamaśṛṇoccicīkucīti vāśatām bālyādasphuṭavākyānāṃ vijñāne 'pi pare sati,स तत्र शब्दमशृणोच्चिचीकुचीति वाशताम् बाल्यादस्फुटवाक्यानां विज्ञाने ऽपि परे सति
Main,2.0,45,atharṣiḥ śiṣyasahito ghaṣṭāmutpāṭya vismitaḥ amātṛpitṛpakṣāṇi śiśukāni dadarśa ha,अथर्षिः शिष्यसहितो घष्टामुत्पाट्य विस्मितः अमातृपितृपक्षाणि शिशुकानि ददर्श ह
Main,2.0,46,tāni tatra tathā bhūmau śamīko bhagavān muniḥ dṛṣṭvā sa vismayāviṣṭaḥ provācānugatān dvijān,तानि तत्र तथा भूमौ शमीको भगवान् मुनिः दृष्ट्वा स विस्मयाविष्टः प्रोवाचानुगतान् द्विजान्
Main,2.0,47,samyaguktaṃ dvijāgyreṇa śukreṇośanasā svayam palāyanaparaṃ dṛṣṭvā daityasainyaṃ surārditam,सम्यगुक्तं द्विजाग्य्रेण शुक्रेणोशनसा स्वयम् पलायनपरं दृष्ट्वा दैत्यसैन्यं सुरार्दितम्
Main,2.0,48,na gantavyaṃ nivartadhvaṃ kasmād vrajatha kātarāḥ utsṛjya śauryayaśasī kva gatā na mariṣyatha,न गन्तव्यं निवर्तध्वं कस्माद् व्रजथ कातराः उत्सृज्य शौर्ययशसी क्व गता न मरिष्यथ
Main,2.0,49,naśyato yudhyato vāpi tāvadbhavati jīvitam yāvaddhātāsṛjat pūrvaṃ na yāvanmanasepsitam,नश्यतो युध्यतो वापि तावद्भवति जीवितम् यावद्धातासृजत् पूर्वं न यावन्मनसेप्सितम्
Main,2.0,50,eke mriyante svagṛhe palāyanto 'pare janāḥ bhuñjanto 'nnaṃ tathaivāpaḥ pibanto nidhanaṃ gatāḥ,एके म्रियन्ते स्वगृहे पलायन्तो ऽपरे जनाः भुञ्जन्तो ऽन्नं तथैवापः पिबन्तो निधनं गताः
Main,2.0,51,vilāsinastathaivānye kāmayānā nirāmayāḥ avikṣatāṅgāḥ śastraiśca pretarājavaśaṅgatāḥ,विलासिनस्तथैवान्ये कामयाना निरामयाः अविक्षताङ्गाः शस्त्रैश्च प्रेतराजवशङ्गताः
Main,2.0,52,anye tapasyabhiratā nītāḥ pretanṛpānugaiḥ yogābhyāse ratāścānye naiva prāpuramṛtyutām,अन्ये तपस्यभिरता नीताः प्रेतनृपानुगैः योगाभ्यासे रताश्चान्ये नैव प्रापुरमृत्युताम्
Main,2.0,53,śambarāya purā kṣiptaṃ vajraṃ kuliśapāṇinā hṛdaye 'bhihatastena tathāpi na mṛto 'suraḥ,शम्बराय पुरा क्षिप्तं वज्रं कुलिशपाणिना हृदये ऽभिहतस्तेन तथापि न मृतो ऽसुरः
Main,2.0,54,tenaiva khalu vajreṇa tenainendreṇa dānavāḥ prāpte kāle hatā daityāstatkṣaṇānnidhanaṃ gatāḥ,तेनैव खलु वज्रेण तेनैनेन्द्रेण दानवाः प्राप्ते काले हता दैत्यास्तत्क्षणान्निधनं गताः
Main,2.0,55,viditvaivaṃ na santrāsaḥ kartavyo vinivartate tato nivṛttāste daityāstyaktvā maraṇajaṃ bhayam,विदित्वैवं न सन्त्रासः कर्तव्यो विनिवर्तते ततो निवृत्तास्ते दैत्यास्त्यक्त्वा मरणजं भयम्
Main,2.0,56,iti śukravacaḥ satyaṃ kṛtamebhiḥ khagottamaiḥ ye yuddhe 'pi na samprāptāḥ pañcatvamatimānuṣe,इति शुक्रवचः सत्यं कृतमेभिः खगोत्तमैः ये युद्धे ऽपि न सम्प्राप्ताः पञ्चत्वमतिमानुषे
Main,2.0,57,kvāṇāḍānāṃ patanaṃ viprāḥ kva ghaṇṭāpatanaṃ samam kva ca māṃsa-vasā-raktairbhūmerāstaraṇakriyāḥ,क्वाणाडानां पतनं विप्राः क्व घण्टापतनं समम् क्व च मांस-वसा-रक्तैर्भूमेरास्तरणक्रियाः
Main,2.0,58,ke 'pyete sarvathā viprā naite sāmānyapakṣiṇaḥ daivānukūlatā loke mahābhāgyapradarśinī,के ऽप्येते सर्वथा विप्रा नैते सामान्यपक्षिणः दैवानुकूलता लोके महाभाग्यप्रदर्शिनी
Main,2.0,59,evamuktvā sa tān vīkṣya punarvacanamabravīt nivartatāśramaṃ yāta gṛhītvā pakṣibālakān,एवमुक्त्वा स तान् वीक्ष्य पुनर्वचनमब्रवीत् निवर्तताश्रमं यात गृहीत्वा पक्षिबालकान्
Main,2.0,60,mārjārākhubhayaṃ yatra naiṣāmaṇḍajajanmanām śyenato nakulādvāpi sthāpyantāṃ tatra pakṣiṇaḥ,मार्जाराखुभयं यत्र नैषामण्डजजन्मनाम् श्येनतो नकुलाद्वापि स्थाप्यन्तां तत्र पक्षिणः
Main,2.0,61,dvijāḥ kiṃ vātiyatnena māryante karmabhiḥ svakaiḥ rakṣyante cākhilā jīvā yathaite pakṣibālakāḥ,द्विजाः किं वातियत्नेन मार्यन्ते कर्मभिः स्वकैः रक्ष्यन्ते चाखिला जीवा यथैते पक्षिबालकाः
Main,2.0,62,tathāpi yatnaḥ kartavyo naraiḥ sarveṣu karmasu kurvan puruṣakārantu vācyatāṃ yāti no satām,तथापि यत्नः कर्तव्यो नरैः सर्वेषु कर्मसु कुर्वन् पुरुषकारन्तु वाच्यतां याति नो सताम्
Main,2.0,63,iti munivaracoditāstataste munitanayāḥ parigṛhya pakṣiṇastān taruviṭapasamāśritālisaṅghaṃ yayuratha tāpasaramyamāśramaṃ svam,इति मुनिवरचोदितास्ततस्ते मुनितनयाः परिगृह्य पक्षिणस्तान् तरुविटपसमाश्रितालिसङ्घं ययुरथ तापसरम्यमाश्रमं स्वम्
Main,2.0,64,sa cāpi vanyaṃ manasābhikāmitaṃ pragṛhya mūlaṃ kusumaṃ phalaṃ kuśān cakāra cakrāyudha-rudra-vedhasāṃ surendra-vaivasvataḥ jātavedasām,स चापि वन्यं मनसाभिकामितं प्रगृह्य मूलं कुसुमं फलं कुशान् चकार चक्रायुध-रुद्र-वेधसां सुरेन्द्र-वैवस्वतः जातवेदसाम्
Main,2.0,65,apāmpatergoṣpativittarakṣiṇoḥ samīraṇasyāpi tathā dvijottamāḥ dhāturvidhātustvatha vaiśvadevikāḥ śrutiprayuktā vivadhāstu satkriyāḥ,अपाम्पतेर्गोष्पतिवित्तरक्षिणोः समीरणस्यापि तथा द्विजोत्तमाः धातुर्विधातुस्त्वथ वैश्वदेविकाः श्रुतिप्रयुक्ता विवधास्तु सत्क्रियाः
Main,3.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe caṭakotpattirnāma dvitīyo 'dhyāyaḥ tṛtīyo 'dhyāyaḥ mārkaṇḍeya uvāca ahanyahani viprendra sa teṣāṃ munisattamaḥ cakārāhārapayasā tathā guptyā ca poṣaṇam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे चटकोत्पत्तिर्नाम द्वितीयो ऽध्यायः तृतीयो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच अहन्यहनि विप्रेन्द्र स तेषां मुनिसत्तमः चकाराहारपयसा तथा गुप्त्या च पोषणम्
Main,3.0,2,māsamātreṇa jagmuste bhānoḥ syandanavartmani kautūhalavilolākṣairdṛṣṭā munikumārakaiḥ,मासमात्रेण जग्मुस्ते भानोः स्यन्दनवर्त्मनि कौतूहलविलोलाक्षैर्दृष्टा मुनिकुमारकैः
Main,3.0,3,dṛṣṭvā mahīṃ sanagarāṃ sāmbhonidhisaridvarām rathacakrapramāṇāṃ te punarāśramamāgatāḥ,दृष्ट्वा महीं सनगरां साम्भोनिधिसरिद्वराम् रथचक्रप्रमाणां ते पुनराश्रममागताः
Main,3.0,4,śramaklāntāntarātmāno mahātmāno viyonijāḥ jñānañca prakaṭībhūtaṃ tatra teṣāṃ prabhāvataḥ,श्रमक्लान्तान्तरात्मानो महात्मानो वियोनिजाः ज्ञानञ्च प्रकटीभूतं तत्र तेषां प्रभावतः
Main,3.0,5,ṛṣeḥ śiṣyānukampārthaṃ vadato dharmaniścayam kṛtvā pradakṣiṇaṃ sarve caraṇāvabhyavādayan,ऋषेः शिष्यानुकम्पार्थं वदतो धर्मनिश्चयम् कृत्वा प्रदक्षिणं सर्वे चरणावभ्यवादयन्
Main,3.0,6,ūcuśca maraṇādghorānmokṣitāḥ smastvayā mune āvāsa-bhakṣya-payasāṃ tvaṃ no dātā pitā guruḥ,ऊचुश्च मरणाद्घोरान्मोक्षिताः स्मस्त्वया मुने आवास-भक्ष्य-पयसां त्वं नो दाता पिता गुरुः
Main,3.0,7,garbhasthānāṃ mṛtā mātā pitrā naivāpi pālitāḥ tvayā no jīvitaṃ dattaṃ śiśavo yena rakṣitāḥ,गर्भस्थानां मृता माता पित्रा नैवापि पालिताः त्वया नो जीवितं दत्तं शिशवो येन रक्षिताः
Main,3.0,8,kṣitāvakṣatatejāstvaṃ kṛmīṇāmiva śuṣyatām gajaghaṇṭāṃ samutpāṭya kṛtavān duḥ kharecanam,क्षितावक्षततेजास्त्वं कृमीणामिव शुष्यताम् गजघण्टां समुत्पाट्य कृतवान् दुः खरेचनम्
Main,3.0,9,kathaṃ vardheyurabalāḥ khasthān drakṣyāmyahaṃ kadā kadā bhūmerdrumaṃ prāptān drakṣye vṛkṣāntaraṃ gatān,कथं वर्धेयुरबलाः खस्थान् द्रक्ष्याम्यहं कदा कदा भूमेर्द्रुमं प्राप्तान् द्रक्ष्ये वृक्षान्तरं गतान्
Main,3.0,10,kadā me sahajā kāntiḥ pāṃśunā nāśameṣyati eṣāṃ pakṣānilotthena matsamīpavicāriṇām,कदा मे सहजा कान्तिः पांशुना नाशमेष्यति एषां पक्षानिलोत्थेन मत्समीपविचारिणाम्
Main,3.0,11,iti cintayatā tāta bhavatā pratipālitāḥ te sāmprataṃ pravṛddhāḥ smaḥ prabuddhāḥ karavāma kim,इति चिन्तयता तात भवता प्रतिपालिताः ते साम्प्रतं प्रवृद्धाः स्मः प्रबुद्धाः करवाम किम्
Main,3.0,12,ityṛṣirvacanaṃ teṣāṃ śrutvā saṃskāravat sphuṭam śiṣyaiḥ parivṛtaḥ sarvaiḥ saha putreṇa śṛṅgiṇā,इत्यृषिर्वचनं तेषां श्रुत्वा संस्कारवत् स्फुटम् शिष्यैः परिवृतः सर्वैः सह पुत्रेण शृङ्गिणा
Main,3.0,13,kautūhalaparo bhūtvā romāñcapaṭasaṃvṛtaḥ uvāca tattvato brūta pravṛtteḥ kāraṇaṃ giraḥ,कौतूहलपरो भूत्वा रोमाञ्चपटसंवृतः उवाच तत्त्वतो ब्रूत प्रवृत्तेः कारणं गिरः
Main,3.0,14,kasya śāpādiyaṃ prāptā bhavadbhirvikriyā parā rūpasya vacasaścaiva tanme vaktumīhārhatha,कस्य शापादियं प्राप्ता भवद्भिर्विक्रिया परा रूपस्य वचसश्चैव तन्मे वक्तुमीहार्हथ
Main,3.0,15,pakṣiṇa ūcuḥ vipulasvāniti khyātaḥ prāgāsīnmunisattamaḥ tasya putradvayaṃ jajñe sukṛṣastumburustathā,पक्षिण ऊचुः विपुलस्वानिति ख्यातः प्रागासीन्मुनिसत्तमः तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सुकृषस्तुम्बुरुस्तथा
Main,3.0,16,sukṛṣasya vayaṃ putrāścatvāraḥ saṃyatātmanaḥ tasyarṣervinayācārabhaktinamrāḥ sadaiva hi,सुकृषस्य वयं पुत्राश्चत्वारः संयतात्मनः तस्यर्षेर्विनयाचारभक्तिनम्राः सदैव हि
Main,3.0,17,tapaścaraṇasaktasya śāsyamānendriyasya ca yathābhimatamasmābhistadā tasyopapāditam,तपश्चरणसक्तस्य शास्यमानेन्द्रियस्य च यथाभिमतमस्माभिस्तदा तस्योपपादितम्
Main,3.0,18,samitpuṣpādikaṃ sarvaṃ yaccaivābhyavahārikam evaṃ tatrātha vasatāṃ tasyāsmākañca kānane,समित्पुष्पादिकं सर्वं यच्चैवाभ्यवहारिकम् एवं तत्राथ वसतां तस्यास्माकञ्च कानने
Main,3.0,19,ājagāma mahāvarṣmā bhagnapakṣo jarānvitaḥ ātāmranetraḥ strastātmā pakṣī bhūtvā sureśvaraḥ,आजगाम महावर्ष्मा भग्नपक्षो जरान्वितः आताम्रनेत्रः स्त्रस्तात्मा पक्षी भूत्वा सुरेश्वरः
Main,3.0,20,satya-śauca-kṣamācāramatīvodāramānasam jijñāsustamṛṣiśreṣṭhamasmacchāpabhavāya ca,सत्य-शौच-क्षमाचारमतीवोदारमानसम् जिज्ञासुस्तमृषिश्रेष्ठमस्मच्छापभवाय च
Main,3.0,21,pakṣyuvāca dvijendra māṃ kṣudhāviṣṭaṃ paritrātumihārhasi bhakṣaṇārtho mahābhāga gatirbhava mamātulā,पक्ष्युवाच द्विजेन्द्र मां क्षुधाविष्टं परित्रातुमिहार्हसि भक्षणार्थो महाभाग गतिर्भव ममातुला
Main,3.0,22,vindhyasya śikhare tiṣṭhan patripatreritena vai patito 'smi mahābhāga śvasanenātiraṃhasā,विन्ध्यस्य शिखरे तिष्ठन् पत्रिपत्रेरितेन वै पतितो ऽस्मि महाभाग श्वसनेनातिरंहसा
Main,3.0,23,so 'haṃ mohasamāviṣṭo bhūmau saptāhamasmṛtiḥ sthitastatrāṣṭamenāhnā cetanāṃ prāptavānaham,सो ऽहं मोहसमाविष्टो भूमौ सप्ताहमस्मृतिः स्थितस्तत्राष्टमेनाह्ना चेतनां प्राप्तवानहम्
Main,3.0,24,prāptacetāḥ kṣudhāviṣṭo bhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ bhakṣyārtho vigatānando dūyamānena cetasā,प्राप्तचेताः क्षुधाविष्टो भवन्तं शरणं गतः भक्ष्यार्थो विगतानन्दो दूयमानेन चेतसा
Main,3.0,25,tat kuruṣvāmalamate mattrāṇāyācalāṃ matim prayaccha bhakṣyaṃ viprarṣe prāṇayātrākṣamaṃ mama,तत् कुरुष्वामलमते मत्त्राणायाचलां मतिम् प्रयच्छ भक्ष्यं विप्रर्षे प्राणयात्राक्षमं मम
Main,3.0,26,sa evamuktaḥ provāca tamindraṃ pakṣirūpiṇam prāṇasandhāraṇārthāya dāsye bhakṣyaṃ tavepsitam,स एवमुक्तः प्रोवाच तमिन्द्रं पक्षिरूपिणम् प्राणसन्धारणार्थाय दास्ये भक्ष्यं तवेप्सितम्
Main,3.0,27,ityuktvā punarapyenamapṛcchat sa dvijottamaḥ āhāraḥ kastavārthāya upakalpyo bhavenmayā sa cāha naramāṃsena tṛptirbhavati me parā,इत्युक्त्वा पुनरप्येनमपृच्छत् स द्विजोत्तमः आहारः कस्तवार्थाय उपकल्प्यो भवेन्मया स चाह नरमांसेन तृप्तिर्भवति मे परा
Main,3.0,28,ṛṣiruvāca kaumāraṃ te vyatikrāntamatītaṃ yauvanañca te vayasaḥ pariṇāmaste vartate nūnamaṇḍaja,ऋषिरुवाच कौमारं ते व्यतिक्रान्तमतीतं यौवनञ्च ते वयसः परिणामस्ते वर्तते नूनमण्डज
Main,3.0,29,yasmin narāṇāṃ sarveṣāmaśeṣecchā nivartate sa kasmād vṛddhabhāve 'pi sunṛśaṃsātmako bhavān,यस्मिन् नराणां सर्वेषामशेषेच्छा निवर्तते स कस्माद् वृद्धभावे ऽपि सुनृशंसात्मको भवान्
Main,3.0,30,kva mānuṣasya piśitaṃ kva vayaścaramaṃ tava sarvathā duṣṭabhāvānāṃ praśamo nopapadyate,क्व मानुषस्य पिशितं क्व वयश्चरमं तव सर्वथा दुष्टभावानां प्रशमो नोपपद्यते
Main,3.0,31,athavā kiṃ mayaitena proktenāsti prayojanam pratiśrutya sadā deyamiti no bhāvitaṃ manaḥ,अथवा किं मयैतेन प्रोक्तेनास्ति प्रयोजनम् प्रतिश्रुत्य सदा देयमिति नो भावितं मनः
Main,3.0,32,ityuktvā taṃ sa viprendrastatheti kṛtaniścayaḥ śīghramasmān samāhūya guṇato 'nupraśasya ca,इत्युक्त्वा तं स विप्रेन्द्रस्तथेति कृतनिश्चयः शीघ्रमस्मान् समाहूय गुणतो ऽनुप्रशस्य च
Main,3.0,33,uvāca kṣubdhahṛdayo munirvākyaṃ suniṣṭhuram vinayāvanatān sarvān bhaktiyuktān kṛtāñjalīn,उवाच क्षुब्धहृदयो मुनिर्वाक्यं सुनिष्ठुरम् विनयावनतान् सर्वान् भक्तियुक्तान् कृताञ्जलीन्
Main,3.0,34,kṛtātmāno dvijaśreṣṭhā ṛṇairyuktā mayā saha jātaṃ śreṣṭhamapatyaṃ vo yūyaṃ mama yathā dvijāḥ,कृतात्मानो द्विजश्रेष्ठा ऋणैर्युक्ता मया सह जातं श्रेष्ठमपत्यं वो यूयं मम यथा द्विजाः
Main,3.0,35,guruḥ pūjyo yadi mato bhavatāṃ paramaḥ pitā tataḥ kuruta me vākyaṃ nirvyalīkena cetasā,गुरुः पूज्यो यदि मतो भवतां परमः पिता ततः कुरुत मे वाक्यं निर्व्यलीकेन चेतसा
Main,3.0,36,tadvākyasamakālañca proktamasmābhirādṛtaiḥ yadvakṣyati bhavāṃstadvai kṛtamevāvadhāryatām,तद्वाक्यसमकालञ्च प्रोक्तमस्माभिरादृतैः यद्वक्ष्यति भवांस्तद्वै कृतमेवावधार्यताम्
Main,3.0,37,ṛṣiruvāca māmeṣa śaraṇaṃ prāpto vihagaḥ kṣuttṛṣānvitaḥ yuṣmanmāṃsena yenāsya kṣaṇaṃ tṛptirbhaveta vai,ऋषिरुवाच मामेष शरणं प्राप्तो विहगः क्षुत्तृषान्वितः युष्मन्मांसेन येनास्य क्षणं तृप्तिर्भवेत वै
Main,3.0,38,tṛṣṇākṣayañca raktena tathā śīghnaṃ vidhīyatām tato vayaṃ pravyathitāḥ prakampodbhūtasādhvasāḥ kaṣṭaṃ kaṣṭamiti procya naitat kurmeti cābruvan,तृष्णाक्षयञ्च रक्तेन तथा शीघ्नं विधीयताम् ततो वयं प्रव्यथिताः प्रकम्पोद्भूतसाध्वसाः कष्टं कष्टमिति प्रोच्य नैतत् कुर्मेति चाब्रुवन्
Main,3.0,39,kathaṃ paraśarīrasya hetordehaṃ svakaṃ budhaḥ vināśayed ghātayedvā yathā hyātmā tathā sutaḥ,कथं परशरीरस्य हेतोर्देहं स्वकं बुधः विनाशयेद् घातयेद्वा यथा ह्यात्मा तथा सुतः
Main,3.0,40,pitṛ-deva-manuṣyāṇāṃ yānyuktāni ṛṇāni vai tānyapākurute putro na śarīrapradaḥ sutaḥ,पितृ-देव-मनुष्याणां यान्युक्तानि ऋणानि वै तान्यपाकुरुते पुत्रो न शरीरप्रदः सुतः
Main,3.0,41,tasmānnaitat kariṣyāmo nī cīrṇaṃ yat purātanaiḥ jīvan bhadrāṇyavāpnoti jīvan puṇyaṃ karoti ca,तस्मान्नैतत् करिष्यामो नी चीर्णं यत् पुरातनैः जीवन् भद्राण्यवाप्नोति जीवन् पुण्यं करोति च
Main,3.0,42,mṛtasya dehanāśaśca dharmādyuparatistathā ātmānaṃ sarvato rakṣyamāhurdharmavido janāḥ,मृतस्य देहनाशश्च धर्माद्युपरतिस्तथा आत्मानं सर्वतो रक्ष्यमाहुर्धर्मविदो जनाः
Main,3.0,43,itthaṃ śrutvā vaco 'smākaṃ muniḥ krodhādiva jvalan provāca punarapyasmān nirdahanniva locanaiḥ,इत्थं श्रुत्वा वचो ऽस्माकं मुनिः क्रोधादिव ज्वलन् प्रोवाच पुनरप्यस्मान् निर्दहन्निव लोचनैः
Main,3.0,44,pratijñātaṃ vaco mahyaṃ yasmānnaitat kariṣyatha tasmānmacchāpanirdagdhāstiryagyonau prayāsyatha,प्रतिज्ञातं वचो मह्यं यस्मान्नैतत् करिष्यथ तस्मान्मच्छापनिर्दग्धास्तिर्यग्योनौ प्रयास्यथ
Main,3.0,45,evamuktvā tadā so 'smāstaṃ vihaṅgamathābravīt antyeṣṭimātmanaḥ kṛtvā śāstrataścaurdhvadehikam,एवमुक्त्वा तदा सो ऽस्मास्तं विहङ्गमथाब्रवीत् अन्त्येष्टिमात्मनः कृत्वा शास्त्रतश्चौर्ध्वदेहिकम्
Main,3.0,46,bhakṣayasva suviśrabdhau māmatra dvijasattama āhārīkṛtametat te mayā dehamihātmanaḥ,भक्षयस्व सुविश्रब्धौ मामत्र द्विजसत्तम आहारीकृतमेतत् ते मया देहमिहात्मनः
Main,3.0,47,etāvadeva viprasya brāhmaṇatvaṃ pracakṣyate yāvat patagajātyagraya svasatyaparipālanam,एतावदेव विप्रस्य ब्राह्मणत्वं प्रचक्ष्यते यावत् पतगजात्यग्रय स्वसत्यपरिपालनम्
Main,3.0,48,na yajñairdakṣiṇāvadbhistat puṇyaṃ prāpyate mahat karmaṇānyena vā viprairyat satyaparipālanāt,न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिस्तत् पुण्यं प्राप्यते महत् कर्मणान्येन वा विप्रैर्यत् सत्यपरिपालनात्
Main,3.0,49,ityṛṣervacanaṃ śrutvā so 'ntarvismayanirbharaḥ pratyuvāca muniṃ śakraḥ pakṣirūpadharastadā,इत्यृषेर्वचनं श्रुत्वा सो ऽन्तर्विस्मयनिर्भरः प्रत्युवाच मुनिं शक्रः पक्षिरूपधरस्तदा
Main,3.0,50,yogamāsthāya viprendra tyajedaṃ svaṃ kalevaram jīvajjantuṃ hi viprendra na bhakṣāmi kadācana,योगमास्थाय विप्रेन्द्र त्यजेदं स्वं कलेवरम् जीवज्जन्तुं हि विप्रेन्द्र न भक्षामि कदाचन
Main,3.0,51,tasmaitadvacanaṃ śrutvā yogayukto 'bhavanmuniḥ taṃ tasya niścayaṃ jñātvā śakro 'pyāha svadehabhṛt,तस्मैतद्वचनं श्रुत्वा योगयुक्तो ऽभवन्मुनिः तं तस्य निश्चयं ज्ञात्वा शक्रो ऽप्याह स्वदेहभृत्
Main,3.0,52,bho bho viprendra budhyasva buddhyā bodhyaṃ budhātmaka jijñāsārthaṃ mayāyaṃ te aparādhaḥ kṛto 'nagha,भो भो विप्रेन्द्र बुध्यस्व बुद्ध्या बोध्यं बुधात्मक जिज्ञासार्थं मयायं ते अपराधः कृतो ऽनघ
Main,3.0,53,tat kṣamasvāmalamate kā cecchā kriyatāṃ tava pālanāt satyavākyasya prītirme paramā tvayi,तत् क्षमस्वामलमते का चेच्छा क्रियतां तव पालनात् सत्यवाक्यस्य प्रीतिर्मे परमा त्वयि
Main,3.0,54,adyaprabhṛti te jñānamaindraṃ prādurbhaviṣyati tapasyatha tathā dharme na te vighno bhaviṣyati,अद्यप्रभृति ते ज्ञानमैन्द्रं प्रादुर्भविष्यति तपस्यथ तथा धर्मे न ते विघ्नो भविष्यति
Main,3.0,55,ityuktvā tu gate śakre pitā kopasamanvitaḥ praṇamya śirasāsmābhiridamukto mahāmuniḥ,इत्युक्त्वा तु गते शक्रे पिता कोपसमन्वितः प्रणम्य शिरसास्माभिरिदमुक्तो महामुनिः
Main,3.0,56,bibhyatāṃ maraṇāt tāta tvamasmākaṃ mahāmate kṣantumarhasi dīnānāṃ jīvitapriyatā hi naḥ,बिभ्यतां मरणात् तात त्वमस्माकं महामते क्षन्तुमर्हसि दीनानां जीवितप्रियता हि नः
Main,3.0,57,tvagasthimāṃsasaṅghāte pūyaśoṇitapūrite kartavyā na ratiryatra tatrāsmākamiyaṃ ratiḥ,त्वगस्थिमांससङ्घाते पूयशोणितपूरिते कर्तव्या न रतिर्यत्र तत्रास्माकमियं रतिः
Main,3.0,58,śrūyatāṃ ca mahābhāga yathā loko vimuhyati kāmakrodhādibhirdeṣairavaśaḥ prabalāribhiḥ,श्रूयतां च महाभाग यथा लोको विमुह्यति कामक्रोधादिभिर्देषैरवशः प्रबलारिभिः
Main,3.0,59,prajñāprākārasaṃyuktamasthisthūṇaṃ paraṃ mahat carmabhittimahārodhaṃ māṃsaśoṇitalepanam,प्रज्ञाप्राकारसंयुक्तमस्थिस्थूणं परं महत् चर्मभित्तिमहारोधं मांसशोणितलेपनम्
Main,3.0,60,navadvāraṃ mahāyāmaṃ sarvataḥ snāyuveṣṭitam nṛpaśca puruṣastatra cetanāvānavasthitaḥ,नवद्वारं महायामं सर्वतः स्नायुवेष्टितम् नृपश्च पुरुषस्तत्र चेतनावानवस्थितः
Main,3.0,61,mantriṇau tasya buddhiśca manaścaiva virodhinau yatete vairanāśāya tāvubhāvitaretaram,मन्त्रिणौ तस्य बुद्धिश्च मनश्चैव विरोधिनौ यतेते वैरनाशाय तावुभावितरेतरम्
Main,3.0,62,nṛpasya tasya catvāro nāśamicchanti vidviṣaḥ kāmaḥ krodhastathā lobho mohaścānyastathā ripuḥ,नृपस्य तस्य चत्वारो नाशमिच्छन्ति विद्विषः कामः क्रोधस्तथा लोभो मोहश्चान्यस्तथा रिपुः
Main,3.0,63,yadā tu sa nṛpastāni dvārāṇyāvṛtya tiṣṭhati sadā susthabalaścaiva nirātaṅkaśca jāyate,यदा तु स नृपस्तानि द्वाराण्यावृत्य तिष्ठति सदा सुस्थबलश्चैव निरातङ्कश्च जायते
Main,3.0,64,jātānurāgo bhavati śatrubhirnābhibhūyate,जातानुरागो भवति शत्रुभिर्नाभिभूयते
Main,3.0,65,yadā tu sarvadvārāṇi vivṛtāni sa muñcati rāgo nāma tadā śatrurnetrādidvāramṛcchati,यदा तु सर्वद्वाराणि विवृतानि स मुञ्चति रागो नाम तदा शत्रुर्नेत्रादिद्वारमृच्छति
Main,3.0,66,sarvavyāpī mahāyāmaḥ pañcadvārapraveśanaḥ tasyānumārgaṃ viśati tadvai ghoraṃ riputrayam,सर्वव्यापी महायामः पञ्चद्वारप्रवेशनः तस्यानुमार्गं विशति तद्वै घोरं रिपुत्रयम्
Main,3.0,67,praviśyātha sa vai tatra dvārairindriyasaṃjñakaiḥ rāgaḥ śaṃśleṣamāyāti manasā ca sahetaraiḥ,प्रविश्याथ स वै तत्र द्वारैरिन्द्रियसंज्ञकैः रागः शंश्लेषमायाति मनसा च सहेतरैः
Main,3.0,68,indriyāṇi manaścaiva vaśe kṛtvā durāsadaḥ dvārāṇi ca vaśe kṛtvā prākāraṃ nāśayatyatha,इन्द्रियाणि मनश्चैव वशे कृत्वा दुरासदः द्वाराणि च वशे कृत्वा प्राकारं नाशयत्यथ
Main,3.0,69,manastasyāśritaṃ dṛṣṭvā buddhirnaśyati tatkṣaṇāt amātyarahitastatra pauravargojjhitastathā,मनस्तस्याश्रितं दृष्ट्वा बुद्धिर्नश्यति तत्क्षणात् अमात्यरहितस्तत्र पौरवर्गोज्झितस्तथा
Main,3.0,70,ripubhirlabdhavivaraḥ sa nṛpo nāśamṛcchati evaṃ rāgastathā moho lobhaḥ krodhastathaiva ca,रिपुभिर्लब्धविवरः स नृपो नाशमृच्छति एवं रागस्तथा मोहो लोभः क्रोधस्तथैव च
Main,3.0,71,pravartante durātmāno manuṣyasmṛtināśakāḥ rāgāttu krodhaḥ prabhavati krodhāllobho 'bhijāyate,प्रवर्तन्ते दुरात्मानो मनुष्यस्मृतिनाशकाः रागात्तु क्रोधः प्रभवति क्रोधाल्लोभो ऽभिजायते
Main,3.0,72,lobhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohāt smṛtivibhramaḥ smṛtibhraṃśād buddhināśo buddhināśāt praṇaśyati,लोभाद्भवति संमोहः संमोहात् स्मृतिविभ्रमः स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति
Main,3.0,73,evaṃ praṇaṣṭabuddhīnāṃ rāgalobhānuvartinām jīvite ca salobhānāṃ prasādaṃ kuru sattama,एवं प्रणष्टबुद्धीनां रागलोभानुवर्तिनाम् जीविते च सलोभानां प्रसादं कुरु सत्तम
Main,3.0,74,yo 'yaṃ śāpo bhagavatā dattaḥ sa na bhavet tathā na tāmasīṃ gatiṃ kaṣṭāṃ vrajema munisattama,यो ऽयं शापो भगवता दत्तः स न भवेत् तथा न तामसीं गतिं कष्टां व्रजेम मुनिसत्तम
Main,3.0,75,yanmayoktaṃ na tanmithyā bhaviṣyati kadācana na me vāganṛtaṃ prāha yāvadadyeti putrakāḥ,यन्मयोक्तं न तन्मिथ्या भविष्यति कदाचन न मे वागनृतं प्राह यावदद्येति पुत्रकाः
Main,3.0,76,daivamatra paraṃ manye dhik pauruṣamanarthakam akāryaṃ kārito yena balādahamacintitam,दैवमत्र परं मन्ये धिक् पौरुषमनर्थकम् अकार्यं कारितो येन बलादहमचिन्तितम्
Main,3.0,77,yasmācca yuṣmābhirahaṃ praṇipatya prasāditaḥ tasmāt tiryaktvamāpannāḥ paraṃ jñānamavāpsyatha,यस्माच्च युष्माभिरहं प्रणिपत्य प्रसादितः तस्मात् तिर्यक्त्वमापन्नाः परं ज्ञानमवाप्स्यथ
Main,3.0,78,jñānadarśitamārgāśca nirdhūtakleśakalmaṣāḥ matprasādādasandigdhāḥ parāṃ siddhimavāpsyatha,ज्ञानदर्शितमार्गाश्च निर्धूतक्लेशकल्मषाः मत्प्रसादादसन्दिग्धाः परां सिद्धिमवाप्स्यथ
Main,3.0,79,evaṃ śaptāḥ sma bhagavan pitrā daivavaśāt purā tataḥ kālena mahatā yonyantaramupāgatāḥ,एवं शप्ताः स्म भगवन् पित्रा दैववशात् पुरा ततः कालेन महता योन्यन्तरमुपागताः
Main,3.0,80,jātāśca raṇamadhye vai bhavatā paripālitāḥ vayamitthaṃ dvijaśreṣṭha khagatvaṃ samupāgatāḥ nāstyasāviha saṃsāre yo na diṣṭena bādhyate,जाताश्च रणमध्ये वै भवता परिपालिताः वयमित्थं द्विजश्रेष्ठ खगत्वं समुपागताः नास्त्यसाविह संसारे यो न दिष्टेन बाध्यते
Main,3.0,81,mārkaṇḍeya uvāca iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā śamīko bhagavān muniḥ pratyuvāca mahābhāgaḥ samīpasthāyino dvijān,मार्कण्डेय उवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा शमीको भगवान् मुनिः प्रत्युवाच महाभागः समीपस्थायिनो द्विजान्
Main,3.0,82,pūrvameva mayā proktaṃ bhavatāṃ sannidhāvidam sāmānyapakṣiṇo naite ke 'pyete dvijasattamāḥ ye yuddhe 'pi na samprāptāḥ pañcatvamatimānuṣe,पूर्वमेव मया प्रोक्तं भवतां सन्निधाविदम् सामान्यपक्षिणो नैते के ऽप्येते द्विजसत्तमाः ये युद्धे ऽपि न सम्प्राप्ताः पञ्चत्वमतिमानुषे
Main,3.0,83,tataḥ prītimatā tena te 'nujñātā mahātmanā jagmuḥ śikhariṇāṃ śreṣṭaṃ vindhyaṃ drumalatāyutam,ततः प्रीतिमता तेन ते ऽनुज्ञाता महात्मना जग्मुः शिखरिणां श्रेष्टं विन्ध्यं द्रुमलतायुतम्
Main,3.0,84,yāvadadya sthitāstasminnacale dharmapakṣiṇaḥ tapaḥ svādhyāyaniratāḥ samādhau kṛtaniścayāḥ,यावदद्य स्थितास्तस्मिन्नचले धर्मपक्षिणः तपः स्वाध्यायनिरताः समाधौ कृतनिश्चयाः
Main,3.0,85,iti munivaralabdhasatkriyāste munitanayā vihagatvamabhyupetāḥ girivaragahane 'tipuṇyatoye yatamanaso nivasanti vindhyapṛṣṭhe,इति मुनिवरलब्धसत्क्रियास्ते मुनितनया विहगत्वमभ्युपेताः गिरिवरगहने ऽतिपुण्यतोये यतमनसो निवसन्ति विन्ध्यपृष्ठे
Main,4.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe vindhyaprāptirnāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ caturtho 'dhyāyaḥ mārkaṇḍeya uvāca evaṃ te droṇatanayāḥ pakṣiṇo jñānino 'bhavan vasanti hyacale vindhye tānupāsva ca pṛccha ca,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे विन्ध्यप्राप्तिर्नाम तृतीयो ऽध्यायः चतुर्थो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच एवं ते द्रोणतनयाः पक्षिणो ज्ञानिनो ऽभवन् वसन्ति ह्यचले विन्ध्ये तानुपास्व च पृच्छ च
Main,4.0,2,ityṛṣervacanaṃ śrutvā mārkaṇḍeyasya jaiminiḥ jagāma vindhyaśikharaṃ yatra te dharmapakṣiṇaḥ,इत्यृषेर्वचनं श्रुत्वा मार्कण्डेयस्य जैमिनिः जगाम विन्ध्यशिखरं यत्र ते धर्मपक्षिणः
Main,4.0,3,tannagāsannabhūtaśca śuśrāṭha paṭhatāṃ dhvanim śrutvā ca vismayāviṣṭaścintayāmāsa jaiminiḥ,तन्नगासन्नभूतश्च शुश्राठ पठतां ध्वनिम् श्रुत्वा च विस्मयाविष्टश्चिन्तयामास जैमिनिः
Main,4.0,4,sthānasauṣṭhavasampannaṃ jitaśvāsamaviśramam vispaṣṭamapadoṣañca paṭhyate dvijasattamaiḥ,स्थानसौष्ठवसम्पन्नं जितश्वासमविश्रमम् विस्पष्टमपदोषञ्च पठ्यते द्विजसत्तमैः
Main,4.0,5,viyonimapi samprāptānetān munikumārakān citrametadahaṃ manye na jahāti sarasvatī,वियोनिमपि सम्प्राप्तानेतान् मुनिकुमारकान् चित्रमेतदहं मन्ये न जहाति सरस्वती
Main,4.0,6,bandhuvargastathā mitraṃ yacceṣṭamaparaṃ gṛhe tyaktvā gacchati tatsarvaṃ na jahāti sarasvatī,बन्धुवर्गस्तथा मित्रं यच्चेष्टमपरं गृहे त्यक्त्वा गच्छति तत्सर्वं न जहाति सरस्वती
Main,4.0,7,iti sañcintayanneva viveśa girikandaram praviśya ca dadarśāsau śilāpaṭṭagātān dvijān,इति सञ्चिन्तयन्नेव विवेश गिरिकन्दरम् प्रविश्य च ददर्शासौ शिलापट्टगातान् द्विजान्
Main,4.0,8,paṭhatastān samālokya mukhadoṣavivarjitān so 'tha śokena harṣeṇa sarvānevābhyabhāṣata,पठतस्तान् समालोक्य मुखदोषविवर्जितान् सो ऽथ शोकेन हर्षेण सर्वानेवाभ्यभाषत
Main,4.0,9,svastyastu vo dvijaśreṣṭhā jaiminiṃ māṃ nibodhata vyāsaśiṣyamanuprāptaṃ bhavatāṃ darśanotsukam,स्वस्त्यस्तु वो द्विजश्रेष्ठा जैमिनिं मां निबोधत व्यासशिष्यमनुप्राप्तं भवतां दर्शनोत्सुकम्
Main,4.0,10,manyurna khalu kartavyo yat pitrātīva manyunā śaptāḥ khagatvamāpannāḥ sarvathā diṣṭameva tat,मन्युर्न खलु कर्तव्यो यत् पित्रातीव मन्युना शप्ताः खगत्वमापन्नाः सर्वथा दिष्टमेव तत्
Main,4.0,11,sphītadravye kule kecijjātāḥ kila manasvinaḥ dravyanāśe dvijendrāste śabareṇa susāntvitāḥ,स्फीतद्रव्ये कुले केचिज्जाताः किल मनस्विनः द्रव्यनाशे द्विजेन्द्रास्ते शबरेण सुसान्त्विताः
Main,4.0,12,dattvā yācanti puruṣā hatvā vadhyanti cāpare pātayitvā ca pātyante ta eva tapasaḥ kṣayāt,दत्त्वा याचन्ति पुरुषा हत्वा वध्यन्ति चापरे पातयित्वा च पात्यन्ते त एव तपसः क्षयात्
Main,4.0,13,etaddṛṣṭaṃ subahuśo viparītaṃ tathā mayā bhāvābhāvasamucchedairajastraṃ vyākulaṃ jagat,एतद्दृष्टं सुबहुशो विपरीतं तथा मया भावाभावसमुच्छेदैरजस्त्रं व्याकुलं जगत्
Main,4.0,14,iti sañcintya manasā na śokaṃ kartumarhatha jñānasya phalametāvacchokaharṣairadhṛṣyatā,इति सञ्चिन्त्य मनसा न शोकं कर्तुमर्हथ ज्ञानस्य फलमेतावच्छोकहर्षैरधृष्यता
Main,4.0,15,tataste jaiminiṃ sarve pādyārghyābhyāmapūjayan anāmayañca papracchuḥ praṇipatya mahāmunim,ततस्ते जैमिनिं सर्वे पाद्यार्घ्याभ्यामपूजयन् अनामयञ्च पप्रच्छुः प्रणिपत्य महामुनिम्
Main,4.0,16,athocuḥ khagamāḥ sarve vyāsaśiṣyaṃ taponidhim sukhopaviṣṭaṃ viśrāntaṃ pakṣānilahataklamam,अथोचुः खगमाः सर्वे व्यासशिष्यं तपोनिधिम् सुखोपविष्टं विश्रान्तं पक्षानिलहतक्लमम्
Main,4.0,17,pakṣiṇa ūcuḥ adya naḥ saphalaṃ janma jīvitañca sujīvitam yat paśyāmaḥ surairvandyaṃ tava pādāmbujadvayam,पक्षिण ऊचुः अद्य नः सफलं जन्म जीवितञ्च सुजीवितम् यत् पश्यामः सुरैर्वन्द्यं तव पादाम्बुजद्वयम्
Main,4.0,18,pitṛkopāgnirudbhūto yo no deheṣu vartate so 'dya śāntiṃ gato vipra yuṣmaddarśanavāriṇā,पितृकोपाग्निरुद्भूतो यो नो देहेषु वर्तते सो ऽद्य शान्तिं गतो विप्र युष्मद्दर्शनवारिणा
Main,4.0,19,kaccit te kuśalaṃ brahmannāśrame mṛgapakṣiṣu vṛkṣeṣvatha latā-gulma-tvaksāra-tṛṇajātiṣu,कच्चित् ते कुशलं ब्रह्मन्नाश्रमे मृगपक्षिषु वृक्षेष्वथ लता-गुल्म-त्वक्सार-तृणजातिषु
Main,4.0,20,athavā naitaduktaṃ hi samyagasmābhirādṛtaiḥ bhavatā saṅgamo yeṣāṃ teṣāmakuśalaṃ kutaḥ,अथवा नैतदुक्तं हि सम्यगस्माभिरादृतैः भवता सङ्गमो येषां तेषामकुशलं कुतः
Main,4.0,21,prasādañca kuruṣvātra brūhyāgamanakāraṇam devānāmiva saṃsargo bhavato 'bhyudayo mahān kenāsmadbhāgyaguruṇa ānīto dṛṣṭigocaram,प्रसादञ्च कुरुष्वात्र ब्रूह्यागमनकारणम् देवानामिव संसर्गो भवतो ऽभ्युदयो महान् केनास्मद्भाग्यगुरुण आनीतो दृष्टिगोचरम्
Main,4.0,22,jaiminiruvāca śrūyatāṃ dvijaśārdūlāḥ kāraṇaṃ yena kandaram vindhyasyehāgato ramyaṃ revāvārikaṇokṣitam sandehān bhārate śāstre tān praṣṭuṃ gatavānaham,जैमिनिरुवाच श्रूयतां द्विजशार्दूलाः कारणं येन कन्दरम् विन्ध्यस्येहागतो रम्यं रेवावारिकणोक्षितम् सन्देहान् भारते शास्त्रे तान् प्रष्टुं गतवानहम्
Main,4.0,23,mārkaṇḍeyaṃ mahātmānaṃ pūrvaṃ bhṛgukulodvaham tamahaṃ pṛṣṭavān prāpya sandehān bharataṃ prati,मार्कण्डेयं महात्मानं पूर्वं भृगुकुलोद्वहम् तमहं पृष्टवान् प्राप्य सन्देहान् भरतं प्रति
Main,4.0,24,sa ca pṛṣṭo mayā prāha santi vindhye mahācale droṇaputrā mahātmānaste vakṣmantyarthavistaram,स च पृष्टो मया प्राह सन्ति विन्ध्ये महाचले द्रोणपुत्रा महात्मानस्ते वक्ष्मन्त्यर्थविस्तरम्
Main,4.0,25,tadvākyayoditaścemamāgato 'haṃ mahāgirim tacchṛṇudhvamaśeṣeṇa śrutvā vyākhyātumarhatha,तद्वाक्ययोदितश्चेममागतो ऽहं महागिरिम् तच्छृणुध्वमशेषेण श्रुत्वा व्याख्यातुमर्हथ
Main,4.0,26,pakṣiṇa ūcuḥ viṣaye sati vakṣyāmo nirviśaṅkaḥ śṛṇuṣva tat kathaṃ tanna vadiṣyāmo yadasmadbuddhigocaram,पक्षिण ऊचुः विषये सति वक्ष्यामो निर्विशङ्कः शृणुष्व तत् कथं तन्न वदिष्यामो यदस्मद्बुद्धिगोचरम्
Main,4.0,27,caturṣvapi hi vedeṣu dharmaśāstreṣu caiva hi samasteṣu tathāṅgeṣu yaccānyadvedasaṃmitam,चतुर्ष्वपि हि वेदेषु धर्मशास्त्रेषु चैव हि समस्तेषु तथाङ्गेषु यच्चान्यद्वेदसंमितम्
Main,4.0,28,eteṣu gocaro 'smākaṃ buddherbrāhmaṇasattama pratijñāntu samāroḍhuṃ tathāpi nahi śaknumaḥ,एतेषु गोचरो ऽस्माकं बुद्धेर्ब्राह्मणसत्तम प्रतिज्ञान्तु समारोढुं तथापि नहि शक्नुमः
Main,4.0,29,tasmādvadasva viśrabdhaṃ sandigdhaṃ yadvi bhārate vakṣyāmastava dharmajña na cenmoho bhaviṣyati,तस्माद्वदस्व विश्रब्धं सन्दिग्धं यद्वि भारते वक्ष्यामस्तव धर्मज्ञ न चेन्मोहो भविष्यति
Main,4.0,30,jaiminiruvāca sandigdhānīha vastūni bhārataṃ prati yāni me śṛṇudhvamamalāstāni śrutvā vyākhyātumarhatha,जैमिनिरुवाच सन्दिग्धानीह वस्तूनि भारतं प्रति यानि मे शृणुध्वममलास्तानि श्रुत्वा व्याख्यातुमर्हथ
Main,4.0,31,kasmānmānuṣatāṃ prāpto nirguṇo 'pi janārdanaḥ vāsudevo 'khilādhāraḥ sarvakāraṇakāraṇam,कस्मान्मानुषतां प्राप्तो निर्गुणो ऽपि जनार्दनः वासुदेवो ऽखिलाधारः सर्वकारणकारणम्
Main,4.0,32,kasmācca pāṇḍuputrāṇāmekā sā drupadātmajā pañcānāṃ mahiṣī kṛṣṇā sumāhanatra saṃśayaḥ,कस्माच्च पाण्डुपुत्राणामेका सा द्रुपदात्मजा पञ्चानां महिषी कृष्णा सुमाहनत्र संशयः
Main,4.0,33,bheṣajaṃ brahmahatyāyā baladevo mahābalaḥ tīrthayātrāprasaṅgena kasmāccakre halāyudhaḥ,भेषजं ब्रह्महत्याया बलदेवो महाबलः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन कस्माच्चक्रे हलायुधः
Main,4.0,34,kathaṃ ca draupadeyāste 'kṛtadārā mahārathāḥ pāṇḍunāthā mahātmāno vadhamāpuranāthavat,कथं च द्रौपदेयास्ते ऽकृतदारा महारथाः पाण्डुनाथा महात्मानो वधमापुरनाथवत्
Main,4.0,35,etat sarvaṃ kathyatāṃ me sandigdhaṃ bhārataṃ prati kṛtārthohaṃ sukhaṃ yena gaccheyaṃ nijamāśramam,एतत् सर्वं कथ्यतां मे सन्दिग्धं भारतं प्रति कृतार्थोहं सुखं येन गच्छेयं निजमाश्रमम्
Main,4.0,36,pakṣiṇa ūcuḥ namaskṛtya sureśāya viṣṇave prabhaviṣṇave puruṣāyāprameyāya śāśvatāyāvyayāya ca,पक्षिण ऊचुः नमस्कृत्य सुरेशाय विष्णवे प्रभविष्णवे पुरुषायाप्रमेयाय शाश्वतायाव्ययाय च
Main,4.0,37,caturvyūhātmane tasmai triguṇāyāguṇāya ca variṣṭhāya gariṣṭhāya vareṣyāyāmṛtāya ca,चतुर्व्यूहात्मने तस्मै त्रिगुणायागुणाय च वरिष्ठाय गरिष्ठाय वरेष्यायामृताय च
Main,4.0,38,yasmādaṇutaraṃ nāsti yasmānnāsti bṛhattaram yena viśvamidaṃ vyāptamajena jagadādinā,यस्मादणुतरं नास्ति यस्मान्नास्ति बृहत्तरम् येन विश्वमिदं व्याप्तमजेन जगदादिना
Main,4.0,39,āvirbhāva-tirobhāva-dṛṣṭādṛṣṭa-vilakṣaṇam vadanti yad sṛṣṭamidaṃ tathaivānte ca saṃhṛtam,आविर्भाव-तिरोभाव-दृष्टादृष्ट-विलक्षणम् वदन्ति यद् सृष्टमिदं तथैवान्ते च संहृतम्
Main,4.0,40,brahmaṇe cādidevāya namaskṛtya samādhinā ṛksāmānyudgiran vaktrairyaḥ punāti jagattrayam,ब्रह्मणे चादिदेवाय नमस्कृत्य समाधिना ऋक्सामान्युद्गिरन् वक्त्रैर्यः पुनाति जगत्त्रयम्
Main,4.0,41,praṇipatya tatheśānamekabāṇavinirjitaiḥ yasyāsuragaṇairyajñā vilupyante na yajvinām,प्रणिपत्य तथेशानमेकबाणविनिर्जितैः यस्यासुरगणैर्यज्ञा विलुप्यन्ते न यज्विनाम्
Main,4.0,42,pravakṣyāmo mataṃ kṛtsnaṃ vyāsasyādbhutakarmaṇaḥ yena bhāratamuddiśya dharmādyāḥ prakaṭīkṛtāḥ,प्रवक्ष्यामो मतं कृत्स्नं व्यासस्याद्भुतकर्मणः येन भारतमुद्दिश्य धर्माद्याः प्रकटीकृताः
Main,4.0,43,āpo nārā iti proktā munibhistattvadarśibhiḥ ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ,आपो नारा इति प्रोक्ता मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः
Main,4.0,44,sa devo bhagavān sarvaṃ vyāpya nārāyaṇo vibhuḥ caturdhā saṃsthito brahman saguṇo nirguṇastathā,स देवो भगवान् सर्वं व्याप्य नारायणो विभुः चतुर्धा संस्थितो ब्रह्मन् सगुणो निर्गुणस्तथा
Main,4.0,45,ekā mūrtiranirdeśyā śuklāṃ paśyanti tāṃ budhāḥ jvālāmāloparuddhāṅgī niṣṭhā sā yogināṃ parā,एका मूर्तिरनिर्देश्या शुक्लां पश्यन्ति तां बुधाः ज्वालामालोपरुद्धाङ्गी निष्ठा सा योगिनां परा
Main,4.0,46,dūrasthā cāntikasthā ca vijñeyā sā guṇātigā vāsudevābhidhānāsau nirmamatvena dṛśyate,दूरस्था चान्तिकस्था च विज्ञेया सा गुणातिगा वासुदेवाभिधानासौ निर्ममत्वेन दृश्यते
Main,4.0,47,rūpavarṇādayastasyā na bhāvāḥ kalpanāmayāḥ astyeva sā sadā śuddhā supratiṣṭhaikarūpiṇī,रूपवर्णादयस्तस्या न भावाः कल्पनामयाः अस्त्येव सा सदा शुद्धा सुप्रतिष्ठैकरूपिणी
Main,4.0,48,dvitīyā pṛthivīṃ mūdrghnā śeṣākhyā dhārayatyadhaḥ tāmasī sā samākhyātā tiryaktvaṃ samupāśritā,द्वितीया पृथिवीं मूद्र्घ्ना शेषाख्या धारयत्यधः तामसी सा समाख्याता तिर्यक्त्वं समुपाश्रिता
Main,4.0,49,tṛtīyā karma kurute prajāpālanatatparā sattvodriktā tu sā jñeyā dharmasaṃsthānakāriṇī,तृतीया कर्म कुरुते प्रजापालनतत्परा सत्त्वोद्रिक्ता तु सा ज्ञेया धर्मसंस्थानकारिणी
Main,4.0,50,caturtho jalamadhyasthā śete pannagatalpagā rajastasyā guṇaḥ sargaṃ sā karoti sadaiva hi,चतुर्थो जलमध्यस्था शेते पन्नगतल्पगा रजस्तस्या गुणः सर्गं सा करोति सदैव हि
Main,4.0,51,yā tṛtīyā harermūrtiḥ prajāpālanatatparā sā tu dharmavyavasthānaṃ karoti niyataṃ bhuvi,या तृतीया हरेर्मूर्तिः प्रजापालनतत्परा सा तु धर्मव्यवस्थानं करोति नियतं भुवि
Main,4.0,52,proddhūtānasurān hanti dharmavicchittikāriṇaḥ pāti devān sataścānyān dharmarakṣāparāyaṇān,प्रोद्धूतानसुरान् हन्ति धर्मविच्छित्तिकारिणः पाति देवान् सतश्चान्यान् धर्मरक्षापरायणान्
Main,4.0,53,yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati jaimine abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjatyasau,यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति जैमिने अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजत्यसौ
Main,4.0,54,bhūtvā purā varāheṇa tuṇḍenāpo nirasya ca ekayā daṃṣṭrayotkhātā nalinīva vasundharā,भूत्वा पुरा वराहेण तुण्डेनापो निरस्य च एकया दंष्ट्रयोत्खाता नलिनीव वसुन्धरा
Main,4.0,55,kṛtvā nṛsiṃharūpañca hiraṇyakaśipurhataḥ vipracittimukhāścānye dānavā vinipātitāḥ,कृत्वा नृसिंहरूपञ्च हिरण्यकशिपुर्हतः विप्रचित्तिमुखाश्चान्ये दानवा विनिपातिताः
Main,4.0,56,vāmanādīṃstathaivānyān na saṃkhyātumihotsahe avatārāśca tasyeha māthuraḥ sāmprataṃ tvayam,वामनादींस्तथैवान्यान् न संख्यातुमिहोत्सहे अवताराश्च तस्येह माथुरः साम्प्रतं त्वयम्
Main,4.0,57,iti sā sāttvikī mūrtiravatārān karoti vai pradyumneti ca sā khyātā rakṣākarmaṇyavasthitā,इति सा सात्त्विकी मूर्तिरवतारान् करोति वै प्रद्युम्नेति च सा ख्याता रक्षाकर्मण्यवस्थिता
Main,4.0,58,devatve 'tha manuṣyatve tiryagyonau ca saṃsthitā gṛhṇāti tatsvabhāvaṃ ca vāsudevecchayā sadā,देवत्वे ऽथ मनुष्यत्वे तिर्यग्योनौ च संस्थिता गृह्णाति तत्स्वभावं च वासुदेवेच्छया सदा
Main,4.0,59,ityetat te samākhyātaṃ kṛtakṛtyo 'pi yatprabhuḥ mānuṣatvaṃ gato viṣṇuḥ śṛṇuṣvāsyottaraṃ punaḥ,इत्येतत् ते समाख्यातं कृतकृत्यो ऽपि यत्प्रभुः मानुषत्वं गतो विष्णुः शृणुष्वास्योत्तरं पुनः
Main,5.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe caturvyūhāvatāro nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ pañcamo 'dhyāyaḥ pakṣiṇa ūcuḥ tvaṣṭṛputre hate pūrvaṃ brahmannindrasya tejasaḥ brahmahatyābhibhūtasya parā hānirajāyata,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे चतुर्व्यूहावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः पञ्चमो ऽध्यायः पक्षिण ऊचुः त्वष्टृपुत्रे हते पूर्वं ब्रह्मन्निन्द्रस्य तेजसः ब्रह्महत्याभिभूतस्य परा हानिरजायत
Main,5.0,2,taddhamaṃ praviveśātha śākratejo 'pacārataḥ nistejāścābhavacchakro dharme tejasi nirgate,तद्धमं प्रविवेशाथ शाक्रतेजो ऽपचारतः निस्तेजाश्चाभवच्छक्रो धर्मे तेजसि निर्गते
Main,5.0,3,tataḥ putraṃ hataṃ śrutvā tvaṣṭā kruddhaḥ prajāpatiḥ avaluñcya jaṭāmekāmidaṃ vacanamabravīt,ततः पुत्रं हतं श्रुत्वा त्वष्टा क्रुद्धः प्रजापतिः अवलुञ्च्य जटामेकामिदं वचनमब्रवीत्
Main,5.0,4,adya paśyantu me vīryaṃ trayo lokāḥ sadevatāḥ sa ca paśyatu durbuddhirbrahmahā pākaśāsanaḥ,अद्य पश्यन्तु मे वीर्यं त्रयो लोकाः सदेवताः स च पश्यतु दुर्बुद्धिर्ब्रह्महा पाकशासनः
Main,5.0,5,svakarmābhirato yena matsuto vinapātitaḥ ityuktvā koparaktākṣo jaṭāmagnau juhāva tām,स्वकर्माभिरतो येन मत्सुतो विनपातितः इत्युक्त्वा कोपरक्ताक्षो जटामग्नौ जुहाव ताम्
Main,5.0,6,tato vṛtraḥ samuttasthau jvālāmālī mahāsuraḥ mahākāyo mahādaṃṣṭro bhinnāñjanacayaprabhaḥ,ततो वृत्रः समुत्तस्थौ ज्वालामाली महासुरः महाकायो महादंष्ट्रो भिन्नाञ्जनचयप्रभः
Main,5.0,7,indraśatrurameyātmā tvaṣṭṛtejopabṛṃhitaḥ ahanyahani so 'vardhadiṣupātaṃ mahābalaḥ,इन्द्रशत्रुरमेयात्मा त्वष्टृतेजोपबृंहितः अहन्यहनि सो ऽवर्धदिषुपातं महाबलः
Main,5.0,8,vadhāya cātmano dṛṣṭvā vṛtraṃ śakro mahāsuram preṣayāmāsa saptarṣon sandhimicchan bhayāturaḥ,वधाय चात्मनो दृष्ट्वा वृत्रं शक्रो महासुरम् प्रेषयामास सप्तर्षोन् सन्धिमिच्छन् भयातुरः
Main,5.0,9,sakhyañcakrustatastasya vṛtreṇa samayāṃstathā ṛṣayaḥ prītamanasaḥ sarvabhūtahite ratāḥ,सख्यञ्चक्रुस्ततस्तस्य वृत्रेण समयांस्तथा ऋषयः प्रीतमनसः सर्वभूतहिते रताः
Main,5.0,10,samayasthitimullaṅghya yadā śakreṇa ghātitaḥ vṛtro hatyābhibhūtasya tadā balamaśīryata,समयस्थितिमुल्लङ्घ्य यदा शक्रेण घातितः वृत्रो हत्याभिभूतस्य तदा बलमशीर्यत
Main,5.0,11,tacchakradehavibhraṣṭaṃ balaṃ mārutamāviśat sarvavyāpinamavyaktaṃ balasyaivādhidaivatam,तच्छक्रदेहविभ्रष्टं बलं मारुतमाविशत् सर्वव्यापिनमव्यक्तं बलस्यैवाधिदैवतम्
Main,5.0,12,ahalyāñca yadā śakro gautamaṃ rūpamāsthitaḥ dharṣayāmāsa devendrastadā rūpamahīyata,अहल्याञ्च यदा शक्रो गौतमं रूपमास्थितः धर्षयामास देवेन्द्रस्तदा रूपमहीयत
Main,5.0,13,aṅgapratyaṅgalāvaṇyaṃ yadatīva manoram vihāya duṣṭaṃ devendraṃ nāsatyāvagamat tataḥ,अङ्गप्रत्यङ्गलावण्यं यदतीव मनोरम् विहाय दुष्टं देवेन्द्रं नासत्यावगमत् ततः
Main,5.0,14,dharmeṇa tejasā tyaktaṃ balahīnamarūpiṇam jñātvā sureśaṃ daiteyāstajjaye cakrurudyamam,धर्मेण तेजसा त्यक्तं बलहीनमरूपिणम् ज्ञात्वा सुरेशं दैतेयास्तज्जये चक्रुरुद्यमम्
Main,5.0,15,rājñāmudriktavīryāṇāṃ devendraṃ vijigīṣavaḥ kuleṣvatibalā daityā ajāyanta mahāmune,राज्ञामुद्रिक्तवीर्याणां देवेन्द्रं विजिगीषवः कुलेष्वतिबला दैत्या अजायन्त महामुने
Main,5.0,16,kasyacittvatha kālasya dharaṇī bhārapīḍitā jagāma meruśikharaṃ sado yatra divaukasām,कस्यचित्त्वथ कालस्य धरणी भारपीडिता जगाम मेरुशिखरं सदो यत्र दिवौकसाम्
Main,5.0,17,teṣāṃ sā kathayāmāsa bhūribhārāvapīḍitā danujātmajadaityotthaṃ khedakāraṇamātmanaḥ,तेषां सा कथयामास भूरिभारावपीडिता दनुजात्मजदैत्योत्थं खेदकारणमात्मनः
Main,5.0,18,ete bhavadbhirasurā nihatāḥ pṛthulaujasaḥ te sarve mānuṣe loke jātā geheṣu bhūbhṛtām,एते भवद्भिरसुरा निहताः पृथुलौजसः ते सर्वे मानुषे लोके जाता गेहेषु भूभृताम्
Main,5.0,19,akṣauhiṇyo hi bahulāstadbhārārtā vrajāmyadhaḥ tathā kurudhvaṃ tridaśā yathā śāntirbhavenmama,अक्षौहिण्यो हि बहुलास्तद्भारार्ता व्रजाम्यधः तथा कुरुध्वं त्रिदशा यथा शान्तिर्भवेन्मम
Main,5.0,20,pakṣiṇa ūcuḥ tejobhāgaistato devā avaterurdivo mahīm prajānāmupakārārthaṃ bhūbhāraharaṇāya ca,पक्षिण ऊचुः तेजोभागैस्ततो देवा अवतेरुर्दिवो महीम् प्रजानामुपकारार्थं भूभारहरणाय च
Main,5.0,21,yadindradehajaṃ tejastanmumoca svayaṃ vṛṣaḥ kuntyā jāto mahātejāstato rājā yudhiṣṭhiraḥ,यदिन्द्रदेहजं तेजस्तन्मुमोच स्वयं वृषः कुन्त्या जातो महातेजास्ततो राजा युधिष्ठिरः
Main,5.0,22,balaṃ mumoca pavanastato bhīmo vyajāyata śakravīryārdhataścaiva jajñe pārtho dhanañjayaḥ,बलं मुमोच पवनस्ततो भीमो व्यजायत शक्रवीर्यार्धतश्चैव जज्ञे पार्थो धनञ्जयः
Main,5.0,23,utpannau yamajau mādrayāṃ śakrarūpau mahādyutī pañcadhā bhagavānitthamavatīrṇaḥ śatakratuḥ,उत्पन्नौ यमजौ माद्रयां शक्ररूपौ महाद्युती पञ्चधा भगवानित्थमवतीर्णः शतक्रतुः
Main,5.0,24,tasyotpannā mahābhāgā patnī kṛṣṇā hutāśanāt,तस्योत्पन्ना महाभागा पत्नी कृष्णा हुताशनात्
Main,5.0,25,śakrasyaikasya sā patnī kṛṣṇā nānyasya kasyacit yogīśvarāḥ śarīrāṇi kurvanti bahulānyapi,शक्रस्यैकस्य सा पत्नी कृष्णा नान्यस्य कस्यचित् योगीश्वराः शरीराणि कुर्वन्ति बहुलान्यपि
Main,5.0,26,pañcānāmekapatnītvamityetat kathitaṃ tava śrūyatāṃ baladevo 'pi yathā yātaḥ sarasvatīm,पञ्चानामेकपत्नीत्वमित्येतत् कथितं तव श्रूयतां बलदेवो ऽपि यथा यातः सरस्वतीम्
Main,6.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe indravikriyānāma pañcamo 'dhyāyaḥ ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ pakṣiṇa ūcuḥ rāmaḥ pārthe parāṃ prītiṃ jñātvā kṛṣṇasya lāṅgalī cintayāmāsa bahudhā kiṃ kṛtaṃ sukṛtaṃ bhavet,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे इन्द्रविक्रियानाम पञ्चमो ऽध्यायः षष्ठो ऽध्यायः पक्षिण ऊचुः रामः पार्थे परां प्रीतिं ज्ञात्वा कृष्णस्य लाङ्गली चिन्तयामास बहुधा किं कृतं सुकृतं भवेत्
Main,6.0,2,kṛṣṇena hi vinā nāhaṃ yāsye duryodhanāntikam pāṇḍavān vā samāśritya kathaṃ duryodhanaṃ nṛpam,कृष्णेन हि विना नाहं यास्ये दुर्योधनान्तिकम् पाण्डवान् वा समाश्रित्य कथं दुर्योधनं नृपम्
Main,6.0,3,jāmātaraṃ tathā śiṣyaṃ ghātayiṣye nareśvaram tasmānna pārthaṃ yāsyāmi nāpi duryodhanaṃ nṛpam,जामातरं तथा शिष्यं घातयिष्ये नरेश्वरम् तस्मान्न पार्थं यास्यामि नापि दुर्योधनं नृपम्
Main,6.0,4,tīrtheṣvāplāvayiṣyāmi tāvadātmānamātmanā kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yāvadantāya kalpate,तीर्थेष्वाप्लावयिष्यामि तावदात्मानमात्मना कुरूणां पाण्डवानां च यावदन्ताय कल्पते
Main,6.0,5,ityāmantrya hṛṣīkeśaṃ pārtha-duryodhanāvapi jagāma dvārakāṃ śauriḥ svasainyuparivāritaḥ,इत्यामन्त्र्य हृषीकेशं पार्थ-दुर्योधनावपि जगाम द्वारकां शौरिः स्वसैन्युपरिवारितः
Main,6.0,6,gatvā dvāravatīṃ rāmo hṛṣṭapuṣṭajanākulām śvo gantavyeṣu tīrtheṣu papau pānaṃ halāyudhaḥ,गत्वा द्वारवतीं रामो हृष्टपुष्टजनाकुलाम् श्वो गन्तव्येषु तीर्थेषु पपौ पानं हलायुधः
Main,6.0,7,pītapāno jagāmātha raivatodyānamṛddhimat haste gṛhītvā samadāṃ revatīmapsaropamām,पीतपानो जगामाथ रैवतोद्यानमृद्धिमत् हस्ते गृहीत्वा समदां रेवतीमप्सरोपमाम्
Main,6.0,8,strīkadambakamadhyastho yayau mattaḥ padā skhalan dadarśaca vanaṃ vīro ramaṇīyamanuttamam,स्त्रीकदम्बकमध्यस्थो ययौ मत्तः पदा स्खलन् ददर्शच वनं वीरो रमणीयमनुत्तमम्
Main,6.0,9,sarvartuphalapuṣpāḍhyaṃ śākhāmṛgagaṇākulam puṇyaṃ padmavanopetaṃ sapalvalamahāvanam,सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् पुण्यं पद्मवनोपेतं सपल्वलमहावनम्
Main,6.0,10,sa śṛṇvan prītijananān bahūn madakalān śubhān śrotraramyān sumadhurān śabdān khagamukheritān,स शृण्वन् प्रीतिजननान् बहून् मदकलान् शुभान् श्रोत्ररम्यान् सुमधुरान् शब्दान् खगमुखेरितान्
Main,6.0,11,sarvartuphalabhārāḍhyān sarvartukusumojjvalān apaśyat pādapāṃstatra vihagairanunāditān,सर्वर्तुफलभाराढ्यान् सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान् अपश्यत् पादपांस्तत्र विहगैरनुनादितान्
Main,6.0,12,āmrānāmrātakān bhavyān nārikelān satindukān āvilvakāṃstathā jīrān dāḍimān bījapūrakān,आम्रानाम्रातकान् भव्यान् नारिकेलान् सतिन्दुकान् आविल्वकांस्तथा जीरान् दाडिमान् बीजपूरकान्
Main,6.0,13,panasān lakucān mocān nīpāṃścātimanoharān pārāvatāṃśca kaṅkolān nalinānamlavetasān,पनसान् लकुचान् मोचान् नीपांश्चातिमनोहरान् पारावतांश्च कङ्कोलान् नलिनानम्लवेतसान्
Main,6.0,14,bhallātakānāmalakāṃstindukāṃśca mahāphalān iṅgudān karamardāṃśca harītaka-vibhītakān,भल्लातकानामलकांस्तिन्दुकांश्च महाफलान् इङ्गुदान् करमर्दांश्च हरीतक-विभीतकान्
Main,6.0,15,etānanyāṃśca sa tarūn dadarśa yadunandanaḥ tathaivāśoka-punnāga-ketakī-bakulānatha,एतानन्यांश्च स तरून् ददर्श यदुनन्दनः तथैवाशोक-पुन्नाग-केतकी-बकुलानथ
Main,6.0,16,campakān saptaparṇāṃśca karṇikārān samālatīn pārijātān kovidārān mandārān badarāṃstathā,चम्पकान् सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान् समालतीन् पारिजातान् कोविदारान् मन्दारान् बदरांस्तथा
Main,6.0,17,pāṭalān puṣpitān ramyān devadārudrumāṃstathā sālāṃstālāṃstamālāṃśca kiṃśaukān vañjulān varān,पाटलान् पुष्पितान् रम्यान् देवदारुद्रुमांस्तथा सालांस्तालांस्तमालांश्च किंशौकान् वञ्जुलान् वरान्
Main,6.0,18,cakoraiḥ śātapatraiśca bhṛṅgarājaistathā śukaiḥ kokilaiḥ kalaviṅkaiśca hārītairjovajīvakaiḥ,चकोरैः शातपत्रैश्च भृङ्गराजैस्तथा शुकैः कोकिलैः कलविङ्कैश्च हारीतैर्जोवजीवकैः
Main,6.0,19,priyaputraiścātakaiśca tathānyairvividhaiḥ khagaiḥ śrotraramyaṃ sumadhuraṃ kūjadbhiścāpyadhiṣṭhitam,प्रियपुत्रैश्चातकैश्च तथान्यैर्विविधैः खगैः श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश्चाप्यधिष्ठितम्
Main,6.0,20,sarāṃsi ca manojñāni prasannasalilāni ca kumudaiḥ puṇḍarīkaiśca tathā nīlotpalaiḥ śubhaiḥ,सरांसि च मनोज्ञानि प्रसन्नसलिलानि च कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा नीलोत्पलैः शुभैः
Main,6.0,21,kahlāraiḥ kamalaiścāpi ācitāni samantataḥ kādambaiścakravākaiśca tathaiva jalakukkuṭaiḥ,कह्लारैः कमलैश्चापि आचितानि समन्ततः कादम्बैश्चक्रवाकैश्च तथैव जलकुक्कुटैः
Main,6.0,22,kāraṇḍavaiḥ plavairhaṃsaiḥ kūrmairmadgubhireva ca ebhiścānyaiśca kīrṇāni samantājjalacāribhiḥ,कारण्डवैः प्लवैर्हंसैः कूर्मैर्मद्गुभिरेव च एभिश्चान्यैश्च कीर्णानि समन्ताज्जलचारिभिः
Main,6.0,23,krameṇetthaṃ vanaṃ śaurirvokṣamāṇo manoramam jagāmānugataḥ strībhirlatāgṛhamanuttamam,क्रमेणेत्थं वनं शौरिर्वोक्षमाणो मनोरमम् जगामानुगतः स्त्रीभिर्लतागृहमनुत्तमम्
Main,6.0,24,sa dadarśa dvijāṃstatra vedavedāṅgapāragān kauśikān bhārgavāṃścaiva bhāradvājān sagautamān,स ददर्श द्विजांस्तत्र वेदवेदाङ्गपारगान् कौशिकान् भार्गवांश्चैव भारद्वाजान् सगौतमान्
Main,6.0,25,vividheṣu ca sambhūtān vaṃśeṣu dvijasattamān kathāśravaṇabaddhotkānupaviṣṭān mahatsu ca,विविधेषु च सम्भूतान् वंशेषु द्विजसत्तमान् कथाश्रवणबद्धोत्कानुपविष्टान् महत्सु च
Main,6.0,26,kṛṣṇājinottarīyeṣu kuśeṣu ca vṛṣīṣu ca sūtañca teṣāṃ madhyasthaṃ kathayānaṃ kathāḥ śubhāḥ,कृष्णाजिनोत्तरीयेषु कुशेषु च वृषीषु च सूतञ्च तेषां मध्यस्थं कथयानं कथाः शुभाः
Main,6.0,27,paurāṇikīḥ surarṣoṇāmādyānāṃ caritāśrayāḥ dṛṣṭvā rāmaṃ dvijāḥ sarve madhupānāruṇekṣaṇam,पौराणिकीः सुरर्षोणामाद्यानां चरिताश्रयाः दृष्ट्वा रामं द्विजाः सर्वे मधुपानारुणेक्षणम्
Main,6.0,28,matto 'yamiti manvānāḥ samuttasthustvarānvitāḥ pūjayanto haladharamṛte taṃ sūtavaṃśajam,मत्तो ऽयमिति मन्वानाः समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः पूजयन्तो हलधरमृते तं सूतवंशजम्
Main,6.0,29,tataḥ krodhasamāviṣṭo halī sūtaṃ mahābalaḥ nijaghāna vivṛttākṣaḥ kṣobhitāśeṣadānavaḥ,ततः क्रोधसमाविष्टो हली सूतं महाबलः निजघान विवृत्ताक्षः क्षोभिताशेषदानवः
Main,6.0,30,adhyāsyāti padaṃ brāhmaṃ tasmin sūte nipātite niṣkrāntāste dvijāḥ sarve vanāt kṛṣṇājināmbarāḥ,अध्यास्याति पदं ब्राह्मं तस्मिन् सूते निपातिते निष्क्रान्तास्ते द्विजाः सर्वे वनात् कृष्णाजिनाम्बराः
Main,6.0,31,avadhūtaṃ tathātmānaṃ manyamāno halāyudhaḥ cintayāmāsa sumahanmayā pāpamidaṃ kṛtam,अवधूतं तथात्मानं मन्यमानो हलायुधः चिन्तयामास सुमहन्मया पापमिदं कृतम्
Main,6.0,32,brāhmaṃ sthānaṃ gato hyeṣa yad sūto vinipātitaḥ tathā hīme dvijāḥ sarve māmavekṣya vinirgatāḥ,ब्राह्मं स्थानं गतो ह्येष यद् सूतो विनिपातितः तथा हीमे द्विजाः सर्वे मामवेक्ष्य विनिर्गताः
Main,6.0,33,śarīrasya ca me gandho lohasyevāsukhāvahaḥ ātmānañcāvagacchāmi brahmaghnamiva kutsitam,शरीरस्य च मे गन्धो लोहस्येवासुखावहः आत्मानञ्चावगच्छामि ब्रह्मघ्नमिव कुत्सितम्
Main,6.0,34,dhigamarṣaṃ tathā madyamatimānamabhīrutām yairāviṣṭena sumahanmayā pāpamidaṃ kṛtam,धिगमर्षं तथा मद्यमतिमानमभीरुताम् यैराविष्टेन सुमहन्मया पापमिदं कृतम्
Main,6.0,35,tatkṣayārthaṃ cariṣyāmi vrataṃ dvādaśavārṣikam svakarmakhyāpanaṃ kurvaṃn prayaścittamanuttamam,तत्क्षयार्थं चरिष्यामि व्रतं द्वादशवार्षिकम् स्वकर्मख्यापनं कुर्वंन् प्रयश्चित्तमनुत्तमम्
Main,6.0,36,atha yeyaṃ samārabdhā tīrthayātrā mayādhunā etāmeva prayāsyāmi pratilomāṃ sarasvatīm,अथ येयं समारब्धा तीर्थयात्रा मयाधुना एतामेव प्रयास्यामि प्रतिलोमां सरस्वतीम्
Main,6.0,37,ato jagāma rāmo 'sau pratilomāṃ sarasvatīm tataḥ paraṃ śṛṇuṣvemaṃ pāṇḍaveyakathāśrayam,अतो जगाम रामो ऽसौ प्रतिलोमां सरस्वतीम् ततः परं शृणुष्वेमं पाण्डवेयकथाश्रयम्
Main,7.0,1,itiśrī mārkaṇḍeyapurāṇe baladevabrahmahatyānāma ṣaṣṭhodhyāyaḥ saptamo 'dhyāyaḥ dharmapakṣiṇa ūcuḥ hariścandreti rājarṣirāsīt tretāyuge purā dharmātmā pṛthivīpālaḥ prollasatkīrtiruttamaḥ,इतिश्री मार्कण्डेयपुराणे बलदेवब्रह्महत्यानाम षष्ठोध्यायः सप्तमो ऽध्यायः धर्मपक्षिण ऊचुः हरिश्चन्द्रेति राजर्षिरासीत् त्रेतायुगे पुरा धर्मात्मा पृथिवीपालः प्रोल्लसत्कीर्तिरुत्तमः
Main,7.0,2,na durbhikṣaṃ na ca vyādhirnākālamaraṇaṃ nṛṇām nādharmarucayaḥ paurāstasmin śāsati pārthive,न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम् नाधर्मरुचयः पौरास्तस्मिन् शासति पार्थिवे
Main,7.0,3,babhūvurna tathonmattā dhana-vīrya-tapomadaiḥ nājāyanta striyaścaiva kāścidaprāptayauvanāḥ,बभूवुर्न तथोन्मत्ता धन-वीर्य-तपोमदैः नाजायन्त स्त्रियश्चैव काश्चिदप्राप्तयौवनाः
Main,7.0,4,sa kadācinmahābāhuraraṇye 'nusaran mṛgam śuśrāva śabdamasakṛt trāyasveti ca yoṣitām,स कदाचिन्महाबाहुररण्ये ऽनुसरन् मृगम् शुश्राव शब्दमसकृत् त्रायस्वेति च योषिताम्
Main,7.0,5,sa vihāya mṛgaṃ rājā mā bhaiṣīrityabhāṣata mayi śāsati durmedhāḥ ko 'yamanyāyavṛttimān,स विहाय मृगं राजा मा भैषीरित्यभाषत मयि शासति दुर्मेधाः को ऽयमन्यायवृत्तिमान्
Main,7.0,6,tatkranditānusārī ca sarvārambhavighātakṛt ekasminnantare raudro vighnarāṭ samacintayat,तत्क्रन्दितानुसारी च सर्वारम्भविघातकृत् एकस्मिन्नन्तरे रौद्रो विघ्नराट् समचिन्तयत्
Main,7.0,7,viśvāmitro 'yamatulaṃ tapa āsthāya vīryavān prāgasiddhābhavādīnāṃ vidyāḥ sādhyati vratī,विश्वामित्रो ऽयमतुलं तप आस्थाय वीर्यवान् प्रागसिद्धाभवादीनां विद्याः साध्यति व्रती
Main,7.0,8,sādhyamānāḥ kṣamāmaunacittasaṃyamināmunā tā vai bhayārtāḥ krandanti kathaṃ kāryamidaṃ mayā,साध्यमानाः क्षमामौनचित्तसंयमिनामुना ता वै भयार्ताः क्रन्दन्ति कथं कार्यमिदं मया
Main,7.0,9,tejasvī kauśikaśveṣṭho vayamasya sudurbalāḥ krośantyetāstathā bhītā duṣpāraṃ pratibhāti me,तेजस्वी कौशिकश्वेष्ठो वयमस्य सुदुर्बलाः क्रोशन्त्येतास्तथा भीता दुष्पारं प्रतिभाति मे
Main,7.0,10,athavāyaṃ nṛpaḥ prāpto mā bhairiti vadan muhuḥ imameva praviśyāśu sādhayiṣye yathepsitam,अथवायं नृपः प्राप्तो मा भैरिति वदन् मुहुः इममेव प्रविश्याशु साधयिष्ये यथेप्सितम्
Main,7.0,11,iti saṃcintya raudreṇa vighnarājena vai tataḥ tenāviṣṭo nṛpaḥ kopādidaṃ vacanamabravīt,इति संचिन्त्य रौद्रेण विघ्नराजेन वै ततः तेनाविष्टो नृपः कोपादिदं वचनमब्रवीत्
Main,7.0,12,ko 'yaṃ baghnāti vastrānte pāvakaṃ pāpakṛnnaraḥ baloṣṇatejasā dīpte mayi patyāvupasthite,को ऽयं बघ्नाति वस्त्रान्ते पावकं पापकृन्नरः बलोष्णतेजसा दीप्ते मयि पत्यावुपस्थिते
Main,7.0,13,so 'dya matkārmukākṣepa-vidīpitadigantaraiḥ śarairvibhinnasarvāṅgo dīrghanidrāṃ pravekṣyati,सो ऽद्य मत्कार्मुकाक्षेप-विदीपितदिगन्तरैः शरैर्विभिन्नसर्वाङ्गो दीर्घनिद्रां प्रवेक्ष्यति
Main,7.0,14,viśvāmitrastataḥ kruddhaḥ śrutvā tannṛpatervacaḥ kruddhe carṣivare tasmin neśurvidyāḥ kṣaṇena tāḥ,विश्वामित्रस्ततः क्रुद्धः श्रुत्वा तन्नृपतेर्वचः क्रुद्धे चर्षिवरे तस्मिन् नेशुर्विद्याः क्षणेन ताः
Main,7.0,15,sa cāpi rājā taṃ dṛṣṭvā viśvāmitraṃ taponidhim bhītaḥ prāvepatātyarthaṃ sahasāśvatthaparṇavat,स चापि राजा तं दृष्ट्वा विश्वामित्रं तपोनिधिम् भीतः प्रावेपतात्यर्थं सहसाश्वत्थपर्णवत्
Main,7.0,16,sa durātmanniti yadā munistiṣṭheti cābravīt tataḥ sa rājā vinayāt praṇipatyābhyabhāṣata,स दुरात्मन्निति यदा मुनिस्तिष्ठेति चाब्रवीत् ततः स राजा विनयात् प्रणिपत्याभ्यभाषत
Main,7.0,17,bhagavanneṣa dharmo me nāparādho mama prabho na kroddhumarhasi mune nijadharmaratasya me,भगवन्नेष धर्मो मे नापराधो मम प्रभो न क्रोद्धुमर्हसि मुने निजधर्मरतस्य मे
Main,7.0,18,dātavyaṃ rakṣitavyaṃ ca dharmajñena mahīkṣitā cāpaṃ codyamya yoddhavyaṃ dharmaśāstrānusārataḥ,दातव्यं रक्षितव्यं च धर्मज्ञेन महीक्षिता चापं चोद्यम्य योद्धव्यं धर्मशास्त्रानुसारतः
Main,7.0,19,viśvāmitra uvāca dātavyaṃ kasya ke rakṣyāḥ kairyoddhavyaṃ ca te nṛpa kṣiprametat samācakṣva yadyadharmabhayaṃ tava,विश्वामित्र उवाच दातव्यं कस्य के रक्ष्याः कैर्योद्धव्यं च ते नृप क्षिप्रमेतत् समाचक्ष्व यद्यधर्मभयं तव
Main,7.0,20,hariścandra uvāca dātavyaṃ vipramukhyebhyo ye cānye kṛśavṛttayaḥ rakṣyā bhītāḥ sadā yuddhaṃ kartavyaṃ paripanthibhiḥ,हरिश्चन्द्र उवाच दातव्यं विप्रमुख्येभ्यो ये चान्ये कृशवृत्तयः रक्ष्या भीताः सदा युद्धं कर्तव्यं परिपन्थिभिः
Main,7.0,21,viśvāmitra uvāca yadi rājā bhavān samyagrājadharmamavekṣate nirveṣṭukāmo vipro 'haṃ dīyatāmiṣṭadakṣiṇā,विश्वामित्र उवाच यदि राजा भवान् सम्यग्राजधर्ममवेक्षते निर्वेष्टुकामो विप्रो ऽहं दीयतामिष्टदक्षिणा
Main,7.0,22,pakṣiṇa ūcuḥ etadrājā vacaḥ śrutvā prahṛṣṭenāntarātmanā punarjātamivātmānaṃ mene prāha ca kauśikam,पक्षिण ऊचुः एतद्राजा वचः श्रुत्वा प्रहृष्टेनान्तरात्मना पुनर्जातमिवात्मानं मेने प्राह च कौशिकम्
Main,7.0,23,ucyatāṃ bhagavan yatte dātavyamaviśaṅkitam dattamityeva tadviddhi yadyapi syāt sudurlabham,उच्यतां भगवन् यत्ते दातव्यमविशङ्कितम् दत्तमित्येव तद्विद्धि यद्यपि स्यात् सुदुर्लभम्
Main,7.0,24,hiraṇyaṃ vā suvarṇaṃ vā putraḥ patnī kalevaram prāṇā rājyaṃ puraṃ lakṣmīryadabhipretamātmanaḥ,हिरण्यं वा सुवर्णं वा पुत्रः पत्नी कलेवरम् प्राणा राज्यं पुरं लक्ष्मीर्यदभिप्रेतमात्मनः
Main,7.0,25,viśvāmitra uvāca rājan pratigṛhīto 'yaṃ yaste dattaḥ pratigrahaḥ prayaccha prathamaṃ tāvad dakṣiṇāṃ rājasūyikīm,विश्वामित्र उवाच राजन् प्रतिगृहीतो ऽयं यस्ते दत्तः प्रतिग्रहः प्रयच्छ प्रथमं तावद् दक्षिणां राजसूयिकीम्
Main,7.0,26,rājovāca brahmaṃstāmapi dāsyāmi dakṣiṇāṃ bhavato hyaham vriyatāṃ dvijaśārdūla yastaveṣṭaḥ pratigrahaḥ,राजोवाच ब्रह्मंस्तामपि दास्यामि दक्षिणां भवतो ह्यहम् व्रियतां द्विजशार्दूल यस्तवेष्टः प्रतिग्रहः
Main,7.0,27,viśvāmitra uvāca sasāgarāṃ dharāmetāṃ sabhūbhṛdgrāmapattanām rājyaṃ ca sakalaṃ vīra rathāśva-gajasaṅkulam,विश्वामित्र उवाच ससागरां धरामेतां सभूभृद्ग्रामपत्तनाम् राज्यं च सकलं वीर रथाश्व-गजसङ्कुलम्
Main,7.0,28,koṣṭhāgāraṃ ca koṣaṃ ca yaccānyadvidyate tava vinā bhāryāṃ ca putraṃ ca śarīraṃ ca tavānagha,कोष्ठागारं च कोषं च यच्चान्यद्विद्यते तव विना भार्यां च पुत्रं च शरीरं च तवानघ
Main,7.0,29,dharmaṃ ca sarvadharmajña yo yāntamanugacchati bahunā vā kimuktena sarvametat pradīyatām,धर्मं च सर्वधर्मज्ञ यो यान्तमनुगच्छति बहुना वा किमुक्तेन सर्वमेतत् प्रदीयताम्
Main,7.0,30,pakṣiṇa ūcuḥ prahṛṣṭenaiva manasā so 'vikāramukho nṛpaḥ tasyarṣervacanaṃ śrutvā tathetyāha kṛtāñjaliḥ,पक्षिण ऊचुः प्रहृष्टेनैव मनसा सो ऽविकारमुखो नृपः तस्यर्षेर्वचनं श्रुत्वा तथेत्याह कृताञ्जलिः
Main,7.0,31,viśvāmitra uvāca sarvasvaṃ yadi me dattaṃ rājyamurvo balaṃ dhanam prabhutvaṃ kasya rājarṣe rājyasthe tāpase mayi,विश्वामित्र उवाच सर्वस्वं यदि मे दत्तं राज्यमुर्वो बलं धनम् प्रभुत्वं कस्य राजर्षे राज्यस्थे तापसे मयि
Main,7.0,32,hariścandra uvāca yasminnapi mayā kāle brāhman dattā vasundharā tasminnapi bhavān svāmī kimutādya mahīpatiḥ,हरिश्चन्द्र उवाच यस्मिन्नपि मया काले ब्राह्मन् दत्ता वसुन्धरा तस्मिन्नपि भवान् स्वामी किमुताद्य महीपतिः
Main,7.0,33,viśvāmitra uvāca yadi rājaṃstvayā dattā mama sarvā vasundharā yatra me viṣaye svāmyaṃ tasmānniṣkrāntumarhasi,विश्वामित्र उवाच यदि राजंस्त्वया दत्ता मम सर्वा वसुन्धरा यत्र मे विषये स्वाम्यं तस्मान्निष्क्रान्तुमर्हसि
Main,7.0,34,śroṇīsūtrādisakalaṃ muktvā bhūṣaṇasaṃgraham taruvalkalamābadhya saha patnyā sutena ca,श्रोणीसूत्रादिसकलं मुक्त्वा भूषणसंग्रहम् तरुवल्कलमाबध्य सह पत्न्या सुतेन च
Main,7.0,35,pakṣiṇa ūcuḥ tatheti coktvā kṛtvā ca rājā gantuṃ pracakrame svapatnyā śaivyayā sārdhaṃ bālakenātmajena ca,पक्षिण ऊचुः तथेति चोक्त्वा कृत्वा च राजा गन्तुं प्रचक्रमे स्वपत्न्या शैव्यया सार्धं बालकेनात्मजेन च
Main,7.0,36,vrajataḥ sa tato ruddhvā panthānaṃ prāha taṃ nṛpam kva yāsyasītyadattvā me dakṣiṇāṃ rājasūyikīm,व्रजतः स ततो रुद्ध्वा पन्थानं प्राह तं नृपम् क्व यास्यसीत्यदत्त्वा मे दक्षिणां राजसूयिकीम्
Main,7.0,37,hariścandra uvāca bhagavan rājyametat te dattaṃ nihatakaṇṭakam avaśiṣṭamidaṃ brahmannadya dehatrayaṃ mama,हरिश्चन्द्र उवाच भगवन् राज्यमेतत् ते दत्तं निहतकण्टकम् अवशिष्टमिदं ब्रह्मन्नद्य देहत्रयं मम
Main,7.0,38,viśvāmitra uvāca tathāpi khalu dātavyā tvayā me yajñadakṣiṇā viśeṣato brāhmaṇānaṃ hantyadattaṃ pratiśrutam,विश्वामित्र उवाच तथापि खलु दातव्या त्वया मे यज्ञदक्षिणा विशेषतो ब्राह्मणानं हन्त्यदत्तं प्रतिश्रुतम्
Main,7.0,39,yāvat toṣo rājasūye brāhmaṇānāṃ tabhavennṛpa tāvadeva tu dātavyā dakṣiṇā rājasūyikī,यावत् तोषो राजसूये ब्राह्मणानां तभवेन्नृप तावदेव तु दातव्या दक्षिणा राजसूयिकी
Main,7.0,40,pratiśrutya ca dātavyaṃ yoddhavyaṃ cātatāyibhiḥ rakṣitavyāstathā cārtāstvayaiva prāk pratiśrutam,प्रतिश्रुत्य च दातव्यं योद्धव्यं चाततायिभिः रक्षितव्यास्तथा चार्तास्त्वयैव प्राक् प्रतिश्रुतम्
Main,7.0,41,hariścandra uvāca bhagavan sāmprataṃ nāsti dāsye kālakrameṇa te prasādaṃ kuru viprarṣe sadbhāvamanucintya ca,हरिश्चन्द्र उवाच भगवन् साम्प्रतं नास्ति दास्ये कालक्रमेण ते प्रसादं कुरु विप्रर्षे सद्भावमनुचिन्त्य च
Main,7.0,42,viśvāmitra uvāca kimpramāṇo mayā kālaḥ pratīkṣyaste janādhipa śīghramācakṣva śāpāgniranyathā tvāṃ pradhakṣyati,विश्वामित्र उवाच किम्प्रमाणो मया कालः प्रतीक्ष्यस्ते जनाधिप शीघ्रमाचक्ष्व शापाग्निरन्यथा त्वां प्रधक्ष्यति
Main,7.0,43,haricandra uvāca māsena tava viprarṣe pradāsye dakṣiṇādhanam sāmprataṃ nāsti me vittamanujñāṃ dātumarhasi,हरिचन्द्र उवाच मासेन तव विप्रर्षे प्रदास्ये दक्षिणाधनम् साम्प्रतं नास्ति मे वित्तमनुज्ञां दातुमर्हसि
Main,7.0,44,viśvāmitra uvāca gaccha gaccha nṛpaśreṣṭha svadharmamanupālaya śivaśca te 'dhvā bhavatu mā santu paripanthinaḥ,विश्वामित्र उवाच गच्छ गच्छ नृपश्रेष्ठ स्वधर्ममनुपालय शिवश्च ते ऽध्वा भवतु मा सन्तु परिपन्थिनः
Main,7.0,45,pakṣiṇa ūcuḥ anujñātaśca gaccheti jagāma vasudhādhipaḥ padbhyāmanucitā gantumanvagacchata taṃ priyā,पक्षिण ऊचुः अनुज्ञातश्च गच्छेति जगाम वसुधाधिपः पद्भ्यामनुचिता गन्तुमन्वगच्छत तं प्रिया
Main,7.0,46,taṃ sabhāryaṃ nṛpaśreṣṭhaṃ niryāntaṃ sasutaṃ purāt dṛṣṭvā pracukruśuḥ paurā rājñaścaivānuyāyinaḥ,तं सभार्यं नृपश्रेष्ठं निर्यान्तं ससुतं पुरात् दृष्ट्वा प्रचुक्रुशुः पौरा राज्ञश्चैवानुयायिनः
Main,7.0,47,hānātha kiṃ jahāsyasmān nityārtiparipīḍitān tvaṃ dharmatatparo rājan paurānugrahakṛt tathā,हानाथ किं जहास्यस्मान् नित्यार्तिपरिपीडितान् त्वं धर्मतत्परो राजन् पौरानुग्रहकृत् तथा
Main,7.0,48,nayāsmānapi rājarṣe yadi dharmamavekṣase muhūrtaṃ tiṣṭha rājendra bhavato mukhapaṅkajam,नयास्मानपि राजर्षे यदि धर्ममवेक्षसे मुहूर्तं तिष्ठ राजेन्द्र भवतो मुखपङ्कजम्
Main,7.0,49,pibāmo netrabhramaraiḥ kadā drakṣyāmahe punaḥ yasya prayātasya puro yānti pṛṣṭhe ca pārthivāḥ,पिबामो नेत्रभ्रमरैः कदा द्रक्ष्यामहे पुनः यस्य प्रयातस्य पुरो यान्ति पृष्ठे च पार्थिवाः
Main,7.0,50,tasyānuyāti bhāryeyaṃ gṛhītvā bālakaṃ sutam yasya bhṛtyāḥ prayātasya yāntayagre kuñjacarasthitāḥ,तस्यानुयाति भार्येयं गृहीत्वा बालकं सुतम् यस्य भृत्याः प्रयातस्य यान्तयग्रे कुञ्जचरस्थिताः
Main,7.0,51,sa eṣa padbhyāṃ rājendro hariścandro 'dya gacchati hā rājan sukumāraṃ te subhru sutvacamunnasam,स एष पद्भ्यां राजेन्द्रो हरिश्चन्द्रो ऽद्य गच्छति हा राजन् सुकुमारं ते सुभ्रु सुत्वचमुन्नसम्
Main,7.0,52,pathi pāṃśuparikliṣṭaṃ mukhaṃ kīdṛgbhaviṣyati tiṣṭha tiṣṭha nṛpaśreṣṭha svadharmamanupālaya,पथि पांशुपरिक्लिष्टं मुखं कीदृग्भविष्यति तिष्ठ तिष्ठ नृपश्रेष्ठ स्वधर्ममनुपालय
Main,7.0,53,ānṛśaṃsyaṃ paro dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ viśeṣataḥ kiṃ dāraiḥ kiṃ sutairnātha dhanairdhānyairathāpi vā,आनृशंस्यं परो धर्मः क्षत्रियाणां विशेषतः किं दारैः किं सुतैर्नाथ धनैर्धान्यैरथापि वा
Main,7.0,54,sarvametat parityajya chāyābhūtā vayaṃ tava hānātha hā mahārāja hā svāmin kiṃ jahāsi naḥ,सर्वमेतत् परित्यज्य छायाभूता वयं तव हानाथ हा महाराज हा स्वामिन् किं जहासि नः
Main,7.0,55,yatra tvaṃ tatra hi vayaṃ tat sukhaṃ yatra vai bhavān nagaraṃ tadbhavān yatra sa svargo yatra no nṛpaḥ,यत्र त्वं तत्र हि वयं तत् सुखं यत्र वै भवान् नगरं तद्भवान् यत्र स स्वर्गो यत्र नो नृपः
Main,7.0,56,iti pauravacaḥ śrutvā rājā śokapariplutaḥ atiṣṭhat sa tadā mārge teṣāmevānukampayā,इति पौरवचः श्रुत्वा राजा शोकपरिप्लुतः अतिष्ठत् स तदा मार्गे तेषामेवानुकम्पया
Main,7.0,57,viśvāmitro 'pi taṃ dṛṣṭvā pauravākyākulīkṛtam roṣamarṣavivṛttākṣaḥ samāgamya vaco 'bravīt,विश्वामित्रो ऽपि तं दृष्ट्वा पौरवाक्याकुलीकृतम् रोषमर्षविवृत्ताक्षः समागम्य वचो ऽब्रवीत्
Main,7.0,58,dhik tvāṃ duṣṭasamācāramanṛtaṃ jihmabhāṣaṇam mama rājyaṃ ca datvā yaḥ punaḥ prākraṣṭumicchasi,धिक् त्वां दुष्टसमाचारमनृतं जिह्मभाषणम् मम राज्यं च दत्वा यः पुनः प्राक्रष्टुमिच्छसि
Main,7.0,59,ityuktaḥ paruṣaṃ tena gacchāmīti savepathuḥ bruvannevaṃ yayau śīghramākarṣan dayitāṃ kare,इत्युक्तः परुषं तेन गच्छामीति सवेपथुः ब्रुवन्नेवं ययौ शीघ्रमाकर्षन् दयितां करे
Main,7.0,60,karṣatastāṃ tato bhāryāṃ sukumārīṃ śramāturām sahasā daṇḍakāṣṭhena tāḍayāmāsa kauśikaḥ,कर्षतस्तां ततो भार्यां सुकुमारीं श्रमातुराम् सहसा दण्डकाष्ठेन ताडयामास कौशिकः
Main,7.0,61,tāṃ tathā tāḍitāṃ dṛṣṭvā hariścandro mahīpatiḥ gacchāmītyāha duḥ khārto nānyat kiñcidudāharat,तां तथा ताडितां दृष्ट्वा हरिश्चन्द्रो महीपतिः गच्छामीत्याह दुः खार्तो नान्यत् किञ्चिदुदाहरत्
Main,7.0,62,atha viśve tadā devāḥ pañca prāhuḥ kṛpālavaḥ viśvāmitraḥ supāpo 'yaṃ lokān kān samavāpsyati,अथ विश्वे तदा देवाः पञ्च प्राहुः कृपालवः विश्वामित्रः सुपापो ऽयं लोकान् कान् समवाप्स्यति
Main,7.0,63,yenāyāṃ yajvanāṃ śreṣṭhaḥ svarājyādavaropitaḥ kasya vā śraddhayā pūtaṃ sutaṃ somaṃ mahādhvare pītvā vayaṃ prayāsyāmo mudaṃ mantrapuraḥ saram,येनायां यज्वनां श्रेष्ठः स्वराज्यादवरोपितः कस्य वा श्रद्धया पूतं सुतं सोमं महाध्वरे पीत्वा वयं प्रयास्यामो मुदं मन्त्रपुरः सरम्
Main,7.0,64,pakṣiṇa ūcuḥ iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā kauśiko 'tiruṣānvitaḥ śaśāpa tān manuṣyatvaṃ sarve yūyamavāpsyatha,पक्षिण ऊचुः इति तेषां वचः श्रुत्वा कौशिको ऽतिरुषान्वितः शशाप तान् मनुष्यत्वं सर्वे यूयमवाप्स्यथ
Main,7.0,65,prasāditaśca taiḥ prāha punareva mahāmuniḥ. mānuṣatve 'pi bhavatāṃ bhavitrī naiva santatiḥ,प्रसादितश्च तैः प्राह पुनरेव महामुनिः. मानुषत्वे ऽपि भवतां भवित्री नैव सन्ततिः
Main,7.0,66,na dārasaṃgrahaścaiva bhavitā na ca matsaraḥ kāmakrodhavinirmuktā bhaviṣyatha surāḥ punaḥ,न दारसंग्रहश्चैव भविता न च मत्सरः कामक्रोधविनिर्मुक्ता भविष्यथ सुराः पुनः
Main,7.0,67,tato 'vateruraṃśaiḥ svairdevāste kuruveśmani draupadīgarbhasambhūtāḥ pañca vai pāṇḍunandanāḥ,ततो ऽवतेरुरंशैः स्वैर्देवास्ते कुरुवेश्मनि द्रौपदीगर्भसम्भूताः पञ्च वै पाण्डुनन्दनाः
Main,7.0,68,etasmāt kāraṇāt pañca pāṇḍaveyā mahārathāḥ na dārasaṃgrahaṃ prāptāḥ śāpāt tasya mahāmuneḥ,एतस्मात् कारणात् पञ्च पाण्डवेया महारथाः न दारसंग्रहं प्राप्ताः शापात् तस्य महामुनेः
Main,7.0,69,etatte sarvamākhyātaṃ pāṇḍaveyakathāśrayam praśnaṃ catuṣṭayaṃ gītaṃ kimanyacchrotumicchasi,एतत्ते सर्वमाख्यातं पाण्डवेयकथाश्रयम् प्रश्नं चतुष्टयं गीतं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
Main,8.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe draupadeyotpattirnāma saptamo 'dhyāyaḥ aṣṭamo 'dhyāyaḥ jaiminiruvāca bhavadbhiridamākhyātaṃ yathāpraśnamanukramāt mahat kautūhalaṃ me 'sti hariścandra kathāṃ prati,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे द्रौपदेयोत्पत्तिर्नाम सप्तमो ऽध्यायः अष्टमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच भवद्भिरिदमाख्यातं यथाप्रश्नमनुक्रमात् महत् कौतूहलं मे ऽस्ति हरिश्चन्द्र कथां प्रति
Main,8.0,2,aho mahātmanā tena prāptaṃ kṛcchramanuttamam kaccit sukhamanuprāptaṃ tādṛgeva dvijottamāḥ,अहो महात्मना तेन प्राप्तं कृच्छ्रमनुत्तमम् कच्चित् सुखमनुप्राप्तं तादृगेव द्विजोत्तमाः
Main,8.0,3,pakṣiṇa ūcuḥ viśvāmitravacaḥ śrutvā sa rājā prayayau śanaiḥ śaivyayānugato duḥ khī bhāryayā balāputrayā,पक्षिण ऊचुः विश्वामित्रवचः श्रुत्वा स राजा प्रययौ शनैः शैव्ययानुगतो दुः खी भार्यया बलापुत्रया
Main,8.0,4,sa gatvā vasudhāpālo divyāṃ vārāṇasīṃ purīm naiṣā manuṣyabhogyeti śūlapāṇeḥ parigrahaḥ,स गत्वा वसुधापालो दिव्यां वाराणसीं पुरीम् नैषा मनुष्यभोग्येति शूलपाणेः परिग्रहः
Main,8.0,5,jagāma padbhyāṃ duḥ khārtaḥ saha patnyānukūlayā purīpraveśe dadṛśe viśvāmitramupasthitam,जगाम पद्भ्यां दुः खार्तः सह पत्न्यानुकूलया पुरीप्रवेशे ददृशे विश्वामित्रमुपस्थितम्
Main,8.0,6,taṃ dṛṣṭvā samanuprāptaṃ vinayāvanato 'bhavat prāha caivāñjaliṃ kṛtvā hariścandro mahāmunim,तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं विनयावनतो ऽभवत् प्राह चैवाञ्जलिं कृत्वा हरिश्चन्द्रो महामुनिम्
Main,8.0,7,ime prāṇāḥ sutaścāyamiyaṃ patnī mune ! mama yena te kṛtyamastyāśu tadgṛhāṇārghyamuttamam,इमे प्राणाः सुतश्चायमियं पत्नी मुने ! मम येन ते कृत्यमस्त्याशु तद्गृहाणार्घ्यमुत्तमम्
Main,8.0,8,yadvānyat kāryamasmābhistadanujñātumarhasi,यद्वान्यत् कार्यमस्माभिस्तदनुज्ञातुमर्हसि
Main,8.0,9,viśvāmitra uvāca pūrṇaḥ sa māso rājarṣe dīyatāṃ mama dakṣiṇā rājasūyanimittaṃ hi smaryate svavaco yadi,विश्वामित्र उवाच पूर्णः स मासो राजर्षे दीयतां मम दक्षिणा राजसूयनिमित्तं हि स्मर्यते स्ववचो यदि
Main,8.0,10,hariścandra uvāca brāhmannadyaiva sampūrṇo māso 'mlānatapodhana tiṣṭhatyetad danārdhaṃ yattat pratīkṣasva māciram,हरिश्चन्द्र उवाच ब्राह्मन्नद्यैव सम्पूर्णो मासो ऽम्लानतपोधन तिष्ठत्येतद् दनार्धं यत्तत् प्रतीक्षस्व माचिरम्
Main,8.0,11,viśvāmitra uvāca evamastu mahārāja āgamiṣyāmyahaṃ punaḥ śāpaṃ tava pradāsyāmi na cedadya pradāsyasi,विश्वामित्र उवाच एवमस्तु महाराज आगमिष्याम्यहं पुनः शापं तव प्रदास्यामि न चेदद्य प्रदास्यसि
Main,8.0,12,pakṣiṇa ūcuḥ ityuktvā prayayau vipro rājā cācintayat tadā kathamasmai pradāsyāmi dakṣiṇā yā pratiśrutā,पक्षिण ऊचुः इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रो राजा चाचिन्तयत् तदा कथमस्मै प्रदास्यामि दक्षिणा या प्रतिश्रुता
Main,8.0,13,kutaḥ puṣṭāni mitrāṇi kutor'thaḥ sāmprataṃ mama pratigrahaḥ praduṣṭo me nāhaṃ yāyāmadhaḥ katham,कुतः पुष्टानि मित्राणि कुतोर्ऽथः साम्प्रतं मम प्रतिग्रहः प्रदुष्टो मे नाहं यायामधः कथम्
Main,8.0,14,kimu prāṇān vimuñcāmi kāṃ diśaṃ yāmyakiñcanaḥ yadi nāśaṃ gamiṣyāmi apradāya pratiśrutam,किमु प्राणान् विमुञ्चामि कां दिशं याम्यकिञ्चनः यदि नाशं गमिष्यामि अप्रदाय प्रतिश्रुतम्
Main,8.0,15,brahmasvahṛtkṛmiḥ pāpo bhaviṣyāmyadhamādhamaḥ athavā preṣyatāṃ yāsye varamevātmavikrayaḥ,ब्रह्मस्वहृत्कृमिः पापो भविष्याम्यधमाधमः अथवा प्रेष्यतां यास्ये वरमेवात्मविक्रयः
Main,8.0,16,pakṣiṇa ūcuḥ rājānaṃ vyākulaṃ dīnaṃ cintayānamadhomukham pratyuvāca tadā patnī bāṣpagadgadayā girā,पक्षिण ऊचुः राजानं व्याकुलं दीनं चिन्तयानमधोमुखम् प्रत्युवाच तदा पत्नी बाष्पगद्गदया गिरा
Main,8.0,17,tyaja cintāṃ mahārajā svasatyamanupālaya śmaśānavad varjanīyo naraḥ satyabahiṣkṛtaḥ,त्यज चिन्तां महारजा स्वसत्यमनुपालय श्मशानवद् वर्जनीयो नरः सत्यबहिष्कृतः
Main,8.0,18,nātaḥ parataraṃ dharmaṃ vadanti puruṣasya tu yādṛśaṃ puruṣavyāghra svasatyaparipālanam,नातः परतरं धर्मं वदन्ति पुरुषस्य तु यादृशं पुरुषव्याघ्र स्वसत्यपरिपालनम्
Main,8.0,19,agnihotramadhītaṃ vā dānādyāścākhilāḥ kriyāḥ bhajante tasya vaiphalyaṃ yasya vākyamakāraṇam,अग्निहोत्रमधीतं वा दानाद्याश्चाखिलाः क्रियाः भजन्ते तस्य वैफल्यं यस्य वाक्यमकारणम्
Main,8.0,20,satyamatyantamuditaṃ dharmaśāstreṣu dhīmatām tāraṇāyānṛtaṃ tadvat pātanāyākṛtātmanām,सत्यमत्यन्तमुदितं धर्मशास्त्रेषु धीमताम् तारणायानृतं तद्वत् पातनायाकृतात्मनाम्
Main,8.0,21,saptāśvamedhānāhṛtya rājasūyaṃ ca pārthivaḥ kṛtirnāma cyutaḥ svargādasatyavacanāt sakṛt,सप्ताश्वमेधानाहृत्य राजसूयं च पार्थिवः कृतिर्नाम च्युतः स्वर्गादसत्यवचनात् सकृत्
Main,8.0,22,rājan jātamapatyaṃ me ityuktvā praruroda ha bāṣpāmbuplutanetrāntāmuvācedaṃ mahīpatiḥ,राजन् जातमपत्यं मे इत्युक्त्वा प्ररुरोद ह बाष्पाम्बुप्लुतनेत्रान्तामुवाचेदं महीपतिः
Main,8.0,23,hariścandra uvāca vimuñca bhadre santāpamayaṃ tiṣṭhati bālakaḥ ucyatāṃ vaktukāmāsi yadvā tvaṃ gajagāmini,हरिश्चन्द्र उवाच विमुञ्च भद्रे सन्तापमयं तिष्ठति बालकः उच्यतां वक्तुकामासि यद्वा त्वं गजगामिनि
Main,8.0,24,patnyuvāca rājan jātamapatyaṃ me satāṃ putraphalāḥ striyaḥ sa māṃ pradāya vittena dehi viprāya dakṣiṇām,पत्न्युवाच राजन् जातमपत्यं मे सतां पुत्रफलाः स्त्रियः स मां प्रदाय वित्तेन देहि विप्राय दक्षिणाम्
Main,8.0,25,pakṣiṇa ūcuḥ etadvākyamupaśrutya yayau mohaṃ mahīpatiḥ pratilabhya ca saṃjñāṃ sa vilalāpātiduḥ khitaḥ,पक्षिण ऊचुः एतद्वाक्यमुपश्रुत्य ययौ मोहं महीपतिः प्रतिलभ्य च संज्ञां स विललापातिदुः खितः
Main,8.0,26,mahadduḥ khamidaṃ bhadre yat tvamevaṃ bravīṣi mām kiṃ tava smitasaṃlāpā mama pāpasya vismṛtāḥ,महद्दुः खमिदं भद्रे यत् त्वमेवं ब्रवीषि माम् किं तव स्मितसंलापा मम पापस्य विस्मृताः
Main,8.0,27,hā hā kathaṃ tvayā śakyaṃ vaktumetat śucismite durvācyametadvacanaṃ kartuṃ śaknomyahaṃ katham,हा हा कथं त्वया शक्यं वक्तुमेतत् शुचिस्मिते दुर्वाच्यमेतद्वचनं कर्तुं शक्नोम्यहं कथम्
Main,8.0,28,ityuktvā sa naraśreṣṭho dhigdhigityasakṛd bruvan nipapāta mahīpṛṣṭhe mūrcchayābhipariplutaḥ,इत्युक्त्वा स नरश्रेष्ठो धिग्धिगित्यसकृद् ब्रुवन् निपपात महीपृष्ठे मूर्च्छयाभिपरिप्लुतः
Main,8.0,29,śayānaṃ bhuvi taṃ dṛṣṭvā hariścandraṃ mahīpatim uvācedaṃ sakaruṇaṃ rājapatnī suduḥ khitā,शयानं भुवि तं दृष्ट्वा हरिश्चन्द्रं महीपतिम् उवाचेदं सकरुणं राजपत्नी सुदुः खिता
Main,8.0,30,patnyuvāca hā mahārajā kasyedamapadhyānamupasthitam yat tvaṃ nipatito bhūmau rāṅkavāstaraṇocitaḥ,पत्न्युवाच हा महारजा कस्येदमपध्यानमुपस्थितम् यत् त्वं निपतितो भूमौ राङ्कवास्तरणोचितः
Main,8.0,31,yena koṭyagragovittaṃ viprāṇāmapavarjitam sa eṣa pṛthivīnātho bhūmau svapiti me patiḥ,येन कोट्यग्रगोवित्तं विप्राणामपवर्जितम् स एष पृथिवीनाथो भूमौ स्वपिति मे पतिः
Main,8.0,32,hā kaṣṭaṃ kiṃ tavānena kṛtaṃ deva ! mahīkṣitā yadindropendratulyo 'yaṃ nītaḥ prasvāpanīṃ daśām,हा कष्टं किं तवानेन कृतं देव ! महीक्षिता यदिन्द्रोपेन्द्रतुल्यो ऽयं नीतः प्रस्वापनीं दशाम्
Main,8.0,33,ityuktvā sāpi suśroṇī mūrcchitā nipapāta ha bhartṛduḥ khamahābhāreṇāsahyena nipīḍitā,इत्युक्त्वा सापि सुश्रोणी मूर्च्छिता निपपात ह भर्तृदुः खमहाभारेणासह्येन निपीडिता
Main,8.0,34,tau tathā patitau bhūmāvanāthau pitarau śiśuḥ dṛṣṭvātyantaṃ kṣudhāviṣṭaḥ prāha vākyaṃ suduḥ khitaḥ,तौ तथा पतितौ भूमावनाथौ पितरौ शिशुः दृष्ट्वात्यन्तं क्षुधाविष्टः प्राह वाक्यं सुदुः खितः
Main,8.0,35,tāta tāta ! dadasvānnamambāmba ! bhojanaṃ dada kṣunme balavatī jātā jihvāgraṃ śuṣyate tathā,तात तात ! ददस्वान्नमम्बाम्ब ! भोजनं दद क्षुन्मे बलवती जाता जिह्वाग्रं शुष्यते तथा
Main,8.0,36,pakṣiṇa ūcuḥ etasminnantare prāpto viśvāmitro mahātapāḥ dṛṣṭvā tu taṃ hariścandraṃ patitaṃ bhuvi mūrcchitam,पक्षिण ऊचुः एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो विश्वामित्रो महातपाः दृष्ट्वा तु तं हरिश्चन्द्रं पतितं भुवि मूर्च्छितम्
Main,8.0,37,sa vāriṇā samabhyukṣya rājānamidamabravīt uttiṣṭhotiṣṭha rājendra tāṃ dadasveṣṭadakṣiṇām,स वारिणा समभ्युक्ष्य राजानमिदमब्रवीत् उत्तिष्ठोतिष्ठ राजेन्द्र तां ददस्वेष्टदक्षिणाम्
Main,8.0,38,ṛṇaṃ dhārayato duḥ khamahanyahani vardhante āpyāyyamānaḥ sa tadā himaśītena vāriṇā,ऋणं धारयतो दुः खमहन्यहनि वर्धन्ते आप्याय्यमानः स तदा हिमशीतेन वारिणा
Main,8.0,39,avāpya cetanāṃ rājā viśvāmitramavekṣya ca punarmohaṃ samāpede sa ca krodhaṃ yayau muniḥ,अवाप्य चेतनां राजा विश्वामित्रमवेक्ष्य च पुनर्मोहं समापेदे स च क्रोधं ययौ मुनिः
Main,8.0,40,sa samāśvāsya rājānaṃ vākyamāha dvijottamaḥ dīyatāṃ dakṣiṇā sā me yadi dharmamavekṣase,स समाश्वास्य राजानं वाक्यमाह द्विजोत्तमः दीयतां दक्षिणा सा मे यदि धर्ममवेक्षसे
Main,8.0,41,satyenārkaḥ pratapati satye tiṣṭhati medinī satyaṃ coktaṃ paro dharmaḥ svargaḥ satye pratiṣṭhitaḥ,सत्येनार्कः प्रतपति सत्ये तिष्ठति मेदिनी सत्यं चोक्तं परो धर्मः स्वर्गः सत्ये प्रतिष्ठितः
Main,8.0,42,aśvamedhasahasraṃ ca satyaṃ ca tulayā dhṛtam aśvamedhasahasrāddhi satyameva viśiṣyate,अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते
Main,8.0,43,athavā kiṃ mamaitena sāmnā proktena kāraṇam anārtye pāpasaṅkalpe krūre cānṛtavādini,अथवा किं ममैतेन साम्ना प्रोक्तेन कारणम् अनार्त्ये पापसङ्कल्पे क्रूरे चानृतवादिनि
Main,8.0,44,tvayi rājñi prabhavati sadbhāvaḥ śrūyatāmayam adya me dakṣiṇāṃ rājan na dāsyati bhavān yadi,त्वयि राज्ञि प्रभवति सद्भावः श्रूयतामयम् अद्य मे दक्षिणां राजन् न दास्यति भवान् यदि
Main,8.0,45,astācalaṃ prayāter'ke śapsyāmi tvāṃ tato dhruvam ityuktvā sa yayau vipro rājā cāsīdbhayāturaḥ,अस्ताचलं प्रयातेर्ऽके शप्स्यामि त्वां ततो ध्रुवम् इत्युक्त्वा स ययौ विप्रो राजा चासीद्भयातुरः
Main,8.0,46,kāndigbhūto 'dhamo niḥ svo nṛśaṃsadhaninārditaḥ bhāryāsya bhūyaḥ prāhedaṃ kriyatāṃ vacanaṃ mama,कान्दिग्भूतो ऽधमो निः स्वो नृशंसधनिनार्दितः भार्यास्य भूयः प्राहेदं क्रियतां वचनं मम
Main,8.0,47,mā śāpānalanirdagdhaḥ pañcatvamupayāsyasi sa tathā codyamānastu rājā patnyā punaḥ punaḥ,मा शापानलनिर्दग्धः पञ्चत्वमुपयास्यसि स तथा चोद्यमानस्तु राजा पत्न्या पुनः पुनः
Main,8.0,49,prāha bhadre karomyeṣa vikrayaṃ tava nirghṛṇaḥ nṛśaṃsairapi yad kartuṃ na śakyaṃ tat karomyaham 48 yadi me śakyate vāṇī vaktumīdṛk sudurvacaḥ evamuktvā tato bhāryāṃ gatvā nāgaramāturaḥ bāṣpāpihitakaṇṭhākṣastato vacanamabravīt,प्राह भद्रे करोम्येष विक्रयं तव निर्घृणः नृशंसैरपि यद् कर्तुं न शक्यं तत् करोम्यहम् ४८ यदि मे शक्यते वाणी वक्तुमीदृक् सुदुर्वचः एवमुक्त्वा ततो भार्यां गत्वा नागरमातुरः बाष्पापिहितकण्ठाक्षस्ततो वचनमब्रवीत्
Main,8.0,50,rājovāca bho bho nāgarikāḥ sarve śṛṇudhvaṃ vacanaṃ mama kiṃ māṃ pṛcchatha kastvaṃ bho nṛśaṃso 'hamamānuṣaḥ,राजोवाच भो भो नागरिकाः सर्वे शृणुध्वं वचनं मम किं मां पृच्छथ कस्त्वं भो नृशंसो ऽहममानुषः
Main,8.0,51,rākṣaso vātikaṭhinastataḥ pāpataro 'pi vā vikretuṃ dayitāṃ prāpto yo na prāṇāṃstyajāmyaham,राक्षसो वातिकठिनस्ततः पापतरो ऽपि वा विक्रेतुं दयितां प्राप्तो यो न प्राणांस्त्यजाम्यहम्
Main,8.0,52,yadi vaḥ kasyacit kāryaṃ dāsyā prāṇeṣṭayā mama sa brīvītu tvarāyukto yāvat sandhārayāmyaham,यदि वः कस्यचित् कार्यं दास्या प्राणेष्टया मम स ब्रीवीतु त्वरायुक्तो यावत् सन्धारयाम्यहम्
Main,8.0,53,pakṣiṇa ūcuḥ atha vṛddho dvijaḥ kaścidāgatyāha narādhipam samarpayasva me dāsīmahaṃ kretā dhanapradaḥ,पक्षिण ऊचुः अथ वृद्धो द्विजः कश्चिदागत्याह नराधिपम् समर्पयस्व मे दासीमहं क्रेता धनप्रदः
Main,8.0,54,asti me vittamastokaṃ sukumārī ca me priyā gṛhakarma na śaknoti kartumasmāt prayaccha me,अस्ति मे वित्तमस्तोकं सुकुमारी च मे प्रिया गृहकर्म न शक्नोति कर्तुमस्मात् प्रयच्छ मे
Main,8.0,55,karmaṇyatā-vayo-rūpa-śīlānāṃ tava yoṣitaḥ anurūpamidaṃ vittaṃ gṛhāṇārpaya me 'balām,कर्मण्यता-वयो-रूप-शीलानां तव योषितः अनुरूपमिदं वित्तं गृहाणार्पय मे ऽबलाम्
Main,8.0,56,evamuktasya vipreṇa hariścandrasya bhūpateḥ vyadīryata mano duḥ khānna cainaṃ kiñcidabravīt,एवमुक्तस्य विप्रेण हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः व्यदीर्यत मनो दुः खान्न चैनं किञ्चिदब्रवीत्
Main,8.0,57,tataḥ sa vipro nṛpatervalkalānte dṛḍhaṃ dhanam baddhvā keśeṣvathādāya nṛpapatnīmakarṣayat,ततः स विप्रो नृपतेर्वल्कलान्ते दृढं धनम् बद्ध्वा केशेष्वथादाय नृपपत्नीमकर्षयत्
Main,8.0,58,ruroda rohitāśvo 'pi dṛṣṭvā kṛṣṭāṃ tu mātaram hastena vastramākarṣan kākapakṣadharaḥ śiśuḥ,रुरोद रोहिताश्वो ऽपि दृष्ट्वा कृष्टां तु मातरम् हस्तेन वस्त्रमाकर्षन् काकपक्षधरः शिशुः
Main,8.0,59,rājapatnyuvāca muñcārya muñca tāvanmāṃ yāvatpaśyāmyahaṃ śiśum durlabhaṃ darśanaṃ tāta punarasya bhaviṣyati,राजपत्न्युवाच मुञ्चार्य मुञ्च तावन्मां यावत्पश्याम्यहं शिशुम् दुर्लभं दर्शनं तात पुनरस्य भविष्यति
Main,8.0,60,paśyaihi vatsa māmevaṃ mātaraṃ dāsyatāṃ gatām māṃ mā sprārkṣo rājaputra ! aspṛśyāhaṃ tavādhunā,पश्यैहि वत्स मामेवं मातरं दास्यतां गताम् मां मा स्प्रार्क्षो राजपुत्र ! अस्पृश्याहं तवाधुना
Main,8.0,61,tataḥ sa bālaḥ sahasā dṛṣṭvā kṛṣṭāṃ tu mātaram samabhyadhāvadambeti rudan sāstrāvilekṣaṇaḥ,ततः स बालः सहसा दृष्ट्वा कृष्टां तु मातरम् समभ्यधावदम्बेति रुदन् सास्त्राविलेक्षणः
Main,8.0,62,tamāgataṃ dvijaḥ krodhādvālamabhyāhanat padā vadaṃstathāpi so 'mbeti naivāmuñcata mātaram,तमागतं द्विजः क्रोधाद्वालमभ्याहनत् पदा वदंस्तथापि सो ऽम्बेति नैवामुञ्चत मातरम्
Main,8.0,63,rājapatnyuvāca prasādaṃ kuru meṃ nātha krīṇīṣvemaṃ ca bālakam krītāpi nāhaṃ bhavato vinainaṃ kāryasādhikā,राजपत्न्युवाच प्रसादं कुरु में नाथ क्रीणीष्वेमं च बालकम् क्रीतापि नाहं भवतो विनैनं कार्यसाधिका
Main,8.0,64,itthaṃ mamālpabhāgyāyāḥ prasādasumukho bhava māṃ saṃyojaya bālena vatseneva payasvinīm,इत्थं ममाल्पभाग्यायाः प्रसादसुमुखो भव मां संयोजय बालेन वत्सेनेव पयस्विनीम्
Main,8.0,65,brāhmaṇa uvāca gṛhyatāṃ vittametat te dīyatāṃ bālako mama strīpuṃsordharmaśāstrajñaiḥ kṛtameva hi vetanam śataṃ sahasraṃ lakṣaṃ ca koṭimūlyaṃ tathā paraiḥ,ब्राह्मण उवाच गृह्यतां वित्तमेतत् ते दीयतां बालको मम स्त्रीपुंसोर्धर्मशास्त्रज्ञैः कृतमेव हि वेतनम् शतं सहस्रं लक्षं च कोटिमूल्यं तथा परैः
Main,8.0,66,pakṣiṇa ūcuḥ tathaiva tasya tadvittaṃ baddhvottarapaṭe tataḥ pragṛhya bālakaṃ mātrā sahaikasthamabandhayat,पक्षिण ऊचुः तथैव तस्य तद्वित्तं बद्ध्वोत्तरपटे ततः प्रगृह्य बालकं मात्रा सहैकस्थमबन्धयत्
Main,8.0,67,nīyamānau tu tau dṛṣṭvā bhāryā-putrau sa pārthivaḥ vilalāpa suduḥ khārto niḥ śvasyoṣṇaṃ punaḥ punaḥ,नीयमानौ तु तौ दृष्ट्वा भार्या-पुत्रौ स पार्थिवः विललाप सुदुः खार्तो निः श्वस्योष्णं पुनः पुनः
Main,8.0,68,yāṃ na vāyurna cādityo nendurna ca pṛthagjanaḥ dṛṣṭavantaḥ purā patnīṃ seyaṃ dāsītvamāgatā,यां न वायुर्न चादित्यो नेन्दुर्न च पृथग्जनः दृष्टवन्तः पुरा पत्नीं सेयं दासीत्वमागता
Main,8.0,69,sūryavaṃśaprasūto 'yaṃ sukumārakarāṅguliḥ samprāpto vikrayaṃ bālo dhiṅmāmastu sudurmatim,सूर्यवंशप्रसूतो ऽयं सुकुमारकराङ्गुलिः सम्प्राप्तो विक्रयं बालो धिङ्मामस्तु सुदुर्मतिम्
Main,8.0,70,hā priye ! hā śiśo ! natsa ! mamānāryasya durnayaiḥ daivādhīnāṃ daśāṃ prāpto na mṛto 'smi tathāpi dhik,हा प्रिये ! हा शिशो ! नत्स ! ममानार्यस्य दुर्नयैः दैवाधीनां दशां प्राप्तो न मृतो ऽस्मि तथापि धिक्
Main,8.0,71,pakṣiṇa ūcuḥ evaṃ vilapato rājñaḥ sa vipro 'ntaradhīyata vṛkṣagehādibhistuṅgaistāvādāya tvarānvitaḥ,पक्षिण ऊचुः एवं विलपतो राज्ञः स विप्रो ऽन्तरधीयत वृक्षगेहादिभिस्तुङ्गैस्तावादाय त्वरान्वितः
Main,8.0,72,viśvāmitrastataḥ prāpto nṛpaṃ vittamayācata tasmai samarpayāmāsa hariścandro 'pi taddhanam,विश्वामित्रस्ततः प्राप्तो नृपं वित्तमयाचत तस्मै समर्पयामास हरिश्चन्द्रो ऽपि तद्धनम्
Main,8.0,73,tadvittaṃ stokamālokya dāravikrayasambhavam śokābhibhūtaṃ rājānaṃ kupitaḥ kauśiko 'bravīt,तद्वित्तं स्तोकमालोक्य दारविक्रयसम्भवम् शोकाभिभूतं राजानं कुपितः कौशिको ऽब्रवीत्
Main,8.0,74,kṣatrabandho ! mamemāṃ tvaṃ sadṛśīṃ yajñadakṣiṇām manyase yadi tat kṣipraṃ paśya tvaṃ me balaṃ param,क्षत्रबन्धो ! ममेमां त्वं सदृशीं यज्ञदक्षिणाम् मन्यसे यदि तत् क्षिप्रं पश्य त्वं मे बलं परम्
Main,8.0,75,tapaso 'tra sutaptasya brāhmaṇyasyāmalasya ca matprabhāvasya cograsya śuddhasyādhyayanasya ca,तपसो ऽत्र सुतप्तस्य ब्राह्मण्यस्यामलस्य च मत्प्रभावस्य चोग्रस्य शुद्धस्याध्ययनस्य च
Main,8.0,76,anyāṃ dāsyāmi bhagavan ! kālaḥ kaścitpratīkṣyatām sāmprataṃ nāsti vikrītā patnī putraśca bālakaḥ,अन्यां दास्यामि भगवन् ! कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम् साम्प्रतं नास्ति विक्रीता पत्नी पुत्रश्च बालकः
Main,8.0,77,viśvāmitra uvāca caturbhāgaḥ sthito yo 'yaṃ divasasya narādhipa eṣa eva pratīkṣyo me vaktavyaṃ nottaraṃ tvayā,विश्वामित्र उवाच चतुर्भागः स्थितो यो ऽयं दिवसस्य नराधिप एष एव प्रतीक्ष्यो मे वक्तव्यं नोत्तरं त्वया
Main,8.0,78,pakṣiṇa ūcuḥ tamevamuktvā rājendraṃ niṣṭhuraṃ nirghṛṇaṃ vacaḥ tadādāya dhanaṃ tūrṇaṃ kupitaḥ kauśiko yayau,पक्षिण ऊचुः तमेवमुक्त्वा राजेन्द्रं निष्ठुरं निर्घृणं वचः तदादाय धनं तूर्णं कुपितः कौशिको ययौ
Main,8.0,79,viśvāmitre gate rājā bhayaśokābdhimadhyagaḥ sarvākāraṃ viniścitya provācoccairadhomukhaḥ,विश्वामित्रे गते राजा भयशोकाब्धिमध्यगः सर्वाकारं विनिश्चित्य प्रोवाचोच्चैरधोमुखः
Main,8.0,80,vittakrītena yo hyartho mayā preṣyeṇa mānavaḥ sa bravītu tvarāyukto yāvat tapati bhāskaraḥ,वित्तक्रीतेन यो ह्यर्थो मया प्रेष्येण मानवः स ब्रवीतु त्वरायुक्तो यावत् तपति भास्करः
Main,8.0,81,athājagāma tvarito dharmaścaṇḍālarūpadhṛk durgandho vikṛto rūkṣaḥ śmaśrulo danturo ghṛṇī,अथाजगाम त्वरितो धर्मश्चण्डालरूपधृक् दुर्गन्धो विकृतो रूक्षः श्मश्रुलो दन्तुरो घृणी
Main,8.0,82,kṛṣṇo lambodaraḥ piṅgarūkṣākṣaḥ paruṣākṣaraḥ gṛhītapakṣipuñjaśca śavamālyairalaṅkṛtaḥ,कृष्णो लम्बोदरः पिङ्गरूक्षाक्षः परुषाक्षरः गृहीतपक्षिपुञ्जश्च शवमाल्यैरलङ्कृतः
Main,8.0,83,kapālahasto dīrghāsyo bhairavo 'tivadan muhuḥ śvagaṇābhivṛto ghoro yaṣṭihasto nirākṛtiḥ,कपालहस्तो दीर्घास्यो भैरवो ऽतिवदन् मुहुः श्वगणाभिवृतो घोरो यष्टिहस्तो निराकृतिः
Main,8.0,84,caṇḍāla uvāca ahamartho tvayā śīghraṃ kathayasvātmavetanam stokena bahunā vāpi yena vai labhyate bhavān,चण्डाल उवाच अहमर्थो त्वया शीघ्रं कथयस्वात्मवेतनम् स्तोकेन बहुना वापि येन वै लभ्यते भवान्
Main,8.0,85,pakṣiṇa ūcuḥ taṃ tādṛśamathālakṣya krūradṛṣṭiṃ suniṣṭhuram vadantamatiduḥ śīlaṃ kastvamityāha pārthivaḥ,पक्षिण ऊचुः तं तादृशमथालक्ष्य क्रूरदृष्टिं सुनिष्ठुरम् वदन्तमतिदुः शीलं कस्त्वमित्याह पार्थिवः
Main,8.0,86,caṇḍāla uvāca caṇḍālo 'hamihākhyātaḥ pravīreti purottame vikhyāto vadhyavadhako mṛtakambalahārakaḥ,चण्डाल उवाच चण्डालो ऽहमिहाख्यातः प्रवीरेति पुरोत्तमे विख्यातो वध्यवधको मृतकम्बलहारकः
Main,8.0,87,hariścandra uvāca nāhaṃ caṇḍāladāsatvamiccheyaṃ suvigarhitam varaṃ sāpāgninā dagdho na caṇḍālavaśaṃ gataḥ,हरिश्चन्द्र उवाच नाहं चण्डालदासत्वमिच्छेयं सुविगर्हितम् वरं सापाग्निना दग्धो न चण्डालवशं गतः
Main,8.0,88,pakṣiṇa ūcuḥ tasyaivaṃ vadataḥ prāpto viśvāmitrastaponidhiḥ kopāmarṣavivṛtākṣaḥ prāha cedaṃ narādhaipam,पक्षिण ऊचुः तस्यैवं वदतः प्राप्तो विश्वामित्रस्तपोनिधिः कोपामर्षविवृताक्षः प्राह चेदं नराधैपम्
Main,8.0,89,viśvāmitra uvāca caṇḍālo 'yamanalpaṃ te dātuṃ vittamupasthitaḥ kasmānna dīyate mahyamaśeṣā yajñadakṣiṇā,विश्वामित्र उवाच चण्डालो ऽयमनल्पं ते दातुं वित्तमुपस्थितः कस्मान्न दीयते मह्यमशेषा यज्ञदक्षिणा
Main,8.0,90,hariścandra uvāca bhagavan ! sūryavaṃśotthamātmānaṃ vedme kauśika kathaṃ caṇḍāladāsatvaṃ gamiṣye vittakāmukaḥ,हरिश्चन्द्र उवाच भगवन् ! सूर्यवंशोत्थमात्मानं वेद्मे कौशिक कथं चण्डालदासत्वं गमिष्ये वित्तकामुकः
Main,8.0,91,viśvāmitra uvāca yadi caṇḍālavittaṃ tvamātmavikrayajaṃ mama na pradāsyasi kālena śāpsyāmi tvāmasaṃśayam,विश्वामित्र उवाच यदि चण्डालवित्तं त्वमात्मविक्रयजं मम न प्रदास्यसि कालेन शाप्स्यामि त्वामसंशयम्
Main,8.0,92,pakṣiṇa ūcuḥ hariścandrastato rājā cintāvasthitajīvitaḥ prasīdeti vadan pādāvṛṣerjagrāha vihvalaḥ,पक्षिण ऊचुः हरिश्चन्द्रस्ततो राजा चिन्तावस्थितजीवितः प्रसीदेति वदन् पादावृषेर्जग्राह विह्वलः
Main,8.0,93,dāso 'smyārto 'smi bhīto 'smi tvadbhaktaśca viśeṣataḥ kuru prasādaṃ viprarṣe kaṣṭaścaṇḍālasaṅkaraḥ,दासो ऽस्म्यार्तो ऽस्मि भीतो ऽस्मि त्वद्भक्तश्च विशेषतः कुरु प्रसादं विप्रर्षे कष्टश्चण्डालसङ्करः
Main,8.0,94,bhaveyaṃ vittaśeṣeṇa sarvakarmakaro vaśaḥ tavaiva muniśārdūla ! preṣyaścittānuvartakaḥ,भवेयं वित्तशेषेण सर्वकर्मकरो वशः तवैव मुनिशार्दूल ! प्रेष्यश्चित्तानुवर्तकः
Main,8.0,95,viśvāmitra uvāca yadi preṣyo mama bhavān caṇḍālāya tato mayā dāsabhāvamanuprāpto datto vittārbudena vai,विश्वामित्र उवाच यदि प्रेष्यो मम भवान् चण्डालाय ततो मया दासभावमनुप्राप्तो दत्तो वित्तार्बुदेन वै
Main,8.0,96,pakṣiṇa ūcuḥ ekamukte tadā tena śvapāko hṛṣṭamānasaḥ viśvāmitrāya taddravyaṃ dattvā baddhvā nareśvaram,पक्षिण ऊचुः एकमुक्ते तदा तेन श्वपाको हृष्टमानसः विश्वामित्राय तद्द्रव्यं दत्त्वा बद्ध्वा नरेश्वरम्
Main,8.0,97,daṇḍaprahārasambhrāntamatīva vyākulendriyam iṣṭabandhuviyogārtamanayannijapattanam,दण्डप्रहारसम्भ्रान्तमतीव व्याकुलेन्द्रियम् इष्टबन्धुवियोगार्तमनयन्निजपत्तनम्
Main,8.0,98,hariścandrastato rājā vasaṃścaṇḍālapattane prātarmadhyāhnasamaye sāyañcaitadagāyata,हरिश्चन्द्रस्ततो राजा वसंश्चण्डालपत्तने प्रातर्मध्याह्नसमये सायञ्चैतदगायत
Main,8.0,99,bālā dīnamukhī dṛṣṭvā bālaṃ dīnamukhaṃ puraḥ māṃ smaratyasukhāviṣṭā mocayiṣyati nau nṛpaḥ,बाला दीनमुखी दृष्ट्वा बालं दीनमुखं पुरः मां स्मरत्यसुखाविष्टा मोचयिष्यति नौ नृपः
Main,8.0,100,upāttavitto viprāya dattvā vittamato 'dhikam na sā māṃ mṛgaśāvākṣī vetti pāpataraṃ kṛtam,उपात्तवित्तो विप्राय दत्त्वा वित्तमतो ऽधिकम् न सा मां मृगशावाक्षी वेत्ति पापतरं कृतम्
Main,8.0,101,rājyanāśaḥ suhṛttyāgo bharyātanayavikrayaḥ prāptā caṇḍālatā ceyamaho duḥ khaparamparā,राज्यनाशः सुहृत्त्यागो भर्यातनयविक्रयः प्राप्ता चण्डालता चेयमहो दुः खपरम्परा
Main,8.0,102,evaṃ sa nivasan nityaṃ sasmāra dayitaṃ sutam āryāñcātmasamāviṣṭāṃ hṛtasarvasva āturaḥ,एवं स निवसन् नित्यं सस्मार दयितं सुतम् आर्याञ्चात्मसमाविष्टां हृतसर्वस्व आतुरः
Main,8.0,103,kasyacittvatha kālasya mṛtacelāpahārakaḥ hariścandro 'bhavadrājā śmaśāne tadvaśānugaḥ,कस्यचित्त्वथ कालस्य मृतचेलापहारकः हरिश्चन्द्रो ऽभवद्राजा श्मशाने तद्वशानुगः
Main,8.0,104,caṇḍālenānuśiṣṭaśva mṛtacelāpahāriṇā śavāgamanamanvicchanniha tiṣṭha divāniśam,चण्डालेनानुशिष्टश्व मृतचेलापहारिणा शवागमनमन्विच्छन्निह तिष्ठ दिवानिशम्
Main,8.0,105,idaṃ rājñe 'pi deyañca ṣaḍbhāgantu śavaṃ prati trayastu mama bhāgāḥ syurdvo bhāgau tava vetanam,इदं राज्ञे ऽपि देयञ्च षड्भागन्तु शवं प्रति त्रयस्तु मम भागाः स्युर्द्वो भागौ तव वेतनम्
Main,8.0,106,iti pratisamādiṣṭo jagāma śavamandiram diśantu dakṣiṇāṃ yatra vārāṇasyāṃ sthitaṃ tadā,इति प्रतिसमादिष्टो जगाम शवमन्दिरम् दिशन्तु दक्षिणां यत्र वाराणस्यां स्थितं तदा
Main,8.0,107,śmaśānaṃ ghorasaṃnādaṃ śivāśatasamākulam śavamaulisamākīrṇaṃ durgandhaṃ bahudhūmakam,श्मशानं घोरसंनादं शिवाशतसमाकुलम् शवमौलिसमाकीर्णं दुर्गन्धं बहुधूमकम्
Main,8.0,108,piśāca-bhūta-vetāla-ḍākinī-yakṣasaṅkulam gṛdhragomāyusaṅkīrṇaṃ śvavṛndaparivāritam,पिशाच-भूत-वेताल-डाकिनी-यक्षसङ्कुलम् गृध्रगोमायुसङ्कीर्णं श्ववृन्दपरिवारितम्
Main,8.0,109,asthisaṃghātasaṅkīrṇaṃ mahādurgandhasaṃkulam nānāmṛtasuhṛnnāda-raudrakolāhalāyutam,अस्थिसंघातसङ्कीर्णं महादुर्गन्धसंकुलम् नानामृतसुहृन्नाद-रौद्रकोलाहलायुतम्
Main,8.0,110,hā putra ! mitra ! hā bandho ! bhrātarvatsa ! priyādya me hā pate ! bhagini ! mātarhā mātula ! pitāmaha,हा पुत्र ! मित्र ! हा बन्धो ! भ्रातर्वत्स ! प्रियाद्य मे हा पते ! भगिनि ! मातर्हा मातुल ! पितामह
Main,8.0,111,mātāmaha ! pitaḥ ! kva gato 'syehi bāndhava ityevaṃ vadatāṃ yatra dhvaniḥ saṃśruyate mahān,मातामह ! पितः ! क्व गतो ऽस्येहि बान्धव इत्येवं वदतां यत्र ध्वनिः संश्रुयते महान्
Main,8.0,112,jvalanmāṃsa-vasā-medacchamacchamitasaṃkulam,ज्वलन्मांस-वसा-मेदच्छमच्छमितसंकुलम्
Main,8.0,113,ardhadagdhāḥ śavāḥ śyāmā vikasaddantapaṅktayaḥ hasantīvāgnimadhyasthāḥ kāyasyeyaṃ daśā tviti,अर्धदग्धाः शवाः श्यामा विकसद्दन्तपङ्क्तयः हसन्तीवाग्निमध्यस्थाः कायस्येयं दशा त्विति
Main,8.0,114,agneścaṭacaṭāśabdo vayasāmasthipaṅktiṣu bāndhavākrāndaśabdaśca pukkaseṣu praharṣajaḥ,अग्नेश्चटचटाशब्दो वयसामस्थिपङ्क्तिषु बान्धवाक्रान्दशब्दश्च पुक्कसेषु प्रहर्षजः
Main,8.0,115,gāyatāṃ bhūta-vetāla-piśācagaṇaḥ rakṣasām śrūyate sumahān ghoraḥ kalpānta iva niḥ svanaḥ,गायतां भूत-वेताल-पिशाचगणः रक्षसाम् श्रूयते सुमहान् घोरः कल्पान्त इव निः स्वनः
Main,8.0,116,mahāmahiṣakārīṣa-gośakṛdrāśisaṅkulam tadutthabhasmakūṭaiśca vṛtaṃ sāsthibhirunnataiḥ,महामहिषकारीष-गोशकृद्राशिसङ्कुलम् तदुत्थभस्मकूटैश्च वृतं सास्थिभिरुन्नतैः
Main,8.0,117,nānopahārastragdīpa-kākavikṣepakālikam anekaśabdabahulaṃ śmaśānaṃ narakāyate,नानोपहारस्त्रग्दीप-काकविक्षेपकालिकम् अनेकशब्दबहुलं श्मशानं नरकायते
Main,8.0,118,savahnigarbhairaśivaiḥ śivārutair nināditaṃ bhīṣaṇarāvagahvaram bhayaṃ bhayasyāpyupasañjanairbhṛśaṃ śmaśānamākrandavirāvadāruṇam,सवह्निगर्भैरशिवैः शिवारुतैर् निनादितं भीषणरावगह्वरम् भयं भयस्याप्युपसञ्जनैर्भृशं श्मशानमाक्रन्दविरावदारुणम्
Main,8.0,119,sa rājā tatra samprāpto duḥ khitaḥ śocanodyataḥ hā bhṛtyā mantriṇo viprāḥ tadrājyaṃ vidhe gatam,स राजा तत्र सम्प्राप्तो दुः खितः शोचनोद्यतः हा भृत्या मन्त्रिणो विप्राः तद्राज्यं विधे गतम्
Main,8.0,120,hā śaivye putra hā bāla māṃ tyaktvā mandabhāgyakam viśvāmitrasya doṣeṇa gatāḥ kutrāpi te mama,हा शैव्ये पुत्र हा बाल मां त्यक्त्वा मन्दभाग्यकम् विश्वामित्रस्य दोषेण गताः कुत्रापि ते मम
Main,8.0,121,ityevaṃ cintayaṃstatra caṇḍāloktaṃ punaḥ punaḥ malino rūkṣasarvāṅgaḥ keśavān gandhavān dhvajī,इत्येवं चिन्तयंस्तत्र चण्डालोक्तं पुनः पुनः मलिनो रूक्षसर्वाङ्गः केशवान् गन्धवान् ध्वजी
Main,8.0,122,lakuṭī kālakalpaśca dhāvaṃścāpi tatastataḥ asmin śava idaṃ mūlyaṃ prāptaṃ prāpsyāmi cāpyuta,लकुटी कालकल्पश्च धावंश्चापि ततस्ततः अस्मिन् शव इदं मूल्यं प्राप्तं प्राप्स्यामि चाप्युत
Main,8.0,123,idaṃ mama idaṃ rājñe mukhyacaṇḍālake tvidam iti dhāvan diśo rājā jīvan yonyantaraṃ gataḥ,इदं मम इदं राज्ञे मुख्यचण्डालके त्विदम् इति धावन् दिशो राजा जीवन् योन्यन्तरं गतः
Main,8.0,124,jīrṇakarpaṇṭasugranthi-kṛtakanthāparigrahaḥ citābhasmarajolipta-mukhabāhūdarāṅighrakaḥ,जीर्णकर्पण्टसुग्रन्थि-कृतकन्थापरिग्रहः चिताभस्मरजोलिप्त-मुखबाहूदराङिघ्रकः
Main,8.0,125,nānāmedo-vasā-majjā liptapāṇyaṅguliḥ śvasan nānāśavodanakṛtā-hāratṛptiparāyaṇaḥ,नानामेदो-वसा-मज्जा लिप्तपाण्यङ्गुलिः श्वसन् नानाशवोदनकृता-हारतृप्तिपरायणः
Main,8.0,126,tadīyamālyasaṃśleṣakṛtamastakamaṇḍanaḥ na rātrau na divā śete hā heti pravadan muhuḥ,तदीयमाल्यसंश्लेषकृतमस्तकमण्डनः न रात्रौ न दिवा शेते हा हेति प्रवदन् मुहुः
Main,8.0,127,evaṃ dvādaśamāsāstu nītāḥ śatasamopamāḥ sa kadācinnṛpaśreṣṭhaḥ śrānto bandhuviyogavān,एवं द्वादशमासास्तु नीताः शतसमोपमाः स कदाचिन्नृपश्रेष्ठः श्रान्तो बन्धुवियोगवान्
Main,8.0,128,nidrābhibhūto rūkṣāṅgo niśceṣṭaḥ supta eva ca tatrāpi śayanīye sa dṛṣṭavānadbhutaṃ hamat,निद्राभिभूतो रूक्षाङ्गो निश्चेष्टः सुप्त एव च तत्रापि शयनीये स दृष्टवानद्भुतं हमत्
Main,8.0,129,śmaśānābhyāsayogena daivasya balavattayā anyadehena dattvā tu gurave gurudakṣiṇām,श्मशानाभ्यासयोगेन दैवस्य बलवत्तया अन्यदेहेन दत्त्वा तु गुरवे गुरुदक्षिणाम्
Main,8.0,130,tadā dvādaśa varṣāṇi duḥ khadānāttu niṣkṛtiḥ ātmānaṃ sa dadarśātha pukkasīgarbhasambhavam,तदा द्वादश वर्षाणि दुः खदानात्तु निष्कृतिः आत्मानं स ददर्शाथ पुक्कसीगर्भसम्भवम्
Main,8.0,131,tatrasthaścāpyasau rājā so 'cintayadidaṃ tadā ito niṣkrāntamātro hi dānadharmaṃ karomyaham,तत्रस्थश्चाप्यसौ राजा सो ऽचिन्तयदिदं तदा इतो निष्क्रान्तमात्रो हि दानधर्मं करोम्यहम्
Main,8.0,132,anantaraṃ sa jātastu tadā pukkasabālakaḥ śmaśānamṛtasaṃskāra-karaṇeṣu sadodyataḥ,अनन्तरं स जातस्तु तदा पुक्कसबालकः श्मशानमृतसंस्कार-करणेषु सदोद्यतः
Main,8.0,133,prāpte tu saptame varṣe śmaśāne 'tha mṛto dvijaḥ ānīto bandhubhirdṛṣṭastena tatrādhano guṇī,प्राप्ते तु सप्तमे वर्षे श्मशाने ऽथ मृतो द्विजः आनीतो बन्धुभिर्दृष्टस्तेन तत्राधनो गुणी
Main,8.0,134,mūlyārthinā tu tenāpi paribhūtāstu brāhmaṇāḥ ūcuste brāhmaṇāstatra viśvāmitrasya ceṣṭitam,मूल्यार्थिना तु तेनापि परिभूतास्तु ब्राह्मणाः ऊचुस्ते ब्राह्मणास्तत्र विश्वामित्रस्य चेष्टितम्
Main,8.0,135,pāpiṣṭhamaśubhaṃ karma kuru tvaṃ pāpakāraka hariścandraḥ purā rājā viśvāmitreṇa pukkasaḥ,पापिष्ठमशुभं कर्म कुरु त्वं पापकारक हरिश्चन्द्रः पुरा राजा विश्वामित्रेण पुक्कसः
Main,8.0,136,kṛtaḥ puṇyavināśena brāhmaṇasvāpanāśanāt yadā na kṣamate teṣāṃ taiḥ sa śapto ruṣā tadā,कृतः पुण्यविनाशेन ब्राह्मणस्वापनाशनात् यदा न क्षमते तेषां तैः स शप्तो रुषा तदा
Main,8.0,137,gaccha tvaṃ narakaṃ ghoramadhunaiva narādhama ityuktamātre vacane svapnasthaḥ sa nṛpastadā,गच्छ त्वं नरकं घोरमधुनैव नराधम इत्युक्तमात्रे वचने स्वप्नस्थः स नृपस्तदा
Main,8.0,138,apaśyadyamadūtān vai pāśahastān bhayāvahān taiḥ saṃgṛhītamātmānaṃ nīyamānaṃ tadā balāt,अपश्यद्यमदूतान् वै पाशहस्तान् भयावहान् तैः संगृहीतमात्मानं नीयमानं तदा बलात्
Main,8.0,139,paśyati sma bhṛśaṃ khinno hā mātaḥ pitaradya me evaṃvādī sa narake tailadroṇyāṃ nipātitaḥ,पश्यति स्म भृशं खिन्नो हा मातः पितरद्य मे एवंवादी स नरके तैलद्रोण्यां निपातितः
Main,8.0,140,krakacaiḥ pāṭyamānastu kṣuradhārābhirapyadhaḥ andhe tamasi duḥ khārtaḥ pūyaśoṇitabhojanaḥ,क्रकचैः पाट्यमानस्तु क्षुरधाराभिरप्यधः अन्धे तमसि दुः खार्तः पूयशोणितभोजनः
Main,8.0,141,saptavarṣaṃ mṛtātmānaṃ pukkasatve dadarśa ha dinaṃ dinantu narake dahyate pacyate 'nyataḥ,सप्तवर्षं मृतात्मानं पुक्कसत्वे ददर्श ह दिनं दिनन्तु नरके दह्यते पच्यते ऽन्यतः
Main,8.0,142,khidyate kṣobhyate 'nyatra māryate pāṭyate 'nyataḥ kṣāryate dīpyate 'nyatra śītavātāhato 'nyataḥ,खिद्यते क्षोभ्यते ऽन्यत्र मार्यते पाट्यते ऽन्यतः क्षार्यते दीप्यते ऽन्यत्र शीतवाताहतो ऽन्यतः
Main,8.0,143,evaṃ dinaṃ varṣaśata-pramāṇaṃ narake 'bhavat tathā varṣaśataṃ tatra śrīvitaṃ narake bhaṭaiḥ,एवं दिनं वर्षशत-प्रमाणं नरके ऽभवत् तथा वर्षशतं तत्र श्रीवितं नरके भटैः
Main,8.0,144,tato nipātito bhūmau viṣṭhāśī śvā vyajāyata vāntāśī śītadagdhaśca māsamātre mṛto 'pi saḥ,ततो निपातितो भूमौ विष्ठाशी श्वा व्यजायत वान्ताशी शीतदग्धश्च मासमात्रे मृतो ऽपि सः
Main,8.0,145,athāpaśyat kharaṃ dehaṃ hastinaṃ vānaraṃ paśum chāgaṃ viḍālaṃ kaṅkañca gāmaviṃ pakṣiṇaṃ kṛmim,अथापश्यत् खरं देहं हस्तिनं वानरं पशुम् छागं विडालं कङ्कञ्च गामविं पक्षिणं कृमिम्
Main,8.0,146,matsyaṃ kūrmaṃ varāhañca śvāvidhaṃ kukkuṭaṃ śukam śārikāṃ sthāvarāṃścaiva sarpamanyāṃśva dehinaḥ,मत्स्यं कूर्मं वराहञ्च श्वाविधं कुक्कुटं शुकम् शारिकां स्थावरांश्चैव सर्पमन्यांश्व देहिनः
Main,8.0,147,divase divase janma prāṇinaḥ prāṇinastadā apaśyad duḥ khasantapto dinaṃ varṣaśataṃ tathā,दिवसे दिवसे जन्म प्राणिनः प्राणिनस्तदा अपश्यद् दुः खसन्तप्तो दिनं वर्षशतं तथा
Main,8.0,148,evaṃ varṣaśataṃ pūrṇaṃ gataṃ tatra kuyoniṣu apaśyacca kadācit sa rājā tat svakulodbhavam,एवं वर्षशतं पूर्णं गतं तत्र कुयोनिषु अपश्यच्च कदाचित् स राजा तत् स्वकुलोद्भवम्
Main,8.0,149,tatra sthitasya tasyāpi rājyaṃ dyūtena hāritam bhāryā hṛtā ca putraśca sa caikākī vanaṃ gataḥ,तत्र स्थितस्य तस्यापि राज्यं द्यूतेन हारितम् भार्या हृता च पुत्रश्च स चैकाकी वनं गतः
Main,8.0,150,tatrāpaśyata sa siṃhaṃ vai vyāditāsyaṃ bhayāvaham bibhakṣayiṣumāyātaṃ śarabheṇa samanvitam,तत्रापश्यत स सिंहं वै व्यादितास्यं भयावहम् बिभक्षयिषुमायातं शरभेण समन्वितम्
Main,8.0,151,punaśca bhakṣitaḥ so 'pi bhāryāṃ śocitumudyataḥ hā śaivye ! kva gatāsyadya māmihāpāsya duḥ khitam,पुनश्च भक्षितः सो ऽपि भार्यां शोचितुमुद्यतः हा शैव्ये ! क्व गतास्यद्य मामिहापास्य दुः खितम्
Main,8.0,152,apaśyat punarevāpi bhāryāṃ svaṃ sahaputrakām trāyasva tvaṃ hariścandra kiṃ dyūtena tava prabho,अपश्यत् पुनरेवापि भार्यां स्वं सहपुत्रकाम् त्रायस्व त्वं हरिश्चन्द्र किं द्यूतेन तव प्रभो
Main,8.0,153,putraste śocyatāṃ prāpto bharyaṃyā śaivyayā saha sa nāpaśyat punarapi dhāvamānaḥ punaḥ punaḥ,पुत्रस्ते शोच्यतां प्राप्तो भर्यंया शैव्यया सह स नापश्यत् पुनरपि धावमानः पुनः पुनः
Main,8.0,154,athāpaśyat punarapi svargasthaḥ sa narādhipaḥ nīyate muktakeśī sā dīnā vivasanā balāt,अथापश्यत् पुनरपि स्वर्गस्थः स नराधिपः नीयते मुक्तकेशी सा दीना विवसना बलात्
Main,8.0,155,hāhāvākyaṃ pramuñcantī trāyasvetyasakṛtsvanā athāpaśyat punastatra dharmarājasya śāsanāt,हाहावाक्यं प्रमुञ्चन्ती त्रायस्वेत्यसकृत्स्वना अथापश्यत् पुनस्तत्र धर्मराजस्य शासनात्
Main,8.0,156,ākrāndantyantarīkṣasthā āgaccheha narādhipa viśvāmitreṇa vijñapto yamo rājaṃstavārthataḥ,आक्रान्दन्त्यन्तरीक्षस्था आगच्छेह नराधिप विश्वामित्रेण विज्ञप्तो यमो राजंस्तवार्थतः
Main,8.0,157,ityuktvā sarpapāśaistu nīyate balavadvibhuḥ śrāddhadevena kathitaṃ viśvāmitrasya ceṣṭitam,इत्युक्त्वा सर्पपाशैस्तु नीयते बलवद्विभुः श्राद्धदेवेन कथितं विश्वामित्रस्य चेष्टितम्
Main,8.0,158,tatrāpi tasya vikṛtirnādharmotthā vyavardhata etāḥ sarvā daśāstasya yāḥ svapne sampradarśitāḥ,तत्रापि तस्य विकृतिर्नाधर्मोत्था व्यवर्धत एताः सर्वा दशास्तस्य याः स्वप्ने सम्प्रदर्शिताः
Main,8.0,159,sarvāstāstena sambhuktā yāvadvarṣāṇi dvādaśa atīte dvādaśe varṣa nīyamāno bhaṭairbalāt,सर्वास्तास्तेन सम्भुक्ता यावद्वर्षाणि द्वादश अतीते द्वादशे वर्ष नीयमानो भटैर्बलात्
Main,8.0,160,yamaṃ so 'paśyadākārāduvāca ca narādhipam viśvāmitrasya kopo 'yaṃ durnivāryo mahātmanaḥ,यमं सो ऽपश्यदाकारादुवाच च नराधिपम् विश्वामित्रस्य कोपो ऽयं दुर्निवार्यो महात्मनः
Main,8.0,161,putrasya te mṛtyumapi pradāsyati sa kauśikaḥ gaccha tvaṃ mānuṣaṃ lokaṃ duḥ khaśeṣañca bhuṅkṣva vai gatasya tatra rājendra śreyastava bhaviṣyati,पुत्रस्य ते मृत्युमपि प्रदास्यति स कौशिकः गच्छ त्वं मानुषं लोकं दुः खशेषञ्च भुङ्क्ष्व वै गतस्य तत्र राजेन्द्र श्रेयस्तव भविष्यति
Main,8.0,162,vyatīte dvādaśe varṣe duḥ khasyānte narādhipaḥ antarīkṣācca patito yamadūtaiḥ praṇoditaḥ,व्यतीते द्वादशे वर्षे दुः खस्यान्ते नराधिपः अन्तरीक्षाच्च पतितो यमदूतैः प्रणोदितः
Main,8.0,163,patito yamalokācca vibuddho bhayasambhramāt aho kaṣṭamiti dhyātvā kṣate kṣārāvasevanam,पतितो यमलोकाच्च विबुद्धो भयसम्भ्रमात् अहो कष्टमिति ध्यात्वा क्षते क्षारावसेवनम्
Main,8.0,164,svapne duḥ khaṃ mahaddṛṣṭaṃ yasyānto nopalabhyate svapne dṛṣṭaṃ mayā yattu kiṃ nu me dvādaśāḥ samāḥ,स्वप्ने दुः खं महद्दृष्टं यस्यान्तो नोपलभ्यते स्वप्ने दृष्टं मया यत्तु किं नु मे द्वादशाः समाः
Main,8.0,165,gatetyapṛcchat tatrasthān pukkasāṃstu sa sambhramāt netyucuḥ kecit tatrasthā evamevāpare 'bruvan,गतेत्यपृच्छत् तत्रस्थान् पुक्कसांस्तु स सम्भ्रमात् नेत्युचुः केचित् तत्रस्था एवमेवापरे ऽब्रुवन्
Main,8.0,166,śrutvā duḥ khī tadā rājā devān śaraṇamīyivān svasti kurvantu me devāḥ śaivyāyā bālakasya ca,श्रुत्वा दुः खी तदा राजा देवान् शरणमीयिवान् स्वस्ति कुर्वन्तु मे देवाः शैव्याया बालकस्य च
Main,8.0,167,namo dharmāya mahate namaḥ kṛṣṇāya vedhase parāvarāya śuddhāya purāṇāyāvyayāya ca,नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे परावराय शुद्धाय पुराणायाव्ययाय च
Main,8.0,168,namo bṛhaspate tubhyaṃ namaste vāsavāya ca evamuktvā sa rājā tu yuktaḥ pukkasakarmaṇi,नमो बृहस्पते तुभ्यं नमस्ते वासवाय च एवमुक्त्वा स राजा तु युक्तः पुक्कसकर्मणि
Main,8.0,169,śavānāṃ mūlyakaraṇe punarnaṣṭasmṛtiryathā malino jaṭilaḥ kṛṣṇo lakuṭī vihvalo nṛpaḥ,शवानां मूल्यकरणे पुनर्नष्टस्मृतिर्यथा मलिनो जटिलः कृष्णो लकुटी विह्वलो नृपः
Main,8.0,170,naiva putro na bhāryā tu tasya vai smṛtigocare naṣṭotsāho rājyanāśāt śmaśāne nivasaṃstadā,नैव पुत्रो न भार्या तु तस्य वै स्मृतिगोचरे नष्टोत्साहो राज्यनाशात् श्मशाने निवसंस्तदा
Main,8.0,171,athājagāma svasutaṃ mṛtamādāya lāpinī bhāryā tasya narendrasya sarpadaṣṭaṃ hi bālakam,अथाजगाम स्वसुतं मृतमादाय लापिनी भार्या तस्य नरेन्द्रस्य सर्पदष्टं हि बालकम्
Main,8.0,172,hā vatsa ! hā putra ! śiśo ! ityevaṃ vadatī muhuḥ kṛśā vivarṇā vimanāḥ pāṃśudhvastaśiroruhā,हा वत्स ! हा पुत्र ! शिशो ! इत्येवं वदती मुहुः कृशा विवर्णा विमनाः पांशुध्वस्तशिरोरुहा
Main,8.0,173,rājapatnyuvāca hā rājannadya bālaṃ tvaṃ paśya somaṃ mahītale ramamāṇaṃ purā dṛṣṭaṃ duṣṭāhinā mṛtam,राजपत्न्युवाच हा राजन्नद्य बालं त्वं पश्य सोमं महीतले रममाणं पुरा दृष्टं दुष्टाहिना मृतम्
Main,8.0,174,tasyā vilāpaśabdaṃ tamākarṇya sa narādhipaḥ jagāma tvarito 'treti bhavitā mṛtakambalaḥ,तस्या विलापशब्दं तमाकर्ण्य स नराधिपः जगाम त्वरितो ऽत्रेति भविता मृतकम्बलः
Main,8.0,175,sa tāṃ rorudatīṃ bhāryāṃ nābhyajānāttu pārthivaḥ cirapravāsasantaptāṃ punarjātāmivābalām,स तां रोरुदतीं भार्यां नाभ्यजानात्तु पार्थिवः चिरप्रवाससन्तप्तां पुनर्जातामिवाबलाम्
Main,8.0,176,sāpi taṃ cārukeśāntaṃ purā dṛṣṭvā jaṭālakam nābhyajānānnṛpasutā śuṣkavṛkṣopamaṃ nṛpam,सापि तं चारुकेशान्तं पुरा दृष्ट्वा जटालकम् नाभ्यजानान्नृपसुता शुष्कवृक्षोपमं नृपम्
Main,8.0,177,so 'pi kṛṣṇapaṭe bālaṃ dṛṣṭvāśīviṣapīḍitam narendralakṣaṇopetaṃ cintāmāpa nareśvaraḥ,सो ऽपि कृष्णपटे बालं दृष्ट्वाशीविषपीडितम् नरेन्द्रलक्षणोपेतं चिन्तामाप नरेश्वरः
Main,8.0,178,aho kaṣṭaṃ narendrasya kasyāpyeṣa kule śiśuḥ jāto nītaḥ kṛtāntena kāmapyāśāṃ durātmanā,अहो कष्टं नरेन्द्रस्य कस्याप्येष कुले शिशुः जातो नीतः कृतान्तेन कामप्याशां दुरात्मना
Main,8.0,179,evaṃ dṛṣṭvā hi me bālaṃ māturutsaṅgaśāyinam smṛtimabhyāgato bālo rohitāśvo 'bjalocanaḥ,एवं दृष्ट्वा हि मे बालं मातुरुत्सङ्गशायिनम् स्मृतिमभ्यागतो बालो रोहिताश्वो ऽब्जलोचनः
Main,8.0,180,so 'pyetāmeva me vatso vayo 'vasthāmupāgataḥ nīto yadi na ghoreṇa kṛtāntenātmano vaśam,सो ऽप्येतामेव मे वत्सो वयो ऽवस्थामुपागतः नीतो यदि न घोरेण कृतान्तेनात्मनो वशम्
Main,8.0,181,rājapatnyuvāca hā vatsa ! kasya pāpasya apadhyānādidaṃ mahat duḥ khamāpatitaṃ ghoraṃ yasyānto nopalabhyate,राजपत्न्युवाच हा वत्स ! कस्य पापस्य अपध्यानादिदं महत् दुः खमापतितं घोरं यस्यान्तो नोपलभ्यते
Main,8.0,182,hā nātha ! rājan ! bhavatā māmanāśvāsya duḥ khitām kvāpi santiṣṭhatā sthāne viśrabdhaṃ sthīyate katham,हा नाथ ! राजन् ! भवता मामनाश्वास्य दुः खिताम् क्वापि सन्तिष्ठता स्थाने विश्रब्धं स्थीयते कथम्
Main,8.0,183,rājyanāśaḥ suhṛttyāgo bhāryātanayavikrayaḥ hariścandrasya rājarṣeḥ kiṃ vidhe ! na kṛtaṃ tvayā,राज्यनाशः सुहृत्त्यागो भार्यातनयविक्रयः हरिश्चन्द्रस्य राजर्षेः किं विधे ! न कृतं त्वया
Main,8.0,184,iti tasyā vacaḥ śrutvā rājā svasthānataścyutaḥ pratyabhijñāya dayitāṃ putrañca nidhanaṃ gatam,इति तस्या वचः श्रुत्वा राजा स्वस्थानतश्च्युतः प्रत्यभिज्ञाय दयितां पुत्रञ्च निधनं गतम्
Main,8.0,185,kaṣṭaṃ śaivyeyameṣā hi sa bālo 'yamitīrayan ruroda duḥ khasantapto mūrcchāmabhijagāma ca,कष्टं शैव्येयमेषा हि स बालो ऽयमितीरयन् रुरोद दुः खसन्तप्तो मूर्च्छामभिजगाम च
Main,8.0,186,sā ca taṃ pratyabhijñāya tāmavasthāmupāgatam mūrcchitā nipapātārtā niśceṣṭā dharaṇītale,सा च तं प्रत्यभिज्ञाय तामवस्थामुपागतम् मूर्च्छिता निपपातार्ता निश्चेष्टा धरणीतले
Main,8.0,187,cetaḥ samprāpya rājendro rājapatnī ca tai samam vilepatuḥ susantaptau śokabhārāvapīḍitau,चेतः सम्प्राप्य राजेन्द्रो राजपत्नी च तै समम् विलेपतुः सुसन्तप्तौ शोकभारावपीडितौ
Main,8.0,188,rājovāca hā vatsa ! sukumāraṃ te svakṣibhrūnāsikālakam paśyato me mukhaṃ dīnaṃ hṛdayaṃ kiṃ na dīryate,राजोवाच हा वत्स ! सुकुमारं ते स्वक्षिभ्रूनासिकालकम् पश्यतो मे मुखं दीनं हृदयं किं न दीर्यते
Main,8.0,189,tāta ! tāteti madhuraṃ bruvāṇaṃ svayamāgatam upaguhya vadiṣye kaṃ vatsa ! vatseti sauhṛdāt,तात ! तातेति मधुरं ब्रुवाणं स्वयमागतम् उपगुह्य वदिष्ये कं वत्स ! वत्सेति सौहृदात्
Main,8.0,190,kasya jānupraṇītena piṅgena kṣitireṇunā mamottarīyamutsaṅgaṃ tathāṅgaṃ malameṣyati,कस्य जानुप्रणीतेन पिङ्गेन क्षितिरेणुना ममोत्तरीयमुत्सङ्गं तथाङ्गं मलमेष्यति
Main,8.0,191,aṅgapratyaṅgasambhūto manohṛdayanandanaḥ mayā kupitrā hā vatsa ! vikrīto yena vastuvat,अङ्गप्रत्यङ्गसम्भूतो मनोहृदयनन्दनः मया कुपित्रा हा वत्स ! विक्रीतो येन वस्तुवत्
Main,8.0,192,hṛtvā rājyamaśeṣaṃ me sasādhanadhanaṃ mahat daivāhinā nṛśaṃsena daṣṭo me tanayastataḥ,हृत्वा राज्यमशेषं मे ससाधनधनं महत् दैवाहिना नृशंसेन दष्टो मे तनयस्ततः
Main,8.0,193,ahaṃ daivāhidaṣṭasya putrasyānanapaṅkajam nirīkṣannapi ghoreṇa viṣeṇāndhīkṛto 'dhunā,अहं दैवाहिदष्टस्य पुत्रस्याननपङ्कजम् निरीक्षन्नपि घोरेण विषेणान्धीकृतो ऽधुना
Main,8.0,194,ekamukttavā tamādāya bālakaṃ bāṣpagadgadaḥ pariṣvajya ca niśceṣṭo mūrcchayā nipapāta ha,एकमुक्त्तवा तमादाय बालकं बाष्पगद्गदः परिष्वज्य च निश्चेष्टो मूर्च्छया निपपात ह
Main,8.0,195,rājapatnyuvāca ayaṃ sa puruṣavyāghraḥ svareṇaivopalakṣyate vidvajjanamanaścandro hariścandro na saṃśayaḥ,राजपत्न्युवाच अयं स पुरुषव्याघ्रः स्वरेणैवोपलक्ष्यते विद्वज्जनमनश्चन्द्रो हरिश्चन्द्रो न संशयः
Main,8.0,196,tathāsya nāsikā tuṅgā agrato 'dhomukhaṃ gatā dantāśca mukulaprakhyāḥ khyātakīrtermahātmanaḥ,तथास्य नासिका तुङ्गा अग्रतो ऽधोमुखं गता दन्ताश्च मुकुलप्रख्याः ख्यातकीर्तेर्महात्मनः
Main,8.0,197,śmaśānamāgataḥ kasmādadyaiṣa sa nareśvaraḥ apahāya putraśokaṃ sāpaśyat patitaṃ patim,श्मशानमागतः कस्मादद्यैष स नरेश्वरः अपहाय पुत्रशोकं सापश्यत् पतितं पतिम्
Main,8.0,198,prakṛṣṭā vismitā dīnā bhartṛputrādhipīḍitā vīkṣantī sā tato 'paśyad bhartṛdaṇḍaṃ jugupsitam,प्रकृष्टा विस्मिता दीना भर्तृपुत्राधिपीडिता वीक्षन्ती सा ततो ऽपश्यद् भर्तृदण्डं जुगुप्सितम्
Main,8.0,199,śvapākārhamato mohaṃ jagāmāyatalocanā prāpya cetaśca śanakaiḥ sagadgadamabhāṣata,श्वपाकार्हमतो मोहं जगामायतलोचना प्राप्य चेतश्च शनकैः सगद्गदमभाषत
Main,8.0,200,dhik tvāṃ daivātikaruṇāṃ nirmaryādaṃ jugupsitam yenāyamamaraprakhyo nīto rājā śvapākatām,धिक् त्वां दैवातिकरुणां निर्मर्यादं जुगुप्सितम् येनायममरप्रख्यो नीतो राजा श्वपाकताम्
Main,8.0,201,rājyanāśaṃ suhṛttyāgaṃ bhāryā-tanayavikrayam prāpayitvāpi no kuktaścaṇḍālo 'yaṃ kṛto nṛpaḥ,राज्यनाशं सुहृत्त्यागं भार्या-तनयविक्रयम् प्रापयित्वापि नो कुक्तश्चण्डालो ऽयं कृतो नृपः
Main,8.0,202,hā rājan ! jātasantāpāmitthaṃ māṃ dharaṇītalāt utthāpya nādya paryaṅkamāroheti kimucyate,हा राजन् ! जातसन्तापामित्थं मां धरणीतलात् उत्थाप्य नाद्य पर्यङ्कमारोहेति किमुच्यते
Main,8.0,203,nādya paśyāmi te chatraṃ bhṛṅgāramathavā punaḥ cāmaraṃ vyajanañcāpi ko 'yaṃ vidhiviparyayaḥ,नाद्य पश्यामि ते छत्रं भृङ्गारमथवा पुनः चामरं व्यजनञ्चापि को ऽयं विधिविपर्ययः
Main,8.0,204,yasyāgre vrajataḥ pūrvaṃ rājāno bhṛtyatāṃ gatāḥ svottarīyairakurvanta nīrajaskaṃ mahītalam,यस्याग्रे व्रजतः पूर्वं राजानो भृत्यतां गताः स्वोत्तरीयैरकुर्वन्त नीरजस्कं महीतलम्
Main,8.0,205,so 'yaṃ kapālasaṃlagna-ghaṭīghaṭanirantare mṛtanirmālyasūtrāntargūgkeśe sudāruṇe,सो ऽयं कपालसंलग्न-घटीघटनिरन्तरे मृतनिर्माल्यसूत्रान्तर्गूग्केशे सुदारुणे
Main,8.0,206,vasānisyandasaṃśuṣka-mahīpuṭakamaṇḍite bhasmāṅgārārdhadagdhāsthi-majjāsaṅghaṭṭabhīṣaṇe,वसानिस्यन्दसंशुष्क-महीपुटकमण्डिते भस्माङ्गारार्धदग्धास्थि-मज्जासङ्घट्टभीषणे
Main,8.0,207,gṛdhra-gomāyunādārtanaṣṭakṣudravihaṅgame citādhūmātatirucā nīlīkṛtadigantare,गृध्र-गोमायुनादार्तनष्टक्षुद्रविहङ्गमे चिताधूमाततिरुचा नीलीकृतदिगन्तरे
Main,8.0,208,kuṇapāsvādanamudā samprahṛṣṭaniśācare caratyamedhye rājendraḥ śmaśāne duḥ khapīḍitaḥ,कुणपास्वादनमुदा सम्प्रहृष्टनिशाचरे चरत्यमेध्ये राजेन्द्रः श्मशाने दुः खपीडितः
Main,8.0,209,evamuktvā samāśliṣya kaṇṭhaṃ rājño nṛpātmajā kaṣṭaśokaśatādhārā vilalāpārtayā girā,एवमुक्त्वा समाश्लिष्य कण्ठं राज्ञो नृपात्मजा कष्टशोकशताधारा विललापार्तया गिरा
Main,8.0,210,rājapatnyuvāca rājan ! svapno 'tha tathyaṃ vā yadetanmanyate bhavān tat kathyatāṃ mahābhāga mano vai muhyate mama,राजपत्न्युवाच राजन् ! स्वप्नो ऽथ तथ्यं वा यदेतन्मन्यते भवान् तत् कथ्यतां महाभाग मनो वै मुह्यते मम
Main,8.0,211,yadyetadevaṃ dharmajña nāsti dharme sahāyatā tathaiva vipradevādipūjane pālane bhuvaḥ,यद्येतदेवं धर्मज्ञ नास्ति धर्मे सहायता तथैव विप्रदेवादिपूजने पालने भुवः
Main,8.0,212,nāsti dharmaḥ kutaḥ satyamārjavaṃ cānṛśaṃsatā yatra tvaṃ dharmaparamaḥ svarājyādavaropitaḥ,नास्ति धर्मः कुतः सत्यमार्जवं चानृशंसता यत्र त्वं धर्मपरमः स्वराज्यादवरोपितः
Main,8.0,213,iti tasyā vacaḥ śrutvā niśvasyoṣṇaṃ sagadgadam kathayāmāsa tanvaṅgyā yathā prāptā śvapākatā,इति तस्या वचः श्रुत्वा निश्वस्योष्णं सगद्गदम् कथयामास तन्वङ्ग्या यथा प्राप्ता श्वपाकता
Main,8.0,214,ruditvā sāpi suciraṃ niśvasyoṣṇañca duḥ khitā svaputramaraṇaṃ bhīruryathāvṛttaṃ nyavedayat,रुदित्वा सापि सुचिरं निश्वस्योष्णञ्च दुः खिता स्वपुत्रमरणं भीरुर्यथावृत्तं न्यवेदयत्
Main,8.0,215,rājovāca priye ! na rocaye dīrghaṃ kālaṃ kleśamupāsitum nātmāyattaśca tanvaṅgi paśya me mandabhāgyatām,राजोवाच प्रिये ! न रोचये दीर्घं कालं क्लेशमुपासितुम् नात्मायत्तश्च तन्वङ्गि पश्य मे मन्दभाग्यताम्
Main,8.0,216,caṇḍālenānanujñātaḥ pravekṣye jvalanaṃ yadi caṇḍāladāsatāṃ yāsye punarapyanyajanmani,चण्डालेनाननुज्ञातः प्रवेक्ष्ये ज्वलनं यदि चण्डालदासतां यास्ये पुनरप्यन्यजन्मनि
Main,8.0,217,narake ca tapiṣyāmi koṭakaḥ kṛmibhojanaḥ vaitaraṇyāṃ mahāpūya-vasāsṛk-snāyupicchile,नरके च तपिष्यामि कोटकः कृमिभोजनः वैतरण्यां महापूय-वसासृक्-स्नायुपिच्छिले
Main,8.0,218,asipatravane prāpya chedaṃ prāpsyāmi dāruṇam tāpaṃ prāpsyāmi vā prāpya mahārauravarauravau,असिपत्रवने प्राप्य छेदं प्राप्स्यामि दारुणम् तापं प्राप्स्यामि वा प्राप्य महारौरवरौरवौ
Main,8.0,219,magnasya duḥ khajaladhau pāraḥ prāṇaviyojanam eko 'pi bālako yo 'yamāsīdvaṃśakaraḥ sutaḥ,मग्नस्य दुः खजलधौ पारः प्राणवियोजनम् एको ऽपि बालको यो ऽयमासीद्वंशकरः सुतः
Main,8.0,220,mama daivāmbuvegena magnaḥ so 'pi balīyasā kathaṃ prāṇān vimuñcāmi parāyatto 'smi durgataḥ,मम दैवाम्बुवेगेन मग्नः सो ऽपि बलीयसा कथं प्राणान् विमुञ्चामि परायत्तो ऽस्मि दुर्गतः
Main,8.0,221,athavā nārtinā kliṣṭo naraḥ pāpamavekṣate tiryaktve nāsti tadduḥ śaṃ nāsipatravane tathā,अथवा नार्तिना क्लिष्टो नरः पापमवेक्षते तिर्यक्त्वे नास्ति तद्दुः शं नासिपत्रवने तथा
Main,8.0,222,vaitaraṇyāṅkutastādṛg yādṛśaṃ putraviplave so 'haṃ sutaśirīreṇa dīpyamāne hutāśane,वैतरण्याङ्कुतस्तादृग् यादृशं पुत्रविप्लवे सो ऽहं सुतशिरीरेण दीप्यमाने हुताशने
Main,8.0,223,nipatiṣyāmi tanvaṅgi kṣantavyaṃ kukṛtaṃ mama anujñātā ca gaccha tvaṃ vipraveśma suchismite,निपतिष्यामि तन्वङ्गि क्षन्तव्यं कुकृतं मम अनुज्ञाता च गच्छ त्वं विप्रवेश्म सुछिस्मिते
Main,8.0,224,mama vākyañca tanvaṅgi nibodhādṛtamānasā yadi dattaṃ yadi hutaṃ guravo yadi toṣitāḥ,मम वाक्यञ्च तन्वङ्गि निबोधादृतमानसा यदि दत्तं यदि हुतं गुरवो यदि तोषिताः
Main,8.0,225,paratra saṅgamo bhūyāt putreṇa saha ca tvayā iha loke kutastvetad bhaviṣyati mameṅgitam,परत्र सङ्गमो भूयात् पुत्रेण सह च त्वया इह लोके कुतस्त्वेतद् भविष्यति ममेङ्गितम्
Main,8.0,226,tvayā saha mama śreyo gamanaṃ putramārgaṇe yanmayā hasatā kiñcidrahasye vā śucismite,त्वया सह मम श्रेयो गमनं पुत्रमार्गणे यन्मया हसता किञ्चिद्रहस्ये वा शुचिस्मिते
Main,8.0,227,aślīlamuktaṃ tat sarvaṃ kṣantavyaṃ mama yācataḥ rājapatnīti garveṇa nāvajñeyaḥ sa te dvijaḥ sarvayatnena te toṣyaḥ svāmidaivatavacchubhe,अश्लीलमुक्तं तत् सर्वं क्षन्तव्यं मम याचतः राजपत्नीति गर्वेण नावज्ञेयः स ते द्विजः सर्वयत्नेन ते तोष्यः स्वामिदैवतवच्छुभे
Main,8.0,228,rājapatnyuvāca ahamapyatra rājarṣe dīpyamāne hutāśane duḥ khabhārāsahādyaiva saha yāsyāmi vai tvayā,राजपत्न्युवाच अहमप्यत्र राजर्षे दीप्यमाने हुताशने दुः खभारासहाद्यैव सह यास्यामि वै त्वया
Main,8.0,229,pakṣiṇa ūcuḥ tataḥ kṛtvā citāṃ rājā āropya tanayaṃ svakam bhāryayā sahitaścāsau baddhāñjalipuṭastadā,पक्षिण ऊचुः ततः कृत्वा चितां राजा आरोप्य तनयं स्वकम् भार्यया सहितश्चासौ बद्धाञ्जलिपुटस्तदा
Main,8.0,230,cintayan paramātmānamīśaṃ nārāyaṇaṃ harim hṛtkoṭaraguhāsīnaṃ vāsudevaṃ sureśvaram anādinidhanaṃ brahma kṛṣṇaṃ pītāmbaraṃ śubham,चिन्तयन् परमात्मानमीशं नारायणं हरिम् हृत्कोटरगुहासीनं वासुदेवं सुरेश्वरम् अनादिनिधनं ब्रह्म कृष्णं पीताम्बरं शुभम्
Main,8.0,231,tasya cintayamānasya sarve devāḥ savāsavāḥ dharmaṃ pramukhataḥ kṛtvā samājagmustvarānvitāḥ,तस्य चिन्तयमानस्य सर्वे देवाः सवासवाः धर्मं प्रमुखतः कृत्वा समाजग्मुस्त्वरान्विताः
Main,8.0,232,āgatya sarve procuste bho bho rājan ! śṛṇu prabho ayaṃ pitāmahaḥ sākṣāddharmaśca bhagavān svayam,आगत्य सर्वे प्रोचुस्ते भो भो राजन् ! शृणु प्रभो अयं पितामहः साक्षाद्धर्मश्च भगवान् स्वयम्
Main,8.0,233,sādhyāśca viśve maruto lokapālāḥ savāhanāḥ nāgāḥ siddhāḥ sagandharvā rudrāścaiva tathāśvinau,साध्याश्च विश्वे मरुतो लोकपालाः सवाहनाः नागाः सिद्धाः सगन्धर्वा रुद्राश्चैव तथाश्विनौ
Main,8.0,234,ete cānye ca bahavo viśvāmitrastathaiva ca viśvatrayeṇa yo mitraṃ kartuṃ na śakitaḥ purā,एते चान्ये च बहवो विश्वामित्रस्तथैव च विश्वत्रयेण यो मित्रं कर्तुं न शकितः पुरा
Main,8.0,235,viśvāmitrastu te maitrīmiṣṭañcāhartumicchati āruroha tataḥ prāpto dharmaḥ śakro 'tha gādhijaḥ,विश्वामित्रस्तु ते मैत्रीमिष्टञ्चाहर्तुमिच्छति आरुरोह ततः प्राप्तो धर्मः शक्रो ऽथ गाधिजः
Main,8.0,236,dharmi uvāca mā rājan ! sāhasaṃ kārṣordharmo 'haṃ tvāmupāgataḥ titikṣā-dama-satyādyaiḥ svaguṇaiḥ paritoṣitaḥ,धर्मि उवाच मा राजन् ! साहसं कार्षोर्धर्मो ऽहं त्वामुपागतः तितिक्षा-दम-सत्याद्यैः स्वगुणैः परितोषितः
Main,8.0,237,indra uvāca hariścandra māhabhāga ! prāptaḥ śakro 'smite 'ntikam tvayā sabhāryaputreṇa jitā lokāḥ sanātanāḥ,इन्द्र उवाच हरिश्चन्द्र माहभाग ! प्राप्तः शक्रो ऽस्मिते ऽन्तिकम् त्वया सभार्यपुत्रेण जिता लोकाः सनातनाः
Main,8.0,238,āroha tridivaṃ rājan ! bhāryāputrasamanvitaḥ suduṣprāptaṃ narairanyairjitamātmīyakarmabhiḥ,आरोह त्रिदिवं राजन् ! भार्यापुत्रसमन्वितः सुदुष्प्राप्तं नरैरन्यैर्जितमात्मीयकर्मभिः
Main,8.0,239,pakṣiṇa ūcuḥ tato 'mṛtamayaṃ varṣamapamṛtyuvināśanam indraḥ prāsṛjadākāśāccitāsthānagataḥ prabhuḥ,पक्षिण ऊचुः ततो ऽमृतमयं वर्षमपमृत्युविनाशनम् इन्द्रः प्रासृजदाकाशाच्चितास्थानगतः प्रभुः
Main,8.0,240,puṣpavarṣañca sumahaddevadundubhinisvanam tatastato vartamāne samāje devasaṃkule,पुष्पवर्षञ्च सुमहद्देवदुन्दुभिनिस्वनम् ततस्ततो वर्तमाने समाजे देवसंकुले
Main,8.0,241,samuttasthau tataḥ putro rājñastasya mahātmanaḥ sukumāratanuḥ susthaḥ prasannendriyamānasaḥ,समुत्तस्थौ ततः पुत्रो राज्ञस्तस्य महात्मनः सुकुमारतनुः सुस्थः प्रसन्नेन्द्रियमानसः
Main,8.0,242,tato rājā hariścandraḥ pariṣvajya sutaṃ kṣaṇāt sabhāryaḥ sa śriyā yukto divyamālyāmbarānvitaḥ,ततो राजा हरिश्चन्द्रः परिष्वज्य सुतं क्षणात् सभार्यः स श्रिया युक्तो दिव्यमाल्याम्बरान्वितः
Main,8.0,243,susthaḥ sampūrṇahṛdayo mudā paramayā yutaḥ babhūva tatkṣaṇādindro bhūyaścainamabhāṣata,सुस्थः सम्पूर्णहृदयो मुदा परमया युतः बभूव तत्क्षणादिन्द्रो भूयश्चैनमभाषत
Main,8.0,244,sabhāryastvaṃ saputraśca prāpsyase sadgatiṃ parām samāroha māhabhāga nijānāṃ karmaṇāṃ phalaiḥ,सभार्यस्त्वं सपुत्रश्च प्राप्स्यसे सद्गतिं पराम् समारोह माहभाग निजानां कर्मणां फलैः
Main,8.0,245,hariścandra uvāca devarājānanujñātaḥ svāminā śvapacena vai agatvā niṣkṛtiṃ tasya nārokṣye 'haṃ surālayam,हरिश्चन्द्र उवाच देवराजाननुज्ञातः स्वामिना श्वपचेन वै अगत्वा निष्कृतिं तस्य नारोक्ष्ये ऽहं सुरालयम्
Main,8.0,246,dharma uvāca tavainaṃ bhāvinaṃ kleśamavagamyātmamāyayā ātmā śvapākatāṃ nīto darśitaṃ tacca cāpalam,धर्म उवाच तवैनं भाविनं क्लेशमवगम्यात्ममायया आत्मा श्वपाकतां नीतो दर्शितं तच्च चापलम्
Main,8.0,247,indra uvāca prārthyate yat paraṃ sthānaṃ samastairmanujairbhuvi tadāroha hariścandra sthānaṃ puṇyakṛtāṃ nṛṇām,इन्द्र उवाच प्रार्थ्यते यत् परं स्थानं समस्तैर्मनुजैर्भुवि तदारोह हरिश्चन्द्र स्थानं पुण्यकृतां नृणाम्
Main,8.0,248,hariścandra uvāca devārāja ! namastubhyaṃ vākyañcaitannibodha me prasādasumukhaṃ yat tvāṃ bravīmi praśrayānvitaḥ,हरिश्चन्द्र उवाच देवाराज ! नमस्तुभ्यं वाक्यञ्चैतन्निबोध मे प्रसादसुमुखं यत् त्वां ब्रवीमि प्रश्रयान्वितः
Main,8.0,249,macchokamagnamanasaḥ kośalānagare janāḥ tiṣṭhanti tānapohyādya kathaṃ yāsyāmyahaṃ divam,मच्छोकमग्नमनसः कोशलानगरे जनाः तिष्ठन्ति तानपोह्याद्य कथं यास्याम्यहं दिवम्
Main,8.0,250,brahmahatyā gurorghāto govadhaḥ strīvadhastathā tulyamebhirmahāpāpaṃ bhaktatyāge 'pyudāhṛtam,ब्रह्महत्या गुरोर्घातो गोवधः स्त्रीवधस्तथा तुल्यमेभिर्महापापं भक्तत्यागे ऽप्युदाहृतम्
Main,8.0,251,bhajantaṃ bhaktamatyājyamaduṣṭaṃ tyajataḥ sukham neha nāmutra paśyāmi tasmācchakra ! divaṃ vraja,भजन्तं भक्तमत्याज्यमदुष्टं त्यजतः सुखम् नेह नामुत्र पश्यामि तस्माच्छक्र ! दिवं व्रज
Main,8.0,252,yadi te sahitāḥ svargaṃ mayā yānti sureśvara tato 'hamapi yāsyāmi narakaṃ vāpi taiḥ saha,यदि ते सहिताः स्वर्गं मया यान्ति सुरेश्वर ततो ऽहमपि यास्यामि नरकं वापि तैः सह
Main,8.0,253,indra uvāca bahūni puṇyapāpāni teṣāṃ bhinnāni vai pṛthak kathaṃ saṅghātabhogyaṃ tvaṃ bhūyaḥ svargamavāpsyasi,इन्द्र उवाच बहूनि पुण्यपापानि तेषां भिन्नानि वै पृथक् कथं सङ्घातभोग्यं त्वं भूयः स्वर्गमवाप्स्यसि
Main,8.0,254,hariścandra uvāca śakra bhuṅkte nṛpo rājyaṃ prabhāveṇa kuṭumbinām yajate ca mahāyajñaiḥ karma paurtaṃ karoti ca,हरिश्चन्द्र उवाच शक्र भुङ्क्ते नृपो राज्यं प्रभावेण कुटुम्बिनाम् यजते च महायज्ञैः कर्म पौर्तं करोति च
Main,8.0,255,tacca teṣāṃ prabhāveṇa mayā sarvamanuṣṭhitam upakartṝn na santyakṣye tānahaṃ svargalipsayā,तच्च तेषां प्रभावेण मया सर्वमनुष्ठितम् उपकर्तॄन् न सन्त्यक्ष्ये तानहं स्वर्गलिप्सया
Main,8.0,256,tasmādyanmama deveśa kiñcidasti suceṣṭitam dattamiṣṭamatho japtaṃ sāmānyaṃ taistadastu naḥ,तस्माद्यन्मम देवेश किञ्चिदस्ति सुचेष्टितम् दत्तमिष्टमथो जप्तं सामान्यं तैस्तदस्तु नः
Main,8.0,257,bahukālopabhogyaṃ hi phalaṃ yanmama karmaṇaḥ tadastu dinamapyekaṃ taiḥ samaṃ tvatprasādataḥ,बहुकालोपभोग्यं हि फलं यन्मम कर्मणः तदस्तु दिनमप्येकं तैः समं त्वत्प्रसादतः
Main,8.0,258,pakṣiṇa ūcuḥ evaṃ bhaviṣyatītyuktvā śakrastribhuvaneśvaraḥ prasannacetā dharmaśca viśvāmitraśca gādhijaḥ,पक्षिण ऊचुः एवं भविष्यतीत्युक्त्वा शक्रस्त्रिभुवनेश्वरः प्रसन्नचेता धर्मश्च विश्वामित्रश्च गाधिजः
Main,8.0,259,vimānakoṭisambaddhaṃ svargalokānmahītalam gatvāyodhyājanaṃ prāha divamāruhyatāmiti,विमानकोटिसम्बद्धं स्वर्गलोकान्महीतलम् गत्वायोध्याजनं प्राह दिवमारुह्यतामिति
Main,8.0,260,tadindrasya vacaḥ śrutvā prītyā tasya ca bhūpateḥ ānīya rohitāścañca viśvāmitro mahātapāḥ,तदिन्द्रस्य वचः श्रुत्वा प्रीत्या तस्य च भूपतेः आनीय रोहिताश्चञ्च विश्वामित्रो महातपाः
Main,8.0,261,ayodhyākhye pure ramye so 'bhyasiñcannṛpātmajam devaiśca munibhiḥ siddhairabhiṣicya narādhipam,अयोध्याख्ये पुरे रम्ये सो ऽभ्यसिञ्चन्नृपात्मजम् देवैश्च मुनिभिः सिद्धैरभिषिच्य नराधिपम्
Main,8.0,262,rājñā saha tadā sarve hṛṣṭapuṣṭasuhṛjjanāḥ saputrabhṛtyadārāste divamāruruhurjanāḥ,राज्ञा सह तदा सर्वे हृष्टपुष्टसुहृज्जनाः सपुत्रभृत्यदारास्ते दिवमारुरुहुर्जनाः
Main,8.0,263,pade pade vimānāt te vimānamagaman narāḥ tadā sambhūtaharṣo 'sau hariścandraśca pārthivaḥ,पदे पदे विमानात् ते विमानमगमन् नराः तदा सम्भूतहर्षो ऽसौ हरिश्चन्द्रश्च पार्थिवः
Main,8.0,264,samprāpya bhūtimatulāṃ vimānaiḥ sa mahīpatiḥ āsāñcakre purākāre vapraprākārasaṃvṛte,सम्प्राप्य भूतिमतुलां विमानैः स महीपतिः आसाञ्चक्रे पुराकारे वप्रप्राकारसंवृते
Main,8.0,265,tatastasyardhimālokya ślokaṃ tatrośanā jagau daityācāryo mahābhāgaḥ sarvaśāstrārthatattvavit,ततस्तस्यर्धिमालोक्य श्लोकं तत्रोशना जगौ दैत्याचार्यो महाभागः सर्वशास्त्रार्थतत्त्ववित्
Main,8.0,266,śukra uvāca hariścandrasamo rājā na bhūto na bhaviṣyati yaḥ śṛṇoti svaduḥ khārtaḥ sa sukhaṃ mahadāpnuyāt,शुक्र उवाच हरिश्चन्द्रसमो राजा न भूतो न भविष्यति यः शृणोति स्वदुः खार्तः स सुखं महदाप्नुयात्
Main,8.0,267,svargārthoprāpnuyāt svargaṃ putrārtho putramāpnuyāt bhāryārtho prāpnuyādbhāryāṃ rājyārtho rājyamāpnuyāt,स्वर्गार्थोप्राप्नुयात् स्वर्गं पुत्रार्थो पुत्रमाप्नुयात् भार्यार्थो प्राप्नुयाद्भार्यां राज्यार्थो राज्यमाप्नुयात्
Main,8.0,268,aho titikṣāmāhātmyamaho dānaphalaṃ mahat yadāgato hariścandraḥ purīñcendratvamāptavān,अहो तितिक्षामाहात्म्यमहो दानफलं महत् यदागतो हरिश्चन्द्रः पुरीञ्चेन्द्रत्वमाप्तवान्
Main,8.0,269,pakṣiṇa ūcuḥ etat te sarvamākhyātaṃ hariścandraviceṣṭitam ataḥ paraṃ kathāśeṣaḥ śrūyatāṃ munisattama,पक्षिण ऊचुः एतत् ते सर्वमाख्यातं हरिश्चन्द्रविचेष्टितम् अतः परं कथाशेषः श्रूयतां मुनिसत्तम
Main,8.0,270,vipāko rājasūyasya pṛthivīkṣayakāraṇam tadvipākanimittañca yuddhamāḍibakaṃ mahat,विपाको राजसूयस्य पृथिवीक्षयकारणम् तद्विपाकनिमित्तञ्च युद्धमाडिबकं महत्
Main,9.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe hariścandropākhyānaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ navamo 'dhyāyaḥ pakṣiṇa ūcuḥ rājyacyute hariścandre gate ca tridaśālayam niścakrāma mahātejā jalavāsāt purohitaḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे हरिश्चन्द्रोपाख्यानं नामाष्टमो ऽध्यायः नवमो ऽध्यायः पक्षिण ऊचुः राज्यच्युते हरिश्चन्द्रे गते च त्रिदशालयम् निश्चक्राम महातेजा जलवासात् पुरोहितः
Main,9.0,2,vaśiṣṭho dvādaśābdānte gaṅgāparyuṣito muniḥ śuśrāva ca samastantu viśvāmitraviceṣcitam,वशिष्ठो द्वादशाब्दान्ते गङ्गापर्युषितो मुनिः शुश्राव च समस्तन्तु विश्वामित्रविचेष्चितम्
Main,9.0,3,hariścandrasya nāśañca rājñaścodārakarmaṇaḥ caṇḍālasamprayogañca bhāryātanayavikrayam,हरिश्चन्द्रस्य नाशञ्च राज्ञश्चोदारकर्मणः चण्डालसम्प्रयोगञ्च भार्यातनयविक्रयम्
Main,9.0,4,sa śrutvā sumāhabhāgaḥ prītimānavanīpatau cakāra kopaṃ tejasvī viśvāmitramṛṣiṃ prati,स श्रुत्वा सुमाहभागः प्रीतिमानवनीपतौ चकार कोपं तेजस्वी विश्वामित्रमृषिं प्रति
Main,9.0,5,vaśiṣṭha uvāca mama putraśataṃ tena viśvāmitreṇa ghātitam tatrāpi nābhavat krodhastādṛśo yādṛśo 'dya me,वशिष्ठ उवाच मम पुत्रशतं तेन विश्वामित्रेण घातितम् तत्रापि नाभवत् क्रोधस्तादृशो यादृशो ऽद्य मे
Main,9.0,6,śrutvā narādhipamimaṃ svarājyādavarīpitam mahātmānaṃ mahābhāgaṃ devabrāhmaṇapūjakam,श्रुत्वा नराधिपमिमं स्वराज्यादवरीपितम् महात्मानं महाभागं देवब्राह्मणपूजकम्
Main,9.0,7,yasmāt sa satyavāk śāntaḥ śatrāvapi vimatsaraḥ anāgāścaiva dharmātmā apramatto madāśrayaḥ,यस्मात् स सत्यवाक् शान्तः शत्रावपि विमत्सरः अनागाश्चैव धर्मात्मा अप्रमत्तो मदाश्रयः
Main,9.0,8,sapatnībhṛtyaputrastu prāpito 'ntyāṃ daśāṃ nṛpaḥ sa rājyāccyāvito 'nena bahuśaśca khilīkṛtaḥ,सपत्नीभृत्यपुत्रस्तु प्रापितो ऽन्त्यां दशां नृपः स राज्याच्च्यावितो ऽनेन बहुशश्च खिलीकृतः
Main,9.0,9,tasmād durātmā brahmadviṭ prājñānāmavaropitaḥ macchāpopahato mūḍhaḥ sa bakatvamavāpsyati,तस्माद् दुरात्मा ब्रह्मद्विट् प्राज्ञानामवरोपितः मच्छापोपहतो मूढः स बकत्वमवाप्स्यति
Main,9.0,10,pakṣiṇa ūcuḥ śrutvā śāpaṃ mahātejā viśvāmitro 'pi kauśikaḥ tvamapyāḍirbhavastevati pratiśāpamayacchata,पक्षिण ऊचुः श्रुत्वा शापं महातेजा विश्वामित्रो ऽपि कौशिकः त्वमप्याडिर्भवस्तेवति प्रतिशापमयच्छत
Main,9.0,11,anyo 'nyaśāpāt tau prāptau tiryaktvaṃ paramadyutī vaśiṣṭhaḥ sa mahātejā viśvāmitraśca kauśikaḥ,अन्यो ऽन्यशापात् तौ प्राप्तौ तिर्यक्त्वं परमद्युती वशिष्ठः स महातेजा विश्वामित्रश्च कौशिकः
Main,9.0,12,anyajātisamāyogaṃ gatāvapyamitaujasau yuyudhāte 'tisaṃrabdhau mahābalaparākramau,अन्यजातिसमायोगं गतावप्यमितौजसौ युयुधाते ऽतिसंरब्धौ महाबलपराक्रमौ
Main,9.0,13,yojanānāṃ sahasre dve pramāṇenāḍirucchritaḥ yannavatyadhikaṃ brahman ! sahasratritayaṃ bakaḥ,योजनानां सहस्रे द्वे प्रमाणेनाडिरुच्छ्रितः यन्नवत्यधिकं ब्रह्मन् ! सहस्रत्रितयं बकः
Main,9.0,14,tau tu pakṣaprahārābhyāmanyonyasyoruvikramau praharantau bhayaṃ tīvraṃ prajānāñcakratustadā,तौ तु पक्षप्रहाराभ्यामन्योन्यस्योरुविक्रमौ प्रहरन्तौ भयं तीव्रं प्रजानाञ्चक्रतुस्तदा
Main,9.0,15,vidhūya pakṣāṇi bako raktodvṛttākṣirāhanat āḍiṃ so 'pyunnatagrīvo bakaṃ padbhyāmatāḍayat,विधूय पक्षाणि बको रक्तोद्वृत्ताक्षिराहनत् आडिं सो ऽप्युन्नतग्रीवो बकं पद्भ्यामताडयत्
Main,9.0,16,tayoḥ pakṣānilāpāstāḥ prapeturgirayo bhuvi giriprapātābhihatā cakampe ca vasundharā,तयोः पक्षानिलापास्ताः प्रपेतुर्गिरयो भुवि गिरिप्रपाताभिहता चकम्पे च वसुन्धरा
Main,9.0,17,kṣmā kampamānā jaladhīnudvṛttāmbūṃścakāra ca nanāma caikapārśvena pātālagamanonmukhī,क्ष्मा कम्पमाना जलधीनुद्वृत्ताम्बूंश्चकार च ननाम चैकपार्श्वेन पातालगमनोन्मुखी
Main,9.0,18,kecidigarinipātena kecidambhodhivāriṇā kecinmahīsañcalanāt prayayuḥ prāṇinaḥ kṣayam,केचिदिगरिनिपातेन केचिदम्भोधिवारिणा केचिन्महीसञ्चलनात् प्रययुः प्राणिनः क्षयम्
Main,9.0,19,iti sarvaṃ paritrastaṃ hāhābhūtamacetanam jagadāsīt susambhrāntaṃ paryastakṣitimaṇḍalam,इति सर्वं परित्रस्तं हाहाभूतमचेतनम् जगदासीत् सुसम्भ्रान्तं पर्यस्तक्षितिमण्डलम्
Main,9.0,20,hā vatsa ! hā kānta ! śiśo ! prayāhyeṣo 'smi saṃsthitaḥ hā priye ! kānta ! śailo 'yaṃ patatyāśu palāyatām,हा वत्स ! हा कान्त ! शिशो ! प्रयाह्येषो ऽस्मि संस्थितः हा प्रिये ! कान्त ! शैलो ऽयं पतत्याशु पलायताम्
Main,9.0,21,ityākulīkṛte loke saṃtrāsavimukhe tadā suraiḥ parivṛtaḥ sarvairājagāma pitāmahaḥ,इत्याकुलीकृते लोके संत्रासविमुखे तदा सुरैः परिवृतः सर्वैराजगाम पितामहः
Main,9.0,22,pratyuvāca ca viśveśāstāvubhāvatikopitau yuddhaṃ vā viramatvetallokāḥ svāsthyaṃ vrajantu ca,प्रत्युवाच च विश्वेशास्तावुभावतिकोपितौ युद्धं वा विरमत्वेतल्लोकाः स्वास्थ्यं व्रजन्तु च
Main,9.0,23,śṛṇvantāvapi tau vākyaṃ brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ kopāmarṣasamāviṣṭo yuyudhāte na tasthatuḥ,शृण्वन्तावपि तौ वाक्यं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः कोपामर्षसमाविष्टो युयुधाते न तस्थतुः
Main,9.0,24,tataḥ pitāmaho devastaṃ dṛṣṭvā lokasaṃkṣayam tayośca hitamanvicchan tiryagbhāvamapānudat,ततः पितामहो देवस्तं दृष्ट्वा लोकसंक्षयम् तयोश्च हितमन्विच्छन् तिर्यग्भावमपानुदत्
Main,9.0,25,tatastau pūrvadehasthau prāha devaḥ prajāpatiḥ vyudaste tāmase bhāve vaśiṣṭha0-kauśikarṣabhau,ततस्तौ पूर्वदेहस्थौ प्राह देवः प्रजापतिः व्युदस्ते तामसे भावे वशिष्ठ०-कौशिकर्षभौ
Main,9.0,26,jahi vatsa vaśiṣṭha tvaṃ tvañca kauśika sattama tāmasaṃ bhāvamāśritya īdṛgyuddhaṃ cikīrṣitam,जहि वत्स वशिष्ठ त्वं त्वञ्च कौशिक सत्तम तामसं भावमाश्रित्य ईदृग्युद्धं चिकीर्षितम्
Main,9.0,27,rājasūyavipāko 'yaṃ hariścandrasya bhūpateḥ yuvayorvigrahaścāyaṃ pṛthivīkṣayakārakaḥ,राजसूयविपाको ऽयं हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः युवयोर्विग्रहश्चायं पृथिवीक्षयकारकः
Main,9.0,28,na cāpi kauśikaśreṣṭhastasya rājño 'paradhyate svargaprāptikaro brahmannapakārapade sthitaḥ,न चापि कौशिकश्रेष्ठस्तस्य राज्ञो ऽपरध्यते स्वर्गप्राप्तिकरो ब्रह्मन्नपकारपदे स्थितः
Main,9.0,29,tapo vighnasya kartārau kāmakrodhavaśaṃ gatau parityajata bhadraṃ vo brahma hi pracuraṃ balam,तपो विघ्नस्य कर्तारौ कामक्रोधवशं गतौ परित्यजत भद्रं वो ब्रह्म हि प्रचुरं बलम्
Main,9.0,30,evamuktau tatastena lajjitau tāvubhāvapi kṣamayāmāsatuḥ prītyā pariṣvajya parasparam,एवमुक्तौ ततस्तेन लज्जितौ तावुभावपि क्षमयामासतुः प्रीत्या परिष्वज्य परस्परम्
Main,9.0,31,tataḥ surairvandyamāno brahmā lokaṃ nijaṃ yayau vaśiṣṭho 'pyātmanaḥ sthānaṃ kauśiko 'pi svāmāśrayam,ततः सुरैर्वन्द्यमानो ब्रह्मा लोकं निजं ययौ वशिष्ठो ऽप्यात्मनः स्थानं कौशिको ऽपि स्वामाश्रयम्
Main,9.0,32,etadāḍibakaṃ yuddhaṃ hariścandrakathāṃ tathā kathayiṣyanti ye martyāḥ samyak śroṣyanti caiva ye,एतदाडिबकं युद्धं हरिश्चन्द्रकथां तथा कथयिष्यन्ति ये मर्त्याः सम्यक् श्रोष्यन्ति चैव ये
Main,9.0,33,teṣāṃ pāpāpanodantu śrutaṃ hyeva kariṣyati na caiva vighnakāryāṇi bhaviṣyanti kadācana,तेषां पापापनोदन्तु श्रुतं ह्येव करिष्यति न चैव विघ्नकार्याणि भविष्यन्ति कदाचन
Main,10.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe āḍi-bakayuddhavarṇanaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ daśamo 'dhyāyaḥ jaiminiruvāca saṃśayaṃ dvijaśārdūlāḥ prabrūta mama pṛcchataḥ āvirbhāva-tirobhāvau bhūtānāṃ yatra saṃsthitau,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे आडि-बकयुद्धवर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः दशमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच संशयं द्विजशार्दूलाः प्रब्रूत मम पृच्छतः आविर्भाव-तिरोभावौ भूतानां यत्र संस्थितौ
Main,10.0,2,kathaṃ sañjāyate jantuḥ kathaṃ vā savivardhate kathaṃ vodaramadhyasthastiṣṭhatyaṅganipīḍitaḥ,कथं सञ्जायते जन्तुः कथं वा सविवर्धते कथं वोदरमध्यस्थस्तिष्ठत्यङ्गनिपीडितः
Main,10.0,3,niṣkrāntimudarāt prāpya kathaṃ vā vṛddhimṛcchati utkrāntikāle ca kathañcidbhāvena viyujyate,निष्क्रान्तिमुदरात् प्राप्य कथं वा वृद्धिमृच्छति उत्क्रान्तिकाले च कथञ्चिद्भावेन वियुज्यते
Main,10.0,4,kṛtsno mṛtastathāśnāti ubhe sukṛta-duṣkṛte kathaṃ te ca tathā tasya phalaṃ sampādayantyuta,कृत्स्नो मृतस्तथाश्नाति उभे सुकृत-दुष्कृते कथं ते च तथा तस्य फलं सम्पादयन्त्युत
Main,10.0,5,kathaṃ na jīryate tatra piṇḍīkṛta ivāśaye strīkoṣṭhe yatra jīryante bhuktāni sugurūṇyapi bhakṣyāṇi yatra no janturjoryate kathamalpakaḥ,कथं न जीर्यते तत्र पिण्डीकृत इवाशये स्त्रीकोष्ठे यत्र जीर्यन्ते भुक्तानि सुगुरूण्यपि भक्ष्याणि यत्र नो जन्तुर्जोर्यते कथमल्पकः
Main,10.0,6,etanme brūta sakalaṃ sandehoktivivarjitam tadetat parama guhyaṃ yatra muhyanti jantavaḥ,एतन्मे ब्रूत सकलं सन्देहोक्तिविवर्जितम् तदेतत् परम गुह्यं यत्र मुह्यन्ति जन्तवः
Main,10.0,7,pakṣiṇa ūcuḥ praśnabhāro 'yamatulastvayāsmāsu niveśitaḥ durbhāvyaḥ sarvabhūtānāṃ bhāvābhāvasamāśritaḥ,पक्षिण ऊचुः प्रश्नभारो ऽयमतुलस्त्वयास्मासु निवेशितः दुर्भाव्यः सर्वभूतानां भावाभावसमाश्रितः
Main,10.0,8,taṃ śṛṇuṣva mahābhāga yathā prāha pituḥ purā putraḥ paramadharmātmā sumatirnāma nāmataḥ,तं शृणुष्व महाभाग यथा प्राह पितुः पुरा पुत्रः परमधर्मात्मा सुमतिर्नाम नामतः
Main,10.0,9,brāhmaṇo bhārgavaḥ kaścit sutamāha mahāmatiḥ kṛtopanayanaṃ śāntaṃ sumatiṃ jaḍarūpiṇam,ब्राह्मणो भार्गवः कश्चित् सुतमाह महामतिः कृतोपनयनं शान्तं सुमतिं जडरूपिणम्
Main,10.0,10,vedānadhīṣva sumate ! yathānukramamāditaḥ guruśuśrūṣaṇe vyagro bhaikṣānnakṛtabhojanaḥ,वेदानधीष्व सुमते ! यथानुक्रममादितः गुरुशुश्रूषणे व्यग्रो भैक्षान्नकृतभोजनः
Main,10.0,11,tato gārhasthyamāsthāya ceṣṭvā yajñānanuttamān iṣṭamutpādayāpatyamāśrayethā vanaṃ tataḥ,ततो गार्हस्थ्यमास्थाय चेष्ट्वा यज्ञाननुत्तमान् इष्टमुत्पादयापत्यमाश्रयेथा वनं ततः
Main,10.0,12,vanasthaśca tato vatsa parivrāḍ niṣparigrahaḥ evamāpsyasi tadbrahma yatra gatvā na śocasi,वनस्थश्च ततो वत्स परिव्राड् निष्परिग्रहः एवमाप्स्यसि तद्ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचसि
Main,10.0,13,pakṣiṇa ūcuḥ ityevamukto bahuśo jaḍatvānnāha kiñcana pitāpi taṃ subahuśaḥ prāha prītyā punaḥ punaḥ,पक्षिण ऊचुः इत्येवमुक्तो बहुशो जडत्वान्नाह किञ्चन पितापि तं सुबहुशः प्राह प्रीत्या पुनः पुनः
Main,10.0,14,iti pitrā sutasnehāt pralobhi madhurākṣaram sa codyamāno bahuśaḥ prahasyedamathābravīt,इति पित्रा सुतस्नेहात् प्रलोभि मधुराक्षरम् स चोद्यमानो बहुशः प्रहस्येदमथाब्रवीत्
Main,10.0,15,tātaitadbahuśo 'bhyastaṃ yat tvayādyopadiśyate tathaivānyāni śāstrāṇi śilpāni vividhāni ca,तातैतद्बहुशो ऽभ्यस्तं यत् त्वयाद्योपदिश्यते तथैवान्यानि शास्त्राणि शिल्पानि विविधानि च
Main,10.0,16,janmanāmayutaṃ sāgraṃ mama smṛtipathaṃ gatam nirvedāḥ paritoṣāśca kṣayavṛddhyudaye gatāḥ,जन्मनामयुतं साग्रं मम स्मृतिपथं गतम् निर्वेदाः परितोषाश्च क्षयवृद्ध्युदये गताः
Main,10.0,17,śatrumitrakalatrāṇāṃ viyogāḥ saṅgamāstathā mātaro vivadhā dṛṣṭāḥ pitaro vivadhāstathā,शत्रुमित्रकलत्राणां वियोगाः सङ्गमास्तथा मातरो विवधा दृष्टाः पितरो विवधास्तथा
Main,10.0,18,anubhūtāni saukhyani duḥ khāni ca sahasraśaḥ bāndhavā bahavaḥ prāptāḥ pitaraśca pṛthagvidhāḥ,अनुभूतानि सौख्यनि दुः खानि च सहस्रशः बान्धवा बहवः प्राप्ताः पितरश्च पृथग्विधाः
Main,10.0,19,viṇmūtrapicchile strīṇāṃ tathā koṣṭhe mayoṣitam pīḍāśca subhṛśaṃ prāptā rogāṇāñca sahasraśaḥ,विण्मूत्रपिच्छिले स्त्रीणां तथा कोष्ठे मयोषितम् पीडाश्च सुभृशं प्राप्ता रोगाणाञ्च सहस्रशः
Main,10.0,20,garbhaduḥ khānyanekāni bālatve yauvane tathā vṛddhatāyāṃ tathāptāni tāni sarvāṇi saṃsmare,गर्भदुः खान्यनेकानि बालत्वे यौवने तथा वृद्धतायां तथाप्तानि तानि सर्वाणि संस्मरे
Main,10.0,21,brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṃ śūdrāṇāñcāpi yoniṣu punaśca puśukīṭānāṃ mṛgāṇāmatha pakṣiṇām,ब्राह्मण-क्षत्रिय-विशां शूद्राणाञ्चापि योनिषु पुनश्च पुशुकीटानां मृगाणामथ पक्षिणाम्
Main,10.0,22,tathaiva rājabhṛtyānāṃ rājñāñcāhavaśālinām samutpanno 'smi geheṣu tathaiva tava veśmani,तथैव राजभृत्यानां राज्ञाञ्चाहवशालिनाम् समुत्पन्नो ऽस्मि गेहेषु तथैव तव वेश्मनि
Main,10.0,23,bhṛtyatāṃ dāsatāñcaiva gato 'smi bahuśo nṛṇām svāmitvamīśvaratvaṃ ca daridratvaṃ tathā gataḥ,भृत्यतां दासताञ्चैव गतो ऽस्मि बहुशो नृणाम् स्वामित्वमीश्वरत्वं च दरिद्रत्वं तथा गतः
Main,10.0,24,hataṃ mayā hataścānyairhataṃ me ghātitaṃ tathā dattaṃ mamānyairanyebhyo mayā dattamanekaśāḥ,हतं मया हतश्चान्यैर्हतं मे घातितं तथा दत्तं ममान्यैरन्येभ्यो मया दत्तमनेकशाः
Main,10.0,25,pitṛ-mātṛ-suhṛd-bhrātṛ-kalatrādikṛtena ca tuṣṭo 'sakṛt tathā dainyamaśrudhautānano gataḥ,पितृ-मातृ-सुहृद्-भ्रातृ-कलत्रादिकृतेन च तुष्टो ऽसकृत् तथा दैन्यमश्रुधौताननो गतः
Main,10.0,26,evaṃ saṃsāracakre 'smin bhramatā tāta saṅkaṭe jñānametanmayā prāptaṃ mokṣasamprāptikārakam,एवं संसारचक्रे ऽस्मिन् भ्रमता तात सङ्कटे ज्ञानमेतन्मया प्राप्तं मोक्षसम्प्राप्तिकारकम्
Main,10.0,27,vijñāte yatra sarvo 'yamṛgyajuḥ sāmasaṃjñitaḥ kriyākalāpo viguṇo na samyak pratibhāti me,विज्ञाते यत्र सर्वो ऽयमृग्यजुः सामसंज्ञितः क्रियाकलापो विगुणो न सम्यक् प्रतिभाति मे
Main,10.0,28,tasmādutpannabodhasya vedaiḥ kiṃ me prayojanam guruvijñānatṛptasya nirīhasya sadātmanaḥ,तस्मादुत्पन्नबोधस्य वेदैः किं मे प्रयोजनम् गुरुविज्ञानतृप्तस्य निरीहस्य सदात्मनः
Main,10.0,29,ṣaṭ prakārakriyā-duḥkha-sukha-harṣa-rasaiśca yat guṇaiśca varjitaṃ brahma tat prāpsyāmi paraṃ padam,षट् प्रकारक्रिया-दुःख-सुख-हर्ष-रसैश्च यत् गुणैश्च वर्जितं ब्रह्म तत् प्राप्स्यामि परं पदम्
Main,10.0,30,rasa-harṣa-bhayodvega-krodhāmarṣa-jarāturām vijñātāṃ svamṛgagrāhisaṃghapāśaśatākulam,रस-हर्ष-भयोद्वेग-क्रोधामर्ष-जरातुराम् विज्ञातां स्वमृगग्राहिसंघपाशशताकुलम्
Main,10.0,31,tasmādyāsyāmyahaṃ tāta tyaktvemāṃ duḥ khasantatim trayīdharmamadharmāḍhyaṃ kiṃ pāpaphalasannibham,तस्माद्यास्याम्यहं तात त्यक्त्वेमां दुः खसन्ततिम् त्रयीधर्ममधर्माढ्यं किं पापफलसन्निभम्
Main,10.0,32,pakṣiṇa ūcuḥ tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣavismayagadgadam pitā prāha mahābhāgaḥ svasutaṃ hṛṣṭamānasaḥ,पक्षिण ऊचुः तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हर्षविस्मयगद्गदम् पिता प्राह महाभागः स्वसुतं हृष्टमानसः
Main,10.0,33,pitovāca kimetadvadase vatsa kutaste jñānasambhavaḥ kena te jaḍatā pūrvamidānīñca prabuddhatā,पितोवाच किमेतद्वदसे वत्स कुतस्ते ज्ञानसम्भवः केन ते जडता पूर्वमिदानीञ्च प्रबुद्धता
Main,10.0,34,kinnu śāpavikāro 'yaṃ munidevakṛtastava yatte jñānaṃ tirobhūtamāvirbhāvamupāgatam,किन्नु शापविकारो ऽयं मुनिदेवकृतस्तव यत्ते ज्ञानं तिरोभूतमाविर्भावमुपागतम्
Main,10.0,35,putra uvāca śṛṇu tāta ! yathā vṛttaṃ mamedaṃ sukha-duḥkhadam yaścāhamāsamanyasmin janmanyasmatparantu yat,पुत्र उवाच शृणु तात ! यथा वृत्तं ममेदं सुख-दुःखदम् यश्चाहमासमन्यस्मिन् जन्मन्यस्मत्परन्तु यत्
Main,10.0,36,ahamāsaṃ purā vipro nyastātmā paramātmani ātmavidyāvicāreṣu parāṃ niṣṭhāmupāgataḥ,अहमासं पुरा विप्रो न्यस्तात्मा परमात्मनि आत्मविद्याविचारेषु परां निष्ठामुपागतः
Main,10.0,37,satataṃ yogayuktasya satatābhyāsasaṅgamāt satsaṃyogāt svasvabhāvādvicāravidhiśodhanāt,सततं योगयुक्तस्य सतताभ्याससङ्गमात् सत्संयोगात् स्वस्वभावाद्विचारविधिशोधनात्
Main,10.0,38,tasminnave parā prītirmamāsīd yuñjataḥ sadā ācāryatāñca samprāptaḥ śiṣyasandehahṛttamaḥ,तस्मिन्नवे परा प्रीतिर्ममासीद् युञ्जतः सदा आचार्यताञ्च सम्प्राप्तः शिष्यसन्देहहृत्तमः
Main,10.0,39,tataḥ kālena mahatā aikāntikamupagataḥ ajñānākṛṣṭasadbhāvo vipannaśca pramādataḥ,ततः कालेन महता ऐकान्तिकमुपगतः अज्ञानाकृष्टसद्भावो विपन्नश्च प्रमादतः
Main,10.0,40,utkrāntikālādārabhya smṛtilopo na me 'bhavat yāvadabdaṃ gataṃ caiva janmanāṃ smṛtimāgatam,उत्क्रान्तिकालादारभ्य स्मृतिलोपो न मे ऽभवत् यावदब्दं गतं चैव जन्मनां स्मृतिमागतम्
Main,10.0,41,pūrvābhyāsena tenaiva so 'haṃ tāta ! jitendriyaḥ yatiṣyāmi tathā kartuṃ na bhaviṣye yathā punaḥ,पूर्वाभ्यासेन तेनैव सो ऽहं तात ! जितेन्द्रियः यतिष्यामि तथा कर्तुं न भविष्ये यथा पुनः
Main,10.0,42,jñānadānaphalaṃ hyetadyajjātismaraṇaṃ mama na hyetat prāpyate tāta trayīdharmāśritairnaraiḥ,ज्ञानदानफलं ह्येतद्यज्जातिस्मरणं मम न ह्येतत् प्राप्यते तात त्रयीधर्माश्रितैर्नरैः
Main,10.0,43,so 'haṃ pūrvāśramādeva niṣṭhādharmamupāśritaḥ ekāntitvamupāgamya yatiṣyāmyātmamokṣaṇe,सो ऽहं पूर्वाश्रमादेव निष्ठाधर्ममुपाश्रितः एकान्तित्वमुपागम्य यतिष्याम्यात्ममोक्षणे
Main,10.0,44,tadbrūhi tvaṃ mahābhāga ! yat te saṃśayikaṃ hṛdi etāvatāpi te prītimutpādyānṛṇyamāpnuyām,तद्ब्रूहि त्वं महाभाग ! यत् ते संशयिकं हृदि एतावतापि ते प्रीतिमुत्पाद्यानृण्यमाप्नुयाम्
Main,10.0,45,pakṣiṇa ūcuḥ pitā prāha tataḥ putraṃ śraddadhat tasya tadvacaḥ bhavatā yadvayaṃ pṛṣṭāḥ saṃsāragrahaṇāśrayam,पक्षिण ऊचुः पिता प्राह ततः पुत्रं श्रद्दधत् तस्य तद्वचः भवता यद्वयं पृष्टाः संसारग्रहणाश्रयम्
Main,10.0,46,putra uvāca śṛṇu tāta ! yathā tattvamanubhūtaṃ mayāsakṛt saṃsāracakramajaraṃ sthitiryasya na vidyate,पुत्र उवाच शृणु तात ! यथा तत्त्वमनुभूतं मयासकृत् संसारचक्रमजरं स्थितिर्यस्य न विद्यते
Main,10.0,47,so 'haṃ vadāmi te sarvaṃ tavaivānujñayā pitaḥ utkrāntikālādārabhya yathā nānyo vadiṣyati,सो ऽहं वदामि ते सर्वं तवैवानुज्ञया पितः उत्क्रान्तिकालादारभ्य यथा नान्यो वदिष्यति
Main,10.0,48,ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ bhinatti marmasthānāni dīpyamāno nirindhanaḥ,ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः भिनत्ति मर्मस्थानानि दीप्यमानो निरिन्धनः
Main,10.0,49,udāno nāma pavanastataścordhvaṃ pravartate bhuktānāmambubhakṣyāṇāmadhogatinirodhakṛt,उदानो नाम पवनस्ततश्चोर्ध्वं प्रवर्तते भुक्तानामम्बुभक्ष्याणामधोगतिनिरोधकृत्
Main,10.0,50,tato yenāmbudānāni kṛtānyannarasāstathā dattāḥ sa tasya āhlādamāpadi pratipadyate,ततो येनाम्बुदानानि कृतान्यन्नरसास्तथा दत्ताः स तस्य आह्लादमापदि प्रतिपद्यते
Main,10.0,51,annāni yena dattāni śraddhāpūtena cetasā so 'pi tṛptimavāpnoti vināpyannena vai tadā,अन्नानि येन दत्तानि श्रद्धापूतेन चेतसा सो ऽपि तृप्तिमवाप्नोति विनाप्यन्नेन वै तदा
Main,10.0,52,yenānṛtāni noktāni prītibhedaḥ kṛto na ca āstikaḥ śraddadhānaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati,येनानृतानि नोक्तानि प्रीतिभेदः कृतो न च आस्तिकः श्रद्दधानश्च स सुखं मृत्युमृच्छति
Main,10.0,53,devabrāhmaṇapūjāyāṃ ye ratā nānasūyavaḥ śuklā vadānyā hrīmantaste narāḥ sukhamṛtyavaḥ,देवब्राह्मणपूजायां ये रता नानसूयवः शुक्ला वदान्या ह्रीमन्तस्ते नराः सुखमृत्यवः
Main,10.0,54,yo na kāmānna saṃrambhānna dveṣāddharmamutsṛjet yathoktakārī somyaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati,यो न कामान्न संरम्भान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् यथोक्तकारी सोम्यश्च स सुखं मृत्युमृच्छति
Main,10.0,55,avāridāyino dāhaṃ kṣudhāñcānannadāyinaḥ prāpnuvanti narāḥ kāle tasmin mṛtyāvupasthite,अवारिदायिनो दाहं क्षुधाञ्चानन्नदायिनः प्राप्नुवन्ति नराः काले तस्मिन् मृत्यावुपस्थिते
Main,10.0,56,śītaṃ jayantīndhanadāstāpaṃ candanadāyinaḥ prāṇaghnīṃ vedanāṃ kaṣṭāṃ ye cānudvegakāriṇaḥ,शीतं जयन्तीन्धनदास्तापं चन्दनदायिनः प्राणघ्नीं वेदनां कष्टां ये चानुद्वेगकारिणः
Main,10.0,57,mohājñānapradātāraḥ prāpnuvanti mahadbhayam vedanābhirudagrābhiḥ prapīḍyante 'dhamā narāḥ,मोहाज्ञानप्रदातारः प्राप्नुवन्ति महद्भयम् वेदनाभिरुदग्राभिः प्रपीड्यन्ते ऽधमा नराः
Main,10.0,58,kūṭasākṣī mṛṣāvādī yaścāsadanuśāsti vai te mohamṛtyavaḥ sarve tathā vedavinindakāḥ,कूटसाक्षी मृषावादी यश्चासदनुशास्ति वै ते मोहमृत्यवः सर्वे तथा वेदविनिन्दकाः
Main,10.0,59,vibhīṣaṇāḥ pūtigandhāḥ kūṭamudgarapāṇayaḥ āgacchanti durātmāno yamasya puruṣāstadā,विभीषणाः पूतिगन्धाः कूटमुद्गरपाणयः आगच्छन्ति दुरात्मानो यमस्य पुरुषास्तदा
Main,10.0,60,prāpteṣu dṛkpathaṃ teṣu jāyate tasya vepathuḥ krāndatyavirataṃ so 'tha bhrātṛ-mātṛsutānatha,प्राप्तेषु दृक्पथं तेषु जायते तस्य वेपथुः क्रान्दत्यविरतं सो ऽथ भ्रातृ-मातृसुतानथ
Main,10.0,61,sāsya vāgasphuṭā tāta ekavarṇā vibhāvyate dṛṣṭiśca bhrāmyate trāsācchvāsācchuṣyatyathānanam,सास्य वागस्फुटा तात एकवर्णा विभाव्यते दृष्टिश्च भ्राम्यते त्रासाच्छ्वासाच्छुष्यत्यथाननम्
Main,10.0,62,ūrdhvaśvāsānvitaḥ so 'tha dṛṣṭibhaṅgasamanvitaḥ tataḥ sa vedanāviṣṭastaccharīraṃ vimuñcati,ऊर्ध्वश्वासान्वितः सो ऽथ दृष्टिभङ्गसमन्वितः ततः स वेदनाविष्टस्तच्छरीरं विमुञ्चति
Main,10.0,63,vāyvagrasārī tadrūpaṃ dehamanyat prapadyate tatkarmajaṃ yātanārthaṃ na mātṛ-pitṛsambhavam tatpramāṇavayo 'vasthā-saṃsthānaiḥ prāgbhavaṃ yathā,वाय्वग्रसारी तद्रूपं देहमन्यत् प्रपद्यते तत्कर्मजं यातनार्थं न मातृ-पितृसम्भवम् तत्प्रमाणवयो ऽवस्था-संस्थानैः प्राग्भवं यथा
Main,10.0,64,tato dūto yamasyāśu pāśairbadhnāti dāruṇaiḥ daṇḍaprahārasambhrāntaṃ karṣate dakṣiṇāṃ diśam,ततो दूतो यमस्याशु पाशैर्बध्नाति दारुणैः दण्डप्रहारसम्भ्रान्तं कर्षते दक्षिणां दिशम्
Main,10.0,65,kuśa-kaṇṭaka-valamīka-śaṅku-pāṣāṇakarkaśe tathā pradīptajvalane kvacicchṛbhraśatotkaṭe,कुश-कण्टक-वलमीक-शङ्कु-पाषाणकर्कशे तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छृभ्रशतोत्कटे
Main,10.0,66,pradīptādityatapte ca dahyamāne tadaṃśubhiḥ kṛṣyate yamadūtaiścāśivasannādabhīṣaṇaiḥ,प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमाने तदंशुभिः कृष्यते यमदूतैश्चाशिवसन्नादभीषणैः
Main,10.0,67,vikṛṣyamāṇastairghorairbhakṣyamāṇaḥ śivāśataiḥ prayāti dāruṇe mārge pāpakarmā yamakṣayam,विकृष्यमाणस्तैर्घोरैर्भक्ष्यमाणः शिवाशतैः प्रयाति दारुणे मार्गे पापकर्मा यमक्षयम्
Main,10.0,68,chatropānatpradātāro ye ca vastrapradā narāḥ ye yānti manujā mārgaṃ taṃ sukhena tathānnadāḥ,छत्रोपानत्प्रदातारो ये च वस्त्रप्रदा नराः ये यान्ति मनुजा मार्गं तं सुखेन तथान्नदाः
Main,10.0,69,evaṃ kleśānanubhavannavaśaḥ pāpapīḍitaḥ nīyate dvādaśāhena dharmarājapuraṃ naraḥ,एवं क्लेशाननुभवन्नवशः पापपीडितः नीयते द्वादशाहेन धर्मराजपुरं नरः
Main,10.0,70,kalevare dahyamāne mahāntaṃ dāhamṛcchati tāḍyamāne tathaivārti chidyamāne ca dāruṇām,कलेवरे दह्यमाने महान्तं दाहमृच्छति ताड्यमाने तथैवार्ति छिद्यमाने च दारुणाम्
Main,10.0,71,klidyamāne cirataraṃ janturduḥkhamavāpnute svena karmavipākena dehāntaragato 'pi san,क्लिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुःखमवाप्नुते स्वेन कर्मविपाकेन देहान्तरगतो ऽपि सन्
Main,10.0,72,tatra yadvāndhavāstoyaṃ prayacchanti tilaiḥ saha yacca piṇḍaṃ prayacchanti nīyamānastadaśnute,तत्र यद्वान्धवास्तोयं प्रयच्छन्ति तिलैः सह यच्च पिण्डं प्रयच्छन्ति नीयमानस्तदश्नुते
Main,10.0,73,tailābhyaṅgo bāndhavānāmaṅgasaṃvāhanañca yat tena cāpyāyyate janturyaccāśnanti sabāndhavāḥ,तैलाभ्यङ्गो बान्धवानामङ्गसंवाहनञ्च यत् तेन चाप्याय्यते जन्तुर्यच्चाश्नन्ति सबान्धवाः
Main,10.0,74,bhūmau svapadbhirnātyantaṃ kleśamāpnoti bāndhavaiḥ dānaṃ dadadbhiśca tathā janturāpyāyyate mṛtaḥ,भूमौ स्वपद्भिर्नात्यन्तं क्लेशमाप्नोति बान्धवैः दानं ददद्भिश्च तथा जन्तुराप्याय्यते मृतः
Main,10.0,75,nīyamānaḥ svakaṃ gehaṃ dvādaśāhaṃ sa paśyati upabhuṅkte tathā dattaṃ toyapiṇḍādikaṃ bhuvi,नीयमानः स्वकं गेहं द्वादशाहं स पश्यति उपभुङ्क्ते तथा दत्तं तोयपिण्डादिकं भुवि
Main,10.0,76,dvādaśāhāt paraṃ ghoramāyasaṃ bhīṣaṇākṛtim yāmyaṃ paśyatyatho jantuḥ kṛṣyamāṇaḥ puraṃ tataḥ,द्वादशाहात् परं घोरमायसं भीषणाकृतिम् याम्यं पश्यत्यथो जन्तुः कृष्यमाणः पुरं ततः
Main,10.0,77,gatamātro 'tiraktākṣaṃ bhinnāñjanacayaprabham mṛtyukālāntakādīnāṃ madhye paśyati vai yamam,गतमात्रो ऽतिरक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयप्रभम् मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम्
Main,10.0,78,daṃṣṭrākarālavadanaṃ bhrakuṭīdāruṇākṛtim virūpairbhoṣaṇairvaktrairvṛtaṃ vyādhiśataiḥ prabhum,दंष्ट्राकरालवदनं भ्रकुटीदारुणाकृतिम् विरूपैर्भोषणैर्वक्त्रैर्वृतं व्याधिशतैः प्रभुम्
Main,10.0,79,daṇḍāsaktaṃ mahābāhuṃ pāśahastaṃ subhairavam tannirdiṣṭāṃ tato yāti gatiṃ jantuḥ śubhāśubhām,दण्डासक्तं महाबाहुं पाशहस्तं सुभैरवम् तन्निर्दिष्टां ततो याति गतिं जन्तुः शुभाशुभाम्
Main,10.0,80,raurave kūṭasākṣī tu yāti yaścānṛto naraḥ tasya svarūpaṃ gadato rauravasya niśāmaya,रौरवे कूटसाक्षी तु याति यश्चानृतो नरः तस्य स्वरूपं गदतो रौरवस्य निशामय
Main,10.0,81,yojanānāṃ sahasre dve rauravo hi pramāṇataḥ jānumātrapramāṇaśca tataḥ śvabhraḥ sudustaraḥ,योजनानां सहस्रे द्वे रौरवो हि प्रमाणतः जानुमात्रप्रमाणश्च ततः श्वभ्रः सुदुस्तरः
Main,10.0,82,tatrāṅgāracayopetaṃ kṛtañca dharaṇīsamam jājvalyamānastīvreṇa tāpitāṅgārabhūminā,तत्राङ्गारचयोपेतं कृतञ्च धरणीसमम् जाज्वल्यमानस्तीव्रेण तापिताङ्गारभूमिना
Main,10.0,83,tanmadhye pāpakarmāṇaṃ vimuñcanti yamānugāḥ sa dahyamānastīvreṇa vahninā tatra dhāvati,तन्मध्ये पापकर्माणं विमुञ्चन्ति यमानुगाः स दह्यमानस्तीव्रेण वह्निना तत्र धावति
Main,10.0,84,pade pade ca pādo 'sya śīryate jīryate punaḥ ahorātreṇoddharaṇaṃ pādanyāsaṃ ca gacchati,पदे पदे च पादो ऽस्य शीर्यते जीर्यते पुनः अहोरात्रेणोद्धरणं पादन्यासं च गच्छति
Main,10.0,85,evaṃ sahasramuttīrṇo yojanānāṃ vimucyate tato 'nyaṃ pāpaśuddhyarthaṃ tādṛṅnirayamṛcchati,एवं सहस्रमुत्तीर्णो योजनानां विमुच्यते ततो ऽन्यं पापशुद्ध्यर्थं तादृङ्निरयमृच्छति
Main,10.0,86,tataḥ sarveṣu nistīrṇaḥ pāpī tiryakatvamaśnute kṛmi-kīṭa-pataṅgeṣu śvāpade maśakādiṣu,ततः सर्वेषु निस्तीर्णः पापी तिर्यकत्वमश्नुते कृमि-कीट-पतङ्गेषु श्वापदे मशकादिषु
Main,10.0,87,gatvā gajadrumādyeṣu goṣvaśveṣu tathaiva ca anyāsu caiva pāpāsu duḥ khadāsu ca yoniṣu,गत्वा गजद्रुमाद्येषु गोष्वश्वेषु तथैव च अन्यासु चैव पापासु दुः खदासु च योनिषु
Main,10.0,88,mānuṣaṃ prāpya kubjo vā kutsito vāmano 'pi vā caṇḍālapukkasādyāsu naro yoniṣu jāyate,मानुषं प्राप्य कुब्जो वा कुत्सितो वामनो ऽपि वा चण्डालपुक्कसाद्यासु नरो योनिषु जायते
Main,10.0,89,avaśiṣṭena pāpena puṇyena ca samanvitaḥ tataścārohaṇīṃ jātiṃ śūdra-vaiśya-nṛpādikām,अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः ततश्चारोहणीं जातिं शूद्र-वैश्य-नृपादिकाम्
Main,10.0,90,vipradevendratāṃ cāpi kadācidavarohaṇīm evantu pāpakarmāṇe narakeṣu patantyadhaḥ,विप्रदेवेन्द्रतां चापि कदाचिदवरोहणीम् एवन्तु पापकर्माणे नरकेषु पतन्त्यधः
Main,10.0,91,yathā puṇyakṛto yānti tanme nigatadaḥ śṛṇu te yamena vinirdiṣṭāṃ yānti puṇyāṃ gatiṃ narāḥ,यथा पुण्यकृतो यान्ति तन्मे निगतदः शृणु ते यमेन विनिर्दिष्टां यान्ति पुण्यां गतिं नराः
Main,10.0,92,pragītagandharvagaṇāḥ pravṛttāpsarasāṅgaṇāḥ hāranūpuramādurya-śobhitānyuttamāni ca,प्रगीतगन्धर्वगणाः प्रवृत्ताप्सरसाङ्गणाः हारनूपुरमादुर्य-शोभितान्युत्तमानि च
Main,10.0,93,prayāntyāśu vimānāni nānādivyastragujjvalāḥ tasmācca pracyutā rājñāmanyeṣāṃ ca mahātmanām,प्रयान्त्याशु विमानानि नानादिव्यस्त्रगुज्ज्वलाः तस्माच्च प्रच्युता राज्ञामन्येषां च महात्मनाम्
Main,10.0,94,jāyante ca kule tatra sadvṛttaparipālakāḥ bhogān samprāpnuvantyugrāṃstato yāntyūrdhvamanyathā,जायन्ते च कुले तत्र सद्वृत्तपरिपालकाः भोगान् सम्प्राप्नुवन्त्युग्रांस्ततो यान्त्यूर्ध्वमन्यथा
Main,10.0,95,avarohaṇīṃ ca samprāpya pūrvavadyānti mānavāḥ etat te sarvamākhyātaṃ yathā janturvipadyate ataḥ śṛṇuṣva viprarṣe yathā garbhaṃ prapadyate,अवरोहणीं च सम्प्राप्य पूर्ववद्यान्ति मानवाः एतत् ते सर्वमाख्यातं यथा जन्तुर्विपद्यते अतः शृणुष्व विप्रर्षे यथा गर्भं प्रपद्यते
Main,11.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvādo nāma daśamo 'dhyāyaḥ ekādaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca niṣekaṃ mānavaṃ strīṇāṃ bījaṃ prāptaṃ rajasyatha vimuktamātro narakāt svargādvāpi prapadyate,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम दशमो ऽध्यायः एकादशो ऽध्यायः पुत्र उवाच निषेकं मानवं स्त्रीणां बीजं प्राप्तं रजस्यथ विमुक्तमात्रो नरकात् स्वर्गाद्वापि प्रपद्यते
Main,11.0,2,tenābhibhūtaṃ tat sthairyaṃ yāti bījadvayaṃ pitaḥ kalalatvaṃ budbudatvaṃ tataḥ peṣitvameva ca,तेनाभिभूतं तत् स्थैर्यं याति बीजद्वयं पितः कललत्वं बुद्बुदत्वं ततः पेषित्वमेव च
Main,11.0,3,peṣyāṃ yathāṇubījaṃ syādahkurastadvaducyate aṅgānāṃ ca tathotpattiḥ pañcānāmanubhāgaśaḥ,पेष्यां यथाणुबीजं स्यादह्कुरस्तद्वदुच्यते अङ्गानां च तथोत्पत्तिः पञ्चानामनुभागशः
Main,11.0,4,upāṅgānyaṅgulī-netra-nāsāsya-śravaṇāni ca prarohaṃ yānti cāṅgebhyastadvat tebhyo nakhādikam,उपाङ्गान्यङ्गुली-नेत्र-नासास्य-श्रवणानि च प्ररोहं यान्ति चाङ्गेभ्यस्तद्वत् तेभ्यो नखादिकम्
Main,11.0,5,tvaci romāṇi jāyante keśāścaiva tataḥ param samaṃ samṛddhimāyāti tenaivodbhavakoṣakam,त्वचि रोमाणि जायन्ते केशाश्चैव ततः परम् समं समृद्धिमायाति तेनैवोद्भवकोषकम्
Main,11.0,6,nārikelaphalaṃ yadvat sakoṣaṃ vṛddhimṛcchati tadvat prayātyasau vṛddhiṃ sakoṣo 'dhomukhaḥ sthitaḥ,नारिकेलफलं यद्वत् सकोषं वृद्धिमृच्छति तद्वत् प्रयात्यसौ वृद्धिं सकोषो ऽधोमुखः स्थितः
Main,11.0,7,tale tu jānu-pārśvābhyāṃ karau nyasya sa vardhate aṅguṣṭho copari nyastau jānvoragre tathāṅgulī,तले तु जानु-पार्श्वाभ्यां करौ न्यस्य स वर्धते अङ्गुष्ठो चोपरि न्यस्तौ जान्वोरग्रे तथाङ्गुली
Main,11.0,8,jānupṛṣṭhe tathā netre jānumadhye ca nāsikā sphicau pārṣṇidvayasthe ca bāhujaṅghe bahiḥ sthite,जानुपृष्ठे तथा नेत्रे जानुमध्ये च नासिका स्फिचौ पार्ष्णिद्वयस्थे च बाहुजङ्घे बहिः स्थिते
Main,11.0,9,evaṃ vṛddhiṃ kramādyāti jantuḥ strīgarbhasaṃsthitaḥ anyasattvodare jantoryathā rūpaṃ tathā sthitiḥ,एवं वृद्धिं क्रमाद्याति जन्तुः स्त्रीगर्भसंस्थितः अन्यसत्त्वोदरे जन्तोर्यथा रूपं तथा स्थितिः
Main,11.0,10,kāṭhinyamagninā yāti bhuktapītena jīvati puṇyāpuṇyāśrayamayī sthitirjantostathodare,काठिन्यमग्निना याति भुक्तपीतेन जीवति पुण्यापुण्याश्रयमयी स्थितिर्जन्तोस्तथोदरे
Main,11.0,11,nāḍī cāpyāyanī nāma nābhyāṃ tasya nibadhyate strīṇāṃ tathāntrasuṣire sā nibaddhopajāyate,नाडी चाप्यायनी नाम नाभ्यां तस्य निबध्यते स्त्रीणां तथान्त्रसुषिरे सा निबद्धोपजायते
Main,11.0,12,krāmanti bhuktapītāni strīṇāṃ garbhodare yathā tairāpyāyitadeho 'sau janturvṛddhimupaiti vai,क्रामन्ति भुक्तपीतानि स्त्रीणां गर्भोदरे यथा तैराप्यायितदेहो ऽसौ जन्तुर्वृद्धिमुपैति वै
Main,11.0,13,smṛtīstasya prayāntyasya bahvyaḥ saṃsārabhūmayaḥ tato nirvedamāyāti pīḍyamāna itastataḥ,स्मृतीस्तस्य प्रयान्त्यस्य बह्व्यः संसारभूमयः ततो निर्वेदमायाति पीड्यमान इतस्ततः
Main,11.0,14,punarnaivaṃ kariṣyāmi muktamātra ihodarāt tathā tathā yatiṣyāmi garbhaṃ nāpsyāmyahaṃ yathā,पुनर्नैवं करिष्यामि मुक्तमात्र इहोदरात् तथा तथा यतिष्यामि गर्भं नाप्स्याम्यहं यथा
Main,11.0,15,iti cintayate smṛtvā janmaduḥ khaśatāni vai yāni pūrvānubhūtāni daivabhūtāni yāni vai,इति चिन्तयते स्मृत्वा जन्मदुः खशतानि वै यानि पूर्वानुभूतानि दैवभूतानि यानि वै
Main,11.0,16,tataḥ kālakramājjantuḥ parivartatyadhomukhaḥ navame daśame vāpi māsi sajjayate yataḥ,ततः कालक्रमाज्जन्तुः परिवर्तत्यधोमुखः नवमे दशमे वापि मासि सज्जयते यतः
Main,11.0,17,niṣkramyamāṇo vātena prājāpatyena pīḍyate niṣkrāmyate ca vilapan hṛdi duḥ khanipīḍitaḥ,निष्क्रम्यमाणो वातेन प्राजापत्येन पीड्यते निष्क्राम्यते च विलपन् हृदि दुः खनिपीडितः
Main,11.0,18,niṣkrāntaścodarānmūrcchāmasahyāṃ pratipadyate prāpnoti cetanāṃ cāsau vāyusparśasamanvitaḥ,निष्क्रान्तश्चोदरान्मूर्च्छामसह्यां प्रतिपद्यते प्राप्नोति चेतनां चासौ वायुस्पर्शसमन्वितः
Main,11.0,19,tatastaṃ vaiṣṇavī māyā samāskandati mohinī tayā vimohitātmāsau jñānabhraṃśamavāpnute,ततस्तं वैष्णवी माया समास्कन्दति मोहिनी तया विमोहितात्मासौ ज्ञानभ्रंशमवाप्नुते
Main,11.0,20,bhraṣṭajñāno bālabhāvaṃ tato jantuḥ prapadyate tataḥ kaumārakāvasthāṃ yauvanaṃ vṛddhatāmapi,भ्रष्टज्ञानो बालभावं ततो जन्तुः प्रपद्यते ततः कौमारकावस्थां यौवनं वृद्धतामपि
Main,11.0,21,punaśca maraṇaṃ tadvajjanma cāpnoti mānavaḥ tataḥ saṃsāracakre 'smin bhrāmyate ghaṭiyantravat,पुनश्च मरणं तद्वज्जन्म चाप्नोति मानवः ततः संसारचक्रे ऽस्मिन् भ्राम्यते घटियन्त्रवत्
Main,11.0,22,kadācit svargamāpnoti kadācinnirayaṃ naraḥ narakaṃ caiva svargaṃ ca kadācicca mṛto 'śnute,कदाचित् स्वर्गमाप्नोति कदाचिन्निरयं नरः नरकं चैव स्वर्गं च कदाचिच्च मृतो ऽश्नुते
Main,11.0,23,kadācidatraiva punarjātaḥ svaṃ karma so 'śnute kadācidbhuktakarmā ca mṛtaḥ svalpena gacchati,कदाचिदत्रैव पुनर्जातः स्वं कर्म सो ऽश्नुते कदाचिद्भुक्तकर्मा च मृतः स्वल्पेन गच्छति
Main,11.0,24,kadācidalpaiśca tato jāyate 'tra śubhāśubhaiḥ svarloke narake caiva bhuktaprāyo dvijottama,कदाचिदल्पैश्च ततो जायते ऽत्र शुभाशुभैः स्वर्लोके नरके चैव भुक्तप्रायो द्विजोत्तम
Main,11.0,25,narakeṣu mahadduḥ khametad yat svargavāsinaḥ dṛśyante tāta modante pātyamānāśca nārakāḥ,नरकेषु महद्दुः खमेतद् यत् स्वर्गवासिनः दृश्यन्ते तात मोदन्ते पात्यमानाश्च नारकाः
Main,11.0,26,svarge 'pi duḥ khamatulaṃ yadārohaṇakālataḥ prabhṛtyahaṃ patiṣyāmītyetanmanasi vartate,स्वर्गे ऽपि दुः खमतुलं यदारोहणकालतः प्रभृत्यहं पतिष्यामीत्येतन्मनसि वर्तते
Main,11.0,27,nārakāṃścaiva saṃprekṣya mahadduḥ khamavāpyate etāṃ gatimahaṃ gantetyaharniśamanirvṛtaḥ,नारकांश्चैव संप्रेक्ष्य महद्दुः खमवाप्यते एतां गतिमहं गन्तेत्यहर्निशमनिर्वृतः
Main,11.0,28,garbhavāse mahadduḥ khaṃ jāyamānasya yonitaḥ jātasya balābhāve ca vṛddhatve duḥ khameva ca,गर्भवासे महद्दुः खं जायमानस्य योनितः जातस्य बलाभावे च वृद्धत्वे दुः खमेव च
Main,11.0,29,kāmerṣyā-krodhasambandhaṃ yauvane cātiduḥ saham duḥ khaprāyā vṛddhatā ca maraṇe duḥ khamuttamam,कामेर्ष्या-क्रोधसम्बन्धं यौवने चातिदुः सहम् दुः खप्राया वृद्धता च मरणे दुः खमुत्तमम्
Main,11.0,30,kṛṣṇamāṇasya yāmyaiśca narakeṣu ca pātyataḥ punaśca garbho janmātha maraṇaṃ narakastathā,कृष्णमाणस्य याम्यैश्च नरकेषु च पात्यतः पुनश्च गर्भो जन्माथ मरणं नरकस्तथा
Main,11.0,31,evaṃ saṃsāracakre 'smin jantavo ghaṭiyantravat bhrāmyante prākṛtairbandhairbaddhvā bādhyanti cāsakṛt,एवं संसारचक्रे ऽस्मिन् जन्तवो घटियन्त्रवत् भ्राम्यन्ते प्राकृतैर्बन्धैर्बद्ध्वा बाध्यन्ति चासकृत्
Main,11.0,32,nāsti tāta ! sukhaṃ kiñcidatra duḥ khaśatākule tasmānmokṣāya yatatā kathaṃ sevyā mayā trayī,नास्ति तात ! सुखं किञ्चिदत्र दुः खशताकुले तस्मान्मोक्षाय यतता कथं सेव्या मया त्रयी
Main,12.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhapitrāputrasaṃvādo' nāma ekādaśo 'dhyāyaḥ dvādaśo 'dhyāyaḥ pitovāca sādhu vatsa ! tvayākhyātaṃ saṃsāragahanaṃ param jñānapradānasambhūtaṃ samāśritya mahāphalam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठपित्रापुत्रसंवादोऽ नाम एकादशो ऽध्यायः द्वादशो ऽध्यायः पितोवाच साधु वत्स ! त्वयाख्यातं संसारगहनं परम् ज्ञानप्रदानसम्भूतं समाश्रित्य महाफलम्
Main,12.0,2,tatra te narakāḥ sarve yathā vai rauravastathā varṇitāstān samācakṣva vistareṇa mahāmate,तत्र ते नरकाः सर्वे यथा वै रौरवस्तथा वर्णितास्तान् समाचक्ष्व विस्तरेण महामते
Main,12.0,3,putra uvāca rauravaste samākhyātaḥ prathamaṃ narako mayā mahārauravasaṃjñaṃ tu śṛṇuṣva narakaṃ pitaḥ,पुत्र उवाच रौरवस्ते समाख्यातः प्रथमं नरको मया महारौरवसंज्ञं तु शृणुष्व नरकं पितः
Main,12.0,4,yojanānāṃ sahasrāṇi sapta pañca samantataḥ tatra tāmramayī bhūmiradhastasya hutāśanaḥ,योजनानां सहस्राणि सप्त पञ्च समन्ततः तत्र ताम्रमयी भूमिरधस्तस्य हुताशनः
Main,12.0,5,tattāpataptā sarvāśā prodyadindusamaprabhā vibhātyatimahāraudrā darśanasparśanādiṣu,तत्तापतप्ता सर्वाशा प्रोद्यदिन्दुसमप्रभा विभात्यतिमहारौद्रा दर्शनस्पर्शनादिषु
Main,12.0,6,tasyāṃ baddhaḥ karābhyāñca padbhyāñcaiva yamānugaiḥ mucyate pāpakṛnmadhye luṭhamānaḥ sa gacchati,तस्यां बद्धः कराभ्याञ्च पद्भ्याञ्चैव यमानुगैः मुच्यते पापकृन्मध्ये लुठमानः स गच्छति
Main,12.0,7,kākairvakairvṛkolūkairvṛścikairmaśakaistathā bhakṣyamāṇastathā gṛdhrairdrutaṃ mārge vikṛṣyate,काकैर्वकैर्वृकोलूकैर्वृश्चिकैर्मशकैस्तथा भक्ष्यमाणस्तथा गृध्रैर्द्रुतं मार्गे विकृष्यते
Main,12.0,8,dahyamānaḥ pitarmātarbhrātastāteti cākulaḥ vadatyasakṛdudvigno na śāntimadhigacchati,दह्यमानः पितर्मातर्भ्रातस्तातेति चाकुलः वदत्यसकृदुद्विग्नो न शान्तिमधिगच्छति
Main,12.0,9,evaṃ tasmānnaraimarmokṣo hyatikrāntairavāpyate varṣāyutāyutaiḥ pāpaṃ yaiḥ kṛtaṃ duṣṭabuddhibhiḥ,एवं तस्मान्नरैमर्मोक्षो ह्यतिक्रान्तैरवाप्यते वर्षायुतायुतैः पापं यैः कृतं दुष्टबुद्धिभिः
Main,12.0,10,tathānyastu tamo nāma so 'tiśītaḥ svabhāvataḥ mahārauravavad dīrghastathā sa tamasā vṛtaḥ,तथान्यस्तु तमो नाम सो ऽतिशीतः स्वभावतः महारौरववद् दीर्घस्तथा स तमसा वृतः
Main,12.0,11,śītārtāstatra dhāvanto narāstamasi dāruṇe parasparaṃ samāsādya parirabhyāśrayanti ca,शीतार्तास्तत्र धावन्तो नरास्तमसि दारुणे परस्परं समासाद्य परिरभ्याश्रयन्ति च
Main,12.0,12,dantāsteṣāñca bhajyante śītārtiparikampitāḥ kṣuttṛṣṇāprabalāstatra tathaivānye 'pyupadravāḥ,दन्तास्तेषाञ्च भज्यन्ते शीतार्तिपरिकम्पिताः क्षुत्तृष्णाप्रबलास्तत्र तथैवान्ये ऽप्युपद्रवाः
Main,12.0,13,himakhaṇḍavaho vāyurbhinattyasthīni dāruṇaḥ majjāsṛggalitaṃ tasmādaśnuvanti kṣudhānvitāḥ,हिमखण्डवहो वायुर्भिनत्त्यस्थीनि दारुणः मज्जासृग्गलितं तस्मादश्नुवन्ति क्षुधान्विताः
Main,12.0,14,lelihyamānā bhrāmyante parasparasamāgame evaṃ tatrāpi sumahān kleśastamasi mānavaiḥ,लेलिह्यमाना भ्राम्यन्ते परस्परसमागमे एवं तत्रापि सुमहान् क्लेशस्तमसि मानवैः
Main,12.0,15,prāpyate brāhmaṇaśreṣṭha yāvadduṣkṛtasaṃkṣayaḥ nikṛntana iti khyātastato 'nyo narakottamaḥ,प्राप्यते ब्राह्मणश्रेष्ठ यावद्दुष्कृतसंक्षयः निकृन्तन इति ख्यातस्ततो ऽन्यो नरकोत्तमः
Main,12.0,16,tasmin kulālacakrāṇi bhrāmyantyavirataṃ pitaḥ teṣvāropya nikṛtyante kālasūtreṇa mānavāḥ,तस्मिन् कुलालचक्राणि भ्राम्यन्त्यविरतं पितः तेष्वारोप्य निकृत्यन्ते कालसूत्रेण मानवाः
Main,12.0,17,yamānugāṅgulisthena āpādatalamastakam na caiṣāṃ jīvitabhraṃśo jāyate dvijasattama,यमानुगाङ्गुलिस्थेन आपादतलमस्तकम् न चैषां जीवितभ्रंशो जायते द्विजसत्तम
Main,12.0,18,chinnāni teṣāṃ śataśaḥ khaṇḍānyaikyaṃ vrajanti ca evaṃ varṣasahasrāṇi chidyante pāpakarmiṇaḥ,छिन्नानि तेषां शतशः खण्डान्यैक्यं व्रजन्ति च एवं वर्षसहस्राणि छिद्यन्ते पापकर्मिणः
Main,12.0,19,tāvad yāvadaśeṣaṃ vai tatpāpaṃ hi kṣayaṃ gatam apratiṣṭhañca narakaṃ śṛṇuṣva gadato mama,तावद् यावदशेषं वै तत्पापं हि क्षयं गतम् अप्रतिष्ठञ्च नरकं शृणुष्व गदतो मम
Main,12.0,20,atrasthairnārakairduḥ khamasahyamanubhūyate tānyeva yatra cakrāṇi ghaṭīyantrāṇi cānyataḥ,अत्रस्थैर्नारकैर्दुः खमसह्यमनुभूयते तान्येव यत्र चक्राणि घटीयन्त्राणि चान्यतः
Main,12.0,21,duḥ khasya hetubhūtāni pāpakarmakṛtāṃ nṛṇām cakreṣvāropitāḥ kecid bhrāmyante tatra mānavāḥ,दुः खस्य हेतुभूतानि पापकर्मकृतां नृणाम् चक्रेष्वारोपिताः केचिद् भ्राम्यन्ते तत्र मानवाः
Main,12.0,22,yāvadvarṣasahasrāṇi na teṣāṃ sthitirantarā ghaṭīyantreṣu caivānyo baddhastoye yathā ghaṭī,यावद्वर्षसहस्राणि न तेषां स्थितिरन्तरा घटीयन्त्रेषु चैवान्यो बद्धस्तोये यथा घटी
Main,12.0,23,bhrāmyante mānavā raktamudigarantaḥ punaḥ punaḥ astrairmukhaviniṣkrāntaiḥ netrairaśruvilambibhiḥ,भ्राम्यन्ते मानवा रक्तमुदिगरन्तः पुनः पुनः अस्त्रैर्मुखविनिष्क्रान्तैः नेत्रैरश्रुविलम्बिभिः
Main,12.0,24,duḥ khāni te prāpnuvanti yānyasahyāni jantubhiḥ asipatravanaṃ nāma narakaṃ śṛṇu cāparam,दुः खानि ते प्राप्नुवन्ति यान्यसह्यानि जन्तुभिः असिपत्रवनं नाम नरकं शृणु चापरम्
Main,12.0,25,yojanānāṃ sahasraṃ yo jvaladagnyāstṛtāvaniḥ taptāḥ sūryakaraiścaṇḍairyatrātīva sudāruṇaiḥ,योजनानां सहस्रं यो ज्वलदग्न्यास्तृतावनिः तप्ताः सूर्यकरैश्चण्डैर्यत्रातीव सुदारुणैः
Main,12.0,26,prapatanti sadā tatra prāṇino narakaukasaḥ tanmadhye ca vanaṃ ramyaṃ snigdhapatraṃ vibhāvyate,प्रपतन्ति सदा तत्र प्राणिनो नरकौकसः तन्मध्ये च वनं रम्यं स्निग्धपत्रं विभाव्यते
Main,12.0,27,patrāṇi tatra khaṅgānāṃ phalāni dvijasattamam śvānaśca tatra sabalāḥ svanantyayutaśobhitāḥ,पत्राणि तत्र खङ्गानां फलानि द्विजसत्तमम् श्वानश्च तत्र सबलाः स्वनन्त्ययुतशोभिताः
Main,12.0,28,mahāvaktrā mahādaṃṣṭrā vyāghrā iva bhayānakāḥ tatastadvanamālokya śiśiracchāyamagrataḥ,महावक्त्रा महादंष्ट्रा व्याघ्रा इव भयानकाः ततस्तद्वनमालोक्य शिशिरच्छायमग्रतः
Main,12.0,29,prayānti prāṇinastatra tīvratṛṭparipīḍitāḥ hā mātarhā tāta ! iti krāndanto 'tīva duḥ khitā,प्रयान्ति प्राणिनस्तत्र तीव्रतृट्परिपीडिताः हा मातर्हा तात ! इति क्रान्दन्तो ऽतीव दुः खिता
Main,12.0,30,dahyamānāṅghrayugalā dharaṇīsthena vahninā teṣāṃ gatānāṃ tatrāsipatrapātī samīraṇaḥ,दह्यमानाङ्घ्रयुगला धरणीस्थेन वह्निना तेषां गतानां तत्रासिपत्रपाती समीरणः
Main,12.0,31,pravāti tena pātyante teṣāṃ khaḍgānyathopari tataḥ patanti te bhūmau jvalatpavakasañcaye,प्रवाति तेन पात्यन्ते तेषां खड्गान्यथोपरि ततः पतन्ति ते भूमौ ज्वलत्पवकसञ्चये
Main,12.0,32,lelihyamāne cānyatra vyāptāśeṣamahītale sārameyāstataḥ śīghraṃ śātayanti śarīrataḥ,लेलिह्यमाने चान्यत्र व्याप्ताशेषमहीतले सारमेयास्ततः शीघ्रं शातयन्ति शरीरतः
Main,12.0,33,teṣāmaṅgāni rudatāmanekānyatibhīṣaṇāḥ asipatravanaṃ tāta ! mayaitat kīrtitaṃ tava,तेषामङ्गानि रुदतामनेकान्यतिभीषणाः असिपत्रवनं तात ! मयैतत् कीर्तितं तव
Main,12.0,34,ataḥ paraṃ bhīmataraṃ taptakumbhaṃ nibodha me samantatastaptakumbhā vahnijvālāsamāvṛtāḥ,अतः परं भीमतरं तप्तकुम्भं निबोध मे समन्ततस्तप्तकुम्भा वह्निज्वालासमावृताः
Main,12.0,35,jvaladagnicayodvṛttatailāyaścūrṇapūritāḥ teṣu duṣkṛtakarmāṇo yāmyaiḥ kṣiptā hyadhomukhāḥ,ज्वलदग्निचयोद्वृत्ततैलायश्चूर्णपूरिताः तेषु दुष्कृतकर्माणो याम्यैः क्षिप्ता ह्यधोमुखाः
Main,12.0,36,kvāthyante visphuṭadgātra-galanmajjajalāvilāḥ sphuratkapālanetrāsthicchidyamānā vibhīṣaṇaiḥ,क्वाथ्यन्ते विस्फुटद्गात्र-गलन्मज्जजलाविलाः स्फुरत्कपालनेत्रास्थिच्छिद्यमाना विभीषणैः
Main,12.0,37,gṛdhrairutpāṭya mucyante punasteṣveva vegitaiḥ punaḥ simasimāyante tailenaikyaṃ vrajanti ca,गृध्रैरुत्पाट्य मुच्यन्ते पुनस्तेष्वेव वेगितैः पुनः सिमसिमायन्ते तैलेनैक्यं व्रजन्ति च
Main,12.0,38,dravībhūtaiḥ śirogātra-snāyu-māṃsa-tvagasthibhiḥ tato yāmyairnarairāśu darvyā ghaṭṭanaghaṭṭitāḥ,द्रवीभूतैः शिरोगात्र-स्नायु-मांस-त्वगस्थिभिः ततो याम्यैर्नरैराशु दर्व्या घट्टनघट्टिताः
Main,12.0,39,kṛtāvarte mahātaile mathyante pāpakarmiṇaḥ eṣa te vistareṇoktastaptakumbho mayā pitaḥ,कृतावर्ते महातैले मथ्यन्ते पापकर्मिणः एष ते विस्तरेणोक्तस्तप्तकुम्भो मया पितः
Main,13.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāḥ putrasaṃvāde mahārauravādinarakākhyānaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ trayodaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca ahaṃ vaiśyakule jāto janmanyasmāttu saptame samatīte gavāṃ rodhaṃ nipāne kṛtavān purā,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पिताः पुत्रसंवादे महारौरवादिनरकाख्यानं नाम द्वादशो ऽध्यायः त्रयोदशो ऽध्यायः पुत्र उवाच अहं वैश्यकुले जातो जन्मन्यस्मात्तु सप्तमे समतीते गवां रोधं निपाने कृतवान् पुरा
Main,13.0,2,vipākāt karmaṇastasya narakaṃ bhṛśadāruṇam samprāpto 'gniśikhāghoramayomukhakhagākulam,विपाकात् कर्मणस्तस्य नरकं भृशदारुणम् सम्प्राप्तो ऽग्निशिखाघोरमयोमुखखगाकुलम्
Main,13.0,3,yantrapīḍanagātrāsṛk-pravāhodbhūtakardamam viśasyamānaduṣkarmi-tannipātaravākulam,यन्त्रपीडनगात्रासृक्-प्रवाहोद्भूतकर्दमम् विशस्यमानदुष्कर्मि-तन्निपातरवाकुलम्
Main,13.0,4,pātyamānasya me tatra sāgraṃ varṣaśataṃ gatam mahātāpārtitaptasya tṛṣṇādāhānvitasya ca,पात्यमानस्य मे तत्र साग्रं वर्षशतं गतम् महातापार्तितप्तस्य तृष्णादाहान्वितस्य च
Main,13.0,5,tatrāhlādakaraḥ sadyaḥ pavanaḥ sukhaśītalaḥ karambha-bālukākumbha-madhyastho me samāgataḥ,तत्राह्लादकरः सद्यः पवनः सुखशीतलः करम्भ-बालुकाकुम्भ-मध्यस्थो मे समागतः
Main,13.0,6,tatsamparkādaśeṣāṇāṃ nābhavadyātanā nṛṇām mama cāpi yathā svarge svargiṇāṃ nirvṛtiḥ parā,तत्सम्पर्कादशेषाणां नाभवद्यातना नृणाम् मम चापि यथा स्वर्गे स्वर्गिणां निर्वृतिः परा
Main,13.0,7,kimetaditi cāhlāda-vistārastimitekṣaṇaiḥ dṛṣṭamasmābhirāsannaṃ nararatnamanattamam,किमेतदिति चाह्लाद-विस्तारस्तिमितेक्षणैः दृष्टमस्माभिरासन्नं नररत्नमनत्तमम्
Main,13.0,8,yāmyaśca puruṣo ghoro daṇḍahasto 'śaniprabhaḥ purato darśayan mārgamiti ehīti vagatha,याम्यश्च पुरुषो घोरो दण्डहस्तो ऽशनिप्रभः पुरतो दर्शयन् मार्गमिति एहीति वगथ
Main,13.0,9,puruṣaḥ sa tadā dṛṣṭvā yātanāśatasaṃkulam narakaṃ prāha taṃ yāmyaṃ kiṅkaraṃ kṛpayānvitaḥ,पुरुषः स तदा दृष्ट्वा यातनाशतसंकुलम् नरकं प्राह तं याम्यं किङ्करं कृपयान्वितः
Main,13.0,10,puruṣa uvāca bho yāmyapuruṣācakṣva kiṃ mayā duṣkṛtaṃ kṛtam yenedaṃ yātanābhīm prāpto 'smi narakaṃ param,पुरुष उवाच भो याम्यपुरुषाचक्ष्व किं मया दुष्कृतं कृतम् येनेदं यातनाभीम् प्राप्तो ऽस्मि नरकं परम्
Main,13.0,11,vipaściditi vikhyāto janakānāmahaṃ kule jāto videhaviṣaye samyaṅmanujapālakaḥ,विपश्चिदिति विख्यातो जनकानामहं कुले जातो विदेहविषये सम्यङ्मनुजपालकः
Main,13.0,12,yajñairmayeṣṭaṃ bahubhirdharmataḥ pālitā mahī notsṛṣṭaścaiva saṃgrāmo nātithirvimukho gataḥ,यज्ञैर्मयेष्टं बहुभिर्धर्मतः पालिता मही नोत्सृष्टश्चैव संग्रामो नातिथिर्विमुखो गतः
Main,13.0,13,pitṛ-devarṣi-bhṛtyāśca na cāpacaritā mayā kṛtā spṛhā ca na mayā parastrīvibhavādiṣu,पितृ-देवर्षि-भृत्याश्च न चापचरिता मया कृता स्पृहा च न मया परस्त्रीविभवादिषु
Main,13.0,14,parvakāleṣu pitarastithikāleṣu devatāḥ puruṣaṃ svayamāyānti nipānamiva dhenavaḥ,पर्वकालेषु पितरस्तिथिकालेषु देवताः पुरुषं स्वयमायान्ति निपानमिव धेनवः
Main,13.0,15,yataste vimukhā yānti niśvasya gṛhamedhinaḥ tasmādiṣṭaśca pūrtaśca dhamau dvāvapi naśyataḥ,यतस्ते विमुखा यान्ति निश्वस्य गृहमेधिनः तस्मादिष्टश्च पूर्तश्च धमौ द्वावपि नश्यतः
Main,13.0,16,pitṛniśvāsavidhvastaṃ saptajanmārjitaṃ śubham trijanmaprabhavaṃ daivo niśvāso hantyasaṃśayam,पितृनिश्वासविध्वस्तं सप्तजन्मार्जितं शुभम् त्रिजन्मप्रभवं दैवो निश्वासो हन्त्यसंशयम्
Main,13.0,17,tasmād daive ca pitrye ca nityamevodyato 'bhavam so 'haṃ kathamimaṃ prāpto naraṅka bhṛśadāruṇam,तस्माद् दैवे च पित्र्ये च नित्यमेवोद्यतो ऽभवम् सो ऽहं कथमिमं प्राप्तो नरङ्क भृशदारुणम्
Main,14.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitā-putrasaṃvādo nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ caturdaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca iti pṛṣṭastadā tena śṛṇvatāṃ no mahātmanā uvāca puruṣo yāmyo ghoro 'pi prasṛtaṃ vacaḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पिता-पुत्रसंवादो नाम त्रयोदशो ऽध्यायः चतुर्दशो ऽध्यायः पुत्र उवाच इति पृष्टस्तदा तेन शृण्वतां नो महात्मना उवाच पुरुषो याम्यो घोरो ऽपि प्रसृतं वचः
Main,14.0,2,yamakiṅkara uvāca mahārāja ! yathāttha tvaṃ tathaitannātra saṃśayaḥ kintu svalpaṃ kṛtaṃ pāpaṃ bhavatā smārayāmi tat,यमकिङ्कर उवाच महाराज ! यथात्थ त्वं तथैतन्नात्र संशयः किन्तु स्वल्पं कृतं पापं भवता स्मारयामि तत्
Main,14.0,3,vaidarbho tava yā patnī pīvarī nāma nāmataḥ ṛtumatyā ṛturvandhyastvayā tasyāḥ kṛtaḥ purā,वैदर्भो तव या पत्नी पीवरी नाम नामतः ऋतुमत्या ऋतुर्वन्ध्यस्त्वया तस्याः कृतः पुरा
Main,14.0,4,śuśobhanāyāṃ kaikeyyāmāsaktena tato bhavān ṛtuvyatikramāt prāpto narakaṃ ghoramīdṛśam,शुशोभनायां कैकेय्यामासक्तेन ततो भवान् ऋतुव्यतिक्रमात् प्राप्तो नरकं घोरमीदृशम्
Main,14.0,5,homakāle yathā vahnirājyapātamavekṣate ṛtau prajāpatistadvad bījapātamavekṣate,होमकाले यथा वह्निराज्यपातमवेक्षते ऋतौ प्रजापतिस्तद्वद् बीजपातमवेक्षते
Main,14.0,6,yastamullaṅghya dharmātmā kāmeṣvāsaktimān bhavet sa tu pitryādṛṇāt pāpamavāpya narakaṃ patet,यस्तमुल्लङ्घ्य धर्मात्मा कामेष्वासक्तिमान् भवेत् स तु पित्र्यादृणात् पापमवाप्य नरकं पतेत्
Main,14.0,7,etāvadeva te pāpaṃ nānyat kiñcana vidyate tadehi gaccha puṇyānāmupabhogāya pārthiva,एतावदेव ते पापं नान्यत् किञ्चन विद्यते तदेहि गच्छ पुण्यानामुपभोगाय पार्थिव
Main,14.0,8,rājovāca yāsyāmi devānucara yatra tvaṃ māṃ nayiṣyasi kiñcit pṛcchāmi tanme tvaṃ yathāvadvaktumarhasi,राजोवाच यास्यामि देवानुचर यत्र त्वं मां नयिष्यसि किञ्चित् पृच्छामि तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
Main,14.0,9,vajratuṇḍāstvamī kākāḥ puṃsāṃ nayanahāriṇaḥ punaḥ punaśca netrāṇi tadvadeṣāṃ bhavanti hi,वज्रतुण्डास्त्वमी काकाः पुंसां नयनहारिणः पुनः पुनश्च नेत्राणि तद्वदेषां भवन्ति हि
Main,14.0,10,kiṃ karma kṛtavantaśca kathayaitajjugupsitam harantyeṣāṃ tathā jihvāṃ jāyamānāṃ punarnavām,किं कर्म कृतवन्तश्च कथयैतज्जुगुप्सितम् हरन्त्येषां तथा जिह्वां जायमानां पुनर्नवाम्
Main,14.0,11,parapatreṇa pāṭyante kasmādete 'tiduḥ khitāḥ karambhavālukāsvete pacyante tailagocarāḥ,परपत्रेण पाट्यन्ते कस्मादेते ऽतिदुः खिताः करम्भवालुकास्वेते पच्यन्ते तैलगोचराः
Main,14.0,12,ayomukhaiḥ khagaiścaite kṛṣyante kiṃvidhā vada viśrliṣṭadehabandhārti-mahārāvavirāviṇaḥ,अयोमुखैः खगैश्चैते कृष्यन्ते किंविधा वद विश्र्लिष्टदेहबन्धार्ति-महारावविराविणः
Main,14.0,13,ayaścañcunipātena sarvāṅgakṣataduḥ khitāḥ kimete 'niṣṭakartārastudyante 'harniśaṃ narāḥ,अयश्चञ्चुनिपातेन सर्वाङ्गक्षतदुः खिताः किमेते ऽनिष्टकर्तारस्तुद्यन्ते ऽहर्निशं नराः
Main,14.0,14,etāścānyāśca dṛśyante yātanāḥ pāpakarmiṇām yena karmavipākeṇa tanmamāśeṣato vada,एताश्चान्याश्च दृश्यन्ते यातनाः पापकर्मिणाम् येन कर्मविपाकेण तन्ममाशेषतो वद
Main,14.0,15,yamakiṅkara uvāca yanmāṃ pṛcchasi bhūpāla ! pāpakarmaphalodayam tat te 'haṃ sampravakṣyāmi saṃkṣepeṇa yathātatham,यमकिङ्कर उवाच यन्मां पृच्छसि भूपाल ! पापकर्मफलोदयम् तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण यथातथम्
Main,14.0,16,puṇyāpuṇye hi puruṣaḥ paryāyeṇa samaśnate bhuñjataśca kṣayaṃ yāti pāpaṃ puṇyamathāpi vā,पुण्यापुण्ये हि पुरुषः पर्यायेण समश्नते भुञ्जतश्च क्षयं याति पापं पुण्यमथापि वा
Main,14.0,17,na tu bhogādṛte puṇyaṃ kiñcidvā karma mānavam pāpakaṃ vā punātyāśu kṣayo bhogāt prajāyate,न तु भोगादृते पुण्यं किञ्चिद्वा कर्म मानवम् पापकं वा पुनात्याशु क्षयो भोगात् प्रजायते
Main,14.0,18,parityajati bhogācca puṇyāpuṇye nibodha me durbhikṣādeva durbhikṣaṃ kleśāt kleśaṃ bhayādbhayam,परित्यजति भोगाच्च पुण्यापुण्ये निबोध मे दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात् क्लेशं भयाद्भयम्
Main,14.0,19,mṛtebhyaḥ pramṛtā yānti daridrāḥ pāpakarmiṇaḥ gatiṃ nānāvidhāṃ yānti jantavaḥ karmabandhanāt,मृतेभ्यः प्रमृता यान्ति दरिद्राः पापकर्मिणः गतिं नानाविधां यान्ति जन्तवः कर्मबन्धनात्
Main,14.0,20,utsavādutsavaṃ yānti svargāt svargaṃ sukhāt sukham śraddhadhānāśca śāntāśca dhanadāḥ śubhakāriṇaḥ,उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात् स्वर्गं सुखात् सुखम् श्रद्धधानाश्च शान्ताश्च धनदाः शुभकारिणः
Main,14.0,21,vyālakuñjaradurgāṇi sarpacaurabhayāni tu hatāḥ pāpena gacchanti pāpinaḥ kimataḥ param,व्यालकुञ्जरदुर्गाणि सर्पचौरभयानि तु हताः पापेन गच्छन्ति पापिनः किमतः परम्
Main,14.0,23,anekaśatasāhastra-janmasaṃcayasañcitam puṇyāpuṇyaṃ nṛṇāṃ tadvat sukhaduḥ khāṅkurodbhavam,अनेकशतसाहस्त्र-जन्मसंचयसञ्चितम् पुण्यापुण्यं नृणां तद्वत् सुखदुः खाङ्कुरोद्भवम्
Main,14.0,24,yathā bījaṃ hi bhūpāla ! payāṃsi samavekṣate puṇyāpuṇye tathā kāladeśānyakarmakārakam,यथा बीजं हि भूपाल ! पयांसि समवेक्षते पुण्यापुण्ये तथा कालदेशान्यकर्मकारकम्
Main,14.0,25,svalpaṃ pāpaṃ kṛtaṃ puṃsā deśakālopapāditam pādanyāsakṛtaṃ duḥ khaṃ kaṇṭakotthaṃ prayacchati,स्वल्पं पापं कृतं पुंसा देशकालोपपादितम् पादन्यासकृतं दुः खं कण्टकोत्थं प्रयच्छति
Main,14.0,26,tat prabhūtataraṃ sthūlaṃ śūlakīlakasambhavam duḥ khaṃ yacchati tadvacca śirorogādi duḥ saham,तत् प्रभूततरं स्थूलं शूलकीलकसम्भवम् दुः खं यच्छति तद्वच्च शिरोरोगादि दुः सहम्
Main,14.0,27,apathyāśanaśītoṣṇa-śramatāpādikārakam tathānyo 'nyamapekṣante pāpāni phalasaṅgame,अपथ्याशनशीतोष्ण-श्रमतापादिकारकम् तथान्यो ऽन्यमपेक्षन्ते पापानि फलसङ्गमे
Main,14.0,28,evaṃ mahānti pāpāni dīrgharogādivikriyām tadvacchastrāgnikṛcchrārti-bandhanādiphalāya vai,एवं महान्ति पापानि दीर्घरोगादिविक्रियाम् तद्वच्छस्त्राग्निकृच्छ्रार्ति-बन्धनादिफलाय वै
Main,14.0,29,svalpaṃ puṇyaṃ śubhaṃ gandhaṃ helayā samprayacchiti sparśa vāpyathavā śabdaṃ rasaṃ rūpamathāpi vā,स्वल्पं पुण्यं शुभं गन्धं हेलया सम्प्रयच्छिति स्पर्श वाप्यथवा शब्दं रसं रूपमथापि वा
Main,14.0,30,cirād gurutaraṃ tadvanmahāntamapi kālajam evañca sukhaduḥ khāni puṇyāpuṇyodbhavāni vai,चिराद् गुरुतरं तद्वन्महान्तमपि कालजम् एवञ्च सुखदुः खानि पुण्यापुण्योद्भवानि वै
Main,14.0,31,bhuñjāno 'nekasaṃsāra-sambhavānīha tiṣṭhati jāti deśāvaruddhāni jñānājñānaphalāni ca,भुञ्जानो ऽनेकसंसार-सम्भवानीह तिष्ठति जाति देशावरुद्धानि ज्ञानाज्ञानफलानि च
Main,14.0,32,tiṣṇanti tatra yuktāni liṅgamātreṇa cātmani vapuṣā manasā vācā na kadācit kvacinnaraḥ,तिष्णन्ति तत्र युक्तानि लिङ्गमात्रेण चात्मनि वपुषा मनसा वाचा न कदाचित् क्वचिन्नरः
Main,14.0,33,akurvan pāpakaṃ karma puṇyaṃ vāpyavatiṣṭhate yad yat prāpnoti puruṣo duḥ khaṃ sukhamathāpi vā,अकुर्वन् पापकं कर्म पुण्यं वाप्यवतिष्ठते यद् यत् प्राप्नोति पुरुषो दुः खं सुखमथापि वा
Main,14.0,34,prabhūtamathavā svalpaṃ vikriyākāri cetasaḥ tāvatā tasya puṇyaṃ vā pāpaṃ vāpyatha cetarat,प्रभूतमथवा स्वल्पं विक्रियाकारि चेतसः तावता तस्य पुण्यं वा पापं वाप्यथ चेतरत्
Main,14.0,35,upabhogāt kṣayaṃ yāti bhujyamānamivāśanam evamete mahāpāpaṃ yātanābhiraharniśam,उपभोगात् क्षयं याति भुज्यमानमिवाशनम् एवमेते महापापं यातनाभिरहर्निशम्
Main,14.0,36,kṣapayanti narā ghoraṃ narakāntarvivartinaḥ tathaiva rājan ! puṇyāni svargaloke 'maraiḥ saha,क्षपयन्ति नरा घोरं नरकान्तर्विवर्तिनः तथैव राजन् ! पुण्यानि स्वर्गलोके ऽमरैः सह
Main,14.0,37,gandharvasiddhāpsarasāṃ gītādyairupabhuñjate devatve mānuṣatve ca tiryaktve ca śubhāśubham,गन्धर्वसिद्धाप्सरसां गीताद्यैरुपभुञ्जते देवत्वे मानुषत्वे च तिर्यक्त्वे च शुभाशुभम्
Main,14.0,38,puṇyapāpodbhavaṃ bhuṅkte sukhaduḥ khopalakṣaṇam yad tvaṃ pṛcchasi māṃ rājan ! yātanāḥ pāpakarmiṇām kena keneti pāpena tat te vakṣyāmyaśeṣataḥ,पुण्यपापोद्भवं भुङ्क्ते सुखदुः खोपलक्षणम् यद् त्वं पृच्छसि मां राजन् ! यातनाः पापकर्मिणाम् केन केनेति पापेन तत् ते वक्ष्याम्यशेषतः
Main,14.0,39,duṣṭena cakṣuṣā dṛṣṭāḥ paradārā narādhamaiḥ mānasena ca duṣṭena paradravyañca saspṛhaiḥ,दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदारा नराधमैः मानसेन च दुष्टेन परद्रव्यञ्च सस्पृहैः
Main,14.0,40,vajratuṇḍāḥ khagāsteṣāṃ harantyete vilocane punaḥ punaśca sambhūtirakṣṇoreṣāṃ bhavatyatha,वज्रतुण्डाः खगास्तेषां हरन्त्येते विलोचने पुनः पुनश्च सम्भूतिरक्ष्णोरेषां भवत्यथ
Main,14.0,41,yāvato 'kṣinimeṣāṃstu pāpamebhirnṛbhiḥ kṛtam tāvadvarṣasahasrāṇi netrātti prāpnuvantyuta,यावतो ऽक्षिनिमेषांस्तु पापमेभिर्नृभिः कृतम् तावद्वर्षसहस्राणि नेत्रात्ति प्राप्नुवन्त्युत
Main,14.0,42,asacchāstropadeśāstu yairdattā yaiśca mantritāḥ samyagdṛṣṭervināśāya ripūṇāmapi mānavaiḥ,असच्छास्त्रोपदेशास्तु यैर्दत्ता यैश्च मन्त्रिताः सम्यग्दृष्टेर्विनाशाय रिपूणामपि मानवैः
Main,14.0,43,yaiḥ śāstramanyathā proktaṃ yairasadvāgudāhṛtā vedadevadvijātīnāṃ gurornindā ca yaiḥ kṛtā,यैः शास्त्रमन्यथा प्रोक्तं यैरसद्वागुदाहृता वेददेवद्विजातीनां गुरोर्निन्दा च यैः कृता
Main,14.0,44,haranti teṣāṃ jihvāśca jāyamānāḥ punaḥ punaḥ tāvato vatsarānete vajratuṇḍāḥ sadāruṇāḥ,हरन्ति तेषां जिह्वाश्च जायमानाः पुनः पुनः तावतो वत्सरानेते वज्रतुण्डाः सदारुणाः
Main,14.0,45,mitrabhedaṃ tathā pitrā putrasya svajanasya ca yājyopādhyāyayormātrā sutasya sahacāriṇaḥ,मित्रभेदं तथा पित्रा पुत्रस्य स्वजनस्य च याज्योपाध्याययोर्मात्रा सुतस्य सहचारिणः
Main,14.0,46,bhāryāpatyośca ye kecid bhedaṃ cakrurnarādhamāḥ ta hame paśya pāṭyante karapatreṇa pārthiva,भार्यापत्योश्च ये केचिद् भेदं चक्रुर्नराधमाः त हमे पश्य पाट्यन्ते करपत्रेण पार्थिव
Main,14.0,47,paropatāpakā ye ca ye cāhlādaniṣedhakāḥ tālavṛntānilasthāna-candanośīrahāriṇaḥ,परोपतापका ये च ये चाह्लादनिषेधकाः तालवृन्तानिलस्थान-चन्दनोशीरहारिणः
Main,14.0,48,prāṇāntikaṃ dadustāpamaduṣṭānāñca ye 'dhamāḥ karambhavālukāsaṃsthāsta ime pāpabhāginaḥ,प्राणान्तिकं ददुस्तापमदुष्टानाञ्च ये ऽधमाः करम्भवालुकासंस्थास्त इमे पापभागिनः
Main,14.0,49,bhuṅkte śrāddhantu yo 'nyasya naro 'nyena nimantritaḥ daive vāpyathavā pitrye sa dvidhā kṛṣyate khagaiḥ,भुङ्क्ते श्राद्धन्तु यो ऽन्यस्य नरो ऽन्येन निमन्त्रितः दैवे वाप्यथवा पित्र्ये स द्विधा कृष्यते खगैः
Main,14.0,50,marmāṇi yastu sādhūnāmasadvāgbhirnikṛntati tamime tudamānāstu khagāstiṣṭhantyavāritā,मर्माणि यस्तु साधूनामसद्वाग्भिर्निकृन्तति तमिमे तुदमानास्तु खगास्तिष्ठन्त्यवारिता
Main,14.0,51,yaḥ karoti ca paiśunyamanyavāganyathāmatiḥ pāṭyate hi dvidhā jihvā tasyetthaṃ niśitaiḥ kṣuraiḥ,यः करोति च पैशुन्यमन्यवागन्यथामतिः पाट्यते हि द्विधा जिह्वा तस्येत्थं निशितैः क्षुरैः
Main,14.0,52,mātā-pitrorgurūṇāñca ye 'vajñāṃ cakruruddhatāḥ ta ime pūyaviṇmūtra-garte majjantyadhomukhāḥ,माता-पित्रोर्गुरूणाञ्च ये ऽवज्ञां चक्रुरुद्धताः त इमे पूयविण्मूत्र-गर्ते मज्जन्त्यधोमुखाः
Main,14.0,53,devatātithibhūteṣu bhṛtyeṣvabhyāgateṣu ca abhuktavatsu ye 'śnanti tadvat pitragnipakṣiṣu,देवतातिथिभूतेषु भृत्येष्वभ्यागतेषु च अभुक्तवत्सु ये ऽश्नन्ति तद्वत् पित्रग्निपक्षिषु
Main,14.0,54,duṣṭāste pūyaniryāsa-bhujaḥ sūcīmukhāstu te jāyante girivarṣmāṇaḥ paśyaite yādṛśā narāḥ,दुष्टास्ते पूयनिर्यास-भुजः सूचीमुखास्तु ते जायन्ते गिरिवर्ष्माणः पश्यैते यादृशा नराः
Main,14.0,55,ekapaṅktyā tu ye vipramathavetaravarṇajam viṣamaṃ bojayantīha viḍbhujasta ime yathā,एकपङ्क्त्या तु ये विप्रमथवेतरवर्णजम् विषमं बोजयन्तीह विड्भुजस्त इमे यथा
Main,14.0,56,ekasārthaprayātaṃ ye niḥ svamarthārthinaṃ naram apāsya svānnamaśnanti ta ime śleṣmabhojinaḥ,एकसार्थप्रयातं ये निः स्वमर्थार्थिनं नरम् अपास्य स्वान्नमश्नन्ति त इमे श्लेष्मभोजिनः
Main,14.0,57,gobāhmaṇāgnayaḥ spṛṣṭā yairucchiṣṭairnareśvara teṣāmete 'gnikumbheṣu lelihyantyāhitāḥ karāḥ,गोबाह्मणाग्नयः स्पृष्टा यैरुच्छिष्टैर्नरेश्वर तेषामेते ऽग्निकुम्भेषु लेलिह्यन्त्याहिताः कराः
Main,14.0,58,sūryendutārakā dṛṣṭā yairucchiṣṭaistu kāmataḥ teṣāṃ yāmyairnarairnetre nyasto vahniḥ samedhyate,सूर्येन्दुतारका दृष्टा यैरुच्छिष्टैस्तु कामतः तेषां याम्यैर्नरैर्नेत्रे न्यस्तो वह्निः समेध्यते
Main,14.0,59,gāvo 'gnirjananī viprojyeṣṭhabhrātā pitā svasā jāmayo guravo vṛddhā yaiḥ spṛṣṭāstu padā nṛbhiḥ,गावो ऽग्निर्जननी विप्रोज्येष्ठभ्राता पिता स्वसा जामयो गुरवो वृद्धा यैः स्पृष्टास्तु पदा नृभिः
Main,14.0,60,baddhāṅghrayaste nigaḍailauhairagnipratāpitaiḥ aṅgārarāśimadhyasthāstiṣṭhantyājānudāhinaḥ,बद्धाङ्घ्रयस्ते निगडैलौहैरग्निप्रतापितैः अङ्गारराशिमध्यस्थास्तिष्ठन्त्याजानुदाहिनः
Main,14.0,61,pāyasaṃ kṛśaraṃ chāgo devānnāni ca yāni vai bhuktāni yairasaṃskṛtya teṣāṃ netrāṇi pāpinām,पायसं कृशरं छागो देवान्नानि च यानि वै भुक्तानि यैरसंस्कृत्य तेषां नेत्राणि पापिनाम्
Main,14.0,62,nipātitānāṃ bhūpṛṣṭhe udvṛttākṣi nirīkṣatām sandaṃśaiḥ paśya kṛṣyante narairyāmyairmukhāt tataḥ,निपातितानां भूपृष्ठे उद्वृत्ताक्षि निरीक्षताम् सन्दंशैः पश्य कृष्यन्ते नरैर्याम्यैर्मुखात् ततः
Main,14.0,63,guru-deva-dvijātīnāṃ vedānāñca narādhamaiḥ nindā niśāmitā yaiśca pāpānāmabhinandatām,गुरु-देव-द्विजातीनां वेदानाञ्च नराधमैः निन्दा निशामिता यैश्च पापानामभिनन्दताम्
Main,14.0,64,teṣāmayomayān kīlānagnivarṣān punaḥ punaḥ karṇeṣu prerayantyete yāmyā vilapatāmapi,तेषामयोमयान् कीलानग्निवर्षान् पुनः पुनः कर्णेषु प्रेरयन्त्येते याम्या विलपतामपि
Main,14.0,65,yaiḥ prapā-devaviprauko-devālayasabhāḥ śubhāḥ bhaṅktvā vidhvaṃsamānītāḥ krodhalobhānuvartibhiḥ,यैः प्रपा-देवविप्रौको-देवालयसभाः शुभाः भङ्क्त्वा विध्वंसमानीताः क्रोधलोभानुवर्तिभिः
Main,14.0,66,teṣāmetaiḥ śitaiḥ śastrairmuhurvilapatāṃ tvacaḥ pṛthak kurvanti vai yāmyāḥ śarīrādatidāruṇāḥ,तेषामेतैः शितैः शस्त्रैर्मुहुर्विलपतां त्वचः पृथक् कुर्वन्ति वै याम्याः शरीरादतिदारुणाः
Main,14.0,67,gobrāhmaṇārkamārgeṣu ye 'vamehanti mānavāḥ teṣāmetāni kṛṣyante gudenāntrāṇi vāyasaiḥ,गोब्राह्मणार्कमार्गेषु ये ऽवमेहन्ति मानवाः तेषामेतानि कृष्यन्ते गुदेनान्त्राणि वायसैः
Main,14.0,68,dattvā kanyāṃ ca ekasmai dvitīyāya prayacchati sa tvevaṃ naikadhācchinnaḥ kṣāranadyāṃ pravāhyate,दत्त्वा कन्यां च एकस्मै द्वितीयाय प्रयच्छति स त्वेवं नैकधाच्छिन्नः क्षारनद्यां प्रवाह्यते
Main,14.0,69,svapoṣaṇaparo yastu parityajati mānavaḥ putra-bhṛtya-kalatrādi-bandhuvargamakiñcinam,स्वपोषणपरो यस्तु परित्यजति मानवः पुत्र-भृत्य-कलत्रादि-बन्धुवर्गमकिञ्चिनम्
Main,14.0,70,durbhikṣe sambhrame vāpi so 'pyevaṃ yamakiṅkaraiḥ utkṛtya dattāni mukhe svamāṃsānyaśnute kṣudhā,दुर्भिक्षे सम्भ्रमे वापि सो ऽप्येवं यमकिङ्करैः उत्कृत्य दत्तानि मुखे स्वमांसान्यश्नुते क्षुधा
Main,14.0,71,śaraṇāgatān yastyajati lobhād vṛttyupajīvinaḥ so 'pyevaṃ yantrapīḍābhiḥ pīḍyate yamakiṅkaraiḥ,शरणागतान् यस्त्यजति लोभाद् वृत्त्युपजीविनः सो ऽप्येवं यन्त्रपीडाभिः पीड्यते यमकिङ्करैः
Main,14.0,72,sukṛtaṃ ye prayacchanti yāvajjanma kṛtaṃ narāḥ te piṣyante śilāpeṣairyathaite pāpakarmiṇaḥ,सुकृतं ये प्रयच्छन्ति यावज्जन्म कृतं नराः ते पिष्यन्ते शिलापेषैर्यथैते पापकर्मिणः
Main,14.0,73,nyāsāpahāriṇo baddhāḥ sarvagātreṣu bandhanaiḥ kṛmivṛścikakākolairbhujyante 'harniśaṃ narāḥ,न्यासापहारिणो बद्धाः सर्वगात्रेषु बन्धनैः कृमिवृश्चिककाकोलैर्भुज्यन्ते ऽहर्निशं नराः
Main,14.0,74,kṣutkṣāmāstṛṭpatajjihvā-tālavo vedanāturāḥ divāmaithuninaḥ pāpāḥ paradārabhujaśca ye,क्षुत्क्षामास्तृट्पतज्जिह्वा-तालवो वेदनातुराः दिवामैथुनिनः पापाः परदारभुजश्च ये
Main,14.0,75,tathaiva kaṇṭakairderghairāyasaiḥ paśya śālmalim āropitā vibhinnāṅgāḥ prabhūtāsṛkstravāvilāḥ,तथैव कण्टकैर्देर्घैरायसैः पश्य शाल्मलिम् आरोपिता विभिन्नाङ्गाः प्रभूतासृक्स्त्रवाविलाः
Main,14.0,76,mūṣāyāmapi paśyaitān nāśyamānān yamānugaiḥ puruṣaiḥ puruṣāvyāghra ! paradārāvamarṣiṇaḥ,मूषायामपि पश्यैतान् नाश्यमानान् यमानुगैः पुरुषैः पुरुषाव्याघ्र ! परदारावमर्षिणः
Main,14.0,77,upādyāyamadhaḥ kṛtvā stabdho yo 'dhyayanaṃ naraḥ gṛhṇāti śilpamathavā so 'pyevaṃ śirasā śilām,उपाद्यायमधः कृत्वा स्तब्धो यो ऽध्ययनं नरः गृह्णाति शिल्पमथवा सो ऽप्येवं शिरसा शिलाम्
Main,14.0,78,bibhrat kleśamavāpnoti janamārge 'tipīḍitaḥ kṣutkṣāmo 'harniśaṃ bhārapīḍāvyathitamastakaḥ,बिभ्रत् क्लेशमवाप्नोति जनमार्गे ऽतिपीडितः क्षुत्क्षामो ऽहर्निशं भारपीडाव्यथितमस्तकः
Main,14.0,79,mūtra-śleṣma-pūrīṣāṇi yairutsṛṣṭāni vāriṇi ta ime śleṣmaviṇmūtra-durgandhaṃ narakaṃ gatāḥ,मूत्र-श्लेष्म-पूरीषाणि यैरुत्सृष्टानि वारिणि त इमे श्लेष्मविण्मूत्र-दुर्गन्धं नरकं गताः
Main,14.0,80,parasparañca māṃsāni bhakṣyanti kṣudhānvitāḥ bhuktaṃ nātithyavidhinā pūrvamebhaiḥ parasparam,परस्परञ्च मांसानि भक्ष्यन्ति क्षुधान्विताः भुक्तं नातिथ्यविधिना पूर्वमेभैः परस्परम्
Main,14.0,81,apaviddhāstu yairvedā vahanayaścāhitāgnibhiḥ ta ime śālaśṛṅgāgrāt pātyante 'dhaḥ punaḥ punaḥ,अपविद्धास्तु यैर्वेदा वहनयश्चाहिताग्निभिः त इमे शालशृङ्गाग्रात् पात्यन्ते ऽधः पुनः पुनः
Main,14.0,82,punarbhūpatayo jīrṇā yāvajjīvanti ye narāḥ ime kṛmitvamāpannā bhakṣyante 'tra pipīlikaiḥ,पुनर्भूपतयो जीर्णा यावज्जीवन्ति ये नराः इमे कृमित्वमापन्ना भक्ष्यन्ते ऽत्र पिपीलिकैः
Main,14.0,83,patitapratigrahādānādyajanānnityasevanāt pāṣāṇamadhyakīṭatvaṃ naraḥ satatamaśnute,पतितप्रतिग्रहादानाद्यजनान्नित्यसेवनात् पाषाणमध्यकीटत्वं नरः सततमश्नुते
Main,14.0,84,paśyato bhṛtyavargasya mitrāṇāmatithestathā eko miṣṭānnabhug bhuṅkte jvaladaṅgārasañcayam,पश्यतो भृत्यवर्गस्य मित्राणामतिथेस्तथा एको मिष्टान्नभुग् भुङ्क्ते ज्वलदङ्गारसञ्चयम्
Main,14.0,85,vṛkairbhayaṅkaraiḥ pṛṣṭhaṃ nityamasyopabhujyate pṛṣṭhamāṃsaṃ nṛpaitena yato lokasya bhakṣitam,वृकैर्भयङ्करैः पृष्ठं नित्यमस्योपभुज्यते पृष्ठमांसं नृपैतेन यतो लोकस्य भक्षितम्
Main,14.0,86,andho 'tha badhiro mūko bhrāmyate 'yaṃ kṣudhāturaḥ akṛtajño 'dhamaḥ puṃsāmupakāreṣu vartatām,अन्धो ऽथ बधिरो मूको भ्राम्यते ऽयं क्षुधातुरः अकृतज्ञो ऽधमः पुंसामुपकारेषु वर्तताम्
Main,14.0,87,ayaṃ kṛtaghro mitrāṇāmapakārī sudurmatiḥ tatpakumbhe nipatati tato yāsyati peṣaṇam,अयं कृतघ्रो मित्राणामपकारी सुदुर्मतिः तत्पकुम्भे निपतति ततो यास्यति पेषणम्
Main,14.0,88,karambhavālukāṃ tasmāt tato yantrānapīḍanam asipatravanaṃ tasmāt karapatreṇa pāṭanam,करम्भवालुकां तस्मात् ततो यन्त्रानपीडनम् असिपत्रवनं तस्मात् करपत्रेण पाटनम्
Main,14.0,89,kālasūtre tathā chedamanekāścaiva yātanāḥ prāpya niṣkṛtimetasmānna vedmi kathameṣyati,कालसूत्रे तथा छेदमनेकाश्चैव यातनाः प्राप्य निष्कृतिमेतस्मान्न वेद्मि कथमेष्यति
Main,14.0,90,śrāddhasaṅgatino viprāḥ samutpatya parasparam duṣṭā hi niḥ sṛtaṃ phenaṃ sarvāṅgebhyaḥ pibanti vai,श्राद्धसङ्गतिनो विप्राः समुत्पत्य परस्परम् दुष्टा हि निः सृतं फेनं सर्वाङ्गेभ्यः पिबन्ति वै
Main,14.0,91,suvarṇasteyī vipraghraḥ surāpī gurutalpagaḥ adhaścordhvañca dīptāgnau dahyamānāḥ samantataḥ,सुवर्णस्तेयी विप्रघ्रः सुरापी गुरुतल्पगः अधश्चोर्ध्वञ्च दीप्ताग्नौ दह्यमानाः समन्ततः
Main,14.0,92,tiṣṭhantyabdasahasrāṇi subahūni tataḥ punaḥ jāyante mānavāḥ kuṣṭha-kṣayarogādicihnatāḥ,तिष्ठन्त्यब्दसहस्राणि सुबहूनि ततः पुनः जायन्ते मानवाः कुष्ठ-क्षयरोगादिचिह्नताः
Main,14.0,93,mṛtāḥ punaśca narakaṃ punarjātāśca tādṛśam vyādhimṛcchanti kalpāntaparimāṇaṃ narādhipa,मृताः पुनश्च नरकं पुनर्जाताश्च तादृशम् व्याधिमृच्छन्ति कल्पान्तपरिमाणं नराधिप
Main,14.0,94,goghro nyūrataraṃ yāti narake 'tha trijanmani tathopapātakānāñca sarveṣāmiti niścayaḥ,गोघ्रो न्यूरतरं याति नरके ऽथ त्रिजन्मनि तथोपपातकानाञ्च सर्वेषामिति निश्चयः
Main,14.0,95,narakapracyutā yāni yairyairvihitapātakaiḥ prayānti yonijātāni tanme nigadataḥ śṛṇu,नरकप्रच्युता यानि यैर्यैर्विहितपातकैः प्रयान्ति योनिजातानि तन्मे निगदतः शृणु
Main,15.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe jaḍopākhyāne yamakiṅkarasaṃvādo nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ pañcadaśo 'dhyāyaḥ yamakiṅkara uvāca patitāt pratigṛhyārthaṃ kharayoniṃ vrajed dvijaḥ narakāt pratimuktastu kṛmiḥ patitayājakaḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे जडोपाख्याने यमकिङ्करसंवादो नाम चतुर्दशो ऽध्यायः पञ्चदशो ऽध्यायः यमकिङ्कर उवाच पतितात् प्रतिगृह्यार्थं खरयोनिं व्रजेद् द्विजः नरकात् प्रतिमुक्तस्तु कृमिः पतितयाजकः
Main,15.0,2,upādhyāyavyalīkantu kṛtvā śvā bhavati dvijaḥ tajjāyāṃ manasāvāñchan taddravyañcāpyasaṃśayam,उपाध्यायव्यलीकन्तु कृत्वा श्वा भवति द्विजः तज्जायां मनसावाञ्छन् तद्द्रव्यञ्चाप्यसंशयम्
Main,15.0,3,gardabho jāyate jantuḥ pitroścāpyavamānakaḥ mātāpitarāvākruśya śārikā samprajāyate,गर्दभो जायते जन्तुः पित्रोश्चाप्यवमानकः मातापितरावाक्रुश्य शारिका सम्प्रजायते
Main,15.0,4,bhrātuḥ patnyavamantā ca kapotatvaṃ prapadyate tāmeva pīḍayitvā tu kacchapatvaṃ prapadyate,भ्रातुः पत्न्यवमन्ता च कपोतत्वं प्रपद्यते तामेव पीडयित्वा तु कच्छपत्वं प्रपद्यते
Main,15.0,5,bhartṛpiṇḍamupāśnan yastadiṣṭaṃ na niṣevate so 'pi mohasamāpanno jāyate vānaro mṛtaḥ,भर्तृपिण्डमुपाश्नन् यस्तदिष्टं न निषेवते सो ऽपि मोहसमापन्नो जायते वानरो मृतः
Main,15.0,6,nyāsāpahartā narakādvimukto jāyate kṛmiḥ asūyakaśca narakānmukto bhavati rākṣasaḥ,न्यासापहर्ता नरकाद्विमुक्तो जायते कृमिः असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः
Main,15.0,7,viśvāsahantā ca naro mīnayonau prajāyate dhānyaṃ yavāṃstilān māṣān kulatthān sarṣapāṃścaṇān,विश्वासहन्ता च नरो मीनयोनौ प्रजायते धान्यं यवांस्तिलान् माषान् कुलत्थान् सर्षपांश्चणान्
Main,15.0,8,kalāyāna kalamān mudgān godhūmānatasīstathā śasyānyanyāni vā hṛtvā mohājjanturacetanaḥ,कलायान कलमान् मुद्गान् गोधूमानतसीस्तथा शस्यान्यन्यानि वा हृत्वा मोहाज्जन्तुरचेतनः
Main,15.0,9,sañjāyate mahāvaktro mūṣiko babhrusannibhaḥ paradārābhimarṣāttu vṛko ghoro 'bhijāyate,सञ्जायते महावक्त्रो मूषिको बभ्रुसन्निभः परदाराभिमर्षात्तु वृको घोरो ऽभिजायते
Main,15.0,10,śvā śṛgālo vako gṛdhro vyāḍaḥ kaṅkastathā kramāt bhrātṛbhāryāñca durbuddhiryo dharṣayati pāpakṛt,श्वा शृगालो वको गृध्रो व्याडः कङ्कस्तथा क्रमात् भ्रातृभार्याञ्च दुर्बुद्धिर्यो धर्षयति पापकृत्
Main,15.0,11,puṃskokilatvamāpnoti sa cāpi narakāccyutaḥ sakhibhāryāṃ gurorbhāryāṃ rājabhāryāñca pāpakṛt,पुंस्कोकिलत्वमाप्नोति स चापि नरकाच्च्युतः सखिभार्यां गुरोर्भार्यां राजभार्याञ्च पापकृत्
Main,15.0,12,pradharṣayitvā kāmātmā śūkaro jāyate naraḥ yajña-dāna-vivāhānāṃ vighrakartā bhavet kṛmiḥ,प्रधर्षयित्वा कामात्मा शूकरो जायते नरः यज्ञ-दान-विवाहानां विघ्रकर्ता भवेत् कृमिः
Main,15.0,13,punardāt ca kanyāyāḥ kṛmirevopajāyate devatā-pitṛ-viprāṇāmadatvā yo 'nnamaśnute,पुनर्दात् च कन्यायाः कृमिरेवोपजायते देवता-पितृ-विप्राणामदत्वा यो ऽन्नमश्नुते
Main,15.0,14,pramukto narakāt so 'pi vāyasaḥ samprajāyate jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ vāpi bhrātaraṃ yo 'vamanyate,प्रमुक्तो नरकात् सो ऽपि वायसः सम्प्रजायते ज्येष्ठं पितृसमं वापि भ्रातरं यो ऽवमन्यते
Main,15.0,15,narakāt so 'pi vibhraṣṭaḥ krauñcayonau prajāyate śūdraśca brāhmaṇariṃ gatvā kṛmiyonau prajāyate,नरकात् सो ऽपि विभ्रष्टः क्रौञ्चयोनौ प्रजायते शूद्रश्च ब्राह्मणरिं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते
Main,15.0,16,tasyāmapatyamutpādya kāṣṭhāntaḥ kīṭako bhavet śūkaraḥ kṛmiko madguścaṇḍālaśca prajāyate,तस्यामपत्यमुत्पाद्य काष्ठान्तः कीटको भवेत् शूकरः कृमिको मद्गुश्चण्डालश्च प्रजायते
Main,15.0,17,akṛtajño 'dhamaḥ puṃsāṃ vimukto narakānnaraḥ kṛtaghraḥ kṛmikaḥ kīṭaḥ pataṅgo vṛścikastathā,अकृतज्ञो ऽधमः पुंसां विमुक्तो नरकान्नरः कृतघ्रः कृमिकः कीटः पतङ्गो वृश्चिकस्तथा
Main,15.0,18,matsyastu vāyasaḥ kūrmaḥ pukkaso jāyate tataḥ aśastraṃ puruṣaṃ hatvā naraḥ sañjāyate kharaḥ,मत्स्यस्तु वायसः कूर्मः पुक्कसो जायते ततः अशस्त्रं पुरुषं हत्वा नरः सञ्जायते खरः
Main,15.0,19,kṛmiḥ strīvadhakartā ca bālahantā ca jāyate bhojanaṃ corayitvā tu makṣikā jāyate naraḥ,कृमिः स्त्रीवधकर्ता च बालहन्ता च जायते भोजनं चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः
Main,15.0,20,tatrāpyasti viśeṣo vai bhojanasya śṛṇuṣva tat htvānnantu sa mārjāro jāyate narakāccyutaḥ,तत्राप्यस्ति विशेषो वै भोजनस्य शृणुष्व तत् ह्त्वान्नन्तु स मार्जारो जायते नरकाच्च्युतः
Main,15.0,21,tilapiṇyākasaṃmiśramannaṃ hṛtvā tu mūṣikaḥ ghṛtaṃ hṛtvā ca nakulaḥ kāko madgurajāmiṣam,तिलपिण्याकसंमिश्रमन्नं हृत्वा तु मूषिकः घृतं हृत्वा च नकुलः काको मद्गुरजामिषम्
Main,15.0,22,matsyamāṃsāpahṛt kākaḥ śyeno mārgāmiṣāpahṛt vīcīkākastvapahṛte lavaṇe dadhani kṛmiḥ,मत्स्यमांसापहृत् काकः श्येनो मार्गामिषापहृत् वीचीकाकस्त्वपहृते लवणे दधनि कृमिः
Main,15.0,23,corayitvā payaścāpi balākā samprajāyate yastu corayate tailaṃ tailapāyī sa jāyate,चोरयित्वा पयश्चापि बलाका सम्प्रजायते यस्तु चोरयते तैलं तैलपायी स जायते
Main,15.0,24,madhu hṛtvā naro daṃśaḥ pūpaṃ hṛtvā pipīlikaḥ corayitvā tu niṣpāvān jāyate gṛhagolakaḥ,मधु हृत्वा नरो दंशः पूपं हृत्वा पिपीलिकः चोरयित्वा तु निष्पावान् जायते गृहगोलकः
Main,15.0,25,āsavaṃ corayitvā tu tittiritvamavāpnuyāt ayo hṛtvā tu pāpātmā vāyasaḥ samprajāyate,आसवं चोरयित्वा तु तित्तिरित्वमवाप्नुयात् अयो हृत्वा तु पापात्मा वायसः सम्प्रजायते
Main,15.0,26,hṛte kāṃsye ca hārītaḥ kapoto rupyabhājane hṛtvā tu kāñcanaṃ bhāṇḍaṃ kṛmiyonau prajāyate,हृते कांस्ये च हारीतः कपोतो रुप्यभाजने हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते
Main,15.0,27,patrorṇaṃ corayitvā tu krakaratvañca gacchati koṣakāraśca kauṣeye hṛte vastre 'bhijāyate,पत्रोर्णं चोरयित्वा तु क्रकरत्वञ्च गच्छति कोषकारश्च कौषेये हृते वस्त्रे ऽभिजायते
Main,15.0,28,dukūle śārṅgakaḥ pāpo hṛte caivāṃśuke śukaḥ tathaivājāvikaṃ hṛtvā vastraṃ kṣaumaṃ ca jāyate,दुकूले शार्ङ्गकः पापो हृते चैवांशुके शुकः तथैवाजाविकं हृत्वा वस्त्रं क्षौमं च जायते
Main,15.0,29,kārpāsike hṛte krauñco vālkahartā bakastathā mayūro varṇakān hṛtvā śākapatraṃ ca jāyate,कार्पासिके हृते क्रौञ्चो वाल्कहर्ता बकस्तथा मयूरो वर्णकान् हृत्वा शाकपत्रं च जायते
Main,15.0,30,jīvajjīvakatāṃ yāti raktavastrāpahṛnnaraḥ chucchundariḥ śubhān gandhān vāso hṛtvā śaśo bhavet,जीवज्जीवकतां याति रक्तवस्त्रापहृन्नरः छुच्छुन्दरिः शुभान् गन्धान् वासो हृत्वा शशो भवेत्
Main,15.0,31,ṣaṇḍhaḥ phalāpaharaṇāt kāṣṭhasya ghuṇakīṭakaḥ puṣpāpahṛd daridraśca paṅguryānāpahṛnnaraḥ,षण्ढः फलापहरणात् काष्ठस्य घुणकीटकः पुष्पापहृद् दरिद्रश्च पङ्गुर्यानापहृन्नरः
Main,15.0,32,śākahartā ca hārītastoyahartā ca cātakaḥ bhūhartā narakān gatvā rauravādīn sudāruṇān,शाकहर्ता च हारीतस्तोयहर्ता च चातकः भूहर्ता नरकान् गत्वा रौरवादीन् सुदारुणान्
Main,15.0,33,tṛṇa-gulma-latā-valli-tvaksāratarutāṃ kramāt prāpya kṣīṇālpapāpastu naro bhavati vai tataḥ,तृण-गुल्म-लता-वल्लि-त्वक्सारतरुतां क्रमात् प्राप्य क्षीणाल्पपापस्तु नरो भवति वै ततः
Main,15.0,34,kṛmiḥ kīṭaḥ pataṅgo 'tha pakṣī toya caro mṛgaḥ gotvaṃ prāpya ca caṇḍāla-pukkasādi jugupsitam,कृमिः कीटः पतङ्गो ऽथ पक्षी तोय चरो मृगः गोत्वं प्राप्य च चण्डाल-पुक्कसादि जुगुप्सितम्
Main,15.0,35,paṅgvandho vadhiraḥ kuṣṭhī yakṣmaṇā ca prapīḍitaḥ mukharogākṣirogaiśca gudarogaiśca bādhyate,पङ्ग्वन्धो वधिरः कुष्ठी यक्ष्मणा च प्रपीडितः मुखरोगाक्षिरोगैश्च गुदरोगैश्च बाध्यते
Main,15.0,36,apasmārī ca bhavati śūdratvaṃ ca sa gacchati eṣa eva kramo dṛṣṭo gosuvarṇāpahāriṇām,अपस्मारी च भवति शूद्रत्वं च स गच्छति एष एव क्रमो दृष्टो गोसुवर्णापहारिणाम्
Main,15.0,37,vidyāpahāriṇaścogrā niṣkrayabhraṃśino guroḥ jāyāmanyasya puruṣaḥ pārakhyāṃ pratipādayan,विद्यापहारिणश्चोग्रा निष्क्रयभ्रंशिनो गुरोः जायामन्यस्य पुरुषः पारख्यां प्रतिपादयन्
Main,15.0,38,prāpnoti ṣaṇḍhatāṃ mūḍho yātanābhyaḥ paricyutaḥ yaḥ karoti naro homamasamiddhe vibhāvasau,प्राप्नोति षण्ढतां मूढो यातनाभ्यः परिच्युतः यः करोति नरो होममसमिद्धे विभावसौ
Main,15.0,39,so 'jirṇavyādhiduḥ khārto mandāgniḥ saṃprajāyate paranindā kṛtaghratvaṃ paramarmāvaghaṭṭanam,सो ऽजिर्णव्याधिदुः खार्तो मन्दाग्निः संप्रजायते परनिन्दा कृतघ्रत्वं परमर्मावघट्टनम्
Main,15.0,40,naiṣṭhuryaṃ nirghṛṇatvañca paradāropasevanam parasvaharaṇāśaucaṃ devatānāñca kutsanam,नैष्ठुर्यं निर्घृणत्वञ्च परदारोपसेवनम् परस्वहरणाशौचं देवतानाञ्च कुत्सनम्
Main,15.0,41,nikṛtyā kañcanaṃ nṛṇāṃ kārpaṇyaṃ ca nṛṇāṃ vadhaḥ yāni ca pratiṣiddhāni tatpravṛttiśca santatā,निकृत्या कञ्चनं नृणां कार्पण्यं च नृणां वधः यानि च प्रतिषिद्धानि तत्प्रवृत्तिश्च सन्तता
Main,15.0,42,upalakṣyāṇi jānīyānmuktānāṃ narakādanu dayā bhūteṣu saṃvādaḥ paralokapratikriyā,उपलक्ष्याणि जानीयान्मुक्तानां नरकादनु दया भूतेषु संवादः परलोकप्रतिक्रिया
Main,15.0,43,satyaṃ bhūtahitārthoktirvedaprāmāṇyadarśanam guru-devarṣi-siddharṣipūjanaṃ sādhusaṅgamaḥ,सत्यं भूतहितार्थोक्तिर्वेदप्रामाण्यदर्शनम् गुरु-देवर्षि-सिद्धर्षिपूजनं साधुसङ्गमः
Main,15.0,44,satkriyābhāyasanaṃ maitrīmiti budhyate paṇḍitaḥ anyāni caiva saddharmaṅkriyābhūtāni yāni ca,सत्क्रियाभायसनं मैत्रीमिति बुध्यते पण्डितः अन्यानि चैव सद्धर्मङ्क्रियाभूतानि यानि च
Main,15.0,45,svargacyutānāṃ liṅgāni puruṣāṇāmapāpinām etaduddeśato rājan bhavataḥ kathitaṃ mayā,स्वर्गच्युतानां लिङ्गानि पुरुषाणामपापिनाम् एतदुद्देशतो राजन् भवतः कथितं मया
Main,15.0,46,svakarmaphalabhoktṝṇāṃ puṇyānāṃ pāpināṃ tathā tadehyanyatra gacchāmo dṛṣṭaṃ sarvaṃ tvayādhunā tvayā dṛṣṭo hi narakastadehyanyatra gamyatām,स्वकर्मफलभोक्तॄणां पुण्यानां पापिनां तथा तदेह्यन्यत्र गच्छामो दृष्टं सर्वं त्वयाधुना त्वया दृष्टो हि नरकस्तदेह्यन्यत्र गम्यताम्
Main,15.0,47,putra uvāca tatastamagrataḥ kṛtvā sa rājā gantumudyataḥ tataśca sarvairutkruṣṭaṃ yātanāsthāyibhirnṛbhiḥ,पुत्र उवाच ततस्तमग्रतः कृत्वा स राजा गन्तुमुद्यतः ततश्च सर्वैरुत्क्रुष्टं यातनास्थायिभिर्नृभिः
Main,15.0,48,prasādaṃ kuru bhūpeti tiṣṭha tāvanmuhūrtakam tvadaṅgasaṅgī pavano mano hlādayate hi naḥ,प्रसादं कुरु भूपेति तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् त्वदङ्गसङ्गी पवनो मनो ह्लादयते हि नः
Main,15.0,49,paritāpañca gātrebhyaḥ pīḍābādhāśca kṛtsnaśaḥ apahanti naravyāghra yadāṃ kura mahīpate,परितापञ्च गात्रेभ्यः पीडाबाधाश्च कृत्स्नशः अपहन्ति नरव्याघ्र यदां कुर महीपते
Main,15.0,50,etacchrutvā vacasteṣāṃ taṃ yāmyapuruṣaṃ nṛpaḥ papraccha kathameteṣāmāhlādo mayi tiṣṭhati,एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां तं याम्यपुरुषं नृपः पप्रच्छ कथमेतेषामाह्लादो मयि तिष्ठति
Main,15.0,51,kiṃ mayā karma tat puṇyaṃ martyaloke mahat kṛtam āhlādadāyinī vyuṣṭiryeneyaṃ tadudīraya,किं मया कर्म तत् पुण्यं मर्त्यलोके महत् कृतम् आह्लाददायिनी व्युष्टिर्येनेयं तदुदीरय
Main,15.0,52,yamapuruṣa uvāca pitṛdevātithipraiṣya-śiṣṭenānnena te tanuḥ puṣṭimabhyāgatā yasmāt tadgataṃ ca mano yataḥ,यमपुरुष उवाच पितृदेवातिथिप्रैष्य-शिष्टेनान्नेन ते तनुः पुष्टिमभ्यागता यस्मात् तद्गतं च मनो यतः
Main,15.0,53,tatastvadgātrasaṃsargo pavano hlādadāyakaḥ pāpakarmakṛto rājan yātanā na prabādhate,ततस्त्वद्गात्रसंसर्गो पवनो ह्लाददायकः पापकर्मकृतो राजन् यातना न प्रबाधते
Main,15.0,54,aśvamedhādayo yajñāstvayeṣṭā vidhivadyataḥ tatastvaddarśanādyāmyā yantraśastrāgnivāyasāḥ,अश्वमेधादयो यज्ञास्त्वयेष्टा विधिवद्यतः ततस्त्वद्दर्शनाद्याम्या यन्त्रशस्त्राग्निवायसाः
Main,15.0,55,pīḍana-ccheda-dāhādi-mahāduḥ khasya hetavaḥ mṛdutvamāgatā rājan tejasāpahatāstava,पीडन-च्छेद-दाहादि-महादुः खस्य हेतवः मृदुत्वमागता राजन् तेजसापहतास्तव
Main,15.0,56,rājovāca na svarge brahmaloke vā tat sukhaṃ prāpyate naraiḥ yadārtajantunirvāṇa-dānotthamiti me matiḥ,राजोवाच न स्वर्गे ब्रह्मलोके वा तत् सुखं प्राप्यते नरैः यदार्तजन्तुनिर्वाण-दानोत्थमिति मे मतिः
Main,15.0,57,yadi matsannidhāvetān yātanā na prabādhate tato bhadramukhātrāhaṃ sthāsye sthāṇurivācalaḥ,यदि मत्सन्निधावेतान् यातना न प्रबाधते ततो भद्रमुखात्राहं स्थास्ये स्थाणुरिवाचलः
Main,15.0,58,yamapuruṣa uvāca ehi rājan pragacchāmo nijapuṇyasamarjitān bhuṅkṣva bhogānapāsyeha yātanāḥ pāpakarmaṇām,यमपुरुष उवाच एहि राजन् प्रगच्छामो निजपुण्यसमर्जितान् भुङ्क्ष्व भोगानपास्येह यातनाः पापकर्मणाम्
Main,15.0,59,rājovāca tasmānna tāvadyāsyāmi yāvadete suduḥ khitāḥ matsannidhānāt sukhino bhavanti narakaukasaḥ,राजोवाच तस्मान्न तावद्यास्यामि यावदेते सुदुः खिताः मत्सन्निधानात् सुखिनो भवन्ति नरकौकसः
Main,15.0,60,dhik tasya jīvanaṃ puṃsaḥ śaraṇārthinamāturam yo nārtamanugṛhṇāti vairipakṣamapi dhruvam,धिक् तस्य जीवनं पुंसः शरणार्थिनमातुरम् यो नार्तमनुगृह्णाति वैरिपक्षमपि ध्रुवम्
Main,15.0,61,yajña-dāna-tapāṃsīha paratra ca na bhūtaye bhavanti tasya yasyārta-paritrāṇe na mānasam,यज्ञ-दान-तपांसीह परत्र च न भूतये भवन्ति तस्य यस्यार्त-परित्राणे न मानसम्
Main,15.0,62,narasya yasya kaṭhinaṃ mano bālāturādiṣu vṛddheṣu ca na taṃ manye mānuṣaṃ rākṣaso hi saḥ,नरस्य यस्य कठिनं मनो बालातुरादिषु वृद्धेषु च न तं मन्ये मानुषं राक्षसो हि सः
Main,15.0,63,eteṣāṃ sannikarṣāt tu yadyagniparitāpajam tathogragandhajaṃ vāpi duḥ khaṃ narakasambhavam,एतेषां सन्निकर्षात् तु यद्यग्निपरितापजम् तथोग्रगन्धजं वापि दुः खं नरकसम्भवम्
Main,15.0,64,kṣutpipāsābhavaṃ duḥ khaṃ yacca mūrcchāpradaṃ mahat eteṣāṃ trāṇadānantu manye svargasukhāt param,क्षुत्पिपासाभवं दुः खं यच्च मूर्च्छाप्रदं महत् एतेषां त्राणदानन्तु मन्ये स्वर्गसुखात् परम्
Main,15.0,65,prāpsyantyārtā yadi sukhaṃ bahavo duḥ khite mayi kinnu prāptaṃ mayā na syāt tasmāt tvaṃ vraja māciram,प्राप्स्यन्त्यार्ता यदि सुखं बहवो दुः खिते मयि किन्नु प्राप्तं मया न स्यात् तस्मात् त्वं व्रज माचिरम्
Main,15.0,66,yamapuruṣa uvāca eṣa dharmaśca śakraśca tvāṃ netuṃ samupāgatau avaśyamasmād gantavyaṃ tasmāt pārthiva ! gamyatām,यमपुरुष उवाच एष धर्मश्च शक्रश्च त्वां नेतुं समुपागतौ अवश्यमस्माद् गन्तव्यं तस्मात् पार्थिव ! गम्यताम्
Main,15.0,67,dharma uvāca nayāmi tvāmahaṃ svargaṃ tvayā samyagupāsitaḥ vimānametadāruhya mā vilambasva gamyatām,धर्म उवाच नयामि त्वामहं स्वर्गं त्वया सम्यगुपासितः विमानमेतदारुह्य मा विलम्बस्व गम्यताम्
Main,15.0,68,rājovāca narake mānavā dharma pīḍyante 'tra sahasraśaḥ trāhīti cārtāḥ krandanti māmato na vrajāmyaham,राजोवाच नरके मानवा धर्म पीड्यन्ते ऽत्र सहस्रशः त्राहीति चार्ताः क्रन्दन्ति मामतो न व्रजाम्यहम्
Main,15.0,69,indra uvāca karmaṇā narakaprāptireteṣāṃ pāpakarmiṇām svargastvayāpi gantavyo nṛpa ! puṇyena karmaṇā,इन्द्र उवाच कर्मणा नरकप्राप्तिरेतेषां पापकर्मिणाम् स्वर्गस्त्वयापि गन्तव्यो नृप ! पुण्येन कर्मणा
Main,15.0,70,rājovāca yadi jānāsi dharma ! tvaṃ tvaṃ vā śakra ! śacīpate mama yāvat pramāṇantu śubhaṃ tadvaktumarhathaḥ,राजोवाच यदि जानासि धर्म ! त्वं त्वं वा शक्र ! शचीपते मम यावत् प्रमाणन्तु शुभं तद्वक्तुमर्हथः
Main,15.0,71,dharma uvāca abbindavo yathāmbhodhau yathā vā divi tārakāḥ yathā vā varṣatā dhārā gaḍgāyāṃ sikatā yathā,धर्म उवाच अब्बिन्दवो यथाम्भोधौ यथा वा दिवि तारकाः यथा वा वर्षता धारा गड्गायां सिकता यथा
Main,15.0,72,asaṃkhyeyā mahārāja yathā bindvādayo hyapām tathā tavāpi puṇyasya saṃkhyā naivopapadyate,असंख्येया महाराज यथा बिन्द्वादयो ह्यपाम् तथा तवापि पुण्यस्य संख्या नैवोपपद्यते
Main,15.0,73,anukampāmimāmadya nārakeṣviha kurvataḥ tadeva śatasāhastraṃ saṃkhyāmupagataṃ tava,अनुकम्पामिमामद्य नारकेष्विह कुर्वतः तदेव शतसाहस्त्रं संख्यामुपगतं तव
Main,15.0,74,tad gaccha tvaṃ nṛpaśreṣṭha tadbhāktumamarālayam ete 'pi pāpaṃ narake kṣapayantu svakarmajam,तद् गच्छ त्वं नृपश्रेष्ठ तद्भाक्तुममरालयम् एते ऽपि पापं नरके क्षपयन्तु स्वकर्मजम्
Main,15.0,75,rājovāca kathaṃ spṛhāṃ kariṣyanti matsamparkeṣu mānavāḥ yadi satsannidhāveṣāmukatkarṣo nopajāyate,राजोवाच कथं स्पृहां करिष्यन्ति मत्सम्पर्केषु मानवाः यदि सत्सन्निधावेषामुकत्कर्षो नोपजायते
Main,15.0,76,tasmādyat sukṛtaṃ kiñcinmamāsti tridaśādhipa tena mucyantu narakāt pāpino yātanāṃ gatāḥ,तस्माद्यत् सुकृतं किञ्चिन्ममास्ति त्रिदशाधिप तेन मुच्यन्तु नरकात् पापिनो यातनां गताः
Main,15.0,77,indra uvāca evamūrdhvataraṃ sthānaṃ tvayāvāptaṃ mahīpate etāṃśca narakāt paśya vimuktān pāpakāriṇaḥ,इन्द्र उवाच एवमूर्ध्वतरं स्थानं त्वयावाप्तं महीपते एतांश्च नरकात् पश्य विमुक्तान् पापकारिणः
Main,15.0,78,putra uvāca tato 'patat puṣpavṛṣṭistasyopari mahīpateḥ vimānañcādhiropyainaṃ svarlokamanayaddhariḥ,पुत्र उवाच ततो ऽपतत् पुष्पवृष्टिस्तस्योपरि महीपतेः विमानञ्चाधिरोप्यैनं स्वर्लोकमनयद्धरिः
Main,15.0,79,ahañcānye ca ye tatra yātanābhyaḥ paricyutāḥ svakarmaphalanirdiṣṭaṃ tato jātyantaraṃ gatāḥ,अहञ्चान्ये च ये तत्र यातनाभ्यः परिच्युताः स्वकर्मफलनिर्दिष्टं ततो जात्यन्तरं गताः
Main,15.0,80,evamete samākhyātā narakā dvijasattama yena yena ca pāpena yāṃ yāṃ yonimupaiti vai,एवमेते समाख्याता नरका द्विजसत्तम येन येन च पापेन यां यां योनिमुपैति वै
Main,15.0,81,tat tat sarvaṃ samākhyātaṃ yathā dṛṣṭaṃ mayā purā purānubhavajaṃ jñānamavāpyāvitathaṃ tava ataḥ paraṃ mahābhāga kimanyat kathayāmi te,तत् तत् सर्वं समाख्यातं यथा दृष्टं मया पुरा पुरानुभवजं ज्ञानमवाप्यावितथं तव अतः परं महाभाग किमन्यत् कथयामि ते
Main,16.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvādo nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ pitāvāca kathitaṃ me tvayā vatsa saṃsārasya vyavasthitam svarūpamatiheyasya ghaṭīyantravadavyayam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशो ऽध्यायः षोडशो ऽध्यायः पितावाच कथितं मे त्वया वत्स संसारस्य व्यवस्थितम् स्वरूपमतिहेयस्य घटीयन्त्रवदव्ययम्
Main,16.0,2,tadevametadakhilaṃ mayāvagatamīdṛśam kiṃ mayā vada kartavyamevasmin vyavasthite,तदेवमेतदखिलं मयावगतमीदृशम् किं मया वद कर्तव्यमेवस्मिन् व्यवस्थिते
Main,16.0,3,putra uvāca yadi madvacanaṃ tāta śraddadhāsyaviśaṅkitaḥ tat parityajya gārhasthyaṃ vānaprasthaparo bhava,पुत्र उवाच यदि मद्वचनं तात श्रद्दधास्यविशङ्कितः तत् परित्यज्य गार्हस्थ्यं वानप्रस्थपरो भव
Main,16.0,4,tamanuṣṭhāya vidhivad vihāyāgniparigraham ātmanyātmānamādhayā nirdvandvo niṣparigrahaḥ,तमनुष्ठाय विधिवद् विहायाग्निपरिग्रहम् आत्मन्यात्मानमाधया निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः
Main,16.0,5,ekāntarāśī vaśyātmā bhava bhikṣuratandritaḥ tatra yogāparo bhūtvā bāhyasparśavivarjitaḥ,एकान्तराशी वश्यात्मा भव भिक्षुरतन्द्रितः तत्र योगापरो भूत्वा बाह्यस्पर्शविवर्जितः
Main,16.0,6,tataḥ prāpsyati taṃ yogaṃ duḥ śasaṃyogabheṣajam muktihetumanaupamyamanākhyeyamasaṅginam yatsaṃyogānna te yogo bhūyo bhūtairbhaviṣyati,ततः प्राप्स्यति तं योगं दुः शसंयोगभेषजम् मुक्तिहेतुमनौपम्यमनाख्येयमसङ्गिनम् यत्संयोगान्न ते योगो भूयो भूतैर्भविष्यति
Main,16.0,7,pitāvāca vatsa yogaṃ mamācakṣva muktihetumataḥ param yena bhūtaiḥ punarbhūto nedṛgaḥ khamavāpnuyām,पितावाच वत्स योगं ममाचक्ष्व मुक्तिहेतुमतः परम् येन भूतैः पुनर्भूतो नेदृगः खमवाप्नुयाम्
Main,16.0,8,yatrāsaktiparasyātmā mama saṃsārabandhanaiḥ naiti yogamayogo 'pi taṃ yogamadhunā vada,यत्रासक्तिपरस्यात्मा मम संसारबन्धनैः नैति योगमयोगो ऽपि तं योगमधुना वद
Main,16.0,9,saṃsārādityatāpārti-vipluṣyaddehamānasam brahmajñānāmbuśītena siñca māṃ vākyavāriṇā,संसारादित्यतापार्ति-विप्लुष्यद्देहमानसम् ब्रह्मज्ञानाम्बुशीतेन सिञ्च मां वाक्यवारिणा
Main,16.0,10,avidyākṛṣṇasarpeṇa daṣṭaṃ tadviṣapīḍitam svavākyāmṛtapānena māṃ jīvaya punarmṛtam,अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम् स्ववाक्यामृतपानेन मां जीवय पुनर्मृतम्
Main,16.0,11,putra-dāra-gṛha-kṣetra-mamatvanigajaḍārditam māṃ mocayeṣṭasadbhāva-vijñānodghāṭanaistvaran,पुत्र-दार-गृह-क्षेत्र-ममत्वनिगजडार्दितम् मां मोचयेष्टसद्भाव-विज्ञानोद्घाटनैस्त्वरन्
Main,16.0,12,putra uvāca śṛṇu tāta ! yathā yogo dattātreyeṇa dhīmatā alarkāya purā proktaḥ samyak pṛṣṭena vistarāt,पुत्र उवाच शृणु तात ! यथा योगो दत्तात्रेयेण धीमता अलर्काय पुरा प्रोक्तः सम्यक् पृष्टेन विस्तरात्
Main,16.0,13,pitovāca dattātreyaḥ sutaḥ kasya kathaṃ vā yogamuktavān kaścālarko mahābhāgo yo yaugaṃ paripṛṣṭavān,पितोवाच दत्तात्रेयः सुतः कस्य कथं वा योगमुक्तवान् कश्चालर्को महाभागो यो यौगं परिपृष्टवान्
Main,16.0,14,putra uvāca kauśiko brāhmaṇaḥ kaścit pratiṣṭhāne 'bhavat pure so 'nyajanmakṛtaiḥ pāpaiḥ kuṣṭharogāturo 'bhavat,पुत्र उवाच कौशिको ब्राह्मणः कश्चित् प्रतिष्ठाने ऽभवत् पुरे सो ऽन्यजन्मकृतैः पापैः कुष्ठरोगातुरो ऽभवत्
Main,16.0,15,taṃ tathā vyādhitaṃ bhāryā patiṃ devamivārccayat pādābhyaṅgāṅgasaṃvāha-strānācchādanabhojanaiḥ,तं तथा व्याधितं भार्या पतिं देवमिवार्च्चयत् पादाभ्यङ्गाङ्गसंवाह-स्त्रानाच्छादनभोजनैः
Main,16.0,16,śleṣma-mūtra-purīṣāsṛk-pravāhakṣālanena ca rahaścaivopacāreṇa priyasambhāṣaṇena ca,श्लेष्म-मूत्र-पुरीषासृक्-प्रवाहक्षालनेन च रहश्चैवोपचारेण प्रियसम्भाषणेन च
Main,16.0,17,sa tayā pūjyamāno 'pi sadātīva vinītayā atīva tīvrakopatvānnirbhartsayati niṣṭhuraḥ,स तया पूज्यमानो ऽपि सदातीव विनीतया अतीव तीव्रकोपत्वान्निर्भर्त्सयति निष्ठुरः
Main,16.0,18,tathāpi praṇatā bhāryā tamamanyata daivatam taṃ tathāpyatibībhatsaṃ sarvaśreṣṭhamamanyata,तथापि प्रणता भार्या तममन्यत दैवतम् तं तथाप्यतिबीभत्सं सर्वश्रेष्ठममन्यत
Main,16.0,19,acaṅkramaṇaśolo 'pi sa kadācid dvijottamaḥ prāha bhāryāṃ nayasveti tvaṃ māṃ tasyā niveśanam,अचङ्क्रमणशोलो ऽपि स कदाचिद् द्विजोत्तमः प्राह भार्यां नयस्वेति त्वं मां तस्या निवेशनम्
Main,16.0,20,yā sā veśyā mayā dṛṣṭā rājamārge gṛhoṣitā tāṃ māṃ prāpaya dharmajñe ! saiva me hṛdi vartate,या सा वेश्या मया दृष्टा राजमार्गे गृहोषिता तां मां प्रापय धर्मज्ञे ! सैव मे हृदि वर्तते
Main,16.0,21,dṛṣṭā sūryodaye bālā rātriśceyamupāgatā darśanānantaraṃ sā me hṛdayānnāpasarpati,दृष्टा सूर्योदये बाला रात्रिश्चेयमुपागता दर्शनानन्तरं सा मे हृदयान्नापसर्पति
Main,16.0,22,yadi sā cārusarvāṅgī pīnaśroṇipayodharā nopagūhati tanvaṅgī tanmāṃ drakṣyasi vai mṛtam,यदि सा चारुसर्वाङ्गी पीनश्रोणिपयोधरा नोपगूहति तन्वङ्गी तन्मां द्रक्ष्यसि वै मृतम्
Main,16.0,23,vāmaḥ kāmo manuṣyāṇāṃ bahubhiḥ prārthyate ca sā mamāśaktiśca gamane saṅkulaṃ pratibhāti me,वामः कामो मनुष्याणां बहुभिः प्रार्थ्यते च सा ममाशक्तिश्च गमने सङ्कुलं प्रतिभाति मे
Main,16.0,24,tat tadā vacanaṃ śrutvā bhartuḥ kāmāturasya sā tatpatnī satkulotpannā mahābhāgā pativratā,तत् तदा वचनं श्रुत्वा भर्तुः कामातुरस्य सा तत्पत्नी सत्कुलोत्पन्ना महाभागा पतिव्रता
Main,16.0,25,gāgṃ parikaraṃ baddhvā śulkamādāya cādhikam skandhe bhartāramādāya jagāma mṛdugāminī,गाग्ं परिकरं बद्ध्वा शुल्कमादाय चाधिकम् स्कन्धे भर्तारमादाय जगाम मृदुगामिनी
Main,16.0,26,niśi meghāstṛte vyomni caladvidyutpradarśite rājamārge priyaṃ bhartuścikīrṣantī dvijāṅganā,निशि मेघास्तृते व्योम्नि चलद्विद्युत्प्रदर्शिते राजमार्गे प्रियं भर्तुश्चिकीर्षन्ती द्विजाङ्गना
Main,16.0,27,pathi śūle tathā protamacauraṃ yauraśaṅkayā māṇḍavyamatiduḥ khārtamandhakāre 'tha sa dvijaḥ,पथि शूले तथा प्रोतमचौरं यौरशङ्कया माण्डव्यमतिदुः खार्तमन्धकारे ऽथ स द्विजः
Main,16.0,28,patnīskandhe samārūḍhaścālayāmāsa kauśikaḥ pādāvamarṣaṇāt kruddho māṇḍavyastamuvāca ha,पत्नीस्कन्धे समारूढश्चालयामास कौशिकः पादावमर्षणात् क्रुद्धो माण्डव्यस्तमुवाच ह
Main,16.0,29,yenāhamevamatyarthaṃ duḥ khitaścālitaḥ padā daśāṃ kaṣṭāmanuprāptaḥ sa pāpātmā narādhamaḥ,येनाहमेवमत्यर्थं दुः खितश्चालितः पदा दशां कष्टामनुप्राप्तः स पापात्मा नराधमः
Main,16.0,30,sūryodaye 'vaśaḥ prāṇairvimokṣyati na saṃśayaḥ bhāskarālokanādeva sa vināśamavāpsyati,सूर्योदये ऽवशः प्राणैर्विमोक्ष्यति न संशयः भास्करालोकनादेव स विनाशमवाप्स्यति
Main,16.0,31,tasya bhāryātataḥ śrutvā taṃ śāpamatidāruṇam provāca vyathitā sūryo naivodayamupaiṣyati,तस्य भार्याततः श्रुत्वा तं शापमतिदारुणम् प्रोवाच व्यथिता सूर्यो नैवोदयमुपैष्यति
Main,16.0,32,tataḥ sūryodayābhāvādabhavat santatā niśā bahūnyahaḥ pramāṇāni tato devā bhayaṃ yayuḥ,ततः सूर्योदयाभावादभवत् सन्तता निशा बहून्यहः प्रमाणानि ततो देवा भयं ययुः
Main,16.0,33,niḥ svādhyāyavaṣaṭkāra-svadhāsvāhāvivarjitam kathaṃ nu khalvidaṃ sarvaṃ na gacchet saṃkṣayaṃ jagat,निः स्वाध्यायवषट्कार-स्वधास्वाहाविवर्जितम् कथं नु खल्विदं सर्वं न गच्छेत् संक्षयं जगत्
Main,16.0,34,ahorātravyavasthāyā vinā māsartusaṃkṣayaḥ tatsaṃkṣayānna tvayane jñāyete dakṣiṇottare,अहोरात्रव्यवस्थाया विना मासर्तुसंक्षयः तत्संक्षयान्न त्वयने ज्ञायेते दक्षिणोत्तरे
Main,16.0,35,vinā cāyanavijñānāt kālaḥ saṃvatsaraḥ kutaḥ saṃvatsaraṃ vinā nānyat kālajñānaṃ pravartate,विना चायनविज्ञानात् कालः संवत्सरः कुतः संवत्सरं विना नान्यत् कालज्ञानं प्रवर्तते
Main,16.0,36,pativratāyā vacasā nodgacchati divākaraḥ sūryodayaṃ vinā naiva strānadānādikāḥ kriyāḥ,पतिव्रताया वचसा नोद्गच्छति दिवाकरः सूर्योदयं विना नैव स्त्रानदानादिकाः क्रियाः
Main,16.0,37,nāgnerviharaṇañcaiva krātvabhāvaśca lakṣyate naivāpyayanamasmākaṃ vinā homena jāyate,नाग्नेर्विहरणञ्चैव क्रात्वभावश्च लक्ष्यते नैवाप्ययनमस्माकं विना होमेन जायते
Main,16.0,38,vayamāpyāyitā martyairyajñabhāgairyathocitaiḥ vṛṣṭyā tānanugṛhṇīmo martyān śasyādisiddhaye,वयमाप्यायिता मर्त्यैर्यज्ञभागैर्यथोचितैः वृष्ट्या ताननुगृह्णीमो मर्त्यान् शस्यादिसिद्धये
Main,16.0,39,niṣpāditāsvoṣadhīṣu martyā yajñairyajanti naḥ teṣāṃ vayaṃ prayacchāmaḥ kāmān yajñādipūjitāḥ,निष्पादितास्वोषधीषु मर्त्या यज्ञैर्यजन्ति नः तेषां वयं प्रयच्छामः कामान् यज्ञादिपूजिताः
Main,16.0,40,adho hi varṣāma vayaṃ martyāścordhvapravarṣiṇaḥ toyavarṣeṇa hi vayaṃ havirvarṣeṇa mānavāḥ,अधो हि वर्षाम वयं मर्त्याश्चोर्ध्वप्रवर्षिणः तोयवर्षेण हि वयं हविर्वर्षेण मानवाः
Main,16.0,41,ye nāsmākaṃ prayacchanti nityanaimittakīḥ kriyāḥ kratubhāgaṃ durātmānaḥ svayañcāśnanti lolupāḥ,ये नास्माकं प्रयच्छन्ति नित्यनैमित्तकीः क्रियाः क्रतुभागं दुरात्मानः स्वयञ्चाश्नन्ति लोलुपाः
Main,16.0,42,vināśāya vayaṃ teṣāṃ toyasūryāgnimārutān kṣitiñca sandūṣayāmaḥ pāpānāmapakāriṇām,विनाशाय वयं तेषां तोयसूर्याग्निमारुतान् क्षितिञ्च सन्दूषयामः पापानामपकारिणाम्
Main,16.0,43,duṣṭatoyādibhogena teṣāṃ duṣkṛtakarmiṇām upasargāḥ pravartante maraṇāya sudāruṇāḥ,दुष्टतोयादिभोगेन तेषां दुष्कृतकर्मिणाम् उपसर्गाः प्रवर्तन्ते मरणाय सुदारुणाः
Main,16.0,44,ye tvasmān prīṇayitvā tu bhuñjate śeṣamātmanā teṣāṃ puṇyān vayaṃ yokān vidadhāma mahātmanām,ये त्वस्मान् प्रीणयित्वा तु भुञ्जते शेषमात्मना तेषां पुण्यान् वयं योकान् विदधाम महात्मनाम्
Main,16.0,45,tannāsti sarvamevaitadvinaiṣāṃ vyuṣṭisaṃsthaitam kathaṃ nu dinasargaḥ syādanyo 'nyamavadan surāḥ,तन्नास्ति सर्वमेवैतद्विनैषां व्युष्टिसंस्थैतम् कथं नु दिनसर्गः स्यादन्यो ऽन्यमवदन् सुराः
Main,16.0,46,teṣāmeva sametānāṃ yajñavyucchittiśaṅkinām devānāṃ vacanaṃ śrutvā prāha devaḥ prajāpatiḥ,तेषामेव समेतानां यज्ञव्युच्छित्तिशङ्किनाम् देवानां वचनं श्रुत्वा प्राह देवः प्रजापतिः
Main,16.0,47,tejaḥ paraṃ tejasaiva tapasā ca tapastathā praśāmyate 'marāstasmācchṛṇudhvaṃ vacanaṃ mama,तेजः परं तेजसैव तपसा च तपस्तथा प्रशाम्यते ऽमरास्तस्माच्छृणुध्वं वचनं मम
Main,16.0,48,pativratāyā māhātmyānnodgacchati divākaraḥ tasya cānudayāddhānirmartyānāṃ bhavatāṃ tathā,पतिव्रताया माहात्म्यान्नोद्गच्छति दिवाकरः तस्य चानुदयाद्धानिर्मर्त्यानां भवतां तथा
Main,16.0,49,tasmāt pativratāmatreranubhūyāṃ tapasvinīm prasādayata vai patnīṃ bhānorudayakāmyayā,तस्मात् पतिव्रतामत्रेरनुभूयां तपस्विनीम् प्रसादयत वै पत्नीं भानोरुदयकाम्यया
Main,16.0,50,putra uvāca taiḥ sā prasāditā gatvā proheṣṭaṃ vriyatāmiti ayācanta dinaṃ devā bhavatviti yathā purā,पुत्र उवाच तैः सा प्रसादिता गत्वा प्रोहेष्टं व्रियतामिति अयाचन्त दिनं देवा भवत्विति यथा पुरा
Main,16.0,51,anasūyovāca pativratāyā māhātmyaṃ na hīyeta kathantviti saṃmānya tasmāt tāṃ sādhvīmahaḥ strakṣyāmyahaṃ surāḥ,अनसूयोवाच पतिव्रताया माहात्म्यं न हीयेत कथन्त्विति संमान्य तस्मात् तां साध्वीमहः स्त्रक्ष्याम्यहं सुराः
Main,16.0,52,yathā punarahorātra-saṃsthānamupajāyate yathā ca tasyāḥ svapatirna sādhvyā nāśameṣyati,यथा पुनरहोरात्र-संस्थानमुपजायते यथा च तस्याः स्वपतिर्न साध्व्या नाशमेष्यति
Main,16.0,53,putra uvāca evamuktvā surāṃstasyā gatvā sā mandiraṃ śubhā uvāca kuśalaṃ pṛṣṭā dharmaṃ bhartustathātmanaḥ,पुत्र उवाच एवमुक्त्वा सुरांस्तस्या गत्वा सा मन्दिरं शुभा उवाच कुशलं पृष्टा धर्मं भर्तुस्तथात्मनः
Main,16.0,54,anasūyovāca kaccinnandasi kalyāṇi svabharturmukhadarśanāt kacciccākhiladevebhyo manyase 'bhyadhikaṃ patim,अनसूयोवाच कच्चिन्नन्दसि कल्याणि स्वभर्तुर्मुखदर्शनात् कच्चिच्चाखिलदेवेभ्यो मन्यसे ऽभ्यधिकं पतिम्
Main,16.0,55,bhartṛśuśrūṣaṇādeva mayā prāptaṃ mahat phalam sarvakāmaphalāvāptyā pratyūhāḥ parivartitāḥ,भर्तृशुश्रूषणादेव मया प्राप्तं महत् फलम् सर्वकामफलावाप्त्या प्रत्यूहाः परिवर्तिताः
Main,16.0,56,pañcarṇāni manuṣyeṇa sādhvi ! deyāni sarvadā tathātmavarṇadharmeṇa kartavyo dhanasaṃcayaḥ,पञ्चर्णानि मनुष्येण साध्वि ! देयानि सर्वदा तथात्मवर्णधर्मेण कर्तव्यो धनसंचयः
Main,16.0,57,prāptaścārthastataḥ pātre viniyojyo vidhānataḥ satyārjava-tapo-dānairdayāyukto bhavet sadā,प्राप्तश्चार्थस्ततः पात्रे विनियोज्यो विधानतः सत्यार्जव-तपो-दानैर्दयायुक्तो भवेत् सदा
Main,16.0,58,kriyāśca śāstranirdiṣṭā rāgadveṣavivarjitāḥ kartavyā anvahaṃ śraddhā-puraskāreṇa śaktitaḥ,क्रियाश्च शास्त्रनिर्दिष्टा रागद्वेषविवर्जिताः कर्तव्या अन्वहं श्रद्धा-पुरस्कारेण शक्तितः
Main,16.0,59,svajātivihitāneva lokānāpnoti mānavaḥ kleśena mahatā sādhvi ! prājāpatyādikān kramāt,स्वजातिविहितानेव लोकानाप्नोति मानवः क्लेशेन महता साध्वि ! प्राजापत्यादिकान् क्रमात्
Main,16.0,60,striyastvevaṃ samastasya narairduḥ khārjitasya vai puṇyasyārdhāpahāriṇyaḥ patiśuśrūṣayaiva hi,स्त्रियस्त्वेवं समस्तस्य नरैर्दुः खार्जितस्य वै पुण्यस्यार्धापहारिण्यः पतिशुश्रूषयैव हि
Main,16.0,61,nāsti strīṇāṃ pṛthagyajño na śrāddhaṃ nāpyupoṣitam bhartṛśuśrūṣayaivaitān lokāniṣṭān vrajanti hi,नास्ति स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न श्राद्धं नाप्युपोषितम् भर्तृशुश्रूषयैवैतान् लोकानिष्टान् व्रजन्ति हि
Main,16.0,62,tasmāt sādhvi ! mahābhāge ! patiśuśrūṣaṇaṃ prati tvayā matiḥ sadā kāryā yato bhartā parā gatiḥ,तस्मात् साध्वि ! महाभागे ! पतिशुश्रूषणं प्रति त्वया मतिः सदा कार्या यतो भर्ता परा गतिः
Main,16.0,63,yaddevebhyo yacca pitrāgatebhyaḥ kuryādbhartābhyarccanaṃ satkriyātaḥ tasyāpyardhaṃ kevalānanyacittā nārī bhuṅkte bhartṛśuśrūṣayaiva,यद्देवेभ्यो यच्च पित्रागतेभ्यः कुर्याद्भर्ताभ्यर्च्चनं सत्क्रियातः तस्याप्यर्धं केवलानन्यचित्ता नारी भुङ्क्ते भर्तृशुश्रूषयैव
Main,16.0,64,putra uvāca tasyāstadvacanaṃ śrutvā pratipūjya tathādarāt pratyuvācātripatnīṃ tāmanasūyāmidaṃ vacaḥ,पुत्र उवाच तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिपूज्य तथादरात् प्रत्युवाचात्रिपत्नीं तामनसूयामिदं वचः
Main,16.0,65,dhanyāsmyanugṛhītāsmi devaiścāpyavalokitā yanme prakṛtikalyāṇi ! śraddhāṃ vardhayase punaḥ,धन्यास्म्यनुगृहीतास्मि देवैश्चाप्यवलोकिता यन्मे प्रकृतिकल्याणि ! श्रद्धां वर्धयसे पुनः
Main,16.0,66,jānāmyetanna nārīṇāṃ kācit patisamā gatiḥ tatprītiścopakārāya iha loke paratra ca,जानाम्येतन्न नारीणां काचित् पतिसमा गतिः तत्प्रीतिश्चोपकाराय इह लोके परत्र च
Main,16.0,67,patiprasādādiha ca pretya caiva yaśasvini nārī sukhamavāpnoti nāryā bhartā hi devatā,पतिप्रसादादिह च प्रेत्य चैव यशस्विनि नारी सुखमवाप्नोति नार्या भर्ता हि देवता
Main,16.0,68,sā tvaṃ brūhi mahābhāge ! prāptāyā mama mandiram āryāyā yanmayā kāryaṃ tathāryeṇāpi vā śubhe,सा त्वं ब्रूहि महाभागे ! प्राप्ताया मम मन्दिरम् आर्याया यन्मया कार्यं तथार्येणापि वा शुभे
Main,16.0,69,anasūyovāca ete devāḥ sahendreṇa māmupāgamya duḥ khitāḥ tvadvākhyāpāstasatkarmadinanaktanirūpaṇāḥ,अनसूयोवाच एते देवाः सहेन्द्रेण मामुपागम्य दुः खिताः त्वद्वाख्यापास्तसत्कर्मदिननक्तनिरूपणाः
Main,16.0,70,yācante 'harniśāsaṃsthāṃ yathāvadavikhaṇḍitām ahaṃ tadarthamāyātā śṛṇu caitadvaco mama,याचन्ते ऽहर्निशासंस्थां यथावदविखण्डिताम् अहं तदर्थमायाता शृणु चैतद्वचो मम
Main,16.0,71,dinābhāvāt samastānāmabhāvo yāgakarmaṇām tadabhāvāt surāḥ puṣṭiṃ nopayānti tapasvini,दिनाभावात् समस्तानामभावो यागकर्मणाम् तदभावात् सुराः पुष्टिं नोपयान्ति तपस्विनि
Main,16.0,72,ahnaścaiva samucchedāducchedaḥ sarvakarmaṇām taducchedādanāvṛṣṭyā jagaducchedameṣyati,अह्नश्चैव समुच्छेदादुच्छेदः सर्वकर्मणाम् तदुच्छेदादनावृष्ट्या जगदुच्छेदमेष्यति
Main,16.0,73,tat tvamicchasi cedetat jagaduddhartumāpadaḥ prasīda sādhvi ! lokānāṃ pūrvavaddhartatāṃ raviḥ,तत् त्वमिच्छसि चेदेतत् जगदुद्धर्तुमापदः प्रसीद साध्वि ! लोकानां पूर्ववद्धर्ततां रविः
Main,16.0,74,brāhmaṇyuvāca māṇḍavyena mahābhāge ! śapto bhartā mameśvaraḥ sūryodaye vināśaṃ tvaṃ prāpsyasītyatimanyunā,ब्राह्मण्युवाच माण्डव्येन महाभागे ! शप्तो भर्ता ममेश्वरः सूर्योदये विनाशं त्वं प्राप्स्यसीत्यतिमन्युना
Main,16.0,75,anasūyovāca yadi vā rocate bhadre ! tatastvadvacanādaham karomi pūrvavaddehaṃ bhartārañca navaṃ tava,अनसूयोवाच यदि वा रोचते भद्रे ! ततस्त्वद्वचनादहम् करोमि पूर्ववद्देहं भर्तारञ्च नवं तव
Main,16.0,76,mayā hi sarvathā strīṇāṃ māhātmyaṃ varavarṇini pativratānāmārādhyamiti saṃmānayāmi te,मया हि सर्वथा स्त्रीणां माहात्म्यं वरवर्णिनि पतिव्रतानामाराध्यमिति संमानयामि ते
Main,16.0,77,putra uvāca tathetyukte tayā sūryamājuhāva tapasvinī anasūyārghyamudyamya daśarātre tadā niśi,पुत्र उवाच तथेत्युक्ते तया सूर्यमाजुहाव तपस्विनी अनसूयार्घ्यमुद्यम्य दशरात्रे तदा निशि
Main,16.0,78,tato vivasvān bhagavān phullapadmāruṇākṛtiḥ śailarājānamudayamārurohorumaṇḍalaḥ,ततो विवस्वान् भगवान् फुल्लपद्मारुणाकृतिः शैलराजानमुदयमारुरोहोरुमण्डलः
Main,16.0,79,samanantaramevāsyā bhartā prāṇairvyayujyata papata ca mahīpṛṣṭhe patantaṃ jagṛhe ca sā,समनन्तरमेवास्या भर्ता प्राणैर्व्ययुज्यत पपत च महीपृष्ठे पतन्तं जगृहे च सा
Main,16.0,80,anasūyovāca na viṣādastvayā bhadre ! kartavyaḥ paśya me balam patiśuśrūṣayāvāptaṃ tapasaḥ kiṃ cireṇa te,अनसूयोवाच न विषादस्त्वया भद्रे ! कर्तव्यः पश्य मे बलम् पतिशुश्रूषयावाप्तं तपसः किं चिरेण ते
Main,16.0,81,yathā bhartṛsamaṃ nānyamapaśyaṃ puruṣaṃ kvacit rūpataḥ śīlato buddhyā vāṅmādhurṃyyādibhūṣaṇaiḥ,यथा भर्तृसमं नान्यमपश्यं पुरुषं क्वचित् रूपतः शीलतो बुद्ध्या वाङ्माधुर्ंय्यादिभूषणैः
Main,16.0,82,tena satyena vipro 'yaṃ vyādhimuktaḥ punaryuvā prāpnotu jīvitaṃ bhāryāsahāyaḥ śaradāṃ śatam,तेन सत्येन विप्रो ऽयं व्याधिमुक्तः पुनर्युवा प्राप्नोतु जीवितं भार्यासहायः शरदां शतम्
Main,16.0,83,yathā bhartṛsamaṃ nānyamahaṃ paśyāmi daivatam tena satyena vipro 'yaṃ punarjovatvanāmayaḥ,यथा भर्तृसमं नान्यमहं पश्यामि दैवतम् तेन सत्येन विप्रो ऽयं पुनर्जोवत्वनामयः
Main,16.0,84,karmaṇā manasā vācā bharturārādhanaṃ prati yathā mamodyamo nityaṃ tathāyaṃ jīvatāṃ dvijaḥ,कर्मणा मनसा वाचा भर्तुराराधनं प्रति यथा ममोद्यमो नित्यं तथायं जीवतां द्विजः
Main,16.0,85,putra uvāca tato vipraḥ samuttasthau vyādhimuktaḥ punaryuvā svabhābhirbhāsayan veśma vṛndāraka ivājaraḥ,पुत्र उवाच ततो विप्रः समुत्तस्थौ व्याधिमुक्तः पुनर्युवा स्वभाभिर्भासयन् वेश्म वृन्दारक इवाजरः
Main,16.0,86,tato 'patat puṣpavṛṣṭirdevavādyādinisvanaḥ lebhire ca mudaṃ devā anasūyāmathābruvan,ततो ऽपतत् पुष्पवृष्टिर्देववाद्यादिनिस्वनः लेभिरे च मुदं देवा अनसूयामथाब्रुवन्
Main,16.0,87,devā ūcuḥ varaṃ vṛṇīṣva kalyāṇi devakāryaṃ mahat kṛtam tvayā yasmāt tato devā varadāste tapasvini,देवा ऊचुः वरं वृणीष्व कल्याणि देवकार्यं महत् कृतम् त्वया यस्मात् ततो देवा वरदास्ते तपस्विनि
Main,16.0,88,anasūyovāca yadi devāḥ prasannā me pitāmahapurogamāḥ varadā varayogyā ca yadyahaṃ bhavatāṃ matā,अनसूयोवाच यदि देवाः प्रसन्ना मे पितामहपुरोगमाः वरदा वरयोग्या च यद्यहं भवतां मता
Main,16.0,89,tadyāntu mama putratvaṃ brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ yogañca prāpnuyāṃ bhartṛsahitā kleśamuktaye,तद्यान्तु मम पुत्रत्वं ब्रह्म-विष्णु-महेश्वराः योगञ्च प्राप्नुयां भर्तृसहिता क्लेशमुक्तये
Main,16.0,90,evamastviti tāṃ devā brahma-viṣṇu-śivādayaḥ proktvā jagmuryathānyāyamanumānya tapasvinīm,एवमस्त्विति तां देवा ब्रह्म-विष्णु-शिवादयः प्रोक्त्वा जग्मुर्यथान्यायमनुमान्य तपस्विनीम्
Main,17.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvāde anasūyāvaraprāptirnāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ saptadaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca tataḥ kāle bahutithe dvitīyo brahmaṇaḥ sutaḥ svabhāryāṃ bhagavānatriranasūyāmapaśyata,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे अनसूयावरप्राप्तिर्नाम षोडशो ऽध्यायः सप्तदशो ऽध्यायः पुत्र उवाच ततः काले बहुतिथे द्वितीयो ब्रह्मणः सुतः स्वभार्यां भगवानत्रिरनसूयामपश्यत
Main,17.0,2,ṛtusnātāṃ sucārvaṅgīṃ lobhanīyottamākṛtim sakāmo manasā bheje sa munistāmaninditām,ऋतुस्नातां सुचार्वङ्गीं लोभनीयोत्तमाकृतिम् सकामो मनसा भेजे स मुनिस्तामनिन्दिताम्
Main,17.0,3,tasyābhidhyāyatastāntu vikāro yo 'nvajāyata tamevovāha pavanastiraścordhvañca vegavān,तस्याभिध्यायतस्तान्तु विकारो यो ऽन्वजायत तमेवोवाह पवनस्तिरश्चोर्ध्वञ्च वेगवान्
Main,17.0,4,brahmarūpañca śuklābhaṃ patamānaṃ samantataḥ somarūpaṃ rajopetaṃ diśastaṃ jagṛhurdaśa,ब्रह्मरूपञ्च शुक्लाभं पतमानं समन्ततः सोमरूपं रजोपेतं दिशस्तं जगृहुर्दश
Main,17.0,5,sa somo mānaso jajñe tasyāmatreḥ prajāpateḥ putraḥ samastasattvānāmāyurādhāra eva ca,स सोमो मानसो जज्ञे तस्यामत्रेः प्रजापतेः पुत्रः समस्तसत्त्वानामायुराधार एव च
Main,17.0,6,tuṣṭena viṣṇunā jajñe dattātreyo mahātmanā svaśarīrāt samutpādya sattvodrikto dvijāttamaḥ,तुष्टेन विष्णुना जज्ञे दत्तात्रेयो महात्मना स्वशरीरात् समुत्पाद्य सत्त्वोद्रिक्तो द्विजात्तमः
Main,17.0,7,dattātreya iti khyātaḥ so 'nasūyāstanaṃ papau viṣṇurevāvatīrṇo 'sau dvitīyo 'treḥ suto 'bhavat,दत्तात्रेय इति ख्यातः सो ऽनसूयास्तनं पपौ विष्णुरेवावतीर्णो ऽसौ द्वितीयो ऽत्रेः सुतो ऽभवत्
Main,17.0,8,saptāhāt pracyuto māturudarāt kupito yataḥ haihayendramupāvṛttamaparādhyantamuddhatam,सप्ताहात् प्रच्युतो मातुरुदरात् कुपितो यतः हैहयेन्द्रमुपावृत्तमपराध्यन्तमुद्धतम्
Main,17.0,9,dṛṣṭvātrau kupitaḥ sadyo dagdhukāmaḥ sa haihayam garbhavāsamahāyāsa-duḥ khāmarṣasamanvitaḥ,दृष्ट्वात्रौ कुपितः सद्यो दग्धुकामः स हैहयम् गर्भवासमहायास-दुः खामर्षसमन्वितः
Main,17.0,10,durvāsāstamasodrikto rudrāṃśaḥ samajāyata iti putratrayaṃ tasyā jajñe brahmeśavaiṣṇavam,दुर्वासास्तमसोद्रिक्तो रुद्रांशः समजायत इति पुत्रत्रयं तस्या जज्ञे ब्रह्मेशवैष्णवम्
Main,17.0,11,somo brahmabhavadviṣṇurdattātreyo vyajāyata durvāsāḥ śaṅkaro jajñe varadānāddivaukasām,सोमो ब्रह्मभवद्विष्णुर्दत्तात्रेयो व्यजायत दुर्वासाः शङ्करो जज्ञे वरदानाद्दिवौकसाम्
Main,17.0,12,somaḥ svaraśmibhaiḥ śītairvorudhauṣadhimānavān āpyāyayan sadā svarge vartate sa prajāpatiḥ,सोमः स्वरश्मिभैः शीतैर्वोरुधौषधिमानवान् आप्याययन् सदा स्वर्गे वर्तते स प्रजापतिः
Main,17.0,13,dattātreyaḥ prajāṃ pāti duṣṭadaityanibarhaṇāt śiṣṭānugrahakṛcceti jñeyaścāṃśaḥ sa vaiṣṇavaḥ,दत्तात्रेयः प्रजां पाति दुष्टदैत्यनिबर्हणात् शिष्टानुग्रहकृच्चेति ज्ञेयश्चांशः स वैष्णवः
Main,17.0,14,nirdahatyavamantāraṃ durvāsā bhagavānajaḥ raudraṃ samāśritya vapurdṛṅmanovāgbhiruddhataḥ,निर्दहत्यवमन्तारं दुर्वासा भगवानजः रौद्रं समाश्रित्य वपुर्दृङ्मनोवाग्भिरुद्धतः
Main,17.0,15,somatvaṃ bhagavānatraiḥ punaścakre prajāpatiḥ dattātreyo 'pi viṣayān yogāstho bubhuje hariḥ,सोमत्वं भगवानत्रैः पुनश्चक्रे प्रजापतिः दत्तात्रेयो ऽपि विषयान् योगास्थो बुभुजे हरिः
Main,17.0,16,durvāsāḥ pitaraṃ hitvā mātarañcottama vratam unmattākhyaṃ samāśritya paribabhrāma medinīm,दुर्वासाः पितरं हित्वा मातरञ्चोत्तम व्रतम् उन्मत्ताख्यं समाश्रित्य परिबभ्राम मेदिनीम्
Main,17.0,17,muniputravṛto yogī dattātreyo 'pyasaṅgitām abhīpsyamānaḥ sarasi nimamajja ciraṃ prabhuḥ,मुनिपुत्रवृतो योगी दत्तात्रेयो ऽप्यसङ्गिताम् अभीप्स्यमानः सरसि निममज्ज चिरं प्रभुः
Main,17.0,18,tathāpi taṃ mahātmānamatīva priyadarśanam tatyajurna kumārāste sarasastīramāśritāḥ,तथापि तं महात्मानमतीव प्रियदर्शनम् तत्यजुर्न कुमारास्ते सरसस्तीरमाश्रिताः
Main,17.0,19,divye varṣaśate pūrṇe yadā te na tyajanti tam tatprītyā sarasastīraṃ sarve munikumārakāḥ,दिव्ये वर्षशते पूर्णे यदा ते न त्यजन्ति तम् तत्प्रीत्या सरसस्तीरं सर्वे मुनिकुमारकाः
Main,17.0,20,tato divyāmbaradharāṃ cārupīnanitambinīm nārīmādāya kalyāṇīmuttitāra jalānmuniḥ,ततो दिव्याम्बरधरां चारुपीननितम्बिनीम् नारीमादाय कल्याणीमुत्तितार जलान्मुनिः
Main,17.0,21,strīsannikarṣādyadyete parityakṣyanti māmiti muniputrāstato 'saṅgī sthāsyāmīti vicintayan,स्त्रीसन्निकर्षाद्यद्येते परित्यक्ष्यन्ति मामिति मुनिपुत्रास्ततो ऽसङ्गी स्थास्यामीति विचिन्तयन्
Main,17.0,22,tathāpi taṃ munisutā na tyajanti yadā munim tataḥ saha tayā nāryā madyapānamathāpibat,तथापि तं मुनिसुता न त्यजन्ति यदा मुनिम् ततः सह तया नार्या मद्यपानमथापिबत्
Main,17.0,23,surāpānarataṃ te na sabhāryaṃ tatyajustataḥ gītavādyādivanitā-bhogasaṃsargadūṣitam,सुरापानरतं ते न सभार्यं तत्यजुस्ततः गीतवाद्यादिवनिता-भोगसंसर्गदूषितम्
Main,17.0,24,manyamānā mahātmānaṃ pītāsava-savikriyam nāvāpa doṣaṃ yogīśo vāruṇīṃ sa pibannapi,मन्यमाना महात्मानं पीतासव-सविक्रियम् नावाप दोषं योगीशो वारुणीं स पिबन्नपि
Main,17.0,25,antāvasāyiveśmāntarmātariśvā vasanniva surāṃ piban sapatnīkastapastepe sa yogavit yogīśvāraścintyamāno yogibhirmuktikāṅkṣibhiḥ,अन्तावसायिवेश्मान्तर्मातरिश्वा वसन्निव सुरां पिबन् सपत्नीकस्तपस्तेपे स योगवित् योगीश्वारश्चिन्त्यमानो योगिभिर्मुक्तिकाङ्क्षिभिः
Main,18.0,1,iti śrīmārkaṇḍepurāṇe pitāputrasaṃvāde dattātreyotpattirnāma saptadaśo 'dhyāyaḥ aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca kasyacittvatha kālasya kṛtavīryātmajor'junaḥ kṛtavīrye divaṃ yāte mantribhiḥ sapurohitaiḥ,इति श्रीमार्कण्डेपुराणे पितापुत्रसंवादे दत्तात्रेयोत्पत्तिर्नाम सप्तदशो ऽध्यायः अष्टादशो ऽध्यायः पुत्र उवाच कस्यचित्त्वथ कालस्य कृतवीर्यात्मजोर्ऽजुनः कृतवीर्ये दिवं याते मन्त्रिभिः सपुरोहितैः
Main,18.0,2,pauraiścātmābhiṣekārthaṃ samāhūto 'bravīdidam nāhaṃ rājyaṃ kariṣyāmi mantriṇo narakottaram,पौरैश्चात्माभिषेकार्थं समाहूतो ऽब्रवीदिदम् नाहं राज्यं करिष्यामि मन्त्रिणो नरकोत्तरम्
Main,18.0,3,yadarthaṃ gṛhyate śulkaṃ tadaniṣpādayan vṛthā paṇyānāṃ dvādaśaṃ bhāgaṃ bhūpālāya vaṇigjanaḥ,यदर्थं गृह्यते शुल्कं तदनिष्पादयन् वृथा पण्यानां द्वादशं भागं भूपालाय वणिग्जनः
Main,18.0,4,dattvārtharakṣibhirmārge rakṣito yāti dasyutaḥ gopāśca ghṛtatakrādeḥ ṣaḍbhāgañca kṛṣībalāḥ,दत्त्वार्थरक्षिभिर्मार्गे रक्षितो याति दस्युतः गोपाश्च घृततक्रादेः षड्भागञ्च कृषीबलाः
Main,18.0,5,dattvānyadbhūbhuje dadyuryadi bhāgaṃ tato 'dhikam paṇyādīnāmaśeṣāṇāṃ vaṇijo gṛhṇatastataḥ,दत्त्वान्यद्भूभुजे दद्युर्यदि भागं ततो ऽधिकम् पण्यादीनामशेषाणां वणिजो गृह्णतस्ततः
Main,18.0,6,iṣṭāpūrtavināśāya tadrājñaścauradharmiṇaḥ yadyanyaiḥ pālyate lokastadvṛttayantarasaṃśritaiḥ,इष्टापूर्तविनाशाय तद्राज्ञश्चौरधर्मिणः यद्यन्यैः पाल्यते लोकस्तद्वृत्तयन्तरसंश्रितैः
Main,18.0,7,gṛhṇato baliṣaḍbhāgaṃ nṛpaternarako dhruvam nirūpitamidaṃ rājñaḥ pūrvai rakṣaṇavetanam,गृह्णतो बलिषड्भागं नृपतेर्नरको ध्रुवम् निरूपितमिदं राज्ञः पूर्वै रक्षणवेतनम्
Main,18.0,8,arakṣaṃścaurataścauryaṃ tadeno nṛpaterbhavet tasmādyadi tapastaptvā prāpto yogitvamīpsitam,अरक्षंश्चौरतश्चौर्यं तदेनो नृपतेर्भवेत् तस्माद्यदि तपस्तप्त्वा प्राप्तो योगित्वमीप्सितम्
Main,18.0,9,bhuvaḥ pālanasāmarthya-yukta eko mahīpatiḥ pṛthivyāṃ śastradhṛṅmānyastvahamevardhisaṃyutaḥ tato bhaviṣye nātmānaṃ kariṣye pāpabhāginam,भुवः पालनसामर्थ्य-युक्त एको महीपतिः पृथिव्यां शस्त्रधृङ्मान्यस्त्वहमेवर्धिसंयुतः ततो भविष्ये नात्मानं करिष्ये पापभागिनम्
Main,18.0,10,putra uvāca tasya tanniścayaṃ jñātvā mantrimadhyasthito 'bravīt gargo nāma mahābuddhirmuniśreṣṭho vayo 'tigaḥ,पुत्र उवाच तस्य तन्निश्चयं ज्ञात्वा मन्त्रिमध्यस्थितो ऽब्रवीत् गर्गो नाम महाबुद्धिर्मुनिश्रेष्ठो वयो ऽतिगः
Main,18.0,11,yadyevaṃ kartukāmastvaṃ rājyaṃ samyak praśāsitum tato śṛṇuṣva me vākyaṃ kuruṣva ca nṛpātmaja,यद्येवं कर्तुकामस्त्वं राज्यं सम्यक् प्रशासितुम् ततो शृणुष्व मे वाक्यं कुरुष्व च नृपात्मज
Main,18.0,12,dattātreyaṃ mahābhāgaṃ sahyadroṇīkṛtāśrayam tamārādhaya bhūpāla ! pāti yo bhuvanatrayam,दत्तात्रेयं महाभागं सह्यद्रोणीकृताश्रयम् तमाराधय भूपाल ! पाति यो भुवनत्रयम्
Main,18.0,13,yogayuktaṃ mahābhāgaṃ sarvatra samadarśinam viṣṇoraṃśaṃ jagaddhāturavatīrṇaṃ mahītale,योगयुक्तं महाभागं सर्वत्र समदर्शिनम् विष्णोरंशं जगद्धातुरवतीर्णं महीतले
Main,18.0,14,yamārādhya sahasrākṣaḥ prāptavān padamātmanaḥ hṛtaṃ durātmabhirdaityairjaghāna ca diteḥ sutān,यमाराध्य सहस्राक्षः प्राप्तवान् पदमात्मनः हृतं दुरात्मभिर्दैत्यैर्जघान च दितेः सुतान्
Main,18.0,15,arjuna uvāca kathamārādhito devairdattātreyaḥ pratāpavān kathañcāpahṛtaṃ daityairindratvaṃ prāpa vāsavaḥ,अर्जुन उवाच कथमाराधितो देवैर्दत्तात्रेयः प्रतापवान् कथञ्चापहृतं दैत्यैरिन्द्रत्वं प्राप वासवः
Main,18.0,16,garga uvāca devānāṃ dānavānāñca yuddhamāsīt sudāruṇam daityānāmīśvaro jambho devānāñca śacīpatiḥ,गर्ग उवाच देवानां दानवानाञ्च युद्धमासीत् सुदारुणम् दैत्यानामीश्वरो जम्भो देवानाञ्च शचीपतिः
Main,18.0,17,teṣāñca yudhyamānānāṃ divyaḥ saṃvatsaro gataḥ tato devāḥ parābhūtā daityā vijayino 'bhavan,तेषाञ्च युध्यमानानां दिव्यः संवत्सरो गतः ततो देवाः पराभूता दैत्या विजयिनो ऽभवन्
Main,18.0,18,vipracittimukhairdevā dānavaiste parājitāḥ palāyanakṛtotsāhā nirutsāhā dviṣajjaye,विप्रचित्तिमुखैर्देवा दानवैस्ते पराजिताः पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये
Main,18.0,19,bṛhaspatimupāgamya daityasainyavadhepsavaḥ amantrayanta sahitā bālakhilyaistatharṣibhiḥ,बृहस्पतिमुपागम्य दैत्यसैन्यवधेप्सवः अमन्त्रयन्त सहिता बालखिल्यैस्तथर्षिभिः
Main,18.0,20,bṛhaspatiruvāca dattātreyaṃ mahātmānamatreḥ putraṃ tapodhanam vikṛtācaraṇaṃ bhaktyā santoṣayitumarhatha,बृहस्पतिरुवाच दत्तात्रेयं महात्मानमत्रेः पुत्रं तपोधनम् विकृताचरणं भक्त्या सन्तोषयितुमर्हथ
Main,18.0,21,sa vo daityavināśāya varado dāsyate varam tato haniṣyatha surā sahitā daityadānavān,स वो दैत्यविनाशाय वरदो दास्यते वरम् ततो हनिष्यथ सुरा सहिता दैत्यदानवान्
Main,18.0,22,garga uvāca ityuktāste tadā jagmurdattātreyāśramaṃ surāḥ dadṛśuśca mahātmānaṃ taṃ te lakṣmyā samanvitam,गर्ग उवाच इत्युक्तास्ते तदा जग्मुर्दत्तात्रेयाश्रमं सुराः ददृशुश्च महात्मानं तं ते लक्ष्म्या समन्वितम्
Main,18.0,23,udgīyamānaṃ gandharvaiḥ surāpānarataṃ munim te tasya gatvā praṇatimavadan sādhyasādhanam,उद्गीयमानं गन्धर्वैः सुरापानरतं मुनिम् ते तस्य गत्वा प्रणतिमवदन् साध्यसाधनम्
Main,18.0,24,cakruḥ stavañcopajahrurbhakṣyabhojyastragādikam tiṣṭhantamanutiṣṭhanti yāntaṃ yānti divaukasaḥ,चक्रुः स्तवञ्चोपजह्रुर्भक्ष्यभोज्यस्त्रगादिकम् तिष्ठन्तमनुतिष्ठन्ति यान्तं यान्ति दिवौकसः
Main,18.0,25,ārādhayāmāsuradhaḥ sthitāstiṣṭhantamāsane sa prāha praṇatān devān dattātreyaḥ kimiṣyate matto bhavadbhiryeneyaṃ śuśrūṣā kriyate mama,आराधयामासुरधः स्थितास्तिष्ठन्तमासने स प्राह प्रणतान् देवान् दत्तात्रेयः किमिष्यते मत्तो भवद्भिर्येनेयं शुश्रूषा क्रियते मम
Main,18.0,26,devā ūcuḥ dānavairmuniśārdūla ! jambhādyairbhūrbhuvādikam hṛtaṃ tailokyamākramya kratubhāgāśca kṛtsnaśaḥ,देवा ऊचुः दानवैर्मुनिशार्दूल ! जम्भाद्यैर्भूर्भुवादिकम् हृतं तैलोक्यमाक्रम्य क्रतुभागाश्च कृत्स्नशः
Main,18.0,27,tadvadhe kuru buddhiṃ tvaṃ paritrāṇāya no 'nagha tvatprasādādabhīpsāmaḥ punaḥ prāptaṃ triviṣṭapam,तद्वधे कुरु बुद्धिं त्वं परित्राणाय नो ऽनघ त्वत्प्रसादादभीप्सामः पुनः प्राप्तं त्रिविष्टपम्
Main,18.0,28,dattātreya uvāca madyāsakto 'hamucchiṣṭo na caivāhaṃ jitendriyaḥ kathamicchatha matto 'pi devāḥ śatruparābhavam,दत्तात्रेय उवाच मद्यासक्तो ऽहमुच्छिष्टो न चैवाहं जितेन्द्रियः कथमिच्छथ मत्तो ऽपि देवाः शत्रुपराभवम्
Main,18.0,29,devā ūcuḥ anaghastvaṃ jagannātha na lepastava vidyate vidyākṣālanaśuddhāntarniviṣṭajñānadīdhite !,देवा ऊचुः अनघस्त्वं जगन्नाथ न लेपस्तव विद्यते विद्याक्षालनशुद्धान्तर्निविष्टज्ञानदीधिते !
Main,18.0,30,dattātreya uvāca satyametat surā vidyā mamāsti samadarśinaḥ asyāstu yoṣitaḥ saṅgādahamucchiṣṭatāṃ gataḥ,दत्तात्रेय उवाच सत्यमेतत् सुरा विद्या ममास्ति समदर्शिनः अस्यास्तु योषितः सङ्गादहमुच्छिष्टतां गतः
Main,18.0,31,strīsambhogo hi doṣāya sātatyenopasevitaḥ evamuktāstato devāḥ punarvacanamabruvan,स्त्रीसम्भोगो हि दोषाय सातत्येनोपसेवितः एवमुक्तास्ततो देवाः पुनर्वचनमब्रुवन्
Main,18.0,32,devā ūcuḥ anagheyaṃ dvijaśreṣṭha jaganmātā na duṣyate yathāṃśumālā sūryasya dvija-cāṇḍālasaṅginī,देवा ऊचुः अनघेयं द्विजश्रेष्ठ जगन्माता न दुष्यते यथांशुमाला सूर्यस्य द्विज-चाण्डालसङ्गिनी
Main,18.0,33,garga uvāca evamuktastato devairdattātreyo 'bravīdidam prahasya tridaśān sarvān yadyetadbhavatāṃ matam,गर्ग उवाच एवमुक्तस्ततो देवैर्दत्तात्रेयो ऽब्रवीदिदम् प्रहस्य त्रिदशान् सर्वान् यद्येतद्भवतां मतम्
Main,18.0,34,tadāhūyāsurān sarvān yuddhāya surasattamāḥ ihānayata maddṛṣṭigocaraṃ mā vilambataḥ,तदाहूयासुरान् सर्वान् युद्धाय सुरसत्तमाः इहानयत मद्दृष्टिगोचरं मा विलम्बतः
Main,18.0,35,maddṛṣṭipātahutabhuk-prakṣīṇabalatejasaḥ yena nāśamaśeṣāste prayānti mama darśanāt,मद्दृष्टिपातहुतभुक्-प्रक्षीणबलतेजसः येन नाशमशेषास्ते प्रयान्ति मम दर्शनात्
Main,18.0,36,garga uvāca tasya tadvacanaṃ śrutvā devairdaityā mahābalāḥ āhavāya samāhūtā jagmurdevagaṇān ruṣā,गर्ग उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवैर्दैत्या महाबलाः आहवाय समाहूता जग्मुर्देवगणान् रुषा
Main,18.0,37,te hanyamānā daiteyairdevā śīghraṃ bhayāturāḥ dattātreyāśramaṃ jagmuḥ sametāḥ śaraṇārthinaḥ,ते हन्यमाना दैतेयैर्देवा शीघ्रं भयातुराः दत्तात्रेयाश्रमं जग्मुः समेताः शरणार्थिनः
Main,18.0,38,tameva viviśurdaityāḥ kālayanto divaukasaḥ dadṛśuśca mahātmānaṃ dattātreyaṃ mahābalam,तमेव विविशुर्दैत्याः कालयन्तो दिवौकसः ददृशुश्च महात्मानं दत्तात्रेयं महाबलम्
Main,18.0,39,vāmapārśvasthitāmiṣṭāmaśeṣajagatāṃ śubhām bhāryāñcāsya sucārvaṅgīṃ lakṣmīmindunibhānanām,वामपार्श्वस्थितामिष्टामशेषजगतां शुभाम् भार्याञ्चास्य सुचार्वङ्गीं लक्ष्मीमिन्दुनिभाननाम्
Main,18.0,40,nīlotpalābhanayanāṃ pīnaśroṇipayodharām gadantīṃ madhurāṃ bhāṣāṃ sarvairyoṣidguṇairyutām,नीलोत्पलाभनयनां पीनश्रोणिपयोधराम् गदन्तीं मधुरां भाषां सर्वैर्योषिद्गुणैर्युताम्
Main,18.0,41,te tāṃ dṛṣṭvāgrato daityāḥ sābhilāṣā manobhavam na śesuruddhataṃ dhairyānmanasā voḍhumāturāḥ,ते तां दृष्ट्वाग्रतो दैत्याः साभिलाषा मनोभवम् न शेसुरुद्धतं धैर्यान्मनसा वोढुमातुराः
Main,18.0,42,tyaktvā devān striyaṃ tāṃ tu hartukāmā hataujasaḥ tena pāpena muhyantaḥ saṃśaktāste tato 'bruvan,त्यक्त्वा देवान् स्त्रियं तां तु हर्तुकामा हतौजसः तेन पापेन मुह्यन्तः संशक्तास्ते ततो ऽब्रुवन्
Main,18.0,43,stroratnametat trailokye sāraṃ no yadi vai bhavet kṛtakṛtyāstataḥ sarva iti no bhāvitaṃ manaḥ,स्त्रोरत्नमेतत् त्रैलोक्ये सारं नो यदि वै भवेत् कृतकृत्यास्ततः सर्व इति नो भावितं मनः
Main,18.0,44,tasmāt sarve samutkṣipya śivikāyāṃ surārdanāḥ āropya svamadhiṣṭhānaṃ nayāma iti niścitāḥ,तस्मात् सर्वे समुत्क्षिप्य शिविकायां सुरार्दनाः आरोप्य स्वमधिष्ठानं नयाम इति निश्चिताः
Main,18.0,45,garga uvāca sānurāgāstataste tu proktāścettthaṃ parasparam tasya tāṃ yoṣitaṃ sādhvīṃ samutkṣipya smarārditāḥ,गर्ग उवाच सानुरागास्ततस्ते तु प्रोक्ताश्चेत्त्थं परस्परम् तस्य तां योषितं साध्वीं समुत्क्षिप्य स्मरार्दिताः
Main,18.0,46,śivikāyāṃ samāropya sahitā daityadānavāḥ śiraḥ su śivikāṃ kṛtvā svasthānābhimukhaṃ yayuḥ,शिविकायां समारोप्य सहिता दैत्यदानवाः शिरः सु शिविकां कृत्वा स्वस्थानाभिमुखं ययुः
Main,18.0,47,dattātreyastato devān vihasyedamathābravīt diṣṭyā vardhatha daityānāmeṣā lakṣmīḥ śirogatā sapta sathānānyatikrāntā navamanyamupaiṣyati,दत्तात्रेयस्ततो देवान् विहस्येदमथाब्रवीत् दिष्ट्या वर्धथ दैत्यानामेषा लक्ष्मीः शिरोगता सप्त सथानान्यतिक्रान्ता नवमन्यमुपैष्यति
Main,18.0,48,devā ūcuḥ kathayasva jagannātha ! keṣu sthāneṣvasthitā puruṣasya phalaṃ kiṃ vā prayacchatyatha naśyati,देवा ऊचुः कथयस्व जगन्नाथ ! केषु स्थानेष्वस्थिता पुरुषस्य फलं किं वा प्रयच्छत्यथ नश्यति
Main,18.0,49,dattātreya uvāca nṛṇāṃ pade sthitā lakṣmīrnilayaṃ samprayacchati sakthnyośca saṃsthitā vastraṃ tathā nānāvidhaṃ vasu,दत्तात्रेय उवाच नृणां पदे स्थिता लक्ष्मीर्निलयं सम्प्रयच्छति सक्थ्न्योश्च संस्थिता वस्त्रं तथा नानाविधं वसु
Main,18.0,50,kalātrañca guhyasaṃsthā kroḍasthāpatyadāyinī manorathān pūrayati puruṣāṇāṃ hṛdi sthitā,कलात्रञ्च गुह्यसंस्था क्रोडस्थापत्यदायिनी मनोरथान् पूरयति पुरुषाणां हृदि स्थिता
Main,18.0,51,lakṣmīrlakṣmīvatāṃ śreṣṭhā kaṇṭhasthā kaṇṭhabhūṣaṇam abhīṣṭabandhudāraiśca tathāśleṣaṃ pravāsibhiḥ,लक्ष्मीर्लक्ष्मीवतां श्रेष्ठा कण्ठस्था कण्ठभूषणम् अभीष्टबन्धुदारैश्च तथाश्लेषं प्रवासिभिः
Main,18.0,52,sṛṣṭānuvākyalāvaṇyamājñāmavitathāṃ tathā mukhasaṃsthā kavitvañca yacchatyudadhisambhavā,सृष्टानुवाक्यलावण्यमाज्ञामवितथां तथा मुखसंस्था कवित्वञ्च यच्छत्युदधिसम्भवा
Main,18.0,53,śirogatā santyajati tato 'nyaṃ yāti cāśrayam seyaṃ śirogatā caitān parityakṣyati sāmpratam,शिरोगता सन्त्यजति ततो ऽन्यं याति चाश्रयम् सेयं शिरोगता चैतान् परित्यक्ष्यति साम्प्रतम्
Main,18.0,54,pragṛhyāstrāṇi badhyantāṃ tasmādete surārayaḥ na bhetavyaṃ bhṛśañcaite mayā nistejasaḥ kṛtāḥ paradārāvamarṣācca dagdhapuṇyā hataujasaḥ,प्रगृह्यास्त्राणि बध्यन्तां तस्मादेते सुरारयः न भेतव्यं भृशञ्चैते मया निस्तेजसः कृताः परदारावमर्षाच्च दग्धपुण्या हतौजसः
Main,18.0,55,tataste vividhairastrairvadhyamānāḥ surārayaḥ mūdhni lakṣmyā samākrāntā vineśuriti naḥ śrutam,ततस्ते विविधैरस्त्रैर्वध्यमानाः सुरारयः मूध्नि लक्ष्म्या समाक्रान्ता विनेशुरिति नः श्रुतम्
Main,18.0,56,lakṣmīścītpatya samprāptā dattātreyaṃ mahāmunim stūyamānā suraiḥ sarvairdaityanāśānmudānvitaiḥ,लक्ष्मीश्चीत्पत्य सम्प्राप्ता दत्तात्रेयं महामुनिम् स्तूयमाना सुरैः सर्वैर्दैत्यनाशान्मुदान्वितैः
Main,18.0,57,praṇipatya tato devā dattātreyaṃ manīṣiṇam nākapṛṣṭhamanuprāptā yathāpūrvaṃ gatajvarāḥ,प्रणिपत्य ततो देवा दत्तात्रेयं मनीषिणम् नाकपृष्ठमनुप्राप्ता यथापूर्वं गतज्वराः
Main,18.0,58,tathā tvamapi rojendra ! yadīcchasi yathepsitam prāptumaiśvaryamatulaṃ tūrṇamārādhayasva tām,तथा त्वमपि रोजेन्द्र ! यदीच्छसि यथेप्सितम् प्राप्तुमैश्वर्यमतुलं तूर्णमाराधयस्व ताम्
Main,19.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhagargavākyam' nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ ekonaviṃśo 'dhyāyaḥ putra uvāca ityṛṣervacanaṃ śrutvā kārtavīryo nareśvaraḥ dattātreyāśramaṃ gattvā taṃ bhaktyā samapūjayat,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठगर्गवाक्यम्ऽ नामाष्टादशो ऽध्यायः एकोनविंशो ऽध्यायः पुत्र उवाच इत्यृषेर्वचनं श्रुत्वा कार्तवीर्यो नरेश्वरः दत्तात्रेयाश्रमं गत्त्वा तं भक्त्या समपूजयत्
Main,19.0,2,pādasaṃvāhanādyena madhvādyāharaṇena ca strakcandanādigandhāmbu-phalādyanayanena ca,पादसंवाहनाद्येन मध्वाद्याहरणेन च स्त्रक्चन्दनादिगन्धाम्बु-फलाद्यनयनेन च
Main,19.0,3,tathānnasādhanaistasya ucchiṣṭāpohanena ca parituṣṭo munirbhūtaṃ tamuvāca tathaiva saḥ,तथान्नसाधनैस्तस्य उच्छिष्टापोहनेन च परितुष्टो मुनिर्भूतं तमुवाच तथैव सः
Main,19.0,4,yathaivoktāḥ purā devā madyabhogādikutsanam strī ceyaṃ mama pārśvasthetyetadbhogācca kutsitam,यथैवोक्ताः पुरा देवा मद्यभोगादिकुत्सनम् स्त्री चेयं मम पार्श्वस्थेत्येतद्भोगाच्च कुत्सितम्
Main,19.0,5,sadaivāhaṃ na māmevamuparoddhuṃ tvamarhasi aśaktamupakārāya śaktamārādhayasva bhoḥ,सदैवाहं न मामेवमुपरोद्धुं त्वमर्हसि अशक्तमुपकाराय शक्तमाराधयस्व भोः
Main,19.0,6,jaḍa uvāca tenaivamukto muninā smṛtvā gargavacaśca tat pratyuvāca praṇamyainaṃ sārtavīryārjunastadā,जड उवाच तेनैवमुक्तो मुनिना स्मृत्वा गर्गवचश्च तत् प्रत्युवाच प्रणम्यैनं सार्तवीर्यार्जुनस्तदा
Main,19.0,7,arjuna uvāca kiṃ māṃ mohayase deva ! svāṃ māyāṃ samupāśritaḥ anaghastvaṃ tathaiveyaṃ devī sarvabhavāraṇiḥ,अर्जुन उवाच किं मां मोहयसे देव ! स्वां मायां समुपाश्रितः अनघस्त्वं तथैवेयं देवी सर्वभवारणिः
Main,19.0,8,ityuktaḥ prītimān devastatastaṃ pratyuvāca ha kārtavīryaṃ mahābhāgaṃ vaśīkṛtamahītalam,इत्युक्तः प्रीतिमान् देवस्ततस्तं प्रत्युवाच ह कार्तवीर्यं महाभागं वशीकृतमहीतलम्
Main,19.0,9,varaṃ vṛṇīṣva guhyaṃ me yat tvayā samudīritam tena tuṣṭiḥ parā jātā tvayyadya mama pārthiva,वरं वृणीष्व गुह्यं मे यत् त्वया समुदीरितम् तेन तुष्टिः परा जाता त्वय्यद्य मम पार्थिव
Main,19.0,10,ye ca māṃ pūjayiṣyanti gandhamālyādibhirnarāḥ māṃsamadyopahāraiśca miṣṭānnaiścājyasaṃyutaiḥ,ये च मां पूजयिष्यन्ति गन्धमाल्यादिभिर्नराः मांसमद्योपहारैश्च मिष्टान्नैश्चाज्यसंयुतैः
Main,19.0,11,lakṣmīsametaṃ gītaiśca brāhmaṇānāṃ tathārccanaiḥ vādyairmanoramairvoṇā-veṇu-śaṅkādibhistathā,लक्ष्मीसमेतं गीतैश्च ब्राह्मणानां तथार्च्चनैः वाद्यैर्मनोरमैर्वोणा-वेणु-शङ्कादिभिस्तथा
Main,19.0,12,teṣāmahaṃ parāṃ tuṣṭiṃ putradāradhanādikam pradāsyāmyavaghātañca haniṣyāmyavamanyatām,तेषामहं परां तुष्टिं पुत्रदारधनादिकम् प्रदास्याम्यवघातञ्च हनिष्याम्यवमन्यताम्
Main,19.0,13,sa tvaṃ varaya bhadraṃ te varaṃ yanmasepsitam prasādasumukhaste 'haṃ guhyanāmaprakīrtanāt,स त्वं वरय भद्रं ते वरं यन्मसेप्सितम् प्रसादसुमुखस्ते ऽहं गुह्यनामप्रकीर्तनात्
Main,19.0,14,kārtavīrya uvāca yadi deva prasannastvaṃ tat prayacchardhimuttamām yayā prajāḥ pālaye 'haṃ na cādharmamavāpnuyām,कार्तवीर्य उवाच यदि देव प्रसन्नस्त्वं तत् प्रयच्छर्धिमुत्तमाम् यया प्रजाः पालये ऽहं न चाधर्ममवाप्नुयाम्
Main,19.0,15,parānusaraṇe jñānamapratidvandvatāṃ raṇe sahasramāptumicchāmi bāhūnāṃ laghutāguṇam,परानुसरणे ज्ञानमप्रतिद्वन्द्वतां रणे सहस्रमाप्तुमिच्छामि बाहूनां लघुतागुणम्
Main,19.0,16,asaṅgā gatayaḥ santu śailākāśāmbu-bhūmiṣu pātāleṣu ca sarveṣu vadhaścāpyadhikānnarāt,असङ्गा गतयः सन्तु शैलाकाशाम्बु-भूमिषु पातालेषु च सर्वेषु वधश्चाप्यधिकान्नरात्
Main,19.0,17,tathonmārgapravṛttasya cāstu sanmārgadeśakaḥ santu me 'tithayaḥ ślāghyā vittadāne tathākṣaye,तथोन्मार्गप्रवृत्तस्य चास्तु सन्मार्गदेशकः सन्तु मे ऽतिथयः श्लाघ्या वित्तदाने तथाक्षये
Main,19.0,18,anaṣṭadravyatā rāṣṭre mamānusmaraṇena ca tvayi bhaktirmamaivāstu nityamavyabhicāriṇī,अनष्टद्रव्यता राष्ट्रे ममानुस्मरणेन च त्वयि भक्तिर्ममैवास्तु नित्यमव्यभिचारिणी
Main,19.0,19,dattātreya uvāca yatra te kīrtitāḥ sarve tān varān samavāpsyasi matprasādācca bhavitā cakravarto tvamīśvaraḥ,दत्तात्रेय उवाच यत्र ते कीर्तिताः सर्वे तान् वरान् समवाप्स्यसि मत्प्रसादाच्च भविता चक्रवर्तो त्वमीश्वरः
Main,19.0,20,jaḍa uvāca praṇipatya tatastasmai dattātreyāya so 'rjunaḥ ānāyya prakṛtīḥ samyagabhiṣekamagṛhṇata,जड उवाच प्रणिपत्य ततस्तस्मै दत्तात्रेयाय सो ऽर्जुनः आनाय्य प्रकृतीः सम्यगभिषेकमगृह्णत
Main,19.0,21,āghoṣayāmāsa tadā sthito rājye sa haihayaḥ dattātreyāt parāmṛddhimavāpyātibalānvitaḥ,आघोषयामास तदा स्थितो राज्ये स हैहयः दत्तात्रेयात् परामृद्धिमवाप्यातिबलान्वितः
Main,19.0,22,adyaprabhṛti yaḥ śastraṃ māmṛte 'nyo grahīṣyati hantavyaḥ sa mayā dasyuḥ parihaṃsārato 'pi vā,अद्यप्रभृति यः शस्त्रं मामृते ऽन्यो ग्रहीष्यति हन्तव्यः स मया दस्युः परिहंसारतो ऽपि वा
Main,19.0,23,ityājñaptena tadrāṣṭre kaścidāyudhadhṛṅnaraḥ tamṛte puruṣavyāghraṃ babhūvoruparākramaḥ,इत्याज्ञप्तेन तद्राष्ट्रे कश्चिदायुधधृङ्नरः तमृते पुरुषव्याघ्रं बभूवोरुपराक्रमः
Main,19.0,24,sa eva grāmapālo 'bhūt paśupālaḥ sa eva ca kṣetrapālaḥ sa evāsīd dvijātīnāñca rakṣitā,स एव ग्रामपालो ऽभूत् पशुपालः स एव च क्षेत्रपालः स एवासीद् द्विजातीनाञ्च रक्षिता
Main,19.0,25,tapasvināṃ pālayitā sārthapālastu so 'bhavat dsyu-vyālāgri-śastrādi-bhayeṣvabdhau nimajjatām,तपस्विनां पालयिता सार्थपालस्तु सो ऽभवत् द्स्यु-व्यालाग्रि-शस्त्रादि-भयेष्वब्धौ निमज्जताम्
Main,19.0,26,anyāsu caiva magrānāmāpatsu paravīrahā sa eva saṃsmṛtaḥ sadyaḥ samuddhartābhavannṛṇām,अन्यासु चैव मग्रानामापत्सु परवीरहा स एव संस्मृतः सद्यः समुद्धर्ताभवन्नृणाम्
Main,19.0,27,anaṣṭadravyatā cāsīt tasmin śāsati pārthive teneṣṭaṃ bahubhiryajñaiḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ,अनष्टद्रव्यता चासीत् तस्मिन् शासति पार्थिवे तेनेष्टं बहुभिर्यज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः
Main,19.0,28,tenaiva ca tapastaptaṃ saṃgrāmeṣvabhiceṣṭitam tasyārdhimatimānañca dṛṣṭvā prāhāṅgirā muniḥ,तेनैव च तपस्तप्तं संग्रामेष्वभिचेष्टितम् तस्यार्धिमतिमानञ्च दृष्ट्वा प्राहाङ्गिरा मुनिः
Main,19.0,29,na nūnaṃ kārtavīryasya gatiṃ yāsyanti pārthivāḥ yajñairdānaistapobhirvā saṃgrāme cāticeṣcitaiḥ,न नूनं कार्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति पार्थिवाः यज्ञैर्दानैस्तपोभिर्वा संग्रामे चातिचेष्चितैः
Main,19.0,30,dattātreyāddin yasmin sa prāpardhi nareśvaraḥ tasmiṃstasmin dine yāgaṃ dattātreyasya so 'karot,दत्तात्रेयाद्दिन् यस्मिन् स प्रापर्धि नरेश्वरः तस्मिंस्तस्मिन् दिने यागं दत्तात्रेयस्य सो ऽकरोत्
Main,19.0,31,tatraiva ca prajāḥ sarvāstasminnahani bhūpateḥ tasyardhi paramāṃ dṛṣṭvā yāgaṃ cakruḥ samādhinā,तत्रैव च प्रजाः सर्वास्तस्मिन्नहनि भूपतेः तस्यर्धि परमां दृष्ट्वा यागं चक्रुः समाधिना
Main,19.0,32,ityetat tasya māhātmyaṃ dattātreyasya dhīmataḥ viṣṇoścarācaraguroranantasya mahātmanaḥ,इत्येतत् तस्य माहात्म्यं दत्तात्रेयस्य धीमतः विष्णोश्चराचरगुरोरनन्तस्य महात्मनः
Main,19.0,33,prādurbhāvāḥ purāṇeṣu kathyante śārḍgadhanvinaḥ anantasyāprameyasya śaṅkha-cakra-gadābhṛtaḥ,प्रादुर्भावाः पुराणेषु कथ्यन्ते शार्ड्गधन्विनः अनन्तस्याप्रमेयस्य शङ्ख-चक्र-गदाभृतः
Main,19.0,34,etasya paramaṃ rūpaṃ yaścintayati mānavaḥ sa sukhī sa ca saṃsārāt samuttīrṇo 'cirādbhavet,एतस्य परमं रूपं यश्चिन्तयति मानवः स सुखी स च संसारात् समुत्तीर्णो ऽचिराद्भवेत्
Main,19.0,35,sadaiva vaiṣṇavānāñca bhaktyāhaṃ sulabho 'smi bhoḥ ityevaṃ yasya vai vācastaṃ kathaṃ nāśrayejjanaḥ,सदैव वैष्णवानाञ्च भक्त्याहं सुलभो ऽस्मि भोः इत्येवं यस्य वै वाचस्तं कथं नाश्रयेज्जनः
Main,19.0,36,adharmasya vināśāya dharmācārārthameva ca anādinidhano devaḥ karoti sthiti-pālanam,अधर्मस्य विनाशाय धर्माचारार्थमेव च अनादिनिधनो देवः करोति स्थिति-पालनम्
Main,19.0,37,tathaiva janma cākhyātamalarkaṃ kathayāmi te tathā ca yogaḥ kathito dattātreyeṇa tasya vai pitṛbhaktasya rājarṣeralarkasya mahātmanaḥ,तथैव जन्म चाख्यातमलर्कं कथयामि ते तथा च योगः कथितो दत्तात्रेयेण तस्य वै पितृभक्तस्य राजर्षेरलर्कस्य महात्मनः
Main,20.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe dattātreyīye ūnaviṃśo 'dhyāyaḥ viṃśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca prāgbabhūva mahāvīryaḥ śatrujinnāma pārthivaḥ tutoṣa yasya yajñeṣu somāvāptyā purandaraḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे दत्तात्रेयीये ऊनविंशो ऽध्यायः विंशो ऽध्यायः जड उवाच प्राग्बभूव महावीर्यः शत्रुजिन्नाम पार्थिवः तुतोष यस्य यज्ञेषु सोमावाप्त्या पुरन्दरः
Main,20.0,2,tasyātmajo mahāvīryo babhūvārividāraṇaḥ buddhi-vikrama-lāvaṇyairguruśakrāśvibhiḥ samaḥ,तस्यात्मजो महावीर्यो बभूवारिविदारणः बुद्धि-विक्रम-लावण्यैर्गुरुशक्राश्विभिः समः
Main,20.0,3,sa samānavayo-buddhi-sattva-vikrama-ceṣṭitaiḥ nṛpaputro nṛpasutairnityamāste samāvṛtaḥ,स समानवयो-बुद्धि-सत्त्व-विक्रम-चेष्टितैः नृपपुत्रो नृपसुतैर्नित्यमास्ते समावृतः
Main,20.0,4,kadācicchāstrasambhāra-vivekakṛtaniścayaḥ kadācit kāvyasaṃlāpa-gīta-nāṭakasambhavaiḥ,कदाचिच्छास्त्रसम्भार-विवेककृतनिश्चयः कदाचित् काव्यसंलाप-गीत-नाटकसम्भवैः
Main,20.0,5,tathaivākṣavinodaiśca śastrāstravinayeṣu ca yogyāni yuddhanāgāśva-syandanābhyāsatatparaḥ,तथैवाक्षविनोदैश्च शस्त्रास्त्रविनयेषु च योग्यानि युद्धनागाश्व-स्यन्दनाभ्यासतत्परः
Main,20.0,6,reme narendraputro 'sau narendratanayaiḥ saha yathaiva hi divā tadvadrātravapi mudā yutaḥ,रेमे नरेन्द्रपुत्रो ऽसौ नरेन्द्रतनयैः सह यथैव हि दिवा तद्वद्रात्रवपि मुदा युतः
Main,20.0,7,teṣāṃ tu krīḍatāṃ tatra dvija-bhūpa-viśāṃ sutāḥ samānavayasaḥ prītyā rantumāyāntyanekaśaḥ,तेषां तु क्रीडतां तत्र द्विज-भूप-विशां सुताः समानवयसः प्रीत्या रन्तुमायान्त्यनेकशः
Main,20.0,8,kasyacittvatha kālasya nāgalokānmahītalam kumārāvāgatau nāgau putrāvaśvatarasya tu,कस्यचित्त्वथ कालस्य नागलोकान्महीतलम् कुमारावागतौ नागौ पुत्रावश्वतरस्य तु
Main,20.0,9,brahmarūpapraticchannau taruṇau priyadarśanau tau tairnṛpasutaiḥ sārdhaṃ tathaivānyairdvijanmabhiḥ,ब्रह्मरूपप्रतिच्छन्नौ तरुणौ प्रियदर्शनौ तौ तैर्नृपसुतैः सार्धं तथैवान्यैर्द्विजन्मभिः
Main,20.0,10,vinodairvividhaistatra tasthatuḥ prītisaṃyutau sarva ca te nṛpasutāste ca brahmaviśāṃ sutāḥ,विनोदैर्विविधैस्तत्र तस्थतुः प्रीतिसंयुतौ सर्व च ते नृपसुतास्ते च ब्रह्मविशां सुताः
Main,20.0,11,nāgarājātmajau tau ca strānasaṃvāhanādikam vastragandhānusayuktāṃ cakrurbhāgabhujikriyām,नागराजात्मजौ तौ च स्त्रानसंवाहनादिकम् वस्त्रगन्धानुसयुक्तां चक्रुर्भागभुजिक्रियाम्
Main,20.0,12,ahanyahanyanuprāpte tau ca nāgakumārakau ājagmaturmudā yuktau prītyā sūnormahīpateḥ,अहन्यहन्यनुप्राप्ते तौ च नागकुमारकौ आजग्मतुर्मुदा युक्तौ प्रीत्या सूनोर्महीपतेः
Main,20.0,13,sa ca tābhyāṃ nṛpasutaḥ paraṃ nirvāṇamāptavān vinodairvividhairhāsya-saṃlāpādibhireva ca,स च ताभ्यां नृपसुतः परं निर्वाणमाप्तवान् विनोदैर्विविधैर्हास्य-संलापादिभिरेव च
Main,20.0,14,vinā tābhyāṃ na bubhuje na sastrau na papau madhu na rarāma na jagrāha śāstrāṇyātmaguṇardhaye,विना ताभ्यां न बुभुजे न सस्त्रौ न पपौ मधु न रराम न जग्राह शास्त्राण्यात्मगुणर्धये
Main,20.0,15,rasātale ca tau rātriṃ vinā tena mahātmanā niśvāsaparamau nītvā jagmatustaṃ dine dine,रसातले च तौ रात्रिं विना तेन महात्मना निश्वासपरमौ नीत्वा जग्मतुस्तं दिने दिने
Main,20.0,16,martyaloke parā prītirbhavatoḥ kena putrakau saheti papraccha pitā tāvubhau nāgadārakau,मर्त्यलोके परा प्रीतिर्भवतोः केन पुत्रकौ सहेति पप्रच्छ पिता तावुभौ नागदारकौ
Main,20.0,17,dṛṣṭayoratra pātāle bahūni divasāni me divā rajanyāmevobhau paśyāmi priyadarśanau,दृष्टयोरत्र पाताले बहूनि दिवसानि मे दिवा रजन्यामेवोभौ पश्यामि प्रियदर्शनौ
Main,20.0,18,jaḍa uvāca iti pitrā svayaṃ pṛṣṭau praṇipatya kṛtāñjalī pratyūcaturmahābhāgāvuragādhipateḥ sutau,जड उवाच इति पित्रा स्वयं पृष्टौ प्रणिपत्य कृताञ्जली प्रत्यूचतुर्महाभागावुरगाधिपतेः सुतौ
Main,20.0,19,putrāvūcatuḥ putraḥ śatrujitastāta nāmnā khyāta ṛtadhvajaḥ rūpavānārjavopetaḥ śūro mānī priyaṃvadaḥ,पुत्रावूचतुः पुत्रः शत्रुजितस्तात नाम्ना ख्यात ऋतध्वजः रूपवानार्जवोपेतः शूरो मानी प्रियंवदः
Main,20.0,20,anāpṛṣṭakatho vāggmī vidvān maitro guṇākaraḥ mānyamānayitā dhīmān hrīmān vinayabhūṣaṇaḥ,अनापृष्टकथो वाग्ग्मी विद्वान् मैत्रो गुणाकरः मान्यमानयिता धीमान् ह्रीमान् विनयभूषणः
Main,20.0,21,tasyopacārasamprīti-sambogāpahṛtaṃ manaḥ nāgaloke bhuvarloke na ratiṃ vindate pitaḥ,तस्योपचारसम्प्रीति-सम्बोगापहृतं मनः नागलोके भुवर्लोके न रतिं विन्दते पितः
Main,20.0,22,tadviyogena nastāta ! na pātālañca śītalam paritāpāya tatsaṅgādāhlādāya ravirdivā,तद्वियोगेन नस्तात ! न पातालञ्च शीतलम् परितापाय तत्सङ्गादाह्लादाय रविर्दिवा
Main,20.0,23,pitovāca putraḥ puṇyavato dhanyaḥ sa yasyaivaṃ bhavidvidhaiḥ parokṣasyāpi guṇibhaiḥ kriyate guṇakīrtanam,पितोवाच पुत्रः पुण्यवतो धन्यः स यस्यैवं भविद्विधैः परोक्षस्यापि गुणिभैः क्रियते गुणकीर्तनम्
Main,20.0,24,santi śāstravido 'śīlāḥ santi mūrkhāḥ suśīlinaḥ śāstraśīle samaṃ manye putrau dhanyatarantu tam,सन्ति शास्त्रविदो ऽशीलाः सन्ति मूर्खाः सुशीलिनः शास्त्रशीले समं मन्ये पुत्रौ धन्यतरन्तु तम्
Main,20.0,25,tasya mitraguṇān mitrāṇyamitrāśca parākramam kathayanti sadā satsu putravāṃstena vai pitā,तस्य मित्रगुणान् मित्राण्यमित्राश्च पराक्रमम् कथयन्ति सदा सत्सु पुत्रवांस्तेन वै पिता
Main,20.0,26,tasyopakāriṇaḥ kaccid bhavadbhyāmabhivāñchitam kiñcinniṣpāditaṃ vatsau paritoṣāya cetasaḥ,तस्योपकारिणः कच्चिद् भवद्भ्यामभिवाञ्छितम् किञ्चिन्निष्पादितं वत्सौ परितोषाय चेतसः
Main,20.0,27,sa dhanyo jīvitaṃ tasya tasya janma sujanmanaḥ yasyārthino na vimukhā mitrārtho na ca durbalaḥ,स धन्यो जीवितं तस्य तस्य जन्म सुजन्मनः यस्यार्थिनो न विमुखा मित्रार्थो न च दुर्बलः
Main,20.0,28,madgṛhe yad suvarṇādi ratnaṃ vāhanamāsanam yaccānyat prītaye tasya taddeyamaviśaṅkayā,मद्गृहे यद् सुवर्णादि रत्नं वाहनमासनम् यच्चान्यत् प्रीतये तस्य तद्देयमविशङ्कया
Main,20.0,29,dhik tasya jīvitaṃ puṃso mitrāṇāmupakāriṇām pratirūpamakurvan yo jīvāmītyavagacchati,धिक् तस्य जीवितं पुंसो मित्राणामुपकारिणाम् प्रतिरूपमकुर्वन् यो जीवामीत्यवगच्छति
Main,20.0,30,upakāraṃ suhṛdvarge yo 'pakārañca śatruṣu nṛmegho varṣati prājñāstasyecchanti sadonnatim,उपकारं सुहृद्वर्गे यो ऽपकारञ्च शत्रुषु नृमेघो वर्षति प्राज्ञास्तस्येच्छन्ति सदोन्नतिम्
Main,20.0,31,putrāvūcatuḥ kiṃ tasya kṛtakṛtyasya kartuṃ śakyeta kenacit yasya sarvārthino gehe sarvakāmaiḥ sadārccitāḥ,पुत्रावूचतुः किं तस्य कृतकृत्यस्य कर्तुं शक्येत केनचित् यस्य सर्वार्थिनो गेहे सर्वकामैः सदार्च्चिताः
Main,20.0,32,yāni ratnāni tadgehe pātāle tāni naḥ kutaḥ vāhanāsanayānāni bhūṣaṇānyambarāṇi ca,यानि रत्नानि तद्गेहे पाताले तानि नः कुतः वाहनासनयानानि भूषणान्यम्बराणि च
Main,20.0,33,vijñānaṃ tatra yaccāsti tadanyatra na vidyate prājñānāmapyasau tāta sarvasandehahṛttamaḥ,विज्ञानं तत्र यच्चास्ति तदन्यत्र न विद्यते प्राज्ञानामप्यसौ तात सर्वसन्देहहृत्तमः
Main,20.0,34,ekaṃ tasyāsti kartavyamasādhyaṃ tacca nau matam hiraṇyagarbha-govinda-śarvādīnīśvarādṛte,एकं तस्यास्ति कर्तव्यमसाध्यं तच्च नौ मतम् हिरण्यगर्भ-गोविन्द-शर्वादीनीश्वरादृते
Main,20.0,35,pitovāca pathāpi śrotumicchāmi tasya yad kāryamuttamam asādhyamathavā sādhyaṃ kiṃ vāsādhyaṃ vipaścitām,पितोवाच पथापि श्रोतुमिच्छामि तस्य यद् कार्यमुत्तमम् असाध्यमथवा साध्यं किं वासाध्यं विपश्चिताम्
Main,20.0,36,devatvamamareśatvaṃ tatpūjyatvañca mānavāḥ prayānti vāñchitaṃ vānyad dṛḍhaṃ ye vyavasāyinaḥ,देवत्वममरेशत्वं तत्पूज्यत्वञ्च मानवाः प्रयान्ति वाञ्छितं वान्यद् दृढं ये व्यवसायिनः
Main,20.0,37,nāvijñātaṃ na cāgamyaṃ nāprāpyaṃ divi ceha vā udyatānāṃ manuṣyāṇāṃ yatacittendriyātmanām,नाविज्ञातं न चागम्यं नाप्राप्यं दिवि चेह वा उद्यतानां मनुष्याणां यतचित्तेन्द्रियात्मनाम्
Main,20.0,38,yojanānāṃ sahasrāṇi vrajan yāti pitīlikaḥ agacchan vainateyo 'pi pādamekaṃ na gacchati,योजनानां सहस्राणि व्रजन् याति पितीलिकः अगच्छन् वैनतेयो ऽपि पादमेकं न गच्छति
Main,20.0,39,kva bhūtalaṃ kva ca dhrauvyaṃ sthānaṃ yat prāptavān dhruvaḥ uttānapādanṛpateḥ putraḥ san bhūmigocaraḥ,क्व भूतलं क्व च ध्रौव्यं स्थानं यत् प्राप्तवान् ध्रुवः उत्तानपादनृपतेः पुत्रः सन् भूमिगोचरः
Main,20.0,40,tat kathyatāṃ mahābhāga kāryavān yena putrakau sa bhūpālasutaḥ sādhuryenānṛṇyaṃ bhaveta vām,तत् कथ्यतां महाभाग कार्यवान् येन पुत्रकौ स भूपालसुतः साधुर्येनानृण्यं भवेत वाम्
Main,20.0,41,putrāvūcatuḥ tenākhyātamidaṃ tāta pūrvavṛtaṃ mahātmanā kaumārake yathā tasya vṛtaṃ sadvṛttaśālinaḥ,पुत्रावूचतुः तेनाख्यातमिदं तात पूर्ववृतं महात्मना कौमारके यथा तस्य वृतं सद्वृत्तशालिनः
Main,20.0,42,tantu śatrujitaṃ tāta pūrvaṃ kaścididvajottamaḥ gālavo 'bhyāgamaddhīmān gṛhītvā turagottamam,तन्तु शत्रुजितं तात पूर्वं कश्चिदिद्वजोत्तमः गालवो ऽभ्यागमद्धीमान् गृहीत्वा तुरगोत्तमम्
Main,20.0,43,pratyuvāca ca rājānaṃ samupetyāśramaṃ mama ko 'pi daityādhamo rājan vidhvaṃsayati pāpakṛt,प्रत्युवाच च राजानं समुपेत्याश्रमं मम को ऽपि दैत्याधमो राजन् विध्वंसयति पापकृत्
Main,20.0,44,tattadrūpaṃ samāsthāya siṃhebha-vanacāriṇām anyeṣāñcālpakāyānāmaharniśamakāraṇāt,तत्तद्रूपं समास्थाय सिंहेभ-वनचारिणाम् अन्येषाञ्चाल्पकायानामहर्निशमकारणात्
Main,20.0,45,samādhidhyānayuktasya maunavrataratasya ca tathā karoti vighrāni yathā calati me manaḥ,समाधिध्यानयुक्तस्य मौनव्रतरतस्य च तथा करोति विघ्रानि यथा चलति मे मनः
Main,20.0,46,dagdhaṃ kopāgninā sadyaḥ samarthastvaṃ vayaṃ na tu duḥ khārjitasya tapaso vyayamicchāmi pārthiva,दग्धं कोपाग्निना सद्यः समर्थस्त्वं वयं न तु दुः खार्जितस्य तपसो व्ययमिच्छामि पार्थिव
Main,20.0,47,ekadā tu mayā rājannatinirviṇṇacetasā tat kleśitena niśvāso nirīkṣyāsuramujjhitaḥ,एकदा तु मया राजन्नतिनिर्विण्णचेतसा तत् क्लेशितेन निश्वासो निरीक्ष्यासुरमुज्झितः
Main,20.0,48,tato 'mbaratalāt sadyaḥ patito 'yaṃ turaṅgamaḥ vāk cāśarīriṇī prāha naranātha śṛṇuṣva tām,ततो ऽम्बरतलात् सद्यः पतितो ऽयं तुरङ्गमः वाक् चाशरीरिणी प्राह नरनाथ शृणुष्व ताम्
Main,20.0,49,aśrāntaḥ sakalaṃ bhūmervalayaṃ turagottamaḥ samarthaḥ krāntumarkeṇa tavāyaṃ pratipāditaḥ,अश्रान्तः सकलं भूमेर्वलयं तुरगोत्तमः समर्थः क्रान्तुमर्केण तवायं प्रतिपादितः
Main,20.0,50,pātālāmbaratoyeṣu na cāsya vihatā gatiḥ samastadikṣu vrajato na bhaṅgaḥ parvateṣvapi,पातालाम्बरतोयेषु न चास्य विहता गतिः समस्तदिक्षु व्रजतो न भङ्गः पर्वतेष्वपि
Main,20.0,51,yato bhūvalayaṃ sarvamaśrānto 'yaṃ cariṣyati ataḥ kuvalayo nāmnā khyātiṃ loke prayāsyati,यतो भूवलयं सर्वमश्रान्तो ऽयं चरिष्यति अतः कुवलयो नाम्ना ख्यातिं लोके प्रयास्यति
Main,20.0,52,kliśyatyaharniśaṃ pāpo yaśca tvāṃ dānavādhamaḥ tamapyenaṃ samāruhya dvijaśreṣṭha haniṣyati,क्लिश्यत्यहर्निशं पापो यश्च त्वां दानवाधमः तमप्येनं समारुह्य द्विजश्रेष्ठ हनिष्यति
Main,20.0,53,śatrujinnāma bhūpālastasya putra ṛtadhvajaḥ prāpyaitadaśvaratnañca khyātimetena yāsyati,शत्रुजिन्नाम भूपालस्तस्य पुत्र ऋतध्वजः प्राप्यैतदश्वरत्नञ्च ख्यातिमेतेन यास्यति
Main,20.0,54,so 'haṃ tvāṃ samanuprāptastapaso vighrakāriṇam taṃ nivāraya bhūpāla bhāgabhāṅnṛpatiryataḥ,सो ऽहं त्वां समनुप्राप्तस्तपसो विघ्रकारिणम् तं निवारय भूपाल भागभाङ्नृपतिर्यतः
Main,20.0,55,tadetaśvaratnaṃ te mayā bhūpa niveditam putramājñāpaya tathā yathā dharmo na lupyate,तदेतश्वरत्नं ते मया भूप निवेदितम् पुत्रमाज्ञापय तथा यथा धर्मो न लुप्यते
Main,20.0,56,sa tasya vacanādrājā taṃ vai putramṛtadhvajam tamaśvaratnamāropya kṛtakautukamaṅgalam,स तस्य वचनाद्राजा तं वै पुत्रमृतध्वजम् तमश्वरत्नमारोप्य कृतकौतुकमङ्गलम्
Main,20.0,57,apreṣayata dharmātmā gālavena samaṃ tadā svamāśramapadaṃ so 'pi tamādāya yayau muniḥ,अप्रेषयत धर्मात्मा गालवेन समं तदा स्वमाश्रमपदं सो ऽपि तमादाय ययौ मुनिः
Main,21.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitā-putrasaṃvādeṭhakuvalayāśvīyo' nāma viṃśo 'dhyāyaḥ ekaviṃśo 'dhyāyaḥ pitovāca gālavena samaṃ gatvā nṛpaputreṇa tena yat kṛtaṃ tat kathyatāṃ putrau vicitrā yuvayoḥ kathā,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पिता-पुत्रसंवादेठकुवलयाश्वीयोऽ नाम विंशो ऽध्यायः एकविंशो ऽध्यायः पितोवाच गालवेन समं गत्वा नृपपुत्रेण तेन यत् कृतं तत् कथ्यतां पुत्रौ विचित्रा युवयोः कथा
Main,21.0,2,putrāvūcatuḥ sa gālavāśrame ramye tiṣṭhan bhūpālanandanaḥ sarvavighropaśamanaṃ cakāra brahmavādinām,पुत्रावूचतुः स गालवाश्रमे रम्ये तिष्ठन् भूपालनन्दनः सर्वविघ्रोपशमनं चकार ब्रह्मवादिनाम्
Main,21.0,3,vīraṃ kuvalayāśvaṃ taṃ vasantaṃ gālavāśrame madāvalepopahato nājānāddānavādhamaḥ,वीरं कुवलयाश्वं तं वसन्तं गालवाश्रमे मदावलेपोपहतो नाजानाद्दानवाधमः
Main,21.0,4,tatastaṃ gālavaṃ vipraṃ sandhyopāsanatatparam śaukaraṃ rūpamāsthāya pradharṣayitumāgatam,ततस्तं गालवं विप्रं सन्ध्योपासनतत्परम् शौकरं रूपमास्थाय प्रधर्षयितुमागतम्
Main,21.0,5,muniśiṣyairathotkruṣṭe śīghramāruhya taṃ hayam anvadhāvadvarāhaṃ taṃ nṛpaputraḥ śarāsanī,मुनिशिष्यैरथोत्क्रुष्टे शीघ्रमारुह्य तं हयम् अन्वधावद्वराहं तं नृपपुत्रः शरासनी
Main,21.0,6,ājaghāna ca bāṇena candrārdhākāravarcasā ākṛṣya balavaccāpaṃ cārucitropaśobhitam,आजघान च बाणेन चन्द्रार्धाकारवर्चसा आकृष्य बलवच्चापं चारुचित्रोपशोभितम्
Main,21.0,7,nārācābhihataḥ śīghramātmatrāṇaparo mṛgaḥ giripādapasambādhāṃ so 'nvakrāmanmahāṭavīm,नाराचाभिहतः शीघ्रमात्मत्राणपरो मृगः गिरिपादपसम्बाधां सो ऽन्वक्रामन्महाटवीम्
Main,21.0,8,tamanvadhāvadvegena turago 'sau manojavaḥ codito rājaputreṇa piturādeśakāriṇā,तमन्वधावद्वेगेन तुरगो ऽसौ मनोजवः चोदितो राजपुत्रेण पितुरादेशकारिणा
Main,21.0,9,atikramyātha vegena yojanāni sahasraśaḥ dharaṇyāṃ vivṛte garte nipapāta laghukramaḥ,अतिक्रम्याथ वेगेन योजनानि सहस्रशः धरण्यां विवृते गर्ते निपपात लघुक्रमः
Main,21.0,10,tasyānantaramevāśu so 'pyaśvī nṛpateḥ sutaḥ nipapāta mahāgarte timiraughasamāvṛte,तस्यानन्तरमेवाशु सो ऽप्यश्वी नृपतेः सुतः निपपात महागर्ते तिमिरौघसमावृते
Main,21.0,11,tato nādṛśyata mṛgaḥ sa tasmin rājasūnunā prakāśañca sa pātālamapaśyat tatra nāpi nam,ततो नादृश्यत मृगः स तस्मिन् राजसूनुना प्रकाशञ्च स पातालमपश्यत् तत्र नापि नम्
Main,21.0,12,tato 'paśyat sa sauvarṇa-prāsādaśatasaṃkulam purandarapuraprakhyaṃ puraṃ prākāraśobhitam,ततो ऽपश्यत् स सौवर्ण-प्रासादशतसंकुलम् पुरन्दरपुरप्रख्यं पुरं प्राकारशोभितम्
Main,21.0,13,tat praviśya sa nāpaśyat tatra kañcinnaraṃ pure bhramatā ca tato dṛṣṭā tatra yoṣit tvarānvitā,तत् प्रविश्य स नापश्यत् तत्र कञ्चिन्नरं पुरे भ्रमता च ततो दृष्टा तत्र योषित् त्वरान्विता
Main,21.0,14,sā pṛṣṭā tena tanvaṅgī prasthitā kena kasya vā novāca kiñcit prāsādamāruroha ca bhāminī,सा पृष्टा तेन तन्वङ्गी प्रस्थिता केन कस्य वा नोवाच किञ्चित् प्रासादमारुरोह च भामिनी
Main,21.0,15,so 'pyaśvamekato baddhvā tāmevānusasāra vai vismayotphullanayano niḥ śaṅko nṛpateḥ sutaḥ,सो ऽप्यश्वमेकतो बद्ध्वा तामेवानुससार वै विस्मयोत्फुल्लनयनो निः शङ्को नृपतेः सुतः
Main,21.0,16,tato 'paśyat suvistīrṇe paryaṅke sarvakāñcane niṣaṇṇāṃ kanyakāmekāṃ kāmayuktāṃ ratīmiva,ततो ऽपश्यत् सुविस्तीर्णे पर्यङ्के सर्वकाञ्चने निषण्णां कन्यकामेकां कामयुक्तां रतीमिव
Main,21.0,17,vispaṣṭendumukhīṃ subhrūṃ pīnaśroṇipayodharām bimbādharoṣṭhīṃ nanvaṅgīṃ nīlotpalavilocanām,विस्पष्टेन्दुमुखीं सुभ्रूं पीनश्रोणिपयोधराम् बिम्बाधरोष्ठीं नन्वङ्गीं नीलोत्पलविलोचनाम्
Main,21.0,18,raktatuṅganakhīṃ śyāmāṃ mṛdvīṃ tāmrakarāṅghrikām karabhoruṃ sudaśanāṃ nīlasūkṣmasthirālakām,रक्ततुङ्गनखीं श्यामां मृद्वीं ताम्रकराङ्घ्रिकाम् करभोरुं सुदशनां नीलसूक्ष्मस्थिरालकाम्
Main,21.0,19,tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīmanaṅgāṅgalatāmiva so 'manyat pārthivasutastāṃ rasātaladevatām,तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीमनङ्गाङ्गलतामिव सो ऽमन्यत् पार्थिवसुतस्तां रसातलदेवताम्
Main,21.0,20,sā ca dṛṣṭvaiva taṃ bālā nīlakuñcitamūrdhajam pīnoruskandhabāhuṃ tamamaṃsta madanaṃ śubhā,सा च दृष्ट्वैव तं बाला नीलकुञ्चितमूर्धजम् पीनोरुस्कन्धबाहुं तममंस्त मदनं शुभा
Main,21.0,21,uttasthau ca mahābhāgā cittakṣobhamavāpya sā lajjāvismayadainyānāṃ sadyastanvī vaśaṃ gatā,उत्तस्थौ च महाभागा चित्तक्षोभमवाप्य सा लज्जाविस्मयदैन्यानां सद्यस्तन्वी वशं गता
Main,21.0,22,ko 'yaṃ devo nu yakṣo vā gandharvo vorago 'pi vā vidyādharo vā samprāptaḥ kṛtapuṇyaratirnaraḥ,को ऽयं देवो नु यक्षो वा गन्धर्वो वोरगो ऽपि वा विद्याधरो वा सम्प्राप्तः कृतपुण्यरतिर्नरः
Main,21.0,23,evaṃ vicintya vahudhā niśvasya ca mahītale upaviśya tato bheje sā mūrcchāṃ madirakṣaṇā,एवं विचिन्त्य वहुधा निश्वस्य च महीतले उपविश्य ततो भेजे सा मूर्च्छां मदिरक्षणा
Main,21.0,24,so 'pi kāmaśarāghātamavāpya nṛpateḥ sutaḥ tāṃ samāśvāsayāmāsa na bhetavyamiti bruvan,सो ऽपि कामशराघातमवाप्य नृपतेः सुतः तां समाश्वासयामास न भेतव्यमिति ब्रुवन्
Main,21.0,25,sā ca strī yā tadā dṛṣṭā pūrvaṃ tena mahātmanā tālavṛntamupādāya paryavījayadākulā,सा च स्त्री या तदा दृष्टा पूर्वं तेन महात्मना तालवृन्तमुपादाय पर्यवीजयदाकुला
Main,21.0,26,samāśvāsya tadā pṛṣṭā tena saṃmohakāraṇam kiñcillajjānvitā bālā tasyāḥ sakhyurnyavedayat,समाश्वास्य तदा पृष्टा तेन संमोहकारणम् किञ्चिल्लज्जान्विता बाला तस्याः सख्युर्न्यवेदयत्
Main,21.0,27,sā cāsmai kathayāmāsa nṛpaputrāya vistarāt mohasya kāraṇaṃ sarvaṃ taddarśanasamudbhavam yathā tayā samākhyātaṃ tadvṛttāntañca bhāminī,सा चास्मै कथयामास नृपपुत्राय विस्तरात् मोहस्य कारणं सर्वं तद्दर्शनसमुद्भवम् यथा तया समाख्यातं तद्वृत्तान्तञ्च भामिनी
Main,21.0,28,stryuvāca viśvāvasuriti khyāto divi gandharvarāṭ prabho tasyeyamātmajā subhrūrnāmnarā khyātā madālasā,स्त्र्युवाच विश्वावसुरिति ख्यातो दिवि गन्धर्वराट् प्रभो तस्येयमात्मजा सुभ्रूर्नाम्नरा ख्याता मदालसा
Main,21.0,29,vajraketoḥ sutaścogro dānavo 'rividāraṇaḥ pātālaketurvikhyātaḥ pātālāntarasaṃśrayaḥ,वज्रकेतोः सुतश्चोग्रो दानवो ऽरिविदारणः पातालकेतुर्विख्यातः पातालान्तरसंश्रयः
Main,21.0,30,teneyamudyānagatā kṛtvā māyāṃ tamomayīm apahṛtya mayāṃ hīnā bālā nītā durātmanā,तेनेयमुद्यानगता कृत्वा मायां तमोमयीम् अपहृत्य मयां हीना बाला नीता दुरात्मना
Main,21.0,31,āgāminyāṃ trayodaśyāmudvakṣyati kilāsuraḥ sa tu nārhati cārvaṅgīṃ śūdro vedaśrutīmiva,आगामिन्यां त्रयोदश्यामुद्वक्ष्यति किलासुरः स तु नार्हति चार्वङ्गीं शूद्रो वेदश्रुतीमिव
Main,21.0,32,atīte ca dine bālāmātmavyāpadanodyatām surabhiḥ prāha nāyaṃ tvaṃ prāpsyate dānavādhamaḥ,अतीते च दिने बालामात्मव्यापदनोद्यताम् सुरभिः प्राह नायं त्वं प्राप्स्यते दानवाधमः
Main,21.0,33,martyalokamanuprāptaṃ ya enaṃ chetsyate śaraiḥ sate bhartā mahābhāge acireṇa bhaviṣyati,मर्त्यलोकमनुप्राप्तं य एनं छेत्स्यते शरैः सते भर्ता महाभागे अचिरेण भविष्यति
Main,21.0,34,ahaṃ cāsyāḥ sakhī nāmnarā kuṇḍaleti manasvinī sutā vindhyavataḥ patnī vīrapuṣkaramālinaḥ,अहं चास्याः सखी नाम्नरा कुण्डलेति मनस्विनी सुता विन्ध्यवतः पत्नी वीरपुष्करमालिनः
Main,21.0,35,hate bhartari śumbhena tīrthāt tīrthamanuvratā carāmi divyayā gatyā paralokārthamudyatā,हते भर्तरि शुम्भेन तीर्थात् तीर्थमनुव्रता चरामि दिव्यया गत्या परलोकार्थमुद्यता
Main,21.0,36,pātālaketurduṣṭātmā vārāhaṃ vapurāsthitaḥ kenāpi viddho bāṇena munīnāṃ trāṇakāraṇāt,पातालकेतुर्दुष्टात्मा वाराहं वपुरास्थितः केनापि विद्धो बाणेन मुनीनां त्राणकारणात्
Main,21.0,37,tañcāhaṃ tattvato 'nviṣya tvaritā samupāgatā satyameva sa kenāpi tāḍito dānavādhamaḥ,तञ्चाहं तत्त्वतो ऽन्विष्य त्वरिता समुपागता सत्यमेव स केनापि ताडितो दानवाधमः
Main,21.0,38,iyañca mūrcchāmagamat kāraṇaṃ yat śṛṇuṣva tat tvayi prītimatī bālā darśanādeva mānada,इयञ्च मूर्च्छामगमत् कारणं यत् शृणुष्व तत् त्वयि प्रीतिमती बाला दर्शनादेव मानद
Main,21.0,39,devaputropame cāru-vākyādiguṇaśālini bharyā cānyasya vihitā yena viddhaḥ sa dānavaḥ,देवपुत्रोपमे चारु-वाक्यादिगुणशालिनि भर्या चान्यस्य विहिता येन विद्धः स दानवः
Main,21.0,40,etasmāt kāraṇānmohaṃ mahāntamiyamāgatā yāvajjīvaṃ ca tanvaṅgī duḥ khamevopabhokṣyate,एतस्मात् कारणान्मोहं महान्तमियमागता यावज्जीवं च तन्वङ्गी दुः खमेवोपभोक्ष्यते
Main,21.0,41,tvayyasyā hṛdayaṃ rāgi bhartā cānyo bhaviṣyati yāvajjīvamato duḥ khaṃ surabhyā nānyathā vacaḥ,त्वय्यस्या हृदयं रागि भर्ता चान्यो भविष्यति यावज्जीवमतो दुः खं सुरभ्या नान्यथा वचः
Main,21.0,42,ahaṃ tvasyāḥ prabhī prītyā duḥ khitātra samāgatā yato viśeṣo naivāsti svasakhī-nijadehayoḥ,अहं त्वस्याः प्रभी प्रीत्या दुः खितात्र समागता यतो विशेषो नैवास्ति स्वसखी-निजदेहयोः
Main,21.0,43,yadyeṣābhimataṃ vīraṃ patimāpnoti śobhanā tatastapastvahaṃ kuryāṃ nirvyalīkena cetasā,यद्येषाभिमतं वीरं पतिमाप्नोति शोभना ततस्तपस्त्वहं कुर्यां निर्व्यलीकेन चेतसा
Main,21.0,44,tvantu ko vā kimarthaṃ vā samprāpto 'tra mahāmate devo daityo nu gandharvaḥ pannagaḥ kinnaro 'pi vā,त्वन्तु को वा किमर्थं वा सम्प्राप्तो ऽत्र महामते देवो दैत्यो नु गन्धर्वः पन्नगः किन्नरो ऽपि वा
Main,21.0,45,na hyatra mānuṣagatirna cedṛṅmānuṣaṃ vapuḥ tattvamākhyāhi kathitaṃ yathaivāvitathaṃ mayā,न ह्यत्र मानुषगतिर्न चेदृङ्मानुषं वपुः तत्त्वमाख्याहि कथितं यथैवावितथं मया
Main,21.0,46,kuvalayāśva uvāca yanmāṃ pṛcchasi dharmajñe kastvaṃ kiṃ vā samāgataḥ tacchṛṇuṣvāmalaprajñe kathayāmyāditastava,कुवलयाश्व उवाच यन्मां पृच्छसि धर्मज्ञे कस्त्वं किं वा समागतः तच्छृणुष्वामलप्रज्ञे कथयाम्यादितस्तव
Main,21.0,47,rājñaḥ śatrujitaḥ putraḥ pitrā sampreṣitaḥ śubhe munirakṣaṇamuddiśya gālavāśramamāgataḥ,राज्ञः शत्रुजितः पुत्रः पित्रा सम्प्रेषितः शुभे मुनिरक्षणमुद्दिश्य गालवाश्रममागतः
Main,21.0,48,kurvato mama rakṣāñca munīnāṃ dharmacāriṇām vighnārthamāgataḥ koṣa'pi śaukaraṃ rūpamāsthitaḥ,कुर्वतो मम रक्षाञ्च मुनीनां धर्मचारिणाम् विघ्नार्थमागतः कोषऽपि शौकरं रूपमास्थितः
Main,21.0,49,mayā sa viddho bāṇena candrārdhākāravarccasā apakrānto 'tivegena tamasmyanugato hayī,मया स विद्धो बाणेन चन्द्रार्धाकारवर्च्चसा अपक्रान्तो ऽतिवेगेन तमस्म्यनुगतो हयी
Main,21.0,50,papāta sahasā garte sakrīḍo 'śvaśca māmakaḥ so 'hamaśvaṃ samārūḍhastamasyekaḥ paribhraman,पपात सहसा गर्ते सक्रीडो ऽश्वश्च मामकः सो ऽहमश्वं समारूढस्तमस्येकः परिभ्रमन्
Main,21.0,51,prakāśamāsāditavān dṛṣṭā ca bhavatī mayā pṛṣṭayā ca na me kiñcidbhavatyā dattamuttaram,प्रकाशमासादितवान् दृष्टा च भवती मया पृष्टया च न मे किञ्चिद्भवत्या दत्तमुत्तरम्
Main,21.0,52,tvāñcaivānupraviṣṭo 'hamimaṃ prāsādamuttamam ityetat kathitaṃ satyaṃ na devo 'haṃ na dānavaḥ,त्वाञ्चैवानुप्रविष्टो ऽहमिमं प्रासादमुत्तमम् इत्येतत् कथितं सत्यं न देवो ऽहं न दानवः
Main,21.0,53,na pannago na gandharvaḥ kinnaro vā śucismite samastā pūjyapakṣo vai devādyā mama kuṇḍale manuṣyo 'smi viśaṅkā te na kartavyātra karhicit,न पन्नगो न गन्धर्वः किन्नरो वा शुचिस्मिते समस्ता पूज्यपक्षो वै देवाद्या मम कुण्डले मनुष्यो ऽस्मि विशङ्का ते न कर्तव्यात्र कर्हिचित्
Main,21.0,54,putrāvūcatuḥ tataḥ prahṛṣṭā sā kanyā sakhīvadanamuttamam lajjājaḍaṃ vīkṣamāṇā kiñcinnovāca bhāminī,पुत्रावूचतुः ततः प्रहृष्टा सा कन्या सखीवदनमुत्तमम् लज्जाजडं वीक्षमाणा किञ्चिन्नोवाच भामिनी
Main,21.0,55,sā sakhī punarapyenāṃ prahṛṣṭā pratyuvāca ha yathāvat kathitaṃ tena surabhyā vacanānuge,सा सखी पुनरप्येनां प्रहृष्टा प्रत्युवाच ह यथावत् कथितं तेन सुरभ्या वचनानुगे
Main,21.0,56,kuṇḍalovāca vīra satyamasandigdhaṃ bhavatābhihitaṃ vacaḥ nānyatra hṛdayantvasyā dṛṣṭvā sthairyaṃ prayāsyati,कुण्डलोवाच वीर सत्यमसन्दिग्धं भवताभिहितं वचः नान्यत्र हृदयन्त्वस्या दृष्ट्वा स्थैर्यं प्रयास्यति
Main,21.0,57,candramevādhikā kāntiḥ samupaiti raviṃ prabhā bhūtirdhanyaṃ dhṛtirdhoraṃ kṣāntirabhyeti cottamam,चन्द्रमेवाधिका कान्तिः समुपैति रविं प्रभा भूतिर्धन्यं धृतिर्धोरं क्षान्तिरभ्येति चोत्तमम्
Main,21.0,58,tvayaiva viddho 'sandigdhaṃ sa pāpo dānavādhamaḥ surabhiḥ sā gavāṃ mātā kathaṃ mithyā vadiṣyati,त्वयैव विद्धो ऽसन्दिग्धं स पापो दानवाधमः सुरभिः सा गवां माता कथं मिथ्या वदिष्यति
Main,21.0,59,taddhanyeyaṃ sabhāgyā ca tvatsambandhaṃ sametya vai kuruṣva vīra yat kāryaṃ vidhinaiva samāhitam,तद्धन्येयं सभाग्या च त्वत्सम्बन्धं समेत्य वै कुरुष्व वीर यत् कार्यं विधिनैव समाहितम्
Main,21.0,60,putrāvūcatuḥ paravānahamityāha rājaputraḥ satāṃ pituḥ sā ca taṃ cintayāmāsa tumburuṃ tatkule gurum,पुत्रावूचतुः परवानहमित्याह राजपुत्रः सतां पितुः सा च तं चिन्तयामास तुम्बुरुं तत्कुले गुरुम्
Main,21.0,61,sa cāpi tatkṣaṇāt prāptaḥ pragṛhītasamitkuśaḥ madālasāyāḥ samprītyā kuṇḍalāgauraveṇa ca,स चापि तत्क्षणात् प्राप्तः प्रगृहीतसमित्कुशः मदालसायाः सम्प्रीत्या कुण्डलागौरवेण च
Main,21.0,62,prajvālya pāvakaṃ hutvā mantravit kṛtamaṅgalām vaivāhikavidhiṃ kanyāṃ pratipādya yathāgatam,प्रज्वाल्य पावकं हुत्वा मन्त्रवित् कृतमङ्गलाम् वैवाहिकविधिं कन्यां प्रतिपाद्य यथागतम्
Main,21.0,63,jagāma tapase dhīmān svāśramapadaṃ tadā sā cāha tāṃ sakhīṃ bālāṃ kṛtārthāsmi varānane,जगाम तपसे धीमान् स्वाश्रमपदं तदा सा चाह तां सखीं बालां कृतार्थास्मि वरानने
Main,21.0,64,saṃyuktāmamunā dṛṣṭvā tvāmahaṃ rūpaśālinīm tamastapsye 'hamatulaṃ nirvyalīkena cetasā,संयुक्ताममुना दृष्ट्वा त्वामहं रूपशालिनीम् तमस्तप्स्ये ऽहमतुलं निर्व्यलीकेन चेतसा
Main,21.0,65,tīrthāmbudhūtapāpā ca bhavitrī nedṛśī yathā tañcāha rājaputraṃ sā praśrayāvanatā tadā gantukāmā nijasakhī-snehaviklavabhāṣiṇī,तीर्थाम्बुधूतपापा च भवित्री नेदृशी यथा तञ्चाह राजपुत्रं सा प्रश्रयावनता तदा गन्तुकामा निजसखी-स्नेहविक्लवभाषिणी
Main,21.0,66,kuṇḍalovāca puṃbhirapyamitaprajña nopadeśo bhavadvidhe dātavyaḥ kimuta strībhirato nopadiśāmi te,कुण्डलोवाच पुंभिरप्यमितप्रज्ञ नोपदेशो भवद्विधे दातव्यः किमुत स्त्रीभिरतो नोपदिशामि ते
Main,21.0,67,kintvasyāstanumadhyāyāḥ snehākṛṣṭena cetasā tvayā viśrambhitā cāsmi smārayāmyarisūdana,किन्त्वस्यास्तनुमध्यायाः स्नेहाकृष्टेन चेतसा त्वया विश्रम्भिता चास्मि स्मारयाम्यरिसूदन
Main,21.0,68,bhartavyā rakṣitavyā ca bhāryā hi patinā sadā dharmārthakāmasaṃsiddhyai bhāryā bhartṛsahāyinī,भर्तव्या रक्षितव्या च भार्या हि पतिना सदा धर्मार्थकामसंसिद्ध्यै भार्या भर्तृसहायिनी
Main,21.0,69,yadā bhāryā ca bhartā ca parasparavaśānugau tadā dharmārthakāmānāṃ trayāṇāmapi saṅgatam,यदा भार्या च भर्ता च परस्परवशानुगौ तदा धर्मार्थकामानां त्रयाणामपि सङ्गतम्
Main,21.0,70,kathaṃ bhāryāmṛte dharmamarthaṃ vā puruṣaḥ prabho prāpnoti kāmamathavā tasyāṃ tritayamāhitam,कथं भार्यामृते धर्ममर्थं वा पुरुषः प्रभो प्राप्नोति काममथवा तस्यां त्रितयमाहितम्
Main,21.0,71,tathaiva bhartāramṛte bhāryā dharmādisādhane na samarthā trivargo 'yaṃ dāmpatyaṃ samupāśritaḥ,तथैव भर्तारमृते भार्या धर्मादिसाधने न समर्था त्रिवर्गो ऽयं दाम्पत्यं समुपाश्रितः
Main,21.0,72,devātā-pitṛ-bhṛtyānāmatithīnāñca pūjanam na puṃbhiḥ śakyate kartumṛte bhāryāṃ nṛpātmaja,देवाता-पितृ-भृत्यानामतिथीनाञ्च पूजनम् न पुंभिः शक्यते कर्तुमृते भार्यां नृपात्मज
Main,21.0,73,prāpto 'pi cārtho manujairānīto 'pī nijaṃ gṛham kṣayameti vinā bhāryāṃ kubhāryāsaṃśraye 'pi vā,प्राप्तो ऽपि चार्थो मनुजैरानीतो ऽपी निजं गृहम् क्षयमेति विना भार्यां कुभार्यासंश्रये ऽपि वा
Main,21.0,74,kāmastu tasya naivāsti pratyakṣeṇopalakṣyate dampatyoḥ sahadharmeṇa trayīdharmamavāpnuyāt,कामस्तु तस्य नैवास्ति प्रत्यक्षेणोपलक्ष्यते दम्पत्योः सहधर्मेण त्रयीधर्ममवाप्नुयात्
Main,21.0,75,pitṝn putraistathaivānna-sādhanairatithīn naraḥ pūjābhiramarāṃstadvat sādhvīṃ bhāryāṃ naro 'vati,पितॄन् पुत्रैस्तथैवान्न-साधनैरतिथीन् नरः पूजाभिरमरांस्तद्वत् साध्वीं भार्यां नरो ऽवति
Main,21.0,76,striyāścāpi vinā bhartrā dharmakāmārthasantatiḥ naiva tasmāt trivargo 'yaṃ dāmpatyamadhigacchati,स्त्रियाश्चापि विना भर्त्रा धर्मकामार्थसन्ततिः नैव तस्मात् त्रिवर्गो ऽयं दाम्पत्यमधिगच्छति
Main,21.0,77,etanmayoktaṃ yuvayorgacchāmi ca yathepsitam vardha tvamanayā sārdhaṃ dhana-putra-sukhāyuṣā,एतन्मयोक्तं युवयोर्गच्छामि च यथेप्सितम् वर्ध त्वमनया सार्धं धन-पुत्र-सुखायुषा
Main,21.0,78,putrāvūcatuḥ ityuktvā sā pariṣvajya svasakhīṃ taṃ namasya ca jagāma divyayā gatyā yathābhipretamātmanaḥ,पुत्रावूचतुः इत्युक्त्वा सा परिष्वज्य स्वसखीं तं नमस्य च जगाम दिव्यया गत्या यथाभिप्रेतमात्मनः
Main,21.0,79,so 'pi śatrujitaḥ putrastāmāropya turaṅgamam nirgantukāmaḥ pātālādvijñāto danusambhavaiḥ,सो ऽपि शत्रुजितः पुत्रस्तामारोप्य तुरङ्गमम् निर्गन्तुकामः पातालाद्विज्ञातो दनुसम्भवैः
Main,21.0,80,tatastaiḥ sahasotkruṣṭaṃ hriyate hriyate 'ti vai kanyāratnaṃ yadānītaṃ divaḥ pātālaketunā,ततस्तैः सहसोत्क्रुष्टं ह्रियते ह्रियते ऽति वै कन्यारत्नं यदानीतं दिवः पातालकेतुना
Main,21.0,81,tataḥ parigha-nistriṃśa-gadā-śūla-śarāyudham dānavānāṃ balaṃ prāptaṃ saha pātālaketunā,ततः परिघ-निस्त्रिंश-गदा-शूल-शरायुधम् दानवानां बलं प्राप्तं सह पातालकेतुना
Main,21.0,82,tiṣṭha tiṣṭheti jalpantaste tadā dānavottamāḥ śaravarṣaistathā śūlairvavarṣurnṛpanandanam,तिष्ठ तिष्ठेति जल्पन्तस्ते तदा दानवोत्तमाः शरवर्षैस्तथा शूलैर्ववर्षुर्नृपनन्दनम्
Main,21.0,83,sa ca śatrujitaḥ putrastadastrāṇyativīryavān ciccheda śarajālena prahasanniva līlayā,स च शत्रुजितः पुत्रस्तदस्त्राण्यतिवीर्यवान् चिच्छेद शरजालेन प्रहसन्निव लीलया
Main,21.0,84,kṣaṇena pātālatalamasikhaktyṛṣṭiśāyakaiḥ chinnaiḥ sañchannamabhavadṛtadhvajaśarotkaraiḥ,क्षणेन पातालतलमसिखक्त्यृष्टिशायकैः छिन्नैः सञ्छन्नमभवदृतध्वजशरोत्करैः
Main,21.0,85,tato 'straṃ tvāṣṭramādāya cikṣepa prati dānavān tena te dānavāḥ sarve saha pātālaketunā,ततो ऽस्त्रं त्वाष्ट्रमादाय चिक्षेप प्रति दानवान् तेन ते दानवाः सर्वे सह पातालकेतुना
Main,21.0,86,jvālāmālātitīvreṇa sphuṭadasthicayāḥ kṛtāḥ nirdagdhāḥ kāpilaṃ tejaḥ samāsādyeva sāgarāḥ,ज्वालामालातितीव्रेण स्फुटदस्थिचयाः कृताः निर्दग्धाः कापिलं तेजः समासाद्येव सागराः
Main,21.0,87,tataḥ sa rājaputro 'śvī nihatyāsurasattamān strīratnena samaṃ tena samāgacchat pituḥ puram,ततः स राजपुत्रो ऽश्वी निहत्यासुरसत्तमान् स्त्रीरत्नेन समं तेन समागच्छत् पितुः पुरम्
Main,21.0,88,praṇipatya ca tat sarvaṃ sa tu pitre nyavedayat pātālagamanañcaiva kuṇḍalāyāśca darśanam,प्रणिपत्य च तत् सर्वं स तु पित्रे न्यवेदयत् पातालगमनञ्चैव कुण्डलायाश्च दर्शनम्
Main,21.0,89,tadvanmadālasāprāptiṃ dānavaiścāpi saṅgaram vadhañca teṣāmastreṇa punarāgamanaṃ tathā,तद्वन्मदालसाप्राप्तिं दानवैश्चापि सङ्गरम् वधञ्च तेषामस्त्रेण पुनरागमनं तथा
Main,21.0,90,iti śrutvā pitā tasya caritaṃ cārucetasaḥ prītimānabhavaccedaṃ pariṣvajyāha cātmajam,इति श्रुत्वा पिता तस्य चरितं चारुचेतसः प्रीतिमानभवच्चेदं परिष्वज्याह चात्मजम्
Main,21.0,91,satpātreṇa tvayā putra tārito 'haṃ mahātmanā bhayebhyo munayastrātā yena saddharmacāriṇaḥ,सत्पात्रेण त्वया पुत्र तारितो ऽहं महात्मना भयेभ्यो मुनयस्त्राता येन सद्धर्मचारिणः
Main,21.0,92,matpūrvaiḥ khyātimānītaṃ mayā vistāritaṃ punaḥ parākramavatā vīra tvayā tadvahulīkṛtam,मत्पूर्वैः ख्यातिमानीतं मया विस्तारितं पुनः पराक्रमवता वीर त्वया तद्वहुलीकृतम्
Main,21.0,93,yadupāttaṃ yaśaḥ pitrā dhanaṃ vīryamathāpi vā tanna hāpayate yastu sa naro madhyamaḥ smṛtaḥ,यदुपात्तं यशः पित्रा धनं वीर्यमथापि वा तन्न हापयते यस्तु स नरो मध्यमः स्मृतः
Main,21.0,94,tadvīryādadhikaṃ yastu punaranyat svaśaktitaḥ niṣpādayati taṃ prājñāḥ pravadanti narottamam,तद्वीर्यादधिकं यस्तु पुनरन्यत् स्वशक्तितः निष्पादयति तं प्राज्ञाः प्रवदन्ति नरोत्तमम्
Main,21.0,95,yaḥ pitā samupāttāni dhanavīryayaśāṃsi vai nyūnatāṃ nayati prājñāstamāhuḥ puruṣādhamam,यः पिता समुपात्तानि धनवीर्ययशांसि वै न्यूनतां नयति प्राज्ञास्तमाहुः पुरुषाधमम्
Main,21.0,96,tanmayā brāhmaṇatrāṇaṃ kṛtamāsīdyathā tvayā pātālagamanaṃ yacca yaccāsuravināśanam,तन्मया ब्राह्मणत्राणं कृतमासीद्यथा त्वया पातालगमनं यच्च यच्चासुरविनाशनम्
Main,21.0,97,etadapyadhikaṃ vatsa tena tvaṃ puruṣottamaḥ taddhanyo 'smya bāla tvamahameva guṇādhikam,एतदप्यधिकं वत्स तेन त्वं पुरुषोत्तमः तद्धन्यो ऽस्म्य बाल त्वमहमेव गुणाधिकम्
Main,21.0,98,tvāṃ putramīdṛśaṃ prāpya ślāghyaḥ puṇyavatāmapi na sa putrakṛtāṃ prītiṃ manye prāpnoti mānavaḥ,त्वां पुत्रमीदृशं प्राप्य श्लाघ्यः पुण्यवतामपि न स पुत्रकृतां प्रीतिं मन्ये प्राप्नोति मानवः
Main,21.0,99,putreṇa nātiśayito yaḥ prajñādānavikramaiḥ dhigjanma tasya yaḥ pitrā loke vijñāyate naraḥ,पुत्रेण नातिशयितो यः प्रज्ञादानविक्रमैः धिग्जन्म तस्य यः पित्रा लोके विज्ञायते नरः
Main,21.0,100,yaḥ putrāt khyātimabhyeti tasya janma sujanmanaḥ ātmanā jñāyate dhanyo madhyaḥ pitṛpitāmahaiḥ,यः पुत्रात् ख्यातिमभ्येति तस्य जन्म सुजन्मनः आत्मना ज्ञायते धन्यो मध्यः पितृपितामहैः
Main,21.0,101,mātṛpakṣeṇa mātrā ca khyātimeti narādhamaḥ tat putra dhanavīryaistvaṃ vivardhasva sukhena ca,मातृपक्षेण मात्रा च ख्यातिमेति नराधमः तत् पुत्र धनवीर्यैस्त्वं विवर्धस्व सुखेन च
Main,21.0,102,ghandharvatanayā ceyaṃ mā tvayā vai viyujyatām iti pitrā bahuvidhaṃ priyamuktaḥ punaḥ punaḥ,घन्धर्वतनया चेयं मा त्वया वै वियुज्यताम् इति पित्रा बहुविधं प्रियमुक्तः पुनः पुनः
Main,21.0,103,pariṣvajya svamāvāsaṃ sabhāryaḥ sa visarjitaḥ sa tayā bhāryāyā sārdhaṃ reme tatra pituḥ pure,परिष्वज्य स्वमावासं सभार्यः स विसर्जितः स तया भार्याया सार्धं रेमे तत्र पितुः पुरे
Main,21.0,104,anyeṣu ca tathodyāna-vana-parvatasānuṣu śvaśrū-śvasurayoḥ pādau praṇipatya ca sā śubhā prātaḥ prātastatastena saha reme sumadhyamā,अन्येषु च तथोद्यान-वन-पर्वतसानुषु श्वश्रू-श्वसुरयोः पादौ प्रणिपत्य च सा शुभा प्रातः प्रातस्ततस्तेन सह रेमे सुमध्यमा
Main,22.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe kuvalayāśvīye madālasāpariṇayanaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ dvāviṃśo 'dhyāyaḥ putrāvūcatuḥ tataḥ kāle vahutithe gate rājā punaḥ sutam prāha gacchāśu viprāṇāṃ trāṇāya cara medinīm,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कुवलयाश्वीये मदालसापरिणयनं नामैकविंशो ऽध्यायः द्वाविंशो ऽध्यायः पुत्रावूचतुः ततः काले वहुतिथे गते राजा पुनः सुतम् प्राह गच्छाशु विप्राणां त्राणाय चर मेदिनीम्
Main,22.0,2,aśvamenaṃ samāruhya prātaḥ prātardine dine abādhā dvijamukhyānāmanveṣṭavyā sadaiva hi,अश्वमेनं समारुह्य प्रातः प्रातर्दिने दिने अबाधा द्विजमुख्यानामन्वेष्टव्या सदैव हि
Main,22.0,3,durvṛttāḥ santi śataśo dānavāḥ pāpayonayaḥ tebhyo na syādyathā bādhā munīnāṃ tvaṃ tathā kuru,दुर्वृत्ताः सन्ति शतशो दानवाः पापयोनयः तेभ्यो न स्याद्यथा बाधा मुनीनां त्वं तथा कुरु
Main,22.0,4,sa yathoktastataḥ pitrā tathā cakre nṛpātmajaḥ parikramya mahīṃ sarvāṃ vavande caraṇau pituḥ,स यथोक्तस्ततः पित्रा तथा चक्रे नृपात्मजः परिक्रम्य महीं सर्वां ववन्दे चरणौ पितुः
Main,22.0,5,ahanyahanyanuprāpte pūrvāhne nṛpanandanaḥ tataśca śeṣaṃ divasaṃ tayā reme sumadhyayā,अहन्यहन्यनुप्राप्ते पूर्वाह्ने नृपनन्दनः ततश्च शेषं दिवसं तया रेमे सुमध्यया
Main,22.0,6,ekadā tu cāran so 'tha dadarśa yamunātaṭe pātālaketoranujaṃ tālaketuṃ kṛtāśramam,एकदा तु चारन् सो ऽथ ददर्श यमुनातटे पातालकेतोरनुजं तालकेतुं कृताश्रमम्
Main,22.0,7,māyāvī dānavaḥ so 'tha munirūpaṃ samāsthitaḥ sa prāha rājaputraṃ taṃ pūrvavairamanusmaran,मायावी दानवः सो ऽथ मुनिरूपं समास्थितः स प्राह राजपुत्रं तं पूर्ववैरमनुस्मरन्
Main,22.0,8,rājaputra brīvīmi tvāṃ tat kuruṣva yadīcchasi na ca te prārthanābhaṅgaḥ kāryaḥ satyapratiśrava,राजपुत्र ब्रीवीमि त्वां तत् कुरुष्व यदीच्छसि न च ते प्रार्थनाभङ्गः कार्यः सत्यप्रतिश्रव
Main,22.0,9,yakṣye yajñena dharmāya kartavyāśca tatheṣṭayaḥ citayastatra kartavyā nāsti me dakṣaiṇā yataḥ,यक्ष्ये यज्ञेन धर्माय कर्तव्याश्च तथेष्टयः चितयस्तत्र कर्तव्या नास्ति मे दक्षैणा यतः
Main,22.0,10,ataḥ prayaccha me vīra hiraṇyārthaṃ svabhūṣaṇam yadetat kaṇṭhalagnaṃ te rakṣa cemaṃ māśramam,अतः प्रयच्छ मे वीर हिरण्यार्थं स्वभूषणम् यदेतत् कण्ठलग्नं ते रक्ष चेमं माश्रमम्
Main,22.0,11,yāvadantarjale devaṃ varuṇaṃ yādasāṃ patim vaidikairvāruṇairmantraiḥ prajānāṃ puṣṭihetukaiḥ,यावदन्तर्जले देवं वरुणं यादसां पतिम् वैदिकैर्वारुणैर्मन्त्रैः प्रजानां पुष्टिहेतुकैः
Main,22.0,12,abhiṣṭūya tvarāyuktaḥ samabhyemīti vādinam taṃ praṇamya tataḥ prādāt sa tasmai kaṇṭhabhūṣaṇam,अभिष्टूय त्वरायुक्तः समभ्येमीति वादिनम् तं प्रणम्य ततः प्रादात् स तस्मै कण्ठभूषणम्
Main,22.0,13,prāha yainaṃ bhavān yātu nirvyalīkena cetasā sthāsyāmi tāvadatraiva tavāśramasamīpataḥ,प्राह यैनं भवान् यातु निर्व्यलीकेन चेतसा स्थास्यामि तावदत्रैव तवाश्रमसमीपतः
Main,22.0,14,tavādeśānmahābhāga yāvadāgamanaṃ tava na te 'tra kaścidābādhāṃ kariṣyati mayi sthite viśrabdhaścātvaran brahman kuruṣva tvaṃ manogatam,तवादेशान्महाभाग यावदागमनं तव न ते ऽत्र कश्चिदाबाधां करिष्यति मयि स्थिते विश्रब्धश्चात्वरन् ब्रह्मन् कुरुष्व त्वं मनोगतम्
Main,22.0,15,putrāvūcatuḥ ekamuktastatastena sa mamajja nadījale rarakṣa so 'pi tasyaiva māyāvihitamāśramam,पुत्रावूचतुः एकमुक्तस्ततस्तेन स ममज्ज नदीजले ररक्ष सो ऽपि तस्यैव मायाविहितमाश्रमम्
Main,22.0,16,gatvā jalāśayāt tasmāt tālaketuśca tatparam madālasāyāḥ pratyakṣamanyeṣāñcaitaduktavān,गत्वा जलाशयात् तस्मात् तालकेतुश्च तत्परम् मदालसायाः प्रत्यक्षमन्येषाञ्चैतदुक्तवान्
Main,22.0,17,tālaketuruvāca vīraḥ kuvalayāśvo 'sau mamāśramasamīpataḥ kenāpi duṣṭadaityena kurvan rakṣāṃ tapasvinām,तालकेतुरुवाच वीरः कुवलयाश्वो ऽसौ ममाश्रमसमीपतः केनापि दुष्टदैत्येन कुर्वन् रक्षां तपस्विनाम्
Main,22.0,18,yudhyamāno yathāśakti nighnan brahmadviṣo yudhi māyāmāśritya pāpena bhinnaḥ śūlena vakṣasī,युध्यमानो यथाशक्ति निघ्नन् ब्रह्मद्विषो युधि मायामाश्रित्य पापेन भिन्नः शूलेन वक्षसी
Main,22.0,19,mriyamāṇena tenedaṃ dattaṃ me kaṇṭhabhūṣaṇam prāpitaścāgnisaṃyogaṃ sa vane śūdratāpasaiḥ,म्रियमाणेन तेनेदं दत्तं मे कण्ठभूषणम् प्रापितश्चाग्निसंयोगं स वने शूद्रतापसैः
Main,22.0,20,kṛtārtahreṣāśabdo vai trastaḥ sāśruvilocanaḥ nītaḥ so 'śvaśca tenaiva dānavena durātmanā,कृतार्तह्रेषाशब्दो वै त्रस्तः साश्रुविलोचनः नीतः सो ऽश्वश्च तेनैव दानवेन दुरात्मना
Main,22.0,21,etanmayā nṛśaṃsena dṛṣṭaṃ duṣkṛtakāriṇā yadatrānantaraṃ kṛtyaṃ kriyatāṃ tadakālikam,एतन्मया नृशंसेन दृष्टं दुष्कृतकारिणा यदत्रानन्तरं कृत्यं क्रियतां तदकालिकम्
Main,22.0,22,hṛdayāśvāsanañcaitad gṛhyatāṃ kaṇṭhabhūṣaṇam nāsmākaṃ hi suvarṇena kṛtyamasti tapasvinām,हृदयाश्वासनञ्चैतद् गृह्यतां कण्ठभूषणम् नास्माकं हि सुवर्णेन कृत्यमस्ति तपस्विनाम्
Main,22.0,23,putrāvūcatuḥ ityuktvotsṛjya datbhūmau sa jagāma yathāgatam nipapāta janaḥ so 'tha śokārto mūrcchayā'turaḥ,पुत्रावूचतुः इत्युक्त्वोत्सृज्य दत्भूमौ स जगाम यथागतम् निपपात जनः सो ऽथ शोकार्तो मूर्च्छयाऽतुरः
Main,22.0,24,tatkṣaṇāt cetanāṃ prāpya sarvāstā nṛpayoṣitaḥ rājapatnyaśca rājā ca vilepuratiduḥ khitāḥ,तत्क्षणात् चेतनां प्राप्य सर्वास्ता नृपयोषितः राजपत्न्यश्च राजा च विलेपुरतिदुः खिताः
Main,22.0,25,madālasā tu d dṛṣṭvā tadīyaṃ kaṇṭhabhūṣaṇam tatyājāśu priyān prāṇān śrutvā ca nihanta patim,मदालसा तु द् दृष्ट्वा तदीयं कण्ठभूषणम् तत्याजाशु प्रियान् प्राणान् श्रुत्वा च निहन्त पतिम्
Main,22.0,26,tatastathā mahākrandaḥ paurāṇāṃ bhavaneṣvabhūt yathaiva tasya nṛpateḥ svagehe samavartata,ततस्तथा महाक्रन्दः पौराणां भवनेष्वभूत् यथैव तस्य नृपतेः स्वगेहे समवर्तत
Main,22.0,27,rājā ca tāṃ mṛtāṃ dṛṣṭvā vinā bhartrā madālasām pratyuvāca janaṃ sarvaṃ vimṛśya susthamānasaḥ,राजा च तां मृतां दृष्ट्वा विना भर्त्रा मदालसाम् प्रत्युवाच जनं सर्वं विमृश्य सुस्थमानसः
Main,22.0,28,na roditavyaṃ paśyāmi bhavatāmātmanastathā sarveṣāmeva saṃcintya sambandhānāmanityatām,न रोदितव्यं पश्यामि भवतामात्मनस्तथा सर्वेषामेव संचिन्त्य सम्बन्धानामनित्यताम्
Main,22.0,29,kinnu śocāmi tanayaṃ kinnu śocāmyahaṃ snuṣām vimṛśya kṛtakṛtyatvāmnamye 'śocyāvubhāvapi,किन्नु शोचामि तनयं किन्नु शोचाम्यहं स्नुषाम् विमृश्य कृतकृत्यत्वाम्नम्ये ऽशोच्यावुभावपि
Main,22.0,30,macchru śrupurmadvacanāddvijarakṣaṇatatparaḥ prāpto me yaḥ suto mṛtyuṃ kathaṃ śocyaḥ sa dhīmatām,मच्छ्रु श्रुपुर्मद्वचनाद्द्विजरक्षणतत्परः प्राप्तो मे यः सुतो मृत्युं कथं शोच्यः स धीमताम्
Main,22.0,31,avaśyaṃ yāti yaddehaṃ taddvijānāṃ kṛte yadi mama putreṇa saṃtyaktaṃ nanvabhyudayakāri tat,अवश्यं याति यद्देहं तद्द्विजानां कृते यदि मम पुत्रेण संत्यक्तं नन्वभ्युदयकारि तत्
Main,22.0,32,iyañca satkulotpannā bhartaryevamanuvratāṃ kathannu śocyā nārīṇāṃ bharturanyanna daivatam,इयञ्च सत्कुलोत्पन्ना भर्तर्येवमनुव्रतां कथन्नु शोच्या नारीणां भर्तुरन्यन्न दैवतम्
Main,22.0,33,asmākaṃ bāndhavānāñca tathānyeṣāṃ dayāvatām śocyā hyeṣā bhavedevaṃ yadi bhartrā viyoginī,अस्माकं बान्धवानाञ्च तथान्येषां दयावताम् शोच्या ह्येषा भवेदेवं यदि भर्त्रा वियोगिनी
Main,22.0,34,yā tu bharturvadhaṃ śrutvā tatkṣaṇādeva bhāminī bhartāramanuyāteyaṃ na śocyāto vipaścitām,या तु भर्तुर्वधं श्रुत्वा तत्क्षणादेव भामिनी भर्तारमनुयातेयं न शोच्यातो विपश्चिताम्
Main,22.0,35,tāḥ śocyā yā viyoginyo na śocyā yā mṛtāḥ saha bhartrā viyogastvanayā nānubhūtaḥ kṛtajñayā,ताः शोच्या या वियोगिन्यो न शोच्या या मृताः सह भर्त्रा वियोगस्त्वनया नानुभूतः कृतज्ञया
Main,22.0,36,dātāraṃ sarvasaukhyānāmiha cāmutra cobhayoḥ lokayoḥ kā hi bhartāraṃ nārī manyeta mānuṣam,दातारं सर्वसौख्यानामिह चामुत्र चोभयोः लोकयोः का हि भर्तारं नारी मन्येत मानुषम्
Main,22.0,37,nāsau śocyo na caiveyaṃ nāhaṃ tajjananī na ca tyajatā brāhmaṇārthāya prāṇān sarve sma tāritāḥ,नासौ शोच्यो न चैवेयं नाहं तज्जननी न च त्यजता ब्राह्मणार्थाय प्राणान् सर्वे स्म तारिताः
Main,22.0,38,viprāṇaṃ mama dharmasya gataḥ sa hi mahāmatiḥ ānṛṇyamardhabhuktasya tyāgād dehasya me sutaḥ,विप्राणं मम धर्मस्य गतः स हि महामतिः आनृण्यमर्धभुक्तस्य त्यागाद् देहस्य मे सुतः
Main,22.0,39,mātuḥ satītvaṃ madvaṃśavaimalyaṃ śauryamātmanaḥ saṃgrāme saṃtyajan prāṇān nātyajad dvijarakṣaṇam,मातुः सतीत्वं मद्वंशवैमल्यं शौर्यमात्मनः संग्रामे संत्यजन् प्राणान् नात्यजद् द्विजरक्षणम्
Main,22.0,40,putrāvūcatuḥ tataḥ kuvalayāśvasya mātā bharturanantaram śrutvā putravadhaṃ tādṛk prāha dṛṣṭvā tu taṃ patim,पुत्रावूचतुः ततः कुवलयाश्वस्य माता भर्तुरनन्तरम् श्रुत्वा पुत्रवधं तादृक् प्राह दृष्ट्वा तु तं पतिम्
Main,22.0,41,mātovāca na me mātrā na me svastrā prāptā prītirnṛpedṛśī śrutvā muniparitrāṇe hataṃ putraṃ yathā mayā,मातोवाच न मे मात्रा न मे स्वस्त्रा प्राप्ता प्रीतिर्नृपेदृशी श्रुत्वा मुनिपरित्राणे हतं पुत्रं यथा मया
Main,22.0,42,śocatāṃ bāndhavānāṃ ye niḥ śvasanto 'tiduḥ khitāḥ mriyante vyādhinā kliṣṭāsteṣāṃ mātā vṛthāprajā,शोचतां बान्धवानां ये निः श्वसन्तो ऽतिदुः खिताः म्रियन्ते व्याधिना क्लिष्टास्तेषां माता वृथाप्रजा
Main,22.0,43,saṃgrāme yudhyamānā ye 'bhītā godvijarakṣaṇe kṣuṇṇāḥ śastrairvipadyante ta eva bhuvi mānavāḥ,संग्रामे युध्यमाना ये ऽभीता गोद्विजरक्षणे क्षुण्णाः शस्त्रैर्विपद्यन्ते त एव भुवि मानवाः
Main,22.0,44,arthināṃ mitravargasya vidviṣāñca parāṅmukhaḥ yo na yāti pitā tena putrī mātā ca vīrasūḥ,अर्थिनां मित्रवर्गस्य विद्विषाञ्च पराङ्मुखः यो न याति पिता तेन पुत्री माता च वीरसूः
Main,22.0,45,garbhakleśaḥ striyo manye sāphalyaṃ bhajate tadā yadārivijayī vā syāt saṃgrāme vā hataḥ sutaḥ,गर्भक्लेशः स्त्रियो मन्ये साफल्यं भजते तदा यदारिविजयी वा स्यात् संग्रामे वा हतः सुतः
Main,22.0,46,putrāvūcatuḥ tataḥ sa rājā saṃskāraṃ putrapatnīmalambhayat nirgamya ca bahiḥ snāto dadau putrāya codakam,पुत्रावूचतुः ततः स राजा संस्कारं पुत्रपत्नीमलम्भयत् निर्गम्य च बहिः स्नातो ददौ पुत्राय चोदकम्
Main,22.0,47,tālaketuśca nirgamya tathaiva yamunājalāt rājaputramuvācedaṃ praṇayānmadhuraṃ vacaḥ,तालकेतुश्च निर्गम्य तथैव यमुनाजलात् राजपुत्रमुवाचेदं प्रणयान्मधुरं वचः
Main,22.0,48,gaccha bhūpālaputra ! tvaṃ kṛtārtho 'haṃ kṛtastvayā kāryaṃ cirābhilaṣitaṃ tvayyatrāvicale sthite,गच्छ भूपालपुत्र ! त्वं कृतार्थो ऽहं कृतस्त्वया कार्यं चिराभिलषितं त्वय्यत्राविचले स्थिते
Main,22.0,49,vāruṇaṃ yajñakāryañca jaleśasya mahātmanaḥ tanmayā sādhitaṃ sarvaṃ yanmamāsīdabhīpsitam,वारुणं यज्ञकार्यञ्च जलेशस्य महात्मनः तन्मया साधितं सर्वं यन्ममासीदभीप्सितम्
Main,22.0,50,praṇipatya sa taṃ prāyādrājaputraḥ puraṃ pituḥ samāruhya tamevāśvaṃ suparṇānilavikramam,प्रणिपत्य स तं प्रायाद्राजपुत्रः पुरं पितुः समारुह्य तमेवाश्वं सुपर्णानिलविक्रमम्
Main,23.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe kuvalayāśvīye madālasāviyogo nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ trayoviṃśo 'dhyāyaḥ putrāvūcatuḥ sa rājaputraḥ saṃprāpya vegādātmapuraṃ tataḥ pitrorvavandiṣuḥ pādau didṛkṣuśca madālasām,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कुवलयाश्वीये मदालसावियोगो नाम द्वाविंशो ऽध्यायः त्रयोविंशो ऽध्यायः पुत्रावूचतुः स राजपुत्रः संप्राप्य वेगादात्मपुरं ततः पित्रोर्ववन्दिषुः पादौ दिदृक्षुश्च मदालसाम्
Main,23.0,2,dadarśa janamudvignamaprahṛṣṭamukhaṃ puraḥ punaśca vismitākāraṃ prahṛṣṭavadanaṃ tataḥ,ददर्श जनमुद्विग्नमप्रहृष्टमुखं पुरः पुनश्च विस्मिताकारं प्रहृष्टवदनं ततः
Main,23.0,3,anyamutphullanayanaṃ diṣṭyā diṣṭyetivādinam pariṣvajantamanyonyamatikautūhalānvitam,अन्यमुत्फुल्लनयनं दिष्ट्या दिष्ट्येतिवादिनम् परिष्वजन्तमन्योन्यमतिकौतूहलान्वितम्
Main,23.0,4,ciraṃ jīvorukalyāṇa ! hatāste paripanthinaḥ pitroḥ prahlādaya manastathāsmākamakaṇṭakam,चिरं जीवोरुकल्याण ! हतास्ते परिपन्थिनः पित्रोः प्रह्लादय मनस्तथास्माकमकण्टकम्
Main,23.0,5,putrāvūcatuḥ ityevaṃ vādibhiḥ pauraiḥ puraḥ pṛṣṭhe ca saṃvṛtaḥ tatkṣaṇaprabhavānandaḥ praviveśa piturgṛham,पुत्रावूचतुः इत्येवं वादिभिः पौरैः पुरः पृष्ठे च संवृतः तत्क्षणप्रभवानन्दः प्रविवेश पितुर्गृहम्
Main,23.0,6,pitā ca taṃ pariṣvajya mātā cānye ca bāndhavāḥ ciraṃ jīveti kalyāṇīrdadustasmai tadāśiṣaḥ,पिता च तं परिष्वज्य माता चान्ये च बान्धवाः चिरं जीवेति कल्याणीर्ददुस्तस्मै तदाशिषः
Main,23.0,7,praṇipatya tataḥ so 'tha kimetaditi vismitaḥ papraccha pitaraṃ tāta ! so 'smai samyak taduktavān,प्रणिपत्य ततः सो ऽथ किमेतदिति विस्मितः पप्रच्छ पितरं तात ! सो ऽस्मै सम्यक् तदुक्तवान्
Main,23.0,8,sa bhāryāṃ tāṃ mṛtāṃ śrutvā hṛdayeṣṭāṃ madālasām pitarau ca puro dṛṣṭvā lajjāśokābdhimadhyagaḥ,स भार्यां तां मृतां श्रुत्वा हृदयेष्टां मदालसाम् पितरौ च पुरो दृष्ट्वा लज्जाशोकाब्धिमध्यगः
Main,23.0,9,cintayāmāsa sā bālā māṃ śrutvā nidhanaṃ gatam tatyāja jīvitaṃ sādhvī dhiṅmāṃ niṣṭhuramānasam,चिन्तयामास सा बाला मां श्रुत्वा निधनं गतम् तत्याज जीवितं साध्वी धिङ्मां निष्ठुरमानसम्
Main,23.0,10,nṛśaṃso 'hamanāryo 'haṃ vinā tāṃ mṛgalocanām matkṛte nidhanaṃ prāptāṃ yajjīvāmyatinirghṛṇaḥ,नृशंसो ऽहमनार्यो ऽहं विना तां मृगलोचनाम् मत्कृते निधनं प्राप्तां यज्जीवाम्यतिनिर्घृणः
Main,23.0,11,punaḥ sa cintayāmāsa parisaṃstabhya mānasam mohodgamamapāsyāśu niḥ śvasyocchavasya cātaraḥ,पुनः स चिन्तयामास परिसंस्तभ्य मानसम् मोहोद्गममपास्याशु निः श्वस्योच्छवस्य चातरः
Main,23.0,12,mṛteti sā mannamittaṃ tyajāmi yadi jīvitam kiṃ mayopakṛtaṃ tasyāḥ ślāghyametattu yoṣitām,मृतेति सा मन्नमित्तं त्यजामि यदि जीवितम् किं मयोपकृतं तस्याः श्लाघ्यमेतत्तु योषिताम्
Main,23.0,13,yadi rodimi vā dīno hā priyeti ! vadanmuhuḥ tathāpyaślāghyametanno vayaṃ hi puruṣāḥ kila,यदि रोदिमि वा दीनो हा प्रियेति ! वदन्मुहुः तथाप्यश्लाघ्यमेतन्नो वयं हि पुरुषाः किल
Main,23.0,14,atha śokajaḍo dīno strajā hīno malānvitaḥ vipakṣasya bhaviṣyāmi tataḥ paribhavāspadam,अथ शोकजडो दीनो स्त्रजा हीनो मलान्वितः विपक्षस्य भविष्यामि ततः परिभवास्पदम्
Main,23.0,15,mayāriśātanaṃ kāryaṃ rājñaḥ śuśruṣaṇaṃ pituḥ jīvitaṃ tasya cāyattaṃ santyājyaṃ tatkathaṃ mayā,मयारिशातनं कार्यं राज्ञः शुश्रुषणं पितुः जीवितं तस्य चायत्तं सन्त्याज्यं तत्कथं मया
Main,23.0,16,kintvatra manye kartavyastyāgo bhāgasya yoṣitaḥ sa cāpi nopakārāya tanvaṅgyāḥ kintu sarvathā,किन्त्वत्र मन्ये कर्तव्यस्त्यागो भागस्य योषितः स चापि नोपकाराय तन्वङ्ग्याः किन्तु सर्वथा
Main,23.0,17,mayā nṛśaṃsyaṃ kartavyaṃ nopakāryapakāri ca yā madarthe 'tyajat prāṇāṃstadarthe 'lpamidaṃ mama,मया नृशंस्यं कर्तव्यं नोपकार्यपकारि च या मदर्थे ऽत्यजत् प्राणांस्तदर्थे ऽल्पमिदं मम
Main,23.0,18,putrāvūcatuḥ iti kṛtvā matiṃ so 'tha niṣpādyodakadānikam kriyāścānantaraṃ kṛtvā pratyuvāca ṛtadhvajaḥ,पुत्रावूचतुः इति कृत्वा मतिं सो ऽथ निष्पाद्योदकदानिकम् क्रियाश्चानन्तरं कृत्वा प्रत्युवाच ऋतध्वजः
Main,23.0,19,ṛtadhvaja uvāca yadi sā mama tanvaṅgī na syādbhāryā madālasā asmin janmani nānyā me bhavitrī sahacāriṇī,ऋतध्वज उवाच यदि सा मम तन्वङ्गी न स्याद्भार्या मदालसा अस्मिन् जन्मनि नान्या मे भवित्री सहचारिणी
Main,23.0,20,tāmṛte mṛgaśāvākṣīṃ gandharvatanayāmaham na bhokṣye yoṣitaṃ kāñciditi satyaṃ mayoditam,तामृते मृगशावाक्षीं गन्धर्वतनयामहम् न भोक्ष्ये योषितं काञ्चिदिति सत्यं मयोदितम्
Main,23.0,21,"saddharmacāriṇīṃ patnīṃ tāṃ muktvā gajagāminīm, kāñcinnāṅgīkariṣyāmītyetat satyaṃ mayoditam","सद्धर्मचारिणीं पत्नीं तां मुक्त्वा गजगामिनीम्, काञ्चिन्नाङ्गीकरिष्यामीत्येतत् सत्यं मयोदितम्"
Main,23.0,22,putrāvūcatuḥ parityajya ca strībhogān tāta ! sarvaṃstayā vinā krīḍannāste samaṃ tulyairvayasyaiḥ śīlasampadā,पुत्रावूचतुः परित्यज्य च स्त्रीभोगान् तात ! सर्वंस्तया विना क्रीडन्नास्ते समं तुल्यैर्वयस्यैः शीलसम्पदा
Main,23.0,23,etattasya paraṃ kāryaṃ tāta ! tat kena śakyate kartumatyarthaduṣprāpyamīśvaraiḥ kimutetaraiḥ,एतत्तस्य परं कार्यं तात ! तत् केन शक्यते कर्तुमत्यर्थदुष्प्राप्यमीश्वरैः किमुतेतरैः
Main,23.0,24,jaḍa uvāca iti vākyaṃ tayoḥ śrutvā vimarśamagamatpitā vimṛśya cāha tau putrau nāgarāṭ prahasanniva,जड उवाच इति वाक्यं तयोः श्रुत्वा विमर्शमगमत्पिता विमृश्य चाह तौ पुत्रौ नागराट् प्रहसन्निव
Main,23.0,25,nāgarāḍaśvatara uvāca yadyaśakyamiti jñātvā na kariṣyanti mānavāḥ karmaṇyudyamamudyogahānyā hānistataḥ param,नागराडश्वतर उवाच यद्यशक्यमिति ज्ञात्वा न करिष्यन्ति मानवाः कर्मण्युद्यममुद्योगहान्या हानिस्ततः परम्
Main,23.0,26,ārabheta naraḥ karma svapauruṣamahāpayan niṣpattiḥ karmaṇo daive pauruṣe ca vyavasathitā,आरभेत नरः कर्म स्वपौरुषमहापयन् निष्पत्तिः कर्मणो दैवे पौरुषे च व्यवसथिता
Main,23.0,27,tasmādahaṃ tathā yatnaṃ kariṣye putrakāvitaḥ tapaścaryāṃ samāsthāya yathaitat sādhyate 'cirāt,तस्मादहं तथा यत्नं करिष्ये पुत्रकावितः तपश्चर्यां समास्थाय यथैतत् साध्यते ऽचिरात्
Main,23.0,28,jaḍa uvāca evamuktvā sa nāgendraḥ plakṣāvataraṇaṃ gireḥ tīrthaṃ himavato gatvā tapastepe suduścaram,जड उवाच एवमुक्त्वा स नागेन्द्रः प्लक्षावतरणं गिरेः तीर्थं हिमवतो गत्वा तपस्तेपे सुदुश्चरम्
Main,23.0,29,tuṣṭāva gīrbhiśca tatastatra devīṃ sarasvatīm tanmanā niyatāhāro bhūtvā triṣavaṇāplutaḥ,तुष्टाव गीर्भिश्च ततस्तत्र देवीं सरस्वतीम् तन्मना नियताहारो भूत्वा त्रिषवणाप्लुतः
Main,23.0,30,aśvatara uvāca jagaddhātrīmahaṃ devīmārirādhayiṣuḥ śubhām stoṣye praṇamya śirasā brahmayoniṃ sarasvatīm,अश्वतर उवाच जगद्धात्रीमहं देवीमारिराधयिषुः शुभाम् स्तोष्ये प्रणम्य शिरसा ब्रह्मयोनिं सरस्वतीम्
Main,23.0,31,sadasaddevi ! say kiñcinmokṣavaccārthavat padam tatsarvaṃ tvayyasaṃyogaṃ yogavaddevi ! saṃsthitam,सदसद्देवि ! सय् किञ्चिन्मोक्षवच्चार्थवत् पदम् तत्सर्वं त्वय्यसंयोगं योगवद्देवि ! संस्थितम्
Main,23.0,32,tvamakṣaraṃ paraṃ devi ! yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam akṣaraṃ paramaṃ devi ! saṃsthitaṃ paramāṇuvat,त्वमक्षरं परं देवि ! यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् अक्षरं परमं देवि ! संस्थितं परमाणुवत्
Main,23.0,33,akṣaraṃ paramaṃ brahma viśvañcaitat kṣarātmakam dāruṇyavasthito vahnirbhaumāśca paramāṇavaḥ,अक्षरं परमं ब्रह्म विश्वञ्चैतत् क्षरात्मकम् दारुण्यवस्थितो वह्निर्भौमाश्च परमाणवः
Main,23.0,34,tathā tvayi sthitaṃ brahma jagaccedamaśeṣataḥ oṅkārākṣarasaṃsthānaṃ yattu devi ! sthirāsthiram,तथा त्वयि स्थितं ब्रह्म जगच्चेदमशेषतः ओङ्काराक्षरसंस्थानं यत्तु देवि ! स्थिरास्थिरम्
Main,23.0,35,tatra mātrātrayaṃ sarvamasti yaddevi nāsti ca trayo lokāstrayo vedāstraividyaṃ pāvakatrayam,तत्र मात्रात्रयं सर्वमस्ति यद्देवि नास्ति च त्रयो लोकास्त्रयो वेदास्त्रैविद्यं पावकत्रयम्
Main,23.0,36,trīṇi jyotīṃṣi varṇāśca trayo dharmāgamāstathā trayo guṇāstrayaḥ śabdastrayo vedāstathāśramāḥ,त्रीणि ज्योतींषि वर्णाश्च त्रयो धर्मागमास्तथा त्रयो गुणास्त्रयः शब्दस्त्रयो वेदास्तथाश्रमाः
Main,23.0,37,trayaḥ kālāstathāvasthāḥ pitaro 'harniśādayaḥ etanmātrātrayaṃ devi ! tava rūpaṃ sarasvati,त्रयः कालास्तथावस्थाः पितरो ऽहर्निशादयः एतन्मात्रात्रयं देवि ! तव रूपं सरस्वति
Main,23.0,38,vibhinnadarśināmādyā brahmaṇo hi sanātanāḥ somasaṃsthā haviḥ saṃsthāḥ pākasaṃsthāśca sapta yāḥ,विभिन्नदर्शिनामाद्या ब्रह्मणो हि सनातनाः सोमसंस्था हविः संस्थाः पाकसंस्थाश्च सप्त याः
Main,23.0,39,tāstvaduccāraṇāddevi ! kriyante brahmavādibhiḥ anirdeśyaṃ tathā cānyadardhamātrānvitaṃ param,तास्त्वदुच्चारणाद्देवि ! क्रियन्ते ब्रह्मवादिभिः अनिर्देश्यं तथा चान्यदर्धमात्रान्वितं परम्
Main,23.0,40,avikāryakṣayaṃ divyaṃ pariṇāmavivarjitam tavaitatparamaṃ rūpaṃ yanna śakyaṃ mayoditum,अविकार्यक्षयं दिव्यं परिणामविवर्जितम् तवैतत्परमं रूपं यन्न शक्यं मयोदितुम्
Main,23.0,41,na cāsye na ca tajjihvā tāmroṣṭhādibhirucyate indro 'pi vasavo brahmā candrākau jyotireva ca,न चास्ये न च तज्जिह्वा ताम्रोष्ठादिभिरुच्यते इन्द्रो ऽपि वसवो ब्रह्मा चन्द्राकौ ज्योतिरेव च
Main,23.0,42,viśvāvāsaṃ viśvarūpaṃ viśveśaṃ parameśvaram sāṃkhyavedāntavādoktaṃ bahuśākhāsthirīkṛtam,विश्वावासं विश्वरूपं विश्वेशं परमेश्वरम् सांख्यवेदान्तवादोक्तं बहुशाखास्थिरीकृतम्
Main,23.0,43,anādimadhyanidhanaṃ sadasanna sadeva yat ekantvanekaṃ nāpyekaṃ bhavabhedasamāśraitam,अनादिमध्यनिधनं सदसन्न सदेव यत् एकन्त्वनेकं नाप्येकं भवभेदसमाश्रैतम्
Main,23.0,44,anākhyaṃ ṣaḍguṇākhyañca vargākhyaṃ triguṇāśrayam nānāśaktimatāmekaṃ śaktivaibhavikaṃ param,अनाख्यं षड्गुणाख्यञ्च वर्गाख्यं त्रिगुणाश्रयम् नानाशक्तिमतामेकं शक्तिवैभविकं परम्
Main,23.0,45,sukhāsukhaṃ mahāsaukhyarūpaṃ tvayi vibhāvyate evaṃ devi ! tvayā vyāptaṃ sakalaṃ niṣkalañca yat advaitāvasthitaṃ brahma yacca dvaite vyavasthitam,सुखासुखं महासौख्यरूपं त्वयि विभाव्यते एवं देवि ! त्वया व्याप्तं सकलं निष्कलञ्च यत् अद्वैतावस्थितं ब्रह्म यच्च द्वैते व्यवस्थितम्
Main,23.0,46,yer'thā nityā ye vinaśyanti cānye ye vā sthūlā ye ca sūkṣmātisūkṣmāḥ ye vā bhūmau ye 'ntarīkṣe 'nyato vā teṣāṃ teṣāṃ tvatta evopalabdhiḥ,येर्ऽथा नित्या ये विनश्यन्ति चान्ये ये वा स्थूला ये च सूक्ष्मातिसूक्ष्माः ये वा भूमौ ये ऽन्तरीक्षे ऽन्यतो वा तेषां तेषां त्वत्त एवोपलब्धिः
Main,23.0,47,yaccāmūrtaṃ yacca mūrtaṃ samastaṃ yadvā bhūteṣvekamekañca kiñcit yaddivyasti kṣmātale khe 'nyato vā tvatsambaddhaṃ tvatsvarairvyañjanaiśca,यच्चामूर्तं यच्च मूर्तं समस्तं यद्वा भूतेष्वेकमेकञ्च किञ्चित् यद्दिव्यस्ति क्ष्मातले खे ऽन्यतो वा त्वत्सम्बद्धं त्वत्स्वरैर्व्यञ्जनैश्च
Main,23.0,48,jaḍa uvāca evaṃ stutā tadā devī viṣṇorjihvā sarasvatī pratyuvāca mahātmānaṃ nāgamaśvataraṃ tataḥ,जड उवाच एवं स्तुता तदा देवी विष्णोर्जिह्वा सरस्वती प्रत्युवाच महात्मानं नागमश्वतरं ततः
Main,23.0,49,sarasvatyuvāca varaṃ te kambalabhrātaḥ prayacchāmyuragādhipa ! taducyatāṃ pradāsyāmi yatte manasi vartate,सरस्वत्युवाच वरं ते कम्बलभ्रातः प्रयच्छाम्युरगाधिप ! तदुच्यतां प्रदास्यामि यत्ते मनसि वर्तते
Main,23.0,50,aśvatara uvāca sahāyaṃ dehi devi ! tvaṃ pūrvaṃ kambalameva me samastasvarasambandhamubhayoḥ saṃprayaccha ca,अश्वतर उवाच सहायं देहि देवि ! त्वं पूर्वं कम्बलमेव मे समस्तस्वरसम्बन्धमुभयोः संप्रयच्छ च
Main,23.0,51,sarasvatyuvāca sapta svarā grāmarāgāḥ sapta pannagasattama ! kītakāni ca saptaiva tāvatīścāpi mūrcchanāḥ,सरस्वत्युवाच सप्त स्वरा ग्रामरागाः सप्त पन्नगसत्तम ! कीतकानि च सप्तैव तावतीश्चापि मूर्च्छनाः
Main,23.0,52,tālāścaikonapañcāśattathā grāmatrayañca yat etatsarvaṃ bhavān gātā kambalaśca tathānagha !,तालाश्चैकोनपञ्चाशत्तथा ग्रामत्रयञ्च यत् एतत्सर्वं भवान् गाता कम्बलश्च तथानघ !
Main,23.0,53,jñāsyase matprasādena bhujagendrāparaṃ tathā caturvidhaṃ padaṃ tālaṃ triḥ prakāraṃ layatrayam,ज्ञास्यसे मत्प्रसादेन भुजगेन्द्रापरं तथा चतुर्विधं पदं तालं त्रिः प्रकारं लयत्रयम्
Main,23.0,54,yaditrayaṃ tathā'todyaṃ mayā dattaṃ caturvidham etadbhavān matprasādāt pannagendrāparañca yat,यदित्रयं तथाऽतोद्यं मया दत्तं चतुर्विधम् एतद्भवान् मत्प्रसादात् पन्नगेन्द्रापरञ्च यत्
Main,23.0,55,asyāntargatamāyattaṃ svaravyañjanasaṃmitam tadaśeṣaṃ mayā dattaṃ bhavataḥ kambalasya ca,अस्यान्तर्गतमायत्तं स्वरव्यञ्जनसंमितम् तदशेषं मया दत्तं भवतः कम्बलस्य च
Main,23.0,56,tathā nānyasya bhūrloke pātāle cāpi pannaga praṇetārau bhavantau ca sarvasyāsya bhaviṣyataḥ pātāle devaloke ca bhūrloke caiva pannagau,तथा नान्यस्य भूर्लोके पाताले चापि पन्नग प्रणेतारौ भवन्तौ च सर्वस्यास्य भविष्यतः पाताले देवलोके च भूर्लोके चैव पन्नगौ
Main,23.0,57,jaḍa uvāca ityuktvā sā tadā devī sarvajihvā sarasvatī jagāmādarśanaṃ sadyo nāgasya kamalekṣaṇā,जड उवाच इत्युक्त्वा सा तदा देवी सर्वजिह्वा सरस्वती जगामादर्शनं सद्यो नागस्य कमलेक्षणा
Main,23.0,58,tayośca tadyathāvṛttaṃ bhrātroḥ sarvamajāyata vijñānamubhayoragryaṃ padatālasvarādikam,तयोश्च तद्यथावृत्तं भ्रात्रोः सर्वमजायत विज्ञानमुभयोरग्र्यं पदतालस्वरादिकम्
Main,23.0,59,tataḥ kailāsaśailendra-śikharasthitamīśvaram gītakaiḥ sptabhirnāgau tantrīlayasamanvitau,ततः कैलासशैलेन्द्र-शिखरस्थितमीश्वरम् गीतकैः स्प्तभिर्नागौ तन्त्रीलयसमन्वितौ
Main,23.0,60,ārirādhayiṣū devamanaṅgāṅgaharaṃ haram pracakratuḥ paraṃ yatnamubhau saṃhatavākkalau,आरिराधयिषू देवमनङ्गाङ्गहरं हरम् प्रचक्रतुः परं यत्नमुभौ संहतवाक्कलौ
Main,23.0,61,prātarniśāyāṃ madhyāhne sandhyayoścāpi tatparau tayoḥ kālena mahatā stūyamāno vṛṣadhvajaḥ,प्रातर्निशायां मध्याह्ने सन्ध्ययोश्चापि तत्परौ तयोः कालेन महता स्तूयमानो वृषध्वजः
Main,23.0,62,tutoṣa gītakaistau ca prāheśo gṛhyatāṃ varaḥ tataḥ praṇamyāśvataraḥ kambalena samaṃ tadā,तुतोष गीतकैस्तौ च प्राहेशो गृह्यतां वरः ततः प्रणम्याश्वतरः कम्बलेन समं तदा
Main,23.0,63,vyajñāpayanmahādevaṃ śitikaṇṭhamumāpatim yadi nau bhagavān prīto devadevastrilocanaḥ,व्यज्ञापयन्महादेवं शितिकण्ठमुमापतिम् यदि नौ भगवान् प्रीतो देवदेवस्त्रिलोचनः
Main,23.0,64,tato yathābhilaṣitaṃ varamenaṃ prayaccha nau mṛtā kuvalayāśvasya patnī deva ! madālasā,ततो यथाभिलषितं वरमेनं प्रयच्छ नौ मृता कुवलयाश्वस्य पत्नी देव ! मदालसा
Main,23.0,65,tenaiva vayasā sadyo duhitṛtvaṃ prayātu me jātismarā yathā pūrvaṃ tadvatkāntisamanvitā yoginī yogamātā ca madgehe jāyatāṃ bhava,तेनैव वयसा सद्यो दुहितृत्वं प्रयातु मे जातिस्मरा यथा पूर्वं तद्वत्कान्तिसमन्विता योगिनी योगमाता च मद्गेहे जायतां भव
Main,23.0,66,mahādeva uvāca yathoktaṃ pannagaśreṣṭha ! sarvemetadbhaviṣyati matprasādādasandigdhaṃ śruṇu cedaṃ bhujaṅgama,महादेव उवाच यथोक्तं पन्नगश्रेष्ठ ! सर्वेमेतद्भविष्यति मत्प्रसादादसन्दिग्धं श्रुणु चेदं भुजङ्गम
Main,23.0,67,śrāddhe tu samanuprāpte madhyamaṃ piṇḍamātmanā bhakṣayethāḥ phaṇiśreṣṭha ! śuciḥ prayatamānasaḥ,श्राद्धे तु समनुप्राप्ते मध्यमं पिण्डमात्मना भक्षयेथाः फणिश्रेष्ठ ! शुचिः प्रयतमानसः
Main,23.0,68,bhakṣite tu tatastasmin bhavato madhyamāt phaṇāt samutpatsyati kalyāṇī tathārūpā yathāmṛtā,भक्षिते तु ततस्तस्मिन् भवतो मध्यमात् फणात् समुत्पत्स्यति कल्याणी तथारूपा यथामृता
Main,23.0,69,kāmañcemamabhidhyāya kuru tvaṃ pitṛtarpaṇam tatkṣaṇādeva sā subhrūḥ śvasato madhyamāt phaṇāt,कामञ्चेममभिध्याय कुरु त्वं पितृतर्पणम् तत्क्षणादेव सा सुभ्रूः श्वसतो मध्यमात् फणात्
Main,23.0,70,samutpatsyati kalyāṇī tathārūpā yathāmṛtā etacchrutvā tatastau tu praṇipatya maheśvaram,समुत्पत्स्यति कल्याणी तथारूपा यथामृता एतच्छ्रुत्वा ततस्तौ तु प्रणिपत्य महेश्वरम्
Main,23.0,71,rasātalaṃ punaḥ prāptau paritoṣasamanvitau tathā ca kṛtavān śrāddhaṃ sa nāgaḥ kambalānujaḥ,रसातलं पुनः प्राप्तौ परितोषसमन्वितौ तथा च कृतवान् श्राद्धं स नागः कम्बलानुजः
Main,23.0,72,piṇḍañca madhyamaṃ tadvadyathāvadupabhuktavān tañcāpi dhyāyaḥ kāmaṃ tataḥ sā tanumadhyamā,पिण्डञ्च मध्यमं तद्वद्यथावदुपभुक्तवान् तञ्चापि ध्यायः कामं ततः सा तनुमध्यमा
Main,23.0,73,jajñe niśvasataḥ sadyastadrūpā madhyamāt phaṇāt na cāpi kathayāmāsa kaṃsyacit sa bhujaṅgamaḥ,जज्ञे निश्वसतः सद्यस्तद्रूपा मध्यमात् फणात् न चापि कथयामास कंस्यचित् स भुजङ्गमः
Main,23.0,74,antargṛhe tāṃ sudatīṃ strībhirguptāmadhārayat tau cānudinamāgamya putrau nāgapateḥ sukham,अन्तर्गृहे तां सुदतीं स्त्रीभिर्गुप्तामधारयत् तौ चानुदिनमागम्य पुत्रौ नागपतेः सुखम्
Main,23.0,75,ṛtadhvajena sahitau cikrīḍāte 'marāviva ekadā tu sutau prāha nāgarājau mudānvitaḥ,ऋतध्वजेन सहितौ चिक्रीडाते ऽमराविव एकदा तु सुतौ प्राह नागराजौ मुदान्वितः
Main,23.0,76,yanmayā pūrvamuktantu kriyate kiṃ na tattathā sa rājaputro yuvayorupakārī mamāntikam,यन्मया पूर्वमुक्तन्तु क्रियते किं न तत्तथा स राजपुत्रो युवयोरुपकारी ममान्तिकम्
Main,23.0,77,kasmānnānīyate vatsāvupakārāya mānadaḥ evamuktau tatastena pitrā snehavatā tu tau,कस्मान्नानीयते वत्सावुपकाराय मानदः एवमुक्तौ ततस्तेन पित्रा स्नेहवता तु तौ
Main,23.0,78,gatvā tasya puraṃ sakhyū remāte tena dhīmatā tataḥ kuvalayāśvaṃ tau kṛtvā kiñcitkathāntaram,गत्वा तस्य पुरं सख्यू रेमाते तेन धीमता ततः कुवलयाश्वं तौ कृत्वा किञ्चित्कथान्तरम्
Main,23.0,79,abrūtāṃ praṇayopetaṃ svagehagamanaṃ prati tāvāha nṛpaputro 'sau nanvidaṃ bhavatorgṛham,अब्रूतां प्रणयोपेतं स्वगेहगमनं प्रति तावाह नृपपुत्रो ऽसौ नन्विदं भवतोर्गृहम्
Main,23.0,80,dhanavāhanavastrādi yanmadīyaṃ tadeva vām yattu vāṃ vāñchitaṃ dātuṃ dhanaṃ ratnamathāpi vā,धनवाहनवस्त्रादि यन्मदीयं तदेव वाम् यत्तु वां वाञ्छितं दातुं धनं रत्नमथापि वा
Main,23.0,81,taddoyatāṃ dvijasutau yadi vāṃ praṇayo mayi etāvatāhaṃ daivena vañcito 'smi durātmanā,तद्दोयतां द्विजसुतौ यदि वां प्रणयो मयि एतावताहं दैवेन वञ्चितो ऽस्मि दुरात्मना
Main,23.0,82,yadbhavadbhyāṃ mamatvaṃ no madīye kriyate gṛhe yadi vāṃ matpriyaṃ kāryamanugrāhyo 'smi vāṃ yadi,यद्भवद्भ्यां ममत्वं नो मदीये क्रियते गृहे यदि वां मत्प्रियं कार्यमनुग्राह्यो ऽस्मि वां यदि
Main,23.0,83,taddhane mama gehe ca mamatvamanukalpyatām yuvayoryanmadīyaṃ tanmāmakaṃ yuvayoḥ svakam,तद्धने मम गेहे च ममत्वमनुकल्प्यताम् युवयोर्यन्मदीयं तन्मामकं युवयोः स्वकम्
Main,23.0,84,etat satyaṃ vijānītaṃ yuvāṃ prāṇā bahiścarāḥ punarnaivaṃ vibhinnārthaṃ vaktavyaṃ dvijasattamau,एतत् सत्यं विजानीतं युवां प्राणा बहिश्चराः पुनर्नैवं विभिन्नार्थं वक्तव्यं द्विजसत्तमौ
Main,23.0,85,matprasādaparau prītyā śāpitau hṛdayena me tataḥ snehārdravadanau tāvubhau nāganandanau,मत्प्रसादपरौ प्रीत्या शापितौ हृदयेन मे ततः स्नेहार्द्रवदनौ तावुभौ नागनन्दनौ
Main,23.0,86,ūcaturnṛpateḥ putraṃ kiñcit praṇayakopitau ṛtadhvaja ! na sandeho yathaivāha bhavānidam,ऊचतुर्नृपतेः पुत्रं किञ्चित् प्रणयकोपितौ ऋतध्वज ! न सन्देहो यथैवाह भवानिदम्
Main,23.0,87,tathaiva cāsmanmanasi nātra cintyamato 'nyathā kintvāvayoḥ svayaṃ pitrā proktametanmahātmanā,तथैव चास्मन्मनसि नात्र चिन्त्यमतो ऽन्यथा किन्त्वावयोः स्वयं पित्रा प्रोक्तमेतन्महात्मना
Main,23.0,88,draṣṭuṃ kuvalayāśvaṃ tamicchāmīti punaḥ punaḥ tataḥ kuvalayāśvo 'sau samutthāya varāsanāt yathāha tāteti vadan praṇāmamakarodbhuvi,द्रष्टुं कुवलयाश्वं तमिच्छामीति पुनः पुनः ततः कुवलयाश्वो ऽसौ समुत्थाय वरासनात् यथाह तातेति वदन् प्रणाममकरोद्भुवि
Main,23.0,89,kuvalayāśva uvāca dhanyo 'hamatipuṇyo 'haṃ ko 'nyo 'sti sadṛśo mayā yattāto māmabhidraṣṭuṃ karoti pravaṇaṃ manaḥ,कुवलयाश्व उवाच धन्यो ऽहमतिपुण्यो ऽहं को ऽन्यो ऽस्ति सदृशो मया यत्तातो मामभिद्रष्टुं करोति प्रवणं मनः
Main,23.0,90,taduttiṣṭhata gacchāmastātājñāṃ kṣaṇamapyaham nātikrāntumihecchāmi padebhyāṃ tasya śapāmyaham,तदुत्तिष्ठत गच्छामस्ताताज्ञां क्षणमप्यहम् नातिक्रान्तुमिहेच्छामि पदेभ्यां तस्य शपाम्यहम्
Main,23.0,91,jaḍa uvāca evamuktvā yayau so 'tha saha tābhyāṃ nṛpātmajaḥ prāptaśca gomatīṃ puṇyāṃ nirgamya nagarādvahiḥ,जड उवाच एवमुक्त्वा ययौ सो ऽथ सह ताभ्यां नृपात्मजः प्राप्तश्च गोमतीं पुण्यां निर्गम्य नगराद्वहिः
Main,23.0,92,tanmadhyena yayuste ve nāgendranṛpanandanāḥ mene ca rājaputro 'sau pāre tasyāstayorgṛham,तन्मध्येन ययुस्ते वे नागेन्द्रनृपनन्दनाः मेने च राजपुत्रो ऽसौ पारे तस्यास्तयोर्गृहम्
Main,23.0,93,tataścākṛṣya pātālaṃ tābhyāṃ nīto nṛpātmajaḥ pātāle dadṛśe cobhau sa pannagakumārakau,ततश्चाकृष्य पातालं ताभ्यां नीतो नृपात्मजः पाताले ददृशे चोभौ स पन्नगकुमारकौ
Main,23.0,94,phaṇāmaṇikṛtodyotau vyaktasvastikalakṣaṇau vilokya tau surūpāṅgau vismayotphullalocanaḥ,फणामणिकृतोद्योतौ व्यक्तस्वस्तिकलक्षणौ विलोक्य तौ सुरूपाङ्गौ विस्मयोत्फुल्ललोचनः
Main,23.0,95,vihasya cābravīt premṇā sādhu bho dvijasattamau kathayāmāsatustau ca pitaraṃ pannageśvaram,विहस्य चाब्रवीत् प्रेम्णा साधु भो द्विजसत्तमौ कथयामासतुस्तौ च पितरं पन्नगेश्वरम्
Main,23.0,96,śāntamaśvataraṃ nāma mānanīyaṃ divaukasām ramaṇīyaṃ tato 'pasyat pātālaṃ sa nṛpātmajaḥ,शान्तमश्वतरं नाम माननीयं दिवौकसाम् रमणीयं ततो ऽपस्यत् पातालं स नृपात्मजः
Main,23.0,97,kumāraistaruṇairvṛddhairuragairupaśobhitam tathaiva nāgakanyābhiḥ krīḍantībhiritastataḥ,कुमारैस्तरुणैर्वृद्धैरुरगैरुपशोभितम् तथैव नागकन्याभिः क्रीडन्तीभिरितस्ततः
Main,23.0,98,cārukuṇḍalahārābhistārābhirgaganaṃ yathā gītaśabdaistathānyatra vīṇāveṇusvanānugaiḥ,चारुकुण्डलहाराभिस्ताराभिर्गगनं यथा गीतशब्दैस्तथान्यत्र वीणावेणुस्वनानुगैः
Main,23.0,99,mṛdaṅgapaṇavātodyaṃ hāriveśmaśatākulam vīkṣamāṇaḥ sa pātālaṃ yayau śatrujitaḥ sutaḥ,मृदङ्गपणवातोद्यं हारिवेश्मशताकुलम् वीक्षमाणः स पातालं ययौ शत्रुजितः सुतः
Main,23.0,100,saha tābhyāmabhīṣṭābhyāṃ pannagābhyāmarindamaḥ tataḥ praviśya te sarve nāgarājaniveśanam,सह ताभ्यामभीष्टाभ्यां पन्नगाभ्यामरिन्दमः ततः प्रविश्य ते सर्वे नागराजनिवेशनम्
Main,23.0,101,dadṛśuste mahātmānamuragādhipatiṃ sthitam divyamālyāmbaradharaṃ maṇikuṇḍalabhūṣaṇam,ददृशुस्ते महात्मानमुरगाधिपतिं स्थितम् दिव्यमाल्याम्बरधरं मणिकुण्डलभूषणम्
Main,23.0,102,svacchamuktāphalalatāhārihāropaśobhitam keyūriṇaṃ mahābhāgamāsane sarvakāñcane,स्वच्छमुक्ताफललताहारिहारोपशोभितम् केयूरिणं महाभागमासने सर्वकाञ्चने
Main,23.0,103,maṇividrumavaidūrya-jālāntaritarūpake sa tābhyāṃ darśitastasya tāto 'smākamasāviti,मणिविद्रुमवैदूर्य-जालान्तरितरूपके स ताभ्यां दर्शितस्तस्य तातो ऽस्माकमसाविति
Main,23.0,104,vīraḥ kuvalayāśvo 'yaṃ pitre cāsau niveditaḥ tato nanāma caraṇau nāgendrasya ṛtadhvajaḥ,वीरः कुवलयाश्वो ऽयं पित्रे चासौ निवेदितः ततो ननाम चरणौ नागेन्द्रस्य ऋतध्वजः
Main,23.0,105,tamutthāpya balādgāḍhaṃ nāgendraḥ parīṣasvaje mūrdhni cainamupāghrāya ciraṃ jīvetyuvāca saḥ,तमुत्थाप्य बलाद्गाढं नागेन्द्रः परीषस्वजे मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय चिरं जीवेत्युवाच सः
Main,23.0,106,nihatāmitravargaśca pitroḥ suśrūṣaṇaṃ kuru vatsa ! dhanyasya kathyante parokṣasyāpi te guṇāḥ,निहतामित्रवर्गश्च पित्रोः सुश्रूषणं कुरु वत्स ! धन्यस्य कथ्यन्ते परोक्षस्यापि ते गुणाः
Main,23.0,107,bhavato mama putrābhyāmasāmānyā niveditāḥ tvamevānena vardhethā manovākkāyaceṣṭitaiḥ,भवतो मम पुत्राभ्यामसामान्या निवेदिताः त्वमेवानेन वर्धेथा मनोवाक्कायचेष्टितैः
Main,23.0,108,jīvitaṃ guṇinaḥ ślāghyaṃ jīvanneva mṛto 'guṇaḥ guṇavān nirvṛtiṃ pitroḥ śatruṇāṃ hṛdayajvaram,जीवितं गुणिनः श्लाघ्यं जीवन्नेव मृतो ऽगुणः गुणवान् निर्वृतिं पित्रोः शत्रुणां हृदयज्वरम्
Main,23.0,109,karotyātmahitaṃ kurvan viśvāsañca mahājane devatāḥ pitaro viprā mitrārthivikalādayaḥ,करोत्यात्महितं कुर्वन् विश्वासञ्च महाजने देवताः पितरो विप्रा मित्रार्थिविकलादयः
Main,23.0,110,bāndhavāśca tathecchanti jīvitaṃ guṇinaściram parivādanivṛttānāṃ durgateṣu dayāvatām guṇināṃ saphalaṃ janma saṃśritānāṃ vipadgataiḥ,बान्धवाश्च तथेच्छन्ति जीवितं गुणिनश्चिरम् परिवादनिवृत्तानां दुर्गतेषु दयावताम् गुणिनां सफलं जन्म संश्रितानां विपद्गतैः
Main,23.0,111,jaḍa uvāca evamuktvā sa taṃ vīraṃ putrāvidamathābravīt pūjāṃ kuvalayāśvasya kartukāmo bhujaṅgamaḥ,जड उवाच एवमुक्त्वा स तं वीरं पुत्राविदमथाब्रवीत् पूजां कुवलयाश्वस्य कर्तुकामो भुजङ्गमः
Main,23.0,112,snānādikakramaṃ kṛtvā sarvameva yathākramam madhupānādisambhogamāhārañca yathepsitam,स्नानादिकक्रमं कृत्वा सर्वमेव यथाक्रमम् मधुपानादिसम्भोगमाहारञ्च यथेप्सितम्
Main,23.0,113,tataḥ kuvalayāśvena hṛdayotsavabhūtayā kathayā svalpakaṃ kālaṃ sthāsyāmo hṛṣṭacetasaḥ,ततः कुवलयाश्वेन हृदयोत्सवभूतया कथया स्वल्पकं कालं स्थास्यामो हृष्टचेतसः
Main,23.0,114,anumena ca tanmauno vacaḥ śatrujitaḥ sutaḥ tathā cakāra nṛpatiḥ pannagānāmudāradhīḥ,अनुमेन च तन्मौनो वचः शत्रुजितः सुतः तथा चकार नृपतिः पन्नगानामुदारधीः
Main,23.0,115,sametya tairātmajabhūpanandanair mahoragāṇāmadhipaḥ sa satyavāk mudānvito 'nnāni madhūni cātmavān yathopayogaṃ bubhuje sa bhogabhuk,समेत्य तैरात्मजभूपनन्दनैर् महोरगाणामधिपः स सत्यवाक् मुदान्वितो ऽन्नानि मधूनि चात्मवान् यथोपयोगं बुभुजे स भोगभुक्
Main,24.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe madālasopākhyāne kuvalayāśvapātālagamanaṃ nāma trayoviṃso 'dhyāyaḥ caturviśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca kṛtāhāraṃ mahātmanāmadhipaṃ pavanāśinām upāsāñcakrire putrau bhūpālatanayastathā,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसोपाख्याने कुवलयाश्वपातालगमनं नाम त्रयोविंसो ऽध्यायः चतुर्विशो ऽध्यायः जड उवाच कृताहारं महात्मनामधिपं पवनाशिनाम् उपासाञ्चक्रिरे पुत्रौ भूपालतनयस्तथा
Main,24.0,2,kathābhiranurūpābhiḥ sa mahātmā bhujaṅgamaḥ prītiṃ sañjanayāmāsa putrasakhyuruvāca ca,कथाभिरनुरूपाभिः स महात्मा भुजङ्गमः प्रीतिं सञ्जनयामास पुत्रसख्युरुवाच च
Main,24.0,3,tava bhadra ! sukhaṃ brūhi gehamabhyāgatasya yat kartavyamutsṛjāśaṅkāṃ pitarīva suto mayi,तव भद्र ! सुखं ब्रूहि गेहमभ्यागतस्य यत् कर्तव्यमुत्सृजाशङ्कां पितरीव सुतो मयि
Main,24.0,4,rajataṃ vā suvarṇaṃ vā vastraṃ vāhanamāsanam yadvābhimatamatyarthaṃ durlabhaṃ tadvṛṇuṣva mām,रजतं वा सुवर्णं वा वस्त्रं वाहनमासनम् यद्वाभिमतमत्यर्थं दुर्लभं तद्वृणुष्व माम्
Main,24.0,5,kuvalayāśva uvāca tava prasādādbhagavan ! suvarṇādi gṛhe mama piturasti mamādyāpina kiñcit kāryamīdṛśam,कुवलयाश्व उवाच तव प्रसादाद्भगवन् ! सुवर्णादि गृहे मम पितुरस्ति ममाद्यापिन किञ्चित् कार्यमीदृशम्
Main,24.0,6,tāte varṣasahasrāṇi śāsatīmāṃ vasundharām tathaiva tvayi pātālaṃ na me yāñconmukaṃ manaḥ,ताते वर्षसहस्राणि शासतीमां वसुन्धराम् तथैव त्वयि पातालं न मे याञ्चोन्मुकं मनः
Main,24.0,7,te svargyāśca supuṇyāśca yeṣāṃ pitari jīvati tṛṇakoṭisamaṃ vittaṃ tāruṇyādvittakoṭiṣu,ते स्वर्ग्याश्च सुपुण्याश्च येषां पितरि जीवति तृणकोटिसमं वित्तं तारुण्याद्वित्तकोटिषु
Main,24.0,8,mitrāṇi tulyaśiṣṭāni tadvaddehamanāmayam janitā dhriyate vittaṃ yauvanaṃ kinnu nāsti me,मित्राणि तुल्यशिष्टानि तद्वद्देहमनामयम् जनिता ध्रियते वित्तं यौवनं किन्नु नास्ति मे
Main,24.0,9,asatyarthe nṛṇāṃ yāñcāpravaṇaṃ jāyate manaḥ satyaśeṣe kathaṃ yāñcāṃ mama jihvā kariṣyati,असत्यर्थे नृणां याञ्चाप्रवणं जायते मनः सत्यशेषे कथं याञ्चां मम जिह्वा करिष्यति
Main,24.0,10,yairna cintyaṃ dhanaṃ kiñcinmama gehe 'sti nāsti vā pitṛbāhutarucchāyāṃ saṃśritāḥ sukhino hi te,यैर्न चिन्त्यं धनं किञ्चिन्मम गेहे ऽस्ति नास्ति वा पितृबाहुतरुच्छायां संश्रिताः सुखिनो हि ते
Main,24.0,11,ye tu bālyāt prabhṛtyeva vinā pitrā kuṭumbinaḥ te sukhāsvādavibhraṃśānmanye dhātraiva vañcitāḥ,ये तु बाल्यात् प्रभृत्येव विना पित्रा कुटुम्बिनः ते सुखास्वादविभ्रंशान्मन्ये धात्रैव वञ्चिताः
Main,24.0,12,tadvayaṃ tvatprasādena dhanaratnādisañcayān pitṛmuktān prayacchāmaḥ kāmato nityamarthinām,तद्वयं त्वत्प्रसादेन धनरत्नादिसञ्चयान् पितृमुक्तान् प्रयच्छामः कामतो नित्यमर्थिनाम्
Main,24.0,13,tat sarvamiha saṃprāptaṃ yadaṅghriyugalaṃ tava maccūḍāmaṇinā spṛṣṭaṃ yaccāṅgasparśamāptavān,तत् सर्वमिह संप्राप्तं यदङ्घ्रियुगलं तव मच्चूडामणिना स्पृष्टं यच्चाङ्गस्पर्शमाप्तवान्
Main,24.0,14,jaḍa uvāca ityevaṃ prasṛtaṃ vākyamuktaḥ pannagasattamaḥ prāha rājasutaṃ prītyā putrayorupakāriṇam,जड उवाच इत्येवं प्रसृतं वाक्यमुक्तः पन्नगसत्तमः प्राह राजसुतं प्रीत्या पुत्रयोरुपकारिणम्
Main,24.0,15,nāga uvāca yadi ratnasuvarṇādi matto 'vāptuṃ na te manaḥ yadanyanmanasaḥ prītyai tadbrūhi tvaṃ dadāmyaham,नाग उवाच यदि रत्नसुवर्णादि मत्तो ऽवाप्तुं न ते मनः यदन्यन्मनसः प्रीत्यै तद्ब्रूहि त्वं ददाम्यहम्
Main,24.0,16,kuvalayāśva uvāca bhagavaṃstvatprasādena prārthitasya gṛhe mama sarvamasti viśeṣeṇa samprāptaṃ tava darśanāt,कुवलयाश्व उवाच भगवंस्त्वत्प्रसादेन प्रार्थितस्य गृहे मम सर्वमस्ति विशेषेण सम्प्राप्तं तव दर्शनात्
Main,24.0,17,kṛtakṛtyo 'smi caitena saphalaṃ jīvitañca me yadaṅgasaṃśleṣamitastava devasya mānuṣaḥ,कृतकृत्यो ऽस्मि चैतेन सफलं जीवितञ्च मे यदङ्गसंश्लेषमितस्तव देवस्य मानुषः
Main,24.0,18,mamottamāṅge tvatpādarajasā yadihāspadam kṛtaṃ tenaiva na prāptaṃ kiṃ mayā pannageśvara,ममोत्तमाङ्गे त्वत्पादरजसा यदिहास्पदम् कृतं तेनैव न प्राप्तं किं मया पन्नगेश्वर
Main,24.0,19,yadi tvavaśyaṃ dātavyo varo mama yathepsitaḥ tatpuṇyakarmasaṃskāro hṛdayānmā vyapaitu me,यदि त्ववश्यं दातव्यो वरो मम यथेप्सितः तत्पुण्यकर्मसंस्कारो हृदयान्मा व्यपैतु मे
Main,24.0,20,suvarṇamaṇiratnādi vāhanaṃ gṛhamāsanam striyo 'nnapānaṃ putrāśca cārumālyānulepan,सुवर्णमणिरत्नादि वाहनं गृहमासनम् स्त्रियो ऽन्नपानं पुत्राश्च चारुमाल्यानुलेपन्
Main,24.0,21,ete ca vividhāḥ kāmā gītavādyādikañca yat sarvametanmama mataṃ phalaṃ puṇyavanaspateḥ,एते च विविधाः कामा गीतवाद्यादिकञ्च यत् सर्वमेतन्मम मतं फलं पुण्यवनस्पतेः
Main,24.0,22,tasmānnareṇa tanmulaḥ kāryo yatnaḥ kṛtātmanā kartavyaḥ puṇyasaktānāṃ na kiñcidbhuvi durlabham,तस्मान्नरेण तन्मुलः कार्यो यत्नः कृतात्मना कर्तव्यः पुण्यसक्तानां न किञ्चिद्भुवि दुर्लभम्
Main,24.0,23,aśvatara uvāca evaṃ bhaviṣyati prājña ! tava dharmāśritā matiḥ satyañcaitat phalaṃ sarvaṃ dharmasyoktaṃ yathā tvayā,अश्वतर उवाच एवं भविष्यति प्राज्ञ ! तव धर्माश्रिता मतिः सत्यञ्चैतत् फलं सर्वं धर्मस्योक्तं यथा त्वया
Main,24.0,24,tathāpyavaśyaṃ madgehamāgatena tvayādhunā grāhyaṃ yanmānuṣe loke duṣprāptaṃ bhavato matam,तथाप्यवश्यं मद्गेहमागतेन त्वयाधुना ग्राह्यं यन्मानुषे लोके दुष्प्राप्तं भवतो मतम्
Main,24.0,25,jaḍa uvāca tasyaitadvacanaṃ śrutvā sa tadā nṛpanandanaḥ mukāvalokanañcakre pannageśvaraputrayoḥ,जड उवाच तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा स तदा नृपनन्दनः मुकावलोकनञ्चक्रे पन्नगेश्वरपुत्रयोः
Main,24.0,26,tatastau praṇipatyobhau rājaputrasya yanmatam tat pituḥ sakalaṃ vīrau kathayāmāsatuḥ sphuṭam,ततस्तौ प्रणिपत्योभौ राजपुत्रस्य यन्मतम् तत् पितुः सकलं वीरौ कथयामासतुः स्फुटम्
Main,24.0,27,putrāpūcatuḥ tato 'sya patnī dayitā śrutvemaṃ vinipātitam atyajaddayitān prāṇān vipralabdhā durātmanā,पुत्रापूचतुः ततो ऽस्य पत्नी दयिता श्रुत्वेमं विनिपातितम् अत्यजद्दयितान् प्राणान् विप्रलब्धा दुरात्मना
Main,24.0,28,kenāpi kṛtavaireṇa dānavena kubuddhinā gandharvarājasya sutā nāmnā khyātā madālasā,केनापि कृतवैरेण दानवेन कुबुद्धिना गन्धर्वराजस्य सुता नाम्ना ख्याता मदालसा
Main,24.0,29,kutajño 'yaṃ tatastāta ! pratijñāṃ kṛtavānimām nānyā bhāryā bhavitrīti varjayitvā madālasām,कुतज्ञो ऽयं ततस्तात ! प्रतिज्ञां कृतवानिमाम् नान्या भार्या भवित्रीति वर्जयित्वा मदालसाम्
Main,24.0,30,draṣṭuṃ tāṃ cārusarvāṅgīmayaṃ vīra ! ṛtadhvajaḥ tāta ! vāñchati yadyetat kriyate tat kṛtaṃ bhavet,द्रष्टुं तां चारुसर्वाङ्गीमयं वीर ! ऋतध्वजः तात ! वाञ्छति यद्येतत् क्रियते तत् कृतं भवेत्
Main,24.0,31,aśvatara uvāca bhūtairviyogino yogastādṛśaireva tādṛśaḥ kathametadvinā svapnaṃ māyāṃ vā śambaroditām,अश्वतर उवाच भूतैर्वियोगिनो योगस्तादृशैरेव तादृशः कथमेतद्विना स्वप्नं मायां वा शम्बरोदिताम्
Main,24.0,32,jaḍa uvāca praṇipatya bhujaṅgeśaṃ putraḥ śatrujitastataḥ pratyuvāca mahātmānaṃ premalajjāsamanvitaḥ,जड उवाच प्रणिपत्य भुजङ्गेशं पुत्रः शत्रुजितस्ततः प्रत्युवाच महात्मानं प्रेमलज्जासमन्वितः
Main,24.0,33,māyāmayīmapyadhunā mama tāta ! madālasām yadi darśayate manye paraṃ kṛtamanugraham,मायामयीमप्यधुना मम तात ! मदालसाम् यदि दर्शयते मन्ये परं कृतमनुग्रहम्
Main,24.0,34,aśvatara uvāca tasmāt paśyeha vatsa ! tvaṃ māyāñced draṣṭumicchasi anugrāhyo bhavān gehaṃ bālo 'pyabhyāgato guruḥ,अश्वतर उवाच तस्मात् पश्येह वत्स ! त्वं मायाञ्चेद् द्रष्टुमिच्छसि अनुग्राह्यो भवान् गेहं बालो ऽप्यभ्यागतो गुरुः
Main,24.0,35,jaḍa uvāca ānayāmāsa nāgendro gṛhaguptāṃ madālasām teṣāṃ saṃmohanārthāya jjalpa ca tataḥ sphuṭam,जड उवाच आनयामास नागेन्द्रो गृहगुप्तां मदालसाम् तेषां संमोहनार्थाय ज्जल्प च ततः स्फुटम्
Main,24.0,36,darśayāmāsa ca tadā rājaputrāya tāṃ śubhām seyaṃ na veti te bhāryā rājaputra ! madālasā,दर्शयामास च तदा राजपुत्राय तां शुभाम् सेयं न वेति ते भार्या राजपुत्र ! मदालसा
Main,24.0,37,jaḍa uvāca sa dṛṣṭvā tāṃ tadā tanvīṃ tatkṣaṇāt vigatatrapaḥ priyeti tāmabhimukhaṃ yayau vācamudīrayan nivārayāmāsa ca taṃ nāgaḥ so 'śvatarastvaran,जड उवाच स दृष्ट्वा तां तदा तन्वीं तत्क्षणात् विगतत्रपः प्रियेति तामभिमुखं ययौ वाचमुदीरयन् निवारयामास च तं नागः सो ऽश्वतरस्त्वरन्
Main,24.0,38,aśvatara uvāca māyeyaṃ putra ! mā sprākṣīḥ prāgeva kathitaṃ tava antardhānamupaityāśu māyā saṃsparśanādibhiḥ,अश्वतर उवाच मायेयं पुत्र ! मा स्प्राक्षीः प्रागेव कथितं तव अन्तर्धानमुपैत्याशु माया संस्पर्शनादिभिः
Main,24.0,39,tataḥ papāta medinyāṃ sa tu mūrcchāpariplutaḥ hā priyeti vadan so 'tha cintayāmāsa bhāminīm,ततः पपात मेदिन्यां स तु मूर्च्छापरिप्लुतः हा प्रियेति वदन् सो ऽथ चिन्तयामास भामिनीम्
Main,24.0,40,aho sneho 'sya nṛpatermamoparyacalaṃ manaḥ yenāyaṃ pātano 'rīṇāṃ vinā śastreṇa pātitaḥ,अहो स्नेहो ऽस्य नृपतेर्ममोपर्यचलं मनः येनायं पातनो ऽरीणां विना शस्त्रेण पातितः
Main,24.0,41,māyeti darśitā tena mithyā māyeti yatsphuṭam vāyvambutejasāṃ bhumerākāśasya ca ceṣṭayā,मायेति दर्शिता तेन मिथ्या मायेति यत्स्फुटम् वाय्वम्बुतेजसां भुमेराकाशस्य च चेष्टया
Main,24.0,42,jaḍa uvāca tataḥ kuvalayāśvaṃ taṃ samāśvāsya bhujaṅgamaḥ kathayāmāsa tat sarvaṃ mṛtasañjīvanādikam,जड उवाच ततः कुवलयाश्वं तं समाश्वास्य भुजङ्गमः कथयामास तत् सर्वं मृतसञ्जीवनादिकम्
Main,24.0,43,tataḥ prahṛṣṭaḥ pratilabhya kāntāṃ praṇamya nāgaṃ nijagāma so 'tha suśobhamānaḥ svapuraṃ tamaśvam āruhya saṃcintitamabhyupatem,ततः प्रहृष्टः प्रतिलभ्य कान्तां प्रणम्य नागं निजगाम सो ऽथ सुशोभमानः स्वपुरं तमश्वम् आरुह्य संचिन्तितमभ्युपतेम्
Main,25.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe madālasāprāptirnāma caturviśo 'dhyāyaḥ pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca āgamya svapuraṃ so 'tha pitroḥ sarvamaśeṣataḥ kathayāmāsa tanvaṅgī yathā prāptā punarmṛtā,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसाप्राप्तिर्नाम चतुर्विशो ऽध्यायः पञ्चविंशो ऽध्यायः जड उवाच आगम्य स्वपुरं सो ऽथ पित्रोः सर्वमशेषतः कथयामास तन्वङ्गी यथा प्राप्ता पुनर्मृता
Main,25.0,2,nanāma sā ca caraṇau śvaśrūśvaśurayoḥ śubhā svajanañca yathāpūrvaṃ vandanāśleṣaṇādibhiḥ,ननाम सा च चरणौ श्वश्रूश्वशुरयोः शुभा स्वजनञ्च यथापूर्वं वन्दनाश्लेषणादिभिः
Main,25.0,3,pūjayāmāsa tanvaṅgī yathānyāyaṃ yathāvayaḥ tato mahotsavo jajñe paurāṇāṃ tatra vai pure,पूजयामास तन्वङ्गी यथान्यायं यथावयः ततो महोत्सवो जज्ञे पौराणां तत्र वै पुरे
Main,25.0,4,ṛtadhvajaśca suciraṃ tayā reme sumadhyayā nirjhareṣu ca śailānāṃ nimnagāpulineṣu ca,ऋतध्वजश्च सुचिरं तया रेमे सुमध्यया निर्झरेषु च शैलानां निम्नगापुलिनेषु च
Main,25.0,5,kānaneṣu ca ramyeṣu tathaivopavaneṣu ca puṇyakṣayaṃ vāñchamānā sāpi kāmopabogataḥ,काननेषु च रम्येषु तथैवोपवनेषु च पुण्यक्षयं वाञ्छमाना सापि कामोपबोगतः
Main,25.0,6,saha tenātikāntena reme ramyāsu bhūmiṣu tataḥ kālena mahatā śatrujit sa narādhipaḥ,सह तेनातिकान्तेन रेमे रम्यासु भूमिषु ततः कालेन महता शत्रुजित् स नराधिपः
Main,25.0,7,samyak praśāsya vasudhāṃ kāladharmamupeyivān tataḥ paurā mahātmānaṃ putraṃ tasya ṛtadhvajam,सम्यक् प्रशास्य वसुधां कालधर्ममुपेयिवान् ततः पौरा महात्मानं पुत्रं तस्य ऋतध्वजम्
Main,25.0,8,abhyaṣiñcanta rājānamudārācāraceṣṭitam samyak pālayatastasya prajāḥ putrānivaurasān,अभ्यषिञ्चन्त राजानमुदाराचारचेष्टितम् सम्यक् पालयतस्तस्य प्रजाः पुत्रानिवौरसान्
Main,25.0,9,madālasāyāḥ sañjajñe putraḥ prathamajastataḥ tasya cakre pitā nāma vikrānta iti dhīmataḥ,मदालसायाः सञ्जज्ञे पुत्रः प्रथमजस्ततः तस्य चक्रे पिता नाम विक्रान्त इति धीमतः
Main,25.0,10,tutuṣustena vai bhṛtyā jahāsa ca madālasā sā vai madālasā putraṃ bālamuttānaśāyinam ullāpanacchalenāha rudamānamavisvaram,तुतुषुस्तेन वै भृत्या जहास च मदालसा सा वै मदालसा पुत्रं बालमुत्तानशायिनम् उल्लापनच्छलेनाह रुदमानमविस्वरम्
Main,25.0,11,śuddho 'si re tāta ! na te 'sti nāma kṛtaṃ hi te kalpanayādhunaiva pañcātmakaṃ dehamidaṃ tavaitan naivāsya tvaṃ rodiṣi kasya hetoḥ,शुद्धो ऽसि रे तात ! न ते ऽस्ति नाम कृतं हि ते कल्पनयाधुनैव पञ्चात्मकं देहमिदं तवैतन् नैवास्य त्वं रोदिषि कस्य हेतोः
Main,25.0,12,na vā bhavān roditi vai svajanmā śabdo 'yamāsādya mahīśaśūnum vikalpyamānā vividhā guṇāste 'guṇāśca bhautāḥ sakalendriyeṣu,न वा भवान् रोदिति वै स्वजन्मा शब्दो ऽयमासाद्य महीशशूनुम् विकल्प्यमाना विविधा गुणास्ते ऽगुणाश्च भौताः सकलेन्द्रियेषु
Main,25.0,13,bhūtāni bhūtaiḥ paridurbalāni vṛddhiṃ samāyānti yatheha puṃsaḥ annāmbupānādibhireva kasya na te 'sti vṛddhirna ca te 'sti hāniḥ,भूतानि भूतैः परिदुर्बलानि वृद्धिं समायान्ति यथेह पुंसः अन्नाम्बुपानादिभिरेव कस्य न ते ऽस्ति वृद्धिर्न च ते ऽस्ति हानिः
Main,25.0,14,tvaṃ kañcuke śīryamāṇe nije 'smiṃs tasmiṃśca dehe mūḍhatāṃ mā vrajethāḥ śubhāśubhaiḥ karmabhirdehametan madādimūḍhaiḥ sañcukaste 'pinaddhaḥ,त्वं कञ्चुके शीर्यमाणे निजे ऽस्मिंस् तस्मिंश्च देहे मूढतां मा व्रजेथाः शुभाशुभैः कर्मभिर्देहमेतन् मदादिमूढैः सञ्चुकस्ते ऽपिनद्धः
Main,25.0,15,tāteti kiñcittanayeti kiñcid ambeti kiñciddayiteti kiñcit mameti kiñcinna mameti kiñcit tvaṃ bhūtasaṅghaṃ bahumānayethāḥ,तातेति किञ्चित्तनयेति किञ्चिद् अम्बेति किञ्चिद्दयितेति किञ्चित् ममेति किञ्चिन्न ममेति किञ्चित् त्वं भूतसङ्घं बहुमानयेथाः
Main,25.0,16,duḥ khāni duḥ khopagamāya bhogān sukhāya jānāti vimūḍhacetāḥ tānyeva duḥ khāni punaḥ sukhāni jānātyavidvāna suvimūḍhayetāḥ,दुः खानि दुः खोपगमाय भोगान् सुखाय जानाति विमूढचेताः तान्येव दुः खानि पुनः सुखानि जानात्यविद्वान सुविमूढयेताः
Main,25.0,17,hāso 'sthisandarśanamakṣiyugmam atyujjvalaṃ tarjanamaṅganāyāḥ kucādipīnaṃ piśitaṃ ghanaṃ tat sthānaṃ rateḥ kiṃ narakaṃ na yoṣit,हासो ऽस्थिसन्दर्शनमक्षियुग्मम् अत्युज्ज्वलं तर्जनमङ्गनायाः कुचादिपीनं पिशितं घनं तत् स्थानं रतेः किं नरकं न योषित्
Main,25.0,18,yānaṃ kṣitau yānagatañca dehaṃ dehe 'pi cānyaḥ puruṣo niviṣṭaḥ mamatvabuddhirna tathā yathā sve dehe 'timātraṃ bata mūḍhataiṣā,यानं क्षितौ यानगतञ्च देहं देहे ऽपि चान्यः पुरुषो निविष्टः ममत्वबुद्धिर्न तथा यथा स्वे देहे ऽतिमात्रं बत मूढतैषा
Main,26.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe madālasopākhyāne pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca vardhamānaṃ sutaṃ sā tu rājapatnī dine dine tamullāpādinā bodhamanayannirmamātmakam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसोपाख्याने पञ्चविंशो ऽध्यायः षड्विंशो ऽध्यायः जड उवाच वर्धमानं सुतं सा तु राजपत्नी दिने दिने तमुल्लापादिना बोधमनयन्निर्ममात्मकम्
Main,26.0,2,yathāyathaṃ balaṃ lebhe yathā lebhe matiṃ pituḥ tathā tathātmabodhañca so 'vāpanmātṛbhāṣitaiḥ,यथायथं बलं लेभे यथा लेभे मतिं पितुः तथा तथात्मबोधञ्च सो ऽवापन्मातृभाषितैः
Main,26.0,3,itthaṃ tayā sa tanayo janmaprabhṛti bodhitaḥ cakāra na matiṃ prājño gārhasthyaṃ prati nirmamaḥ,इत्थं तया स तनयो जन्मप्रभृति बोधितः चकार न मतिं प्राज्ञो गार्हस्थ्यं प्रति निर्ममः
Main,26.0,4,dvitīyo 'syāḥ suto jajñe tasya nāmākarotpitā subāhurayamityukte sā jāhasa madālasā,द्वितीयो ऽस्याः सुतो जज्ञे तस्य नामाकरोत्पिता सुबाहुरयमित्युक्ते सा जाहस मदालसा
Main,26.0,5,tamapyevaṃ yathāpūrvaṃ bālamullāpanādinā prāha bālyāt sa ca prāpa tathā bodhaṃ māhamatiḥ,तमप्येवं यथापूर्वं बालमुल्लापनादिना प्राह बाल्यात् स च प्राप तथा बोधं माहमतिः
Main,26.0,6,tṛtīyaṃ tanayaṃ jātaṃ sa rājā śatrumardanam yadāha tena sā subhrurjahāsāticiraṃ punaḥ,तृतीयं तनयं जातं स राजा शत्रुमर्दनम् यदाह तेन सा सुभ्रुर्जहासातिचिरं पुनः
Main,26.0,7,tathaiva so 'pi tanvaṅgyā bālatvādavabodhitaḥ kriyāścakāra niṣkāmo na kiñcidupakārakam,तथैव सो ऽपि तन्वङ्ग्या बालत्वादवबोधितः क्रियाश्चकार निष्कामो न किञ्चिदुपकारकम्
Main,26.0,8,caturthasya sutasyātha cikīrṣurnāma bhūmipaḥ dadarśa tāṃ śubhācārāmīṣaddhāsāṃ madālasām tāmāha rājā hasatīṃ kiñcit kautūhalānvitaḥ,चतुर्थस्य सुतस्याथ चिकीर्षुर्नाम भूमिपः ददर्श तां शुभाचारामीषद्धासां मदालसाम् तामाह राजा हसतीं किञ्चित् कौतूहलान्वितः
Main,26.0,9,rājovāca kriyamāṇe 'sakṛnnāmni kathyatāṃ hāsyakāraṇam vikrāntaśca subāhuśca tathānyaḥ śatrumardanaḥ,राजोवाच क्रियमाणे ऽसकृन्नाम्नि कथ्यतां हास्यकारणम् विक्रान्तश्च सुबाहुश्च तथान्यः शत्रुमर्दनः
Main,26.0,10,śobhanānīti nāmāni mayā manye kṛtāni vai yogyāni kṣatrabandhūnāṃ śauryāṭopayutāni ca,शोभनानीति नामानि मया मन्ये कृतानि वै योग्यानि क्षत्रबन्धूनां शौर्याटोपयुतानि च
Main,26.0,11,asantyetāni cedbhadre ! yadi te manasi sthitam tadasya kriyatāṃ nāma caturthasya sutasya me,असन्त्येतानि चेद्भद्रे ! यदि ते मनसि स्थितम् तदस्य क्रियतां नाम चतुर्थस्य सुतस्य मे
Main,26.0,12,madālasauvāca mayājñā bhavataḥ kāryā mahārāja ! yathāttha mām tathā nāma kariṣyāmi caturthasya sutasya te,मदालसौवाच मयाज्ञा भवतः कार्या महाराज ! यथात्थ माम् तथा नाम करिष्यामि चतुर्थस्य सुतस्य ते
Main,26.0,13,alarka iti dharmajñaḥ khyātiṃ loke prayāsyati kanīyāneṣa te putro matimāṃśca bhaviṣyati,अलर्क इति धर्मज्ञः ख्यातिं लोके प्रयास्यति कनीयानेष ते पुत्रो मतिमांश्च भविष्यति
Main,26.0,14,tacchrutvā nāma putrasya kṛtaṃ mātrā mahīpatiḥ alarka ityasambaddhaṃ prahasyedamathābravīt,तच्छ्रुत्वा नाम पुत्रस्य कृतं मात्रा महीपतिः अलर्क इत्यसम्बद्धं प्रहस्येदमथाब्रवीत्
Main,26.0,15,rājovāca bhavatyā yadidaṃ nāma matputrasya kṛtaṃ śubhe kimīdṛśamasambaddhamarthaḥ ko 'sya madālase,राजोवाच भवत्या यदिदं नाम मत्पुत्रस्य कृतं शुभे किमीदृशमसम्बद्धमर्थः को ऽस्य मदालसे
Main,26.0,16,madālasovāca kalpaneyaṃ mahārāja ! kṛtā sā vyāvahāriko tvatkṛtānāṃ tathā nāmnāṃ śṛṇu bhūpa ! nirarthatām,मदालसोवाच कल्पनेयं महाराज ! कृता सा व्यावहारिको त्वत्कृतानां तथा नाम्नां शृणु भूप ! निरर्थताम्
Main,26.0,17,vadanti puruṣāḥ prājñā vyāpinaṃ puruṣaṃ yataḥ krāntiśca gatiruddiṣṭā deśāddeśāntarantu yā,वदन्ति पुरुषाः प्राज्ञा व्यापिनं पुरुषं यतः क्रान्तिश्च गतिरुद्दिष्टा देशाद्देशान्तरन्तु या
Main,26.0,18,sarvago na prayātīti vyāpī deheśvaro yataḥ tato vikrāntasaṃjñeyaṃ matā mama nirarthikā,सर्वगो न प्रयातीति व्यापी देहेश्वरो यतः ततो विक्रान्तसंज्ञेयं मता मम निरर्थिका
Main,26.0,19,subāhuriti yā saṃjñā kṛtānyasya sutasya te nirarthā sāpyamūrtatvāt puruṣasya mahīpate,सुबाहुरिति या संज्ञा कृतान्यस्य सुतस्य ते निरर्था साप्यमूर्तत्वात् पुरुषस्य महीपते
Main,26.0,20,putrasya yad kṛtaṃ nāma tṛtīyasyārimardanaḥ manye tadapyasambaddhaṃ śṛṇu cāpyatra kāraṇam,पुत्रस्य यद् कृतं नाम तृतीयस्यारिमर्दनः मन्ये तदप्यसम्बद्धं शृणु चाप्यत्र कारणम्
Main,26.0,21,eka eva śarīreṣu sarveṣu puruṣo yadā tadāsya rājan ! ka śatruḥ ko vā mitramiheṣyate,एक एव शरीरेषु सर्वेषु पुरुषो यदा तदास्य राजन् ! क शत्रुः को वा मित्रमिहेष्यते
Main,26.0,22,bhūtairbhūtāni mṛdyante amūrto mṛdyate katham krodhādīnāṃ pṛthagbhāvāt kalpaneyaṃ nirarthikā,भूतैर्भूतानि मृद्यन्ते अमूर्तो मृद्यते कथम् क्रोधादीनां पृथग्भावात् कल्पनेयं निरर्थिका
Main,26.0,23,yadi saṃvyavahārārthamasannāma prakalpyate nāmni kasmādalarkākhye nairarthyaṃ bhavato matam,यदि संव्यवहारार्थमसन्नाम प्रकल्प्यते नाम्नि कस्मादलर्काख्ये नैरर्थ्यं भवतो मतम्
Main,26.0,24,jaḍa uvāca evamuktastayā sādhu mahīṣyā sa mahīpatiḥ tathetyāha mahābuddhirdayitāṃ tathyavādinīm,जड उवाच एवमुक्तस्तया साधु महीष्या स महीपतिः तथेत्याह महाबुद्धिर्दयितां तथ्यवादिनीम्
Main,26.0,25,tañcāpi sā sutaṃ subhrūryathā pūrvasutāṃstathā provāca bodhajananaṃ tāmuvāca sa pārthivaḥ,तञ्चापि सा सुतं सुभ्रूर्यथा पूर्वसुतांस्तथा प्रोवाच बोधजननं तामुवाच स पार्थिवः
Main,26.0,26,karoṣi kimidaṃ mūḍhe ! mamābhāvāya santateḥ duṣṭāvabodhadānena yathāpūrvaṃ suteṣu me,करोषि किमिदं मूढे ! ममाभावाय सन्ततेः दुष्टावबोधदानेन यथापूर्वं सुतेषु मे
Main,26.0,27,yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi grāhyaṃ vaco mama tadenaṃ tanayaṃ mārge pravṛtteḥ sanniyojaya,यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि ग्राह्यं वचो मम तदेनं तनयं मार्गे प्रवृत्तेः सन्नियोजय
Main,26.0,28,karmamārgaḥ samucchedaṃ naivaṃ devi ! gamiṣyati pitṛpiṇḍanivṛttiśca naivaṃ sādhvi ! bhaviṣyati,कर्ममार्गः समुच्छेदं नैवं देवि ! गमिष्यति पितृपिण्डनिवृत्तिश्च नैवं साध्वि ! भविष्यति
Main,26.0,29,pitaro devalokasthāstathā tiryaktvamāgatāḥ tadvanmanuṣyatāṃ yātā bhūtavarge ca saṃsthitāḥ,पितरो देवलोकस्थास्तथा तिर्यक्त्वमागताः तद्वन्मनुष्यतां याता भूतवर्गे च संस्थिताः
Main,26.0,30,sapuṇyānasapuṇyāṃśca kṣutkṣāmān tṛṭpariplutān piṇḍodakapradānena naraḥ karmaṇyavasthitaḥ,सपुण्यानसपुण्यांश्च क्षुत्क्षामान् तृट्परिप्लुतान् पिण्डोदकप्रदानेन नरः कर्मण्यवस्थितः
Main,26.0,31,sadāpyāyate subhru ! tadvaddevātithonapi devairmanuṣyaiḥ pitṛbhiḥ pretairbhūtaiḥ saguhyakaiḥ,सदाप्यायते सुभ्रु ! तद्वद्देवातिथोनपि देवैर्मनुष्यैः पितृभिः प्रेतैर्भूतैः सगुह्यकैः
Main,26.0,32,vayobhiḥ kṛmikīṭaiśca nara evopajīvyate tasmāt tanvaḍgi ! putraṃ yatkāryaṃ kṣatrayonibhiḥ,वयोभिः कृमिकीटैश्च नर एवोपजीव्यते तस्मात् तन्वड्गि ! पुत्रं यत्कार्यं क्षत्रयोनिभिः
Main,26.0,33,aihikāmuṣmikaphalaṃ tat samyak pratipādaya,ऐहिकामुष्मिकफलं तत् सम्यक् प्रतिपादय
Main,26.0,34,jaḍa uvāca tenaivamuktā sā bhartrā varanārī madālasā alarkaṃ nāma tanayamuvācollāpavādinī,जड उवाच तेनैवमुक्ता सा भर्त्रा वरनारी मदालसा अलर्कं नाम तनयमुवाचोल्लापवादिनी
Main,26.0,35,putra vardhasva madbharturmano nandaya karmabhiḥ mitrāṇāmupakārāya durhṛdāṃ nāśanāya ca,पुत्र वर्धस्व मद्भर्तुर्मनो नन्दय कर्मभिः मित्राणामुपकाराय दुर्हृदां नाशनाय च
Main,26.0,36,dhanyo 'si re yo vasudhāmaśatrur ekaściraṃ pālayitāsi putra tatpālanādastu sukhopabhogo dharmāt phalaṃ prāpsyasi cāmaratvam,धन्यो ऽसि रे यो वसुधामशत्रुर् एकश्चिरं पालयितासि पुत्र तत्पालनादस्तु सुखोपभोगो धर्मात् फलं प्राप्स्यसि चामरत्वम्
Main,26.0,37,dharāmarān parvasu tarpayethāḥ samīhitaṃ bandhuṣu pūrayethāḥ hitaṃ parasmai hṛdi cintayethāḥ manaḥ parastrīṣu nivartayethāḥ,धरामरान् पर्वसु तर्पयेथाः समीहितं बन्धुषु पूरयेथाः हितं परस्मै हृदि चिन्तयेथाः मनः परस्त्रीषु निवर्तयेथाः
Main,26.0,38,yajñauranekairvibudhānajastram arthairdvijān prīṇaya saṃśritāṃśca striyaśca kāmairatulaiścirāya yuddhaiścārīṃstoṣayitāsi vīra,यज्ञौरनेकैर्विबुधानजस्त्रम् अर्थैर्द्विजान् प्रीणय संश्रितांश्च स्त्रियश्च कामैरतुलैश्चिराय युद्धैश्चारींस्तोषयितासि वीर
Main,26.0,39,bālo mano nandaya bāndhavānāṃ gurostathājñānakaraṇaiḥ kumāraḥ strīṇāṃ yuvā satkulabhūṣaṇānāṃ vṛddho vane vatsa ! vanecarāṇām,बालो मनो नन्दय बान्धवानां गुरोस्तथाज्ञानकरणैः कुमारः स्त्रीणां युवा सत्कुलभूषणानां वृद्धो वने वत्स ! वनेचराणाम्
Main,26.0,40,rājyaṃ kurvan suhṛdo nandayethāḥ sādhūn rakṣaṃstāta ! yajñairyajethāḥ duṣṭānnighran vairiṇaścājimadhye goviprārthe vatsa ! mṛtyuṃ vrajethāḥ,राज्यं कुर्वन् सुहृदो नन्दयेथाः साधून् रक्षंस्तात ! यज्ञैर्यजेथाः दुष्टान्निघ्रन् वैरिणश्चाजिमध्ये गोविप्रार्थे वत्स ! मृत्युं व्रजेथाः
Main,27.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe putrānuśāsanaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ saptaviṃśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca evamullāpyamānastu sa tu mātrā dine dine vavṛdhe vayasā bālo buddhyā cālarkasaṃjñitaḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पुत्रानुशासनं नाम षड्विंशो ऽध्यायः सप्तविंशो ऽध्यायः जड उवाच एवमुल्लाप्यमानस्तु स तु मात्रा दिने दिने ववृधे वयसा बालो बुद्ध्या चालर्कसंज्ञितः
Main,27.0,2,sa kaumārakamāsādya ṛtadhvajasutastataḥ kṛtopanayanaḥ prājñaḥ praṇipatyāha mātaram,स कौमारकमासाद्य ऋतध्वजसुतस्ततः कृतोपनयनः प्राज्ञः प्रणिपत्याह मातरम्
Main,27.0,3,mayā yadatra kartavyamaihikāmuṣmikāya vai sukhāya vada tat sarvaṃ praśrayāvanatasya me,मया यदत्र कर्तव्यमैहिकामुष्मिकाय वै सुखाय वद तत् सर्वं प्रश्रयावनतस्य मे
Main,27.0,4,madālasovāca vatsa ! rājye 'bhiṣiktena prajārañjanamāditaḥ kartavyamavirodhena svadharmasya mahībhṛtā,मदालसोवाच वत्स ! राज्ये ऽभिषिक्तेन प्रजारञ्जनमादितः कर्तव्यमविरोधेन स्वधर्मस्य महीभृता
Main,27.0,5,vyasanāni parityajya sapta mūlaharāṇi vai ātmā ripubhyaḥ saṃrakṣyo bahirmantravinirgamāt,व्यसनानि परित्यज्य सप्त मूलहराणि वै आत्मा रिपुभ्यः संरक्ष्यो बहिर्मन्त्रविनिर्गमात्
Main,27.0,6,aṣṭadhā nāśamāpnoti sucakrāt syandanādyathā tathā rājāpyasandigdhaṃ bahirmantravinirgamāt,अष्टधा नाशमाप्नोति सुचक्रात् स्यन्दनाद्यथा तथा राजाप्यसन्दिग्धं बहिर्मन्त्रविनिर्गमात्
Main,27.0,7,duṣṭāduṣṭāṃśca jānīyādamātyānaridoṣataḥ caraiścarāstathā śatroranveṣṭavyāḥ prayatnataḥ,दुष्टादुष्टांश्च जानीयादमात्यानरिदोषतः चरैश्चरास्तथा शत्रोरन्वेष्टव्याः प्रयत्नतः
Main,27.0,8,viśvāso na tu kartavyo rājñā mitrāptabandhuṣu kāryayogādamitre 'pi viśvasīta narādhipaḥ,विश्वासो न तु कर्तव्यो राज्ञा मित्राप्तबन्धुषु कार्ययोगादमित्रे ऽपि विश्वसीत नराधिपः
Main,27.0,9,sthānavṛddhikṣayajñena ṣāḍguṇyaguṇitātmānā bhavitavyaṃ narendreṇa na kāmavaśavartinā,स्थानवृद्धिक्षयज्ञेन षाड्गुण्यगुणितात्माना भवितव्यं नरेन्द्रेण न कामवशवर्तिना
Main,27.0,10,prāgātmā mantriṇaścaiva tato bhṛtyā mahībhṛtā jeyāścānantaraṃ paurā virudhyeta tato 'ribhiḥ,प्रागात्मा मन्त्रिणश्चैव ततो भृत्या महीभृता जेयाश्चानन्तरं पौरा विरुध्येत ततो ऽरिभिः
Main,27.0,11,yastvetānavijityaiva vairiṇo vijigīṣate so 'jitātmā jitāmātyaḥ śatruvargeṇa bādhyate,यस्त्वेतानविजित्यैव वैरिणो विजिगीषते सो ऽजितात्मा जितामात्यः शत्रुवर्गेण बाध्यते
Main,27.0,12,tasmāt kāmādayaḥ pūrvaṃ jeyāḥ putra ! mahībhujā tajjaye hi jayo 'vaśyaṃ rājā naśyati tairjitaḥ,तस्मात् कामादयः पूर्वं जेयाः पुत्र ! महीभुजा तज्जये हि जयो ऽवश्यं राजा नश्यति तैर्जितः
Main,27.0,13,kāmaḥ krodhaśca lobhaśca mado mānastathaiva ca harṣaśca śatravo hyete vināśāya mahībhṛtām,कामः क्रोधश्च लोभश्च मदो मानस्तथैव च हर्षश्च शत्रवो ह्येते विनाशाय महीभृताम्
Main,27.0,14,kāmaprasaktamātmānaṃ smṛtvā pāṇḍuṃ nipātitam nivartayettathā krodhādanuhrādaṃ hatātmajam,कामप्रसक्तमात्मानं स्मृत्वा पाण्डुं निपातितम् निवर्तयेत्तथा क्रोधादनुह्रादं हतात्मजम्
Main,27.0,15,hatamailaṃ tathā lobhānmadādvenaṃ dvijairhatam mānādanāyuṣāputraṃ baliṃ harṣāt purañjayam,हतमैलं तथा लोभान्मदाद्वेनं द्विजैर्हतम् मानादनायुषापुत्रं बलिं हर्षात् पुरञ्जयम्
Main,27.0,16,ebhirjitairjitaṃ sarvaṃ maruttena mahātmanā smṛtvā vivarjayedetān doṣān svīyānmahīpatiḥ,एभिर्जितैर्जितं सर्वं मरुत्तेन महात्मना स्मृत्वा विवर्जयेदेतान् दोषान् स्वीयान्महीपतिः
Main,27.0,17,kākakokilabhṛṅgāṇāṃ mṛgavyālaśikhaṇḍinām haṃsakukkuṭalohānāṃ śikṣeta carita nṛpaḥ,काककोकिलभृङ्गाणां मृगव्यालशिखण्डिनाम् हंसकुक्कुटलोहानां शिक्षेत चरित नृपः
Main,27.0,18,kīṭakasya kriyāṃ kuryāt vipakṣe manujeśvaraḥ ceṣṭāṃ pipīlikānāñca kāle bhūpaḥ pradarśayet,कीटकस्य क्रियां कुर्यात् विपक्षे मनुजेश्वरः चेष्टां पिपीलिकानाञ्च काले भूपः प्रदर्शयेत्
Main,27.0,19,jñeyāgnivisphuliṅgānāṃ bījaceṣṭā ca śālmaleḥ candrasūryasvarūpeṇa nītyarthe pṛthivīkṣitā,ज्ञेयाग्निविस्फुलिङ्गानां बीजचेष्टा च शाल्मलेः चन्द्रसूर्यस्वरूपेण नीत्यर्थे पृथिवीक्षिता
Main,27.0,20,bandhakīpadmaśarabhaśūlikāgurviṇīstanāt prajñā nṛpeṇa cādeyā tathā gopālayoṣitaḥ,बन्धकीपद्मशरभशूलिकागुर्विणीस्तनात् प्रज्ञा नृपेण चादेया तथा गोपालयोषितः
Main,27.0,21,śakrārkayamasomānāṃ tadvadvāyormahīpatiḥ rūpāṇi pañca kurvota mahīpālanakarmaṇi,शक्रार्कयमसोमानां तद्वद्वायोर्महीपतिः रूपाणि पञ्च कुर्वोत महीपालनकर्मणि
Main,27.0,22,yathendraścaturo māsān toyotsargeṇa bhūgatam āpyāyayettathā lokaṃ parihārairmahīpatiḥ,यथेन्द्रश्चतुरो मासान् तोयोत्सर्गेण भूगतम् आप्याययेत्तथा लोकं परिहारैर्महीपतिः
Main,27.0,23,māsānaṣṭau yathā sūryastoyaṃ harati raśmibhiḥ sūkṣmeṇaivābhyupāyena tathā śulkādikaṃ nṛpaḥ,मासानष्टौ यथा सूर्यस्तोयं हरति रश्मिभिः सूक्ष्मेणैवाभ्युपायेन तथा शुल्कादिकं नृपः
Main,27.0,24,yathā yamaḥ priyadveṣye prāptakāle niyacchati tathā priyāpriye rājā duṣṭāduṣṭe samo bhavet,यथा यमः प्रियद्वेष्ये प्राप्तकाले नियच्छति तथा प्रियाप्रिये राजा दुष्टादुष्टे समो भवेत्
Main,27.0,25,pūrṇendumālokya yathā prītimān jāyate naraḥ evaṃ yatra prajāḥ sarvā nirvattāstacchaśivratam,पूर्णेन्दुमालोक्य यथा प्रीतिमान् जायते नरः एवं यत्र प्रजाः सर्वा निर्वत्तास्तच्छशिव्रतम्
Main,27.0,26,mārutaḥ sarvabhūteṣu nigūḍhaścarate yathā evaṃ nṛpaścareccāraiḥ paurāmātyādibandhuṣu,मारुतः सर्वभूतेषु निगूढश्चरते यथा एवं नृपश्चरेच्चारैः पौरामात्यादिबन्धुषु
Main,27.0,27,na lobhādvā na kāmādvā nārthādvā yasya mānasam yathānyaiḥ kṛṣyate vatsa ! sa rājā svargamṛcchati,न लोभाद्वा न कामाद्वा नार्थाद्वा यस्य मानसम् यथान्यैः कृष्यते वत्स ! स राजा स्वर्गमृच्छति
Main,27.0,28,utpathagrāhiṇo mūḍhān svadharmāccalato narān yaḥ karoti nije dharme sa rājā svargamṛcchati,उत्पथग्राहिणो मूढान् स्वधर्माच्चलतो नरान् यः करोति निजे धर्मे स राजा स्वर्गमृच्छति
Main,27.0,29,varṇadharmā na sīdanti yasya rājye tathāśramāḥ vatsa ! tasya sukhaṃ pretya paratreha ca śāśvatam,वर्णधर्मा न सीदन्ति यस्य राज्ये तथाश्रमाः वत्स ! तस्य सुखं प्रेत्य परत्रेह च शाश्वतम्
Main,27.0,30,etadrājñaḥ paraṃ kṛtyaṃ tathaitat siddhikārakam svadharmasthāpanaṃ nṛṇāṃ cālyante ye kubuddhibhiḥ,एतद्राज्ञः परं कृत्यं तथैतत् सिद्धिकारकम् स्वधर्मस्थापनं नृणां चाल्यन्ते ये कुबुद्धिभिः
Main,27.0,31,pālanenaiva bhūtānāṃ kṛtakṛtyo mahīpatiḥ samyak pālayitā bhāgaṃ dharmasyāpnoti yatnataḥ,पालनेनैव भूतानां कृतकृत्यो महीपतिः सम्यक् पालयिता भागं धर्मस्याप्नोति यत्नतः
Main,28.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvāde ātmaviveko nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ aṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca tanmāturvacanaṃ śrutvā so 'larko mātaraṃ punaḥ papraccha varṇadharmāṃśca dharmā ye cāśrameṣu ca,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे आत्मविवेको नाम सप्तविंशो ऽध्यायः अष्टाविंशो ऽध्यायः जड उवाच तन्मातुर्वचनं श्रुत्वा सो ऽलर्को मातरं पुनः पप्रच्छ वर्णधर्मांश्च धर्मा ये चाश्रमेषु च
Main,28.0,2,alarka uvāca kathito 'yaṃ mahābhāge ! rājyatantrāśritastvayā dharmaṃ tamahamicchāmi śrotuṃ varṇāśramātmakam,अलर्क उवाच कथितो ऽयं महाभागे ! राज्यतन्त्राश्रितस्त्वया धर्मं तमहमिच्छामि श्रोतुं वर्णाश्रमात्मकम्
Main,28.0,3,madālasovāca dānamadhyayanaṃ yajño brāhmaṇasya tridhā mataḥ nānyaścaturtho dharmo 'sti dharmastasyāpadaṃ vinā,मदालसोवाच दानमध्ययनं यज्ञो ब्राह्मणस्य त्रिधा मतः नान्यश्चतुर्थो धर्मो ऽस्ति धर्मस्तस्यापदं विना
Main,28.0,4,yājanādhyāpane śuddhe tathā pūtapratigrahaḥ eṣā samyak samākhyatā trividhā cāsya jīvikā,याजनाध्यापने शुद्धे तथा पूतप्रतिग्रहः एषा सम्यक् समाख्यता त्रिविधा चास्य जीविका
Main,28.0,5,dānamadhyayanaṃ yajñaḥ kṣatriyasyāpyayaṃ tridhā dharmaḥ proktaḥ kṣite rakṣā śastrājīvañca jīvikā,दानमध्ययनं यज्ञः क्षत्रियस्याप्ययं त्रिधा धर्मः प्रोक्तः क्षिते रक्षा शस्त्राजीवञ्च जीविका
Main,28.0,6,dānamadhyayanaṃ yajño vaiśyasyāpi tridhaiva saḥ vāṇijyaṃ pāśupālyañca kṛṣiścaivāsya jīvikā,दानमध्ययनं यज्ञो वैश्यस्यापि त्रिधैव सः वाणिज्यं पाशुपाल्यञ्च कृषिश्चैवास्य जीविका
Main,28.0,7,dānaṃ yajño 'tha śuśrūṣā dvijātīnāṃ tridhā mayā vyākhyātaḥ śūdradharmo 'pi jīvikā kārukarma ca,दानं यज्ञो ऽथ शुश्रूषा द्विजातीनां त्रिधा मया व्याख्यातः शूद्रधर्मो ऽपि जीविका कारुकर्म च
Main,28.0,8,tadvad dvijātiśuśrūṣā poṣaṇaṃ krayavikrayau varṇadharmāstvime proktāḥ śrūyantāṃ cāśramāśrayāḥ,तद्वद् द्विजातिशुश्रूषा पोषणं क्रयविक्रयौ वर्णधर्मास्त्विमे प्रोक्ताः श्रूयन्तां चाश्रमाश्रयाः
Main,28.0,9,svavarṇadharmāt saṃsiddhiṃ naraḥ prāpnoti na cyutaḥ prayāti narakaṃ pretya pratiṣiddhaniṣevaṇāt,स्ववर्णधर्मात् संसिद्धिं नरः प्राप्नोति न च्युतः प्रयाति नरकं प्रेत्य प्रतिषिद्धनिषेवणात्
Main,28.0,10,yāvattu nopanayanaṃ kriyate vai dvijanmanaḥ kāmaceṣṭoktibhakṣyaśca tāvad bhavati putraka,यावत्तु नोपनयनं क्रियते वै द्विजन्मनः कामचेष्टोक्तिभक्ष्यश्च तावद् भवति पुत्रक
Main,28.0,11,kṛtopanayanaḥ samyag brahmacārī gururgṛhe vasettatra ca dharmo 'sya kathyate taṃ nibodha me,कृतोपनयनः सम्यग् ब्रह्मचारी गुरुर्गृहे वसेत्तत्र च धर्मो ऽस्य कथ्यते तं निबोध मे
Main,28.0,12,svādhyāyo 'thāgriśuśrūṣā snānaṃ bhikṣāṭanaṃ tathā gurornivedya taccānnamanujñātena sarvadā,स्वाध्यायो ऽथाग्रिशुश्रूषा स्नानं भिक्षाटनं तथा गुरोर्निवेद्य तच्चान्नमनुज्ञातेन सर्वदा
Main,28.0,13,guroḥ karmaṇi sodyogaḥ samyak prītyupapādanam tenāhūtaḥ paṭheccaiva tatparo nānyamānasaḥ,गुरोः कर्मणि सोद्योगः सम्यक् प्रीत्युपपादनम् तेनाहूतः पठेच्चैव तत्परो नान्यमानसः
Main,28.0,14,ekaṃ dvau sakalān vāpi vedān prāpya gurormukhāt anujñāto 'tha vanditvā dakṣiṇāṃ gurave tataḥ,एकं द्वौ सकलान् वापि वेदान् प्राप्य गुरोर्मुखात् अनुज्ञातो ऽथ वन्दित्वा दक्षिणां गुरवे ततः
Main,28.0,15,gārhasthyāśramakāmastu gṛhasthāśramamāvaset vānaprasthāśramaṃ vāpi caturthaṃ cecchayātmanaḥ,गार्हस्थ्याश्रमकामस्तु गृहस्थाश्रममावसेत् वानप्रस्थाश्रमं वापि चतुर्थं चेच्छयात्मनः
Main,28.0,16,tatraiva vā gurorgehe dvijo niṣṭhāmavāpnuyāt gurorabhāve tatputre tacchiṣye tatsutaṃ vinā,तत्रैव वा गुरोर्गेहे द्विजो निष्ठामवाप्नुयात् गुरोरभावे तत्पुत्रे तच्छिष्ये तत्सुतं विना
Main,28.0,17,śuśrūṣurnirabhimāno brahmacāryāśramaṃ vaset upāvṛttastatastasmāt gṛhasthāśramakāmyayā,शुश्रूषुर्निरभिमानो ब्रह्मचार्याश्रमं वसेत् उपावृत्तस्ततस्तस्मात् गृहस्थाश्रमकाम्यया
Main,28.0,18,tato 'samānarṣikulāṃ tulyāṃ bhāryāmarogiṇīm udvahennyāyato 'vyaṅgāṃ gṛhasthāśramakāraṇāt,ततो ऽसमानर्षिकुलां तुल्यां भार्यामरोगिणीम् उद्वहेन्न्यायतो ऽव्यङ्गां गृहस्थाश्रमकारणात्
Main,28.0,19,svakarmaṇā dhanaṃ labdhvā pitṛdevātithīṃstathā samyak samprīṇayan bhaktyā poṣayeccāśritāṃstathā,स्वकर्मणा धनं लब्ध्वा पितृदेवातिथींस्तथा सम्यक् सम्प्रीणयन् भक्त्या पोषयेच्चाश्रितांस्तथा
Main,28.0,20,bhṛtyātmajān jāmayo 'tha dīnāndhapatitānapi yathāśaktyānnadānena vayāṃsi paśavastathā,भृत्यात्मजान् जामयो ऽथ दीनान्धपतितानपि यथाशक्त्यान्नदानेन वयांसि पशवस्तथा
Main,28.0,21,eṣa dharmo gṛhasthasya ṛtāvabhigamastathā pañcayajñavidhānantu yathāśaktyā na hāpayet,एष धर्मो गृहस्थस्य ऋतावभिगमस्तथा पञ्चयज्ञविधानन्तु यथाशक्त्या न हापयेत्
Main,28.0,22,pitṛdevātithijñātibhuktaśeṣaṃ svayaṃ naraḥ bhuñjīta ca samaṃ bhṛtyairyathāvibhavamādṛtaḥ,पितृदेवातिथिज्ञातिभुक्तशेषं स्वयं नरः भुञ्जीत च समं भृत्यैर्यथाविभवमादृतः
Main,28.0,23,eṣa tūddeśataḥ prokto gṛhasthasyāśramo mayā vānaprasthasya dharmaṃ te kathayāmyavadhāryatām,एष तूद्देशतः प्रोक्तो गृहस्थस्याश्रमो मया वानप्रस्थस्य धर्मं ते कथयाम्यवधार्यताम्
Main,28.0,24,apatyasantatiṃ dṛṣṭvā prājño cānatim vānaprasthāśramaṃ gacchedātmanaḥ śuddhikāraṇāt,अपत्यसन्ततिं दृष्ट्वा प्राज्ञो चानतिम् वानप्रस्थाश्रमं गच्छेदात्मनः शुद्धिकारणात्
Main,28.0,25,tatrāraṇyopabhogaśca tapobhiścānukarṣaṇam bhūmau śayyā brahmacaryaṃ pitṛdevātithikriyā,तत्रारण्योपभोगश्च तपोभिश्चानुकर्षणम् भूमौ शय्या ब्रह्मचर्यं पितृदेवातिथिक्रिया
Main,28.0,26,homastriṣavaṇastrānaṃ jaṭāvalkaladhāraṇam yogābhyāsaḥ sadā caiva vanyasnehaniṣevaṇam,होमस्त्रिषवणस्त्रानं जटावल्कलधारणम् योगाभ्यासः सदा चैव वन्यस्नेहनिषेवणम्
Main,28.0,27,ityeṣa pāpaśuddhyarthamātmanaścopakārakaḥ vānaprasthāśramastasmād bhikṣostu caramo 'paraḥ,इत्येष पापशुद्ध्यर्थमात्मनश्चोपकारकः वानप्रस्थाश्रमस्तस्माद् भिक्षोस्तु चरमो ऽपरः
Main,28.0,28,caturthasya svarūpaṃ tu śruyatāmāśramasya me yaḥ svadharmo 'sya dharmajñaiḥ proktastāta ! mahātmabhiḥ,चतुर्थस्य स्वरूपं तु श्रुयतामाश्रमस्य मे यः स्वधर्मो ऽस्य धर्मज्ञैः प्रोक्तस्तात ! महात्मभिः
Main,28.0,29,sarvasaṅgaparityāgo brahmacaryamakopitā yatendriyatvamāvāse naikasmin vasatiściram,सर्वसङ्गपरित्यागो ब्रह्मचर्यमकोपिता यतेन्द्रियत्वमावासे नैकस्मिन् वसतिश्चिरम्
Main,28.0,30,anārambhastathāhāro bhaikṣānnenaikakālinā ātmajñānāvabodhecchā tathā cātmāvalokanam,अनारम्भस्तथाहारो भैक्षान्नेनैककालिना आत्मज्ञानावबोधेच्छा तथा चात्मावलोकनम्
Main,28.0,31,caturthe tvāśrame dharmo mayāyaṃ te niveditaḥ sāmānyamanyavarṇānāmāśramāṇāñca me śṛṇu,चतुर्थे त्वाश्रमे धर्मो मयायं ते निवेदितः सामान्यमन्यवर्णानामाश्रमाणाञ्च मे शृणु
Main,28.0,32,satyaṃ śaucamahiṃsā ca anasūyā tathā kṣamā ānṛśaṃsyamakārpaṇyaṃ santoṣaścāṣṭamo guṇaḥ,सत्यं शौचमहिंसा च अनसूया तथा क्षमा आनृशंस्यमकार्पण्यं सन्तोषश्चाष्टमो गुणः
Main,28.0,33,ete saṃkṣepataḥ proktā dharmā varṇāśrameṣu te eteṣu ca svadharmeṣu sveṣu tiṣṭhet samantataḥ,एते संक्षेपतः प्रोक्ता धर्मा वर्णाश्रमेषु ते एतेषु च स्वधर्मेषु स्वेषु तिष्ठेत् समन्ततः
Main,28.0,34,yaścollaṅghya svakaṃ dharmaṃ svavarṇāśramasaṃjñitam naro 'nyathā pravarteta sa daṇḍyo bhūbhṛto bhavet,यश्चोल्लङ्घ्य स्वकं धर्मं स्ववर्णाश्रमसंज्ञितम् नरो ऽन्यथा प्रवर्तेत स दण्ड्यो भूभृतो भवेत्
Main,28.0,35,ye ca svadharmasantyāgāt pāpaṃ kurvanti mānavāḥ upekṣatastān nṛpateriṣṭāpūrtaṃ praṇaśyati,ये च स्वधर्मसन्त्यागात् पापं कुर्वन्ति मानवाः उपेक्षतस्तान् नृपतेरिष्टापूर्तं प्रणश्यति
Main,28.0,36,tasmādrājñā prayatnena sarve varṇāḥ svadharmataḥ pravartanto 'nyathā daṇḍyāḥ sthāpyāścaiva svakarmasu,तस्माद्राज्ञा प्रयत्नेन सर्वे वर्णाः स्वधर्मतः प्रवर्तन्तो ऽन्यथा दण्ड्याः स्थाप्याश्चैव स्वकर्मसु
Main,29.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe putrānuśāsane madālasāvākyaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ #1 ūnatriṃśo 'dhyāyaḥ alarka uvāca yat kāryaṃ puruṣāṇāñca gārhasthyamanuvartatām bandhaśca syādakaraṇe kriyāyā yasya cocchritiḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पुत्रानुशासने मदालसावाक्यं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः #१ ऊनत्रिंशो ऽध्यायः अलर्क उवाच यत् कार्यं पुरुषाणाञ्च गार्हस्थ्यमनुवर्तताम् बन्धश्च स्यादकरणे क्रियाया यस्य चोच्छ्रितिः
Main,29.0,2,upakārāya yannṛṇāṃ yacca varjyaṃ gṛhe satā yathā ca kriyate tanme yathāvat pṛcchato vada,उपकाराय यन्नृणां यच्च वर्ज्यं गृहे सता यथा च क्रियते तन्मे यथावत् पृच्छतो वद
Main,29.0,3,madālasovāca vatsa ! gārhasthyamādāya naraḥ sarvamidaṃ jagat puṣṇāti tena lokāṃśca sa jayatyabhivāñchitān,मदालसोवाच वत्स ! गार्हस्थ्यमादाय नरः सर्वमिदं जगत् पुष्णाति तेन लोकांश्च स जयत्यभिवाञ्छितान्
Main,29.0,4,pitaro munayo devā bhūtāni manujāstathā kṛmikīṭapataṅgāśca vayāṃsi paśavo 'surāḥ,पितरो मुनयो देवा भूतानि मनुजास्तथा कृमिकीटपतङ्गाश्च वयांसि पशवो ऽसुराः
Main,29.0,5,gṛhasthamupajīvanti tatastṛptiṃ prayānti ca mukhaṃ cāsya nirīkṣante api no dāsyatīti vai,गृहस्थमुपजीवन्ति ततस्तृप्तिं प्रयान्ति च मुखं चास्य निरीक्षन्ते अपि नो दास्यतीति वै
Main,29.0,6,sarvasyādhārabhūteyaṃ vatsa ! dhenustrayīmayī yasyāṃ pratiṣṭhitaṃ viśvaṃ viśvahetuśca yā matā,सर्वस्याधारभूतेयं वत्स ! धेनुस्त्रयीमयी यस्यां प्रतिष्ठितं विश्वं विश्वहेतुश्च या मता
Main,29.0,7,ṛkpṛṣṭhāsau yajurmadhyā sāmavaktraśirodharā iṣṭāpūrtaviṣāṇā ca sādhusūktatanūruhā,ऋक्पृष्ठासौ यजुर्मध्या सामवक्त्रशिरोधरा इष्टापूर्तविषाणा च साधुसूक्ततनूरुहा
Main,29.0,8,śāntipuṣṭiśakṛnmūtrā varṇapādapratiṣṭhitā ājīvyamānā jagatāṃ sākṣayā nāpacīyate,शान्तिपुष्टिशकृन्मूत्रा वर्णपादप्रतिष्ठिता आजीव्यमाना जगतां साक्षया नापचीयते
Main,29.0,9,svāhākārasvadhākārau vaṣaṭkāraśca putraka ! hantakārastathā cānyastasyāḥstanacatuṣṭayam,स्वाहाकारस्वधाकारौ वषट्कारश्च पुत्रक ! हन्तकारस्तथा चान्यस्तस्याःस्तनचतुष्टयम्
Main,29.0,10,svāhākāraṃ stanaṃ devāḥ pitaraśca svadhāmayam munayaśca vaṣaṭkāraṃ devabhūtasuretarāḥ,स्वाहाकारं स्तनं देवाः पितरश्च स्वधामयम् मुनयश्च वषट्कारं देवभूतसुरेतराः
Main,29.0,11,hantakāraṃ manuṣyāśca pibanti satataṃ stanam evamāpyāyayatyeṣā vatsa ! dhenustrayīmayī,हन्तकारं मनुष्याश्च पिबन्ति सततं स्तनम् एवमाप्याययत्येषा वत्स ! धेनुस्त्रयीमयी
Main,29.0,12,teṣāmucchedakartā ca yo naro 'tyantapāpakṛt sa tamasyāndhatāmistre tāmistre ca nimajjati,तेषामुच्छेदकर्ता च यो नरो ऽत्यन्तपापकृत् स तमस्यान्धतामिस्त्रे तामिस्त्रे च निमज्जति
Main,29.0,13,yaścemāṃ mānavo dhenuṃ svairvatsairamarādibhiḥ pāyayatyucite kāle sa svargāyopapadyate,यश्चेमां मानवो धेनुं स्वैर्वत्सैरमरादिभिः पाययत्युचिते काले स स्वर्गायोपपद्यते
Main,29.0,14,tasmāt putra ! manuṣyeṇa devarṣipitṛmānavāḥ bhūtāni cānudivasaṃ poṣyāṇi svatanuryathā,तस्मात् पुत्र ! मनुष्येण देवर्षिपितृमानवाः भूतानि चानुदिवसं पोष्याणि स्वतनुर्यथा
Main,29.0,15,tasmāt strātaḥ śucirbhūtvā devarṣipitṛtarpaṇam prajāpatestathaivādibhaḥ kāle kuryāt samāhitaḥ,तस्मात् स्त्रातः शुचिर्भूत्वा देवर्षिपितृतर्पणम् प्रजापतेस्तथैवादिभः काले कुर्यात् समाहितः
Main,29.0,16,sumanogandhapuṣpaiśca devānabhyarcya mānavaḥ tato 'gnestarpaṇaṃ kuryāddeyāśca balayastathā,सुमनोगन्धपुष्पैश्च देवानभ्यर्च्य मानवः ततो ऽग्नेस्तर्पणं कुर्याद्देयाश्च बलयस्तथा
Main,29.0,17,brahmaṇe gṛhamadhye tu viśvedevebhya eva ca dhanvantariṃ samuddiśya prāgudīcyāṃ baliṃ kṣipet,ब्रह्मणे गृहमध्ये तु विश्वेदेवेभ्य एव च धन्वन्तरिं समुद्दिश्य प्रागुदीच्यां बलिं क्षिपेत्
Main,29.0,18,prācyāṃ śakrāya yāmyāyāṃ yamāya balimāharet pratīcyāṃ varuṇāyātha somāyottarato balim,प्राच्यां शक्राय याम्यायां यमाय बलिमाहरेत् प्रतीच्यां वरुणायाथ सोमायोत्तरतो बलिम्
Main,29.0,19,dadyāddhātre vidhātre baliṃ dvāre gṛhasya tu aryamṇe 'tha bahirdadyād gṛhebhyaśca samantataḥ,दद्याद्धात्रे विधात्रे बलिं द्वारे गृहस्य तु अर्यम्णे ऽथ बहिर्दद्याद् गृहेभ्यश्च समन्ततः
Main,29.0,20,naktañcarebhyo bhūtebhyo balimākāśato haret pitṝṇāṃ nirvapeccaiva dakṣiṇābhimukhasthitaḥ,नक्तञ्चरेभ्यो भूतेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् पितॄणां निर्वपेच्चैव दक्षिणाभिमुखस्थितः
Main,29.0,21,gṛhasthastatparo bhūtvā susamāhitamānasaḥ tatastoyamupādāya teṣvevācamanāya vai,गृहस्थस्तत्परो भूत्वा सुसमाहितमानसः ततस्तोयमुपादाय तेष्वेवाचमनाय वै
Main,29.0,22,sthāneṣu nikṣipet prājñastāstā uddiśya devatāḥ evaṃ gṛhabaliṃ kṛtvā gṛhe hṛhapatiḥ śuciḥ,स्थानेषु निक्षिपेत् प्राज्ञस्तास्ता उद्दिश्य देवताः एवं गृहबलिं कृत्वा गृहे हृहपतिः शुचिः
Main,29.0,23,āpyāyanāya bhūtānāṃ kuryādutsargamādarāt śvabhyaśca śvapacebhyaśca vayobhyaścāvaped bhuvi,आप्यायनाय भूतानां कुर्यादुत्सर्गमादरात् श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद् भुवि
Main,29.0,24,vaiśvadevaṃ hi nāmaitat sāyaṃ prātarudāhṛtam ācamya ca tataḥ kuryāt prājño dvārāvalokanam,वैश्वदेवं हि नामैतत् सायं प्रातरुदाहृतम् आचम्य च ततः कुर्यात् प्राज्ञो द्वारावलोकनम्
Main,29.0,25,muhūrtasyāṣṭamaṃ bhāgamudīkṣyo 'pyatithirbhavet atithiṃ tatra samprāptamannādyenodakena ca,मुहूर्तस्याष्टमं भागमुदीक्ष्यो ऽप्यतिथिर्भवेत् अतिथिं तत्र सम्प्राप्तमन्नाद्येनोदकेन च
Main,29.0,26,sampūjayedyathāśakti gandhapuṣpādibhistathā na mitramatithiṃ kuryānnaikagrāmanivāsinam,सम्पूजयेद्यथाशक्ति गन्धपुष्पादिभिस्तथा न मित्रमतिथिं कुर्यान्नैकग्रामनिवासिनम्
Main,29.0,27,ajñātakulanāmānaṃ tatkālasamupasthitam bubhukṣumāgataṃ śrāntaṃ yācamānamakiñcanam,अज्ञातकुलनामानं तत्कालसमुपस्थितम् बुभुक्षुमागतं श्रान्तं याचमानमकिञ्चनम्
Main,29.0,28,brāhmaṇaṃ prāhuratithiṃ sa pūjyaḥ śaktito budhaiḥ na pṛcched gotracaraṇaṃ svādhyāyañcāpi paṇḍitaḥ,ब्राह्मणं प्राहुरतिथिं स पूज्यः शक्तितो बुधैः न पृच्छेद् गोत्रचरणं स्वाध्यायञ्चापि पण्डितः
Main,29.0,29,śobhanāśobhanākāraṃ taṃ manyeta prajāpatim anityaṃ hi sthito yasmāt tasmādatithirucyate,शोभनाशोभनाकारं तं मन्येत प्रजापतिम् अनित्यं हि स्थितो यस्मात् तस्मादतिथिरुच्यते
Main,29.0,30,tasmiṃstṛpte nṛyajñotthādṛṇānmucyed gṛhāśramī tasmād adattvā yo bhuṅkte svayaṃ kilviṣabhuṅnaraḥ,तस्मिंस्तृप्ते नृयज्ञोत्थादृणान्मुच्येद् गृहाश्रमी तस्माद् अदत्त्वा यो भुङ्क्ते स्वयं किल्विषभुङ्नरः
Main,29.0,31,sa pāpaṃ kevalaṃ bhuṅkte purīṣañcānyajanmani atithiryasya bhagnāśo gṛhāt pratinivartate,स पापं केवलं भुङ्क्ते पुरीषञ्चान्यजन्मनि अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात् प्रतिनिवर्तते
Main,29.0,32,sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyamādāya gacchati apyambuśākadānena yadvāpyaśnāti sa svayam,स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति अप्यम्बुशाकदानेन यद्वाप्यश्नाति स स्वयम्
Main,29.0,33,pūjayet tu naraḥ śaktyā tenaivātithimādarāt kuryāccāharahaḥ śrāddhamannādyenodakena ca,पूजयेत् तु नरः शक्त्या तेनैवातिथिमादरात् कुर्याच्चाहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन च
Main,29.0,34,pitṝnuddiśya viprāṃśca bhojayedviprameva vā annasyāgraṃ taduddhṛtya brāhmaṇāyopapādayet,पितॄनुद्दिश्य विप्रांश्च भोजयेद्विप्रमेव वा अन्नस्याग्रं तदुद्धृत्य ब्राह्मणायोपपादयेत्
Main,29.0,35,bhikṣāñca yācatāṃ dadyāt parivrāḍbrahmacāriṇām grāsapramāṇā bhikṣā syādagraṃ grāsacatuṣṭayam,भिक्षाञ्च याचतां दद्यात् परिव्राड्ब्रह्मचारिणाम् ग्रासप्रमाणा भिक्षा स्यादग्रं ग्रासचतुष्टयम्
Main,29.0,36,agraṃ caturguṇaṃ prāhurhantakāraṃ dvijottamāḥ bhojanaṃ hantakāraṃ vā agraṃ bhikṣāmathāpi vā,अग्रं चतुर्गुणं प्राहुर्हन्तकारं द्विजोत्तमाः भोजनं हन्तकारं वा अग्रं भिक्षामथापि वा
Main,29.0,37,adattvā tu na bhoktavyaṃ yathāvibhavamātmanaḥ pūjayitvātithīniṣṭān jñātīn bandhūṃstathārthinaḥ,अदत्त्वा तु न भोक्तव्यं यथाविभवमात्मनः पूजयित्वातिथीनिष्टान् ज्ञातीन् बन्धूंस्तथार्थिनः
Main,29.0,38,vikalān bālavṛddhāṃśca bhojayeccāturāṃstathā vāñchate kṣutparītātmā yaccānyo 'nnamakiñcanaḥ,विकलान् बालवृद्धांश्च भोजयेच्चातुरांस्तथा वाञ्छते क्षुत्परीतात्मा यच्चान्यो ऽन्नमकिञ्चनः
Main,29.0,39,kuṭumbinā bhojanīyaḥ samarthe vibhave sati śrīmantaṃ jñātimāsādya yo jñātiravasīdati,कुटुम्बिना भोजनीयः समर्थे विभवे सति श्रीमन्तं ज्ञातिमासाद्य यो ज्ञातिरवसीदति
Main,29.0,40,sīdatā yad kṛtaṃ tena tat pāpaṃ sa samaśnute sāyaṃ caiva vidhiḥ kāryaḥ sūryoḍhaṃ tatra cātithim,सीदता यद् कृतं तेन तत् पापं स समश्नुते सायं चैव विधिः कार्यः सूर्योढं तत्र चातिथिम्
Main,29.0,41,pūjayīta yathāśakti śayanāsanabhojanaiḥ evamuddavahatastāta ! gārhasthyaṃ bhāramāhitam,पूजयीत यथाशक्ति शयनासनभोजनैः एवमुद्दवहतस्तात ! गार्हस्थ्यं भारमाहितम्
Main,29.0,42,skandhe vidhātā devāśca pitaraśca maharṣayaḥ śreyo 'bhivarṣiṇaḥ sarve tathaivātithibāndhavāḥ,स्कन्धे विधाता देवाश्च पितरश्च महर्षयः श्रेयो ऽभिवर्षिणः सर्वे तथैवातिथिबान्धवाः
Main,29.0,43,paśupakṣigaṇāstṛptā ye cānye sūkṣmakīṭakāḥ gāthāścātra mahābhāga ! svayamatriragāyata,पशुपक्षिगणास्तृप्ता ये चान्ये सूक्ष्मकीटकाः गाथाश्चात्र महाभाग ! स्वयमत्रिरगायत
Main,29.0,44,tā śṛṇuṣva mahābhāga ! gṛhasthāśramasaṃsthitāḥ devān pitṝṃścātithīṃśca tadvat sampūjya bāndhavān,ता शृणुष्व महाभाग ! गृहस्थाश्रमसंस्थिताः देवान् पितॄंश्चातिथींश्च तद्वत् सम्पूज्य बान्धवान्
Main,29.0,45,jāmayaśca guruñcaiva gṛhastho vibhave sati śvabhyaśca śvapacebhyaśca vayobhyaścāvaped bhuvi,जामयश्च गुरुञ्चैव गृहस्थो विभवे सति श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद् भुवि
Main,29.0,46,vaiśvadevaṃ hi nāmaitat kuryāt sāyaṃ tathā dine māṃsamannaṃ tathā śākaṃ gṛhe yaccopasādhitam na ca tat svayamaśnīyādvidhivadyanna nirvapet,वैश्वदेवं हि नामैतत् कुर्यात् सायं तथा दिने मांसमन्नं तथा शाकं गृहे यच्चोपसाधितम् न च तत् स्वयमश्नीयाद्विधिवद्यन्न निर्वपेत्
Main,30.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe madālasopadeśo nāmonatriṃśo 'dhyāyaḥ triṃśo 'dhyāyaḥ madālasovāca nityaṃ naimittakañcaiva nityanaimittikaṃ tathā gṛhasthasya tu yat karma tanniśāmaya putraka !,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसोपदेशो नामोनत्रिंशो ऽध्यायः त्रिंशो ऽध्यायः मदालसोवाच नित्यं नैमित्तकञ्चैव नित्यनैमित्तिकं तथा गृहस्थस्य तु यत् कर्म तन्निशामय पुत्रक !
Main,30.0,2,pañcayajñāśritaṃ nityaṃ yadetat kathitaṃ tava naimittikaṃ tathaivānyat putrajanmakriyādikam,पञ्चयज्ञाश्रितं नित्यं यदेतत् कथितं तव नैमित्तिकं तथैवान्यत् पुत्रजन्मक्रियादिकम्
Main,30.0,3,nityanaimittikaṃ jñeyaṃ parvaśrāddhādi paṇḍitaiḥ tatra naimittikaṃ vakṣye śrāddhamabhyudayaṃ tava,नित्यनैमित्तिकं ज्ञेयं पर्वश्राद्धादि पण्डितैः तत्र नैमित्तिकं वक्ष्ये श्राद्धमभ्युदयं तव
Main,30.0,4,putrajanmani yatkāryaṃ jātakarmasamaṃ naraiḥ vivāhādau ca kartavyaṃ sarvaṃ samyak krimoditam,पुत्रजन्मनि यत्कार्यं जातकर्मसमं नरैः विवाहादौ च कर्तव्यं सर्वं सम्यक् क्रिमोदितम्
Main,30.0,5,pitaraścātra sampūjyāḥ khyātā nāndīmukhāstu ye piṇḍāṃśca dadhisaṃmiśrān dadyād yavasamanvitān,पितरश्चात्र सम्पूज्याः ख्याता नान्दीमुखास्तु ये पिण्डांश्च दधिसंमिश्रान् दद्याद् यवसमन्वितान्
Main,30.0,6,udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā yajamānaḥ samāhitaḥ vaiśvadevavihīnaṃ tat kecidicchanti mānavāḥ,उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा यजमानः समाहितः वैश्वदेवविहीनं तत् केचिदिच्छन्ति मानवाः
Main,30.0,7,yugmāścātra dvijāḥ kāryāste ca pūjyāḥ pradakṣiṇam etannaimittikaṃ vṛddhau tathānyaccaurdhvadehikam,युग्माश्चात्र द्विजाः कार्यास्ते च पूज्याः प्रदक्षिणम् एतन्नैमित्तिकं वृद्धौ तथान्यच्चौर्ध्वदेहिकम्
Main,30.0,8,mṛtāhani ca kartavyamekoddiṣṭaṃ śṛṇuṣva tat daivahīnaṃ tathā kāryaṃ tathaivaikapavitrakam,मृताहनि च कर्तव्यमेकोद्दिष्टं शृणुष्व तत् दैवहीनं तथा कार्यं तथैवैकपवित्रकम्
Main,30.0,9,āvāhanaṃ na kartavyamagnaukaraṇavarjitam pretasya piṇḍamekañca dadyāducchiṣṭasannidhau,आवाहनं न कर्तव्यमग्नौकरणवर्जितम् प्रेतस्य पिण्डमेकञ्च दद्यादुच्छिष्टसन्निधौ
Main,30.0,10,tilodakaṃ cāpasavyaṃ tannāmasmaraṇānvitam akṣayyamamukasyeti sthāne vipravisarjane,तिलोदकं चापसव्यं तन्नामस्मरणान्वितम् अक्षय्यममुकस्येति स्थाने विप्रविसर्जने
Main,30.0,11,abhiraṇyatāmiti brūyād brūyuste 'bhiratāḥ sma ha pratimāsaṃ bhavedetat kāryamā vatsaraṃ naraiḥ,अभिरण्यतामिति ब्रूयाद् ब्रूयुस्ते ऽभिरताः स्म ह प्रतिमासं भवेदेतत् कार्यमा वत्सरं नरैः
Main,30.0,12,atha saṃvatsare pūrṇe yadā vā kriyate naraiḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryaṃ tasyāpi vidhirucyate,अथ संवत्सरे पूर्णे यदा वा क्रियते नरैः सपिण्डीकरणं कार्यं तस्यापि विधिरुच्यते
Main,30.0,13,taccāpi daivarahitamekārghyaikapavitrakam naivāgnaukaraṇaṃ tatra taccāvāhanavarjitam,तच्चापि दैवरहितमेकार्घ्यैकपवित्रकम् नैवाग्नौकरणं तत्र तच्चावाहनवर्जितम्
Main,30.0,14,apasavyañca tatrāpi bhojayedayujo dvijān viśeṣastatra cānyo 'sti pratimāsaṃ kriyādhikaḥ,अपसव्यञ्च तत्रापि भोजयेदयुजो द्विजान् विशेषस्तत्र चान्यो ऽस्ति प्रतिमासं क्रियाधिकः
Main,30.0,15,taṃ kathyamānamekāgro vadantyā me niśāmaya tilagandhodakairyuktaṃ tatra pātracatuṣṭayam,तं कथ्यमानमेकाग्रो वदन्त्या मे निशामय तिलगन्धोदकैर्युक्तं तत्र पात्रचतुष्टयम्
Main,30.0,16,kuryāt pitṝṇāṃ tritayamekaṃ pretasya putraka pātratraye pretapātramarghyañcaiva prasecayet,कुर्यात् पितॄणां त्रितयमेकं प्रेतस्य पुत्रक पात्रत्रये प्रेतपात्रमर्घ्यञ्चैव प्रसेचयेत्
Main,30.0,17,ye samānā iti japan pūrvavaccheṣamācaret strīṇāmapyevamevaitadekīddiṣṭamudāhṛtam,ये समाना इति जपन् पूर्ववच्छेषमाचरेत् स्त्रीणामप्येवमेवैतदेकीद्दिष्टमुदाहृतम्
Main,30.0,18,sapiṇḍīkaraṇaṃ tāsāṃ putrābhāve na vidyate pratisaṃvatsaraṃ kāryamekoddiṣṭaṃ naraiḥ striyāḥ,सपिण्डीकरणं तासां पुत्राभावे न विद्यते प्रतिसंवत्सरं कार्यमेकोद्दिष्टं नरैः स्त्रियाः
Main,30.0,19,mṛtāhani yathānyāyaṃ nṛṇāṃ yadvadihoditam putrābhāve sapiṇḍāstu tadabhāve sahodakāḥ,मृताहनि यथान्यायं नृणां यद्वदिहोदितम् पुत्राभावे सपिण्डास्तु तदभावे सहोदकाः
Main,30.0,20,mātuḥ sapiṇḍā ye ca syurye ca mātuḥ sahodakāḥ kuryurenaṃ vidhiṃ samyagaputrasya sutāsutaḥ,मातुः सपिण्डा ये च स्युर्ये च मातुः सहोदकाः कुर्युरेनं विधिं सम्यगपुत्रस्य सुतासुतः
Main,30.0,21,kuryurmātāmahāyaivaṃ putrikāstanayāstathā dvyāmuṣyāyaṇasaṃjñāstu mātāmahapitāmahān,कुर्युर्मातामहायैवं पुत्रिकास्तनयास्तथा द्व्यामुष्यायणसंज्ञास्तु मातामहपितामहान्
Main,30.0,22,pūjayeyuryathānyāyaṃ śrāddhairnaimittikairapi sarvābhāve striyaḥ kuryuḥ svabhartṝṇāmamantrakam,पूजयेयुर्यथान्यायं श्राद्धैर्नैमित्तिकैरपि सर्वाभावे स्त्रियः कुर्युः स्वभर्तॄणाममन्त्रकम्
Main,30.0,23,tadabhāve ca nṛpatiḥ kārayet svakuṭumbinā tajjātīyairnaraiḥ samyāg dāhādyāḥ sakalāḥ kriyāḥ,तदभावे च नृपतिः कारयेत् स्वकुटुम्बिना तज्जातीयैर्नरैः सम्याग् दाहाद्याः सकलाः क्रियाः
Main,30.0,24,sarveṣāmeva varṇānāṃ bāndhavo nṛpatiryataḥ etāste kathitā vatsa ! nityanaimittakāstathā,सर्वेषामेव वर्णानां बान्धवो नृपतिर्यतः एतास्ते कथिता वत्स ! नित्यनैमित्तकास्तथा
Main,30.0,25,kriyāṃ śrāddhāśrayāmanyāṃ nityanaimittikīṃ śṛṇu darśastatra nimittaṃ vai kālaścandrakṣayātmakaḥ nityātāṃ niyataḥ kālastasyāḥ saṃsūcayatyatha,क्रियां श्राद्धाश्रयामन्यां नित्यनैमित्तिकीं शृणु दर्शस्तत्र निमित्तं वै कालश्चन्द्रक्षयात्मकः नित्यातां नियतः कालस्तस्याः संसूचयत्यथ
Main,31.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe alarkānuśāsane naimittikādiśrāddhakalpo nāma triṃśo 'dhyāyaḥ ekatriṃśo 'dhyāyaḥ madālasovāca sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ pituryaḥ prapitāmahaḥ sa tu lepabhujo yāti praluptaḥ pitṛpiṇḍataḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे अलर्कानुशासने नैमित्तिकादिश्राद्धकल्पो नाम त्रिंशो ऽध्यायः एकत्रिंशो ऽध्यायः मदालसोवाच सपिण्डीकरणादूर्ध्वं पितुर्यः प्रपितामहः स तु लेपभुजो याति प्रलुप्तः पितृपिण्डतः
Main,31.0,2,teṣāmanyaścaturtho yaḥ putralepabhujānnabhuk so 'pi sambandhato hīnamupabhogaṃ prapadyate,तेषामन्यश्चतुर्थो यः पुत्रलेपभुजान्नभुक् सो ऽपि सम्बन्धतो हीनमुपभोगं प्रपद्यते
Main,31.0,3,pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ piṇḍasambandhino hyete vijñeyāḥ puruṣāstrayaḥ,पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः पिण्डसम्बन्धिनो ह्येते विज्ञेयाः पुरुषास्त्रयः
Main,31.0,4,tepasambandhinaścānye pitāmahapitāmahāt prabhṛtyuktāstrayasteṣāṃ yajamānaśca saptamaḥ,तेपसम्बन्धिनश्चान्ये पितामहपितामहात् प्रभृत्युक्तास्त्रयस्तेषां यजमानश्च सप्तमः
Main,31.0,5,ityeṣa mu nabhiḥ proktaḥ sambandhaḥ sāptapauruṣaḥ yajamānāt prabhṛtyūrdhvamanulepabhujastathā,इत्येष मु नभिः प्रोक्तः सम्बन्धः साप्तपौरुषः यजमानात् प्रभृत्यूर्ध्वमनुलेपभुजस्तथा
Main,31.0,6,tato 'nye pūrvajāḥ sarve ye cānye narakaukasaḥ ye ca tiryaktvamāpannā ye ca bhūtādisaṃsthitāḥ,ततो ऽन्ये पूर्वजाः सर्वे ये चान्ये नरकौकसः ये च तिर्यक्त्वमापन्ना ये च भूतादिसंस्थिताः
Main,31.0,7,tān sarvān yajamāno vai śrāddhaṃ kurvan yathāvidhi samāpyāyayate vatsa ! yena yena śṛṇuṣva tat,तान् सर्वान् यजमानो वै श्राद्धं कुर्वन् यथाविधि समाप्याययते वत्स ! येन येन शृणुष्व तत्
Main,31.0,8,annaprakiraṇaṃ yat tu manuṣyaiḥ kriyate bhuvi tena tṛtpimupāyānti ye piśācatvamāgatāḥ,अन्नप्रकिरणं यत् तु मनुष्यैः क्रियते भुवि तेन तृत्पिमुपायान्ति ये पिशाचत्वमागताः
Main,31.0,9,yadambu strānavastrotthaṃ bhūmau patati putraka ! tena ye tarutāṃ prāptāsteṣāṃ tṛptiḥ prajāyate,यदम्बु स्त्रानवस्त्रोत्थं भूमौ पतति पुत्रक ! तेन ये तरुतां प्राप्तास्तेषां तृप्तिः प्रजायते
Main,31.0,10,yāstu gātrāmbukaṇikāḥ patanti dharaṇītale tābhirāpyāyanaṃ teṣāṃ ye devatvaṃ kule gatāḥ,यास्तु गात्राम्बुकणिकाः पतन्ति धरणीतले ताभिराप्यायनं तेषां ये देवत्वं कुले गताः
Main,31.0,11,uddhṛteṣvatha piṇḍeṣu yāścānnakaṇikā bhuvi tābhirāpyāyanaṃ prāptā ye tiryakatvaṃ kule gatāḥ,उद्धृतेष्वथ पिण्डेषु याश्चान्नकणिका भुवि ताभिराप्यायनं प्राप्ता ये तिर्यकत्वं कुले गताः
Main,31.0,12,ye vādagdhāḥ kule bālāḥ kriyāyogyā hyasaṃskṛtāḥ vipannāste 'nnavikira-saṃmārjanajalāśinaḥ,ये वादग्धाः कुले बालाः क्रियायोग्या ह्यसंस्कृताः विपन्नास्ते ऽन्नविकिर-संमार्जनजलाशिनः
Main,31.0,13,bhuktvā cācāmatāṃ yacca jalaṃ yaccāṅghrisecane brāhmaṇānāṃ tathaivānye tena tṛptiṃ prayānti vai,भुक्त्वा चाचामतां यच्च जलं यच्चाङ्घ्रिसेचने ब्राह्मणानां तथैवान्ये तेन तृप्तिं प्रयान्ति वै
Main,31.0,14,evaṃ yo yajamānasya yaśca teṣāṃ dvijanmanām kaścijjalānnavikṣepaḥ śucirucchiṣṭa eva vā,एवं यो यजमानस्य यश्च तेषां द्विजन्मनाम् कश्चिज्जलान्नविक्षेपः शुचिरुच्छिष्ट एव वा
Main,31.0,15,tenānye tatkule tatra tattadyonyantaraṃ gatāḥ prayāntyāpyāyanaṃ vatsa ! samyak śrāddhakriyāvatām,तेनान्ये तत्कुले तत्र तत्तद्योन्यन्तरं गताः प्रयान्त्याप्यायनं वत्स ! सम्यक् श्राद्धक्रियावताम्
Main,31.0,16,anyāyopārjitairarthairyacchrāddhaṃ kriyate naraiḥ tṛpyante tena cāṇḍālapukkasādyāsu yoniṣu,अन्यायोपार्जितैरर्थैर्यच्छ्राद्धं क्रियते नरैः तृप्यन्ते तेन चाण्डालपुक्कसाद्यासु योनिषु
Main,31.0,17,evamāpyāyanaṃ vatsa ! bahūnāmiha bāndhavaiḥ śrāddhaṃ kurvadibharannāmbubindukṣepeṇa jāyate,एवमाप्यायनं वत्स ! बहूनामिह बान्धवैः श्राद्धं कुर्वदिभरन्नाम्बुबिन्दुक्षेपेण जायते
Main,31.0,18,tasmācchrāddhaṃ naro bhaktyā śākairapi yathāvidhi kurvota kurvataḥ śrāddhaṃ kule kaścinna sīdati,तस्माच्छ्राद्धं नरो भक्त्या शाकैरपि यथाविधि कुर्वोत कुर्वतः श्राद्धं कुले कश्चिन्न सीदति
Main,31.0,19,tasya kālānahaṃ vakṣye nityanaimittikātmakān vidhinā yena ca naraiḥ kriyate tannibodha me,तस्य कालानहं वक्ष्ये नित्यनैमित्तिकात्मकान् विधिना येन च नरैः क्रियते तन्निबोध मे
Main,31.0,20,kāryaṃ śrāddhamamāvāsyāṃ māsi māsyuḍupakṣaye tathāṣṭakāsvapyavaśyamicchākālaṃ nibodha me,कार्यं श्राद्धममावास्यां मासि मास्युडुपक्षये तथाष्टकास्वप्यवश्यमिच्छाकालं निबोध मे
Main,31.0,21,viśiṣṭabrāhmaṇaprāptau sūryendugrahaṇe 'yane viṣuve ravisaṃkrāntau vyatipāte ca putraka,विशिष्टब्राह्मणप्राप्तौ सूर्येन्दुग्रहणे ऽयने विषुवे रविसंक्रान्तौ व्यतिपाते च पुत्रक
Main,31.0,22,śrāddhārhadravyasamprāptau tathā duḥsvapnadarśane janmarkṣagrahapīḍāsu śrāddhaṃ kurvota cecchayā,श्राद्धार्हद्रव्यसम्प्राप्तौ तथा दुःस्वप्नदर्शने जन्मर्क्षग्रहपीडासु श्राद्धं कुर्वोत चेच्छया
Main,31.0,23,viśiṣṭaḥ śrotriyo yogī vedavijjyeṣṭhasāmagaḥ triṇāciketastrimadhustrisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit,विशिष्टः श्रोत्रियो योगी वेदविज्ज्येष्ठसामगः त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडङ्गवित्
Main,31.0,24,dauhitraṛtvigjāmātṛsvastrīyāḥ śvaśurastathā pañcāgnikarmaniṣṭhaśca taponiṣṭho 'tha mātulaḥ,दौहित्रऋत्विग्जामातृस्वस्त्रीयाः श्वशुरस्तथा पञ्चाग्निकर्मनिष्ठश्च तपोनिष्ठो ऽथ मातुलः
Main,31.0,25,mātāpitṛparāścaiva śiṣyasambandhibāndhavāḥ ete dvijottamāḥ śrāddhe samastāḥ ketanakṣamāḥ,मातापितृपराश्चैव शिष्यसम्बन्धिबान्धवाः एते द्विजोत्तमाः श्राद्धे समस्ताः केतनक्षमाः
Main,31.0,26,avakīrṇo tathā rogī nyūne cāṅge tathādhike paunarbhavastathā kāṇaḥ kuṇḍo golo 'tha putraka,अवकीर्णो तथा रोगी न्यूने चाङ्गे तथाधिके पौनर्भवस्तथा काणः कुण्डो गोलो ऽथ पुत्रक
Main,31.0,27,mitradhruk kunakhī klībaḥ śyāvadanto nirākṛtiḥ abiśastastu tātena piśunaḥ somavikrayī,मित्रध्रुक् कुनखी क्लीबः श्यावदन्तो निराकृतिः अबिशस्तस्तु तातेन पिशुनः सोमविक्रयी
Main,31.0,28,kanyādūṣayitā vaidyo gurupitrostathojjhakaḥ bhṛtakādhyāpako 'mitraḥ parapūrvāpatistathā,कन्यादूषयिता वैद्यो गुरुपित्रोस्तथोज्झकः भृतकाध्यापको ऽमित्रः परपूर्वापतिस्तथा
Main,31.0,29,vedojjho 'thāgnisantyāgī vṛṣalīpatidūṣitaḥ tathānye ca vikarmasthā varjyāḥ pitryeṣu vai dvijāḥ,वेदोज्झो ऽथाग्निसन्त्यागी वृषलीपतिदूषितः तथान्ये च विकर्मस्था वर्ज्याः पित्र्येषु वै द्विजाः
Main,31.0,30,nimantrayeta pūrvedyuḥ pūrvoktān dvijasattamān daive niyoge pitrye ca tāṃstathaivopakalpayet,निमन्त्रयेत पूर्वेद्युः पूर्वोक्तान् द्विजसत्तमान् दैवे नियोगे पित्र्ये च तांस्तथैवोपकल्पयेत्
Main,31.0,31,taiśca saṃyatibhirbhāvyaṃ yaśca śrāddhaṃ kariṣyati śrāddhaṃ dattvā ca bhuktvā ca maithunaṃ yo 'nugacchati,तैश्च संयतिभिर्भाव्यं यश्च श्राद्धं करिष्यति श्राद्धं दत्त्वा च भुक्त्वा च मैथुनं यो ऽनुगच्छति
Main,31.0,32,pitarastu tayormāsaṃ tasmina retasi śerate gatvā ca yoṣitaṃ śrāddhe yo bhuṅkte yaśca gacchati,पितरस्तु तयोर्मासं तस्मिन रेतसि शेरते गत्वा च योषितं श्राद्धे यो भुङ्क्ते यश्च गच्छति
Main,31.0,33,retomūtrakṛtāhārāstanmāsaṃ pitarastayoḥ tasmāttu prathamaṃ kāryaṃ prājñenopanimantraṇam,रेतोमूत्रकृताहारास्तन्मासं पितरस्तयोः तस्मात्तु प्रथमं कार्यं प्राज्ञेनोपनिमन्त्रणम्
Main,31.0,34,aprāptau taddine cāpi varjyā yoṣitprasaṅginaḥ bhikṣārthamāgatān vāpi kāle saṃyamino yatīn,अप्राप्तौ तद्दिने चापि वर्ज्या योषित्प्रसङ्गिनः भिक्षार्थमागतान् वापि काले संयमिनो यतीन्
Main,31.0,35,bhojayet praṇipātādyaiḥ prāsādya yatamānasaḥ yathaiva śuklapakṣādvai pitṝṇāmasitaḥ priyaḥ,भोजयेत् प्रणिपाताद्यैः प्रासाद्य यतमानसः यथैव शुक्लपक्षाद्वै पितॄणामसितः प्रियः
Main,31.0,36,tathāparāhnaḥ pūrvāhnāt pitṝṇāmatirityate saṃpūjya svāgatenaitānabhyupetān gṛhe dvijān,तथापराह्नः पूर्वाह्नात् पितॄणामतिरित्यते संपूज्य स्वागतेनैतानभ्युपेतान् गृहे द्विजान्
Main,31.0,37,pavitrapāṇirācāntānāsaneṣūpaveśayet pitṝṇāmayujaḥ kāmaṃ yugmān daive dvijottamān,पवित्रपाणिराचान्तानासनेषूपवेशयेत् पितॄणामयुजः कामं युग्मान् दैवे द्विजोत्तमान्
Main,31.0,38,ekaikaṃ vā pitṝṇāñca devānāñca svaśaktitaḥ tathā mātāmahānāñca tulyaṃ vā vaiśvadevikam,एकैकं वा पितॄणाञ्च देवानाञ्च स्वशक्तितः तथा मातामहानाञ्च तुल्यं वा वैश्वदेविकम्
Main,31.0,39,pṛthak tayostathā cānye kecidicchanti mānavāḥ prāṅmukhāndaivasaṅkalpān paitryān kuryādudaṅmukhān,पृथक् तयोस्तथा चान्ये केचिदिच्छन्ति मानवाः प्राङ्मुखान्दैवसङ्कल्पान् पैत्र्यान् कुर्यादुदङ्मुखान्
Main,31.0,40,tathaiva mātāmahānāṃ vidhirukto manīṣibhiḥ viṣṭarārthe kuśān dattvā pūjya cārghyādinā budhaḥ,तथैव मातामहानां विधिरुक्तो मनीषिभिः विष्टरार्थे कुशान् दत्त्वा पूज्य चार्घ्यादिना बुधः
Main,31.0,41,pavitrakādi vai dattvā tebhyo 'nujñāmavāpya ca kuryādāvāhanaṃ prājño devānāṃ mantrato dvijaḥ,पवित्रकादि वै दत्त्वा तेभ्यो ऽनुज्ञामवाप्य च कुर्यादावाहनं प्राज्ञो देवानां मन्त्रतो द्विजः
Main,31.0,42,yavāmbhobhistathā cārghyaṃ dattvā vai vaiśvadevikam gandhamālyāmbudhūpañca dattvā samyak sadipakam,यवाम्भोभिस्तथा चार्घ्यं दत्त्वा वै वैश्वदेविकम् गन्धमाल्याम्बुधूपञ्च दत्त्वा सम्यक् सदिपकम्
Main,31.0,43,apasavyaṃ pitṝṇāñca sarvamevopakalpayet darbhāṃśca dviguṇān dattvā tebhyo 'nujñāmavāpya ca,अपसव्यं पितॄणाञ्च सर्वमेवोपकल्पयेत् दर्भांश्च द्विगुणान् दत्त्वा तेभ्यो ऽनुज्ञामवाप्य च
Main,31.0,44,mantrapūrvaṃ pitṝṇāñca kuryādāvāhanaṃ budhaḥ apasavyaṃ tathā cārghyaṃ yavārthañca tathā tilaiḥ,मन्त्रपूर्वं पितॄणाञ्च कुर्यादावाहनं बुधः अपसव्यं तथा चार्घ्यं यवार्थञ्च तथा तिलैः
Main,31.0,45,niṣpādayenmahābhāga ! pitṝṇaṃ prīṇane rataḥ agnau kāryamanujñātaḥ kuruṣveti tato dvijaiḥ,निष्पादयेन्महाभाग ! पितॄणं प्रीणने रतः अग्नौ कार्यमनुज्ञातः कुरुष्वेति ततो द्विजैः
Main,31.0,46,juhuyādvyañjanakṣāravarjyamannaṃ yathāvidhi agnaye kavyavāhāya svaheti prathamāhutiḥ,जुहुयाद्व्यञ्जनक्षारवर्ज्यमन्नं यथाविधि अग्नये कव्यवाहाय स्वहेति प्रथमाहुतिः
Main,31.0,47,somāya vai pitṛmate svāhetyanyā tathā bhavet yamāya pretapataye svāheti tritayāhutiḥ,सोमाय वै पितृमते स्वाहेत्यन्या तथा भवेत् यमाय प्रेतपतये स्वाहेति त्रितयाहुतिः
Main,31.0,48,hutāvaśiṣṭaṃ dadyācca bhājaneṣu dvijanmanām bhājanālambhanaṃ kṛtvā dadyāccānnaṃ yathāvidhi,हुतावशिष्टं दद्याच्च भाजनेषु द्विजन्मनाम् भाजनालम्भनं कृत्वा दद्याच्चान्नं यथाविधि
Main,31.0,49,yathā sukhaṃ juṣadhvaṃ bho iti vācyamaniṣṭhuram bhuñjīraṃśca tataste 'pi taccittā mauninaḥ sukham,यथा सुखं जुषध्वं भो इति वाच्यमनिष्ठुरम् भुञ्जीरंश्च ततस्ते ऽपि तच्चित्ता मौनिनः सुखम्
Main,31.0,50,yadyadiṣṭacatamaṃ teṣāṃ tattadannamasatvaram akrudhyaṃśca naro dadyāt sambhavena pralobhayan,यद्यदिष्टचतमं तेषां तत्तदन्नमसत्वरम् अक्रुध्यंश्च नरो दद्यात् सम्भवेन प्रलोभयन्
Main,31.0,51,rakṣoghrāṃśca japenmantrāṃstilaiśca vikirenmahīm siddhārthakaiśca rakṣārthaṃ śrāddhaṃ hi pracuracchalam,रक्षोघ्रांश्च जपेन्मन्त्रांस्तिलैश्च विकिरेन्महीम् सिद्धार्थकैश्च रक्षार्थं श्राद्धं हि प्रचुरच्छलम्
Main,31.0,52,pṛṣṭaistṛptaiśca tṛptāḥ stha tṛptāḥ sma iti vādibhiḥ anujñāto narastvannaṃ prakiret bhuvi sarvataḥ,पृष्टैस्तृप्तैश्च तृप्ताः स्थ तृप्ताः स्म इति वादिभिः अनुज्ञातो नरस्त्वन्नं प्रकिरेत् भुवि सर्वतः
Main,31.0,53,tadvadācamanārthāya dadyādāpaḥ sakṛt sakṛt anujñāñca tataḥ prāpya yatavākkāyamānasaḥ,तद्वदाचमनार्थाय दद्यादापः सकृत् सकृत् अनुज्ञाञ्च ततः प्राप्य यतवाक्कायमानसः
Main,31.0,54,satilena tato 'nnena piṇḍān savyena putraka ! pitanuddiśya darbheṣu dadyāducchiṣṭasannidhau,सतिलेन ततो ऽन्नेन पिण्डान् सव्येन पुत्रक ! पितनुद्दिश्य दर्भेषु दद्यादुच्छिष्टसन्निधौ
Main,31.0,55,pitṛtīrthena toyañca dadyāttebhyaḥ samāhitaḥ pitṝniddiśya yadbhaktyā yajamāno nṛpātmaja,पितृतीर्थेन तोयञ्च दद्यात्तेभ्यः समाहितः पितॄनिद्दिश्य यद्भक्त्या यजमानो नृपात्मज
Main,31.0,56,tadvanmātāmahānāñca dattvā piṇḍān yathāvidhi gandhamālyādisaṃyuktaṃ dadyādācamanaṃ tataḥ,तद्वन्मातामहानाञ्च दत्त्वा पिण्डान् यथाविधि गन्धमाल्यादिसंयुक्तं दद्यादाचमनं ततः
Main,31.0,57,dattvā ca takṣiṇāṃ śaktyā susvadhāstviti tān vadet taiśca tuṣṭaistathetyuktvā vācayedvaiśvadevikān,दत्त्वा च तक्षिणां शक्त्या सुस्वधास्त्विति तान् वदेत् तैश्च तुष्टैस्तथेत्युक्त्वा वाचयेद्वैश्वदेविकान्
Main,31.0,58,prīyantāmiti bhadraṃ vo viśvedevā itīrayen tatheti cokte tairvipraiḥ prārthanīyāstadāśiṣaḥ,प्रीयन्तामिति भद्रं वो विश्वेदेवा इतीरयेन् तथेति चोक्ते तैर्विप्रैः प्रार्थनीयास्तदाशिषः
Main,31.0,59,visarjayet priyāṇyuktvā praṇipatya ca bhaktitaḥ ādvāramanugaccheccāgaccheccānupramoditaḥ,विसर्जयेत् प्रियाण्युक्त्वा प्रणिपत्य च भक्तितः आद्वारमनुगच्छेच्चागच्छेच्चानुप्रमोदितः
Main,31.0,60,tato nityakriyāṃ kuryād bhojayecca tathātithīn nityakriyāṃ pitṝṇāñca kecidicchanti sattamāḥ,ततो नित्यक्रियां कुर्याद् भोजयेच्च तथातिथीन् नित्यक्रियां पितॄणाञ्च केचिदिच्छन्ति सत्तमाः
Main,31.0,61,na pitṝṇāntathaivānye śeṣaṃ pūrvavadācaret pṛthak pākena netyanye kecit pūrvañca pūrvavat,न पितॄणान्तथैवान्ये शेषं पूर्ववदाचरेत् पृथक् पाकेन नेत्यन्ये केचित् पूर्वञ्च पूर्ववत्
Main,31.0,62,tatastadannaṃ bhuñjīta saha bhṛtyādibhirnaraḥ evaṃ kurvota dharmajñaḥ śrāddhaṃ pitryaṃ samāhitaḥ,ततस्तदन्नं भुञ्जीत सह भृत्यादिभिर्नरः एवं कुर्वोत धर्मज्ञः श्राद्धं पित्र्यं समाहितः
Main,31.0,63,yathā vā dvijamukhyānāṃ paritoṣo 'bhijāyate trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraṃ kutapastilāḥ,यथा वा द्विजमुख्यानां परितोषो ऽभिजायते त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रं कुतपस्तिलाः
Main,31.0,64,varjyāni cāhurviprendra ! kopo 'dhvagamanaṃ tvarā rājatañca tathā pātraṃ śastaṃ śrāddheṣu putraka !,वर्ज्यानि चाहुर्विप्रेन्द्र ! कोपो ऽध्वगमनं त्वरा राजतञ्च तथा पात्रं शस्तं श्राद्धेषु पुत्रक !
Main,31.0,65,rajatasya tathā kāryaṃ darśanaṃ dānameva vā rājate hi svadhā dugdhā pitṛbhiḥ śrūyate mahī tasmāt pitṝṇāṃ rajatamabhīṣṭaṃ prītivardhanam,रजतस्य तथा कार्यं दर्शनं दानमेव वा राजते हि स्वधा दुग्धा पितृभिः श्रूयते मही तस्मात् पितॄणां रजतमभीष्टं प्रीतिवर्धनम्
Main,32.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe 'larkānuśāsane pārvaṇaśrāddhakalponāma ekatriṃśo 'dhyāyaḥ dvātriṃśo 'dhyāyaḥ madālasovāca ataḥ paraṃ śṛṇuṣvemaṃ putra ! bhaktyā yadāhṛtam pitṝṇāṃ prītaye yadvā varjyaṃ vā prītikārakam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे ऽलर्कानुशासने पार्वणश्राद्धकल्पोनाम एकत्रिंशो ऽध्यायः द्वात्रिंशो ऽध्यायः मदालसोवाच अतः परं शृणुष्वेमं पुत्र ! भक्त्या यदाहृतम् पितॄणां प्रीतये यद्वा वर्ज्यं वा प्रीतिकारकम्
Main,32.0,2,māsaṃ pitṝṇāṃ tṛptiśca haviṣyānnena jāyate māsadvayaṃ matsyamāṃsaistṛptiṃ yānti pitāmahāḥ,मासं पितॄणां तृप्तिश्च हविष्यान्नेन जायते मासद्वयं मत्स्यमांसैस्तृप्तिं यान्ति पितामहाः
Main,32.0,3,trīn māsān hāriṇāṃ māṃsaṃ vijñeyaṃ pitṛtṛptaye caturmāsāṃstu puṣṇāti śaśasya piśitaṃ pitṝn,त्रीन् मासान् हारिणां मांसं विज्ञेयं पितृतृप्तये चतुर्मासांस्तु पुष्णाति शशस्य पिशितं पितॄन्
Main,32.0,4,śākunaṃ pañca vai māsān ṣaṇmāsān śūkarāmiṣam chāgalaṃ sapta vai māsānaiṇeyañcāṣṭamāsikīm,शाकुनं पञ्च वै मासान् षण्मासान् शूकरामिषम् छागलं सप्त वै मासानैणेयञ्चाष्टमासिकीम्
Main,32.0,5,karoti tṛptiṃ nava vai rurormāṃsaṃ na saṃśayaḥ gavayasyāmiṣaṃ tṛptiṃ karoti daśamāsikīm,करोति तृप्तिं नव वै रुरोर्मांसं न संशयः गवयस्यामिषं तृप्तिं करोति दशमासिकीम्
Main,32.0,6,tathaikādaśamāsaṃstu aurabhraṃ pitṛtṛptidam saṃvatsaraṃ tathā gavyaṃ payaḥ pāyasameva vā,तथैकादशमासंस्तु औरभ्रं पितृतृप्तिदम् संवत्सरं तथा गव्यं पयः पायसमेव वा
Main,32.0,7,vādhrīṇasāmiṣaṃ lauhaṃ kālaśākantathā madhu dauhitrāmiṣamanyacca yaccānyat svakulodbhavaiḥ,वाध्रीणसामिषं लौहं कालशाकन्तथा मधु दौहित्रामिषमन्यच्च यच्चान्यत् स्वकुलोद्भवैः
Main,32.0,8,anantāṃ vai prayacchanti tṛptiṃ gaurīsutastathā pitṝṇāṃ nātra sandeho gāyāśrāddhañca putraka,अनन्तां वै प्रयच्छन्ति तृप्तिं गौरीसुतस्तथा पितॄणां नात्र सन्देहो गायाश्राद्धञ्च पुत्रक
Main,32.0,9,śyāmākarājaśyāmākau tadvaccaiva prasātikāḥ nīvārāḥ pauṣkalāścaiva dhānyānāṃ pitṛtṛptaye,श्यामाकराजश्यामाकौ तद्वच्चैव प्रसातिकाः नीवाराः पौष्कलाश्चैव धान्यानां पितृतृप्तये
Main,32.0,10,yavavrīhisagodhūmatilā mudgāḥ sasarṣapāḥ priyaṅgavaḥ kovidārā niṣpāvāścātiśobhanāḥ,यवव्रीहिसगोधूमतिला मुद्गाः ससर्षपाः प्रियङ्गवः कोविदारा निष्पावाश्चातिशोभनाः
Main,32.0,11,varjyā markaṭakāḥ śrāddhe rājamāṣāstathāṇavaḥ viprāṣikā masūrāśca śrāddhakarmaṇi garhitāḥ,वर्ज्या मर्कटकाः श्राद्धे राजमाषास्तथाणवः विप्राषिका मसूराश्च श्राद्धकर्मणि गर्हिताः
Main,32.0,12,"laśunaṃ gṛñjanañcaiva palāṇḍaṃ,piṇḍamūlakam karambhaṃ yāni cānyāni hīnāni rasavarṇataḥ","लशुनं गृञ्जनञ्चैव पलाण्डं,पिण्डमूलकम् करम्भं यानि चान्यानि हीनानि रसवर्णतः"
Main,32.0,13,gāndhārikāmalābūni lavaṇānyūṣarāṇi ca āraktā ye ca niryāsāḥ pratyakṣalavaṇāni ca,गान्धारिकामलाबूनि लवणान्यूषराणि च आरक्ता ये च निर्यासाः प्रत्यक्षलवणानि च
Main,32.0,14,varjyānyetāni vai śrāddhe yacca vācā na śasyate yaccotkocādinā prāptaṃ patitādyadupārjitam,वर्ज्यान्येतानि वै श्राद्धे यच्च वाचा न शस्यते यच्चोत्कोचादिना प्राप्तं पतिताद्यदुपार्जितम्
Main,32.0,15,anyāyakanyāśulkotthaṃ dravyañcātra vigarhitam durgandhi phenilañcāmbu tathaivālpatarodakam,अन्यायकन्याशुल्कोत्थं द्रव्यञ्चात्र विगर्हितम् दुर्गन्धि फेनिलञ्चाम्बु तथैवाल्पतरोदकम्
Main,32.0,16,na labhedyatra gaustṛptiṃ naktaṃ yaccāpyupāhṛtam yanna sarvāpacotsṛṣṭaṃ yaccābhojyaṃ nipānajam,न लभेद्यत्र गौस्तृप्तिं नक्तं यच्चाप्युपाहृतम् यन्न सर्वापचोत्सृष्टं यच्चाभोज्यं निपानजम्
Main,32.0,17,tadvarjyaṃ salilaṃ tāta ! sadaiva pitṛkarmaṇi mārgamāvikamauṣṭrañca sarvamaikaśaphañca yat,तद्वर्ज्यं सलिलं तात ! सदैव पितृकर्मणि मार्गमाविकमौष्ट्रञ्च सर्वमैकशफञ्च यत्
Main,32.0,18,māhiṣañcāmarañcaiva dhenvā goścāpyanirdaśam pitrarthaṃ me prayacchasvetyuktvā yaccāpyupāhṛtam,माहिषञ्चामरञ्चैव धेन्वा गोश्चाप्यनिर्दशम् पित्रर्थं मे प्रयच्छस्वेत्युक्त्वा यच्चाप्युपाहृतम्
Main,32.0,19,varjanīyaṃ sadā sadibhastatpayaḥ śrāddhakarmaṇi varjyā jantumatī rūkṣā kṣitiḥ pluṣṭā tathāgninā,वर्जनीयं सदा सदिभस्तत्पयः श्राद्धकर्मणि वर्ज्या जन्तुमती रूक्षा क्षितिः प्लुष्टा तथाग्निना
Main,32.0,20,aniṣṭaduṣṭaśabdogradurgandhā cātra karmaṇi kulāpamānakāḥ śrāddhe vyāyujya kulahiṃsakāḥ,अनिष्टदुष्टशब्दोग्रदुर्गन्धा चात्र कर्मणि कुलापमानकाः श्राद्धे व्यायुज्य कुलहिंसकाः
Main,32.0,21,nagnāḥ pātakinaścaiva hanyurdṛṣṭyā pitṛkriyām apumānapaviddhaśca kukkuṭo grāmaśūkaraḥ,नग्नाः पातकिनश्चैव हन्युर्दृष्ट्या पितृक्रियाम् अपुमानपविद्धश्च कुक्कुटो ग्रामशूकरः
Main,32.0,22,śvā caiva hanti śrāddhāni yātudhānāśca darśanāt tasmāt susaṃvṛto dadyāttilaiścāvakiranmahīm,श्वा चैव हन्ति श्राद्धानि यातुधानाश्च दर्शनात् तस्मात् सुसंवृतो दद्यात्तिलैश्चावकिरन्महीम्
Main,32.0,23,evaṃ rakṣā bhavecchrāddhe kṛtā tātobhayorapi śāvasūtakasaṃspṛṣṭaṃ dīrgharogibhireva ca,एवं रक्षा भवेच्छ्राद्धे कृता तातोभयोरपि शावसूतकसंस्पृष्टं दीर्घरोगिभिरेव च
Main,32.0,24,patitairmalinaiścaiva na puṣṇāti pitāmahān varjanīyaṃ tathā śrāddhe tathodakyāśca darśanam,पतितैर्मलिनैश्चैव न पुष्णाति पितामहान् वर्जनीयं तथा श्राद्धे तथोदक्याश्च दर्शनम्
Main,32.0,25,muṇḍaśauṇḍasamābhyāso yajamānena yādarāt keśakīṭāvapannañca tathāśvabhiravekṣitam,मुण्डशौण्डसमाभ्यासो यजमानेन यादरात् केशकीटावपन्नञ्च तथाश्वभिरवेक्षितम्
Main,32.0,26,pūti paryuṣitañcaiva vārtākyabhiṣavāṃstathā varjanīyāni vai śrāddhe yacca vastrānilāhatam,पूति पर्युषितञ्चैव वार्ताक्यभिषवांस्तथा वर्जनीयानि वै श्राद्धे यच्च वस्त्रानिलाहतम्
Main,32.0,27,śraddhayā parayā dattaṃ pitṝṇāṃ nāmagotrataḥ yadāhārāstu te jātāstadāhāratvameti tat,श्रद्धया परया दत्तं पितॄणां नामगोत्रतः यदाहारास्तु ते जातास्तदाहारत्वमेति तत्
Main,32.0,28,tasmāt śraddhāvatā pātre yacchastaṃ pitṛkarmaṇi yathāvaccaiva dātavyaṃ pitṝṇāṃ tṛptimicchatā,तस्मात् श्रद्धावता पात्रे यच्छस्तं पितृकर्मणि यथावच्चैव दातव्यं पितॄणां तृप्तिमिच्छता
Main,32.0,29,yoginaśca sadā śrāddhe bhojanīyā vipaścitā yogādhārā hi pirarastasmāt tān pūjayet sadā,योगिनश्च सदा श्राद्धे भोजनीया विपश्चिता योगाधारा हि पिररस्तस्मात् तान् पूजयेत् सदा
Main,32.0,30,brāhmaṇānāṃ sahasrebhyo yogī tvagrāśanī yadi yajamānañca bhoktṝṃśca naurivāmbhasi tārayet,ब्राह्मणानां सहस्रेभ्यो योगी त्वग्राशनी यदि यजमानञ्च भोक्तॄंश्च नौरिवाम्भसि तारयेत्
Main,32.0,31,pitṛgāthāstathavātra gīyante brahmavādibhiḥ yā gītāḥ pitṛbhiḥ pūrvamailasyāsīnmahīpateḥ,पितृगाथास्तथवात्र गीयन्ते ब्रह्मवादिभिः या गीताः पितृभिः पूर्वमैलस्यासीन्महीपतेः
Main,32.0,32,kadā naḥ santatāvagryaḥ kasyacid bhavitā sutaḥ yo yogibhuktaśoṣānno bhuvi piṇḍaṃ pradāsyati,कदा नः सन्ततावग्र्यः कस्यचिद् भविता सुतः यो योगिभुक्तशोषान्नो भुवि पिण्डं प्रदास्यति
Main,32.0,33,gayāyāmathavā piṇḍaṃ khaḍgamāṃsaṃ mahāhaviḥ kālaśākaṃ tilāḍhyaṃ vā kṛsaraṃ māsatṛptaye,गयायामथवा पिण्डं खड्गमांसं महाहविः कालशाकं तिलाढ्यं वा कृसरं मासतृप्तये
Main,32.0,34,vaiśvadevañca saumyañca khaḍgamāṃsaṃ paraṃ haviḥ viṣāṇavarjyakhaḍgāptyā āsūryañcāśnuvāmahe,वैश्वदेवञ्च सौम्यञ्च खड्गमांसं परं हविः विषाणवर्ज्यखड्गाप्त्या आसूर्यञ्चाश्नुवामहे
Main,32.0,35,dadyāt śrāddhaṃ trayodaśyāṃ maghāsu ca yathāvidhi madhusarpiḥ samāyuktaṃ pāyasaṃ dakṣiṇāyane,दद्यात् श्राद्धं त्रयोदश्यां मघासु च यथाविधि मधुसर्पिः समायुक्तं पायसं दक्षिणायने
Main,32.0,36,tasmāt sampūjayet bhaktyā svapitṝn putra mānavaḥ kāmānabhīpsan sakalān pāpāccātmavimocanam,तस्मात् सम्पूजयेत् भक्त्या स्वपितॄन् पुत्र मानवः कामानभीप्सन् सकलान् पापाच्चात्मविमोचनम्
Main,32.0,37,vasūn rudrāṃstathādityānnakṣatragrahatārakāḥ prīṇayanti manuṣyāṇāṃ pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ,वसून् रुद्रांस्तथादित्यान्नक्षत्रग्रहतारकाः प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितरः श्राद्धतर्पिताः
Main,32.0,38,āyuḥ prajñāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca prayacchanti tathā rājyaṃ pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ,आयुः प्रज्ञां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च प्रयच्छन्ति तथा राज्यं पितरः श्राद्धतर्पिताः
Main,32.0,39,etat te putra ! kathitaṃ śrāddhakarma yathoditam kāmyānāṃ śrūyatāṃ vatsa ! śrāddhānāṃ tithikīrtanam,एतत् ते पुत्र ! कथितं श्राद्धकर्म यथोदितम् काम्यानां श्रूयतां वत्स ! श्राद्धानां तिथिकीर्तनम्
Main,33.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe śrāddhakalpo nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ trayastriṃśo 'dhyāyaḥ madālasovāca pratipaddhanalābhāya dvitīyā dvipadapradā varārthinī tṛtīyā tu caturtho śatrunāśinī,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे श्राद्धकल्पो नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः मदालसोवाच प्रतिपद्धनलाभाय द्वितीया द्विपदप्रदा वरार्थिनी तृतीया तु चतुर्थो शत्रुनाशिनी
Main,33.0,2,śriyaṃ prāproti pañcamyāṃ ṣaṣṭhyāṃ pūjyo bhavennaraḥ gaṇādhipatyaṃ saptamyāmaṣṭamyāṃ vṛddhimuttamām,श्रियं प्राप्रोति पञ्चम्यां षष्ठ्यां पूज्यो भवेन्नरः गणाधिपत्यं सप्तम्यामष्टम्यां वृद्धिमुत्तमाम्
Main,33.0,3,striyo navamyāṃ prāproti daśamyāṃ pūrṇakāmatām vedāṃstathāpnuyāt sarvānekādaśyāṃ kriyāparaḥ,स्त्रियो नवम्यां प्राप्रोति दशम्यां पूर्णकामताम् वेदांस्तथाप्नुयात् सर्वानेकादश्यां क्रियापरः
Main,33.0,4,dvādaśyāṃ jayalābhañca prāproti pitṛpūjakaḥ prajāṃ medhāṃ paśuṃ vṛddhiṃ svatantryaṃ puṣṭamuttamām,द्वादश्यां जयलाभञ्च प्राप्रोति पितृपूजकः प्रजां मेधां पशुं वृद्धिं स्वतन्त्र्यं पुष्टमुत्तमाम्
Main,33.0,5,dīrghamāyurathaiśvaryaṃ kurvāṇastu trayodaśīm avāproti na sandehaḥ śrāddhaṃ śraddhāparo naraḥ,दीर्घमायुरथैश्वर्यं कुर्वाणस्तु त्रयोदशीम् अवाप्रोति न सन्देहः श्राद्धं श्रद्धापरो नरः
Main,33.0,6,yathāsambhāvitānnena śrāddhasampatsamanvitaḥ yuvānaḥ pitaro yasya mṛtāḥ śastreṇa vā hatāḥ,यथासम्भावितान्नेन श्राद्धसम्पत्समन्वितः युवानः पितरो यस्य मृताः शस्त्रेण वा हताः
Main,33.0,7,tena kāryaṃ caturdaśyāṃ teṣāṃ prītimabhīpsatā śrāddhaṃ kurvannamāvāsyāṃ yatnena puruṣaḥ śuciḥ,तेन कार्यं चतुर्दश्यां तेषां प्रीतिमभीप्सता श्राद्धं कुर्वन्नमावास्यां यत्नेन पुरुषः शुचिः
Main,33.0,8,sarvān kāmānavāproti svargañcānantamaśnute kuttikāsu pitṝnarcya svargamāproti mānavaḥ,सर्वान् कामानवाप्रोति स्वर्गञ्चानन्तमश्नुते कुत्तिकासु पितॄनर्च्य स्वर्गमाप्रोति मानवः
Main,33.0,9,apatyakāmo rohiṇyāṃ saumye caujasvitāṃ labhet śauryamārdrāsu cāproti kṣetrādi ca punarvasau,अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्ये चौजस्वितां लभेत् शौर्यमार्द्रासु चाप्रोति क्षेत्रादि च पुनर्वसौ
Main,33.0,10,puṣṭiṃ puṣye sadābhyarcya āśleṣāsu varān sutān maghāsu svajanaśraiṣṭhyaṃ saubhāgyaṃ phālgunīṣu ca,पुष्टिं पुष्ये सदाभ्यर्च्य आश्लेषासु वरान् सुतान् मघासु स्वजनश्रैष्ठ्यं सौभाग्यं फाल्गुनीषु च
Main,33.0,11,pradānaśīlo bhavati sāpatyaścottarāsu ca prayāti śreṣṭhatāṃ satyaṃ haste śrāddhaprado naraḥ,प्रदानशीलो भवति सापत्यश्चोत्तरासु च प्रयाति श्रेष्ठतां सत्यं हस्ते श्राद्धप्रदो नरः
Main,33.0,12,rūpayuktaśca citrāsu tathāpatyānyavāpnuyāt vāṇijyalābhadā svātirviśākhā putrakāmadā,रूपयुक्तश्च चित्रासु तथापत्यान्यवाप्नुयात् वाणिज्यलाभदा स्वातिर्विशाखा पुत्रकामदा
Main,33.0,13,kurvantaścānurādhāsu labhante cakrāvartitām ādhipatyañca jyeṣṭhāsu mūle cārogyamuttamam,कुर्वन्तश्चानुराधासु लभन्ते चक्रावर्तिताम् आधिपत्यञ्च ज्येष्ठासु मूले चारोग्यमुत्तमम्
Main,33.0,14,āṣāḍhāsu yaśaḥ prāptiruttarāsu viśokatā śravaṇe ca śubhān lokān dhaniṣṭhāsu dhanaṃ mahat,आषाढासु यशः प्राप्तिरुत्तरासु विशोकता श्रवणे च शुभान् लोकान् धनिष्ठासु धनं महत्
Main,33.0,15,vedavittvamabhijiti bhiṣaksiddhantu vāruṇe ajāvikaṃ prauṣṭhapade vinded gāstu tathottare,वेदवित्त्वमभिजिति भिषक्सिद्धन्तु वारुणे अजाविकं प्रौष्ठपदे विन्देद् गास्तु तथोत्तरे
Main,33.0,16,revatīṣu tathā kupyamaśvinīṣu turaṅgamān śrāddhaṃ kurvaṃstathāproti bharaṇīṣvāyuruttamam tasmāt kāmyāni kurvota ṛkṣeṣveteṣu tattvavit,रेवतीषु तथा कुप्यमश्विनीषु तुरङ्गमान् श्राद्धं कुर्वंस्तथाप्रोति भरणीष्वायुरुत्तमम् तस्मात् काम्यानि कुर्वोत ऋक्षेष्वेतेषु तत्त्ववित्
Main,34.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe kāmyaśrāddhaphalakathanaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ catustriṃśo 'dhyāyaḥ madālasovāca evaṃ putra ! gṛhasthena devatāḥ pitarastathā saṃpūjyā havyakavyābhyāmannenātithibāndhavāḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे काम्यश्राद्धफलकथनं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः मदालसोवाच एवं पुत्र ! गृहस्थेन देवताः पितरस्तथा संपूज्या हव्यकव्याभ्यामन्नेनातिथिबान्धवाः
Main,34.0,2,bhūtāni bhṛtyāḥ sakalāḥ paśupakṣipipīlikāḥ bhikṣavo yācamānāśca ye cānye vasatā gṛhe,भूतानि भृत्याः सकलाः पशुपक्षिपिपीलिकाः भिक्षवो याचमानाश्च ये चान्ये वसता गृहे
Main,34.0,3,sadācāravatā tāta ! sādhunā gṛhamedhinā pāpaṃ bhuṅkte samullaṅghya nityanaimittikīḥ kriyāḥ,सदाचारवता तात ! साधुना गृहमेधिना पापं भुङ्क्ते समुल्लङ्घ्य नित्यनैमित्तिकीः क्रियाः
Main,34.0,4,alarka uvāca kathitaṃ me tvayā mātarnitya naimittikañca yat nityanaimittikañcaiva trividhaṃ karma pauruṣam,अलर्क उवाच कथितं मे त्वया मातर्नित्य नैमित्तिकञ्च यत् नित्यनैमित्तिकञ्चैव त्रिविधं कर्म पौरुषम्
Main,34.0,5,sadācāramahaṃ śrotumicchāmi kulanandini yat kurvan sukhamāproti paratreha ca mānavaḥ,सदाचारमहं श्रोतुमिच्छामि कुलनन्दिनि यत् कुर्वन् सुखमाप्रोति परत्रेह च मानवः
Main,34.0,6,madālasovāca gṛhasthena sadā kāryamācāraparipālanam na hyācāravihīnasya sukhamatra paratra vā,मदालसोवाच गृहस्थेन सदा कार्यमाचारपरिपालनम् न ह्याचारविहीनस्य सुखमत्र परत्र वा
Main,34.0,7,yajñadānatapāṃsīha puruṣasya ca bhūtaye bhavanti yaḥ sadācāraṃ samullaṅghya pravartate,यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य च भूतये भवन्ति यः सदाचारं समुल्लङ्घ्य प्रवर्तते
Main,34.0,8,durācāro hi puruṣo nehāyurvindate mahat kāryo yatnaḥ sadācāre ācāro hantyalakṣaṇam,दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर्विन्दते महत् कार्यो यत्नः सदाचारे आचारो हन्त्यलक्षणम्
Main,34.0,9,tasya svarūpaṃ vakṣyāmi sadācārasya putraka tanmamaikamanāḥ śrutvā tathaiva paripālaya,तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि सदाचारस्य पुत्रक तन्ममैकमनाः श्रुत्वा तथैव परिपालय
Main,34.0,10,trivargasādhane yatnaḥ kartavyo gṛhamedhinā tatsaṃsiddho gṛhasthasya siddhiratra paratra ca,त्रिवर्गसाधने यत्नः कर्तव्यो गृहमेधिना तत्संसिद्धो गृहस्थस्य सिद्धिरत्र परत्र च
Main,34.0,11,pādenārthasya pāratryaṃ kuryāt sañcayamātmavān ardhena cātmabharaṇannityanaimittikānvitam,पादेनार्थस्य पारत्र्यं कुर्यात् सञ्चयमात्मवान् अर्धेन चात्मभरणन्नित्यनैमित्तिकान्वितम्
Main,34.0,12,pādañcātmārthamāyasya mūlabhūtaṃ vivardhayet evamācarataḥ putra ! arthaḥ sāphalyamarhati,पादञ्चात्मार्थमायस्य मूलभूतं विवर्धयेत् एवमाचरतः पुत्र ! अर्थः साफल्यमर्हति
Main,34.0,13,tadvat pāpaniṣedhārthaṃ dharmaḥ kāryo vipaścitā paratrārthaṃ tathaivānyaḥ kāmyo 'traiva phalapradaḥ,तद्वत् पापनिषेधार्थं धर्मः कार्यो विपश्चिता परत्रार्थं तथैवान्यः काम्यो ऽत्रैव फलप्रदः
Main,34.0,14,pratyavāyabhayāt kāmyastathānyaścāvirodhavān dvidhā kāmo 'pi gaditastrivargasyāvirodhataḥ,प्रत्यवायभयात् काम्यस्तथान्यश्चाविरोधवान् द्विधा कामो ऽपि गदितस्त्रिवर्गस्याविरोधतः
Main,34.0,15,paramparānubandhāṃśca dharmādīṃstān śṛṇuṣva me,परम्परानुबन्धांश्च धर्मादींस्तान् शृणुष्व मे
Main,34.0,16,dharmo dharmānubandhārtho dharmo nātmārthabādhakaḥ ubhābhyāñca dvidhā kāmastena tau ca dvidhā punaḥ,धर्मो धर्मानुबन्धार्थो धर्मो नात्मार्थबाधकः उभाभ्याञ्च द्विधा कामस्तेन तौ च द्विधा पुनः
Main,34.0,17,bāhme muhūrte budhyeta dharmārthau cāpi cintayet samutthāya tathācamya prāṅmukho niyataḥ śuciḥ,बाह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चापि चिन्तयेत् समुत्थाय तथाचम्य प्राङ्मुखो नियतः शुचिः
Main,34.0,18,pūrvāṃ sandhyāṃ sanakṣatrāṃ paścimāṃ sadivākarām upāsīta yathānyāyaṃ naināṃ jahyādanāpadi,पूर्वां सन्ध्यां सनक्षत्रां पश्चिमां सदिवाकराम् उपासीत यथान्यायं नैनां जह्यादनापदि
Main,34.0,19,asatpralāpamanṛtaṃ vākpāruṣyañca varjayet asacchāstramasadvādamasatsevāñca putraka !,असत्प्रलापमनृतं वाक्पारुष्यञ्च वर्जयेत् असच्छास्त्रमसद्वादमसत्सेवाञ्च पुत्रक !
Main,34.0,20,sāyaṃ prāpatastathā homaṃ kurvota niyatātmavān nodayāstamane bimbamudīkṣeta vivasvataḥ,सायं प्रापतस्तथा होमं कुर्वोत नियतात्मवान् नोदयास्तमने बिम्बमुदीक्षेत विवस्वतः
Main,34.0,21,keśaprasādhanādarśadarśanaṃ dantadhāvanam pūrvāhna eva kāryāṇi devatānāñca tarpaṇam,केशप्रसाधनादर्शदर्शनं दन्तधावनम् पूर्वाह्न एव कार्याणि देवतानाञ्च तर्पणम्
Main,34.0,22,grāmāvasathatīrthānāṃ kṣetrāṇāñcaiva vartmani viṇmūtraṃ nānutiṣṭheta na kṛṣṭe na ca govraje,ग्रामावसथतीर्थानां क्षेत्राणाञ्चैव वर्त्मनि विण्मूत्रं नानुतिष्ठेत न कृष्टे न च गोव्रजे
Main,34.0,23,nagnāṃ parastriyaṃ nekṣenna paśyedātmanaḥ sakṛt udakyā darśanāṃ sparśo varjyaṃ sambhāṣaṇantathā,नग्नां परस्त्रियं नेक्षेन्न पश्येदात्मनः सकृत् उदक्या दर्शनां स्पर्शो वर्ज्यं सम्भाषणन्तथा
Main,34.0,24,nāpsu mūtraṃ purīṣaṃ vā maithunaṃ vā samācaret nādhitiṣṭhecchakṛnmūtrakeśabhasmakapālikāḥ,नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा मैथुनं वा समाचरेत् नाधितिष्ठेच्छकृन्मूत्रकेशभस्मकपालिकाः
Main,34.0,25,tuṣāṅgārāsthiśīrṇāni rajjuvastrādikāni ca nādhitiṣṭhettathā prājñaḥ pathi caivantathā bhuvi,तुषाङ्गारास्थिशीर्णानि रज्जुवस्त्रादिकानि च नाधितिष्ठेत्तथा प्राज्ञः पथि चैवन्तथा भुवि
Main,34.0,26,pitṛdevamanuṣyāṇāṃ bhūtānāñca tathārccanam kṛtvā vibhavataḥ paścād gṛhastho bhoktumarhati,पितृदेवमनुष्याणां भूतानाञ्च तथार्च्चनम् कृत्वा विभवतः पश्चाद् गृहस्थो भोक्तुमर्हति
Main,34.0,27,prāṅmukhodaṅmukho vāpi svācānto vāgyataḥ śuciḥ bhuñjītānnañca taccitto hyantarjānuḥ sadā naraḥ,प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि स्वाचान्तो वाग्यतः शुचिः भुञ्जीतान्नञ्च तच्चित्तो ह्यन्तर्जानुः सदा नरः
Main,34.0,28,upagātādṛte doṣaṃ nānyasyodīrayed budhaḥ pratyakṣalavaṇaṃ varjyamannamatyuṣṇameva ca,उपगातादृते दोषं नान्यस्योदीरयेद् बुधः प्रत्यक्षलवणं वर्ज्यमन्नमत्युष्णमेव च
Main,34.0,29,na gacchanna ca tiṣṭhan vai viṇmūtrotsargamātmavān kurvota naiva cācāman yat kiñcidapi bhakṣayet,न गच्छन्न च तिष्ठन् वै विण्मूत्रोत्सर्गमात्मवान् कुर्वोत नैव चाचामन् यत् किञ्चिदपि भक्षयेत्
Main,34.0,30,ucchiṣṭo nālapet kiñcit svādhyāyañca vivarjayet gāṃ brāhmaṇaṃ tathā cāgniṃ svamūrdhānañca na spṛśet,उच्छिष्टो नालपेत् किञ्चित् स्वाध्यायञ्च विवर्जयेत् गां ब्राह्मणं तथा चाग्निं स्वमूर्धानञ्च न स्पृशेत्
Main,34.0,31,na ca paśyedraviṃ nenduṃ na nakṣatrāṇi kāmataḥ bhinnāsanaṃ tathā śayyāṃ bhājanañca vivarjayet,न च पश्येद्रविं नेन्दुं न नक्षत्राणि कामतः भिन्नासनं तथा शय्यां भाजनञ्च विवर्जयेत्
Main,34.0,32,gurūṇāmāsanaṃ deyamabhyutthānādisatkṛtam anukūlaṃ tathālāpamabhivādanapūrvakam,गुरूणामासनं देयमभ्युत्थानादिसत्कृतम् अनुकूलं तथालापमभिवादनपूर्वकम्
Main,34.0,33,tathānugamanaṃ kuryāt pratikūlaṃ na saṃjayet naikavastraśca bhuñjīta na kuryāddevatārcanam,तथानुगमनं कुर्यात् प्रतिकूलं न संजयेत् नैकवस्त्रश्च भुञ्जीत न कुर्याद्देवतार्चनम्
Main,34.0,34,na vāhayed dvijānnāgnau mehaṃ kurvot buddhimān snāyīta na naro nagno na śayīta kadācana,न वाहयेद् द्विजान्नाग्नौ मेहं कुर्वोत् बुद्धिमान् स्नायीत न नरो नग्नो न शयीत कदाचन
Main,34.0,35,na pāṇibhyāmubhābhyāñca kaṇḍūyeta śirastathā na cābhīkṣṇaṃ śiraḥ strānaṃ kāryaṃ niṣkāraṇaṃ naraiḥ,न पाणिभ्यामुभाभ्याञ्च कण्डूयेत शिरस्तथा न चाभीक्ष्णं शिरः स्त्रानं कार्यं निष्कारणं नरैः
Main,34.0,36,śiraḥ strātaśca tailena nāṅgaṃ kiñcidapi spṛśet anadhyāyeṣu sarveṣu svādhyāyañca vivarjayet,शिरः स्त्रातश्च तैलेन नाङ्गं किञ्चिदपि स्पृशेत् अनध्यायेषु सर्वेषु स्वाध्यायञ्च विवर्जयेत्
Main,34.0,37,brāhmaṇānilagosūryān na meheta kadācana udaṅmukho divā rātrāvutsargaṃ dakṣiṇāmukhaḥ,ब्राह्मणानिलगोसूर्यान् न मेहेत कदाचन उदङ्मुखो दिवा रात्रावुत्सर्गं दक्षिणामुखः
Main,34.0,38,ābādhāṣu yathākāmaṃ kuryānmūtrapurīṣayoḥ duṣkṛtaṃ na gurorbrūyāt kruddhaṃ cainaṃ prasādayet,आबाधाषु यथाकामं कुर्यान्मूत्रपुरीषयोः दुष्कृतं न गुरोर्ब्रूयात् क्रुद्धं चैनं प्रसादयेत्
Main,34.0,39,parivādaṃ na śṛṇuyādanyeṣāmapi kurvatām panthā deyo brāhmaṇānāṃ rājño duḥ khāturasya ca,परिवादं न शृणुयादन्येषामपि कुर्वताम् पन्था देयो ब्राह्मणानां राज्ञो दुः खातुरस्य च
Main,34.0,40,vidyādhikasya gurviṇyā bhārārtasya yavīyasaḥ mūkāndhabadhirāṇāñca mattasyonmattakasya ca,विद्याधिकस्य गुर्विण्या भारार्तस्य यवीयसः मूकान्धबधिराणाञ्च मत्तस्योन्मत्तकस्य च
Main,34.0,41,puṃścalyāḥ kṛtavairasya bālasya patitasya ca devālakaṃ caityataruṃ tathaiva ca catuṣpatham,पुंश्चल्याः कृतवैरस्य बालस्य पतितस्य च देवालकं चैत्यतरुं तथैव च चतुष्पथम्
Main,34.0,42,vidyādhikaṃ guruṃ devaṃ budhaḥ kuryāt pradakṣiṇam upānadvastramālyādi dhṛtamanyairna dhārayet,विद्याधिकं गुरुं देवं बुधः कुर्यात् प्रदक्षिणम् उपानद्वस्त्रमाल्यादि धृतमन्यैर्न धारयेत्
Main,34.0,43,upavītamalaṅkāraṃ karakañcaiva varjayet caturdaśyāntathāṣṭamyāṃ pañcadaśyāñca parvasu,उपवीतमलङ्कारं करकञ्चैव वर्जयेत् चतुर्दश्यान्तथाष्टम्यां पञ्चदश्याञ्च पर्वसु
Main,34.0,44,tailābhyaṅgaṃ tathā bhogaṃ yoṣitaśca vivarjayet na kṣiptapādajaṅghaśca prājñastiṣṭhet kadācana,तैलाभ्यङ्गं तथा भोगं योषितश्च विवर्जयेत् न क्षिप्तपादजङ्घश्च प्राज्ञस्तिष्ठेत् कदाचन
Main,34.0,45,na cāpi vikṣipet pādau pādaṃ pādena nākramet marmābhighātamākrośaṃ paiśunyañca vivarjayet,न चापि विक्षिपेत् पादौ पादं पादेन नाक्रमेत् मर्माभिघातमाक्रोशं पैशुन्यञ्च विवर्जयेत्
Main,34.0,46,dambhābhimānatīkṣṇāni na kurvota vicakṣaṇaḥ mūrkhonmattavyasanino virūpānmāyinastathā,दम्भाभिमानतीक्ष्णानि न कुर्वोत विचक्षणः मूर्खोन्मत्तव्यसनिनो विरूपान्मायिनस्तथा
Main,34.0,47,nyūnāṅgāṃścādhikāṅgāṃśca nopahāsairvidūṣayet parasya daṇḍaṃ nodyacchecchikṣārthaṃ putraśiṣyayoḥ,न्यूनाङ्गांश्चाधिकाङ्गांश्च नोपहासैर्विदूषयेत् परस्य दण्डं नोद्यच्छेच्छिक्षार्थं पुत्रशिष्ययोः
Main,34.0,48,tadvannopaviśet prājñaḥ pādenākramya cāsanam saṃyāvaṃ kṛṣaraṃ māṃsaṃ nātmārthamupasādhayet,तद्वन्नोपविशेत् प्राज्ञः पादेनाक्रम्य चासनम् संयावं कृषरं मांसं नात्मार्थमुपसाधयेत्
Main,34.0,49,sāyaṃ prātaśca bhoktavyaṃ kṛtvā cātithipūjanam prāṅmukhodaṅmuko vāpi vāgyato dantadhāvanam,सायं प्रातश्च भोक्तव्यं कृत्वा चातिथिपूजनम् प्राङ्मुखोदङ्मुको वापि वाग्यतो दन्तधावनम्
Main,34.0,50,kurvota satataṃ vatsa ! varjayedvarjyavīrudhaḥ nodakśirāḥ svapejjātu na capratyakśirā naraḥ,कुर्वोत सततं वत्स ! वर्जयेद्वर्ज्यवीरुधः नोदक्शिराः स्वपेज्जातु न चप्रत्यक्शिरा नरः
Main,34.0,51,śirasyagastyamāsthāya śayītātha purandaram na tu gandhavatīṣvapsu snāyīta na tathā niśi,शिरस्यगस्त्यमास्थाय शयीताथ पुरन्दरम् न तु गन्धवतीष्वप्सु स्नायीत न तथा निशि
Main,34.0,52,uparāge paraṃ snānamṛte dinamudāhṛtam apamṛjyānna cāsnāto gātrāṇyambarapāṇibhiḥ,उपरागे परं स्नानमृते दिनमुदाहृतम् अपमृज्यान्न चास्नातो गात्राण्यम्बरपाणिभिः
Main,34.0,53,na cāpi dhūnayet keśān vāsasī na ca dhūnayet nānulepanamādadyādasnātaḥ karhicid budhaḥ,न चापि धूनयेत् केशान् वाससी न च धूनयेत् नानुलेपनमादद्यादस्नातः कर्हिचिद् बुधः
Main,34.0,54,na cāpi raktavāsāḥ syāccitrāsitadharo 'pi vā na ca kuryādviparyāsaṃ vāsasornāpi bhūṣaṇe,न चापि रक्तवासाः स्याच्चित्रासितधरो ऽपि वा न च कुर्याद्विपर्यासं वाससोर्नापि भूषणे
Main,34.0,55,varjyañca vidaśaṃ vastramatyantopahatañca yat keśakīṭāvapannañca kṣuṇṇaṃ śvabhiravekṣitam,वर्ज्यञ्च विदशं वस्त्रमत्यन्तोपहतञ्च यत् केशकीटावपन्नञ्च क्षुण्णं श्वभिरवेक्षितम्
Main,34.0,56,avalīḍhāvapannañca sāroddharaṇadūṣitam pṛṣṭhamāṃsaṃ vṛthāmāṃsaṃ varjyamāṃsañca putraka !,अवलीढावपन्नञ्च सारोद्धरणदूषितम् पृष्ठमांसं वृथामांसं वर्ज्यमांसञ्च पुत्रक !
Main,34.0,57,na bhakṣayīta satataṃ pratyakṣalavaṇāni ca varjyaṃ ciroṣitaṃ putra ! bhaktaṃ paryuṣitañca yat,न भक्षयीत सततं प्रत्यक्षलवणानि च वर्ज्यं चिरोषितं पुत्र ! भक्तं पर्युषितञ्च यत्
Main,34.0,58,piṣṭaśākekṣupayasāṃ vikārānnṛpanandana! tathā māṃsavikārāṃśca te ca varjyāściroṣitāḥ,पिष्टशाकेक्षुपयसां विकारान्नृपनन्दन! तथा मांसविकारांश्च ते च वर्ज्याश्चिरोषिताः
Main,34.0,59,udayāstamane bhānoḥ śayanañca vivarjayet nāsnāto naiva saṃviṣṭo na caivānyamanā naraḥ,उदयास्तमने भानोः शयनञ्च विवर्जयेत् नास्नातो नैव संविष्टो न चैवान्यमना नरः
Main,34.0,60,na caiva śayane norvyāmupaviṣṭo na śabdavat na caikavastro na vadan prekṣatāmapradāya ca,न चैव शयने नोर्व्यामुपविष्टो न शब्दवत् न चैकवस्त्रो न वदन् प्रेक्षतामप्रदाय च
Main,34.0,61,bhuñjīta puruṣaḥ snātaḥ sāyaṃ prātaryathāvidhi paradārā na gantavyāḥ puruṣeṇa vipaścitā,भुञ्जीत पुरुषः स्नातः सायं प्रातर्यथाविधि परदारा न गन्तव्याः पुरुषेण विपश्चिता
Main,34.0,62,iṣṭāpūrtāyuṣāṃ hantrī paradāragatirnṛṇām na hīdṛśamanāyuṣyaṃ loke kiñcana vidyate,इष्टापूर्तायुषां हन्त्री परदारगतिर्नृणाम् न हीदृशमनायुष्यं लोके किञ्चन विद्यते
Main,34.0,63,yādṛśaṃ puruṣasyeha paradārābhimarṣaṇam devārcanāgnikāryāṇa tathā gurvabhivādanam,यादृशं पुरुषस्येह परदाराभिमर्षणम् देवार्चनाग्निकार्याण तथा गुर्वभिवादनम्
Main,34.0,64,kurvota samyagācamya tadvadannabhujikriyām aphenābhiragandhābhiradbharacchābhirādarāt,कुर्वोत सम्यगाचम्य तद्वदन्नभुजिक्रियाम् अफेनाभिरगन्धाभिरद्भरच्छाभिरादरात्
Main,34.0,65,ācāmet putra ! puṇyābhiḥ prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā antarjalādāvasathādvalmīkānmūṣikasthalāt,आचामेत् पुत्र ! पुण्याभिः प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा अन्तर्जलादावसथाद्वल्मीकान्मूषिकस्थलात्
Main,34.0,66,kṛtaśaucāvaśiṣṭāśca varjayet pañca vai mṛdaḥ prakṣālya hastau pādau ca samabhyukṣya samāhitaḥ,कृतशौचावशिष्टाश्च वर्जयेत् पञ्च वै मृदः प्रक्षाल्य हस्तौ पादौ च समभ्युक्ष्य समाहितः
Main,34.0,67,antarjānustathā'cāmet triścaturvā pibedapaḥ parimṛjya dvirāsyāntaṃ khāni mūrdhānameva ca,अन्तर्जानुस्तथाऽचामेत् त्रिश्चतुर्वा पिबेदपः परिमृज्य द्विरास्यान्तं खानि मूर्धानमेव च
Main,34.0,68,samyagācamya toyena kriyāṃ kurvota vai śuciḥ devatānāmṛṣīṇāñca pitṝṇāñcaiva yatnataḥ,सम्यगाचम्य तोयेन क्रियां कुर्वोत वै शुचिः देवतानामृषीणाञ्च पितॄणाञ्चैव यत्नतः
Main,34.0,69,samāhitamanā bhūtvā kurvota satataṃ naraḥ kṣuttvā niṣṭhīvya vāsaśca paridhāyācamed budhaḥ,समाहितमना भूत्वा कुर्वोत सततं नरः क्षुत्त्वा निष्ठीव्य वासश्च परिधायाचमेद् बुधः
Main,34.0,70,kṣute 'valīḍhe vānte ca tathā niṣṭhīvanādiṣu kuryādācamanaṃ sparśaṃ gopṛṣṭhasyārkadarśanam,क्षुते ऽवलीढे वान्ते च तथा निष्ठीवनादिषु कुर्यादाचमनं स्पर्शं गोपृष्ठस्यार्कदर्शनम्
Main,34.0,71,kurvotālambanaṃ cāpi dakṣiṇaśravaṇasya vai yathāvibhavato hyetat pūrvābhāve tataḥ param,कुर्वोतालम्बनं चापि दक्षिणश्रवणस्य वै यथाविभवतो ह्येतत् पूर्वाभावे ततः परम्
Main,34.0,72,avidyamāne pūrvokte uttaraprāptiriṣyate na kuryād dantasaṅgharṣaṃ nātmano dehatāḍanam,अविद्यमाने पूर्वोक्ते उत्तरप्राप्तिरिष्यते न कुर्याद् दन्तसङ्घर्षं नात्मनो देहताडनम्
Main,34.0,73,svapnādhyayanabhojyāni sandhyayośca vivarjayet sandhyāyāṃ maithunañcāpi tathā prasthānameva ca,स्वप्नाध्ययनभोज्यानि सन्ध्ययोश्च विवर्जयेत् सन्ध्यायां मैथुनञ्चापि तथा प्रस्थानमेव च
Main,34.0,74,pūrvāhne tāta ! devānāṃ manuṣyāṇāñca madhyame bhaktyā tathāparāhne ca kurvota pitṛpūjanam,पूर्वाह्ने तात ! देवानां मनुष्याणाञ्च मध्यमे भक्त्या तथापराह्ने च कुर्वोत पितृपूजनम्
Main,34.0,75,śiraḥ snātaśca kurvota daivaṃ paitryamathāpi vā prāṅmukhodaṅmukho vāpi śmaśrukarma ca kārayet,शिरः स्नातश्च कुर्वोत दैवं पैत्र्यमथापि वा प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि श्मश्रुकर्म च कारयेत्
Main,34.0,76,vyaṅginīṃ varjayet kanyāṃ kulajāmapi rogiṇīm vikṛtāṃ piṅgalāñcaiva vācāṭāṃ sarvadūṣitām,व्यङ्गिनीं वर्जयेत् कन्यां कुलजामपि रोगिणीम् विकृतां पिङ्गलाञ्चैव वाचाटां सर्वदूषिताम्
Main,34.0,77,avyaṅgīṃ saumyanāsāñca sravalakṣaṇalakṣitām tādṛśīmudvahet kanyāṃ śreyaḥ kāmo naraḥ sadā,अव्यङ्गीं सौम्यनासाञ्च स्रवलक्षणलक्षिताम् तादृशीमुद्वहेत् कन्यां श्रेयः कामो नरः सदा
Main,34.0,78,udvahet pitṛmātrośca saptamīṃ pañcamīntathā rakṣeddārān tyajedīrṣyāṃ divā ca svapnamaithune,उद्वहेत् पितृमात्रोश्च सप्तमीं पञ्चमीन्तथा रक्षेद्दारान् त्यजेदीर्ष्यां दिवा च स्वप्नमैथुने
Main,34.0,79,paropatāpakaṃ karma jantupīḍāñca varjayet udakyā sarvavarṇānāṃ varjyā rātricatuṣṭayam,परोपतापकं कर्म जन्तुपीडाञ्च वर्जयेत् उदक्या सर्ववर्णानां वर्ज्या रात्रिचतुष्टयम्
Main,34.0,80,strījanmaparihārārthaṃ pañcamīmapi varjayet tataḥ ṣaṣṭhyāṃ vrajedrātryāṃ śreṣṭhā yugamāsu putraka,स्त्रीजन्मपरिहारार्थं पञ्चमीमपि वर्जयेत् ततः षष्ठ्यां व्रजेद्रात्र्यां श्रेष्ठा युगमासु पुत्रक
Main,34.0,81,yugmāsu putrā jāyante striyo 'yugmāsu rātriṣu tasmādyugmāsu putrārtho saṃviśeta sadā naraḥ,युग्मासु पुत्रा जायन्ते स्त्रियो ऽयुग्मासु रात्रिषु तस्माद्युग्मासु पुत्रार्थो संविशेत सदा नरः
Main,34.0,82,vidharmiṇo 'hni pūrvākhye sandhyākāle ca ṣaṇḍakāḥ kṣurakarmaṇi vānte ca strīsambhoge ca putraka,विधर्मिणो ऽह्नि पूर्वाख्ये सन्ध्याकाले च षण्डकाः क्षुरकर्मणि वान्ते च स्त्रीसम्भोगे च पुत्रक
Main,34.0,83,snāyīta celavān prājñaḥ kaṭabhūmimupetya ca devavedadvijātīnāṃ sādhusatyamahātmanām,स्नायीत चेलवान् प्राज्ञः कटभूमिमुपेत्य च देववेदद्विजातीनां साधुसत्यमहात्मनाम्
Main,34.0,84,guroḥ pativratānāñca tayā yajvitapasvinām parivādaṃ na kurvota parihāsañca putraka,गुरोः पतिव्रतानाञ्च तया यज्वितपस्विनाम् परिवादं न कुर्वोत परिहासञ्च पुत्रक
Main,34.0,85,kurvatāmavinītānāṃ na śrotavyaṃ kathañcana notkṛṣṭaśayyāsanayornāpakṛṣṭasya cāruhet,कुर्वतामविनीतानां न श्रोतव्यं कथञ्चन नोत्कृष्टशय्यासनयोर्नापकृष्टस्य चारुहेत्
Main,34.0,86,na cāmaṅgalyaveśaḥ syānna cāmaṅgalyavāgbhavet dhavalāmbharasaṃvītaḥ sitapuṣpavibhūṣitaḥ,न चामङ्गल्यवेशः स्यान्न चामङ्गल्यवाग्भवेत् धवलाम्भरसंवीतः सितपुष्पविभूषितः
Main,34.0,87,noddhūtonmattamūḍhaiśca nāvinītaiśca paṇḍitaḥ gacchenmaitrīṃ na cāśīlairna ca cauryādidūṣitaiḥ,नोद्धूतोन्मत्तमूढैश्च नाविनीतैश्च पण्डितः गच्छेन्मैत्रीं न चाशीलैर्न च चौर्यादिदूषितैः
Main,34.0,88,na cātivyayaśīlaiśca na lubdhairnāpi vairibhiḥ na bandhakībhirna nyūnairbandhakīpatibhistathā,न चातिव्ययशीलैश्च न लुब्धैर्नापि वैरिभिः न बन्धकीभिर्न न्यूनैर्बन्धकीपतिभिस्तथा
Main,34.0,89,sārdhaṃ na balibhiḥ kuryānna ca nyūnairna ninditaiḥ na sarvaśaṅkibhirnityaṃ na ca daivaparairnaraiḥ,सार्धं न बलिभिः कुर्यान्न च न्यूनैर्न निन्दितैः न सर्वशङ्किभिर्नित्यं न च दैवपरैर्नरैः
Main,34.0,90,kurvota sādhubhirmaitrīṃ sadācārāvalambibhiḥ prājñairapiśunaiḥ śaktaiḥ karmaṇyudyogabhāgibhiḥ,कुर्वोत साधुभिर्मैत्रीं सदाचारावलम्बिभिः प्राज्ञैरपिशुनैः शक्तैः कर्मण्युद्योगभागिभिः
Main,34.0,91,suhṛddīkṣitabhūpālasnātakaśvaśuraiḥ saha ṛtvigādīn ṣaḍarghārhānarcayecca gṛhāgatān,सुहृद्दीक्षितभूपालस्नातकश्वशुरैः सह ऋत्विगादीन् षडर्घार्हानर्चयेच्च गृहागतान्
Main,34.0,92,yathāvibhavataḥ putra ! dvijān saṃvatsaroṣitān arcayenmadhuparkeṇa yathākālamatandritaḥ,यथाविभवतः पुत्र ! द्विजान् संवत्सरोषितान् अर्चयेन्मधुपर्केण यथाकालमतन्द्रितः
Main,34.0,93,tiṣṭhecca śāsane teṣāṃ śreyaskāmo dvijottamaḥ na ca tān vivadedvīmānākruṣṭaścāpi taiḥ sadā,तिष्ठेच्च शासने तेषां श्रेयस्कामो द्विजोत्तमः न च तान् विवदेद्वीमानाक्रुष्टश्चापि तैः सदा
Main,34.0,94,samyaggṛhārcanaṃ kṛtvā yathāsthānamanukramāt saṃpūjayettato vahniṃ dadyāccaivāhutīḥ kramāt,सम्यग्गृहार्चनं कृत्वा यथास्थानमनुक्रमात् संपूजयेत्ततो वह्निं दद्याच्चैवाहुतीः क्रमात्
Main,34.0,95,prathamāṃ brahmaṇe dadyāt prajānāṃpataye tataḥ tṛtīyāñcaiva guhyebhyaḥ kaśyapāya tathāparām,प्रथमां ब्रह्मणे दद्यात् प्रजानांपतये ततः तृतीयाञ्चैव गुह्येभ्यः कश्यपाय तथापराम्
Main,34.0,96,tato 'numataye dattvā dadyād gṛhabalintataḥ pūrvākhyātaṃ mayā yatte nityakarmakriyāvidhau,ततो ऽनुमतये दत्त्वा दद्याद् गृहबलिन्ततः पूर्वाख्यातं मया यत्ते नित्यकर्मक्रियाविधौ
Main,34.0,97,vaiśvadevantataḥ kuryāddhalayastatra me śṛṇu yathāsthānavibhāgantu devānuddiśya vai pṛthake,वैश्वदेवन्ततः कुर्याद्धलयस्तत्र मे शृणु यथास्थानविभागन्तु देवानुद्दिश्य वै पृथके
Main,34.0,98,parjanyāya dharitrīṇāṃ dadyācca māṇake trayam vāyave ca pratidiśaṃ digbhyaḥ prācyāditaḥ kramāt,पर्जन्याय धरित्रीणां दद्याच्च माणके त्रयम् वायवे च प्रतिदिशं दिग्भ्यः प्राच्यादितः क्रमात्
Main,34.0,99,brahmaṇe cāntarīkṣāya sūryāya ca yathākramama viśvebhyaścaiva devebhyo viśvabūtabhya eva ca,ब्रह्मणे चान्तरीक्षाय सूर्याय च यथाक्रमम विश्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो विश्वबूतभ्य एव च
Main,34.0,100,uṣase bhūtapataye dadyāccottaratastataḥ svadhā nama itītyuktvā pitṛbhyaścāpi dakṣiṇe,उषसे भूतपतये दद्याच्चोत्तरतस्ततः स्वधा नम इतीत्युक्त्वा पितृभ्यश्चापि दक्षिणे
Main,34.0,101,kṛtvāpasavyaṃ vāyavyāṃ yakṣmaitatteti bhājanāt annāvaśeṣamicchan vai toyaṃ dadyādyathāvidhi,कृत्वापसव्यं वायव्यां यक्ष्मैतत्तेति भाजनात् अन्नावशेषमिच्छन् वै तोयं दद्याद्यथाविधि
Main,34.0,102,tato 'nnāgraṃ samuddhṛtya hantakāropakalpanam yathāvidhi yathānyāyaṃ brāhmaṇāyopapādayet,ततो ऽन्नाग्रं समुद्धृत्य हन्तकारोपकल्पनम् यथाविधि यथान्यायं ब्राह्मणायोपपादयेत्
Main,34.0,103,kuryāt karmāṇi tīrthena svena svena yathāvidhi devādīnāntathā kuryād brāhmeṇācamanakriyām,कुर्यात् कर्माणि तीर्थेन स्वेन स्वेन यथाविधि देवादीनान्तथा कुर्याद् ब्राह्मेणाचमनक्रियाम्
Main,34.0,104,aṅguṣṭhottarato rekhā pāṇeryā dakṣiṇasya tu etad brāhmamiti khyātaṃ tīrthamācamanāya vai,अङ्गुष्ठोत्तरतो रेखा पाणेर्या दक्षिणस्य तु एतद् ब्राह्ममिति ख्यातं तीर्थमाचमनाय वै
Main,34.0,105,tarjanyaṅguṣṭhayorantaḥ paitryaṃ tīrthamudāhṛtam pitṝṇāṃ tena toyādi dadyānnāndīmukhādṛte,तर्जन्यङ्गुष्ठयोरन्तः पैत्र्यं तीर्थमुदाहृतम् पितॄणां तेन तोयादि दद्यान्नान्दीमुखादृते
Main,34.0,106,aṅgulyagre tathā daivaṃ tena divyakriyāvidhiḥ tīrtha kaniṣṭhikāmūle kāyaṃ tena prajāpateḥ,अङ्गुल्यग्रे तथा दैवं तेन दिव्यक्रियाविधिः तीर्थ कनिष्ठिकामूले कायं तेन प्रजापतेः
Main,34.0,107,evamebhiḥ sadā tīrthairdevānāṃ pitṛbhiḥ saha sadā kāryāṇi kurvota nānyatīrthena karhicit,एवमेभिः सदा तीर्थैर्देवानां पितृभिः सह सदा कार्याणि कुर्वोत नान्यतीर्थेन कर्हिचित्
Main,34.0,108,brāhmeṇācamanaṃ śastaṃ pitryaṃ paitryeṇa sarvadā devatīrthena devānāṃ prājāpatyaṃ nijena ca,ब्राह्मेणाचमनं शस्तं पित्र्यं पैत्र्येण सर्वदा देवतीर्थेन देवानां प्राजापत्यं निजेन च
Main,34.0,109,nāndīmukhānāṃ kurvota prājñaḥ piṇḍodakakriyām prājāpatyena tīrthena yacca kiñcit prajāpateḥ,नान्दीमुखानां कुर्वोत प्राज्ञः पिण्डोदकक्रियाम् प्राजापत्येन तीर्थेन यच्च किञ्चित् प्रजापतेः
Main,34.0,110,yugapajjalamagniñca bibhṛyānna vicakṣaṇaḥ gurudevān prati tathā na ca pādau prasārayet,युगपज्जलमग्निञ्च बिभृयान्न विचक्षणः गुरुदेवान् प्रति तथा न च पादौ प्रसारयेत्
Main,34.0,111,nācakṣīta dhayantīṃ gāṃ jalaṃ nāñjalinā pibet śaucakāleṣu sarveṣu guruṣvalpeṣu vā punaḥ,नाचक्षीत धयन्तीं गां जलं नाञ्जलिना पिबेत् शौचकालेषु सर्वेषु गुरुष्वल्पेषु वा पुनः
Main,34.0,112,na vilambeta śaucārthaṃ na mukhenānalaṃ dhamet tatra putra ! na vastavyaṃ yatra nāsti catuṣṭayam,न विलम्बेत शौचार्थं न मुखेनानलं धमेत् तत्र पुत्र ! न वस्तव्यं यत्र नास्ति चतुष्टयम्
Main,34.0,113,ṛṇapradātā vaidyaśca śrotriyaḥ sajalā nadī jitāmitro nṛpo yatra balavān dharmatatparaḥ,ऋणप्रदाता वैद्यश्च श्रोत्रियः सजला नदी जितामित्रो नृपो यत्र बलवान् धर्मतत्परः
Main,34.0,114,tatra nityaṃ vaset prājñaḥ kutaḥ kunṛpatau sukham yatrāpradhṛṣyo nṛpatiryatra śasyavatī mahī,तत्र नित्यं वसेत् प्राज्ञः कुतः कुनृपतौ सुखम् यत्राप्रधृष्यो नृपतिर्यत्र शस्यवती मही
Main,34.0,115,paurāḥ susaṃyatā yatra satataṃ nyāyavartinaḥ yatrāmatsariṇo lokāstatra vāsaḥ sukhodayaḥ,पौराः सुसंयता यत्र सततं न्यायवर्तिनः यत्रामत्सरिणो लोकास्तत्र वासः सुखोदयः
Main,34.0,116,yasmin kṛṣībalā rāṣṭre prāyaśo nātibhoginaḥ yatrauṣadhanyaśeṣāṇi vasettatra vicakṣaṇaḥ,यस्मिन् कृषीबला राष्ट्रे प्रायशो नातिभोगिनः यत्रौषधन्यशेषाणि वसेत्तत्र विचक्षणः
Main,34.0,117,tatra putra na ! vastavyaṃ yatraitat tritayaṃ sadā jigīṣuḥ pūrvavairaśca janaśca satatotsavaḥ,तत्र पुत्र न ! वस्तव्यं यत्रैतत् त्रितयं सदा जिगीषुः पूर्ववैरश्च जनश्च सततोत्सवः
Main,34.0,118,vasennityaṃ suśīleṣu sahavāsiṣu paṇḍitaḥ ityetat kathitaṃ putra ! mayā te hitakāmyayā,वसेन्नित्यं सुशीलेषु सहवासिषु पण्डितः इत्येतत् कथितं पुत्र ! मया ते हितकाम्यया
Main,35.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe alarkānuśāsane sadācārakathanaṃ nāma catustriṃ śo 'dhyāyaḥ pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ madālasovāca ataḥ paraṃ śṛṇuṣva tvaṃ varjyāvarjyapratikriyām bhojyamannaṃ paryuṣitaṃ snehāktaṃ cirasaṃbhṛtam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे अलर्कानुशासने सदाचारकथनं नाम चतुस्त्रिं शो ऽध्यायः पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः मदालसोवाच अतः परं शृणुष्व त्वं वर्ज्यावर्ज्यप्रतिक्रियाम् भोज्यमन्नं पर्युषितं स्नेहाक्तं चिरसंभृतम्
Main,35.0,2,asnehāścāpi godhūmayavagorasavikriyāḥ śaśakaḥ kacchapo godhā śvāvit khaḍgo 'tha putraka,अस्नेहाश्चापि गोधूमयवगोरसविक्रियाः शशकः कच्छपो गोधा श्वावित् खड्गो ऽथ पुत्रक
Main,35.0,3,bhakṣyā hyete tathā varjyau grāmaśūkarakukkuṭau pitṛdevādiśeṣaśca śrāddhe brāhmaṇakāmyayā,भक्ष्या ह्येते तथा वर्ज्यौ ग्रामशूकरकुक्कुटौ पितृदेवादिशेषश्च श्राद्धे ब्राह्मणकाम्यया
Main,35.0,4,prokṣitañcauṣadhārthañca khādanmāṃsaṃ na duṣyati śaṅkhāśmasvarṇarūpyāṇāṃ rajjūnāmatha vāsasām,प्रोक्षितञ्चौषधार्थञ्च खादन्मांसं न दुष्यति शङ्खाश्मस्वर्णरूप्याणां रज्जूनामथ वाससाम्
Main,35.0,5,śākamūlaphalānāñca tathā vidalacarmaṇām maṇivajrapravālānāntathā muktāphalasya ca,शाकमूलफलानाञ्च तथा विदलचर्मणाम् मणिवज्रप्रवालानान्तथा मुक्ताफलस्य च
Main,35.0,6,gātrāṇāñca manuṣyāṇāmambunā śaucamiṣyate yathāyasānāṃ toyena grāvṇaḥ saṅgharṣaṇena ca,गात्राणाञ्च मनुष्याणामम्बुना शौचमिष्यते यथायसानां तोयेन ग्राव्णः सङ्घर्षणेन च
Main,35.0,7,sastrehānāñca bhāṇḍānāṃ śuddhiruṣṇena vāriṇā śūrpadhānyājinānāñca muṣalolūkhalasya ca,सस्त्रेहानाञ्च भाण्डानां शुद्धिरुष्णेन वारिणा शूर्पधान्याजिनानाञ्च मुषलोलूखलस्य च
Main,35.0,8,saṃhatānāñca vastrāṇāṃ prokṣaṇāt sañcayasya ca valkalānāmaśeṣāṇāmambumṛcchaucamiṣyate,संहतानाञ्च वस्त्राणां प्रोक्षणात् सञ्चयस्य च वल्कलानामशेषाणामम्बुमृच्छौचमिष्यते
Main,35.0,9,tṛṇakāṣṭhauṣadhīnāñca prokṣaṇāt śuddhiriṣyate āvikānāṃ samastānāṃ keśānāñcāpi medhyatā,तृणकाष्ठौषधीनाञ्च प्रोक्षणात् शुद्धिरिष्यते आविकानां समस्तानां केशानाञ्चापि मेध्यता
Main,35.0,10,siddhārthakānāṃ kalkena tilakalkena vā punaḥ sāmbunā tāta ! bhavati upaghātavatāṃ sadā,सिद्धार्थकानां कल्केन तिलकल्केन वा पुनः साम्बुना तात ! भवति उपघातवतां सदा
Main,35.0,11,tathā kārpāsikānāñca viśuddhirjalabhasmanā dārudantāsthiśṛṅgāṇāṃ takṣaṇācchuddhiriṣyate,तथा कार्पासिकानाञ्च विशुद्धिर्जलभस्मना दारुदन्तास्थिशृङ्गाणां तक्षणाच्छुद्धिरिष्यते
Main,35.0,12,punaḥ pākena bhāṇḍānāṃ pārthivānāñca medhyatā śucirbhaikṣaṃ kāruhastaḥ paṇyaṃ yoṣinmukhaṃ tathā,पुनः पाकेन भाण्डानां पार्थिवानाञ्च मेध्यता शुचिर्भैक्षं कारुहस्तः पण्यं योषिन्मुखं तथा
Main,35.0,13,rathyāgatamavijñātaṃ dāsavargādināhṛtam vākrapraśāstaṃ cirātītamanekāntaritaṃ laghu,रथ्यागतमविज्ञातं दासवर्गादिनाहृतम् वाक्रप्रशास्तं चिरातीतमनेकान्तरितं लघु
Main,35.0,14,atiprabhūtaṃ bālañca vṛddhāturaviceṣṭitam karmāntāṅgārāśālāśca stanandhayasutāḥ striyaḥ,अतिप्रभूतं बालञ्च वृद्धातुरविचेष्टितम् कर्मान्ताङ्गाराशालाश्च स्तनन्धयसुताः स्त्रियः
Main,35.0,15,śucinyaśca tathaivāpaḥ strantyo 'gandhabudbudāḥ bhūmirviśudhyate kālāddāhamārjanagokramaiḥ,शुचिन्यश्च तथैवापः स्त्रन्त्यो ऽगन्धबुद्बुदाः भूमिर्विशुध्यते कालाद्दाहमार्जनगोक्रमैः
Main,35.0,16,lepādullekhanāt sekādveśmasaṃmārjanārcanāt keśakīṭāvapanne ca goghrāte makṣikānvite,लेपादुल्लेखनात् सेकाद्वेश्मसंमार्जनार्चनात् केशकीटावपन्ने च गोघ्राते मक्षिकान्विते
Main,35.0,17,mṛdambubhasmanā tāta ! prokṣitavyaṃ viśuddhaye audumbarāṇāmamlena kṣāreṇa trapusīsayoḥ,मृदम्बुभस्मना तात ! प्रोक्षितव्यं विशुद्धये औदुम्बराणामम्लेन क्षारेण त्रपुसीसयोः
Main,35.0,18,bhasmāmbubhiśca kāṃsyānāṃ śuddhiḥ plāvād dravasya ca amedhyāktasya mṛttoyairgandhāpaharaṇena ca,भस्माम्बुभिश्च कांस्यानां शुद्धिः प्लावाद् द्रवस्य च अमेध्याक्तस्य मृत्तोयैर्गन्धापहरणेन च
Main,35.0,19,anyeṣāñcaiva taddravyairvarṇagandhāpahārataḥ śuci gotṛptikṛttoyaṃ prakṛtisthaṃ mahīgatam,अन्येषाञ्चैव तद्द्रव्यैर्वर्णगन्धापहारतः शुचि गोतृप्तिकृत्तोयं प्रकृतिस्थं महीगतम्
Main,35.0,20,tathā māṃsañca caṇḍālakrāvyādādinipātitam rathyāgatañca celādi tāta ! vātāt śuci smṛtam,तथा मांसञ्च चण्डालक्राव्यादादिनिपातितम् रथ्यागतञ्च चेलादि तात ! वातात् शुचि स्मृतम्
Main,35.0,21,rajo 'gniraśvo gauśchāyā raśmayaḥ pavano mahī vipruṣo makṣikādyāśca duṣṭasaṅgādadoṣiṇaḥ,रजो ऽग्निरश्वो गौश्छाया रश्मयः पवनो मही विप्रुषो मक्षिकाद्याश्च दुष्टसङ्गाददोषिणः
Main,35.0,22,ajāśvau mukhato medhyau na gorvatsasya cānanam mātuḥ prastravaṇaṃ medhyaṃ śakuniḥ phalapātane,अजाश्वौ मुखतो मेध्यौ न गोर्वत्सस्य चाननम् मातुः प्रस्त्रवणं मेध्यं शकुनिः फलपातने
Main,35.0,23,āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ nāvaḥ pathi tṛṇāni ca somasūryāṃśupavanaiḥ śudhyante tāni paṇyavat,आसनं शयनं यानं नावः पथि तृणानि च सोमसूर्यांशुपवनैः शुध्यन्ते तानि पण्यवत्
Main,35.0,24,rathyāvasarpaṇa-strāna-kṣutpāna-mlānakarmasu ācāmeta yathānyāyaṃ vāso viparidhāya ca,रथ्यावसर्पण-स्त्रान-क्षुत्पान-म्लानकर्मसु आचामेत यथान्यायं वासो विपरिधाय च
Main,35.0,25,spṛṣṭānāmapyasaṃsargairvirathyākardamāmbhasām pakveṣṭaracitānāñca medhyatā vāyusaṅgamāt,स्पृष्टानामप्यसंसर्गैर्विरथ्याकर्दमाम्भसाम् पक्वेष्टरचितानाञ्च मेध्यता वायुसङ्गमात्
Main,35.0,26,prabhūtopahatādannādagramuddhṛtya santyajet śeṣasya prokṣaṇaṃ kuryādācamyādibhastathā mṛdā,प्रभूतोपहतादन्नादग्रमुद्धृत्य सन्त्यजेत् शेषस्य प्रोक्षणं कुर्यादाचम्यादिभस्तथा मृदा
Main,35.0,27,upavāsastrirātrantu duṣṭabhaktāśino bhavet ajñāte jñānapūrvantu taddoṣopaśamena tu,उपवासस्त्रिरात्रन्तु दुष्टभक्ताशिनो भवेत् अज्ञाते ज्ञानपूर्वन्तु तद्दोषोपशमेन तु
Main,35.0,28,udakyāśvaśṛgālādīn sūtikāntyāvasāyinaḥ spṛṣṭvā snāyīta śaucārthaṃ tathaiva mṛtahāriṇaḥ,उदक्याश्वशृगालादीन् सूतिकान्त्यावसायिनः स्पृष्ट्वा स्नायीत शौचार्थं तथैव मृतहारिणः
Main,35.0,29,nāraṃ spṛṣṭvāsthi sastrehaṃ strātaḥ śudhyati mānavaḥ ācamyaiva tu niḥ strehaṃ gāmālabhyārkamīkṣya vā,नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्त्रेहं स्त्रातः शुध्यति मानवः आचम्यैव तु निः स्त्रेहं गामालभ्यार्कमीक्ष्य वा
Main,35.0,30,na laṅghayet tathaivāsṛkṣṭhīvanodvartanāni ca nodyānādau vikāleṣu prājñastiṣṭhet kadācana,न लङ्घयेत् तथैवासृक्ष्ठीवनोद्वर्तनानि च नोद्यानादौ विकालेषु प्राज्ञस्तिष्ठेत् कदाचन
Main,35.0,31,na cālapejjanadviṣṭāṃ vīrahīnāntathā striyam gṛhāducchiṣṭaviṇmūtrapādāmbhāṃsi kṣipedvahiḥ,न चालपेज्जनद्विष्टां वीरहीनान्तथा स्त्रियम् गृहादुच्छिष्टविण्मूत्रपादाम्भांसि क्षिपेद्वहिः
Main,35.0,32,pañca piṇḍānanudhṛtya na strāyāt paravāriṇi strāyīta devakhāteṣu gaṅgā-hradṛsaritsu ca,पञ्च पिण्डाननुधृत्य न स्त्रायात् परवारिणि स्त्रायीत देवखातेषु गङ्गा-ह्रदृसरित्सु च
Main,35.0,33,devatā-pitṛ-sacchāstra-yajña-mantrādinindakaiḥ kṛtvā tu sparśanālāpaṃ śudhyetārkāvalokanāt,देवता-पितृ-सच्छास्त्र-यज्ञ-मन्त्रादिनिन्दकैः कृत्वा तु स्पर्शनालापं शुध्येतार्कावलोकनात्
Main,35.0,34,avalokya tathodakyāmantyajaṃ patitaṃ śavam vidharmi-sūtikā-ṣaṇḍa-vivastrāntyāvasāyinaḥ,अवलोक्य तथोदक्यामन्त्यजं पतितं शवम् विधर्मि-सूतिका-षण्ड-विवस्त्रान्त्यावसायिनः
Main,35.0,35,sūtaniryātakāṃścaiva paradāraratāśca ye etadeva hi kartavyaṃ prājñaiḥ śodhanamātmanaḥ,सूतनिर्यातकांश्चैव परदाररताश्च ये एतदेव हि कर्तव्यं प्राज्ञैः शोधनमात्मनः
Main,35.0,36,abhojyaṃ sūtikā-ṣaṇḍa-mārjārākhuśvakukkuṭān patitāviddhacaṇḍāla-mṛtahārāṃśca dharmavit,अभोज्यं सूतिका-षण्ड-मार्जाराखुश्वकुक्कुटान् पतिताविद्धचण्डाल-मृतहारांश्च धर्मवित्
Main,35.0,37,saṃspṛśya śudhyate strānādudakyā grāmaśūkarau tadvacca sūtikāśaucadūṣitau puruṣāvapi,संस्पृश्य शुध्यते स्त्रानादुदक्या ग्रामशूकरौ तद्वच्च सूतिकाशौचदूषितौ पुरुषावपि
Main,35.0,38,yasya cānudinaṃ hānirgṛhe nityasya karmaṇaḥ yaśca brāhmaṇasantyaktaḥ kilviṣī sa narādhamaḥ,यस्य चानुदिनं हानिर्गृहे नित्यस्य कर्मणः यश्च ब्राह्मणसन्त्यक्तः किल्विषी स नराधमः
Main,35.0,39,nityasya karmaṇo hāniṃ na kurvota kadācana tasya tvakaraṇe bandhaḥ kevalaṃ mṛtajanmasu,नित्यस्य कर्मणो हानिं न कुर्वोत कदाचन तस्य त्वकरणे बन्धः केवलं मृतजन्मसु
Main,35.0,40,daśāhaṃ brāhmaṇastiṣṭheddānahomādivarjitaḥ kṣatriyo dvādaśāhañca vaiśyo māsārdhameva ca,दशाहं ब्राह्मणस्तिष्ठेद्दानहोमादिवर्जितः क्षत्रियो द्वादशाहञ्च वैश्यो मासार्धमेव च
Main,35.0,41,śūdrastu māsamāsīta nijakarmavivarjitaḥ tataḥ paraṃ nijaṃ karma kuryuḥ sarve yathoditam,शूद्रस्तु मासमासीत निजकर्मविवर्जितः ततः परं निजं कर्म कुर्युः सर्वे यथोदितम्
Main,35.0,42,protāya salilaṃ deyaṃ bahirdagdhvā tu gotrikaiḥ prathame 'hni caturthe ca saptame navame tathā,प्रोताय सलिलं देयं बहिर्दग्ध्वा तु गोत्रिकैः प्रथमे ऽह्नि चतुर्थे च सप्तमे नवमे तथा
Main,35.0,43,bhasmāsthicayanaṃ kāryaṃ caturthe gotrikairdine urdhvaṃ saṃcayanāt teṣāmaṅgasparśo vidhīyate,भस्मास्थिचयनं कार्यं चतुर्थे गोत्रिकैर्दिने उर्ध्वं संचयनात् तेषामङ्गस्पर्शो विधीयते
Main,35.0,44,sodakaistu kriyāḥ sarvāḥ kāryāḥ saṃcayanātparam sparśa eva sapiṇḍānāṃ mṛtāhani tathobhayoḥ,सोदकैस्तु क्रियाः सर्वाः कार्याः संचयनात्परम् स्पर्श एव सपिण्डानां मृताहनि तथोभयोः
Main,35.0,45,anvekamṛkṣamāśastra-toyodbandhana-vahniṣu viṣaprapātādimṛte prāyonāśakayorapi,अन्वेकमृक्षमाशस्त्र-तोयोद्बन्धन-वह्निषु विषप्रपातादिमृते प्रायोनाशकयोरपि
Main,35.0,46,bāle deśāntarasthe ca tathā pravrajite mṛte sadyaḥ śaucamathānyaiśca tryahamuktamaśaucakam,बाले देशान्तरस्थे च तथा प्रव्रजिते मृते सद्यः शौचमथान्यैश्च त्र्यहमुक्तमशौचकम्
Main,35.0,47,sapiṇḍānāṃ sapiṇḍastu mṛte 'nyasminmṛto yadi pūrvāśaucasamākhyātaiḥ kāryāstvatra dinaiḥ kriyāḥ,सपिण्डानां सपिण्डस्तु मृते ऽन्यस्मिन्मृतो यदि पूर्वाशौचसमाख्यातैः कार्यास्त्वत्र दिनैः क्रियाः
Main,35.0,48,eṣa eva vidhirdṛṣṭo janmanyapi hi sūtake sapiṇḍānāṃ sapiṇḍeṣu yathāvatsodakeṣu ca,एष एव विधिर्दृष्टो जन्मन्यपि हि सूतके सपिण्डानां सपिण्डेषु यथावत्सोदकेषु च
Main,35.0,49,jāte putre pituḥ strānaṃ sacelantu vidhīyate tatrāpi yadi cānyasmin jāte jāyeta cāparaḥ,जाते पुत्रे पितुः स्त्रानं सचेलन्तु विधीयते तत्रापि यदि चान्यस्मिन् जाते जायेत चापरः
Main,35.0,50,tatrāpi śuddhiruddiṣṭā pūrvajanmavato dinaiḥ daśadvādaśamāsārdha-māsasaṃkhyairdinairgataiḥ,तत्रापि शुद्धिरुद्दिष्टा पूर्वजन्मवतो दिनैः दशद्वादशमासार्ध-माससंख्यैर्दिनैर्गतैः
Main,35.0,51,svāḥ svāḥ karmakriyāḥ kuryuḥ sarve varṇā yathāvidhi pretamuddiśya kartavyamekoddiṣṭaṃ tataḥ param,स्वाः स्वाः कर्मक्रियाः कुर्युः सर्वे वर्णा यथाविधि प्रेतमुद्दिश्य कर्तव्यमेकोद्दिष्टं ततः परम्
Main,35.0,52,dānani caiva deyāni brāhmaṇebhyo manīṣibhiḥ yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāpi yayitaṃ gṛhe,दाननि चैव देयानि ब्राह्मणेभ्यो मनीषिभिः यद्यदिष्टतमं लोके यच्चापि ययितं गृहे
Main,35.0,53,tattad guṇavate deyaṃ tadevākṣayamicchatā pūrṇaistu divasaiḥ spṛṣṭvā salilaṃ vāhanāyudham,तत्तद् गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता पूर्णैस्तु दिवसैः स्पृष्ट्वा सलिलं वाहनायुधम्
Main,35.0,54,pratodadaṇḍau ca tathā samyagvarṇāḥ kṛtakriyāḥ svavarṇadharmanirdiṣṭamupādānaṃ tathā kriyāḥ,प्रतोददण्डौ च तथा सम्यग्वर्णाः कृतक्रियाः स्ववर्णधर्मनिर्दिष्टमुपादानं तथा क्रियाः
Main,35.0,55,kuryuḥ samastāḥ śucinaḥ paratreha ca bhūtidāḥ adhyetavyā trayī nityaṃ bhavitavyaṃ vipaścitā,कुर्युः समस्ताः शुचिनः परत्रेह च भूतिदाः अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता
Main,35.0,56,dharmato dhanamāhāryaṃ yaṣṭavyañcāpi yatnataḥ yaccāpi kurvato nātmā jugupsāmeti putraka !,धर्मतो धनमाहार्यं यष्टव्यञ्चापि यत्नतः यच्चापि कुर्वतो नात्मा जुगुप्सामेति पुत्रक !
Main,35.0,57,tatkartavyamaśaṅkena yanna gopyaṃ mahājane evamācarato vatsa ! puruṣasya gṛhe sataḥ dharmārthakāmasaṃprāptyā paratreha ca śobhanam,तत्कर्तव्यमशङ्केन यन्न गोप्यं महाजने एवमाचरतो वत्स ! पुरुषस्य गृहे सतः धर्मार्थकामसंप्राप्त्या परत्रेह च शोभनम्
Main,36.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe 'larkānuśāsane varjyāvarjyanāmā pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca sa evamanuśiṣṭaḥ san mātrā saṃprāpya yauvanam ṛtadhvajasutaścakre samyagdāraparigraham,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे ऽलर्कानुशासने वर्ज्यावर्ज्यनामा पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः षट्त्रिंशो ऽध्यायः जड उवाच स एवमनुशिष्टः सन् मात्रा संप्राप्य यौवनम् ऋतध्वजसुतश्चक्रे सम्यग्दारपरिग्रहम्
Main,36.0,2,putrāṃścotpādayāmāsa yajñaiścāpyayajadvibhuḥ pituśca sarvakāleṣu cakārājñānupālanam,पुत्रांश्चोत्पादयामास यज्ञैश्चाप्ययजद्विभुः पितुश्च सर्वकालेषु चकाराज्ञानुपालनम्
Main,36.0,3,tataḥ kālena mahatā saṃprāpya caramaṃ vayaḥ cakre 'bhiṣekaṃ putrasya tasya rajye ṛtadhvajaḥ,ततः कालेन महता संप्राप्य चरमं वयः चक्रे ऽभिषेकं पुत्रस्य तस्य रज्ये ऋतध्वजः
Main,36.0,4,bhāryayā saha dharmātmā yiyāsustapase vanam avatīrṇo mahārakṣo mahābhāgo mahīpatiḥ,भार्यया सह धर्मात्मा यियासुस्तपसे वनम् अवतीर्णो महारक्षो महाभागो महीपतिः
Main,36.0,5,madālasā ca tanayaṃ prāhedaṃ paścimaṃ vaca kāmopabhogasaṃsargaprahāṇāya sutasya vai,मदालसा च तनयं प्राहेदं पश्चिमं वच कामोपभोगसंसर्गप्रहाणाय सुतस्य वै
Main,36.0,6,madālasovāca yadā duḥ khamasahyaṃ te priyabandhuviyogajam śatrubādhodbhavaṃ vāpi vittanāśātmasambhavam,मदालसोवाच यदा दुः खमसह्यं ते प्रियबन्धुवियोगजम् शत्रुबाधोद्भवं वापि वित्तनाशात्मसम्भवम्
Main,36.0,7,bhavettat kurvato rājyaṃ gṛhadharmāvalambinaḥ duḥ khāyatanabhūto hi mamatvālambano gṛhī,भवेत्तत् कुर्वतो राज्यं गृहधर्मावलम्बिनः दुः खायतनभूतो हि ममत्वालम्बनो गृही
Main,36.0,8,tadāsmāt putra ! niṣkṛṣya maddattādaṅgulīyakāt vācyaṃ te śāsanaṃ paṭṭe sūkṣmākṣaraniveśitam,तदास्मात् पुत्र ! निष्कृष्य मद्दत्तादङ्गुलीयकात् वाच्यं ते शासनं पट्टे सूक्ष्माक्षरनिवेशितम्
Main,36.0,9,jaḍa uvāca ityuktvā pradadau tasmai sauvarṇaṃ sāṅgulīyakam āśiṣaścāpi yā yogyāḥ paruṣasya gṛhe sataḥ,जड उवाच इत्युक्त्वा प्रददौ तस्मै सौवर्णं साङ्गुलीयकम् आशिषश्चापि या योग्याः परुषस्य गृहे सतः
Main,36.0,10,tataḥ kubalayāśvo 'sau sā ca devī madālasā putrāya dattvā tadrājyaṃ tapase kānanaṃ gatau,ततः कुबलयाश्वो ऽसौ सा च देवी मदालसा पुत्राय दत्त्वा तद्राज्यं तपसे काननं गतौ
Main,37.0,1,saptatriṃśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca so 'pyalarko yathānyāyaṃ putravanmuditāḥ prajāḥ pālayāmāsa dharmātmā sve sve karmaṇyavasthitāḥ,सप्तत्रिंशो ऽध्यायः जड उवाच सो ऽप्यलर्को यथान्यायं पुत्रवन्मुदिताः प्रजाः पालयामास धर्मात्मा स्वे स्वे कर्मण्यवस्थिताः
Main,37.0,2,duṣṭaiṣu daṇḍaṃ śiṣṭeṣu samyak ca paripālanam kurvan parāṃ mudaṃ lebhe iyāja ca mahāmakhaiḥ,दुष्टैषु दण्डं शिष्टेषु सम्यक् च परिपालनम् कुर्वन् परां मुदं लेभे इयाज च महामखैः
Main,37.0,3,ajāyanta sutāścāsya mahābalaparākramāḥ dharmātmāno māhatmāno vimārgaparipanthinaḥ,अजायन्त सुताश्चास्य महाबलपराक्रमाः धर्मात्मानो माहत्मानो विमार्गपरिपन्थिनः
Main,37.0,4,cakāra sor'thaṃ dharmeṇa dharmamarthena vā punaḥ tayoścaivāvirodhena bubhuje viṣayānapi,चकार सोर्ऽथं धर्मेण धर्ममर्थेन वा पुनः तयोश्चैवाविरोधेन बुभुजे विषयानपि
Main,37.0,5,evaṃ bahūni varṣāṇi tasya pālayato mahīm dharmārthakāmasaktasya jagmurekamaharyathā,एवं बहूनि वर्षाणि तस्य पालयतो महीम् धर्मार्थकामसक्तस्य जग्मुरेकमहर्यथा
Main,37.0,6,vairāgyaṃ nāsya sañjajñe bhuñjato viṣayān priyān na cāpyalamabhūttasya dharmārthopārjanaṃ prati,वैराग्यं नास्य सञ्जज्ञे भुञ्जतो विषयान् प्रियान् न चाप्यलमभूत्तस्य धर्मार्थोपार्जनं प्रति
Main,37.0,7,taṃ tathā bhogasaṃsarga-pramattamajitendriyam subāhurnāma śuśrāva bhrātā tasya vanecaraḥ,तं तथा भोगसंसर्ग-प्रमत्तमजितेन्द्रियम् सुबाहुर्नाम शुश्राव भ्राता तस्य वनेचरः
Main,37.0,8,taṃ bubodhayiṣuḥ so 'tha ciraṃ dhyātvā mahīpatiḥ tadvairisaṃśrayaṃ tasya śreyo 'manyata bhūpateḥ,तं बुबोधयिषुः सो ऽथ चिरं ध्यात्वा महीपतिः तद्वैरिसंश्रयं तस्य श्रेयो ऽमन्यत भूपतेः
Main,37.0,9,tataḥ sa kāśibhūpālamudīrṇabalavāhanam svarājyaṃ prāptumāgacchad bahuśaḥ śaraṇaṃ kṛtī,ततः स काशिभूपालमुदीर्णबलवाहनम् स्वराज्यं प्राप्तुमागच्छद् बहुशः शरणं कृती
Main,37.0,10,so 'pi cakre balodyogamalarkaṃ prati pārthivaḥ dūtañca preṣayāmāsa rājyamasmai pradīyatām,सो ऽपि चक्रे बलोद्योगमलर्कं प्रति पार्थिवः दूतञ्च प्रेषयामास राज्यमस्मै प्रदीयताम्
Main,37.0,11,so 'pi naicchattadā dātumājñāpūrvaṃ svadharmavit pratyuvāca ca taṃ dūtamalarkaḥ kāśibhūbhṛtaḥ,सो ऽपि नैच्छत्तदा दातुमाज्ञापूर्वं स्वधर्मवित् प्रत्युवाच च तं दूतमलर्कः काशिभूभृतः
Main,37.0,12,māmevābhyetya hārdena yācatāṃ rājyamagrajaḥ nākrāntyā saṃpradāsyāmi bhayenālpāmapi kṣitim,मामेवाभ्येत्य हार्देन याचतां राज्यमग्रजः नाक्रान्त्या संप्रदास्यामि भयेनाल्पामपि क्षितिम्
Main,37.0,13,subāhurapi no yāñcāṃ cakāra matimāṃstadā na dharmaḥ kṣatriyasyeti yāñcā vīryadhano hi saḥ,सुबाहुरपि नो याञ्चां चकार मतिमांस्तदा न धर्मः क्षत्रियस्येति याञ्चा वीर्यधनो हि सः
Main,37.0,14,tataḥ samastasainyena kāśīśaḥ parivāritaḥ ākrāntumabhyagādrāṣṭramalarkasya mahīpateḥ,ततः समस्तसैन्येन काशीशः परिवारितः आक्रान्तुमभ्यगाद्राष्ट्रमलर्कस्य महीपतेः
Main,37.0,15,anantaraiśca saṃśleṣamabhyetya tadanantaram teṣāmanyatamairbhṛtyaiḥ samākramyānayadvaśam,अनन्तरैश्च संश्लेषमभ्येत्य तदनन्तरम् तेषामन्यतमैर्भृत्यैः समाक्रम्यानयद्वशम्
Main,37.0,16,apīḍayaṃśca sāmāntāṃstasya rāṣṭroparodhanaiḥ tathā durgānupālāṃśca cakre cāṭavikān vaśe,अपीडयंश्च सामान्तांस्तस्य राष्ट्रोपरोधनैः तथा दुर्गानुपालांश्च चक्रे चाटविकान् वशे
Main,37.0,17,kāṃściccopapradānena kāṃścid bhedena pārthivān sāmnaivānyān vaśaṃ ninye nibhṛtāstasya ye 'bhavan,कांश्चिच्चोपप्रदानेन कांश्चिद् भेदेन पार्थिवान् साम्नैवान्यान् वशं निन्ये निभृतास्तस्य ये ऽभवन्
Main,37.0,18,tataḥ so 'lpabalo rājā paracakrāvapījitaḥ koṣakṣayamavāpoccaiḥ purañcārudhyatāriṇā,ततः सो ऽल्पबलो राजा परचक्रावपीजितः कोषक्षयमवापोच्चैः पुरञ्चारुध्यतारिणा
Main,37.0,19,itthaṃ sampīḍyamānastu kṣīṇakoṣo dine dine viṣādamāgātparamaṃ vyākulatvañca cetasaḥ,इत्थं सम्पीड्यमानस्तु क्षीणकोषो दिने दिने विषादमागात्परमं व्याकुलत्वञ्च चेतसः
Main,37.0,20,ārti sa paramāṃ prāpya tat sasmārāṅgulīyakam yaduddiśya purā prāha mātā tasya madālasā,आर्ति स परमां प्राप्य तत् सस्माराङ्गुलीयकम् यदुद्दिश्य पुरा प्राह माता तस्य मदालसा
Main,37.0,21,tataḥ strātaḥ śucirbhūtvā vācayitvā dvijottamān niṣkṛṣya śāsanaṃ tasmāddadṛśe prasphuṭākṣaram,ततः स्त्रातः शुचिर्भूत्वा वाचयित्वा द्विजोत्तमान् निष्कृष्य शासनं तस्माद्ददृशे प्रस्फुटाक्षरम्
Main,37.0,22,tatraiva likhitaṃ mātrā vācayāmāsa pārthivaḥ prakāśapulakāṅgo 'sau praharṣotphullalocanaḥ,तत्रैव लिखितं मात्रा वाचयामास पार्थिवः प्रकाशपुलकाङ्गो ऽसौ प्रहर्षोत्फुल्ललोचनः
Main,37.0,23,saṅgaḥ sarvātmanā tyājyaḥ sa cettyaktuṃ na śakyate sa sadibhaḥ saha kartavyaḥ satāṃ saṅgo hi bheṣajam,सङ्गः सर्वात्मना त्याज्यः स चेत्त्यक्तुं न शक्यते स सदिभः सह कर्तव्यः सतां सङ्गो हि भेषजम्
Main,37.0,24,kāmaḥ sarvātmanā heyo hātuñcecchakyate na saḥ mumukṣāṃ prati tatkāryaṃ saiva tasyāpi bheṣajam,कामः सर्वात्मना हेयो हातुञ्चेच्छक्यते न सः मुमुक्षां प्रति तत्कार्यं सैव तस्यापि भेषजम्
Main,37.0,25,vācayitvā tu bahuśo nṛṇāṃ śreyaḥ kathaṃ tviti mumukṣayeti niścitya sā ca tatsaṅgato yataḥ,वाचयित्वा तु बहुशो नृणां श्रेयः कथं त्विति मुमुक्षयेति निश्चित्य सा च तत्सङ्गतो यतः
Main,37.0,26,tataḥ sa sādhusamparkaṃ cintayan pṛthivīpatiḥ dattātreyaṃ mahābhāgamagacchat paramārtimān,ततः स साधुसम्पर्कं चिन्तयन् पृथिवीपतिः दत्तात्रेयं महाभागमगच्छत् परमार्तिमान्
Main,37.0,27,taṃ sametya mahātmānamakalpaṣamasaṅginam praṇipatyābhisampūjya yathānyāyamabhāṣata,तं समेत्य महात्मानमकल्पषमसङ्गिनम् प्रणिपत्याभिसम्पूज्य यथान्यायमभाषत
Main,37.0,28,brahman ! kuru prasādaṃ me śaraṇaṃ śaraṇārthinām duḥ khāpahāraṃ kuru me duḥ khārtasyātikāminaḥ,ब्रह्मन् ! कुरु प्रसादं मे शरणं शरणार्थिनाम् दुः खापहारं कुरु मे दुः खार्तस्यातिकामिनः
Main,37.0,29,duḥ khāpahāramadyaiva karomi tava pārthiva ! satyaṃ brūhi kimarthaṃ te duḥ khaṃ tat pṛthivīpate,दुः खापहारमद्यैव करोमि तव पार्थिव ! सत्यं ब्रूहि किमर्थं ते दुः खं तत् पृथिवीपते
Main,37.0,30,jaḍa uvāca ityuktaścintayāmāsa sa rājā tena dhīmatā trividhasyāpi duḥ khasya sthānamātmānameva ca,जड उवाच इत्युक्तश्चिन्तयामास स राजा तेन धीमता त्रिविधस्यापि दुः खस्य स्थानमात्मानमेव च
Main,37.0,31,sa vimṛṣya ciraṃ rājā punaḥ punarudāradhīḥ ātmānamātmanā dhīraḥ prahasyedamathābrāvīt,स विमृष्य चिरं राजा पुनः पुनरुदारधीः आत्मानमात्मना धीरः प्रहस्येदमथाब्रावीत्
Main,37.0,32,nāhamurvo na salilaṃ na jyotiranilo na ca nākāśaṃ kintu śārīraṃ sametya sukhamiṣyate,नाहमुर्वो न सलिलं न ज्योतिरनिलो न च नाकाशं किन्तु शारीरं समेत्य सुखमिष्यते
Main,37.0,33,nyūnātiriktatāṃ yāti pañcake 'smin sukhāsukham yadi syānma kinna syādanyasthe 'pi hi tanmayi,न्यूनातिरिक्ततां याति पञ्चके ऽस्मिन् सुखासुखम् यदि स्यान्म किन्न स्यादन्यस्थे ऽपि हि तन्मयि
Main,37.0,34,nityaprabhūtasadbhāve nyūnādhikyānnatonnate tathā ca mamatātyakte viśeṣo nopalabhyate,नित्यप्रभूतसद्भावे न्यूनाधिक्यान्नतोन्नते तथा च ममतात्यक्ते विशेषो नोपलभ्यते
Main,37.0,35,tanmātrāvasthite sūkṣme tṛtīyāṃśe ca paśyataḥ tathaiva bhūtasadbhāvaṃ śarīraṃ kiṃ sukhāsukham,तन्मात्रावस्थिते सूक्ष्मे तृतीयांशे च पश्यतः तथैव भूतसद्भावं शरीरं किं सुखासुखम्
Main,37.0,36,manasyavasthitaṃ duḥkhaṃ sukhaṃ vā mānasañca yat yatastato na me duḥ khaṃ sukhaṃ vā nahyahaṃ manaḥ,मनस्यवस्थितं दुःखं सुखं वा मानसञ्च यत् यतस्ततो न मे दुः खं सुखं वा नह्यहं मनः
Main,37.0,37,nāhaṅkāro na ca mano buddhirnāhaṃ yatastataḥ antaḥ karaṇajaṃ duḥ khaṃ pārakhyaṃ mama tatkatham,नाहङ्कारो न च मनो बुद्धिर्नाहं यतस्ततः अन्तः करणजं दुः खं पारख्यं मम तत्कथम्
Main,37.0,38,nāhaṃ śarīraṃ na mano yato 'haṃ pṛthak śarīrānmanasastathāham tat santu cetasyathavāpi dehe sukhāni duḥ khāni ca kiṃ mamātra,नाहं शरीरं न मनो यतो ऽहं पृथक् शरीरान्मनसस्तथाहम् तत् सन्तु चेतस्यथवापि देहे सुखानि दुः खानि च किं ममात्र
Main,37.0,39,rājyasya vāñchāṃ surute 'grajo 'sya dehasya cet pañcamayaḥ sa rāśiḥ guṇapravṛttyā mama kinnu tatra tatsthaḥ sa cāhañca śarīrato 'nyaḥ,राज्यस्य वाञ्छां सुरुते ऽग्रजो ऽस्य देहस्य चेत् पञ्चमयः स राशिः गुणप्रवृत्त्या मम किन्नु तत्र तत्स्थः स चाहञ्च शरीरतो ऽन्यः
Main,37.0,40,na yasya hastādikamapyaśeṣaṃ māṃsaṃ na cāsthīni khirāvibhāgaḥ kastasya nāgāśvarathādikoṣaiḥ svalpo 'pi sambandha ihāsti puṃsaḥ,न यस्य हस्तादिकमप्यशेषं मांसं न चास्थीनि खिराविभागः कस्तस्य नागाश्वरथादिकोषैः स्वल्पो ऽपि सम्बन्ध इहास्ति पुंसः
Main,37.0,41,tasmānna me 'rirna ca me 'sti duḥ khaṃ na me sukhaṃ nāpi puraṃ na koṣam na cāśvanāgādi balaṃ na tasya nānyasya vā kasyacidvā mamāsti,तस्मान्न मे ऽरिर्न च मे ऽस्ति दुः खं न मे सुखं नापि पुरं न कोषम् न चाश्वनागादि बलं न तस्य नान्यस्य वा कस्यचिद्वा ममास्ति
Main,37.0,42,yathā ghaṭīkumbhakamaṇḍalustham ākāśamekaṃ bahudhā hi dṛṣṭam tathā subāhuḥ sa ca kāśipo 'haṃ malye ca deheṣu śarīrabhedaiḥ,यथा घटीकुम्भकमण्डलुस्थम् आकाशमेकं बहुधा हि दृष्टम् तथा सुबाहुः स च काशिपो ऽहं मल्ये च देहेषु शरीरभेदैः
Main,38.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvāde ātmaviveko nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ aṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca dattātreyaṃ tato vipraṃ praṇipatya sa pārthivaḥ pratyuvāca mahātmānaṃ praśrayāvanato vacaḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे आत्मविवेको नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः अष्टत्रिंशो ऽध्यायः जड उवाच दत्तात्रेयं ततो विप्रं प्रणिपत्य स पार्थिवः प्रत्युवाच महात्मानं प्रश्रयावनतो वचः
Main,38.0,2,samyak prapaśyato brahman ! mama duḥ khaṃ na kiñcana asamyagdarśinā magnāḥ sarvadaivāsukhārṇave,सम्यक् प्रपश्यतो ब्रह्मन् ! मम दुः खं न किञ्चन असम्यग्दर्शिना मग्नाः सर्वदैवासुखार्णवे
Main,38.0,3,yasmin yasminmamāsaktā buddhiḥ puṃsaḥ prajāyate tatastataḥ samādāya duḥ khānyeva prayacchati,यस्मिन् यस्मिन्ममासक्ता बुद्धिः पुंसः प्रजायते ततस्ततः समादाय दुः खान्येव प्रयच्छति
Main,38.0,4,mārjārabhakṣite duḥ khaṃ yādṛśaṃ gṛhakukkuṭe na tādṛṅmamatāśūnye kalaviṅke 'tha mūṣike,मार्जारभक्षिते दुः खं यादृशं गृहकुक्कुटे न तादृङ्ममताशून्ये कलविङ्के ऽथ मूषिके
Main,38.0,5,so 'haṃ na duḥ khī na sukhī yato 'haṃ prakṛteḥ paraḥ yo bhūtābhibhavo bhūtaiḥ sukhaduḥ khātmako hi saḥ,सो ऽहं न दुः खी न सुखी यतो ऽहं प्रकृतेः परः यो भूताभिभवो भूतैः सुखदुः खात्मको हि सः
Main,38.0,6,dattātreya uvāca evametannaravyāghra ! yathaitadvyāhṛtaṃ tvayā mameti mūlaṃ duḥ kasya na mameti ca nirvṛteḥ,दत्तात्रेय उवाच एवमेतन्नरव्याघ्र ! यथैतद्व्याहृतं त्वया ममेति मूलं दुः कस्य न ममेति च निर्वृतेः
Main,38.0,7,matpraśnādeva te jñānamutpannamidamuttamam mameti pratyayo yena kṣiptaḥ śālmalitūlavat,मत्प्रश्नादेव ते ज्ञानमुत्पन्नमिदमुत्तमम् ममेति प्रत्ययो येन क्षिप्तः शाल्मलितूलवत्
Main,38.0,8,ahamityaṅkurotpanno mameti skandhavān mahān gṛhakṣetroccaśākhaśca putradārādipallavaḥ,अहमित्यङ्कुरोत्पन्नो ममेति स्कन्धवान् महान् गृहक्षेत्रोच्चशाखश्च पुत्रदारादिपल्लवः
Main,38.0,9,dhanadhānyamahāpatro naikakālapravardhitaḥ puṇyāpuṇyāgrapuṣpaśca sukhaduḥ khamahāphalaḥ,धनधान्यमहापत्रो नैककालप्रवर्धितः पुण्यापुण्याग्रपुष्पश्च सुखदुः खमहाफलः
Main,38.0,10,tatra muktipathavyāpi mūḍhasamparkasecanaḥ vidhitsābhṛṅgamālāḍhyo kṛtyajñānamahātaruḥ,तत्र मुक्तिपथव्यापि मूढसम्पर्कसेचनः विधित्साभृङ्गमालाढ्यो कृत्यज्ञानमहातरुः
Main,38.0,11,saṃsārādhvapariśrāntā ye tacchāyāṃ samāśritāḥ bhrāntijñānasukhādhīnāsteṣāmātyantikaṃ kutaḥ,संसाराध्वपरिश्रान्ता ये तच्छायां समाश्रिताः भ्रान्तिज्ञानसुखाधीनास्तेषामात्यन्तिकं कुतः
Main,38.0,12,yaistu satsaṅgapāṣāṇaśitena mamatātaruḥ chinno vidyākuṭhāreṇa te gatāstena vartmanā,यैस्तु सत्सङ्गपाषाणशितेन ममतातरुः छिन्नो विद्याकुठारेण ते गतास्तेन वर्त्मना
Main,38.0,13,prāpya brahmavanaṃ śītaṃ nīrajaskamakaṇṭakam prāpnuvanti parāṃ prājñā nirvṛtiṃ vṛttivarjitāḥ,प्राप्य ब्रह्मवनं शीतं नीरजस्कमकण्टकम् प्राप्नुवन्ति परां प्राज्ञा निर्वृतिं वृत्तिवर्जिताः
Main,38.0,14,bhūtendriyamayaṃ sthūlaṃ na tvaṃ rājanna cāpyaham na tanmātramayāvāvāṃ naivāntaḥ karaṇātmakau,भूतेन्द्रियमयं स्थूलं न त्वं राजन्न चाप्यहम् न तन्मात्रमयावावां नैवान्तः करणात्मकौ
Main,38.0,15,kaṃ vā paśyāmi rājendra ! pradhānamidamāvayoḥ yataḥ paro hi kṣetrajñaḥ saṅghāto hi guṇātmakaḥ,कं वा पश्यामि राजेन्द्र ! प्रधानमिदमावयोः यतः परो हि क्षेत्रज्ञः सङ्घातो हि गुणात्मकः
Main,38.0,16,maśakoḍumbareṣīkāmuñjamatsyāmbhasāṃ yathā ekatve 'pi pṛthagbhāvastathā kṣetrātmanornṛpa !,मशकोडुम्बरेषीकामुञ्जमत्स्याम्भसां यथा एकत्वे ऽपि पृथग्भावस्तथा क्षेत्रात्मनोर्नृप !
Main,38.0,17,alarka uvāca bhagavaṃstvatprasādena mamāvirbhūtamuttamam jñānaṃ pradhānacicchakti-vivekakaramīdṛśam,अलर्क उवाच भगवंस्त्वत्प्रसादेन ममाविर्भूतमुत्तमम् ज्ञानं प्रधानचिच्छक्ति-विवेककरमीदृशम्
Main,38.0,18,kintvatra viṣayākrānte sthairyavattvaṃ na cetasi na cāpi vedmi mucyeyaṃ kathaṃ prakṛtibandhanāt,किन्त्वत्र विषयाक्रान्ते स्थैर्यवत्त्वं न चेतसि न चापि वेद्मि मुच्येयं कथं प्रकृतिबन्धनात्
Main,38.0,19,kathaṃ na bhūyāṃ bhūyaśca kathaṃ nirguṇatāmiyām kathañca brahmaṇaikatvaṃ vrajeyaṃ śāśvatena vai,कथं न भूयां भूयश्च कथं निर्गुणतामियाम् कथञ्च ब्रह्मणैकत्वं व्रजेयं शाश्वतेन वै
Main,38.0,20,tanme yogantathā brahman ! praṇatāyābhiyācate samyag brūhi mahāprājña ! satsaṅgo hyupakṛnnṛṇām,तन्मे योगन्तथा ब्रह्मन् ! प्रणतायाभियाचते सम्यग् ब्रूहि महाप्राज्ञ ! सत्सङ्गो ह्युपकृन्नृणाम्
Main,39.0,27,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvāde praśnādhyāyo nāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ éééåßñ yuñjataśca sadā yogaṃ yādṛgvihitamāsanam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे प्रश्नाध्यायो नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः ए᳓ए᳓ए᳓åßञ् युञ्जतश्च सदा योगं यादृग्विहितमासनम्
Main,39.0,28,padmamardhāsanañcāpi tathā svastikamāsanam āsthāya yogaṃ yuñjīta kṛtvā ca praṇavaṃ hṛdi,पद्ममर्धासनञ्चापि तथा स्वस्तिकमासनम् आस्थाय योगं युञ्जीत कृत्वा च प्रणवं हृदि
Main,39.0,29,samaḥ samāsano bhūtvā saṃhṛtya caraṇāvubhau saṃvṛtāsyastathaivorū samyagviṣṭabhya cāgrataḥ,समः समासनो भूत्वा संहृत्य चरणावुभौ संवृतास्यस्तथैवोरू सम्यग्विष्टभ्य चाग्रतः
Main,39.0,30,pārṣṇibhyāṃ liṅgavṛṣaṇāvaspṛśan prayataḥ sthitaḥ kiñcidunnāmitaśirā dantairdantānna saṃspṛśet,पार्ष्णिभ्यां लिङ्गवृषणावस्पृशन् प्रयतः स्थितः किञ्चिदुन्नामितशिरा दन्तैर्दन्तान्न संस्पृशेत्
Main,39.0,31,sampaśyan nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan rajasā tamaso vṛttiṃ sattvena rajasastathā,सम्पश्यन् नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् रजसा तमसो वृत्तिं सत्त्वेन रजसस्तथा
Main,39.0,32,sañchādya nirmale sattve sthito yuñjīta yogavit indriyāṇīndriyārthebhyaḥ prāṇādīnmana eva ca,सञ्छाद्य निर्मले सत्त्वे स्थितो युञ्जीत योगवित् इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्राणादीन्मन एव च
Main,39.0,33,nigṛhya samavāyena pratyāhāramupakramet yastu pratyāharetkāmāna sarvāṅgānīva kacchapaḥ,निगृह्य समवायेन प्रत्याहारमुपक्रमेत् यस्तु प्रत्याहरेत्कामान सर्वाङ्गानीव कच्छपः
Main,39.0,34,sadātmaratirekasthaḥ vaśyatyātmānamātmani sa bāhyābhyantaraṃ śaucaṃ niṣpādyākaṇṭhanābhitaḥ,सदात्मरतिरेकस्थः वश्यत्यात्मानमात्मनि स बाह्याभ्यन्तरं शौचं निष्पाद्याकण्ठनाभितः
Main,39.0,35,pūrayitvā budho dehaṃ pratyāhāramupakramet prāṇāyāmā daśa dvau ca dhāraṇā sābhidhīyate,पूरयित्वा बुधो देहं प्रत्याहारमुपक्रमेत् प्राणायामा दश द्वौ च धारणा साभिधीयते
Main,39.0,36,dve dhāraṇe smṛte yoge yogibhistattvadṛṣṭibhiḥ tathā vai yogayuktasya yogino niyatātmanaḥ,द्वे धारणे स्मृते योगे योगिभिस्तत्त्वदृष्टिभिः तथा वै योगयुक्तस्य योगिनो नियतात्मनः
Main,39.0,37,sarve doṣāḥ praṇaśyanti svasthaścaivopajāyate vīkṣate ca paraṃ brahma prākṛtāṃśca guṇān pṛthak,सर्वे दोषाः प्रणश्यन्ति स्वस्थश्चैवोपजायते वीक्षते च परं ब्रह्म प्राकृतांश्च गुणान् पृथक्
Main,39.0,38,vyomādiparamāṇūṃśca tathātmānamakalmaṣam itthaṃ yogī yatāhāraḥ prāṇāyāmaparāyaṇaḥ,व्योमादिपरमाणूंश्च तथात्मानमकल्मषम् इत्थं योगी यताहारः प्राणायामपरायणः
Main,39.0,39,jitāṃ jitāṃ śanairbhūmimāroheta yathā gṛham doṣān vyādhīṃstathā mohamākrāntā bhūranirjitā,जितां जितां शनैर्भूमिमारोहेत यथा गृहम् दोषान् व्याधींस्तथा मोहमाक्रान्ता भूरनिर्जिता
Main,39.0,40,vivardhayati nārohettasmād bhūmimanirjitām prāṇānāmupasaṃrodhāt prāṇāyāma iti smṛtaḥ,विवर्धयति नारोहेत्तस्माद् भूमिमनिर्जिताम् प्राणानामुपसंरोधात् प्राणायाम इति स्मृतः
Main,39.0,41,dhāraṇetyucyate ceyaṃ dhāryate yanmano yathā śabdādibhyaḥ pravṛttāni yadakṣāṇi yatātmabhiḥ,धारणेत्युच्यते चेयं धार्यते यन्मनो यथा शब्दादिभ्यः प्रवृत्तानि यदक्षाणि यतात्मभिः
Main,39.0,42,pratyāhriyante yogena pratyāhārastataḥ smṛtaḥ upāyaścātra kathito yogibhiḥ paramarṣibhiḥ,प्रत्याह्रियन्ते योगेन प्रत्याहारस्ततः स्मृतः उपायश्चात्र कथितो योगिभिः परमर्षिभिः
Main,39.0,43,yena vyādhyādayo doṣā na jāyante hi yoginaḥ yathā toyārthinastoyaṃ yantranālādibhiḥ śanaiḥ,येन व्याध्यादयो दोषा न जायन्ते हि योगिनः यथा तोयार्थिनस्तोयं यन्त्रनालादिभिः शनैः
Main,39.0,44,āpibeyustathā vāyuṃ pibedyogī jitaśramaḥ prāṅnābhyāṃ hṛdaye cātra tṛtīye ca tathorasi,आपिबेयुस्तथा वायुं पिबेद्योगी जितश्रमः प्राङ्नाभ्यां हृदये चात्र तृतीये च तथोरसि
Main,39.0,45,kaṇṭhe mukhe nāsikāgre netrabhrūmadhyamūrdhasu kiñca tasmātparasmiṃśca dhāraṇā paramā smṛtā,कण्ठे मुखे नासिकाग्रे नेत्रभ्रूमध्यमूर्धसु किञ्च तस्मात्परस्मिंश्च धारणा परमा स्मृता
Main,39.0,46,daśaitā dhāraṇā prāpya prāprotyakṣarasāmyatām nādhmātaḥ kṣudhitaḥ śrānto na ca vyākulacetanaḥ,दशैता धारणा प्राप्य प्राप्रोत्यक्षरसाम्यताम् नाध्मातः क्षुधितः श्रान्तो न च व्याकुलचेतनः
Main,39.0,47,yuñjīta yogaṃ rājendra ! yogī siddhyarthamādṛtaḥ nātiśīte na coṣṇe vai na dvandve nānilātmake,युञ्जीत योगं राजेन्द्र ! योगी सिद्ध्यर्थमादृतः नातिशीते न चोष्णे वै न द्वन्द्वे नानिलात्मके
Main,39.0,48,kāleṣveteṣu yuñjīta na yogaṃ dhyānatatparaḥ saśabdāgnijālabhyāse jīrṇagoṣṭhe catuṣpathe,कालेष्वेतेषु युञ्जीत न योगं ध्यानतत्परः सशब्दाग्निजालभ्यासे जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे
Main,39.0,49,śuṣkaparṇacaye nadyāṃ śmaśāne sasarīsṛpe sabhaye kūpatīre vā caityavalmīkasañcaye,शुष्कपर्णचये नद्यां श्मशाने ससरीसृपे सभये कूपतीरे वा चैत्यवल्मीकसञ्चये
Main,39.0,50,deśeṣveteṣu tattvajño yogābhyāsaṃ vivarjayet sattvasyānupapattau ca deśakālaṃ vivarjayet,देशेष्वेतेषु तत्त्वज्ञो योगाभ्यासं विवर्जयेत् सत्त्वस्यानुपपत्तौ च देशकालं विवर्जयेत्
Main,39.0,51,nāsato darśanaṃ yoge tasmāttatparivarjayet deśānetānanādṛtya mūḍhatvādyo yunakti vai,नासतो दर्शनं योगे तस्मात्तत्परिवर्जयेत् देशानेताननादृत्य मूढत्वाद्यो युनक्ति वै
Main,39.0,52,vighrāya tasya vai doṣā jāyante tannibodha me bādhiryaṃ jaḍatā lopaḥ smṛtermūkatvamandhatā,विघ्राय तस्य वै दोषा जायन्ते तन्निबोध मे बाधिर्यं जडता लोपः स्मृतेर्मूकत्वमन्धता
Main,39.0,53,jvaraśca jāyate sadyastattadajñānayoginaḥ pramādādyogino doṣā yadyete syuścikitsitam,ज्वरश्च जायते सद्यस्तत्तदज्ञानयोगिनः प्रमादाद्योगिनो दोषा यद्येते स्युश्चिकित्सितम्
Main,39.0,54,teṣāṃ nāśāya kartavyaṃ yogināṃ tannibodha me strigdhāṃ yavāgūmatyuṣṇāṃ bhuktvā tatraiva dhārayet,तेषां नाशाय कर्तव्यं योगिनां तन्निबोध मे स्त्रिग्धां यवागूमत्युष्णां भुक्त्वा तत्रैव धारयेत्
Main,39.0,55,vāta-gulmapraśāntyarthamudāvarte tathodare yavāgūṃ vāpi pavanaṃ vāyugranthiṃ pratikṣipet,वात-गुल्मप्रशान्त्यर्थमुदावर्ते तथोदरे यवागूं वापि पवनं वायुग्रन्थिं प्रतिक्षिपेत्
Main,39.0,56,tadvatkampe mahāśailaṃ sthiraṃ manasi dhārayet vighāte vacaso vācaṃ bādhirye śravaṇendriyam,तद्वत्कम्पे महाशैलं स्थिरं मनसि धारयेत् विघाते वचसो वाचं बाधिर्ये श्रवणेन्द्रियम्
Main,39.0,57,yathaivāmraphalaṃ dhyāyet tṛṣṇārto rasanendriye yasmin yasmin rujā dehe tasmiṃstadupakāriṇīm,यथैवाम्रफलं ध्यायेत् तृष्णार्तो रसनेन्द्रिये यस्मिन् यस्मिन् रुजा देहे तस्मिंस्तदुपकारिणीम्
Main,39.0,58,dhārayeddhāraṇāmuṣṇe śītāṃ śīte ca dāhinīm kīlaṃ śirasi saṃsthāpya kāṣṭhaṃ kāṣṭhena tāḍayet,धारयेद्धारणामुष्णे शीतां शीते च दाहिनीम् कीलं शिरसि संस्थाप्य काष्ठं काष्ठेन ताडयेत्
Main,39.0,59,luptasmṛteḥ smṛtiḥ sadyo yoginastena jāyate dyāvāpṛthivyau vāyvagrī vyāpināvapi dhārayet,लुप्तस्मृतेः स्मृतिः सद्यो योगिनस्तेन जायते द्यावापृथिव्यौ वाय्वग्री व्यापिनावपि धारयेत्
Main,39.0,60,amānuṣāt sattvajādvā bādhāstvetāścikitsitāḥ amānuṣaṃ sattvamantaryoginaṃ praviśedyadi,अमानुषात् सत्त्वजाद्वा बाधास्त्वेताश्चिकित्सिताः अमानुषं सत्त्वमन्तर्योगिनं प्रविशेद्यदि
Main,39.0,61,vāyvagrīdhāraṇenainaṃ dehasaṃsthaṃ vinirdahet evaṃ sarvātmanā rakṣā kāryā yogavidā nṛpa !,वाय्वग्रीधारणेनैनं देहसंस्थं विनिर्दहेत् एवं सर्वात्मना रक्षा कार्या योगविदा नृप !
Main,39.0,62,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ śarīraṃ sādhanaṃ yataḥ pravṛttilakṣaṇākhyānādyogino vismayāttathā vijñānaṃ vilayaṃ yāti tasmād gopyāḥ pravṛttayaḥ,धर्मार्थकाममोक्षाणां शरीरं साधनं यतः प्रवृत्तिलक्षणाख्यानाद्योगिनो विस्मयात्तथा विज्ञानं विलयं याति तस्माद् गोप्याः प्रवृत्तयः
Main,39.0,63,ālolyamārogyamaniṣṭhuratvaṃ gandhaḥ śubho mūtrapurīṣamalpam kāntiḥ prasādaḥ svarasaumyatā ca yogapravṛtteḥ prathamaṃ hi cihnam,आलोल्यमारोग्यमनिष्ठुरत्वं गन्धः शुभो मूत्रपुरीषमल्पम् कान्तिः प्रसादः स्वरसौम्यता च योगप्रवृत्तेः प्रथमं हि चिह्नम्
Main,39.0,64,anurāgī jano yāti parokṣe guṇakīrtanam na babhyati ca sattvāni siddherlakṣaṇamuttamam,अनुरागी जनो याति परोक्षे गुणकीर्तनम् न बभ्यति च सत्त्वानि सिद्धेर्लक्षणमुत्तमम्
Main,39.0,65,śītoṣṇādibhiratyugrairyasya bādhā na vidyate na bhītimeti cānyebhyastasya siddhirupasthitā,शीतोष्णादिभिरत्युग्रैर्यस्य बाधा न विद्यते न भीतिमेति चान्येभ्यस्तस्य सिद्धिरुपस्थिता
Main,40.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe jaḍopākhyāne yogādhyāyo nāmaikonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ catvāriṃśo 'dhyāyaḥ dattātreya uvāca upasargāḥ pravartante dṛṣṭe hyātmani yoginaḥ ye tāṃste saṃpravakṣyāmi samāsena nibodha me,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे जडोपाख्याने योगाध्यायो नामैकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः चत्वारिंशो ऽध्यायः दत्तात्रेय उवाच उपसर्गाः प्रवर्तन्ते दृष्टे ह्यात्मनि योगिनः ये तांस्ते संप्रवक्ष्यामि समासेन निबोध मे
Main,40.0,2,kāmyāḥ kriyāstathā kāmān mānuṣānabhivāñchati striyo dānaphalaṃ vidyāṃ māyāṃ kupyaṃ dhanaṃ divam,काम्याः क्रियास्तथा कामान् मानुषानभिवाञ्छति स्त्रियो दानफलं विद्यां मायां कुप्यं धनं दिवम्
Main,40.0,3,devatvamamareśatvaṃ rasāyanacayāḥ kriyāḥ marutprapatanaṃ yajñaṃ jalagnyāveśanantathā,देवत्वममरेशत्वं रसायनचयाः क्रियाः मरुत्प्रपतनं यज्ञं जलग्न्यावेशनन्तथा
Main,40.0,4,śrāddhānāṃ sarvadānānāṃ phalāni niyamāṃstathā tathopavāsāt pūrtācca devatābhyarccanādapi,श्राद्धानां सर्वदानानां फलानि नियमांस्तथा तथोपवासात् पूर्ताच्च देवताभ्यर्च्चनादपि
Main,40.0,5,tebhyastebhyaśca karmabhya upasṛṣṭo 'bhivāñchati cittamitthaṃ vartamānaṃ yatnādyogī nivartayet,तेभ्यस्तेभ्यश्च कर्मभ्य उपसृष्टो ऽभिवाञ्छति चित्तमित्थं वर्तमानं यत्नाद्योगी निवर्तयेत्
Main,40.0,6,brahmasaṅgimanaḥ kurvannupasargāt pramucyate upasargairjitairebhirupasargāstataḥ punaḥ,ब्रह्मसङ्गिमनः कुर्वन्नुपसर्गात् प्रमुच्यते उपसर्गैर्जितैरेभिरुपसर्गास्ततः पुनः
Main,40.0,7,yoginaḥ saṃpravartante sāttvarājasatāmasāḥ prātibhiḥ śrāvaṇo daivo bhramāvattau tathāparau,योगिनः संप्रवर्तन्ते सात्त्वराजसतामसाः प्रातिभिः श्रावणो दैवो भ्रमावत्तौ तथापरौ
Main,40.0,8,pañcaite yogināṃ yogavighrāya kaṭukodayāḥ vedārthāḥ kāvyaśāstrārthā vidyāśilpānyaśeṣataḥ,पञ्चैते योगिनां योगविघ्राय कटुकोदयाः वेदार्थाः काव्यशास्त्रार्था विद्याशिल्पान्यशेषतः
Main,40.0,9,pratibhānti yadasyeti prātibhaḥ sa tu yoginaḥ śabdārthānākhilān vetti śabdaṃ gṛhṇāti caiva yat,प्रतिभान्ति यदस्येति प्रातिभः स तु योगिनः शब्दार्थानाखिलान् वेत्ति शब्दं गृह्णाति चैव यत्
Main,40.0,10,yojanānāṃ sahasrebhyaḥ śrāvaṇaḥ so 'bhidhīyate mamantādvīkṣate cāṣṭau sa yadā devatopamaḥ,योजनानां सहस्रेभ्यः श्रावणः सो ऽभिधीयते ममन्ताद्वीक्षते चाष्टौ स यदा देवतोपमः
Main,40.0,11,upasargantamapyāhurdaivamunmattavad budhāḥ bhrāmyate yannirālambaṃ mano doṣeṇa yoginaḥ,उपसर्गन्तमप्याहुर्दैवमुन्मत्तवद् बुधाः भ्राम्यते यन्निरालम्बं मनो दोषेण योगिनः
Main,40.0,12,samastācāravibhrāṃśād bhramaḥ sa parikīrtitaḥ āvarta iva toyasya jñānāvarto yadākulaḥ,समस्ताचारविभ्रांशाद् भ्रमः स परिकीर्तितः आवर्त इव तोयस्य ज्ञानावर्तो यदाकुलः
Main,40.0,13,nāśayeccittamāvarta upasargaḥ sa ucyate etairnāśitayogāstu sakalā devayonayaḥ,नाशयेच्चित्तमावर्त उपसर्गः स उच्यते एतैर्नाशितयोगास्तु सकला देवयोनयः
Main,40.0,14,upasargairmahāghorairāvartante punaḥ punaḥ prāvṛtya kambalaṃ śuklaṃ yogī tasmānmanomayam,उपसर्गैर्महाघोरैरावर्तन्ते पुनः पुनः प्रावृत्य कम्बलं शुक्लं योगी तस्मान्मनोमयम्
Main,40.0,15,cintayet paramaṃ brahma kṛtvā tatpravaṇaṃ manaḥ yogayuktaḥ sadā yogī laghvāhāro jitendriyaḥ,चिन्तयेत् परमं ब्रह्म कृत्वा तत्प्रवणं मनः योगयुक्तः सदा योगी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः
Main,40.0,16,sūkṣmāstu dhāraṇāḥ sapta bhūrādyā mūrghni dhārayet dharitrīṃ dhārayedyogī tat saukṣmyaṃ pratipadyate,सूक्ष्मास्तु धारणाः सप्त भूराद्या मूर्घ्नि धारयेत् धरित्रीं धारयेद्योगी तत् सौक्ष्म्यं प्रतिपद्यते
Main,40.0,17,ātmānaṃ manyate corvoṃ tadgandhañca jahāti saḥ yathaivāpsu rasaṃ sūkṣmaṃ tadvadrūpañca tejasi,आत्मानं मन्यते चोर्वों तद्गन्धञ्च जहाति सः यथैवाप्सु रसं सूक्ष्मं तद्वद्रूपञ्च तेजसि
Main,40.0,18,sparśaṃ vāyo tathā tadvadvibhratastasya dhāraṇām vyomraḥ sūkṣmāṃ pravṛttiñca śabdaṃ tadvajjahāti saḥ,स्पर्शं वायो तथा तद्वद्विभ्रतस्तस्य धारणाम् व्योम्रः सूक्ष्मां प्रवृत्तिञ्च शब्दं तद्वज्जहाति सः
Main,40.0,19,manasā sarvabhūtānāṃ manasyāviśate yadā mānasīṃ dhāraṇāṃ bibhranmanaḥ sūkṣmañca jāyate,मनसा सर्वभूतानां मनस्याविशते यदा मानसीं धारणां बिभ्रन्मनः सूक्ष्मञ्च जायते
Main,40.0,20,tadvad buddhimaśeṣāṇāṃ sattvānāmetya yogavit parityajati samprāpya buddhisaukṣmyamanuttamam,तद्वद् बुद्धिमशेषाणां सत्त्वानामेत्य योगवित् परित्यजति सम्प्राप्य बुद्धिसौक्ष्म्यमनुत्तमम्
Main,40.0,21,parityajati sūkṣmāṇi sapta tvetāni yogavit samyagvijñāya yo 'larka ! tasyāvṛttirna vidyate,परित्यजति सूक्ष्माणि सप्त त्वेतानि योगवित् सम्यग्विज्ञाय यो ऽलर्क ! तस्यावृत्तिर्न विद्यते
Main,40.0,22,etāsāṃ dhāraṇānāntu saptānāṃ saukṣmyamātmavān dṛṣṭvā dṛṣṭvā tataḥ siddhiṃ tyaktvā tyaktvā parāṃ vrajet,एतासां धारणानान्तु सप्तानां सौक्ष्म्यमात्मवान् दृष्ट्वा दृष्ट्वा ततः सिद्धिं त्यक्त्वा त्यक्त्वा परां व्रजेत्
Main,40.0,23,yasmin yasmiṃśca kurute bhūte rāgaṃ mahīpate tasmiṃstasmin samāsaktiṃ saṃprāpya sa vinaśyati,यस्मिन् यस्मिंश्च कुरुते भूते रागं महीपते तस्मिंस्तस्मिन् समासक्तिं संप्राप्य स विनश्यति
Main,40.0,24,tasmādviditvā sūkṣmāṇi saṃsaktāni parasparam parityajati yo dehī sa paraṃ prāpnuyāt padam,तस्माद्विदित्वा सूक्ष्माणि संसक्तानि परस्परम् परित्यजति यो देही स परं प्राप्नुयात् पदम्
Main,40.0,25,etānyeva tu sandhāya sapta sūkṣmāṇi pārthiva ! bhūtādīnāṃ virāgo 'tra sadbhāvajñasya muktaye,एतान्येव तु सन्धाय सप्त सूक्ष्माणि पार्थिव ! भूतादीनां विरागो ऽत्र सद्भावज्ञस्य मुक्तये
Main,40.0,26,gandhādiṣu samāsaktiṃ samprāpya sa vinaśyati punarāvartate bhūpa ! sa brahmāparamānuṣam,गन्धादिषु समासक्तिं सम्प्राप्य स विनश्यति पुनरावर्तते भूप ! स ब्रह्मापरमानुषम्
Main,40.0,27,saptaitā dhāraṇā yogī samatītya yadicchati tasmiṃstasmiṃllayaṃ sūkṣme bhūte yāti nareśvara !,सप्तैता धारणा योगी समतीत्य यदिच्छति तस्मिंस्तस्मिंल्लयं सूक्ष्मे भूते याति नरेश्वर !
Main,40.0,28,devānāmasurāṇāṃ vā gandharvoragarakṣasām deheṣu layamāyāti saṅgaṃ nāproti ca kvacit,देवानामसुराणां वा गन्धर्वोरगरक्षसाम् देहेषु लयमायाति सङ्गं नाप्रोति च क्वचित्
Main,40.0,29,aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca prākāmyaṃ ca tatheśitvaṃ vaśitvañca tathāparam,अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च प्राकाम्यं च तथेशित्वं वशित्वञ्च तथापरम्
Main,40.0,30,yatrakāmāvasāyitvaṃ guṇānetāṃstathaiśvarān prāpnotyaṣṭau naravyāghra ! paraṃ nirvāṇasūcakān,यत्रकामावसायित्वं गुणानेतांस्तथैश्वरान् प्राप्नोत्यष्टौ नरव्याघ्र ! परं निर्वाणसूचकान्
Main,40.0,31,sūkṣmāt sūkṣmatamo 'ṇīyān śīghratvaṃ laghimā guṇaḥ mahimāśeṣapūjyatvāt prāptirnāprāpyamasya yat,सूक्ष्मात् सूक्ष्मतमो ऽणीयान् शीघ्रत्वं लघिमा गुणः महिमाशेषपूज्यत्वात् प्राप्तिर्नाप्राप्यमस्य यत्
Main,40.0,32,prākāmyamasya vyāpitvādīśitvañceśvaro yataḥ vakhitvādvaśimā nāma yoginaḥ saptamo guṇaḥ,प्राकाम्यमस्य व्यापित्वादीशित्वञ्चेश्वरो यतः वखित्वाद्वशिमा नाम योगिनः सप्तमो गुणः
Main,40.0,33,yatrecchāsthānamapyuktaṃ yatrakāmāvasāyitā aiśvaryakāraṇairebhiryoginaḥ proktamaṣṭadhā,यत्रेच्छास्थानमप्युक्तं यत्रकामावसायिता ऐश्वर्यकारणैरेभिर्योगिनः प्रोक्तमष्टधा
Main,40.0,34,muktisaṃsūcakaṃ bhūpa ! paraṃ nirvāṇamātmanaḥ tato na jāyate naiva vardhate na vinaśyati,मुक्तिसंसूचकं भूप ! परं निर्वाणमात्मनः ततो न जायते नैव वर्धते न विनश्यति
Main,40.0,35,nāpi kṣayamavāproti pariṇāmaṃ na gacchati chedaṃ kledaṃ tathā dāhaṃ śoṣaṃ bhūrādito na ca,नापि क्षयमवाप्रोति परिणामं न गच्छति छेदं क्लेदं तथा दाहं शोषं भूरादितो न च
Main,40.0,36,bhūtavargādavāpnoti śabdādyaiḥ hriyate na ca na cāsya santi śabdādyāstadbhoktā tairna yujyate,भूतवर्गादवाप्नोति शब्दाद्यैः ह्रियते न च न चास्य सन्ति शब्दाद्यास्तद्भोक्ता तैर्न युज्यते
Main,40.0,37,yathāhi kanakaṃ khaṇḍamapadravyavadagninā dagdhadoṣaṃ dvitīyena khaṇḍenaikyaṃ vrajennṛpa,यथाहि कनकं खण्डमपद्रव्यवदग्निना दग्धदोषं द्वितीयेन खण्डेनैक्यं व्रजेन्नृप
Main,40.0,38,na viśeṣamavāproti tadvadyogāgninā yatiḥ nirdagdhadoṣastenaikyaṃ prayāti brahmaṇā saha,न विशेषमवाप्रोति तद्वद्योगाग्निना यतिः निर्दग्धदोषस्तेनैक्यं प्रयाति ब्रह्मणा सह
Main,40.0,39,yathāgniragnau saṃkṣiptaḥ samānatvamanuvrajet tadākhyastanmayo bhūto na gṛhyeta viśeṣataḥ,यथाग्निरग्नौ संक्षिप्तः समानत्वमनुव्रजेत् तदाख्यस्तन्मयो भूतो न गृह्येत विशेषतः
Main,40.0,40,pareṇa brahmaṇā tadvat prāpyaikyaṃ dagdhakilviṣaḥ yogī yāti pṛthagbhāvaṃ na kadācinmahīpate !,परेण ब्रह्मणा तद्वत् प्राप्यैक्यं दग्धकिल्विषः योगी याति पृथग्भावं न कदाचिन्महीपते !
Main,40.0,41,yathā jalaṃ jalenaikyaṃ nikṣiptamupagacchati tathātmā sāmyamabhyeti yoginaḥ paramātmani,यथा जलं जलेनैक्यं निक्षिप्तमुपगच्छति तथात्मा साम्यमभ्येति योगिनः परमात्मनि
Main,41.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe yogasiddhirnāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ ekacatvāriśo 'dhyāyaḥ alarka uvāca bhagavan ! yoginaścaryāṃ śrotumicchāmi tattvataḥ brahmavartmanyanusaran yathā yogī na sīdati,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे योगसिद्धिर्नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः एकचत्वारिशो ऽध्यायः अलर्क उवाच भगवन् ! योगिनश्चर्यां श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ब्रह्मवर्त्मन्यनुसरन् यथा योगी न सीदति
Main,41.0,2,dattātreya uvāca mānāpamānau yāvetau pratyudvegakarau nṛṇām tāveva viparītārthau yoginaḥ siddhikārakau,दत्तात्रेय उवाच मानापमानौ यावेतौ प्रत्युद्वेगकरौ नृणाम् तावेव विपरीतार्थौ योगिनः सिद्धिकारकौ
Main,41.0,3,mānāpamānau yāvetau tāvevāhurviṣāmṛte apamāno 'mṛtaṃ tatra mānastu viṣamaṃ viṣam,मानापमानौ यावेतौ तावेवाहुर्विषामृते अपमानो ऽमृतं तत्र मानस्तु विषमं विषम्
Main,41.0,4,cakṣuḥ pūtaṃ nyasetpādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet satyapūtāṃ vadedvāṇīṃ buddhipūtañca cintayet,चक्षुः पूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् सत्यपूतां वदेद्वाणीं बुद्धिपूतञ्च चिन्तयेत्
Main,41.0,5,ātithyaśrāddhayajñeṣu devayātrotsaveṣu ca mahājanañca siddhyarthaṃ na gacchedyogavit kvacit,आतिथ्यश्राद्धयज्ञेषु देवयात्रोत्सवेषु च महाजनञ्च सिद्ध्यर्थं न गच्छेद्योगवित् क्वचित्
Main,41.0,6,vyaste vidhūme vyaṅgāre sarvasmin bhuktavajjane aṭeta yogavid bhaikṣyaṃ na tu triṣveva nityaśaḥ,व्यस्ते विधूमे व्यङ्गारे सर्वस्मिन् भुक्तवज्जने अटेत योगविद् भैक्ष्यं न तु त्रिष्वेव नित्यशः
Main,41.0,7,yathaivamavamanyante janāḥ paribhavanti ca tathā yuktaścaredyogī satāṃ vartma na dūṣayan,यथैवमवमन्यन्ते जनाः परिभवन्ति च तथा युक्तश्चरेद्योगी सतां वर्त्म न दूषयन्
Main,41.0,8,bhaikṣyañcared gṛhastheṣu yāyāvaragṛheṣu ca śreṣṭhā tu prathamā ceti vṛttirasyopadiśyate,भैक्ष्यञ्चरेद् गृहस्थेषु यायावरगृहेषु च श्रेष्ठा तु प्रथमा चेति वृत्तिरस्योपदिश्यते
Main,41.0,9,atha nityaṃ gṛhastheṣu śālīneṣu caredyatiḥ śraddadhāneṣu dānteṣu śrotriyeṣu mahātmasu,अथ नित्यं गृहस्थेषु शालीनेषु चरेद्यतिः श्रद्दधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु
Main,41.0,10,ata ūrdhvaṃ puścāpi aduṣṭāpatiteṣu ca bhaikṣyacaryā vivarṇeṣu jaghanyā vṛttiriṣyate,अत ऊर्ध्वं पुश्चापि अदुष्टापतितेषु च भैक्ष्यचर्या विवर्णेषु जघन्या वृत्तिरिष्यते
Main,41.0,11,bhaikṣyaṃ yavāgūṃ takraṃ vā payo yāvakameva vā phalaṃ mūlaṃ priyaṅguṃ vā kaṇapiṇyākasaktavaḥ,भैक्ष्यं यवागूं तक्रं वा पयो यावकमेव वा फलं मूलं प्रियङ्गुं वा कणपिण्याकसक्तवः
Main,41.0,12,ityete ca śubhāhārā yoginaḥ siddhikārakāḥ tat prayuñjyānmunirbhaktyā parameṇa samādhinā,इत्येते च शुभाहारा योगिनः सिद्धिकारकाः तत् प्रयुञ्ज्यान्मुनिर्भक्त्या परमेण समाधिना
Main,41.0,13,apaḥ pūrvaṃ sakṛt prāśya tūṣṇīṃ bhūtvā samāhitaḥ prāṇāyeti tatastasya prathamā hyāhutiḥ smṛtā,अपः पूर्वं सकृत् प्राश्य तूष्णीं भूत्वा समाहितः प्राणायेति ततस्तस्य प्रथमा ह्याहुतिः स्मृता
Main,41.0,14,apānāya dvitīyā tu samānāyate cāparā udānāya caturtho syādvyānāyeti ca pañcamī,अपानाय द्वितीया तु समानायते चापरा उदानाय चतुर्थो स्याद्व्यानायेति च पञ्चमी
Main,41.0,15,prāṇāyāmaiḥ pṛthak kṛtvā śeṣaṃ bhuñjīta kāmataḥ apaḥ punaḥ sakṛt praśya ācamya hṛdayaṃ spṛśet,प्राणायामैः पृथक् कृत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः अपः पुनः सकृत् प्रश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत्
Main,41.0,16,asteyaṃ brahmacaryañca tyāgo 'lobhastathaiva ca vratāni pañca bhikṣūṇāmahiṃsāparamāṇi vai,अस्तेयं ब्रह्मचर्यञ्च त्यागो ऽलोभस्तथैव च व्रतानि पञ्च भिक्षूणामहिंसापरमाणि वै
Main,41.0,17,akrodho guruśuśrūṣā śaucamāhāralāghavam nityasvādhyāya ityete niyamāḥ pañca kīrtitāḥ,अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचमाहारलाघवम् नित्यस्वाध्याय इत्येते नियमाः पञ्च कीर्तिताः
Main,41.0,18,sārabhūtamupāsīta jñānaṃ yatkāryasādhakam jñānānāṃ bahutā yeyaṃ yogavighrakarā hi sā,सारभूतमुपासीत ज्ञानं यत्कार्यसाधकम् ज्ञानानां बहुता येयं योगविघ्रकरा हि सा
Main,41.0,19,idaṃ jñeyamidaṃ jñeyamiti yastṛṣitaścaret api kalpasahasreṣu naiva jñeyamavāpnuyāt,इदं ज्ञेयमिदं ज्ञेयमिति यस्तृषितश्चरेत् अपि कल्पसहस्रेषु नैव ज्ञेयमवाप्नुयात्
Main,41.0,20,tyaktasaṅgo jitakrodho laghvāhāro jitendriyaḥ pidhāya buddhyā dvārāṇi mano dhyāne niveśayet,त्यक्तसङ्गो जितक्रोधो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः पिधाय बुद्ध्या द्वाराणि मनो ध्याने निवेशयेत्
Main,41.0,21,śūnyeṣvevāvakāśeṣu guhāsu ca vaneṣu ca nityayuktaḥ sadā yogī dhyānaṃ samyagupakramet,शून्येष्वेवावकाशेषु गुहासु च वनेषु च नित्ययुक्तः सदा योगी ध्यानं सम्यगुपक्रमेत्
Main,41.0,22,vāgdaṇḍaḥ karmadaṇḍaśca manodaṇḍaśca te trayaḥ yasyaite niyatā daṇḍāḥ sa tridaṇḍī mahāyatiḥ,वाग्दण्डः कर्मदण्डश्च मनोदण्डश्च ते त्रयः यस्यैते नियता दण्डाः स त्रिदण्डी महायतिः
Main,41.0,23,sarvamātmamayaṃ yasya sadasajjagadīdṛśam guṇāguṇamayantasya kaḥ priyaḥ ko nṛpāpriyaḥ,सर्वमात्ममयं यस्य सदसज्जगदीदृशम् गुणागुणमयन्तस्य कः प्रियः को नृपाप्रियः
Main,41.0,24,visuddhabuddhiḥ samaloṣṭakāñcanaḥ samastabhūteṣu ca tatsamāhitaḥ sthānaṃ paraṃ śāśvatamavyayañca paraṃ hi matvā na punaḥ prajāyate,विसुद्धबुद्धिः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेषु च तत्समाहितः स्थानं परं शाश्वतमव्ययञ्च परं हि मत्वा न पुनः प्रजायते
Main,41.0,25,vedācchreṣṭhāḥ sarvayajñakriyāśca yajñājjapyaṃ jñānamārgaśca japyāt jñānāddhyānaṃ saṅgarāgavyapetaṃ tasmin prāpte śāśvatasyopalabdhiḥ,वेदाच्छ्रेष्ठाः सर्वयज्ञक्रियाश्च यज्ञाज्जप्यं ज्ञानमार्गश्च जप्यात् ज्ञानाद्ध्यानं सङ्गरागव्यपेतं तस्मिन् प्राप्ते शाश्वतस्योपलब्धिः
Main,41.0,26,samāhito brahmaparo 'pramādī sucistathaikāntaratiryatendriyaḥ samāpnuyādyogamimaṃ mahātmā vimuktimāproti tataḥ svayogataḥ,समाहितो ब्रह्मपरो ऽप्रमादी सुचिस्तथैकान्तरतिर्यतेन्द्रियः समाप्नुयाद्योगमिमं महात्मा विमुक्तिमाप्रोति ततः स्वयोगतः
Main,42.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe yogicaryānāmaikacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ dattātreya uvāca evaṃ yo vartate yogī samyagyogavyavasthitaḥ na sa vyāvartituṃ śakyo janmāntaraśatairapi,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे योगिचर्यानामैकचत्वारिंशो ऽध्यायः द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः दत्तात्रेय उवाच एवं यो वर्तते योगी सम्यग्योगव्यवस्थितः न स व्यावर्तितुं शक्यो जन्मान्तरशतैरपि
Main,42.0,2,dṛṣṭvā ca paramātmānaṃ pratyakṣaṃ viśvarūpiṇam viśvapādaśirogrīvaṃ viśveśaṃ viśvabhāvanam,दृष्ट्वा च परमात्मानं प्रत्यक्षं विश्वरूपिणम् विश्वपादशिरोग्रीवं विश्वेशं विश्वभावनम्
Main,42.0,3,tatprāptaye mahatpuṇyamomityekākṣaraṃ japet tadevādhyayanaṃ tasya svarūpaṃ śṛṇvataḥ param,तत्प्राप्तये महत्पुण्यमोमित्येकाक्षरं जपेत् तदेवाध्ययनं तस्य स्वरूपं शृण्वतः परम्
Main,42.0,4,akāraśca tathokāro makāraścākṣaratrayam etā eva trayo mātrāḥ sāttvarājasatāmasāḥ,अकारश्च तथोकारो मकारश्चाक्षरत्रयम् एता एव त्रयो मात्राः सात्त्वराजसतामसाः
Main,42.0,5,nirguṇā yogigamyānyā cārdhamātrordhvasaṃsthitā gāndhārīti ca vijñeyā gāndhārasvarasaṃśrayā,निर्गुणा योगिगम्यान्या चार्धमात्रोर्ध्वसंस्थिता गान्धारीति च विज्ञेया गान्धारस्वरसंश्रया
Main,42.0,6,pipīlikāgatisparśā prayuktā mūrdhni lakṣyate yathā prayukta oṅgāraḥ pratiniryāti mūrdhani,पिपीलिकागतिस्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते यथा प्रयुक्त ओङ्गारः प्रतिनिर्याति मूर्धनि
Main,42.0,7,tathoṅkāramayo yogī tvakṣare tvakṣaro bhavet prāṇo dhanuḥ śaro hyātmā brahma vedhyamanuttamam,तथोङ्कारमयो योगी त्वक्षरे त्वक्षरो भवेत् प्राणो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म वेध्यमनुत्तमम्
Main,42.0,8,apramattena veddhavyaṃ śaravattanmayo bhavet omityetat trayo vedāstrayo lokāstrayo 'gnayaḥ,अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत् ओमित्येतत् त्रयो वेदास्त्रयो लोकास्त्रयो ऽग्नयः
Main,42.0,9,viṣṇur-brahmā-haraścaiva ṛksāmāni yajūṃṣi ca mātrāḥ sārdhāśca tistraśca vijñeyāḥ paramārthataḥ,विष्णुर्-ब्रह्मा-हरश्चैव ऋक्सामानि यजूंषि च मात्राः सार्धाश्च तिस्त्रश्च विज्ञेयाः परमार्थतः
Main,42.0,10,tatra yuktastu yo yogī sa tallayamavāpnuyāt akārastvatha bhūrloka ukāraścocyate bhuvaḥ,तत्र युक्तस्तु यो योगी स तल्लयमवाप्नुयात् अकारस्त्वथ भूर्लोक उकारश्चोच्यते भुवः
Main,42.0,11,savyañjano makāraśca svarlokaḥ parikalpyate vyaktā tu prathamā mātrā dvitīyāvyaktasaṃjñitā,सव्यञ्जनो मकारश्च स्वर्लोकः परिकल्प्यते व्यक्ता तु प्रथमा मात्रा द्वितीयाव्यक्तसंज्ञिता
Main,42.0,12,mātrā tṛtīyā cicchaktirardhamātrā paraṃ padam anenaiva krameṇaitā vijñeyā yogabhūmayaḥ,मात्रा तृतीया चिच्छक्तिरर्धमात्रा परं पदम् अनेनैव क्रमेणैता विज्ञेया योगभूमयः
Main,42.0,13,omityuccāraṇāt sarvaṃ gṛhītaṃ sadasad bhavet hrasvā tu prathamā mātrā dvitīyā dairghyasaṃyutā,ओमित्युच्चारणात् सर्वं गृहीतं सदसद् भवेत् ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा द्वितीया दैर्घ्यसंयुता
Main,42.0,14,tṛtīyā ca plutārdhākhyā vacasaḥ sā na gocarā ityetadakṣaraṃ brahma paramoṅkārasaṃjñitam,तृतीया च प्लुतार्धाख्या वचसः सा न गोचरा इत्येतदक्षरं ब्रह्म परमोङ्कारसंज्ञितम्
Main,42.0,15,yastu veda naraḥ samyak tathā dhyāyati vā punaḥ saṃsāracakramutsṛjya tyaktatrividhabandhanaḥ,यस्तु वेद नरः सम्यक् तथा ध्यायति वा पुनः संसारचक्रमुत्सृज्य त्यक्तत्रिविधबन्धनः
Main,42.0,16,prāproti brahmaṇi layaṃ parame paramātmani akṣīṇakarmabandhaśca jñātvā mṛtyumariṣṭataḥ,प्राप्रोति ब्रह्मणि लयं परमे परमात्मनि अक्षीणकर्मबन्धश्च ज्ञात्वा मृत्युमरिष्टतः
Main,42.0,17,utkrāntikāle saṃsmṛtya punaryogitvamṛcchati tasmādasiddhayogena siddhayogena vā punaḥ jñeyanyariṣṭāni sadā yenotkrāntau na sīdati,उत्क्रान्तिकाले संस्मृत्य पुनर्योगित्वमृच्छति तस्मादसिद्धयोगेन सिद्धयोगेन वा पुनः ज्ञेयन्यरिष्टानि सदा येनोत्क्रान्तौ न सीदति
Main,43.0,1,iti śrīmārkaṇāḍeyapurāṇe yogadharme oṅkāradhyāyo nāma dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ dattātreya uvāca ariṣṭāni mahārāja ! śṛṇu vakṣyāmi tāni te yeṣāmālokanānmṛtyuṃ nijaṃ jānāti yogavit,इति श्रीमार्कणाडेयपुराणे योगधर्मे ओङ्कारध्यायो नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः दत्तात्रेय उवाच अरिष्टानि महाराज ! शृणु वक्ष्यामि तानि ते येषामालोकनान्मृत्युं निजं जानाति योगवित्
Main,43.0,2,devamārgaṃ dhruvaṃ śukraṃ somacchāyāmarundhatīm yo na paśyenna jīvet sa naraḥ saṃvatsarāt param,देवमार्गं ध्रुवं शुक्रं सोमच्छायामरुन्धतीम् यो न पश्येन्न जीवेत् स नरः संवत्सरात् परम्
Main,43.0,3,araśmibimbaṃ sūryasya vahniṃ caivāṃśumālinam dṛṣṭvai kādaśamāsāt tu naro nordhantu jīvati,अरश्मिबिम्बं सूर्यस्य वह्निं चैवांशुमालिनम् दृष्ट्वै कादशमासात् तु नरो नोर्धन्तु जीवति
Main,43.0,4,vānte mūtrapūrīṣe ca yaḥ svarṇaṃ rajataṃ tathā pratyakṣaṃ kurute svapne jīvet sa daśamāsikam,वान्ते मूत्रपूरीषे च यः स्वर्णं रजतं तथा प्रत्यक्षं कुरुते स्वप्ने जीवेत् स दशमासिकम्
Main,43.0,5,dṛṣṭvā pretapiśācādīn gandharvanagarāṇi ca suvarṇavarṇān vṛkṣāṃśca nava māsān sa jīvati,दृष्ट्वा प्रेतपिशाचादीन् गन्धर्वनगराणि च सुवर्णवर्णान् वृक्षांश्च नव मासान् स जीवति
Main,43.0,6,sthūlaḥ kṛśaḥ kṛśaḥ sthūlo yo 'kasmādeva jāyate prakṛteśca nivarteta tasyāyuścāṣṭamāsikam,स्थूलः कृशः कृशः स्थूलो यो ऽकस्मादेव जायते प्रकृतेश्च निवर्तेत तस्यायुश्चाष्टमासिकम्
Main,43.0,7,khaṇḍaṃ yasya padaṃ pārṣṇayāṃ pādasyāgre ca vā bhavet pāṃśukardamayormadhye sapta māsān sa jīvati,खण्डं यस्य पदं पार्ष्णयां पादस्याग्रे च वा भवेत् पांशुकर्दमयोर्मध्ये सप्त मासान् स जीवति
Main,43.0,8,gṛdhraḥ kapotaḥ kākālo vāyaso vāpi mūrdhani kravyādo vā khago nīlaḥ ṣaṇmāsāyuḥ pradarśakaḥ,गृध्रः कपोतः काकालो वायसो वापि मूर्धनि क्रव्यादो वा खगो नीलः षण्मासायुः प्रदर्शकः
Main,43.0,9,hanyate kākapaṅktībhiḥ pāṃśuvarṣeṇa vā naraḥ svāṃ cchāyāmanyathā dṛṣṭvā catuḥ pañca sa jīvati,हन्यते काकपङ्क्तीभिः पांशुवर्षेण वा नरः स्वां च्छायामन्यथा दृष्ट्वा चतुः पञ्च स जीवति
Main,43.0,10,anabhre vidyutaṃ dṛṣṭvā dakṣiṇāṃ diśamāśritām rātrāvindradhanuścāpi jīvitaṃ dvitrimāsikam,अनभ्रे विद्युतं दृष्ट्वा दक्षिणां दिशमाश्रिताम् रात्राविन्द्रधनुश्चापि जीवितं द्वित्रिमासिकम्
Main,43.0,11,ghṛte taile tathādarśe toye vā nātmanastanum yaḥ paśyedaśiraskāṃ vā māsādūrdhvaṃ na jīvati,घृते तैले तथादर्शे तोये वा नात्मनस्तनुम् यः पश्येदशिरस्कां वा मासादूर्ध्वं न जीवति
Main,43.0,12,yasya vastasamo gandho gātre śavasamo 'pi vā tasyārdhamāsikaṃ jñeyaṃ yogino nṛpa ! jīvitam,यस्य वस्तसमो गन्धो गात्रे शवसमो ऽपि वा तस्यार्धमासिकं ज्ञेयं योगिनो नृप ! जीवितम्
Main,43.0,13,yasya vai stramātrasya hṛtpādamavaśuṣyate pibataśca jalaṃ śoṣo daśāhaṃ so 'pi jīvati,यस्य वै स्त्रमात्रस्य हृत्पादमवशुष्यते पिबतश्च जलं शोषो दशाहं सो ऽपि जीवति
Main,43.0,14,sambhinno māruto yasya marmasthānāni kṛntati hṛṣyate nāmbusaṃsparśāt tasya mṛtyurupasthitaḥ,सम्भिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति हृष्यते नाम्बुसंस्पर्शात् तस्य मृत्युरुपस्थितः
Main,43.0,15,ṛkṣavānarayānastho gāyan yo dakṣiṇāṃ diśam svapne prayāti tasyāpi na mṛtyuḥ kālamicchati,ऋक्षवानरयानस्थो गायन् यो दक्षिणां दिशम् स्वप्ने प्रयाति तस्यापि न मृत्युः कालमिच्छति
Main,43.0,16,raktakṛṣṇāmbaradharā gāyantī hasatī ca yam dakṣiṇāśānnayennārī svapne so 'pi na jīvati,रक्तकृष्णाम्बरधरा गायन्ती हसती च यम् दक्षिणाशान्नयेन्नारी स्वप्ने सो ऽपि न जीवति
Main,43.0,17,nagnaṃ kṣapaṇakaṃ svapne hasamānaṃ mahābalam ekaṃ saṃvīkṣya valgantaṃ vidyānmṛtyumupasthitam,नग्नं क्षपणकं स्वप्ने हसमानं महाबलम् एकं संवीक्ष्य वल्गन्तं विद्यान्मृत्युमुपस्थितम्
Main,43.0,18,āmastakatalādyastu nimagnaṃ paṅkasāgare svapne paśyatyathātmānaṃ sa sadyo mriyate naraḥ,आमस्तकतलाद्यस्तु निमग्नं पङ्कसागरे स्वप्ने पश्यत्यथात्मानं स सद्यो म्रियते नरः
Main,43.0,19,keśāṅgārāṃstathā bhasma bhujaṅgānnirjalāṃ nadīm dṛṣṭvā svapne daśāhāttu mṛtyurekādaśe dine,केशाङ्गारांस्तथा भस्म भुजङ्गान्निर्जलां नदीम् दृष्ट्वा स्वप्ने दशाहात्तु मृत्युरेकादशे दिने
Main,43.0,20,karālairvikaṭaiḥ kṛṣṇaiḥ puruṣairudyatāyudhaiḥ pāṣāṇaistāḍitaḥ svapne sadyo mṛtyuṃ labhennaraḥ,करालैर्विकटैः कृष्णैः पुरुषैरुद्यतायुधैः पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं लभेन्नरः
Main,43.0,21,sūryodaye yasya śivā krośantī yāti saṃmukham viparītaṃ parītaṃ vā sa sadyo mṛtyumṛcchati,सूर्योदये यस्य शिवा क्रोशन्ती याति संमुखम् विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति
Main,43.0,22,yasya vai bhuktamātrasya hṛdayaṃ bādhate kṣudhā jāyate dantagharṣaśca sa gatāyurna saṃśayam,यस्य वै भुक्तमात्रस्य हृदयं बाधते क्षुधा जायते दन्तघर्षश्च स गतायुर्न संशयम्
Main,43.0,23,dīpagandhaṃ na yo vetti trasyatyahni tathā niśi nātmānaṃ paranetrasthaṃ vīkṣate na sa jīvati,दीपगन्धं न यो वेत्ति त्रस्यत्यह्नि तथा निशि नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति
Main,43.0,24,śakrāyudhaṃ cārdharātre divā grahagaṇantathā dṛṣṭvā manyeta saṃkṣīṇamātmajīvitamātmavit,शक्रायुधं चार्धरात्रे दिवा ग्रहगणन्तथा दृष्ट्वा मन्येत संक्षीणमात्मजीवितमात्मवित्
Main,43.0,25,nāsikā vakratāmeti karṇayornamanonnatī netrañca vāmaṃ stravati yasya tasyāyurudgatam,नासिका वक्रतामेति कर्णयोर्नमनोन्नती नेत्रञ्च वामं स्त्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम्
Main,43.0,26,āraktatāmeti mukhaṃ jihvā vā śyāmatāṃ yadā tadā prājño vijānīyānmṛtyumāsannamātmanaḥ,आरक्ततामेति मुखं जिह्वा वा श्यामतां यदा तदा प्राज्ञो विजानीयान्मृत्युमासन्नमात्मनः
Main,43.0,27,uṣṭra-rāsabhayānena yaḥ svapne dakṣiṇāṃ diśam prayāti tañca jānīyāt sadyomṛtyuṃ na saṃśayaḥ,उष्ट्र-रासभयानेन यः स्वप्ने दक्षिणां दिशम् प्रयाति तञ्च जानीयात् सद्योमृत्युं न संशयः
Main,43.0,28,pidhāya karṇau nirghoṣaṃ na śṛṇotyātmasambhavam naśyate cakṣuṣorjyotiryasya so 'pi na jīvati,पिधाय कर्णौ निर्घोषं न शृणोत्यात्मसम्भवम् नश्यते चक्षुषोर्ज्योतिर्यस्य सो ऽपि न जीवति
Main,43.0,29,patato yasya vai garte svapne dvāraṃ pidhīyate na cottiṣṭhati yaḥ śvabhrāttadantaṃ tasya jīvitam,पततो यस्य वै गर्ते स्वप्ने द्वारं पिधीयते न चोत्तिष्ठति यः श्वभ्रात्तदन्तं तस्य जीवितम्
Main,43.0,30,ūrdhvā ca dṛṣṭirna ca saṃpratiṣṭhā raktā punaḥ saṃparivartamānā mukhasya coṣmā śuṣirañca nābheḥ śaṃsanti puṃsāmaparaṃ śarīram,ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च संप्रतिष्ठा रक्ता पुनः संपरिवर्तमाना मुखस्य चोष्मा शुषिरञ्च नाभेः शंसन्ति पुंसामपरं शरीरम्
Main,43.0,31,svapne 'gniṃ praviśedyastu na ca niṣkramate punaḥ jalapraveśādapi vā tadantaṃ tasya jīvitam,स्वप्ने ऽग्निं प्रविशेद्यस्तु न च निष्क्रमते पुनः जलप्रवेशादपि वा तदन्तं तस्य जीवितम्
Main,43.0,32,yaścābhihanyate duṣṭairbhūtai rātrāvatho divā sa mṛtyuṃ saptarātryante naraḥ prāprotyasaṃśayam,यश्चाभिहन्यते दुष्टैर्भूतै रात्रावथो दिवा स मृत्युं सप्तरात्र्यन्ते नरः प्राप्रोत्यसंशयम्
Main,43.0,33,svavastramamalaṃ śuklaṃ raktaṃ paśyatyathāsitam yaḥ pumān mṛtyumāsannaṃ tasyāpi hi vinirdiśet,स्ववस्त्रममलं शुक्लं रक्तं पश्यत्यथासितम् यः पुमान् मृत्युमासन्नं तस्यापि हि विनिर्दिशेत्
Main,43.0,34,svabhāvavaiparītyantu prakṛteśca viparyayaḥ kathayanti manuṣyāṇāṃ sadāsannau yamāntakau,स्वभाववैपरीत्यन्तु प्रकृतेश्च विपर्ययः कथयन्ति मनुष्याणां सदासन्नौ यमान्तकौ
Main,43.0,35,yeṣāṃ vinītaḥ satataṃ ye 'sya pūjyatamā matāḥ tāneva cāvajānāti tāneva ca vinindati,येषां विनीतः सततं ये ऽस्य पूज्यतमा मताः तानेव चावजानाति तानेव च विनिन्दति
Main,43.0,36,devānnārcayate vṛddhān gurūn viprāṃśca nindati mātāpitrorna satkāraṃ jāmātṝṇāṃ karoti ca,देवान्नार्चयते वृद्धान् गुरून् विप्रांश्च निन्दति मातापित्रोर्न सत्कारं जामातॄणां करोति च
Main,43.0,37,yogināṃ jñānaviduṣāmanyeṣāñca mahātmanām prāpte tu kāle puruṣastadvijñeyaṃ vicakṣaṇaiḥ,योगिनां ज्ञानविदुषामन्येषाञ्च महात्मनाम् प्राप्ते तु काले पुरुषस्तद्विज्ञेयं विचक्षणैः
Main,43.0,38,yogināṃ satataṃ yatnādariṣṭānyavanīpate saṃvatsarānte tajjñeyaṃ phaladāni divāniśam,योगिनां सततं यत्नादरिष्टान्यवनीपते संवत्सरान्ते तज्ज्ञेयं फलदानि दिवानिशम्
Main,43.0,39,vilokyā viśadā caiṣāṃ phalapaṅktiḥ subhīṣaṇā vijñāya kāryo manasi sa ca kālo nareśvara,विलोक्या विशदा चैषां फलपङ्क्तिः सुभीषणा विज्ञाय कार्यो मनसि स च कालो नरेश्वर
Main,43.0,40,jñātva kālañca taṃ samyagabhayasthānamāśritaḥ yuñjīta yogī kālo 'sau yathā nāsyāphalo bhavet,ज्ञात्व कालञ्च तं सम्यगभयस्थानमाश्रितः युञ्जीत योगी कालो ऽसौ यथा नास्याफलो भवेत्
Main,43.0,41,dṛṣṭvāriṣṭaṃ tathā yogī tyaktvā maraṇajaṃ bhayam tatsvabhāvaṃ tadālokya kāle yāvatyupāgatam,दृष्ट्वारिष्टं तथा योगी त्यक्त्वा मरणजं भयम् तत्स्वभावं तदालोक्य काले यावत्युपागतम्
Main,43.0,42,tasya bhāge tathaivāhno yogaṃ yuñjīta yogavit pūrvāhne cāparāhne ca madhyāhne cāpi taddine,तस्य भागे तथैवाह्नो योगं युञ्जीत योगवित् पूर्वाह्ने चापराह्ने च मध्याह्ने चापि तद्दिने
Main,43.0,43,yatra vā rajanībhāge tadariṣṭaṃ nirīkṣitam tatraiva tāvadyuñjīta yāvat prāptaṃ hi taddinam,यत्र वा रजनीभागे तदरिष्टं निरीक्षितम् तत्रैव तावद्युञ्जीत यावत् प्राप्तं हि तद्दिनम्
Main,43.0,44,tatastyaktvā bhayaṃ sarvaṃ jitvā taṃ kālamātmavān tatraivāvasathe sthitvā yatra vā sthairyamātmanaḥ,ततस्त्यक्त्वा भयं सर्वं जित्वा तं कालमात्मवान् तत्रैवावसथे स्थित्वा यत्र वा स्थैर्यमात्मनः
Main,43.0,45,yuñjīta yogaṃ nirjitya trīn guṇān paramātmani tanmayaścātmanā bhūtvā cidvṛttimapi santyajet,युञ्जीत योगं निर्जित्य त्रीन् गुणान् परमात्मनि तन्मयश्चात्मना भूत्वा चिद्वृत्तिमपि सन्त्यजेत्
Main,43.0,46,tataḥ paramanirvāṇamatīndriyamagocaram yadbuddheryanna cākhyātuṃ śakyate tat samaśnute,ततः परमनिर्वाणमतीन्द्रियमगोचरम् यद्बुद्धेर्यन्न चाख्यातुं शक्यते तत् समश्नुते
Main,43.0,47,etat sarvaṃ samākhyātaṃ tavālarka ! yathārthavat prāpsyase yena tadbrahma saṃkṣepāttannibodha me,एतत् सर्वं समाख्यातं तवालर्क ! यथार्थवत् प्राप्स्यसे येन तद्ब्रह्म संक्षेपात्तन्निबोध मे
Main,43.0,48,śaśāṅkaraśmisaṃyogācchandrakāntamaṇiḥ payaḥ samutsṛjati nāyuktaḥ sopamā yoginaḥ smṛtā,शशाङ्करश्मिसंयोगाच्छन्द्रकान्तमणिः पयः समुत्सृजति नायुक्तः सोपमा योगिनः स्मृता
Main,43.0,49,yaccārkaraśmisaṃyogādarkakānto hutāśanam āviṣkaroti naikaḥ sannupamā sāpi yoginaḥ,यच्चार्करश्मिसंयोगादर्ककान्तो हुताशनम् आविष्करोति नैकः सन्नुपमा सापि योगिनः
Main,43.0,50,pipīlikākhu-nakula-gṛhagodhā-kapiñjalāḥ vasanti svāmivad gehe dhvaste yānti tato 'nyataḥ,पिपीलिकाखु-नकुल-गृहगोधा-कपिञ्जलाः वसन्ति स्वामिवद् गेहे ध्वस्ते यान्ति ततो ऽन्यतः
Main,43.0,51,duḥ khantu svāmino dhvaṃse tasya teṣāṃ na kiñcana veśmano yatra rājendra ! sopamā yogasiddhaye,दुः खन्तु स्वामिनो ध्वंसे तस्य तेषां न किञ्चन वेश्मनो यत्र राजेन्द्र ! सोपमा योगसिद्धये
Main,43.0,52,mṛdvāhikālpadehāpi mukhāgreṇāpyaṇīyasā karoti mṛdbhāracayamupadeśaḥ sa yoginaḥ,मृद्वाहिकाल्पदेहापि मुखाग्रेणाप्यणीयसा करोति मृद्भारचयमुपदेशः स योगिनः
Main,43.0,53,paśupakṣimanuṣyādyaiḥ patrapuṣpaphalānvitam vṛkṣaṃ vilupyamānantu dṛṣṭvā sidhyanti yoginaḥ,पशुपक्षिमनुष्याद्यैः पत्रपुष्पफलान्वितम् वृक्षं विलुप्यमानन्तु दृष्ट्वा सिध्यन्ति योगिनः
Main,43.0,54,ruruśāvaviṣāṇāgramālakṣya tilakākṛtim saha tena vivardhantaṃ yogī siddhimavāpnuyāt,रुरुशावविषाणाग्रमालक्ष्य तिलकाकृतिम् सह तेन विवर्धन्तं योगी सिद्धिमवाप्नुयात्
Main,43.0,55,dravapūrṇamupādāya pātramārohato bhuvaḥ tuṅgamārgaṃ vilokyoccairvijñātaṃ kiṃ na yoginā,द्रवपूर्णमुपादाय पात्रमारोहतो भुवः तुङ्गमार्गं विलोक्योच्चैर्विज्ञातं किं न योगिना
Main,43.0,56,sarvasve jīvanāyālaṃ nikhāte puruṣasya yā ceṣṭā tāṃ tattvato jñātvā yoginaḥ kṛtakṛtyatā,सर्वस्वे जीवनायालं निखाते पुरुषस्य या चेष्टा तां तत्त्वतो ज्ञात्वा योगिनः कृतकृत्यता
Main,43.0,57,tadgṛhaṃ yatra vasatiḥ tadbhojyaṃ yena jīvati yena sampadyate cārthastatsukhaṃ mamatātra kā,तद्गृहं यत्र वसतिः तद्भोज्यं येन जीवति येन सम्पद्यते चार्थस्तत्सुखं ममतात्र का
Main,43.0,58,abhyarthito 'pi taiḥ kāryaṃ karoti karaṇairyathā tathā budhyādibhiryogī pārakyaiḥ sādhayetparam,अभ्यर्थितो ऽपि तैः कार्यं करोति करणैर्यथा तथा बुध्यादिभिर्योगी पारक्यैः साधयेत्परम्
Main,43.0,59,jaḍa uvāca tataḥ praṇamyātriputramalarkaḥ sa mahīpatiḥ praśrayāvanato vākyamuvācātimudānvitaḥ,जड उवाच ततः प्रणम्यात्रिपुत्रमलर्कः स महीपतिः प्रश्रयावनतो वाक्यमुवाचातिमुदान्वितः
Main,43.0,60,alarka uvāca diṣṭyādevairidaṃ brahman ! parābhibhavasambhavam upapāditamatyugraṃ prāṇasandehadaṃ bhayam,अलर्क उवाच दिष्ट्यादेवैरिदं ब्रह्मन् ! पराभिभवसम्भवम् उपपादितमत्युग्रं प्राणसन्देहदं भयम्
Main,43.0,61,diṣṭyā kāśipaterbhūri-balasampatparākramaḥ yaducchedādihāyātaḥ sa yuṣmatsaṅgado mama,दिष्ट्या काशिपतेर्भूरि-बलसम्पत्पराक्रमः यदुच्छेदादिहायातः स युष्मत्सङ्गदो मम
Main,43.0,62,diṣṭyā mandabalaścāhaṃ diṣṭyā bhṛtyāśca me hatāḥ diṣṭyā koṣaḥ kṣayaṃ yoto diṣṭyāhaṃ bhītimāgataḥ,दिष्ट्या मन्दबलश्चाहं दिष्ट्या भृत्याश्च मे हताः दिष्ट्या कोषः क्षयं योतो दिष्ट्याहं भीतिमागतः
Main,43.0,63,diṣṭyā tvatpādayugalaṃ mama smṛtipathaṃ gatam diṣṭyā tvaduktayaḥ sarvā mama cetasi saṃsthitaḥ,दिष्ट्या त्वत्पादयुगलं मम स्मृतिपथं गतम् दिष्ट्या त्वदुक्तयः सर्वा मम चेतसि संस्थितः
Main,43.0,64,diṣṭyā jñānaṃ mamotpannaṃ bhavataśca samāgamāt bhavatā caiva kāruṇyaṃ diṣṭyā brahman ! kṛtaṃ mama,दिष्ट्या ज्ञानं ममोत्पन्नं भवतश्च समागमात् भवता चैव कारुण्यं दिष्ट्या ब्रह्मन् ! कृतं मम
Main,43.0,65,anartho 'pyarthatāṃ yāti puruṣasya śubhodaye yathedamupakārāya vyasanaṃ saṅgamāttava,अनर्थो ऽप्यर्थतां याति पुरुषस्य शुभोदये यथेदमुपकाराय व्यसनं सङ्गमात्तव
Main,43.0,66,subāhurupakārī me sa ca kāśipatiḥ prabho yayoḥ kṛte 'haṃ saṃprāpto yogīśa ! bhavato 'ntikam,सुबाहुरुपकारी मे स च काशिपतिः प्रभो ययोः कृते ऽहं संप्राप्तो योगीश ! भवतो ऽन्तिकम्
Main,43.0,67,so 'hantava prasādāgni-nirdagdhājñānakilviṣaḥ tathā yatiṣye yenedṛṅ na bhūyāṃ duḥ khabhājanam,सो ऽहन्तव प्रसादाग्नि-निर्दग्धाज्ञानकिल्विषः तथा यतिष्ये येनेदृङ् न भूयां दुः खभाजनम्
Main,43.0,68,parityajiṣye gārhasthyamārtipādapakānanam tvatto 'nujñāṃ samāsādya jñānadāturmahātmanaḥ,परित्यजिष्ये गार्हस्थ्यमार्तिपादपकाननम् त्वत्तो ऽनुज्ञां समासाद्य ज्ञानदातुर्महात्मनः
Main,43.0,69,dattātreya uvāca gaccha rājendra ! bhadraṃ te yathā te kathitaṃ mayā nirmamo nirahaṅkārastathā cara vimuktaye,दत्तात्रेय उवाच गच्छ राजेन्द्र ! भद्रं ते यथा ते कथितं मया निर्ममो निरहङ्कारस्तथा चर विमुक्तये
Main,43.0,70,jaḍa uvāca evamuktaḥ praṇamyainamājagāma tvarānvitaḥ yatra kāśipatirbhrātā subāhuścāsya so 'grajaḥ,जड उवाच एवमुक्तः प्रणम्यैनमाजगाम त्वरान्वितः यत्र काशिपतिर्भ्राता सुबाहुश्चास्य सो ऽग्रजः
Main,43.0,71,samutpatya mahābahuṃ so 'larkaḥ kāśibhūpatim subāhoragrato vīramuvāca prahasanniva,समुत्पत्य महाबहुं सो ऽलर्कः काशिभूपतिम् सुबाहोरग्रतो वीरमुवाच प्रहसन्निव
Main,43.0,72,rājyakāmuka kāśīśa ! bhujyatāṃ rājyamūrjitam tathā ca rocate tadvat subāhoḥ saṃprayaccha vā,राज्यकामुक काशीश ! भुज्यतां राज्यमूर्जितम् तथा च रोचते तद्वत् सुबाहोः संप्रयच्छ वा
Main,43.0,73,kāśirāja uvāca kimalarka ! parityaktaṃ rājyaṃ te saṃyugaṃ vinā kṣatriyasya na dharmo 'yaṃ bhavāṃśca kṣatradharmavit,काशिराज उवाच किमलर्क ! परित्यक्तं राज्यं ते संयुगं विना क्षत्रियस्य न धर्मो ऽयं भवांश्च क्षत्रधर्मवित्
Main,43.0,74,nirjitāmātyavargastu tyaktvā maraṇajaṃ bhayam sandadhīta śaraṃ rājā lakṣyamuddiśya vairiṇam,निर्जितामात्यवर्गस्तु त्यक्त्वा मरणजं भयम् सन्दधीत शरं राजा लक्ष्यमुद्दिश्य वैरिणम्
Main,43.0,75,taṃ jitvā nṛpatirbhogān yathābhilaṣitān varān bhuñjīta paramaṃ siddhyai yajeta ca mahāmakhaiḥ,तं जित्वा नृपतिर्भोगान् यथाभिलषितान् वरान् भुञ्जीत परमं सिद्ध्यै यजेत च महामखैः
Main,43.0,76,alarka uvāca evamīdṛśakaṃ vīra ! mamāpyāsīnmanaḥ purā sāmprataṃ viparītārthaṃ śṛṇu cāpyatra kāraṇam,अलर्क उवाच एवमीदृशकं वीर ! ममाप्यासीन्मनः पुरा साम्प्रतं विपरीतार्थं शृणु चाप्यत्र कारणम्
Main,43.0,77,yathāyaṃ bhautikaḥ saṅghastathāntaḥ karaṇaṃ nṛṇām guṇāstu sakalāstadvadaśeṣeṣveva jantuṣu,यथायं भौतिकः सङ्घस्तथान्तः करणं नृणाम् गुणास्तु सकलास्तद्वदशेषेष्वेव जन्तुषु
Main,43.0,78,cicchaktireka evāyaṃ yadā nānyo 'sti kaścana tadā kā nṛpate jñānānmitrāriprabhubhṛtyatā,चिच्छक्तिरेक एवायं यदा नान्यो ऽस्ति कश्चन तदा का नृपते ज्ञानान्मित्रारिप्रभुभृत्यता
Main,43.0,79,tanmayā duḥ khamāsādya tvadbhayodbhavamuttamam dattātreyaprasādena jñānaṃ prāptaṃ nareśvara,तन्मया दुः खमासाद्य त्वद्भयोद्भवमुत्तमम् दत्तात्रेयप्रसादेन ज्ञानं प्राप्तं नरेश्वर
Main,43.0,80,nirjitendriyavargastu tyaktvā saṅgamaśeṣataḥ mano brahmaṇi sandhāya tajjaye paramo jayaḥ,निर्जितेन्द्रियवर्गस्तु त्यक्त्वा सङ्गमशेषतः मनो ब्रह्मणि सन्धाय तज्जये परमो जयः
Main,43.0,81,saṃsādhyamanyattatsiddhyai yataḥ kiñcinna vidyate indriyāṇi ca saṃyamya tataḥ siddhiṃ niyacchati,संसाध्यमन्यत्तत्सिद्ध्यै यतः किञ्चिन्न विद्यते इन्द्रियाणि च संयम्य ततः सिद्धिं नियच्छति
Main,43.0,82,so 'haṃ na te 'rirna mamāsi śatruḥ subāhureṣo na mamāpakārī dṛṣṭaṃ mayā sarvamidaṃ yathātmā anviṣyatāṃ bhūpa ! ripustvayānyaḥ,सो ऽहं न ते ऽरिर्न ममासि शत्रुः सुबाहुरेषो न ममापकारी दृष्टं मया सर्वमिदं यथात्मा अन्विष्यतां भूप ! रिपुस्त्वयान्यः
Main,43.0,83,itthaṃ sa tenābhihito narendro hṛṣṭaḥ samutthāya tataḥ subāhuḥ diṣṭyeti taṃ bhrātaramābhinandya kāśīśvaraṃ vākyamidaṃ babhāṣe,इत्थं स तेनाभिहितो नरेन्द्रो हृष्टः समुत्थाय ततः सुबाहुः दिष्ट्येति तं भ्रातरमाभिनन्द्य काशीश्वरं वाक्यमिदं बभाषे
Main,44.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe ariṣṭakathanaṃ nāma tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ subāhuruvāca yadarthaṃ nṛpaśārdūla ! tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ tanmayā sakalaṃ prāptaṃ yāsyāmi tvaṃ sukhī bhava,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे अरिष्टकथनं नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः सुबाहुरुवाच यदर्थं नृपशार्दूल ! त्वामहं शरणं गतः तन्मया सकलं प्राप्तं यास्यामि त्वं सुखी भव
Main,44.0,2,kākhirāja uvāca kiṃ nimittaṃ bhavān prāpto niṣpannor'thaśca kastava subāho ! tanmamācakṣva paraṃ kautūhalaṃ hi me,काखिराज उवाच किं निमित्तं भवान् प्राप्तो निष्पन्नोर्ऽथश्च कस्तव सुबाहो ! तन्ममाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे
Main,44.0,3,samākrāntamalarkeṇa pitṛpaitāmahaṃ mahat rājyaṃ dehīti nirjitya tvayāhamabhicoditaḥ,समाक्रान्तमलर्केण पितृपैतामहं महत् राज्यं देहीति निर्जित्य त्वयाहमभिचोदितः
Main,44.0,4,tato mayā samākramya rājyamasyānujasya te etatte balamānītaṃ tadbhuṅkṣvasvakulocitam,ततो मया समाक्रम्य राज्यमस्यानुजस्य ते एतत्ते बलमानीतं तद्भुङ्क्ष्वस्वकुलोचितम्
Main,44.0,5,subāhuruvāca kāśirāja ! nibodha tvaṃ yadarthamayamudyamaḥ kṛto mayā bhavāṃścaiva kārito 'tyantamudyamam,सुबाहुरुवाच काशिराज ! निबोध त्वं यदर्थमयमुद्यमः कृतो मया भवांश्चैव कारितो ऽत्यन्तमुद्यमम्
Main,44.0,6,bhrātā mamāyaṃ grāmyeṣu sakto bhogeṣu tattvavit vimūḍhau bodhavantau ca bhrātarāvagrajau mama,भ्राता ममायं ग्राम्येषु सक्तो भोगेषु तत्त्ववित् विमूढौ बोधवन्तौ च भ्रातरावग्रजौ मम
Main,44.0,7,tayormama ca yanmātrā bālye stanyaṃ yathā mukhe tathāvabodho vinyastaḥ karṇayoravanīpate,तयोर्मम च यन्मात्रा बाल्ये स्तन्यं यथा मुखे तथावबोधो विन्यस्तः कर्णयोरवनीपते
Main,44.0,8,tayormama ca vijñeyāḥ padārthā ye matā nṛbhiḥ prākāśyaṃ manaso nītāste mātrā nāsya pārthiva,तयोर्मम च विज्ञेयाः पदार्था ये मता नृभिः प्राकाश्यं मनसो नीतास्ते मात्रा नास्य पार्थिव
Main,44.0,9,yathaikamarthe yātānāmekasminnavasīdati duḥ khaṃ bhavati sādhūnāṃ tatāsmākaṃ mahīpate,यथैकमर्थे यातानामेकस्मिन्नवसीदति दुः खं भवति साधूनां ततास्माकं महीपते
Main,44.0,10,gārhasthyamohamāpanne sīdatyasminnareśvara sambandhinyasya dehasya bibhrati bhrātṛkalpanām,गार्हस्थ्यमोहमापन्ने सीदत्यस्मिन्नरेश्वर सम्बन्धिन्यस्य देहस्य बिभ्रति भ्रातृकल्पनाम्
Main,44.0,11,tato mayā viniścitya duḥ khādvairāgyabhāvanā bhaviṣyatītyasya bhavānityudyogāya saṃśritaḥ,ततो मया विनिश्चित्य दुः खाद्वैराग्यभावना भविष्यतीत्यस्य भवानित्युद्योगाय संश्रितः
Main,44.0,12,tadasya duḥ khādvairāgyaṃ saṃbodhādavanīpate samudbhūtaṃ kṛtaṃ kāryaṃ bhadraṃ te 'stu vrajāmyaham,तदस्य दुः खाद्वैराग्यं संबोधादवनीपते समुद्भूतं कृतं कार्यं भद्रं ते ऽस्तु व्रजाम्यहम्
Main,44.0,13,uṣṭvā madālasāgarbhe pītvā satsāstathā stanam nānyanārīsutairyātaṃ vartma yātviti pārthiva,उष्ट्वा मदालसागर्भे पीत्वा सत्सास्तथा स्तनम् नान्यनारीसुतैर्यातं वर्त्म यात्विति पार्थिव
Main,44.0,14,vicārya tanmayā sarvaṃ yuṣmatsaṃśrayapūrvakam kṛtaṃ taccāpi niṣpannaṃ prayāsye siddhaye punaḥ,विचार्य तन्मया सर्वं युष्मत्संश्रयपूर्वकम् कृतं तच्चापि निष्पन्नं प्रयास्ये सिद्धये पुनः
Main,44.0,15,upekṣyate sīdamānaḥ svajano bāndhavaḥ suhṛt yairnarendra ! na tān manye sendriyā vikalā hi te,उपेक्ष्यते सीदमानः स्वजनो बान्धवः सुहृत् यैर्नरेन्द्र ! न तान् मन्ये सेन्द्रिया विकला हि ते
Main,44.0,16,suhṛdi svajane bandhau samarthe yo 'vasīdati dharmārthakāmamokṣebhyo vācyāste tatra na tvasau,सुहृदि स्वजने बन्धौ समर्थे यो ऽवसीदति धर्मार्थकाममोक्षेभ्यो वाच्यास्ते तत्र न त्वसौ
Main,44.0,17,etat tvatsaṅgamād bhūpa ! mayā kāryaṃ mahat kṛtam svasti te 'stu gamiṣyāmi jñānabhāgbhava sattama,एतत् त्वत्सङ्गमाद् भूप ! मया कार्यं महत् कृतम् स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामि ज्ञानभाग्भव सत्तम
Main,44.0,18,kāśirāja uvāca upakārastvayā sādhoralarkasya kṛto mahān mamopakārāya kathaṃ na karoṣi svamānasam,काशिराज उवाच उपकारस्त्वया साधोरलर्कस्य कृतो महान् ममोपकाराय कथं न करोषि स्वमानसम्
Main,44.0,19,phaladāyī satāṃ sadibhaḥ saṅgamo nāphalo yataḥ tasmāttavatsaṃśrayādyuktā mayā prāptā samunnatiḥ,फलदायी सतां सदिभः सङ्गमो नाफलो यतः तस्मात्तवत्संश्रयाद्युक्ता मया प्राप्ता समुन्नतिः
Main,44.0,20,subāhuruvāca dharmārthakāmamokṣākhyaṃ puruṣārthacatuṣṭayam tatra dharmārthakāmāste sakalā hīyate 'paraḥ,सुबाहुरुवाच धर्मार्थकाममोक्षाख्यं पुरुषार्थचतुष्टयम् तत्र धर्मार्थकामास्ते सकला हीयते ऽपरः
Main,44.0,21,tatte saṃkṣepato vakṣye tadihaikamanāḥ śṛṇu śrutvā ca samyagālocya yatethāḥ śreyase nṛpa,तत्ते संक्षेपतो वक्ष्ये तदिहैकमनाः शृणु श्रुत्वा च सम्यगालोच्य यतेथाः श्रेयसे नृप
Main,44.0,22,mametipratyayo bhūpa ! na kāryo 'hamiti tvayā samyagālocya dharmo hi dharmābhāve nirāśrayaḥ,ममेतिप्रत्ययो भूप ! न कार्यो ऽहमिति त्वया सम्यगालोच्य धर्मो हि धर्माभावे निराश्रयः
Main,44.0,23,kasyāhamiti saṃjñeyamityālocya tvayātmanā bāhyantargatamālocyamālocyāpararātriṣu,कस्याहमिति संज्ञेयमित्यालोच्य त्वयात्मना बाह्यन्तर्गतमालोच्यमालोच्यापररात्रिषु
Main,44.0,24,avyaktādiviśeṣantamavikāramacetanam vyaktāvyaktaṃ tvayā jñeyaṃ jñātā kaścāhamityuta,अव्यक्तादिविशेषन्तमविकारमचेतनम् व्यक्ताव्यक्तं त्वया ज्ञेयं ज्ञाता कश्चाहमित्युत
Main,44.0,25,etasminneva vijñāne vijñātamakhilaṃ tvayā anātmanyātmavijñānamakhe khamiti mūḍhatā,एतस्मिन्नेव विज्ञाने विज्ञातमखिलं त्वया अनात्मन्यात्मविज्ञानमखे खमिति मूढता
Main,44.0,26,so 'haṃ sarvagato bhūpa ! lokasaṃvyavahārataḥ mayedamucyate sarvaṃ tvayā pṛṣṭo vrajāmyaham,सो ऽहं सर्वगतो भूप ! लोकसंव्यवहारतः मयेदमुच्यते सर्वं त्वया पृष्टो व्रजाम्यहम्
Main,44.0,27,evamuktvā yayau dhīmān ! subāhuḥ kāśibhūmipam kāśirājo 'pi saṃpūjya so 'larkaṃ svapuraṃ yayau,एवमुक्त्वा ययौ धीमान् ! सुबाहुः काशिभूमिपम् काशिराजो ऽपि संपूज्य सो ऽलर्कं स्वपुरं ययौ
Main,44.0,28,alarko 'pi sutaṃ jyeṣṭhamabhiṣicya narādhipam vanaṃ jagāma santyaktasarvasaṅgaḥ svasiddhaye,अलर्को ऽपि सुतं ज्येष्ठमभिषिच्य नराधिपम् वनं जगाम सन्त्यक्तसर्वसङ्गः स्वसिद्धये
Main,44.0,29,tataḥ kālena mahātā nirdvandvo niṣparigrahaḥ prāpya yogardhimatulāṃ paraṃ nirvāṇamāptavān,ततः कालेन महाता निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः प्राप्य योगर्धिमतुलां परं निर्वाणमाप्तवान्
Main,44.0,30,paśyan jagadidaṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam pāśairguṇamayairbaddhaṃ badhyamānañca nityaśaḥ,पश्यन् जगदिदं सर्वं सदेवासुरमानुषम् पाशैर्गुणमयैर्बद्धं बध्यमानञ्च नित्यशः
Main,44.0,31,putrādibhrātṛputrādi-svapārakyādibhāvitaiḥ ākṛṣyamāṇaṃ karaṇairduḥkhārtaṃ bhinnadarśanam,पुत्रादिभ्रातृपुत्रादि-स्वपारक्यादिभावितैः आकृष्यमाणं करणैर्दुःखार्तं भिन्नदर्शनम्
Main,44.0,32,ajñānapaṅkagarbhasthamanuddhāraṃ mahāmatiḥ ātmānañca samuttīrṇaṃ gāthāmetāmagāyata,अज्ञानपङ्कगर्भस्थमनुद्धारं महामतिः आत्मानञ्च समुत्तीर्णं गाथामेतामगायत
Main,44.0,33,aho kaṣṭaṃ yadasmābhaiḥ pūrvaṃ rājyamanuṣṭhitam iti paścānmayā jñātaṃ yogānnāsti paraṃ sukham,अहो कष्टं यदस्माभैः पूर्वं राज्यमनुष्ठितम् इति पश्चान्मया ज्ञातं योगान्नास्ति परं सुखम्
Main,44.0,34,jaḍa uvāca tātainaṃ tvaṃ samātiṣṭha muktaye yogamuttamam prāpsyase yena tad brahma yatra gatvā na śocasi,जड उवाच तातैनं त्वं समातिष्ठ मुक्तये योगमुत्तमम् प्राप्स्यसे येन तद् ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचसि
Main,44.0,35,tato 'hamapi yāsyāmi kiṃ yajñaiḥ kiṃ japena me kṛtakṛtyasya karaṇaṃ brahmabhāvāya kalpate,ततो ऽहमपि यास्यामि किं यज्ञैः किं जपेन मे कृतकृत्यस्य करणं ब्रह्मभावाय कल्पते
Main,44.0,36,tvatto 'nujñāmavāpyāhaṃ nirdvandvo niṣparigrahaḥ prayatiṣye tathā muktau yathā yāsyāmi nirvṛtim,त्वत्तो ऽनुज्ञामवाप्याहं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः प्रयतिष्ये तथा मुक्तौ यथा यास्यामि निर्वृतिम्
Main,44.0,37,pakṣiṇa ūcuḥ evamuktvā sa pitaraṃ prāpyānujñāṃ tataśca saḥ brahman ! jagāma medhāvī parityaktaparigrahaḥ,पक्षिण ऊचुः एवमुक्त्वा स पितरं प्राप्यानुज्ञां ततश्च सः ब्रह्मन् ! जगाम मेधावी परित्यक्तपरिग्रहः
Main,44.0,38,so 'pi tasya pitā tadvat krameṇa sumahāmatiḥ vānaprasthaṃ samāsthāya caturthāśramamabhyagāt,सो ऽपि तस्य पिता तद्वत् क्रमेण सुमहामतिः वानप्रस्थं समास्थाय चतुर्थाश्रममभ्यगात्
Main,44.0,39,tatrātmajaṃ samāsādya hitvā bandhaṃ guṇādikam prāpa siddhiṃ parāṃ prājñastatkālopāttasaṃmatiḥ,तत्रात्मजं समासाद्य हित्वा बन्धं गुणादिकम् प्राप सिद्धिं परां प्राज्ञस्तत्कालोपात्तसंमतिः
Main,44.0,40,etatte kathitaṃ brahman ! yatpṛṣṭā bhavatā vayam suvistaraṃ yathāvacca kimanyacchrotumicchasi,एतत्ते कथितं ब्रह्मन् ! यत्पृष्टा भवता वयम् सुविस्तरं यथावच्च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
Main,45.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvāde jaḍopākhyānaṃ nāma catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ pañcacatvāriṃbho 'dhyāyaḥ jaiminiruvāca samyagetanmamākhyātaṃ bhavadibhardvijasattamāḥ pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṃ karma vaidikam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे जडोपाख्यानं नाम चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः पञ्चचत्वारिंभो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच सम्यगेतन्ममाख्यातं भवदिभर्द्विजसत्तमाः प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम्
Main,45.0,2,aho pitṛprasādena bhavatāṃ jñānamīdṛśam yena tiryaktvamapyetat prāpya mohastiraskṛtaḥ,अहो पितृप्रसादेन भवतां ज्ञानमीदृशम् येन तिर्यक्त्वमप्येतत् प्राप्य मोहस्तिरस्कृतः
Main,45.0,3,dhanyā bhavantaḥ saṃsiddhyai prāgavasthāsthitaṃ yataḥ bhavatāṃ viṣayodbhūtairna mohaiścālyate manaḥ,धन्या भवन्तः संसिद्ध्यै प्रागवस्थास्थितं यतः भवतां विषयोद्भूतैर्न मोहैश्चाल्यते मनः
Main,45.0,4,diṣṭyā bhagavatā tena mārkaṇḍeyena dhīmatā bhavanto vai samākhyātāḥ sarvasandehahṛttamāḥ,दिष्ट्या भगवता तेन मार्कण्डेयेन धीमता भवन्तो वै समाख्याताः सर्वसन्देहहृत्तमाः
Main,45.0,5,saṃsāre 'smin manuṣyāṇāṃ bhramatāmatisaṅkaṭe bhavadvidhaiḥ samaṃ saṅgo jāyate nātapasvinām,संसारे ऽस्मिन् मनुष्याणां भ्रमतामतिसङ्कटे भवद्विधैः समं सङ्गो जायते नातपस्विनाम्
Main,45.0,6,yadyahaṃ saṅgamāsādya bhavadibharjñānadṛṣṭibhiḥ na syāṃ kṛtārthastannūnaṃ na me 'nyatra kṛtārthatā,यद्यहं सङ्गमासाद्य भवदिभर्ज्ञानदृष्टिभिः न स्यां कृतार्थस्तन्नूनं न मे ऽन्यत्र कृतार्थता
Main,45.0,7,pravṛte ca nivṛtte ca bhavatāṃ jñānakarmaṇi matimastamalāṃ manye yathā nānyasya kasyacit,प्रवृते च निवृत्ते च भवतां ज्ञानकर्मणि मतिमस्तमलां मन्ये यथा नान्यस्य कस्यचित्
Main,45.0,8,yadi tvanugrahavatī mayī buddhirdvijottamāḥ bhavatāṃ tatsamākhyātumarhatedamaśeṣataḥ,यदि त्वनुग्रहवती मयी बुद्धिर्द्विजोत्तमाः भवतां तत्समाख्यातुमर्हतेदमशेषतः
Main,45.0,9,kathametatsamudbhūtaṃ jagat sthāvarajaṅgamam kathañca pralayaṅkāle punaryāsyati sattamāḥ,कथमेतत्समुद्भूतं जगत् स्थावरजङ्गमम् कथञ्च प्रलयङ्काले पुनर्यास्यति सत्तमाः
Main,45.0,10,kathañca vaṃśāḥ devarṣi-pitṛbhūtādisambhavāḥ manvantarāṇi ca kathaṃ vaṃśānucaritañca yat,कथञ्च वंशाः देवर्षि-पितृभूतादिसम्भवाः मन्वन्तराणि च कथं वंशानुचरितञ्च यत्
Main,45.0,11,yāvatyaḥ sṛṣṭayaścaiva yāvantaḥ pralayāstathā yathā kalpavibhāgaśca yā ca manvantarasthitiḥ,यावत्यः सृष्टयश्चैव यावन्तः प्रलयास्तथा यथा कल्पविभागश्च या च मन्वन्तरस्थितिः
Main,45.0,12,yathā ca kṣitisaṃsthānaṃ yat pramāṇañca vai bhuvaḥ yathāsthiti samudrādri-nimnagāḥ kānanāni ca,यथा च क्षितिसंस्थानं यत् प्रमाणञ्च वै भुवः यथास्थिति समुद्राद्रि-निम्नगाः काननानि च
Main,45.0,13,bhūrlokādisvarlokānāṃ gaṇaḥ pātālasaṃśrayaḥ gatistathārkasomādi-graharkṣajyotiṣāmapi,भूर्लोकादिस्वर्लोकानां गणः पातालसंश्रयः गतिस्तथार्कसोमादि-ग्रहर्क्षज्योतिषामपि
Main,45.0,14,śrotumicchāmyahaṃ sarvametadāhūtasaṃplavam upasaṃhṛte ca yaccheṣaṃ jagatyasmin bhaviṣyati,श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वमेतदाहूतसंप्लवम् उपसंहृते च यच्छेषं जगत्यस्मिन् भविष्यति
Main,45.0,15,pakṣiṇa ūcuḥ praśnabhāro 'yamatulo yastvayā munisattama pṛṣṭastaṃ te pravakṣyāmastat śṛṇuṣveha jaimine,पक्षिण ऊचुः प्रश्नभारो ऽयमतुलो यस्त्वया मुनिसत्तम पृष्टस्तं ते प्रवक्ष्यामस्तत् शृणुष्वेह जैमिने
Main,45.0,16,mārkaṇḍeyena kathitaṃ purā krauṣṭukaye yathā dvijaputrāya śāntāya vratastrātāya dhīmate,मार्कण्डेयेन कथितं पुरा क्रौष्टुकये यथा द्विजपुत्राय शान्ताय व्रतस्त्राताय धीमते
Main,45.0,17,mārkaṇḍeyaṃ mahātmānamupāsīnaṃ dvijottamaiḥ krauṣṭukiḥ paripapraccha yadetat pṛṣṭavān prabho,मार्कण्डेयं महात्मानमुपासीनं द्विजोत्तमैः क्रौष्टुकिः परिपप्रच्छ यदेतत् पृष्टवान् प्रभो
Main,45.0,18,tasya cākathayat prītyā yanmunirbhṛgunandanaḥ tatte prakathayiṣyāmaḥ śṛṇu tvaṃ dvijasattama,तस्य चाकथयत् प्रीत्या यन्मुनिर्भृगुनन्दनः तत्ते प्रकथयिष्यामः शृणु त्वं द्विजसत्तम
Main,45.0,19,praṇipatya jagannāthaṃ padmayoniṃ pitāmaham jagadyoniṃ sthitaṃ sṛṣṭau sthitau viṣṇusvarūpiṇam pralaye cāntakartāraṃ raudraṃ rudrasvarūpiṇam,प्रणिपत्य जगन्नाथं पद्मयोनिं पितामहम् जगद्योनिं स्थितं सृष्टौ स्थितौ विष्णुस्वरूपिणम् प्रलये चान्तकर्तारं रौद्रं रुद्रस्वरूपिणम्
Main,45.0,20,mārkaṇḍeya uvāca utpannamātrasya purā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ purāṇametadvedāśca mukhebhyo 'nuviniḥ sṛtāḥ,मार्कण्डेय उवाच उत्पन्नमात्रस्य पुरा ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः पुराणमेतद्वेदाश्च मुखेभ्यो ऽनुविनिः सृताः
Main,45.0,21,purāṇasaṃhitāścakrurbahulāḥ paramarṣayaḥ vedānāṃ pravibhāgaśca kṛtastaistu sahasraśaḥ,पुराणसंहिताश्चक्रुर्बहुलाः परमर्षयः वेदानां प्रविभागश्च कृतस्तैस्तु सहस्रशः
Main,45.0,22,dharmajñānañca vairāgyamaiśvaryañca mahātmanaḥ tasyopadeśena vinā na hi siddhaṃ catuṣṭayam,धर्मज्ञानञ्च वैराग्यमैश्वर्यञ्च महात्मनः तस्योपदेशेन विना न हि सिद्धं चतुष्टयम्
Main,45.0,23,vedān saptarṣayastasmājjagṛhustasya mānasāḥ purāṇaṃ jagṛhuścādyā munayastasya mānasāḥ,वेदान् सप्तर्षयस्तस्माज्जगृहुस्तस्य मानसाः पुराणं जगृहुश्चाद्या मुनयस्तस्य मानसाः
Main,45.0,24,bhṛgoḥ sakāśāccyavanastenoktañca dvijanmanām ṛṣibhiścāpi dakṣāya proktametanmahātmabhiḥ,भृगोः सकाशाच्च्यवनस्तेनोक्तञ्च द्विजन्मनाम् ऋषिभिश्चापि दक्षाय प्रोक्तमेतन्महात्मभिः
Main,45.0,25,dakṣeṇa cāpi kathitamidamāsīttadā mama tattubhyaṃ kathayāmyadya kalikalmaṣanāśanam,दक्षेण चापि कथितमिदमासीत्तदा मम तत्तुभ्यं कथयाम्यद्य कलिकल्मषनाशनम्
Main,45.0,26,sarvametanmahābhaga ! śrūyatāṃ me samādhinā yathāśrutaṃ mayā pūrvaṃ dakṣasya gadato mune,सर्वमेतन्महाभग ! श्रूयतां मे समाधिना यथाश्रुतं मया पूर्वं दक्षस्य गदतो मुने
Main,45.0,27,praṇipatya jagadyonimajamavyayamāśrayam carācarasya jagatodhātāraṃ paramaṃ padam,प्रणिपत्य जगद्योनिमजमव्ययमाश्रयम् चराचरस्य जगतोधातारं परमं पदम्
Main,45.0,28,brahmāṇamādipuruṣamutpatti-sthiti-saṃyame yatkāraṇamanaupamyaṃ yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam,ब्रह्माणमादिपुरुषमुत्पत्ति-स्थिति-संयमे यत्कारणमनौपम्यं यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्
Main,45.0,29,tasmai hiraṇyagarbhāya lokatantrāya dhīmate praṇamya samyagvakṣyāmi bhūtavargamanuttamam,तस्मै हिरण्यगर्भाय लोकतन्त्राय धीमते प्रणम्य सम्यग्वक्ष्यामि भूतवर्गमनुत्तमम्
Main,45.0,30,mahadādyaṃ viśeṣāntaṃ savairupyaṃ salakṣaṇam pramāṇaiḥ pañcabhirgamyaṃ strotobhiḥ ṣaḍbhiranvitam,महदाद्यं विशेषान्तं सवैरुप्यं सलक्षणम् प्रमाणैः पञ्चभिर्गम्यं स्त्रोतोभिः षड्भिरन्वितम्
Main,45.0,31,puruṣādhiṣṭhitaṃ nityamanityamiva ca sthitam tacchrūyatāṃ mahābhāga ! parameṇa samādhinā,पुरुषाधिष्ठितं नित्यमनित्यमिव च स्थितम् तच्छ्रूयतां महाभाग ! परमेण समाधिना
Main,45.0,32,pradhānaṃ kāraṇaṃ yattadavyaktākhyaṃ maharṣayaḥ yadāhuḥ prakṛtiṃ sūkṣmāṃ nityāṃ sadasadātmikām,प्रधानं कारणं यत्तदव्यक्ताख्यं महर्षयः यदाहुः प्रकृतिं सूक्ष्मां नित्यां सदसदात्मिकाम्
Main,45.0,33,dhruvamakṣayyamajaramameyaṃ nānyasaṃśrayam gandharūparasairhenaṃ śabdasparśavivarjitam,ध्रुवमक्षय्यमजरममेयं नान्यसंश्रयम् गन्धरूपरसैर्हेनं शब्दस्पर्शविवर्जितम्
Main,45.0,34,anādyantaṃ jagadyoni triguṇaprabhavāpyayam asāmpratamavijñeyaṃ brahmāgre samavartata,अनाद्यन्तं जगद्योनि त्रिगुणप्रभवाप्ययम् असाम्प्रतमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे समवर्तत
Main,45.0,35,pralayasyānu tenedaṃ vyāptamāsīdaśeṣataḥ guṇasāmyāttatastasmāt kṣetrajñādhiṣṭhitānmune,प्रलयस्यानु तेनेदं व्याप्तमासीदशेषतः गुणसाम्यात्ततस्तस्मात् क्षेत्रज्ञाधिष्ठितान्मुने
Main,45.0,36,guṇabhāvāt sṛjyamānāt sargakāle tataḥ punaḥ pradhānaṃ tattvamudbhūtaṃ mahāntaṃ tat samāvṛṇot,गुणभावात् सृज्यमानात् सर्गकाले ततः पुनः प्रधानं तत्त्वमुद्भूतं महान्तं तत् समावृणोत्
Main,45.0,37,yathā bījaṃ tvacā tadvadavyaktenāvṛto mahān sāttviko rājasaścaiva tāmasaśca tridhoditaḥ,यथा बीजं त्वचा तद्वदव्यक्तेनावृतो महान् सात्त्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधोदितः
Main,45.0,38,tatastasmādahaṅkārastrividho vai vyajāyata vaikārikastaijasaśca bhūtādiśca satāmasaḥ,ततस्तस्मादहङ्कारस्त्रिविधो वै व्यजायत वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्च सतामसः
Main,45.0,39,mahatā cāvṛtaḥ so 'pi yathāvyaraktena vai mahān bhūtādistu vikurvāṇaḥ śabdatanmātrakantataḥ,महता चावृतः सो ऽपि यथाव्यरक्तेन वै महान् भूतादिस्तु विकुर्वाणः शब्दतन्मात्रकन्ततः
Main,45.0,40,sasarja śabdatanmātrādākāśaṃ śabdalakṣaṇam ākāśaṃ śabdamātrantu bhūtādiścāvṛṇottataḥ,ससर्ज शब्दतन्मात्रादाकाशं शब्दलक्षणम् आकाशं शब्दमात्रन्तु भूतादिश्चावृणोत्ततः
Main,45.0,41,sparśatanmātrameveha jāyate nātra saṃśayaḥ balavān jāyate vāyustasya sparśaguṇo mataḥ,स्पर्शतन्मात्रमेवेह जायते नात्र संशयः बलवान् जायते वायुस्तस्य स्पर्शगुणो मतः
Main,45.0,42,vāyuścāpi vikurvāṇo rupamātraṃ sasarja ha jyotirutpadyate vāyostadrūpaguṇamucyate,वायुश्चापि विकुर्वाणो रुपमात्रं ससर्ज ह ज्योतिरुत्पद्यते वायोस्तद्रूपगुणमुच्यते
Main,45.0,43,sparśamātrastu vai vāyūrūpamātraṃ samāvṛṇot jyotiścāpi vikurvāṇaṃ rasamātraṃ sasarja ha,स्पर्शमात्रस्तु वै वायूरूपमात्रं समावृणोत् ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह
Main,45.0,44,sambhavanti tato hyāpaścāsan vai tā rasātmikāḥ rasamātrantu tāhyāpo rūpamātraṃ samāvṛṇot,सम्भवन्ति ततो ह्यापश्चासन् वै ता रसात्मिकाः रसमात्रन्तु ताह्यापो रूपमात्रं समावृणोत्
Main,45.0,45,āpaścāpi vikurvatyo gandhamātraṃ sasarjire saṅghāto jāyate tasmāttasya gandho guṇo mataḥ,आपश्चापि विकुर्वत्यो गन्धमात्रं ससर्जिरे सङ्घातो जायते तस्मात्तस्य गन्धो गुणो मतः
Main,45.0,46,tasmiṃstasmiṃstu tanmātraṃ tena tanmātratā smṛtā aviśeṣavācakatvādaviśeṣāstataśca te,तस्मिंस्तस्मिंस्तु तन्मात्रं तेन तन्मात्रता स्मृता अविशेषवाचकत्वादविशेषास्ततश्च ते
Main,45.0,47,na śāntā nāpi ghorāste na mūḍhāścāviśeṣataḥ bhūtatanmātrasargo 'yamahaṅkārāttu tāmasāt,न शान्ता नापि घोरास्ते न मूढाश्चाविशेषतः भूततन्मात्रसर्गो ऽयमहङ्कारात्तु तामसात्
Main,45.0,48,vaikārikādahaṅkārāt sattvodriktāttu sāttvikāt vaikārikaḥ sa sargastu yugapat sampravartate,वैकारिकादहङ्कारात् सत्त्वोद्रिक्तात्तु सात्त्विकात् वैकारिकः स सर्गस्तु युगपत् सम्प्रवर्तते
Main,45.0,49,buddhīndriyāṇi pañcaiva pañca karmendriyāṇi ca taijasānīndriyāṇyāhurdevā vaikārikā daśa,बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च तैजसानीन्द्रियाण्याहुर्देवा वैकारिका दश
Main,45.0,50,ekādaśaṃ manastatra devā vaikārikāḥ smṛtāḥ śrotaṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā caiva pañcamī,एकादशं मनस्तत्र देवा वैकारिकाः स्मृताः श्रोतं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी
Main,45.0,51,śabdādīnāmavāptyarthaṃ buddhiyuktāni vakṣyate pādau pāyurupasthaśca hastau vāk pañcamī bhavet,शब्दादीनामवाप्त्यर्थं बुद्धियुक्तानि वक्ष्यते पादौ पायुरुपस्थश्च हस्तौ वाक् पञ्चमी भवेत्
Main,45.0,52,gatirvisargo hyānandaḥ śilpaṃ vākyañca karma tat ākāśaṃ śabdamātrantu sparśamātraṃ samāviśat,गतिर्विसर्गो ह्यानन्दः शिल्पं वाक्यञ्च कर्म तत् आकाशं शब्दमात्रन्तु स्पर्शमात्रं समाविशत्
Main,45.0,53,dviguṇo jāyate vāyustasya sparśo guṇo mataḥ rūpantathaivāviśataḥ śabdasparśaguṇāvubhau,द्विगुणो जायते वायुस्तस्य स्पर्शो गुणो मतः रूपन्तथैवाविशतः शब्दस्पर्शगुणावुभौ
Main,45.0,54,dviguṇastu tataścāgniḥ sa śabdasparśarūpavān śabdaḥ sparśaśca rūpañca rasamātraṃ samāviśat,द्विगुणस्तु ततश्चाग्निः स शब्दस्पर्शरूपवान् शब्दः स्पर्शश्च रूपञ्च रसमात्रं समाविशत्
Main,45.0,55,tasmāccaturguṇā hyāpo vijñeyāstā rasātmikāḥ śabdaḥ sparśaśca rūpañca raso gandhaṃ samāviśat,तस्माच्चतुर्गुणा ह्यापो विज्ञेयास्ता रसात्मिकाः शब्दः स्पर्शश्च रूपञ्च रसो गन्धं समाविशत्
Main,45.0,56,saṃhatā gandhamātreṇa āvṛṇvaṃste mahīmimām tasmāt pañcaguṇā bhūmiḥ sthūlā bhūteṣu dṛśyate,संहता गन्धमात्रेण आवृण्वंस्ते महीमिमाम् तस्मात् पञ्चगुणा भूमिः स्थूला भूतेषु दृश्यते
Main,45.0,57,śāntā ghorāśca mūḍhāśca viśeṣāstena te smṛtāḥ parasparānupraveśāddhārayanti parasparam,शान्ता घोराश्च मूढाश्च विशेषास्तेन ते स्मृताः परस्परानुप्रवेशाद्धारयन्ति परस्परम्
Main,45.0,58,bhūmerantastvidaṃ sarvaṃ lokālokaṃ ghanāvṛtam viśeṣāścendriyagrāhyā niyatatvācca te smṛtāḥ,भूमेरन्तस्त्विदं सर्वं लोकालोकं घनावृतम् विशेषाश्चेन्द्रियग्राह्या नियतत्वाच्च ते स्मृताः
Main,45.0,59,guṇaṃ pūrvasya pūrvasya prāpnuvantyuttarottaram nānāvīryāḥ pṛthagbhūtāḥ saptaite saṃhatiṃ vinā,गुणं पूर्वस्य पूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् नानावीर्याः पृथग्भूताः सप्तैते संहतिं विना
Main,45.0,60,nāśaknuvan prajāḥ straṣṭumasamāgamya kṛtsnaśaḥ sametyānyonyasaṃyogamanyonyāśrayiṇaśca te,नाशक्नुवन् प्रजाः स्त्रष्टुमसमागम्य कृत्स्नशः समेत्यान्योन्यसंयोगमन्योन्याश्रयिणश्च ते
Main,45.0,61,ekasaṅghātacihnāśca saṃprāpyaikyamaśeṣataḥ puruṣādhiṣṭhitatvācca avyaktānugraheṇa ca,एकसङ्घातचिह्नाश्च संप्राप्यैक्यमशेषतः पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च अव्यक्तानुग्रहेण च
Main,45.0,62,mahadādyā viśeṣāntā hyaṇḍamutpādayanti te jalabudbudavattatra kramādvai vṛddhimāgatam,महदाद्या विशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति ते जलबुद्बुदवत्तत्र क्रमाद्वै वृद्धिमागतम्
Main,45.0,63,bhūtebhyo 'ṇḍaṃ mahābuddhe ! vṛhattadudakeśayam prākṛte 'ṇḍe vivṛddhaḥ san kṣetrajño brahmasaṃjñitaḥ,भूतेभ्यो ऽण्डं महाबुद्धे ! वृहत्तदुदकेशयम् प्राकृते ऽण्डे विवृद्धः सन् क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंज्ञितः
Main,45.0,64,sa vai śarīrī prathamaḥ sa vai puruṣa ucyate ādikartā ca bhūtānāṃ brahmāgre samavartata,स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते आदिकर्ता च भूतानां ब्रह्माग्रे समवर्तत
Main,45.0,65,tena sarvamidaṃ vyāptaṃ trailokyaṃ sacarācaram merustasyānusambhūto jarāyuścāpi parvatāḥ,तेन सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् मेरुस्तस्यानुसम्भूतो जरायुश्चापि पर्वताः
Main,45.0,66,samudā garbhasalilaṃ tasyāṇḍasya mahātmanaḥ tasminnaṇḍe jagat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam,समुदा गर्भसलिलं तस्याण्डस्य महात्मनः तस्मिन्नण्डे जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम्
Main,45.0,67,dīpādyadrisamudrāśca rājyotirlokasaṃgrahaḥ jalānilānalākāśaistato bhūtādinā bahiḥ,दीपाद्यद्रिसमुद्राश्च राज्योतिर्लोकसंग्रहः जलानिलानलाकाशैस्ततो भूतादिना बहिः
Main,45.0,68,vṛtamaṇḍaṃ daśaguṇairekekaikatvena taiḥ punaḥ mahatā tatpramāṇena sahaivānena veṣṭitaḥ,वृतमण्डं दशगुणैरेकेकैकत्वेन तैः पुनः महता तत्प्रमाणेन सहैवानेन वेष्टितः
Main,45.0,69,mahāṃstaiḥ sahitaḥ sarvairavyaktena samāvṛtaḥ ebhirāvaraṇairaṇḍaṃ saptabhaiḥ prākṛtairvṛtam,महांस्तैः सहितः सर्वैरव्यक्तेन समावृतः एभिरावरणैरण्डं सप्तभैः प्राकृतैर्वृतम्
Main,45.0,70,anyonyamāvṛtya ca tā aṣṭau prakṛtayaḥ sthitāḥ eṣā sā prakṛtirnityā yadantaḥ puruṣaśca saḥ,अन्योन्यमावृत्य च ता अष्टौ प्रकृतयः स्थिताः एषा सा प्रकृतिर्नित्या यदन्तः पुरुषश्च सः
Main,45.0,71,brahmākhyaḥ kathito yaste samāsāt śrū yatāṃ punaḥ yathā magno jale kaścidunmajjan jalasambhavaḥ,ब्रह्माख्यः कथितो यस्ते समासात् श्रू यतां पुनः यथा मग्नो जले कश्चिदुन्मज्जन् जलसम्भवः
Main,45.0,72,jalañca kṣipati brahmā sa tathā prakṛtirvibhu avyaktaṃ kṣetramudiṣṭaṃ brahmā kṣetrajña ucyate,जलञ्च क्षिपति ब्रह्मा स तथा प्रकृतिर्विभु अव्यक्तं क्षेत्रमुदिष्टं ब्रह्मा क्षेत्रज्ञ उच्यते
Main,45.0,73,etatsamastaṃ jānīyāt kṣetrakṣetrajñalakṣaṇam ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ kṣetrajñādhiṣṭhitastu saḥ abuddhipūrvaḥ prathamaḥ prādurbhūtastaḍidyathā,एतत्समस्तं जानीयात् क्षेत्रक्षेत्रज्ञलक्षणम् इत्येष प्राकृतः सर्गः क्षेत्रज्ञाधिष्ठितस्तु सः अबुद्धिपूर्वः प्रथमः प्रादुर्भूतस्तडिद्यथा
Main,46.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe brahmotpatirnāma pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīmanmaharṣivedavyāsapraṇītaṃ śrīmārkaṇḍeyapurāṇam (dvitīyo bhāgaḥ ) ṣaṭcatvāriṃśo 'dhyāyaḥ krauṣṭukiruvāca bhagavaṃstvaṇḍasambhūtiryathāvat kathitā mama brahmāṇḍe brahmaṇo janma tathā coktaṃ mahātmanaḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे ब्रह्मोत्पतिर्नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीमन्महर्षिवेदव्यासप्रणीतं श्रीमार्कण्डेयपुराणम् (द्वितीयो भागः ) षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः क्रौष्टुकिरुवाच भगवंस्त्वण्डसम्भूतिर्यथावत् कथिता मम ब्रह्माण्डे ब्रह्मणो जन्म तथा चोक्तं महात्मनः
Main,46.0,2,etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tvatto bhṛgukulodbhava yadāna sṛṣṭirbhūtānāmasti kinnu na cāsti vā kāle vai pralayasyānte sarvasminnupasaṃhṛte,एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तो भृगुकुलोद्भव यदान सृष्टिर्भूतानामस्ति किन्नु न चास्ति वा काले वै प्रलयस्यान्ते सर्वस्मिन्नुपसंहृते
Main,46.0,3,mārkaṇḍeya uvāca yadā tu prakṛtau yāti layaṃ viśvamidaṃ jagat tadocyate prākṛto 'yaṃ vidvadbhiḥ pratisañcaraḥ,मार्कण्डेय उवाच यदा तु प्रकृतौ याति लयं विश्वमिदं जगत् तदोच्यते प्राकृतो ऽयं विद्वद्भिः प्रतिसञ्चरः
Main,46.0,4,svātmanyavasthitevyakte vikāre pratisaṃhṛte prakṛtiḥ puruṣaścaiva sādharmyeṇāvatiṣṭhataḥ,स्वात्मन्यवस्थितेव्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते प्रकृतिः पुरुषश्चैव साधर्म्येणावतिष्ठतः
Main,46.0,5,tadā tamaśca sattvañca samatvena vyavasthitau anudriktāvanūnau ca tatprotau ca parasparam,तदा तमश्च सत्त्वञ्च समत्वेन व्यवस्थितौ अनुद्रिक्तावनूनौ च तत्प्रोतौ च परस्परम्
Main,46.0,6,tileṣu vā yathā tailaṃ ghṛtaṃ payasi vā sthitam tathā tamasi sattve ca rajo 'pyanusṛtaṃ sthitam,तिलेषु वा यथा तैलं घृतं पयसि वा स्थितम् तथा तमसि सत्त्वे च रजो ऽप्यनुसृतं स्थितम्
Main,46.0,7,utpattirbrahmaṇo yāvadāyuṣo dviparārdhikam tāvaddinaṃ pareśasya tatsamā saṃyame niśā,उत्पत्तिर्ब्रह्मणो यावदायुषो द्विपरार्धिकम् तावद्दिनं परेशस्य तत्समा संयमे निशा
Main,46.0,8,aharmukhe prabuddhastu jagadādiranādimān sarvaheturacintyātmā paraḥ ko 'pyaparakriyaḥ,अहर्मुखे प्रबुद्धस्तु जगदादिरनादिमान् सर्वहेतुरचिन्त्यात्मा परः को ऽप्यपरक्रियः
Main,46.0,9,prakṛtiṃ puruṣañcaiva prāviśyāśu jagatpatiḥ kṣobhayāmāsa yogena pareṇa parameśvaraḥ,प्रकृतिं पुरुषञ्चैव प्राविश्याशु जगत्पतिः क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः
Main,46.0,10,yathā mado navastrīṇāṃ yathā vā mādhavānilaḥ anupraviṣṭaḥ kṣobhāya tathāsau yogamūrtimān,यथा मदो नवस्त्रीणां यथा वा माधवानिलः अनुप्रविष्टः क्षोभाय तथासौ योगमूर्तिमान्
Main,46.0,11,pradhāne kṣobhyamāne tu sa devo brahmasaṃjñitaḥ samutpanno 'ṇḍakoṣastho yathā te kathitaṃ mayā,प्रधाने क्षोभ्यमाने तु स देवो ब्रह्मसंज्ञितः समुत्पन्नो ऽण्डकोषस्थो यथा ते कथितं मया
Main,46.0,12,sa eva kṣobhakaḥ pūrvaṃ sa kṣobhyaḥ prakṛteḥ patiḥ sa saṅkocavikāśābhyāṃ pradhānatve 'pi ca sthitaḥ,स एव क्षोभकः पूर्वं स क्षोभ्यः प्रकृतेः पतिः स सङ्कोचविकाशाभ्यां प्रधानत्वे ऽपि च स्थितः
Main,46.0,13,atpannaḥ sa jagadyoniraguṇo 'pi rajoguṇam bhuñjan pravartate sarge brahmatvaṃ samupāśritaḥ,अत्पन्नः स जगद्योनिरगुणो ऽपि रजोगुणम् भुञ्जन् प्रवर्तते सर्गे ब्रह्मत्वं समुपाश्रितः
Main,46.0,14,brahmatve sa prajāḥ sṛṣṭvā tataḥ sattvātirekavān viṣṇutvametya dharmeṇa kurute paripālanam,ब्रह्मत्वे स प्रजाः सृष्ट्वा ततः सत्त्वातिरेकवान् विष्णुत्वमेत्य धर्मेण कुरुते परिपालनम्
Main,46.0,15,tatastamoguṇodrikto rudratve cākhilaṃ jagat upasaṃhṛtya vai śete trailokyaṃ triguṇo 'guṇaḥ,ततस्तमोगुणोद्रिक्तो रुद्रत्वे चाखिलं जगत् उपसंहृत्य वै शेते त्रैलोक्यं त्रिगुणो ऽगुणः
Main,46.0,16,yathā prāgvyāpakaḥ kṣetrī pālako lāvakastathā yathā sa saṃjñāmāyāti brahmaviṣṇvīśakāriṇīm,यथा प्राग्व्यापकः क्षेत्री पालको लावकस्तथा यथा स संज्ञामायाति ब्रह्मविष्ण्वीशकारिणीम्
Main,46.0,17,brahmatve sṛjate lokān rudratve saṃharatyapi viṣṇutve cāpyudāsīnastistro 'vasthāḥ svayambhuvaḥ,ब्रह्मत्वे सृजते लोकान् रुद्रत्वे संहरत्यपि विष्णुत्वे चाप्युदासीनस्तिस्त्रो ऽवस्थाः स्वयम्भुवः
Main,46.0,18,rajo brahmā tamo rudro viṣṇuḥ sattvaṃ jagatpatiḥ eta eva trayo devā eta eva trayo guṇāḥ,रजो ब्रह्मा तमो रुद्रो विष्णुः सत्त्वं जगत्पतिः एत एव त्रयो देवा एत एव त्रयो गुणाः
Main,46.0,19,anyonyamithunā hyete anyonyāśrayiṇastathā kṣaṇaṃ viyogo nahyeṣāṃ na tyajanti parasparam,अन्योन्यमिथुना ह्येते अन्योन्याश्रयिणस्तथा क्षणं वियोगो नह्येषां न त्यजन्ति परस्परम्
Main,46.0,20,evaṃ brahmā jagatpūrvo devadevaścaturmukhaḥ rajoguṇaṃ samāśritya straṣṭṭatve sa vyavasthitaḥ,एवं ब्रह्मा जगत्पूर्वो देवदेवश्चतुर्मुखः रजोगुणं समाश्रित्य स्त्रष्ट्टत्वे स व्यवस्थितः
Main,46.0,21,hiraṇyagarbho devādiranādirupacārataḥ bhūpadmakarṇikāsaṃstho brahmāgre samajāyata,हिरण्यगर्भो देवादिरनादिरुपचारतः भूपद्मकर्णिकासंस्थो ब्रह्माग्रे समजायत
Main,46.0,22,tasya varṣaśataṃ tvekaṃ paramāyurmahātmanaḥ brahmyeṇaiva hi mānena tasya saṃkhyāṃ nibodha me,तस्य वर्षशतं त्वेकं परमायुर्महात्मनः ब्रह्म्येणैव हि मानेन तस्य संख्यां निबोध मे
Main,46.0,23,nimeṣairdaśabhiḥ kāṣṭhā tathā pañcabhirucyate kalāstriṃśacca vai kāṣṭhā muhūrtaṃ triṃśattāḥ kalāḥ,निमेषैर्दशभिः काष्ठा तथा पञ्चभिरुच्यते कलास्त्रिंशच्च वै काष्ठा मुहूर्तं त्रिंशत्ताः कलाः
Main,46.0,24,ahorātraṃ muhūrtānāṃ nṛṇāṃ triṃśattu vai smṛtam ahorātraiśca triṃśadbhiḥ pakṣau dvau māsa ucyate,अहोरात्रं मुहूर्तानां नृणां त्रिंशत्तु वै स्मृतम् अहोरात्रैश्च त्रिंशद्भिः पक्षौ द्वौ मास उच्यते
Main,46.0,25,taiḥ ṣaḍbhirayanaṃ varṣaṃ dve 'yane dakṣiṇottare taddevānāmahorātraṃ dinaṃ tatrottarāyaṇam,तैः षड्भिरयनं वर्षं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे तद्देवानामहोरात्रं दिनं तत्रोत्तरायणम्
Main,46.0,26,divyairvarṣasahasraistu kṛtatretādisaṃjñitam caturyugaṃ dvādaśabhistadvibhāgaṃ śṛṇuṣva me,दिव्यैर्वर्षसहस्रैस्तु कृतत्रेतादिसंज्ञितम् चतुर्युगं द्वादशभिस्तद्विभागं शृणुष्व मे
Main,46.0,27,catvāri tu sahasrāṇi varṣāṇāṃ kṛtamucyate śatāni sandhyā catvāri sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ,चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां कृतमुच्यते शतानि सन्ध्या चत्वारि सन्ध्यांशश्च तथाविधः
Main,46.0,28,tretā trīṇi sahasrāṇi divyābdānāṃ śatatrayam tatsandhyā tatsamā caiva sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ,त्रेता त्रीणि सहस्राणि दिव्याब्दानां शतत्रयम् तत्सन्ध्या तत्समा चैव सन्ध्यांशश्च तथाविधः
Main,46.0,29,dvāparaṃ dve sahasre tu varṣāṇāṃ dve śate tathā tasya sandhyā samākhyātā dve śatābde tadaṃśakaḥ,द्वापरं द्वे सहस्रे तु वर्षाणां द्वे शते तथा तस्य सन्ध्या समाख्याता द्वे शताब्दे तदंशकः
Main,46.0,30,kaliḥ sahasraṃ divyānāmabdānāṃ dvijasattama sandhyā sandhyāṃśakaścaiva śatakau samudāhṛtau,कलिः सहस्रं दिव्यानामब्दानां द्विजसत्तम सन्ध्या सन्ध्यांशकश्चैव शतकौ समुदाहृतौ
Main,46.0,31,eṣā dvādhaśasāhastrī yugākhyā kavibhiḥ kṛtā etat sahasraguṇitamo brāhmyamudāhṛtam,एषा द्वाधशसाहस्त्री युगाख्या कविभिः कृता एतत् सहस्रगुणितमो ब्राह्म्यमुदाहृतम्
Main,46.0,32,brahmaṇo divase brahman manavaḥ syuścaturdaśa bhavanti bhāgaśasteṣāṃ sahasraṃ tadvibhajyate,ब्रह्मणो दिवसे ब्रह्मन् मनवः स्युश्चतुर्दश भवन्ति भागशस्तेषां सहस्रं तद्विभज्यते
Main,46.0,33,devāḥ saptarṣayaḥ sendrā manustatsūnavo nṛpāḥ manunā saha sṛjyante saṃhriyante ca pūrvavat,देवाः सप्तर्षयः सेन्द्रा मनुस्तत्सूनवो नृपाः मनुना सह सृज्यन्ते संह्रियन्ते च पूर्ववत्
Main,46.0,34,caturyugānāṃ saṃkhyātā sādhikā hye kasaptatiḥ manvantaraṃ tasya saṃkhyāṃ mānuṣābdairnibodha me,चतुर्युगानां संख्याता साधिका ह्ये कसप्ततिः मन्वन्तरं तस्य संख्यां मानुषाब्दैर्निबोध मे
Main,46.0,35,triṃśatkoṭyastu saṃpūrṇāḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvija satpaṣaṣṭistathānyāni niyutāni ca saṃkhyayā,त्रिंशत्कोट्यस्तु संपूर्णाः संख्याताः संख्यया द्विज सत्पषष्टिस्तथान्यानि नियुतानि च संख्यया
Main,46.0,36,viṃśatiśca sahasrāṇi kālo 'yaṃ sādhikaṃ vinā etanmanvantaraṃ proktaṃ divyairvarṣairnibodha me,विंशतिश्च सहस्राणि कालो ऽयं साधिकं विना एतन्मन्वन्तरं प्रोक्तं दिव्यैर्वर्षैर्निबोध मे
Main,46.0,37,aṣṭau varṣasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā yutam dvipañcāśattathānyāni sahasrāṇyadhikāni tu,अष्टौ वर्षसहस्राणि दिव्यया संख्यया युतम् द्विपञ्चाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु
Main,46.0,38,caturdaśaguṇo hyeṣa kālo brahmyamahaḥ smṛtam tasyānte pralayaḥ prokto brahman naimittiko budhaiḥ,चतुर्दशगुणो ह्येष कालो ब्रह्म्यमहः स्मृतम् तस्यान्ते प्रलयः प्रोक्तो ब्रह्मन् नैमित्तिको बुधैः
Main,46.0,39,bhūrloko 'tha bhuvarlokaḥ svarlokaśca vināśinaḥ tathā vināśamāyānti maharlokaśca tiṣṭhati,भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोकश्च विनाशिनः तथा विनाशमायान्ति महर्लोकश्च तिष्ठति
Main,46.0,40,tadvāsino 'pi tāpena janalokaṃ prayānti vai ekārṇave ca trailokye brahmā svapiti vai niśi,तद्वासिनो ऽपि तापेन जनलोकं प्रयान्ति वै एकार्णवे च त्रैलोक्ये ब्रह्मा स्वपिति वै निशि
Main,46.0,41,tatpramāṇaiva sā rātristadante sṛjyate punaḥ evantu brahmaṇo varṣamekaṃ varṣaśatantu tat,तत्प्रमाणैव सा रात्रिस्तदन्ते सृज्यते पुनः एवन्तु ब्रह्मणो वर्षमेकं वर्षशतन्तु तत्
Main,46.0,42,śataṃ hi tasya varṣāṇāṃ paramityabhidhīyate pañcāśadbhistathā varṣaiḥ parārdhamiti kīrtyate,शतं हि तस्य वर्षाणां परमित्यभिधीयते पञ्चाशद्भिस्तथा वर्षैः परार्धमिति कीर्त्यते
Main,46.0,43,evamasya parārdhantu vyatītaṃ dvijasattama yasyānte 'bhūnmahākalpaḥ pādma ityabhiviśrutaḥ,एवमस्य परार्धन्तु व्यतीतं द्विजसत्तम यस्यान्ते ऽभून्महाकल्पः पाद्म इत्यभिविश्रुतः
Main,46.0,44,dvitīyasya parārdhasya vartamānasya vai dvija vārāha iti kalpo 'yaṃ prathamaḥ parikalpitaḥ,द्वितीयस्य परार्धस्य वर्तमानस्य वै द्विज वाराह इति कल्पो ऽयं प्रथमः परिकल्पितः
Main,47.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe brahmāyupramāṇo nāma ṣaṭṭatvāriṃśo 'dhyāyaḥ saptacatvāriśo 'dhyāyaḥ 47 krauṣṭukiruvāca yathā sasarja vai brahmā bhagavānādikṛt prajāḥ prajāpatiḥ patirdevastanme vistarato vada,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे ब्रह्मायुप्रमाणो नाम षट्टत्वारिंशो ऽध्यायः सप्तचत्वारिशो ऽध्यायः ४७ क्रौष्टुकिरुवाच यथा ससर्ज वै ब्रह्मा भगवानादिकृत् प्रजाः प्रजापतिः पतिर्देवस्तन्मे विस्तरतो वद
Main,47.0,2,mārkaṇḍeya uvāca kathayāmyeṣa te brahman sasarja bhagavān yathā lokakṛcchāśvataḥ kṛtsnaṃ jagat sthāvarajaṅgamam,मार्कण्डेय उवाच कथयाम्येष ते ब्रह्मन् ससर्ज भगवान् यथा लोककृच्छाश्वतः कृत्स्नं जगत् स्थावरजङ्गमम्
Main,47.0,3,padmāvasāne pralaye niśāsutpotthitaḥ prabhuḥ sattvodriktastadā brahmā śūnyaṃ lokamavaikṣata,पद्मावसाने प्रलये निशासुत्पोत्थितः प्रभुः सत्त्वोद्रिक्तस्तदा ब्रह्मा शून्यं लोकमवैक्षत
Main,47.0,4,imañcodāharantyatra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam,इमञ्चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम्
Main,47.0,5,āpo nārā vai tanava ityapāṃ nāma śuśruma tāsu śete sa yasmācca tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ,आपो नारा वै तनव इत्यपां नाम शुश्रुम तासु शेते स यस्माच्च तेन नारायणः स्मृतः
Main,47.0,6,vibuddhaḥ salile tasmin vijñāyāntargatāṃ mahīm anumānāt samuddhāraṃ kartukāmastadā kṣite,विबुद्धः सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम् अनुमानात् समुद्धारं कर्तुकामस्तदा क्षिते
Main,47.0,7,akarot sa tanūranyāḥ kalpādiṣu yathā purā matsyakūrmādikāstadvadvārāhaṃ vapurāsthitaḥ,अकरोत् स तनूरन्याः कल्पादिषु यथा पुरा मत्स्यकूर्मादिकास्तद्वद्वाराहं वपुरास्थितः
Main,47.0,8,vedayajñamayaṃ divyaṃ vedayajñamayo vibhuḥ rūpaṃ kṛtvā viveśāpsu sarvagaḥ sarvasambhavaḥ,वेदयज्ञमयं दिव्यं वेदयज्ञमयो विभुः रूपं कृत्वा विवेशाप्सु सर्वगः सर्वसम्भवः
Main,47.0,9,samuddhṛkatya ca pātālānmumoca salile bhuvam janalokasthitaiḥ siddhaiścintyamāno jagatpatiḥ,समुद्धृकत्य च पातालान्मुमोच सलिले भुवम् जनलोकस्थितैः सिद्धैश्चिन्त्यमानो जगत्पतिः
Main,47.0,10,tasyopari jalaughasya mahatī nairiva sthitā vitatatvāttu dehasya na mahī yāti saṃplavam,तस्योपरि जलौघस्य महती नैरिव स्थिता विततत्वात्तु देहस्य न मही याति संप्लवम्
Main,47.0,11,tataḥ kṣitiṃ samīkṛtya pṛthivyāṃ so 'sṛjad girīn prāk sarge dahyamāne tu tadā saṃvartakāgninā,ततः क्षितिं समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽसृजद् गिरीन् प्राक् सर्गे दह्यमाने तु तदा संवर्तकाग्निना
Main,47.0,12,tenāgninā viśīrṇāste parvatā bhuvi sarvaśaḥ śailā ekārṇave magnā vāyunāpastu saṃhatāḥ,तेनाग्निना विशीर्णास्ते पर्वता भुवि सर्वशः शैला एकार्णवे मग्ना वायुनापस्तु संहताः
Main,47.0,13,niṣaktā yatra yatrāsaṃstatra tatrācalābhavan bhūvibhāgantataḥ kṛtvā saptadvīpopaśobhitam,निषक्ता यत्र यत्रासंस्तत्र तत्राचलाभवन् भूविभागन्ततः कृत्वा सप्तद्वीपोपशोभितम्
Main,47.0,14,bhūrādyāṃścaturo lokān pūrvaṃvat samakalpayat sṛṣṭiñcintayatastasya kalpādiṣu yathā purā,भूराद्यांश्चतुरो लोकान् पूर्वंवत् समकल्पयत् सृष्टिञ्चिन्तयतस्तस्य कल्पादिषु यथा पुरा
Main,47.0,15,abuddhipūrvakastasmāt prādurbhūtastamomayaḥ tamo moho mahāmohastāmistro hyandhasaṃjñitaḥ,अबुद्धिपूर्वकस्तस्मात् प्रादुर्भूतस्तमोमयः तमो मोहो महामोहस्तामिस्त्रो ह्यन्धसंज्ञितः
Main,47.0,16,avidyā pañcaparvaiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ pañcadhāvasthitaḥ sargo dhyāyato 'pratibodhavān,अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतो ऽप्रतिबोधवान्
Main,47.0,17,bahirantaścāprakāśaḥ saṃvṛtātmā nagātmakaḥ mukhyā nagā yataścoktā mukhyasargastatastvayam,बहिरन्तश्चाप्रकाशः संवृतात्मा नगात्मकः मुख्या नगा यतश्चोक्ता मुख्यसर्गस्ततस्त्वयम्
Main,47.0,18,taṃ dṛṣṭvāsādhakaṃ sargamamanyadaparaṃ punaḥ tasyābhidhyāyataḥ sargaṃ tiryakstroto hyavartata,तं दृष्ट्वासाधकं सर्गममन्यदपरं पुनः तस्याभिध्यायतः सर्गं तिर्यक्स्त्रोतो ह्यवर्तत
Main,47.0,19,yasmāttiryakpravṛttiḥ sā tiryakstrotastataḥ smṛtaḥ paśvādayaste vikhyātāstamaḥ prāyo hyavedinaḥ,यस्मात्तिर्यक्प्रवृत्तिः सा तिर्यक्स्त्रोतस्ततः स्मृतः पश्वादयस्ते विख्यातास्तमः प्रायो ह्यवेदिनः
Main,47.0,20,atpathagrāhinaścaiva te 'jñāne jñānamāninaḥ ahaṅkṛtā ahaṃmānā aṣṭāviśaśadvidhātmakāḥ,अत्पथग्राहिनश्चैव ते ऽज्ञाने ज्ञानमानिनः अहङ्कृता अहंमाना अष्टाविशशद्विधात्मकाः
Main,47.0,21,antaḥ prakāśāste sarve āvṛtāstu parasparam tamapyasādhakaṃ matvā dhyāyato 'nyastato 'bhavat,अन्तः प्रकाशास्ते सर्वे आवृतास्तु परस्परम् तमप्यसाधकं मत्वा ध्यायतो ऽन्यस्ततो ऽभवत्
Main,47.0,22,ūrdhvastrotastṛtīyastu sāttvikaḥ samavartata te sukhaprītibahulā bahirantastvanāvṛtāḥ,ऊर्ध्वस्त्रोतस्तृतीयस्तु सात्त्विकः समवर्तत ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तस्त्वनावृताः
Main,47.0,23,prakāśā bahirantaśca ūrdhvastrotaḥ samudbhavāḥ tuṣṭātmakastṛtīyastu devasargo hi sa smṛtaḥ,प्रकाशा बहिरन्तश्च ऊर्ध्वस्त्रोतः समुद्भवाः तुष्टात्मकस्तृतीयस्तु देवसर्गो हि स स्मृतः
Main,47.0,24,tasmin sarge 'bhavat prītirniṣpanne brahmaṇastadā tato 'nyaṃ sa tadā dadhyau sādhakaṃ sargamuttamam,तस्मिन् सर्गे ऽभवत् प्रीतिर्निष्पन्ने ब्रह्मणस्तदा ततो ऽन्यं स तदा दध्यौ साधकं सर्गमुत्तमम्
Main,47.0,25,tathābhidhyāyatastasya satyābhidhyāyinastataḥ prādurbabhau tadāvyaktādarvākstrotastu sādhakaḥ,तथाभिध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्ततः प्रादुर्बभौ तदाव्यक्तादर्वाक्स्त्रोतस्तु साधकः
Main,47.0,26,yasmādarvāg vyavartanta tator'vākstrotasastu te te ca prakāśabahulāstamodriktā rajo 'dhikāḥ,यस्मादर्वाग् व्यवर्तन्त ततोर्ऽवाक्स्त्रोतसस्तु ते ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजो ऽधिकाः
Main,47.0,27,tasmāt te duḥ khabahulā bhūyobhūyaśca kāriṇaḥ prakāśā bahirantaśca manuṣyāḥ sādhakāśca te,तस्मात् ते दुः खबहुला भूयोभूयश्च कारिणः प्रकाशा बहिरन्तश्च मनुष्याः साधकाश्च ते
Main,47.0,28,pañcamo 'nugrahaḥ sargaḥ sa caturdhā vyavasthitaḥ viparyayeṇa siddhyā ca śāntyā tuṣṭyā tathaiva ca,पञ्चमो ऽनुग्रहः सर्गः स चतुर्धा व्यवस्थितः विपर्ययेण सिद्ध्या च शान्त्या तुष्ट्या तथैव च
Main,47.0,29,nirvṛttaṃ vartamānañca ter'thaṃ jānanti vai punaḥ bhūtādikānāṃ bhūtānāṃ ṣaṣṭhaḥ sarga sa ucyate,निर्वृत्तं वर्तमानञ्च तेर्ऽथं जानन्ति वै पुनः भूतादिकानां भूतानां षष्ठः सर्ग स उच्यते
Main,47.0,30,te parigrāhiṇaḥ sarve saṃvibhāgaratāstathā codanāścāpyaśīlāśca jñeyā bhūtādikāśca te,ते परिग्राहिणः सर्वे संविभागरतास्तथा चोदनाश्चाप्यशीलाश्च ज्ञेया भूतादिकाश्च ते
Main,47.0,31,prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇastu saḥ tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargaḥ sa ucyate,प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गः स उच्यते
Main,47.0,32,vaikārikastṛtīyastu sargaścaindriyakaḥ smṛtaḥ ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ saṃbhūto buddhaipūrvakaḥ,वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैन्द्रियकः स्मृतः इत्येष प्राकृतः सर्गः संभूतो बुद्धैपूर्वकः
Main,47.0,33,mukhyaḥ sargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ tiryakstrotastu yaḥ proktastiryagyonyaḥ sa pañcamaḥ,मुख्यः सर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः तिर्यक्स्त्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स पञ्चमः
Main,47.0,34,tathordhvastrotasāṃ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ tator'vākstrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ,तथोर्ध्वस्त्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः ततोर्ऽवाक्स्त्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः
Main,47.0,35,aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaḥ sāttvikastāmasaśca saḥ pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāstu trayaḥ smṛtāḥ,अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः
Main,47.0,36,prākṛto vaikṛtaścaiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ ityete vai samākhyātā nava sargāḥ prajāpateḥ,प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः इत्येते वै समाख्याता नव सर्गाः प्रजापतेः
Main,48.0,1,iti śrī mārkaṇḍeyapurāṇe prākṛtavaikṛtasargo nāma saptacātvāriṃśo 'dhyāyaḥ aṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ- 48 krauṣṭukiruvāca samāsāt kathitā sṛṣṭiḥ samyag bhagavatā mama devādīnāṃ bhavaṃ brahman vistarāttu bravīhi me,इति श्री मार्कण्डेयपुराणे प्राकृतवैकृतसर्गो नाम सप्तचात्वारिंशो ऽध्यायः अष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः- ४८ क्रौष्टुकिरुवाच समासात् कथिता सृष्टिः सम्यग् भगवता मम देवादीनां भवं ब्रह्मन् विस्तरात्तु ब्रवीहि मे
Main,48.0,2,mārkaṇḍeya uvāca kuśalākuśalairbrahman ! bhāvitā pūrvakamarmabhiḥ khyātā tathā hyanirmuktāḥ pralaye hyu pasaṃhṛtāḥ,मार्कण्डेय उवाच कुशलाकुशलैर्ब्रह्मन् ! भाविता पूर्वकमर्मभिः ख्याता तथा ह्यनिर्मुक्ताः प्रलये ह्यु पसंहृताः
Main,48.0,3,devādyāḥ sthāvarāntāśca prajā brahmaṃścaturvidhāḥ brahmaṇaḥ kurvataḥ sṛṣṭiṃ jajñire mānasāstadā,देवाद्याः स्थावरान्ताश्च प्रजा ब्रह्मंश्चतुर्विधाः ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसास्तदा
Main,48.0,4,tato devāsurān pitṝn mānuṣāṃśca catuṣṭayam sisṛkṣurambhāṃsyetāni svamātmānamayūyujat,ततो देवासुरान् पितॄन् मानुषांश्च चतुष्टयम् सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत्
Main,48.0,5,yuktātmanastamomātrā udriktābhūt prajāpateḥ sisṛkṣorjaghanāt pūrvamasurā jajñire tataḥ,युक्तात्मनस्तमोमात्रा उद्रिक्ताभूत् प्रजापतेः सिसृक्षोर्जघनात् पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः
Main,48.0,6,utsasarja tatastāntu tamomātrātmikāṃ tanum sāpaviddhā tanustena sadyo rātrirajāyata,उत्ससर्ज ततस्तान्तु तमोमात्रात्मिकां तनुम् सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत
Main,48.0,7,anyāṃ tanumupādāya sisṛkṣuḥ prītimāpa saḥ sattvodrekāstato devā mukhatastasya jajñire,अन्यां तनुमुपादाय सिसृक्षुः प्रीतिमाप सः सत्त्वोद्रेकास्ततो देवा मुखतस्तस्य जज्ञिरे
Main,48.0,8,utsasarja ca bhūteśastanuṃ tāmapyasau vibhuḥ sā cāpaviddhā divasaṃ sattvaprāyamajāyat,उत्ससर्ज च भूतेशस्तनुं तामप्यसौ विभुः सा चापविद्धा दिवसं सत्त्वप्रायमजायत्
Main,48.0,9,sattvamātrātmikāmeva tato 'nyāṃ jagṛhe tanum pitṛvanmanyamānasya pitarastasya jajñire,सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यां जगृहे तनुम् पितृवन्मन्यमानस्य पितरस्तस्य जज्ञिरे
Main,48.0,10,sṛṣṭvā pitṝnutsasarja tanuṃ tāmapi sa prabhuḥ sā cotsṛṣṭābhavat sandhyā divananaktāntarasthitā,सृष्ट्वा पितॄनुत्ससर्ज तनुं तामपि स प्रभुः सा चोत्सृष्टाभवत् सन्ध्या दिवननक्तान्तरस्थिता
Main,48.0,11,rajomātrātmikāmanyāṃ tanuṃ bheje 'tha sa prabhuḥ tato manuṣyāḥ sambhūtā rajomātrāsamudbhavāḥ,रजोमात्रात्मिकामन्यां तनुं भेजे ऽथ स प्रभुः ततो मनुष्याः सम्भूता रजोमात्रासमुद्भवाः
Main,48.0,12,sṛṣṭvā manuṣyān sa vibhurutsasarja tanuṃ tataḥ jyotsnā samabhavat sā ca naktānte 'harmukhe ca yā,सृष्ट्वा मनुष्यान् स विभुरुत्ससर्ज तनुं ततः ज्योत्स्ना समभवत् सा च नक्तान्ते ऽहर्मुखे च या
Main,48.0,13,ityetāstanavastasya devadevasya dhīmataḥ khyātā rātryahanī caiva sandhyā jyotsnā ca vai dvija,इत्येतास्तनवस्तस्य देवदेवस्य धीमतः ख्याता रात्र्यहनी चैव सन्ध्या ज्योत्स्ना च वै द्विज
Main,48.0,14,jyotstanā sandhyā tathaivāha---sattvamātrātmakaṃ trayam tamomātrātmikā rātriḥ sā vai tasmāt triyāmikā,ज्योत्स्तना सन्ध्या तथैवाह---सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मात् त्रियामिका
Main,48.0,15,tasmād devā divā rātrāvasurāstu balānvitāḥ jyotsnāgame ca manujāḥ sandhyāyāṃ pitarastathā,तस्माद् देवा दिवा रात्रावसुरास्तु बलान्विताः ज्योत्स्नागमे च मनुजाः सन्ध्यायां पितरस्तथा
Main,48.0,16,bhavanti balino 'dhṛṣyā vipakṣāṇāṃ na saṃśayaḥ tadviparyayamāsādya prayānti ca viparyayam,भवन्ति बलिनो ऽधृष्या विपक्षाणां न संशयः तद्विपर्ययमासाद्य प्रयान्ति च विपर्ययम्
Main,48.0,17,jyotsno rātryahanī sandhyā catvāryetāni vai prabhoḥ brahmaṇastu śarīrāṇi triguṇopaśritāni tu,ज्योत्स्नो रात्र्यहनी सन्ध्या चत्वार्येतानि वै प्रभोः ब्रह्मणस्तु शरीराणि त्रिगुणोपश्रितानि तु
Main,48.0,18,catvāryetānyathotpādya tanumanyāṃ prajāpatiḥ rajastamomayīṃ rātrau jagṛhe kṣuttṛḍanvitaḥ,चत्वार्येतान्यथोत्पाद्य तनुमन्यां प्रजापतिः रजस्तमोमयीं रात्रौ जगृहे क्षुत्तृडन्वितः
Main,48.0,19,tadandhakāre kṣutkṣāmānasṛjad bhagavānajaḥ virūpān śmaśrulānattumārabdhāste ca tāṃ tanum,तदन्धकारे क्षुत्क्षामानसृजद् भगवानजः विरूपान् श्मश्रुलानत्तुमारब्धास्ते च तां तनुम्
Main,48.0,20,rakṣāma iti tebhyo 'nye ya ūcuste tu rākṣasāḥ khādāma iti ye cocuste yakṣā yakṣaṇāt dvija,रक्षाम इति तेभ्यो ऽन्ये य ऊचुस्ते तु राक्षसाः खादाम इति ये चोचुस्ते यक्षा यक्षणात् द्विज
Main,48.0,21,tān dṛṣṭvā hyapriyeṇāsya keśāḥ śīryanta vedhasaḥ samārohaṇahīnāśca śiraso brahmaṇastu te,तान् दृष्ट्वा ह्यप्रियेणास्य केशाः शीर्यन्त वेधसः समारोहणहीनाश्च शिरसो ब्रह्मणस्तु ते
Main,48.0,22,sarpaṇātte 'bhavan sarpā hīnatvādahayaḥ smṛtāḥ sarpān dṛṣṭvā tataḥ krodhāt krodhātmāno vinirmame,सर्पणात्ते ऽभवन् सर्पा हीनत्वादहयः स्मृताः सर्पान् दृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्ममे
Main,48.0,23,varṇena kapilenogrāste bhūtāḥ piśitāśanāḥ dhyāyato gāṃ tatastasya gandharvā jajñire sutāḥ,वर्णेन कपिलेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः ध्यायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः
Main,48.0,24,jajñire pibato vācaṃ gandharvāstena te smṛtāḥ aṣṭāsvetāsu sṛṣṭāsu devayoniṣu sa prabhuḥ,जज्ञिरे पिबतो वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः
Main,48.0,25,tataḥ svadehato 'nyāni vayāṃsi paśavo 'sṛjat mukhato 'jāḥ sasarjātha vakṣasaścāvayo 'sṛjat,ततः स्वदेहतो ऽन्यानि वयांसि पशवो ऽसृजत् मुखतो ऽजाः ससर्जाथ वक्षसश्चावयो ऽसृजत्
Main,48.0,26,gāvaścaivodarād brahmā pārśvābhyāñca vinirmame padbhyāñcāśvān sa mātaṅgān rāsabān śaśakān mṛgān,गावश्चैवोदराद् ब्रह्मा पार्श्वाभ्याञ्च विनिर्ममे पद्भ्याञ्चाश्वान् स मातङ्गान् रासबान् शशकान् मृगान्
Main,48.0,27,uṣṭrānaśvatarāṃścaiva nānārūpāśca jātayaḥ oṣadhyaḥ phalamūlinyo romabhyastasya jajñire,उष्ट्रानश्वतरांश्चैव नानारूपाश्च जातयः ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे
Main,48.0,28,evaṃ paśvoṣadhīḥ sṛṣṭvā hyayajaccādhvare vibhuḥ tasmādādau tu kalpasya tretāyugamukhe tadā,एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वा ह्ययजच्चाध्वरे विभुः तस्मादादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखे तदा
Main,48.0,29,gaurajaḥ puruṣo meṣo aśvāśvataragardabhāḥ etān grāmyān paśūnāhurāraṇyāṃśca nibodha me,गौरजः पुरुषो मेषो अश्वाश्वतरगर्दभाः एतान् ग्राम्यान् पशूनाहुरारण्यांश्च निबोध मे
Main,48.0,30,śvāpadaṃ dvikhuraṃ hastī vānarāḥ pakṣipañcamāḥ audakāḥ paśavaḥ ṣaṣṭhāḥ saptamāstu sarīsṛpāḥ,श्वापदं द्विखुरं हस्ती वानराः पक्षिपञ्चमाः औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः
Main,48.0,31,gāyatrīñca ṛcañcaiva trivṛt somaṃ rathantaram agniṣṭomañca yajñānāṃ nirmame prathamānmukhāt,गायत्रीञ्च ऋचञ्चैव त्रिवृत् सोमं रथन्तरम् अग्निष्टोमञ्च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्
Main,48.0,32,yajūṃṣi traiṣṭubhaṃ dhandaḥ stomaṃ pañcadaśantathā bṛhat sāma tathokathañca dakṣiṇādasṛjanmukhāt,यजूंषि त्रैष्टुभं धन्दः स्तोमं पञ्चदशन्तथा बृहत् साम तथोकथञ्च दक्षिणादसृजन्मुखात्
Main,48.0,33,sāmāni jagatīcchandaḥ stomaṃ pañcadaśantathā vairūpamatirātrañca nirmame paścimānmukhāt,सामानि जगतीच्छन्दः स्तोमं पञ्चदशन्तथा वैरूपमतिरात्रञ्च निर्ममे पश्चिमान्मुखात्
Main,48.0,34,ekaviśamatharvāṇamāptoryāmāṇameva ca anuṣṭubhaṃ savairājamuttarādasṛjanmukhāt,एकविशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च अनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात्
Main,48.0,35,vidyuto 'śanimeghāśca rohitendradhanūṃṣi ca vayāṃsi ca sasarjādau kalpasya bhagavān vibhuḥ,विद्युतो ऽशनिमेघाश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च वयांसि च ससर्जादौ कल्पस्य भगवान् विभुः
Main,48.0,36,uccāvacāni bhūtāni gātrebhyastalasya jajñire sṛṣṭvā catuṣṭayaṃ pūrvaṃ devāsurapitṝn prajāḥ,उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तलस्य जज्ञिरे सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवासुरपितॄन् प्रजाः
Main,48.0,37,tato 'sṛjat sa bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca yakṣān piśācān gandharvāṃstathaivāpsarasāṅgaṇān,ततो ऽसृजत् स भूतानि स्थावराणि चराणि च यक्षान् पिशाचान् गन्धर्वांस्तथैवाप्सरसाङ्गणान्
Main,48.0,38,narakinnararakṣāṃsi vayaḥ paśumṛgoragān avyayañca vyayañcaiva yadidaṃ sthāṇujaṅgamam,नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान् अव्ययञ्च व्ययञ्चैव यदिदं स्थाणुजङ्गमम्
Main,48.0,39,teṣāṃ ye yāni karmāṇi prāk sṛṣṭeḥ pratipedire tānyeva pratipadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ,तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टेः प्रतिपेदिरे तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः
Main,48.0,40,hiṃstrāhiṃstre mṛdukrūre dharmādharmāvṛtānṛte tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate,हिंस्त्राहिंस्त्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते
Main,48.0,41,indriyārtheṣu bhūteṣu śarīreṣu ca sa prabhuḥ nānātvaṃ viniyogañca dhātaiva vyadadhāt svayam,इन्द्रियार्थेषु भूतेषु शरीरेषु च स प्रभुः नानात्वं विनियोगञ्च धातैव व्यदधात् स्वयम्
Main,48.0,42,nāma rūpañca bhūtānāṃ kṛtyānāñca prapañcanam vedaśabdebhya evādau devādīnāñcakāra saḥ,नाम रूपञ्च भूतानां कृत्यानाञ्च प्रपञ्चनम् वेदशब्देभ्य एवादौ देवादीनाञ्चकार सः
Main,48.0,43,ṛṣīṇāṃ nāmadheyāni yāśca deveṣu sṛṣṭayaḥ śarvaryante prasūtānāmanyeṣāñca dadāti saḥ,ऋषीणां नामधेयानि याश्च देवेषु सृष्टयः शर्वर्यन्ते प्रसूतानामन्येषाञ्च ददाति सः
Main,48.0,44,yathartāvṛtuliṅgāni nānārūpāṇi paryaye dṛśyante tāni tānyeva tathā bhāvā yugādiṣu,यथर्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु
Main,48.0,45,evaṃvidhāḥ sṛṣṭayastu brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ śarvaryante prabuddhasya kalpe kalpe bhavanti vai,एवंविधाः सृष्टयस्तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः शर्वर्यन्ते प्रबुद्धस्य कल्पे कल्पे भवन्ति वै
Main,49.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sṛṣṭiprakāraṇanāmāṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ūnapañcāśo 'dhyāyaḥ- 49 krauṣṭukiruvāca arvākstrotastu kathito bhavatā yastu mānuṣaḥ brahman ! vistarato brūhi brahmā samasṛjadyathā,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सृष्टिप्रकारणनामाष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः ऊनपञ्चाशो ऽध्यायः- ४९ क्रौष्टुकिरुवाच अर्वाक्स्त्रोतस्तु कथितो भवता यस्तु मानुषः ब्रह्मन् ! विस्तरतो ब्रूहि ब्रह्मा समसृजद्यथा
Main,49.0,2,yathā ca varṇānasṛjadyad guṇāśca mahāmate yacca yeṣāṃ smṛtaṃ karma viprādīnāṃ vadasva tat,यथा च वर्णानसृजद्यद् गुणाश्च महामते यच्च येषां स्मृतं कर्म विप्रादीनां वदस्व तत्
Main,49.0,3,mārkaṇḍeya uvāca brahmaṇaḥ sṛjataḥ pūrvaṃ satyābhidhyāyinastathā mithunānāṃ sahasrantu mukhāt so 'thāsṛjanmune,मार्कण्डेय उवाच ब्रह्मणः सृजतः पूर्वं सत्याभिध्यायिनस्तथा मिथुनानां सहस्रन्तु मुखात् सो ऽथासृजन्मुने
Main,49.0,4,jātāste hyu papadyante sattvodriktāḥ svatejasaḥ sahasramanyadvakṣasto mithunānāṃ sasarja ha,जातास्ते ह्यु पपद्यन्ते सत्त्वोद्रिक्ताः स्वतेजसः सहस्रमन्यद्वक्षस्तो मिथुनानां ससर्ज ह
Main,49.0,5,te sarve rajasodriktāḥ śuṣmiṇaścāpyamarṣiṇaḥ sasarjānyate sahasrantu dvandvānāmūrutaḥ punaḥ,ते सर्वे रजसोद्रिक्ताः शुष्मिणश्चाप्यमर्षिणः ससर्जान्यते सहस्रन्तु द्वन्द्वानामूरुतः पुनः
Main,49.0,6,rajastamobhyāmudriktā īhāśīlāstu te smṛtāḥ padbhyāṃ sahasramanyacca mithunānāṃ sasarja ha,रजस्तमोभ्यामुद्रिक्ता ईहाशीलास्तु ते स्मृताः पद्भ्यां सहस्रमन्यच्च मिथुनानां ससर्ज ह
Main,49.0,7,udriktāstamasā sarve niḥ śrīkā hyalpacetasaḥ tataḥ saṃharṣamāṇāste dvandvotpannāstu prāṇinaḥ,उद्रिक्तास्तमसा सर्वे निः श्रीका ह्यल्पचेतसः ततः संहर्षमाणास्ते द्वन्द्वोत्पन्नास्तु प्राणिनः
Main,49.0,8,anyonyahṛrcchyāviṣṭā maithunāyopacakramuḥ tataḥ prabhṛti kalpe 'smin mithunānāṃ hi sambhavaḥ,अन्योन्यहृर्च्छ्याविष्टा मैथुनायोपचक्रमुः ततः प्रभृति कल्पे ऽस्मिन् मिथुनानां हि सम्भवः
Main,49.0,9,māsi māsyārtavaṃ yat tu na tadāsīttu yoṣitām tasmāttadā na suṣuvuḥ sevitairapi maithunaiḥ,मासि मास्यार्तवं यत् तु न तदासीत्तु योषिताम् तस्मात्तदा न सुषुवुः सेवितैरपि मैथुनैः
Main,49.0,10,āyuṣo 'nte prasūyante mithunānyeva tāḥ sakṛt tataḥ prabhṛti kalpe 'smin mithunānāṃ hi sambhavaḥ,आयुषो ऽन्ते प्रसूयन्ते मिथुनान्येव ताः सकृत् ततः प्रभृति कल्पे ऽस्मिन् मिथुनानां हि सम्भवः
Main,49.0,11,dhyānena manasā tāsāṃ prajānāṃ jāyate sakṛt śabdādirviṣayaḥ śuddhaḥ pratyekaṃ pañcalakṣaṇaḥ,ध्यानेन मनसा तासां प्रजानां जायते सकृत् शब्दादिर्विषयः शुद्धः प्रत्येकं पञ्चलक्षणः
Main,49.0,12,ityeṣā mānuṣī sṛṣṭiryā pūrvaṃ vai prajāpateḥ tasyānvavāyasambhūtā yairidaṃ pūritaṃ jagat,इत्येषा मानुषी सृष्टिर्या पूर्वं वै प्रजापतेः तस्यान्ववायसम्भूता यैरिदं पूरितं जगत्
Main,49.0,13,saritsaraḥ samudrāṃśca sevante parvatānapi tāstadā hyalpaśītoṣṇā yuge tasmiṃścaranti vai,सरित्सरः समुद्रांश्च सेवन्ते पर्वतानपि तास्तदा ह्यल्पशीतोष्णा युगे तस्मिंश्चरन्ति वै
Main,49.0,14,tṛptiṃ svābhāvikīṃ prāptā viṣayeṣu mahāmate na tāsāṃ pratighāto 'sti na dveṣo nāpi matsaraḥ,तृप्तिं स्वाभाविकीं प्राप्ता विषयेषु महामते न तासां प्रतिघातो ऽस्ति न द्वेषो नापि मत्सरः
Main,49.0,15,parvatodadhisevinyo hyaniketāstu sarvaśaḥ tā vai niṣkāmacāriṇyo nityaṃ muditamānasāḥ,पर्वतोदधिसेविन्यो ह्यनिकेतास्तु सर्वशः ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः
Main,49.0,16,piśācoragarakṣāṃsi tathā matsariṇo janāḥ paśavaḥ pakṣiṇaścaiva nakrā matsyāḥ sarīsṛpāḥ,पिशाचोरगरक्षांसि तथा मत्सरिणो जनाः पशवः पक्षिणश्चैव नक्रा मत्स्याः सरीसृपाः
Main,49.0,17,avārakā hyaṇḍajā vā te hyadharmaprasūtayaḥ na mūlaphalapuṣpāṇi nārtavā vatsarāṇi ca,अवारका ह्यण्डजा वा ते ह्यधर्मप्रसूतयः न मूलफलपुष्पाणि नार्तवा वत्सराणि च
Main,49.0,18,sarvakālasukhaḥ kālo nātyarthaṃ gharmaśītatā kālena gacchatā teṣāṃ citrā siddhirajāyata,सर्वकालसुखः कालो नात्यर्थं घर्मशीतता कालेन गच्छता तेषां चित्रा सिद्धिरजायत
Main,49.0,19,tataśca teṣāṃ pūrvāhne madhyāhne ca vitṛptatā punastathecchatāṃ tṛptiranāyāsena sābhavat,ततश्च तेषां पूर्वाह्ने मध्याह्ने च वितृप्तता पुनस्तथेच्छतां तृप्तिरनायासेन साभवत्
Main,49.0,20,icchatāñca tathāyāso manasaḥ samajāyata apāṃ saukṣmyaṃ tatastāsāṃ siddhirnānārasollasā,इच्छताञ्च तथायासो मनसः समजायत अपां सौक्ष्म्यं ततस्तासां सिद्धिर्नानारसोल्लसा
Main,49.0,21,samajāyata caivānyā sarvakāmapradāyinī asaṃskāryaiḥ śarīraiśca prajāstāḥ sthirayauvanāḥ,समजायत चैवान्या सर्वकामप्रदायिनी असंस्कार्यैः शरीरैश्च प्रजास्ताः स्थिरयौवनाः
Main,49.0,22,tāsāṃ vinā tu saṃkalpaṃ jāyante mithunāḥ prajāḥ samaṃ janma ca rūpañca mriyante caiva tāḥ samam,तासां विना तु संकल्पं जायन्ते मिथुनाः प्रजाः समं जन्म च रूपञ्च म्रियन्ते चैव ताः समम्
Main,49.0,23,anicchādveṣasaṃyuktā vartante tu parasparam tulyarūpāyuṣaḥ sarvā adhamottamatāṃ vinā,अनिच्छाद्वेषसंयुक्ता वर्तन्ते तु परस्परम् तुल्यरूपायुषः सर्वा अधमोत्तमतां विना
Main,49.0,24,tatvāri tu sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu āyuḥ pramāṇaṃ jīvanti na ca kleśādvipattayaḥ,तत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु आयुः प्रमाणं जीवन्ति न च क्लेशाद्विपत्तयः
Main,49.0,25,kvacit kvacit punaḥ sābhūt kṣitirbhāgyena sarvaśaḥ kālena gacchatā nāśamupayānti yathā prajāḥ,क्वचित् क्वचित् पुनः साभूत् क्षितिर्भाग्येन सर्वशः कालेन गच्छता नाशमुपयान्ति यथा प्रजाः
Main,49.0,26,tathā tāḥ kramaśo nāśaṃ jagmuḥ sarvatra siddhayaḥ tāsu sarvāsu naṣṭāsu nabhasaḥ pracyutā narāḥ,तथा ताः क्रमशो नाशं जग्मुः सर्वत्र सिद्धयः तासु सर्वासु नष्टासु नभसः प्रच्युता नराः
Main,49.0,27,prāyaśaḥ kalpavṛkṣāste saṃbhūtā gṛhasaṃjñitāḥ sarve pratyupabhogāśca tāsaṃ tebhyaḥ prajāyate,प्रायशः कल्पवृक्षास्ते संभूता गृहसंज्ञिताः सर्वे प्रत्युपभोगाश्च तासं तेभ्यः प्रजायते
Main,49.0,28,vartayanti sma tebhyastāstretāyugamukhe tadā tataḥ kālena vai rāgastāsāmākasmiko 'bhavat,वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे तदा ततः कालेन वै रागस्तासामाकस्मिको ऽभवत्
Main,49.0,29,māsi māsyārtavotpattyā garbhotpattiḥ punaḥ punaḥ rāgotpattyā tatastāsāṃ vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ,मासि मास्यार्तवोत्पत्त्या गर्भोत्पत्तिः पुनः पुनः रागोत्पत्त्या ततस्तासां वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः
Main,49.0,30,brahmannanvapareṣāntu petuḥ śākhā mahīruhām vastrāṇi ca prasūyante phaleṣvābharaṇāni ca,ब्रह्मन्नन्वपरेषान्तु पेतुः शाखा महीरुहाम् वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्वाभरणानि च
Main,49.0,31,teṣveva jāyate teṣāṃ gandhavarṇarasānvitam amākṣikaṃ māhavīryaṃ puṭake puṭake madhu,तेष्वेव जायते तेषां गन्धवर्णरसान्वितम् अमाक्षिकं माहवीर्यं पुटके पुटके मधु
Main,49.0,32,tena vā vartayanti sma mukhe treyāyugasya vai tataḥ kālāntareṇaiva punarlobhānvitāstu tāḥ,तेन वा वर्तयन्ति स्म मुखे त्रेयायुगस्य वै ततः कालान्तरेणैव पुनर्लोभान्वितास्तु ताः
Main,49.0,33,vṛkṣāṃstāḥ paryagṛhṇanta mamatvāviṣṭacetasaḥ neśustenāpacāreṇa te 'pi tāsāṃ mahīruhāḥ,वृक्षांस्ताः पर्यगृह्णन्त ममत्वाविष्टचेतसः नेशुस्तेनापचारेण ते ऽपि तासां महीरुहाः
Main,49.0,34,tato dvandvānyajāyante śītoṣṇakṣunmukhāni vai tāstaddvandvopaghātārthaṃ cakruḥ pūrvaṃ purāṇi tu,ततो द्वन्द्वान्यजायन्ते शीतोष्णक्षुन्मुखानि वै तास्तद्द्वन्द्वोपघातार्थं चक्रुः पूर्वं पुराणि तु
Main,49.0,35,marudhanvaṣu durgeṣu parvateṣu darīṣu ca saṃśrayanti ca durgāṇi vārkṣaṃ pārvatamaudakam,मरुधन्वषु दुर्गेषु पर्वतेषु दरीषु च संश्रयन्ति च दुर्गाणि वार्क्षं पार्वतमौदकम्
Main,49.0,36,kṛtrimañca tathā durgaṃ mitvā mitvātmano ṅgulaiḥ mānārthāni pramāṇāni tāstu pūrvaṃ pracakrire,कृत्रिमञ्च तथा दुर्गं मित्वा मित्वात्मनो ङ्गुलैः मानार्थानि प्रमाणानि तास्तु पूर्वं प्रचक्रिरे
Main,49.0,37,paramāṇuḥ paraṃ sūkṣmaṃ traṣareṇurmahīrajaḥ bālāgrañcaiva likṣāṃ ca yūkāṃ cātha yavodaram,परमाणुः परं सूक्ष्मं त्रषरेणुर्महीरजः बालाग्रञ्चैव लिक्षां च यूकां चाथ यवोदरम्
Main,49.0,38,kramādaṣṭaguṇānyāhuryavānaṣṭau tathāṅgulam ṣaḍaṅgulaṃ padaṃ tacca vitastirdviguṇaṃ smṛtam,क्रमादष्टगुणान्याहुर्यवानष्टौ तथाङ्गुलम् षडङ्गुलं पदं तच्च वितस्तिर्द्विगुणं स्मृतम्
Main,49.0,39,dve vitastī tathā hasto brāhmyatīrthādiveṣṭanaḥ caturhastaṃ dhanurdaṇḍo nāḍikāryugameva ca,द्वे वितस्ती तथा हस्तो ब्राह्म्यतीर्थादिवेष्टनः चतुर्हस्तं धनुर्दण्डो नाडिकार्युगमेव च
Main,49.0,40,dhanuṣāṃ dve sahasre tu gavyūtistaccaturguṇam proktañca yojavanaṃ prājñaiḥ saṃkhyānārthamidaṃ param,धनुषां द्वे सहस्रे तु गव्यूतिस्तच्चतुर्गुणम् प्रोक्तञ्च योजवनं प्राज्ञैः संख्यानार्थमिदं परम्
Main,49.0,41,caturṇāmatha durgāṇāṃ svasamutthāni trīṇi tu caturthaṃ kṛtrimaṃ durgaṃ te cakruryatnatastu vai,चतुर्णामथ दुर्गाणां स्वसमुत्थानि त्रीणि तु चतुर्थं कृत्रिमं दुर्गं ते चक्रुर्यत्नतस्तु वै
Main,49.0,42,purañca kheṭakañcaiva tadvad droṇīmukhaṃ dvija śākhānagarakañcāpi tathā karvaṭakaṃ dramī,पुरञ्च खेटकञ्चैव तद्वद् द्रोणीमुखं द्विज शाखानगरकञ्चापि तथा कर्वटकं द्रमी
Main,49.0,43,grāmaṃ saghoṣavinyāsaṃ teṣu cāvasathān pṛthak sotsedhavaprakārañca sarvataḥ parikhāvṛtam,ग्रामं सघोषविन्यासं तेषु चावसथान् पृथक् सोत्सेधवप्रकारञ्च सर्वतः परिखावृतम्
Main,49.0,44,yojanārdhārdhaviṣkambhamaṣṭabhāgāyataṃ puram prāgudakpravaṇaṃ śastaṃ śuddhavaṃśabahirgamam,योजनार्धार्धविष्कम्भमष्टभागायतं पुरम् प्रागुदक्प्रवणं शस्तं शुद्धवंशबहिर्गमम्
Main,49.0,45,tadardhena tathā kheṭaṃ tatpādena ca karvaṭam nyūnaṃ droṇīmukhaṃ tasmādantabhāgena cocyate,तदर्धेन तथा खेटं तत्पादेन च कर्वटम् न्यूनं द्रोणीमुखं तस्मादन्तभागेन चोच्यते
Main,49.0,46,prākāraparikhāhīnāṃ puraṃ kharvaṭamucyate śākhānagarakañcānyanmantrisāmantabhuktimat,प्राकारपरिखाहीनां पुरं खर्वटमुच्यते शाखानगरकञ्चान्यन्मन्त्रिसामन्तभुक्तिमत्
Main,49.0,47,tathā śūdrajanaprāyāḥ svasamṛddhikṛṣībalāḥ kṣetropabhogyabhūmadhye vasatirgrāmasaṃjñitā,तथा शूद्रजनप्रायाः स्वसमृद्धिकृषीबलाः क्षेत्रोपभोग्यभूमध्ये वसतिर्ग्रामसंज्ञिता
Main,49.0,48,anyasmānnagarāderyā kāryamuddiśya mānavaiḥ kriyate vasatiḥ sā vai vijñeyā vasatirnaraiḥ,अन्यस्मान्नगरादेर्या कार्यमुद्दिश्य मानवैः क्रियते वसतिः सा वै विज्ञेया वसतिर्नरैः
Main,49.0,49,duṣṭaprāyo vinā kṣetraiḥ parabhūmicaro balī grāma eva dramīsaṃjño rājavallabhasaṃśrayaḥ,दुष्टप्रायो विना क्षेत्रैः परभूमिचरो बली ग्राम एव द्रमीसंज्ञो राजवल्लभसंश्रयः
Main,49.0,50,śakaṭārūḍhabhāṇḍaiśca gopālairvipaṇaṃ vinā gosamūhaistathā ghoṣo yatrecchābhūmiketanaḥ,शकटारूढभाण्डैश्च गोपालैर्विपणं विना गोसमूहैस्तथा घोषो यत्रेच्छाभूमिकेतनः
Main,49.0,51,ta evaṃ nagarādīṃstu kṛtvā vāsārthamātmanaḥ niketanāni dvandvānāṃ cakrurāvasathāya vai,त एवं नगरादींस्तु कृत्वा वासार्थमात्मनः निकेतनानि द्वन्द्वानां चक्रुरावसथाय वै
Main,49.0,52,gṛhākārā yathā pūrvaṃ teṣāmāsannahīruhāḥ tathā saṃsmṛtya tatsarvaṃ cakrurveśmāni tāḥ prajāḥ,गृहाकारा यथा पूर्वं तेषामासन्नहीरुहाः तथा संस्मृत्य तत्सर्वं चक्रुर्वेश्मानि ताः प्रजाः
Main,49.0,53,vṛkṣasyaivaṅgatāḥ śākhāstathaivañcāparī gatāḥ natāścaivonnatāścaiva tadvacchākhāḥ pracakrire,वृक्षस्यैवङ्गताः शाखास्तथैवञ्चापरी गताः नताश्चैवोन्नताश्चैव तद्वच्छाखाः प्रचक्रिरे
Main,49.0,54,yāḥ śākhāḥ kalpavṛkṣāṇāṃ pūrvamāsan dvijottama tā eva śākhā gehānāṃ śālātvaṃ tena tāsu tat,याः शाखाः कल्पवृक्षाणां पूर्वमासन् द्विजोत्तम ता एव शाखा गेहानां शालात्वं तेन तासु तत्
Main,49.0,55,kṛtvā dvandvopaghātante vārtopāyamacintayan naṣṭeṣu madhunā sārdhaṃ kalpavṛkṣeṣvaśeṣataḥ,कृत्वा द्वन्द्वोपघातन्ते वार्तोपायमचिन्तयन् नष्टेषु मधुना सार्धं कल्पवृक्षेष्वशेषतः
Main,49.0,56,viṣādavyākulāstā vai prajāstṛṣṇākṣudhārditāḥ tataḥ prādurbabhau tāsāṃ siddhistretāmukhe tadā,विषादव्याकुलास्ता वै प्रजास्तृष्णाक्षुधार्दिताः ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतामुखे तदा
Main,49.0,57,vārtāsvasādhitā hyanyā vṛṣṭistāsāṃ nikāmataḥ tāsāṃ vṛṣṭyudakānīha yāni nimnagatāni vai,वार्तास्वसाधिता ह्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः तासां वृष्ट्युदकानीह यानि निम्नगतानि वै
Main,49.0,58,vṛṣṭyāvaruddhairabhavat strotaḥ khātāni nimnagāḥ ye purastādapāṃ stokā āpannāḥ pṛthivītale,वृष्ट्यावरुद्धैरभवत् स्त्रोतः खातानि निम्नगाः ये पुरस्तादपां स्तोका आपन्नाः पृथिवीतले
Main,49.0,59,tato bhūmeśca saṃyogādoṣadhyastāstadā bhavan aphālakṛṣṭāścānuptā grāmyāraṇyāścaturdaśa,ततो भूमेश्च संयोगादोषध्यस्तास्तदा भवन् अफालकृष्टाश्चानुप्ता ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश
Main,49.0,60,ṛtupuṣpaphalāścaiva vṛkṣā gulmāśca jajñire prādurbhāvastu tretāyāmādyo 'yamauṣadhasya tu,ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षा गुल्माश्च जज्ञिरे प्रादुर्भावस्तु त्रेतायामाद्यो ऽयमौषधस्य तु
Main,49.0,61,tenauṣadhena vartante prajāstretāyuge mune rāgalobhau samāsādya prajāścākasmikau tadā,तेनौषधेन वर्तन्ते प्रजास्त्रेतायुगे मुने रागलोभौ समासाद्य प्रजाश्चाकस्मिकौ तदा
Main,49.0,62,tatastāḥ paryagvahṇanta nadīkṣetrāṇi parvatān vṛkṣagulmauṣadhīścaivamātmanyāyādyathābalam,ततस्ताः पर्यग्वह्णन्त नदीक्षेत्राणि पर्वतान् वृक्षगुल्मौषधीश्चैवमात्मन्यायाद्यथाबलम्
Main,49.0,63,tena doṣeṇa tā neśurauṣadhyo miṣatāṃ dvija agrasad bhūryugapattāstadauṣadhyo mahāmate,तेन दोषेण ता नेशुरौषध्यो मिषतां द्विज अग्रसद् भूर्युगपत्तास्तदौषध्यो महामते
Main,49.0,64,punastāsu praṇaṣṭāsu vibhrāntāstāḥ punaḥ prajāḥ brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmuḥ kṣudhārtāḥ parameṣṭhinam,पुनस्तासु प्रणष्टासु विभ्रान्तास्ताः पुनः प्रजाः ब्रह्माणं शरणं जग्मुः क्षुधार्ताः परमेष्ठिनम्
Main,49.0,65,sa cāpi tattvato jñātvā tadā grastāṃ vasundharām vatsaṃ kṛtvā sumeruntu dudoha bhagavān vibhuḥ,स चापि तत्त्वतो ज्ञात्वा तदा ग्रस्तां वसुन्धराम् वत्सं कृत्वा सुमेरुन्तु दुदोह भगवान् विभुः
Main,49.0,66,dugdheyaṃ gaustadā tena śasyāni pṛthivītale jajñire tāni bījāni grāmyāraṇyāstu tāḥ punaḥ,दुग्धेयं गौस्तदा तेन शस्यानि पृथिवीतले जज्ञिरे तानि बीजानि ग्राम्यारण्यास्तु ताः पुनः
Main,49.0,67,oṣadhyaḥ phalapākāntā gaṇāḥ saptadaśā smṛtāḥ vrīhayaśca yavāścaiva godhūmā aṇavastilāḥ,ओषध्यः फलपाकान्ता गणाः सप्तदशा स्मृताः व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमा अणवस्तिलाः
Main,49.0,68,priyaṅgavo hyudārāśca koradūṣāḥ sacīnakāḥ māṣā mudgā masūrāśca niṣpāvāḥ sakulatthakāḥ,प्रियङ्गवो ह्युदाराश्च कोरदूषाः सचीनकाः माषा मुद्गा मसूराश्च निष्पावाः सकुलत्थकाः
Main,49.0,69,āḍhakāścaṇakāścaiva gaṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ ityetā oṣadhīnāntu grāmyāṇāṃ jātayaḥ purā,आढकाश्चणकाश्चैव गणाः सप्तदश स्मृताः इत्येता ओषधीनान्तु ग्राम्याणां जातयः पुरा
Main,49.0,70,oṣadhyo jajñiyāścaiva grāmyāraṇyāścaturdaśa vrīhayaśca yavāścaiva godhūmā aṇavastilāḥ,ओषध्यो जज्ञियाश्चैव ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमा अणवस्तिलाः
Main,49.0,71,priyaṅgusaptamā hyete aṣṭamāstu kulatthakāḥ śyāmākāstvatha nīvārā yattilā sagavedhukāḥ,प्रियङ्गुसप्तमा ह्येते अष्टमास्तु कुलत्थकाः श्यामाकास्त्वथ नीवारा यत्तिला सगवेधुकाः
Main,49.0,72,kuruvindā markaṭakāstathā veṇuyavāśca ye grāmyāraṇyāḥ smṛtā hyetā oṣadhyaśca caturdaśa,कुरुविन्दा मर्कटकास्तथा वेणुयवाश्च ये ग्राम्यारण्याः स्मृता ह्येता ओषध्यश्च चतुर्दश
Main,49.0,73,yadā prasṛṣṭā oṣadhyo na prarohanti tāḥ punaḥ tataḥ sa tāsāṃ vṛddhyarthaṃ vārtopāyañcakāra ha,यदा प्रसृष्टा ओषध्यो न प्ररोहन्ति ताः पुनः ततः स तासां वृद्ध्यर्थं वार्तोपायञ्चकार ह
Main,49.0,74,brahmā svayambhūrbhagavān hastasiddhiñca karmajām tataḥ prabhṛtyathauṣadhyaḥ kṛṣṭapacyāstu jajñire,ब्रह्मा स्वयम्भूर्भगवान् हस्तसिद्धिञ्च कर्मजाम् ततः प्रभृत्यथौषध्यः कृष्टपच्यास्तु जज्ञिरे
Main,49.0,75,saṃsiddhāyāntu vārtāyāṃ tatastāsāṃ svayaṃ prabhuḥ maryādāṃ sthāpayāmāsa yathānyāyaṃ yathāguṇam,संसिद्धायान्तु वार्तायां ततस्तासां स्वयं प्रभुः मर्यादां स्थापयामास यथान्यायं यथागुणम्
Main,49.0,76,varṇānāmāśramāṇāñca dharmān dharmabhṛtāṃvara lokānāṃ sarvavarṇānāṃ samyagdharmārthapālinām,वर्णानामाश्रमाणाञ्च धर्मान् धर्मभृतांवर लोकानां सर्ववर्णानां सम्यग्धर्मार्थपालिनाम्
Main,49.0,77,prājāpatyaṃ brāhmaṇānāṃ smṛtaṃ sthānaṃ kriyāvatām sthānamaindraṃ kṣatriyāṇāṃ saṃgrāmeṣvapalāyinām,प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं क्रियावताम् स्थानमैन्द्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम्
Main,49.0,78,vaiśyānāṃ mārutaṃ sthānaṃ svadharmamanuvartatām gāndharvaṃ śūdrajātīnāṃ paricaryānuvartatām,वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधर्ममनुवर्तताम् गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचर्यानुवर्तताम्
Main,49.0,79,aṣṭāśītisahasrāṇāmṛṣīṇāmūrdhvaretasām smṛtaṃ teṣāntu yat sthānaṃ tadeva guruvāsinām,अष्टाशीतिसहस्राणामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् स्मृतं तेषान्तु यत् स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्
Main,49.0,80,saptarṣoṇāntu yat sthānaṃ smṛtaṃ tadvai vanaukasām prājāpatyaṃ gṛhasthānāṃ nyāsināṃ brahmaṇaḥ kṣayam yogināmamṛtaṃ sthānamiti vai sthānakalpanā,सप्तर्षोणान्तु यत् स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम् प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्रह्मणः क्षयम् योगिनाममृतं स्थानमिति वै स्थानकल्पना
Main,50.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sṛṣṭiprakaraṇe ekonapañcāśadadhyāyaḥ pañyāśo 'dhyāyaḥ- 50 mārkaṇḍeya uvāca tato 'bhidyāyatastasya jajñire mānasīḥ prajāḥ taccharīrasamutpannaiḥ kāryaistaiḥ kāraṇaiḥ saha,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सृष्टिप्रकरणे एकोनपञ्चाशदध्यायः पञ्याशो ऽध्यायः- ५० मार्कण्डेय उवाच ततो ऽभिद्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसीः प्रजाः तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह
Main,50.0,2,kṣetrajñāḥ samavartanta gātrebyastasya dhīmataḥ te sarve samavartanta ye mayā pragudāhṛtāḥ,क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेब्यस्तस्य धीमतः ते सर्वे समवर्तन्त ये मया प्रगुदाहृताः
Main,50.0,3,devādyāḥ sthāvarāntāśca traiguṇyaviṣayāḥ smṛtāḥ evaṃbhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca,देवाद्याः स्थावरान्ताश्च त्रैगुण्यविषयाः स्मृताः एवंभूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च
Main,50.0,4,yadāsya tāḥ prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ athānyānmānasān putrānu sadṛśānātmano 'sṛjat,यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः अथान्यान्मानसान् पुत्रानु सदृशानात्मनो ऽसृजत्
Main,50.0,5,bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratumaṅgirasantathā marīciṃ dakṣamatriñca vasiṣṭañcaiva mānasam,भृगुं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुमङ्गिरसन्तथा मरीचिं दक्षमत्रिञ्च वसिष्टञ्चैव मानसम्
Main,50.0,6,nava brahmāṇa ityete purāṇe niścayaṅgatāḥ tato 'sṛjat punarbrahmā rudraṃ krodhātmasambhavam,नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयङ्गताः ततो ऽसृजत् पुनर्ब्रह्मा रुद्रं क्रोधात्मसम्भवम्
Main,50.0,7,saṅkalpañcaiva dharmañca pūrveṣāmapi pūrvajam sanandanādayo ye ca pūrvaṃ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā,सङ्कल्पञ्चैव धर्मञ्च पूर्वेषामपि पूर्वजम् सनन्दनादयो ये च पूर्वं सृष्टाः स्वयंभुवा
Main,50.0,8,na te lokeṣu sajjanto nirapekṣāḥ samāhitāḥ sarve te 'nāgatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ,न ते लोकेषु सज्जन्तो निरपेक्षाः समाहिताः सर्वे ते ऽनागतज्ञाना वीतरागा विमत्सराः
Main,50.0,9,teṣvevaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanaḥ brahmaṇo 'būnmahākrodhastatrotpannor'kasannibhaḥ,तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः ब्रह्मणो ऽबून्महाक्रोधस्तत्रोत्पन्नोर्ऽकसन्निभः
Main,50.0,10,ardhanārīnaravapuḥ puruṣo 'tiśarīravān vibhajātmānamityuktvā sa tadāntardadhe tataḥ,अर्धनारीनरवपुः पुरुषो ऽतिशरीरवान् विभजात्मानमित्युक्त्वा स तदान्तर्दधे ततः
Main,50.0,11,sa cokto vai pṛthak strītvaṃ puruṣatvaṃ tathākarot bibheda puruṣatvañca daśadhā caikadhā tu saḥ,स चोक्तो वै पृथक् स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाकरोत् बिभेद पुरुषत्वञ्च दशधा चैकधा तु सः
Main,50.0,12,saumyāsaumyaistathā śāntaiḥ puṃstvaṃ strītvañca sa prabhuḥ bibheda bahudhā devaḥ puruṣairasitaiḥ sitaiḥ,सौम्यासौम्यैस्तथा शान्तैः पुंस्त्वं स्त्रीत्वञ्च स प्रभुः बिभेद बहुधा देवः पुरुषैरसितैः सितैः
Main,50.0,13,tato brahmātmasambhūtaṃ pūrvaṃ svāyambhuvaṃ prabhuḥ ātmanaḥ sadṛśaṃ kṛtvā prajāpālo manuṃ dvija,ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायम्भुवं प्रभुः आत्मनः सदृशं कृत्वा प्रजापालो मनुं द्विज
Main,50.0,14,śatarūpāñca tāṃ nārīṃ taponirdhūtakalmaṣām svāyambhuvo manurdevaḥ patnītve jagṛhe vibhuḥ,शतरूपाञ्च तां नारीं तपोनिर्धूतकल्मषाम् स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः
Main,50.0,15,tasmācca puruṣāt putrau śatarūpā vyajāyata priyavratottānapādau prakhyātāvātmakarmabhiḥ,तस्माच्च पुरुषात् पुत्रौ शतरूपा व्यजायत प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रख्यातावात्मकर्मभिः
Main,50.0,16,kanye dve ca tathā ṛddhiṃ prasūtiñca tataḥ pitā dadau pursūtiṃ dakṣāya tathā ṛddhiṃ ruceḥ purā,कन्ये द्वे च तथा ऋद्धिं प्रसूतिञ्च ततः पिता ददौ पुर्सूतिं दक्षाय तथा ऋद्धिं रुचेः पुरा
Main,50.0,17,prajāpatiḥ sa jagrāha tayoryajñaḥ sadakṣiṇaḥ putro jajñe mahābhāga ! dampatīmithunaṃ tataḥ,प्रजापतिः स जग्राह तयोर्यज्ञः सदक्षिणः पुत्रो जज्ञे महाभाग ! दम्पतीमिथुनं ततः
Main,50.0,18,yajñasya dakṣiṇāyāntu putrā dvādaśa jajñire yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyambhuvo 'ntare,यज्ञस्य दक्षिणायान्तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे यामा इति समाख्याता देवाः स्वायम्भुवो ऽन्तरे
Main,50.0,19,tasya putrāstu yajñasya dakṣiṇāyāṃ sabhāsvarāḥ prasūtyāñca tathā dakṣaścatastro viṃśatistathā,तस्य पुत्रास्तु यज्ञस्य दक्षिणायां सभास्वराः प्रसूत्याञ्च तथा दक्षश्चतस्त्रो विंशतिस्तथा
Main,50.0,20,sasarja kanyāstāsāñca samyaṅnāmāni me śṛṇu śraddhā lakṣmīrdhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā,ससर्ज कन्यास्तासाञ्च सम्यङ्नामानि मे शृणु श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा
Main,50.0,21,buddhirlajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtistrayodaśī patnyarthe pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ,बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी पत्न्यर्थे प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः
Main,50.0,22,tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasya ekādaśa sulocanāḥ khyātiḥ satyatha sambhūtiḥ smṛtiḥ prītistathā kṣamā,ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः ख्यातिः सत्यथ सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिस्तथा क्षमा
Main,50.0,23,santatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā bhṛgurbhavo marīciśca tathā caivāṅgirā muniḥ,सन्ततिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः
Main,50.0,24,pulastyaḥ pulahaścaiva kratuśca ṛṣayastathā vasiṣṭho 'tristathā vahniḥ pitaraśca yathākramam,पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्च ऋषयस्तथा वसिष्ठो ऽत्रिस्तथा वह्निः पितरश्च यथाक्रमम्
Main,50.0,25,khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo munisattamāḥ śraddhā kāmaṃ śrīśca darpaṃ niyamaṃ dhṛtirātmajam,ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः श्रद्धा कामं श्रीश्च दर्पं नियमं धृतिरात्मजम्
Main,50.0,26,santoṣañca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭirajāyata medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ nayaṃ vinayameva ca,सन्तोषञ्च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरजायत मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयमेव च
Main,50.0,27,bodhaṃ buddhistathā lajjā vinayaṃ vapurātmajam vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyata,बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत
Main,50.0,28,sukhaṃ siddhiryaśaḥ kīrtirityete dharmayonayaḥ kāmādatimudaṃ harṣaṃ dharmapautramasūyata,सुखं सिद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मयोनयः कामादतिमुदं हर्षं धर्मपौत्रमसूयत
Main,50.0,29,hiṃsā bhāryā tvadharmasya tasyāṃ jajñe tathānṛtam kanyā ca nirṛtistasyāṃ sutau dvau narakaṃ bhayam,हिंसा भार्या त्वधर्मस्य तस्यां जज्ञे तथानृतम् कन्या च निरृतिस्तस्यां सुतौ द्वौ नरकं भयम्
Main,50.0,30,māyā ca vedanā caiva mithunaṃ dvayametayoḥ tayorjajñe 'tha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam,माया च वेदना चैव मिथुनं द्वयमेतयोः तयोर्जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम्
Main,50.0,31,vedanātmasutañcāpi duḥkhaṃ jajñe 'tha rauravāt mṛtyorvyādhi-jarā-śoka-tṛṣṇā-krodhāśca jajñire,वेदनात्मसुतञ्चापि दुःखं जज्ञे ऽथ रौरवात् मृत्योर्व्याधि-जरा-शोक-तृष्णा-क्रोधाश्च जज्ञिरे
Main,50.0,33,duḥ khodbhavāḥ smṛtā hyete sarve vādharmalakṣaṇāḥ naiṣāṃ bhāryāsti putro vā sarve te hyūrdhvaretasaḥ markp_50. 32 nirṛtiśca tathā cānyā mṛtyorbhāryābhavanmune alakṣmīrnāma tasyāñca mṛtyoḥ putrāścaturdaśa,दुः खोद्भवाः स्मृता ह्येते सर्वे वाधर्मलक्षणाः नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः मर्क्प्_५०. ३२ निरृतिश्च तथा चान्या मृत्योर्भार्याभवन्मुने अलक्ष्मीर्नाम तस्याञ्च मृत्योः पुत्राश्चतुर्दश
Main,50.0,34,alakṣmīputrakā hyete mṛtyorādeśakāriṇaḥ vināśakāleṣu narān bhajantyete śṛṇuṣva tān,अलक्ष्मीपुत्रका ह्येते मृत्योरादेशकारिणः विनाशकालेषु नरान् भजन्त्येते शृणुष्व तान्
Main,50.0,35,indriyeṣu daśasvete tathā manasi ca sthitāḥ sve sve naraṃ striyaṃ vāpi viṣaye yojayanti hi,इन्द्रियेषु दशस्वेते तथा मनसि च स्थिताः स्वे स्वे नरं स्त्रियं वापि विषये योजयन्ति हि
Main,50.0,36,athendriyāṇi cākramya rāgakrodhādibhirnarān yojayanti yathā hāniṃ yāntyadharmādibhirdvija,अथेन्द्रियाणि चाक्रम्य रागक्रोधादिभिर्नरान् योजयन्ति यथा हानिं यान्त्यधर्मादिभिर्द्विज
Main,50.0,37,ahaṅkāragataścānyastathānyo buddhisaṃsthitaḥ vināśāya narāḥ strīṇāṃ yatante mahosaṃśritāḥ,अहङ्कारगतश्चान्यस्तथान्यो बुद्धिसंस्थितः विनाशाय नराः स्त्रीणां यतन्ते महोसंश्रिताः
Main,50.0,38,tathaivānyo gṛhe puṃsāṃ duḥ saho nāma viśrutaḥ kṣutkṣāmo 'dhomukho nagraścīrī kākasamasvanaḥ,तथैवान्यो गृहे पुंसां दुः सहो नाम विश्रुतः क्षुत्क्षामो ऽधोमुखो नग्रश्चीरी काकसमस्वनः
Main,50.0,39,sa sarvān khādituṃ sṛṣṭo brahmaṇā tamaso nidhiḥ daṃṣṭrākarālamatyarthaṃ vivṛtāsyaṃ subhairavam,स सर्वान् खादितुं सृष्टो ब्रह्मणा तमसो निधिः दंष्ट्राकरालमत्यर्थं विवृतास्यं सुभैरवम्
Main,50.0,40,tamattukāmamāhedaṃ brahmā lokapitāmahaḥ sarvabrahmamayaḥ śuddhaḥ kāraṇaṃ jagato 'vyayaḥ,तमत्तुकाममाहेदं ब्रह्मा लोकपितामहः सर्वब्रह्ममयः शुद्धः कारणं जगतो ऽव्ययः
Main,50.0,41,brahmovāca nāttavyante jagadidaṃ jahi kopaṃ śamaṃ vraja tyajaināntāmasī vṛttimapāsya rajasaḥ kalām,ब्रह्मोवाच नात्तव्यन्ते जगदिदं जहि कोपं शमं व्रज त्यजैनान्तामसी वृत्तिमपास्य रजसः कलाम्
Main,50.0,42,duḥ saha uvāca kṣutkṣāmo 'smi jagannātha ! pipāsuścāpi durbalaḥ kathaṃ tṛptimiyānnātha ! bhaveyaṃ balavān katham kaścāśrayo mamākyāhi varteyaṃ yatra nirvṛtaḥ,दुः सह उवाच क्षुत्क्षामो ऽस्मि जगन्नाथ ! पिपासुश्चापि दुर्बलः कथं तृप्तिमियान्नाथ ! भवेयं बलवान् कथम् कश्चाश्रयो ममाक्याहि वर्तेयं यत्र निर्वृतः
Main,50.0,43,brahmovāca tavāśrayo gṛhaṃ puṃsāṃ janaścādhārmiko balam puṣṭiṃ nityakriyāhānyā bhavān vatsa ! gamiṣyati,ब्रह्मोवाच तवाश्रयो गृहं पुंसां जनश्चाधार्मिको बलम् पुष्टिं नित्यक्रियाहान्या भवान् वत्स ! गमिष्यति
Main,50.0,44,vṛthāsphoṭāśca te vastramāhārañca dadāmi te kṣataṃ kīṭāvapannañca tathā śvabiravekṣitam,वृथास्फोटाश्च ते वस्त्रमाहारञ्च ददामि ते क्षतं कीटावपन्नञ्च तथा श्वबिरवेक्षितम्
Main,50.0,45,bhagnabhāṇāgatantadvanmukhavātopaśāmitam ucchiṣṭāpakvamāsvinnamavalīḍhamasaṃskṛtam,भग्नभाणागतन्तद्वन्मुखवातोपशामितम् उच्छिष्टापक्वमास्विन्नमवलीढमसंस्कृतम्
Main,50.0,46,bhagnāsanasthitairbhuktamāsannāgatameva ca vidiṅmukhaṃ sandhyayośca nṛtyavādyasvanākulam,भग्नासनस्थितैर्भुक्तमासन्नागतमेव च विदिङ्मुखं सन्ध्ययोश्च नृत्यवाद्यस्वनाकुलम्
Main,50.0,47,udakyopahataṃ bhuktamudakyā dṛṣṭameva ca yaccopaghātavat kiñcid bhakṣyaṃ peyamathāpi vā,उदक्योपहतं भुक्तमुदक्या दृष्टमेव च यच्चोपघातवत् किञ्चिद् भक्ष्यं पेयमथापि वा
Main,50.0,48,etāni tava puṣṭyarthamanyaccāpi dadāmi te aśraddhayā hutaṃ dattamasnātairyadavajñayā,एतानि तव पुष्ट्यर्थमन्यच्चापि ददामि ते अश्रद्धया हुतं दत्तमस्नातैर्यदवज्ञया
Main,50.0,49,yannāmbupūrvakaṃ kṣiptamanarthokṛtameva ca tyaktumāviṣkṛtaṃ yat tu dattaṃ caivātivismayāt,यन्नाम्बुपूर्वकं क्षिप्तमनर्थोकृतमेव च त्यक्तुमाविष्कृतं यत् तु दत्तं चैवातिविस्मयात्
Main,50.0,50,duṣṭaṃ kruddhārtadattañca yakṣa tadbhāgi tat phalam yacca paunarbhavaḥ kiñcit karotyāmuṣmikaṃ kramam,दुष्टं क्रुद्धार्तदत्तञ्च यक्ष तद्भागि तत् फलम् यच्च पौनर्भवः किञ्चित् करोत्यामुष्मिकं क्रमम्
Main,50.0,51,yacca paunarbhavā yoṣit tadyakṣa ! tava tṛptaye kanyāśulkopadhānāya samupāste dhanakriyāḥ,यच्च पौनर्भवा योषित् तद्यक्ष ! तव तृप्तये कन्याशुल्कोपधानाय समुपास्ते धनक्रियाः
Main,50.0,52,tathaiva yakṣa ! puṣṭyarthamasacchāstrakriyāśca yāḥ yaccārthanirvṛtaṃ kiñcidadhītaṃ yanna satyataḥ,तथैव यक्ष ! पुष्ट्यर्थमसच्छास्त्रक्रियाश्च याः यच्चार्थनिर्वृतं किञ्चिदधीतं यन्न सत्यतः
Main,50.0,53,tata sarvaṃ tava kālāṃśca dadāmi tava siddhaye gurviṇyabhigame sandhyānityakāryavyatikrame,तत सर्वं तव कालांश्च ददामि तव सिद्धये गुर्विण्यभिगमे सन्ध्यानित्यकार्यव्यतिक्रमे
Main,50.0,54,asacchāstrakriyālāpadūṣiteṣu ca duḥ saha tavābhibhavasāmarthyaṃ bhaviṣyati sadā nṛṣu,असच्छास्त्रक्रियालापदूषितेषु च दुः सह तवाभिभवसामर्थ्यं भविष्यति सदा नृषु
Main,50.0,55,paṅktibhede vṛthāpāke pākabhede tathā kriyā nityañca gehakalahe bhavitā vasatistava,पङ्क्तिभेदे वृथापाके पाकभेदे तथा क्रिया नित्यञ्च गेहकलहे भविता वसतिस्तव
Main,50.0,56,apoṣyamāṇe ca tathā bhṛtye govāhanādike asandhyābhyukṣitāgāre kāle tvatto bhayaṃ nṛṇām,अपोष्यमाणे च तथा भृत्ये गोवाहनादिके असन्ध्याभ्युक्षितागारे काले त्वत्तो भयं नृणाम्
Main,50.0,57,nakṣatragrahapīḍāsu trividhotpātadarśane aśāntikaparān yakṣa ! narānabhibhaviṣyasi,नक्षत्रग्रहपीडासु त्रिविधोत्पातदर्शने अशान्तिकपरान् यक्ष ! नरानभिभविष्यसि
Main,50.0,58,vṛthopavāsino martyā dyūtastrīṣu sadā ratāḥ tvadbhāṣaṇopakartāro vaiḍālavratikāśca ye,वृथोपवासिनो मर्त्या द्यूतस्त्रीषु सदा रताः त्वद्भाषणोपकर्तारो वैडालव्रतिकाश्च ये
Main,50.0,59,abrahmacāriṇādhītamijyā cāviduṣā kṛtā tapovane grāmyabhujāṃ tathaivānirvajitātmanām,अब्रह्मचारिणाधीतमिज्या चाविदुषा कृता तपोवने ग्राम्यभुजां तथैवानिर्वजितात्मनाम्
Main,50.0,60,brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṃ śūdrāṇāñca svakarmataḥ paricyutānāṃ yā ceṣṭā paralokārthamīpsatām,ब्राह्मण-क्षत्रिय-विशां शूद्राणाञ्च स्वकर्मतः परिच्युतानां या चेष्टा परलोकार्थमीप्सताम्
Main,50.0,61,tasyāśca yat phalaṃ sarvaṃ tat te yakṣa ! bhaviṣyati anyacca te prayacchāmi puṣṭyarthaṃ sannibodha tat,तस्याश्च यत् फलं सर्वं तत् ते यक्ष ! भविष्यति अन्यच्च ते प्रयच्छामि पुष्ट्यर्थं सन्निबोध तत्
Main,50.0,62,bhavato vaiśvadevānte nāmoccāraṇapūrvakam etat taveti dāsyanti bhavato balimūrjitam,भवतो वैश्वदेवान्ते नामोच्चारणपूर्वकम् एतत् तवेति दास्यन्ति भवतो बलिमूर्जितम्
Main,50.0,63,yaḥ saṃskṛtāśī vidhivacchucirantastathā bahiḥ alolupo jitastrīkastadgehamapavarjaya,यः संस्कृताशी विधिवच्छुचिरन्तस्तथा बहिः अलोलुपो जितस्त्रीकस्तद्गेहमपवर्जय
Main,50.0,64,pūjyante havyakavyābhyāṃ devatāḥ pitarastathā yāmayo 'tithayaścāpi tadgehaṃ yakṣa ! varjaya,पूज्यन्ते हव्यकव्याभ्यां देवताः पितरस्तथा यामयो ऽतिथयश्चापि तद्गेहं यक्ष ! वर्जय
Main,50.0,65,yatra maitrī gṛhe bālavṛddhayoṣinnareṣu ca tathā svajanavargeṣu gṛhaṃ taccāpi varjaya,यत्र मैत्री गृहे बालवृद्धयोषिन्नरेषु च तथा स्वजनवर्गेषु गृहं तच्चापि वर्जय
Main,50.0,66,yoṣito 'biratā yatra na vahirgamanotsukāḥ lajjānvitāḥ sadā gehaṃ yakṣa ! tat parivarjaya,योषितो ऽबिरता यत्र न वहिर्गमनोत्सुकाः लज्जान्विताः सदा गेहं यक्ष ! तत् परिवर्जय
Main,50.0,67,vayaḥ sambandhayogyāni śayanānyaśanāni ca yatra gehe tvayā yakṣa ! tadvarjyaṃ vacanānmama,वयः सम्बन्धयोग्यानि शयनान्यशनानि च यत्र गेहे त्वया यक्ष ! तद्वर्ज्यं वचनान्मम
Main,50.0,68,yatra kāruṇikā nityaṃ sādhukarmaṇyavasthitāḥ sāmānyopaskarairyuktāstyajethā yakṣa ! tadgṛham,यत्र कारुणिका नित्यं साधुकर्मण्यवस्थिताः सामान्योपस्करैर्युक्तास्त्यजेथा यक्ष ! तद्गृहम्
Main,50.0,69,yatrāsanasthāstiṣṭhatsu guru-vṛddha-dvijātiṣu na tiṣṭhanti gṛhaṃ tacca varjyaṃ yakṣa ! tvayā sadā,यत्रासनस्थास्तिष्ठत्सु गुरु-वृद्ध-द्विजातिषु न तिष्ठन्ति गृहं तच्च वर्ज्यं यक्ष ! त्वया सदा
Main,50.0,70,tarugulmādibhirdhāraṃ na viddhaṃ yasya veśmanaḥ marmabhedo 'thavā puṃsastacchreyo bhavanaṃ na te,तरुगुल्मादिभिर्धारं न विद्धं यस्य वेश्मनः मर्मभेदो ऽथवा पुंसस्तच्छ्रेयो भवनं न ते
Main,50.0,72,devatāpitṛbhṛttyānāmatithīnāñca vartanam ysāyavaśiṣṭenānnena puṃsastasya gṛhaṃ tyaja markp_50. 71 satyavākyān kṣamāśīlānahiṃstrānnānutāpinaḥ puruṣānīdṛśān yakṣa ! tyajethāścānasūyakān,देवतापितृभृत्त्यानामतिथीनाञ्च वर्तनम् य्सायवशिष्टेनान्नेन पुंसस्तस्य गृहं त्यज मर्क्प्_५०. ७१ सत्यवाक्यान् क्षमाशीलानहिंस्त्रान्नानुतापिनः पुरुषानीदृशान् यक्ष ! त्यजेथाश्चानसूयकान्
Main,50.0,73,bhartṛśuśrūṣaṇe yuktāmasatstrīsaṅgavarjitām kuṭumbabhartṛśeṣānnapuṣṭāñca tyaja yoṣitam,भर्तृशुश्रूषणे युक्तामसत्स्त्रीसङ्गवर्जिताम् कुटुम्बभर्तृशेषान्नपुष्टाञ्च त्यज योषितम्
Main,50.0,74,yajanādhyayanābhyāsadānāsaktamatiṃ sadā yājanādhyāpanādānakṛtavṛttiṃ dvijaṃ tyaja,यजनाध्ययनाभ्यासदानासक्तमतिं सदा याजनाध्यापनादानकृतवृत्तिं द्विजं त्यज
Main,50.0,75,dānādhyayanayajñeṣu sadodyuktañca duḥ saha kṣatriyaṃ tyaja sacchulkaśastrājīvāttavetanam,दानाध्ययनयज्ञेषु सदोद्युक्तञ्च दुः सह क्षत्रियं त्यज सच्छुल्कशस्त्राजीवात्तवेतनम्
Main,50.0,76,tribhiḥ pūrvaguṇairyuktaṃ pāśupālya-vaṇijyayoḥ kṛṣeścāvāptavṛttiñca tyaja vaiśyamakalmaṣam,त्रिभिः पूर्वगुणैर्युक्तं पाशुपाल्य-वणिज्ययोः कृषेश्चावाप्तवृत्तिञ्च त्यज वैश्यमकल्मषम्
Main,50.0,77,dānejhyā-dvijaśuśrūṣā-tatparaṃ yakṣa ! santyaja śūdrañca brāhmaṇādīnāṃśuśrūṣāvṛttipoṣakam,दानेझ्या-द्विजशुश्रूषा-तत्परं यक्ष ! सन्त्यज शूद्रञ्च ब्राह्मणादीनांशुश्रूषावृत्तिपोषकम्
Main,50.0,78,śrutismṛtyavirodhena kṛtavṛttirgṛhe gṛhī yatra tatra ca tatpatni tasyaivānugatātmikā,श्रुतिस्मृत्यविरोधेन कृतवृत्तिर्गृहे गृही यत्र तत्र च तत्पत्नि तस्यैवानुगतात्मिका
Main,50.0,79,yatra putro guroḥ pūjāṃ devānāñca tathā pituḥ patnī ca bhartuḥ kurute tatrālakṣmībhayaṃ kutaḥ,यत्र पुत्रो गुरोः पूजां देवानाञ्च तथा पितुः पत्नी च भर्तुः कुरुते तत्रालक्ष्मीभयं कुतः
Main,50.0,80,sadānuliptaṃ sandhyāsu gṛhamambusamukṣitam kṛtapuṣpabaliṃ yakṣa ! na tvaṃ śaknoṣi vīkṣitum,सदानुलिप्तं सन्ध्यासु गृहमम्बुसमुक्षितम् कृतपुष्पबलिं यक्ष ! न त्वं शक्नोषि वीक्षितुम्
Main,50.0,81,bhāskarādṛṣṭaśayyāni nityāgnisalilāni ca sūryāvalokadīpāni lakṣmyā gehāni bhājanam,भास्करादृष्टशय्यानि नित्याग्निसलिलानि च सूर्यावलोकदीपानि लक्ष्म्या गेहानि भाजनम्
Main,50.0,82,yatrokṣā candanaṃ vīṇā ādarśo madhusarpiṣī viṣājyatāmrapātrāṇi tadgṛhaṃ na tavāśrayaḥ,यत्रोक्षा चन्दनं वीणा आदर्शो मधुसर्पिषी विषाज्यताम्रपात्राणि तद्गृहं न तवाश्रयः
Main,50.0,83,yatra kaṣṭakino vṛkṣā yatra niṣpāvavallarī bhāryā punarbhūrvalmīkastadyakṣa ! tava mandiram,यत्र कष्टकिनो वृक्षा यत्र निष्पाववल्लरी भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तद्यक्ष ! तव मन्दिरम्
Main,50.0,84,yasmin gṛhe narāḥ pañca strītrayaṃ tāvatīśca gāḥ andhakārendhanāgniśca tadgṛhaṃ vasatistava,यस्मिन् गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतीश्च गाः अन्धकारेन्धनाग्निश्च तद्गृहं वसतिस्तव
Main,50.0,85,ekacchāgaṃ dvivāleyaṃ trigavaṃ pañcamāhiṣam ṣaḍaśvaṃ saptamātaṅgaṃ gṛhaṃ yakṣāśu śoṣaya,एकच्छागं द्विवालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् षडश्वं सप्तमातङ्गं गृहं यक्षाशु शोषय
Main,50.0,86,kuddāladātrapiṭakaṃ tadvat sthālyādibhājanam yatra tatraiva kṣiptāni tava dadyuḥ pratiśrayam,कुद्दालदात्रपिटकं तद्वत् स्थाल्यादिभाजनम् यत्र तत्रैव क्षिप्तानि तव दद्युः प्रतिश्रयम्
Main,50.0,87,musalolūkhale strīṇāmāsyā tadvadudumbare avaskare mantraṇañca yakṣaitadupakṛt tava,मुसलोलूखले स्त्रीणामास्या तद्वदुदुम्बरे अवस्करे मन्त्रणञ्च यक्षैतदुपकृत् तव
Main,50.0,88,laṅghyante yatra dhānyāni pakvāpakvāni veśmani tadvacchāstrāṇi tatra tvaṃ yatheṣṭaṃ cara duḥ saha,लङ्घ्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि तद्वच्छास्त्राणि तत्र त्वं यथेष्टं चर दुः सह
Main,50.0,89,sthālīpidhāne yatrāgnirdatto darvophalena vā gṛhe tatra duriṣṭānāmaśeṣāṇāṃ samāśrayaḥ,स्थालीपिधाने यत्राग्निर्दत्तो दर्वोफलेन वा गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः
Main,50.0,90,mānuṣāsthi gṛhe yatra divārātraṃ mṛtasthitiḥ tatra yakṣa ! tavāvāsastathānyeṣāñca rakṣasām,मानुषास्थि गृहे यत्र दिवारात्रं मृतस्थितिः तत्र यक्ष ! तवावासस्तथान्येषाञ्च रक्षसाम्
Main,50.0,91,adattvā bhuñjate ye vai bandhoḥ piṇḍaṃ tathodakam sapiṇḍān sodakāṃścaiva tatkāle tān narān bhaja,अदत्त्वा भुञ्जते ये वै बन्धोः पिण्डं तथोदकम् सपिण्डान् सोदकांश्चैव तत्काले तान् नरान् भज
Main,50.0,92,yatra padmapahāpadmau surabhirmokāśinī vṛṣabhairāvatau yatra kalpyante tadgṛhaṃ tyaja,यत्र पद्मपहापद्मौ सुरभिर्मोकाशिनी वृषभैरावतौ यत्र कल्प्यन्ते तद्गृहं त्यज
Main,50.0,93,aśastrā devatā yatra saśastrāścāhavaṃ vinā kalpyante manujairarcyāstat parityaja mandiram,अशस्त्रा देवता यत्र सशस्त्राश्चाहवं विना कल्प्यन्ते मनुजैरर्च्यास्तत् परित्यज मन्दिरम्
Main,50.0,94,paurajānapadairyatra prākprasiddhamahotsavāḥ kriyante pūrvavad gehe na tvaṃ tatra gṛhe cara,पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धमहोत्सवाः क्रियन्ते पूर्ववद् गेहे न त्वं तत्र गृहे चर
Main,50.0,95,śūrpavātaghaṭāmbhobhiḥ strānaṃ vastrāmbuvipruṣaiḥ nakhāgrasalilaiścaiva tān yāhi hatalakṣaṇān,शूर्पवातघटाम्भोभिः स्त्रानं वस्त्राम्बुविप्रुषैः नखाग्रसलिलैश्चैव तान् याहि हतलक्षणान्
Main,50.0,96,deśācārān samayān jñātidharmaṃ japaṃ hopaṃ maṅgalaṃ devateṣṭim samyakśaucaṃ vidhivallokavādān puṃsastvayā kurvato māstu saṅgaḥ,देशाचारान् समयान् ज्ञातिधर्मं जपं होपं मङ्गलं देवतेष्टिम् सम्यक्शौचं विधिवल्लोकवादान् पुंसस्त्वया कुर्वतो मास्तु सङ्गः
Main,50.0,97,mārkaṇḍeya uvāca ityuktvā duḥ sahaṃ brahmā tatraivāntaradhīyata cakāra śāsanaṃ so 'pi tathā paṅkajajanmanaḥ,मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा दुः सहं ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत चकार शासनं सो ऽपि तथा पङ्कजजन्मनः
Main,51.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe yakṣānuśāsano nāma pañcāśo 'dhyāyaḥ ekapañcāśo 'dhyāyaḥ- 51 mārkaṇḍeya uvāca duḥ sahasyābhavadbhāryā nirmāṣṭirnāma nāmataḥ jātā kalestu bhāryāyāmṛtau cāṇḍāladarśanāt,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे यक्षानुशासनो नाम पञ्चाशो ऽध्यायः एकपञ्चाशो ऽध्यायः- ५१ मार्कण्डेय उवाच दुः सहस्याभवद्भार्या निर्माष्टिर्नाम नामतः जाता कलेस्तु भार्यायामृतौ चाण्डालदर्शनात्
Main,51.0,2,tayorapatyānyabhavane jagadvyāpīni ṣoḍaśa aṣṭau kumārāḥ kanyāśca tathāṣṭāvatibhīṣaṇāḥ,तयोरपत्यान्यभवने जगद्व्यापीनि षोडश अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः
Main,51.0,3,tantākṛṣṭistathoktiśca parivartastathāparaḥ aṅgadhruk śakuniścaiva gaṇḍaprāntaratistathā,तन्ताकृष्टिस्तथोक्तिश्च परिवर्तस्तथापरः अङ्गध्रुक् शकुनिश्चैव गण्डप्रान्तरतिस्तथा
Main,51.0,4,garbhahā sasyahā cānyaḥ kumārāstanayāstayoḥ kanyāścānyāstathaivāṣṭau tāsāṃ nāmāni me śṛṇu,गर्भहा सस्यहा चान्यः कुमारास्तनयास्तयोः कन्याश्चान्यास्तथैवाष्टौ तासां नामानि मे शृणु
Main,51.0,5,niyojikā vai prathamā tathaivānyā virodhinī svayaṃhārakarī caiva bhrāmaṇī ṛtuhārikā,नियोजिका वै प्रथमा तथैवान्या विरोधिनी स्वयंहारकरी चैव भ्रामणी ऋतुहारिका
Main,51.0,6,smṛtibījahare cānye tayoḥ kanye 'tidāruṇe vidveṣaṇyaṣṭamī nāma kanyā lokabhayāvahā,स्मृतिबीजहरे चान्ये तयोः कन्ये ऽतिदारुणे विद्वेषण्यष्टमी नाम कन्या लोकभयावहा
Main,51.0,7,etāsāṃ karma vakṣyāmi doṣapraśamanañca yat aṣṭānāñca kumārāṇāṃ śruyatāṃ dvijasattama,एतासां कर्म वक्ष्यामि दोषप्रशमनञ्च यत् अष्टानाञ्च कुमाराणां श्रुयतां द्विजसत्तम
Main,51.0,8,dantākṛṣṭiḥ prasuptānāṃ bālānāṃ daśanasthitaḥ karoti dantasaṃgharṣaṃ cikīrṣurduḥ sahāgamam,दन्ताकृष्टिः प्रसुप्तानां बालानां दशनस्थितः करोति दन्तसंघर्षं चिकीर्षुर्दुः सहागमम्
Main,51.0,9,tasyopaśamanaṃ kāryaṃ suptasya sitasarṣapaiḥ śayanasyopari kṣiptairmānuṣairdaśanopari,तस्योपशमनं कार्यं सुप्तस्य सितसर्षपैः शयनस्योपरि क्षिप्तैर्मानुषैर्दशनोपरि
Main,51.0,10,suvārccalauṣadhīsnānāttathā sacchāstrakīrtanāt uṣṭrakaṇṭakakhaḍgāsthi-kṣaumavastravidhāraṇāt,सुवार्च्चलौषधीस्नानात्तथा सच्छास्त्रकीर्तनात् उष्ट्रकण्टकखड्गास्थि-क्षौमवस्त्रविधारणात्
Main,51.0,11,tiṣṭhatyanyakumārastu tathāsttvityasakṛd bruvan śubhāśubhe nṛṇāṃ yuṅkte tathoktistacca nānyathā,तिष्ठत्यन्यकुमारस्तु तथास्त्त्वित्यसकृद् ब्रुवन् शुभाशुभे नृणां युङ्क्ते तथोक्तिस्तच्च नान्यथा
Main,51.0,12,tasmādaduṣṭaṃ maṅgalyaṃ vaktavyaṃ paṇḍitaiḥ sadā duṣṭe śrute tathaivokte kīrtanīyo janārdanaḥ,तस्माददुष्टं मङ्गल्यं वक्तव्यं पण्डितैः सदा दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः
Main,51.0,13,carācaragururbrahmā yā yasya kuladevatā anyagarbhe parān garbhān sadaiva parivartayan,चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन्
Main,51.0,14,ratimāpnoti vākyañca vivakṣoranyadeva yat parivartakasaṃjño 'yaṃ tasyāpi sitasarṣapaiḥ,रतिमाप्नोति वाक्यञ्च विवक्षोरन्यदेव यत् परिवर्तकसंज्ञो ऽयं तस्यापि सितसर्षपैः
Main,51.0,15,rakṣoghnamantrajapyaiśca rakṣāṃ kurvota tattvavit anyaścānilavannṛṇāmaṅgeṣu sphuraṇoditam,रक्षोघ्नमन्त्रजप्यैश्च रक्षां कुर्वोत तत्त्ववित् अन्यश्चानिलवन्नृणामङ्गेषु स्फुरणोदितम्
Main,51.0,16,śubhāśubhaṃ samācaṣṭe kuśaistasyāṅgatāḍanam kākādipakṣisaṃstho 'nyaḥ śvāderaṅgagato 'pi vā,शुभाशुभं समाचष्टे कुशैस्तस्याङ्गताडनम् काकादिपक्षिसंस्थो ऽन्यः श्वादेरङ्गगतो ऽपि वा
Main,51.0,17,śubhāśubhañca śakuniḥ kumāro 'nyo bravīti vai tatrāpi duṣṭe vyākṣepaḥ prārambhatyāga eva ca,शुभाशुभञ्च शकुनिः कुमारो ऽन्यो ब्रवीति वै तत्रापि दुष्टे व्याक्षेपः प्रारम्भत्याग एव च
Main,51.0,18,śubhe drutataraṃ kāryamiti prāha prajāpatiḥ gaṇḍānteṣu sthitaścānyo muhūrtārdhaṃ dvijottama,शुभे द्रुततरं कार्यमिति प्राह प्रजापतिः गण्डान्तेषु स्थितश्चान्यो मुहूर्तार्धं द्विजोत्तम
Main,51.0,19,sarvārambhān kumāro 'tti śastātāñcānasūyatām viproktyā devatāstutyā mūlotkhātena ca dvija,सर्वारम्भान् कुमारो ऽत्ति शस्ताताञ्चानसूयताम् विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज
Main,51.0,20,gomūtrasarṣapastrānaistadṛkṣagrahapūjanaiḥ punaśca dharmopaniṣatkaraṇaiḥ śāstradarśanaiḥ,गोमूत्रसर्षपस्त्रानैस्तदृक्षग्रहपूजनैः पुनश्च धर्मोपनिषत्करणैः शास्त्रदर्शनैः
Main,51.0,21,anajñayā janmanaśca praśamaṃ yāti gaṇḍavān garbhe strīṇāṃ tathānyastu phalanāśī sudāruṇaḥ,अनज्ञया जन्मनश्च प्रशमं याति गण्डवान् गर्भे स्त्रीणां तथान्यस्तु फलनाशी सुदारुणः
Main,51.0,22,tasya rakṣā sadā kāryā nityaṃ śaucaniṣevaṇāt prasiddhamantralikhanācchastamālyādidhāraṇāt,तस्य रक्षा सदा कार्या नित्यं शौचनिषेवणात् प्रसिद्धमन्त्रलिखनाच्छस्तमाल्यादिधारणात्
Main,51.0,23,viśuddhagehāvasathādanāyāsācca vai dvija tathaiva sasyahā cānyaḥ sasyardhimupahanti yaḥ,विशुद्धगेहावसथादनायासाच्च वै द्विज तथैव सस्यहा चान्यः सस्यर्धिमुपहन्ति यः
Main,51.0,24,tasyāpi rakṣāṃ kurvota jīrṇopānadvidhāraṇāt tathāpasavyagamanācchāṇḍālasya praveśanāt,तस्यापि रक्षां कुर्वोत जीर्णोपानद्विधारणात् तथापसव्यगमनाच्छाण्डालस्य प्रवेशनात्
Main,51.0,25,bahirbalipradānācca somāmbuparikīrtanāt paradārapahadravyaharaṇādiṣu mānavān,बहिर्बलिप्रदानाच्च सोमाम्बुपरिकीर्तनात् परदारपहद्रव्यहरणादिषु मानवान्
Main,51.0,26,niyojayati caivānyān kanyā sā ca niyojikā tasyāḥ pavitrapaṭhanāt krodhalobhādivarjanāt,नियोजयति चैवान्यान् कन्या सा च नियोजिका तस्याः पवित्रपठनात् क्रोधलोभादिवर्जनात्
Main,51.0,27,niyojayati māmiṣṭavirodhācca vivarjanam ākruṣṭo 'nyena manyeta tāḍito vā niyojikā,नियोजयति मामिष्टविरोधाच्च विवर्जनम् आक्रुष्टो ऽन्येन मन्येत ताडितो वा नियोजिका
Main,51.0,28,niyojayatyenamiti na gacchettadvaśaṃ budhaḥ paradārādisaṃsarge cittamātmānameva ca,नियोजयत्येनमिति न गच्छेत्तद्वशं बुधः परदारादिसंसर्गे चित्तमात्मानमेव च
Main,51.0,29,niyojayatyatra sā māmiti prājño vicintayet virodhaṃ kurute cānyā dampatyoḥ prīyamāṇayoḥ,नियोजयत्यत्र सा मामिति प्राज्ञो विचिन्तयेत् विरोधं कुरुते चान्या दम्पत्योः प्रीयमाणयोः
Main,51.0,30,bandhūnāṃ suhṛdāṃ pitroḥ putraiḥ sāvarṇikaiśca yā virodhinī sā tadrakṣāṃ kurvota balikarmaṇā,बन्धूनां सुहृदां पित्रोः पुत्रैः सावर्णिकैश्च या विरोधिनी सा तद्रक्षां कुर्वोत बलिकर्मणा
Main,51.0,31,tathātivādasahanācchāstrācāraniṣevaṇāt dhānyaṃ khalād gṛhād gobhyaḥ payaḥ sarpistathāparā,तथातिवादसहनाच्छास्त्राचारनिषेवणात् धान्यं खलाद् गृहाद् गोभ्यः पयः सर्पिस्तथापरा
Main,51.0,32,samṛddhimṛddhimaddravyādapahinti ca kanyakā sā svayaṃhāriketyuktā sadāntardhānatatparā,समृद्धिमृद्धिमद्द्रव्यादपहिन्ति च कन्यका सा स्वयंहारिकेत्युक्ता सदान्तर्धानतत्परा
Main,51.0,33,mahānasādardhasiddhamannāgārasthitaṃ tathā pariviśyamāṇañca sadā sārdhaṃ bhuṅkte ca bhuñjatā,महानसादर्धसिद्धमन्नागारस्थितं तथा परिविश्यमाणञ्च सदा सार्धं भुङ्क्ते च भुञ्जता
Main,51.0,34,uccheṣaṇaṃ manuṣyāṇāṃ haratyannañca durharā karmāntāgāraśālābhyaḥ siddhardhi harati dvija,उच्छेषणं मनुष्याणां हरत्यन्नञ्च दुर्हरा कर्मान्तागारशालाभ्यः सिद्धर्धि हरति द्विज
Main,51.0,35,gostrīstanebhyaśca payaḥ kṣīrahārī sadaiva sā dadhno ghṛtaṃ tilāttailaṃ surāgārāttathā surām,गोस्त्रीस्तनेभ्यश्च पयः क्षीरहारी सदैव सा दध्नो घृतं तिलात्तैलं सुरागारात्तथा सुराम्
Main,51.0,36,rāgaṃ kusumbhakādīnāṃ kārpāsāt sūtrameva ca sā svayaṃhārikā nāma haratyavirataṃ dvija,रागं कुसुम्भकादीनां कार्पासात् सूत्रमेव च सा स्वयंहारिका नाम हरत्यविरतं द्विज
Main,51.0,37,kuryācchikhaṇḍinordvandvaṃ rakṣārthaṃ kutrimāṃ striyam rakṣāścaiva gṛhe lekhyā varjyāco cchiṣṭatā tathā,कुर्याच्छिखण्डिनोर्द्वन्द्वं रक्षार्थं कुत्रिमां स्त्रियम् रक्षाश्चैव गृहे लेख्या वर्ज्याचो च्छिष्टता तथा
Main,51.0,38,homāgnidevatādhūpabhasmanā ca pariṣkriyā kāryā kṣīrādibhāṇḍānāmevaṃ tadrakṣaṇaṃ smṛtam,होमाग्निदेवताधूपभस्मना च परिष्क्रिया कार्या क्षीरादिभाण्डानामेवं तद्रक्षणं स्मृतम्
Main,51.0,39,udvegaṃ janayatyanyā ekasthānanivāsinaḥ puruṣasya tu yā proktā bhrāmaṇī sā tu kanyakā,उद्वेगं जनयत्यन्या एकस्थाननिवासिनः पुरुषस्य तु या प्रोक्ता भ्रामणी सा तु कन्यका
Main,51.0,40,tasyātha rakṣāṃ kurvota vikṣiptaiḥ sitasarṣapaiḥ āsane śayane corvyāṃ yatrāste sa tu mānavaḥ,तस्याथ रक्षां कुर्वोत विक्षिप्तैः सितसर्षपैः आसने शयने चोर्व्यां यत्रास्ते स तु मानवः
Main,51.0,41,cintayecca naraḥ pāpā māmeṣā duṣṭacetanā bhrāmayatyasakṛjjapyaṃ bhuvaḥ sūktaṃ samādhinā,चिन्तयेच्च नरः पापा मामेषा दुष्टचेतना भ्रामयत्यसकृज्जप्यं भुवः सूक्तं समाधिना
Main,51.0,42,strīṇāṃ puṣpaṃ haratyanyā pravṛttaṃ sā tu kanyakā tathāpravṛttaṃ sā jñeyā dauḥ sahā ṛtahārikā,स्त्रीणां पुष्पं हरत्यन्या प्रवृत्तं सा तु कन्यका तथाप्रवृत्तं सा ज्ञेया दौः सहा ऋतहारिका
Main,51.0,43,kurvota tīrthadevaukaścaityaparvatasānuṣu nadīsaṅgamakhāteṣu strapanaṃ tatpraśānyate,कुर्वोत तीर्थदेवौकश्चैत्यपर्वतसानुषु नदीसङ्गमखातेषु स्त्रपनं तत्प्रशान्यते
Main,51.0,44,mantravit kṛtatattvajñaḥ parvasūṣasi ca dvija cikitsājñaśca vai vaidyaḥ saṃprayuktairvarauṣadhaiḥ,मन्त्रवित् कृततत्त्वज्ञः पर्वसूषसि च द्विज चिकित्साज्ञश्च वै वैद्यः संप्रयुक्तैर्वरौषधैः
Main,51.0,45,smṛtiñcāpaharatyanyā strīṇāṃ sā smṛtihārikā viviktadeśasevitvāttasyāścopaśamo bhavet,स्मृतिञ्चापहरत्यन्या स्त्रीणां सा स्मृतिहारिका विविक्तदेशसेवित्वात्तस्याश्चोपशमो भवेत्
Main,51.0,46,bījāpahāriṇī cānyā strīpuṃsoratibhīṣaṇā medhyānnabhojanaiḥ snānaistasyāścopaśamo bhaveta,बीजापहारिणी चान्या स्त्रीपुंसोरतिभीषणा मेध्यान्नभोजनैः स्नानैस्तस्याश्चोपशमो भवेत
Main,51.0,47,aṣṭamī dveṣaṇī nāma kanyā lokabhayāvahā yā karoti janadviṣṭaṃ naraṃ nārīmathāpi vā,अष्टमी द्वेषणी नाम कन्या लोकभयावहा या करोति जनद्विष्टं नरं नारीमथापि वा
Main,51.0,48,madhukṣīraghṛtāktāṃstu śāntyarthaṃ homayettilān kurvota mitravindāñca tatheṣṭintat praśānyate,मधुक्षीरघृताक्तांस्तु शान्त्यर्थं होमयेत्तिलान् कुर्वोत मित्रविन्दाञ्च तथेष्टिन्तत् प्रशान्यते
Main,51.0,49,eteṣāntu kumārāṇāṃ kanyānāṃ dvijasattama aṣṭatriṃśadapatyāni teṣāṃ nāmāni me śṛṇu,एतेषान्तु कुमाराणां कन्यानां द्विजसत्तम अष्टत्रिंशदपत्यानि तेषां नामानि मे शृणु
Main,51.0,50,dantākṛṣṭerabhūt kanyā vijalpā kalahā tathā avajñānṛtaduṣṭoktirvijalpā tatpraśāntaye,दन्ताकृष्टेरभूत् कन्या विजल्पा कलहा तथा अवज्ञानृतदुष्टोक्तिर्विजल्पा तत्प्रशान्तये
Main,51.0,51,tāmeva cintayet prājñaḥ prayataśca gṛhī bhavet kalahā kalahaṃ gehe karotyavirataṃ nṛṇām,तामेव चिन्तयेत् प्राज्ञः प्रयतश्च गृही भवेत् कलहा कलहं गेहे करोत्यविरतं नृणाम्
Main,51.0,52,kuṭumbanāśahetuḥ sā tatpraśāntiṃ niśāmaya dūrvāṅkurānmadhughṛtakṣīrāktān balikarmaṇi,कुटुम्बनाशहेतुः सा तत्प्रशान्तिं निशामय दूर्वाङ्कुरान्मधुघृतक्षीराक्तान् बलिकर्मणि
Main,51.0,53,vikṣipejjuhuyāccaivānalaṃ mitrañca kīrtayet bhūtānāṃ mātṛbhiḥ sārdhaṃ bālakānāntu śāntaye,विक्षिपेज्जुहुयाच्चैवानलं मित्रञ्च कीर्तयेत् भूतानां मातृभिः सार्धं बालकानान्तु शान्तये
Main,51.0,54,vidyānāṃ tapasāñcaiva saṃyamasya yamasya ca kṛṣyāṃ vāṇijyalābhe ca śāntiṃ kurvantu me sadā,विद्यानां तपसाञ्चैव संयमस्य यमस्य च कृष्यां वाणिज्यलाभे च शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा
Main,51.0,55,pūjitāśca yathānyāyaṃ tuṣṭiṃ gacchantu sarvaśaḥ kuṣmāṇḍā yātudhānāśca ye cānye gaṇasaṃjñitāḥ,पूजिताश्च यथान्यायं तुष्टिं गच्छन्तु सर्वशः कुष्माण्डा यातुधानाश्च ये चान्ये गणसंज्ञिताः
Main,51.0,56,mahādevaprasādena maheśvaramatena ca sarva ete nṛṇāṃ nityaṃ tuṣṭimāśu vrajantu te,महादेवप्रसादेन महेश्वरमतेन च सर्व एते नृणां नित्यं तुष्टिमाशु व्रजन्तु ते
Main,51.0,57,tuṣṭāḥ sarvaṃ nirasyantu duṣkṛtaṃ duranuṣṭhitam mahāpatākajaṃ sarvaṃ yaccānyadvighnakāraṇam,तुष्टाः सर्वं निरस्यन्तु दुष्कृतं दुरनुष्ठितम् महापताकजं सर्वं यच्चान्यद्विघ्नकारणम्
Main,51.0,58,teṣāmeva prasādena vighnā naśyantu sarvaśaḥ udvāheṣu ca sarveṣu vṛddhikarmaṃsu caiva hi,तेषामेव प्रसादेन विघ्ना नश्यन्तु सर्वशः उद्वाहेषु च सर्वेषु वृद्धिकर्मंसु चैव हि
Main,51.0,59,puṇyānuṣṭhānayogeṣu gurudevārcaneṣu ca japayajñavidhāneṣu yātrāsu ca caturdaśa,पुण्यानुष्ठानयोगेषु गुरुदेवार्चनेषु च जपयज्ञविधानेषु यात्रासु च चतुर्दश
Main,51.0,60,śarīrārogyabhogyeṣu sukhadānadhaneṣu ca vṛddhabālātureṣveva śāntiṃ kurvantu me sadā,शरीरारोग्यभोग्येषु सुखदानधनेषु च वृद्धबालातुरेष्वेव शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा
Main,51.0,61,somāmbupau tathāmbhodhiḥ savitā cānilānalau tathokteḥ kālajihvo 'bhūt putrastālaniketanaḥ,सोमाम्बुपौ तथाम्भोधिः सविता चानिलानलौ तथोक्तेः कालजिह्वो ऽभूत् पुत्रस्तालनिकेतनः
Main,51.0,62,sa yeṣāṃ rasanāsaṃsthāstānasādhūn vibādhate parivartasutau dvau tu virūpavikṛtau dvija,स येषां रसनासंस्थास्तानसाधून् विबाधते परिवर्तसुतौ द्वौ तु विरूपविकृतौ द्विज
Main,51.0,63,tau tu vṛkṣāgraparikhāprākārāmbhodhisaṃśrayau gurviṇyāḥ parivartantau kurutaḥ pādapāṇiṣu,तौ तु वृक्षाग्रपरिखाप्राकाराम्भोधिसंश्रयौ गुर्विण्याः परिवर्तन्तौ कुरुतः पादपाणिषु
Main,51.0,64,krauṣṭuke parivartaḥsyāt garbhasyānyodarāttataḥ na vṛkṣaṃ caiva naivādriṃ na prākāraṃ mahodadhim,क्रौष्टुके परिवर्तःस्यात् गर्भस्यान्योदरात्ततः न वृक्षं चैव नैवाद्रिं न प्राकारं महोदधिम्
Main,51.0,65,parikhāṃ vā samākrāmedabalā garbhadhāriṇī aṅgadhruk tanayaṃ lebhe piśunaṃ nāma nāmataḥ,परिखां वा समाक्रामेदबला गर्भधारिणी अङ्गध्रुक् तनयं लेभे पिशुनं नाम नामतः
Main,51.0,66,so 'sthimajjāgataḥ puṃsāṃ balamattyajitātmanām śyena-kāka-kapotāṃśca gṛdhrolūkaiśca vai sutān,सो ऽस्थिमज्जागतः पुंसां बलमत्त्यजितात्मनाम् श्येन-काक-कपोतांश्च गृध्रोलूकैश्च वै सुतान्
Main,51.0,67,avāpa śakuniḥ pañca jagṛhustān surāsurāḥ śyenaṃ jagrāha mṛtyuśca kākaṃ kālo gṛhītavān,अवाप शकुनिः पञ्च जगृहुस्तान् सुरासुराः श्येनं जग्राह मृत्युश्च काकं कालो गृहीतवान्
Main,51.0,68,ulūkaṃ nirṛtiścaiva jagrāhātibhayāvaham gṛdhraṃ vyādhistadīśo 'tha kapotaṃ ca svayaṃ yamaḥ,उलूकं निरृतिश्चैव जग्राहातिभयावहम् गृध्रं व्याधिस्तदीशो ऽथ कपोतं च स्वयं यमः
Main,51.0,69,eteṣāmeva caivoktā bhūtāḥ pāpopapādane tasmācchyenādayo yasya nilīyeyuḥ śirasyatha,एतेषामेव चैवोक्ता भूताः पापोपपादने तस्माच्छ्येनादयो यस्य निलीयेयुः शिरस्यथ
Main,51.0,70,tenātmarakṣaṇāyālaṃ śāntiṃ kuryādvijottama gehe prasūtireteṣāṃ tadvannīḍaniveśanam,तेनात्मरक्षणायालं शान्तिं कुर्याद्विजोत्तम गेहे प्रसूतिरेतेषां तद्वन्नीडनिवेशनम्
Main,51.0,71,narastaṃ varjayed gehaṃ kapotākrāntamastakam śyenaḥ kapoto gṛdhraśca kākolūkau gṛhe dvija,नरस्तं वर्जयेद् गेहं कपोताक्रान्तमस्तकम् श्येनः कपोतो गृध्रश्च काकोलूकौ गृहे द्विज
Main,51.0,72,praviṣṭaḥ kathayedantaṃ vasatāṃ tatra veśmani īdṛk parityajed gehaṃ śāntiṃ kuryācca paṇḍitaḥ,प्रविष्टः कथयेदन्तं वसतां तत्र वेश्मनि ईदृक् परित्यजेद् गेहं शान्तिं कुर्याच्च पण्डितः
Main,51.0,73,svapne 'pi hi kapotasya darśanaṃ na praśasyate ṣaḍapatyāni kathyante gaṇḍaprāntaratestathā,स्वप्ने ऽपि हि कपोतस्य दर्शनं न प्रशस्यते षडपत्यानि कथ्यन्ते गण्डप्रान्तरतेस्तथा
Main,51.0,74,strīṇāṃ rajasyavasthānaṃ teṣāṃ kālāṃśca me śṛṇu catvāryahāni pūrvāṇi tathaivānyat trayodaśa,स्त्रीणां रजस्यवस्थानं तेषां कालांश्च मे शृणु चत्वार्यहानि पूर्वाणि तथैवान्यत् त्रयोदश
Main,51.0,75,ekādaśa tathaivānyadapatyaṃ tasya vai dine anyaddinābhigamane śrāddhadāne tathāpare,एकादश तथैवान्यदपत्यं तस्य वै दिने अन्यद्दिनाभिगमने श्राद्धदाने तथापरे
Main,51.0,76,parvasvathānyat tasmāttu varjyānyetāni paṇḍitaiḥ garbhahantuḥ suto nighno mohanī cāpi kanyakā,पर्वस्वथान्यत् तस्मात्तु वर्ज्यान्येतानि पण्डितैः गर्भहन्तुः सुतो निघ्नो मोहनी चापि कन्यका
Main,51.0,77,praviśya garbhamattyeko bhuktvā mohayate 'parā jāyante mohanāttasyāḥ sarpamaṇḍūkakacchapāḥ,प्रविश्य गर्भमत्त्येको भुक्त्वा मोहयते ऽपरा जायन्ते मोहनात्तस्याः सर्पमण्डूककच्छपाः
Main,51.0,78,sarīsṛpāṇi cānyāni purīṣamathavā punaḥ ṣaṇmāsān gurviṇīṃ māṃsamaśnuvānāmasaṃyatām,सरीसृपाणि चान्यानि पुरीषमथवा पुनः षण्मासान् गुर्विणीं मांसमश्नुवानामसंयताम्
Main,51.0,79,vṛkṣacchāyāśrayāṃ rātrāvathavā tricatuṣpathe śmaśānakaṭabhūmiṣṭhāmuttarīyavivarjitām,वृक्षच्छायाश्रयां रात्रावथवा त्रिचतुष्पथे श्मशानकटभूमिष्ठामुत्तरीयविवर्जिताम्
Main,51.0,80,rudamānāṃ niśīthe 'tha āviśettāmasau striyam śasyahantustathaivaikaḥ kṣudrako nāma nāmataḥ,रुदमानां निशीथे ऽथ आविशेत्तामसौ स्त्रियम् शस्यहन्तुस्तथैवैकः क्षुद्रको नाम नामतः
Main,51.0,81,śasyardhiṃ sa sadā hanti labdhvā randhraṃ śṛṇuṣva tat amaṅgalyadinārambhe atṛpto vapate ca yaḥ,शस्यर्धिं स सदा हन्ति लब्ध्वा रन्ध्रं शृणुष्व तत् अमङ्गल्यदिनारम्भे अतृप्तो वपते च यः
Main,51.0,82,kṣetreṣvanupraveśaṃ vai karotyantopasaṅgiṣu tasmāt kalpaḥ supraśaste dine 'bhyarcya niśākaram,क्षेत्रेष्वनुप्रवेशं वै करोत्यन्तोपसङ्गिषु तस्मात् कल्पः सुप्रशस्ते दिने ऽभ्यर्च्य निशाकरम्
Main,51.0,84,kuryādārambhamuptiñca hṛṣṭastuṣṭaḥ sahāyavān niyojiketi yā kanyā duḥ sahasya mayoditā markp_51. 83 jātaṃ pracodikāsaṃjñaṃ tasyāḥ kanyācatuṣṭayam mattonmattapramattāstu narān nārīstu tāḥ sadā,कुर्यादारम्भमुप्तिञ्च हृष्टस्तुष्टः सहायवान् नियोजिकेति या कन्या दुः सहस्य मयोदिता मर्क्प्_५१. ८३ जातं प्रचोदिकासंज्ञं तस्याः कन्याचतुष्टयम् मत्तोन्मत्तप्रमत्तास्तु नरान् नारीस्तु ताः सदा
Main,51.0,85,samāviśanti nāśāya codayantīha dāruṇam adharmaṃ dharmarūpeṇa kāmañcākāmarūpiṇam,समाविशन्ति नाशाय चोदयन्तीह दारुणम् अधर्मं धर्मरूपेण कामञ्चाकामरूपिणम्
Main,51.0,86,anarthañcārtharūpeṇa mokṣañcāmokṣarūpiṇam durvinītā vinā śaucaṃ darśayanti pṛthaṅnarān,अनर्थञ्चार्थरूपेण मोक्षञ्चामोक्षरूपिणम् दुर्विनीता विना शौचं दर्शयन्ति पृथङ्नरान्
Main,51.0,87,bhraśyantyābhiḥ praviṣṭābhiḥ puruṣārthāt pṛthaṅnarāḥ tāsāṃ praveśaśca gṛhe saṃdhyārakte hyathāmbare,भ्रश्यन्त्याभिः प्रविष्टाभिः पुरुषार्थात् पृथङ्नराः तासां प्रवेशश्च गृहे संध्यारक्ते ह्यथाम्बरे
Main,51.0,88,dhātāvidhātrośca baliryatra kāle na dīyate bhuñjatāṃ pibatāṃ vāpi saṅgibhirjalavipruṣaiḥ,धाताविधात्रोश्च बलिर्यत्र काले न दीयते भुञ्जतां पिबतां वापि सङ्गिभिर्जलविप्रुषैः
Main,51.0,89,navanārīṣu saṃkrāntistāsāmāśvabhijāyate virodhinyāstrayaḥ putrāścodako grāhakastathā,नवनारीषु संक्रान्तिस्तासामाश्वभिजायते विरोधिन्यास्त्रयः पुत्राश्चोदको ग्राहकस्तथा
Main,51.0,90,tamaḥ pracchādakaścānyastatsvarūpaṃ śṛṇuṣva me pradīpadailasaṃsargadūṣite laṅghite khale,तमः प्रच्छादकश्चान्यस्तत्स्वरूपं शृणुष्व मे प्रदीपदैलसंसर्गदूषिते लङ्घिते खले
Main,51.0,91,muṣalolūkhale yatra pāduke vāsane striyaḥ śūrpadātrādikaṃ yatra padākṛṣya tathāsanam,मुषलोलूखले यत्र पादुके वासने स्त्रियः शूर्पदात्रादिकं यत्र पदाकृष्य तथासनम्
Main,51.0,92,yatropaliptañcānarcya vihāraḥ kriyate gṛhe darvomukhena yatrāgnirāhṛto 'nyatra nīyate,यत्रोपलिप्तञ्चानर्च्य विहारः क्रियते गृहे दर्वोमुखेन यत्राग्निराहृतो ऽन्यत्र नीयते
Main,51.0,93,virodhinīsutāstatra vijṛmbhante pracoditāḥ eko jihvāgataḥ puṃsāṃ strīṇāñcālīkasatyavān,विरोधिनीसुतास्तत्र विजृम्भन्ते प्रचोदिताः एको जिह्वागतः पुंसां स्त्रीणाञ्चालीकसत्यवान्
Main,51.0,94,codako nāma sa proktaḥ paiśunyaṃ kurute gṛhe avadhānagataścānyaḥ śravaṇastho 'tidurmatiḥ,चोदको नाम स प्रोक्तः पैशुन्यं कुरुते गृहे अवधानगतश्चान्यः श्रवणस्थो ऽतिदुर्मतिः
Main,51.0,95,karoti grahaṇanteṣāṃ vacasāṃ grāhakastu saḥ ākramyānyo mano nṝṇāṃ tamasācchādya durmatiḥ,करोति ग्रहणन्तेषां वचसां ग्राहकस्तु सः आक्रम्यान्यो मनो नॄणां तमसाच्छाद्य दुर्मतिः
Main,51.0,96,krodhaṃ janayate yastu tamaḥ pracchādakastu saḥ svayaṃhāryāstu cauryeṇa janitantanayatrayam,क्रोधं जनयते यस्तु तमः प्रच्छादकस्तु सः स्वयंहार्यास्तु चौर्येण जनितन्तनयत्रयम्
Main,51.0,97,sarvahāryardhahārī ca vīryahārī tathaiva ca anācāntagṛheṣvete mandācāragṛheṣu ca,सर्वहार्यर्धहारी च वीर्यहारी तथैव च अनाचान्तगृहेष्वेते मन्दाचारगृहेषु च
Main,51.0,98,aprakṣālitapādeṣu praviśatsu mahānasam khaleṣu goṣṭheṣu ca vai droho yeṣu gṛheṣu vai,अप्रक्षालितपादेषु प्रविशत्सु महानसम् खलेषु गोष्ठेषु च वै द्रोहो येषु गृहेषु वै
Main,51.0,99,teṣu sarve yathānyāyaṃ viharanti ramanti ca bhrāmaṇyāstanayastvekaḥ kākajaṅgha iti smṛtaḥ,तेषु सर्वे यथान्यायं विहरन्ति रमन्ति च भ्रामण्यास्तनयस्त्वेकः काकजङ्घ इति स्मृतः
Main,51.0,100,tenāviṣṭo ratiṃ sarvo naiva prāpnoti vai pure bhuñjan yo gāyate maitre gāyate hasate ca yaḥ,तेनाविष्टो रतिं सर्वो नैव प्राप्नोति वै पुरे भुञ्जन् यो गायते मैत्रे गायते हसते च यः
Main,51.0,101,sandhyāmaithuninañcaiva naramāviśati dvija kanyātrayaṃ prasūtā sā yā kanyā ṛtuhāriṇī,सन्ध्यामैथुनिनञ्चैव नरमाविशति द्विज कन्यात्रयं प्रसूता सा या कन्या ऋतुहारिणी
Main,51.0,102,ekā kucaharā kanyā anyā vyañjanahārikā tṛtīyā tu samākhyātā kanyakā jātahāriṇī,एका कुचहरा कन्या अन्या व्यञ्जनहारिका तृतीया तु समाख्याता कन्यका जातहारिणी
Main,51.0,103,yasyā na kriyate sarvaḥ samyag vaivāhiko vidhiḥ kālātīto 'thavā tasyā haratyekā kucadvayam,यस्या न क्रियते सर्वः सम्यग् वैवाहिको विधिः कालातीतो ऽथवा तस्या हरत्येका कुचद्वयम्
Main,51.0,104,samyak śrāddhamadattvā ca tathānarcya ca mātaram vivāhitāyāḥ kanyāyā harati vyañjanaṃ tathā,सम्यक् श्राद्धमदत्त्वा च तथानर्च्य च मातरम् विवाहितायाः कन्याया हरति व्यञ्जनं तथा
Main,51.0,105,agnyambuśūnye ca tathā vidhūpe sūtikāgṛhe adīpaśastramusale bhūtisarṣapavarjite,अग्न्यम्बुशून्ये च तथा विधूपे सूतिकागृहे अदीपशस्त्रमुसले भूतिसर्षपवर्जिते
Main,51.0,106,anupraviśya sā jātamapahṛtyātmasambhavam kṣaṇaprasavinī bālaṃ tatraivotsṛjate dvija,अनुप्रविश्य सा जातमपहृत्यात्मसम्भवम् क्षणप्रसविनी बालं तत्रैवोत्सृजते द्विज
Main,51.0,107,sā jātahāriṇī nāma sughorā piśitāśanā tasmāt saṃrakṣaṇaṃ kāryaṃ yatnataḥ sūtikāgṛhe,सा जातहारिणी नाम सुघोरा पिशिताशना तस्मात् संरक्षणं कार्यं यत्नतः सूतिकागृहे
Main,51.0,108,smṛtiñcāprayatānāñca śūnyāgāraniṣevaṇāt apahanti sutastasyāḥ pracaṇḍo nāma nāmataḥ,स्मृतिञ्चाप्रयतानाञ्च शून्यागारनिषेवणात् अपहन्ति सुतस्तस्याः प्रचण्डो नाम नामतः
Main,51.0,109,pautrebhyastasya saṃbhūtā līkāḥ śatasahasraśaḥ caṇḍālayonayaścāṣṭau daṇḍapāśātibhīṣaṇāḥ,पौत्रेभ्यस्तस्य संभूता लीकाः शतसहस्रशः चण्डालयोनयश्चाष्टौ दण्डपाशातिभीषणाः
Main,51.0,110,kṣudhāviṣṭāstato līkāstāśca caṇḍālayonayaḥ abhyadhāvanta cānyonyamattukāmāḥ parasparam,क्षुधाविष्टास्ततो लीकास्ताश्च चण्डालयोनयः अभ्यधावन्त चान्योन्यमत्तुकामाः परस्परम्
Main,51.0,111,pracaṇḍo vāriyitvā tu tāstāścaṇḍālayonayaḥ samaye sthāpayāmāsa yādṛśe tādṛśaṃ śṛṇu,प्रचण्डो वारियित्वा तु तास्ताश्चण्डालयोनयः समये स्थापयामास यादृशे तादृशं शृणु
Main,51.0,112,adyaprabhṛti līkānāmāvāsaṃ yo hi dāsyati daṇḍaṃ tasyāhamatulaṃ pātayiṣye na saṃśayaḥ,अद्यप्रभृति लीकानामावासं यो हि दास्यति दण्डं तस्याहमतुलं पातयिष्ये न संशयः
Main,51.0,113,caṇḍālayonyo 'vasathe līkā yā prasaviṣyati tasyāśca santiḥ pūrvā sā ca sadyo naśiṣyati,चण्डालयोन्यो ऽवसथे लीका या प्रसविष्यति तस्याश्च सन्तिः पूर्वा सा च सद्यो नशिष्यति
Main,51.0,114,prasūte kanyake dve tu strīpuṃsorbojahāriṇī vātarūpāmarūpāñca tasyāḥ praharaṇantu te,प्रसूते कन्यके द्वे तु स्त्रीपुंसोर्बोजहारिणी वातरूपामरूपाञ्च तस्याः प्रहरणन्तु ते
Main,51.0,115,vātarūpā niṣekānte sā yasmai kṣipate sutam sa pumān vātaśukratvaṃ prayāti vanitāpi vā,वातरूपा निषेकान्ते सा यस्मै क्षिपते सुतम् स पुमान् वातशुक्रत्वं प्रयाति वनितापि वा
Main,51.0,116,tathaiva gacchataḥ sadyo nirbojatvamarūpayā asnātāśī naro yo vai tathaiva piśitāśanaḥ,तथैव गच्छतः सद्यो निर्बोजत्वमरूपया अस्नाताशी नरो यो वै तथैव पिशिताशनः
Main,51.0,117,vidveṣiṇī tu yā kanyā bhṛkuṭīkuṭilānanā tasyā dvau tanayau puṃsāmapakāraprakāśakau,विद्वेषिणी तु या कन्या भृकुटीकुटिलानना तस्या द्वौ तनयौ पुंसामपकारप्रकाशकौ
Main,51.0,118,nirbojatvaṃ naro yāti nārī vā śaucavarjitā paiśunyābhirataṃ lolamasajjananiṣevaṇam,निर्बोजत्वं नरो याति नारी वा शौचवर्जिता पैशुन्याभिरतं लोलमसज्जननिषेवणम्
Main,51.0,119,puruṣadveṣiṇañcaitau nāramākramya tiṣṭhataḥ mātrā bhrātrā tathā mitrairabhīṣṭaiḥ svajanaiḥ paraiḥ,पुरुषद्वेषिणञ्चैतौ नारमाक्रम्य तिष्ठतः मात्रा भ्रात्रा तथा मित्रैरभीष्टैः स्वजनैः परैः
Main,51.0,120,vidviṣṭo nāśamāyāti puruṣo dharmator'thataḥ ekastu svaguṇāṃlloke prakāśayati pāpakṛt,विद्विष्टो नाशमायाति पुरुषो धर्मतोर्ऽथतः एकस्तु स्वगुणांल्लोके प्रकाशयति पापकृत्
Main,51.0,121,dvitīyastu guṇān maitrīṃ lokasthāmapakarṣati ityete dauḥ sahāḥ sarve yakṣmaṇaḥ santatāvatha pāpācārāḥ samākhyātā yairvyāptamakhilaṃ jagat,द्वितीयस्तु गुणान् मैत्रीं लोकस्थामपकर्षति इत्येते दौः सहाः सर्वे यक्ष्मणः सन्ततावथ पापाचाराः समाख्याता यैर्व्याप्तमखिलं जगत्
Main,52.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe duḥ sahotpatisamāpanaṃ nāmaikapañcāśau'dhyāyaḥ dvipañcāśo 'dhyāyaḥ- 52 mārkaṇḍeya uvāca ityeṣa tāmasaḥ sargo brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ rudrasargaṃ pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे दुः सहोत्पतिसमापनं नामैकपञ्चाशौऽध्यायः द्विपञ्चाशो ऽध्यायः- ५२ मार्कण्डेय उवाच इत्येष तामसः सर्गो ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
Main,52.0,2,tanayāśca tathaivāṣṭau patnyaḥ putrāśca te tathā kalpādāvātmanastulyaṃ sutaṃ pradhyāyataḥ prabhoḥ,तनयाश्च तथैवाष्टौ पत्न्यः पुत्राश्च ते तथा कल्पादावात्मनस्तुल्यं सुतं प्रध्यायतः प्रभोः
Main,52.0,3,prādurāsīdathāṅke 'sya kumāro nīlalohitaḥ ruroda susvaraṃ so 'tha dravaṃśca dvijasattama,प्रादुरासीदथाङ्के ऽस्य कुमारो नीललोहितः रुरोद सुस्वरं सो ऽथ द्रवंश्च द्विजसत्तम
Main,52.0,4,kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha nāma dehīti taṃ so 'tha pratyuvāca jagatpatim,किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह नाम देहीति तं सो ऽथ प्रत्युवाच जगत्पतिम्
Main,52.0,5,rudrastvaṃ deva ! nāmnāsi mā rodīrdhairyamāvaha evamuktastataḥ so 'tha saptakṛtvo ruroda ha,रुद्रस्त्वं देव ! नाम्नासि मा रोदीर्धैर्यमावह एवमुक्तस्ततः सो ऽथ सप्तकृत्वो रुरोद ह
Main,52.0,6,tato 'nyāni dadau tasmai sapta nāmāni vai prabhuḥ sthānāni caiṣāmaṣṭānāṃ patnīḥ putrāṃśca vai dvija,ततो ऽन्यानि ददौ तस्मै सप्त नामानि वै प्रभुः स्थानानि चैषामष्टानां पत्नीः पुत्रांश्च वै द्विज
Main,52.0,7,bhavaṃ śarvaṃ tatheśānaṃ tathā paśupatiṃ prabhuḥ bhīmamugraṃ mahādevamuvāca sa pitāmahaḥ,भवं शर्वं तथेशानं तथा पशुपतिं प्रभुः भीममुग्रं महादेवमुवाच स पितामहः
Main,52.0,8,cakre nāmānyathaitāni sthānānyeṣāñcakāra ha sūryo jalaṃ mahī vahnirvāyurākāśameva ca,चक्रे नामान्यथैतानि स्थानान्येषाञ्चकार ह सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च
Main,52.0,9,dīkṣito brāhmaṇaḥ soma ityetāstanavaḥ kramāt suvarcalā tathaivomā vikeśī cāparā svadhā,दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्येतास्तनवः क्रमात् सुवर्चला तथैवोमा विकेशी चापरा स्वधा
Main,52.0,10,svāhā diśastathā dīkṣā rohiṇī ca yathākramam sūryādīnāṃ dvijaśreṣṭha ! rudrādyairnāmabhiḥ saha,स्वाहा दिशस्तथा दीक्षा रोहिणी च यथाक्रमम् सूर्यादीनां द्विजश्रेष्ठ ! रुद्राद्यैर्नामभिः सह
Main,52.0,11,śanaiścarastathā śukro lohitāṅgo manojavaḥ skandaḥ sargo 'tha santāno budhaścānukramāt sutaḥ,शनैश्चरस्तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः स्कन्दः सर्गो ऽथ सन्तानो बुधश्चानुक्रमात् सुतः
Main,52.0,12,evamprakāro rudro 'sau satīṃ bhāryāmavindata dakṣakopācca tatyāja sā satī svaṃ kalevaram,एवम्प्रकारो रुद्रो ऽसौ सतीं भार्यामविन्दत दक्षकोपाच्च तत्याज सा सती स्वं कलेवरम्
Main,52.0,13,himavadduhitā sābhūnmenāyāṃ dvijasattama tasyā bhrātā tu mainākaḥ sakhāmbhodheranuttamaḥ,हिमवद्दुहिता साभून्मेनायां द्विजसत्तम तस्या भ्राता तु मैनाकः सखाम्भोधेरनुत्तमः
Main,52.0,14,upayeme punaścaināmananyāṃ bhagavān bhavaḥ devau dhātāvidhātārau bhṛgoḥ khyātirasūyata,उपयेमे पुनश्चैनामनन्यां भगवान् भवः देवौ धाताविधातारौ भृगोः ख्यातिरसूयत
Main,52.0,15,śriyañca devadevasya patnī nārāyaṇāsya yā āyātirniyatiścaiva meroḥ kanye mahātmanaḥ,श्रियञ्च देवदेवस्य पत्नी नारायणास्य या आयातिर्नियतिश्चैव मेरोः कन्ये महात्मनः
Main,52.0,16,dhātāvidhātroste bhārye tayorjātau sutāvubhau prāṇaścaiva mṛkaṇḍuśca pitā mama mahāyaśāḥ,धाताविधात्रोस्ते भार्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ प्राणश्चैव मृकण्डुश्च पिता मम महायशाः
Main,52.0,17,manasvinyāmahaṃ tasmāt putro vedaśirā mama dhūmravatyāṃ samabhavat prāṇasyāpi nibodha me,मनस्विन्यामहं तस्मात् पुत्रो वेदशिरा मम धूम्रवत्यां समभवत् प्राणस्यापि निबोध मे
Main,52.0,18,prāṇasya dyutimān putra utpannastasya cātmajaḥ ajarāśca tayoḥ putrāḥ pautrāśca bahavo 'bhavan,प्राणस्य द्युतिमान् पुत्र उत्पन्नस्तस्य चात्मजः अजराश्च तयोः पुत्राः पौत्राश्च बहवो ऽभवन्
Main,52.0,19,patnī marīceḥ sambhūtiḥ paurṇamāsamasūyata virajāḥ parvataścaiva tasya putrau mahātmanaḥ,पत्नी मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत विरजाः पर्वतश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः
Main,52.0,20,tayoḥ putrāṃstu vakṣye 'haṃ vaṃśasaṃkīrtane dvija smṛtiścāṅgirasaḥ patnī prasūtā kanyakāstathā,तयोः पुत्रांस्तु वक्ष्ये ऽहं वंशसंकीर्तने द्विज स्मृतिश्चाङ्गिरसः पत्नी प्रसूता कन्यकास्तथा
Main,52.0,21,sinīvālī kuhūścaiva rākā bhānumatī tathā anasūyā tathaivātrerjajñe putrānakalpaṣān,सिनीवाली कुहूश्चैव राका भानुमती तथा अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्पषान्
Main,52.0,22,somaṃ durvāsasañcaiva dattātreyañca yoginam prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ datto 'nyastatsuto 'bhavat,सोमं दुर्वाससञ्चैव दत्तात्रेयञ्च योगिनम् प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तो ऽन्यस्तत्सुतो ऽभवत्
Main,52.0,23,pūrvajanmani so 'gastyaḥ smṛtaḥ svāyambhuve 'ntare kardamaścārvavīraśca sahiṣṇuśca sutatrayam,पूर्वजन्मनि सो ऽगस्त्यः स्मृतः स्वायम्भुवे ऽन्तरे कर्दमश्चार्ववीरश्च सहिष्णुश्च सुतत्रयम्
Main,52.0,24,kṣamā tu suṣuve bhāryā pulahasya prajāpateḥ kratostu sannatirbhāryā bālakhilyānasūyata,क्षमा तु सुषुवे भार्या पुलहस्य प्रजापतेः क्रतोस्तु सन्नतिर्भार्या बालखिल्यानसूयत
Main,52.0,25,ṣaṣṭiryāni sahasrāṇi ṛṣīṇāmūrdhvaretasām ūrjāyāntu vasiṣṭhasya saptājāyanta vai sutāḥ,षष्टिर्यानि सहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् ऊर्जायान्तु वसिष्ठस्य सप्ताजायन्त वै सुताः
Main,52.0,26,rajogātrordhvabāhuśca sabalaścānaghastathā sutapāḥ śukla ityete sarve saptarṣayaḥ smṛtāḥ,रजोगात्रोर्ध्वबाहुश्च सबलश्चानघस्तथा सुतपाः शुक्ल इत्येते सर्वे सप्तर्षयः स्मृताः
Main,52.0,27,yo 'sāvagnirabhīmānī brahmaṇastanayo 'grajaḥ tasmāt svāhā sutān lebhe trīnudāraujaso dvija,यो ऽसावग्निरभीमानी ब्रह्मणस्तनयो ऽग्रजः तस्मात् स्वाहा सुतान् लेभे त्रीनुदारौजसो द्विज
Main,52.0,28,pāvakaṃ pavamānañca śuciñcāpi jalāśinam teṣāntu santātāvanye catvāriṃśacca pañca ca,पावकं पवमानञ्च शुचिञ्चापि जलाशिनम् तेषान्तु सन्तातावन्ये चत्वारिंशच्च पञ्च च
Main,52.0,29,kathyante bahuśaścaite pitā putratrayañca yat evamekonapañcāśad durjayāḥ parikīrtitāḥ,कथ्यन्ते बहुशश्चैते पिता पुत्रत्रयञ्च यत् एवमेकोनपञ्चाशद् दुर्जयाः परिकीर्तिताः
Main,52.0,30,pitaro brahmaṇā sṛṣṭā ye vyākhyātā mayā tava agniṣvāttā barhiṣado 'nagnayaḥ sāgnayaśca ye,पितरो ब्रह्मणा सृष्टा ये व्याख्याता मया तव अग्निष्वात्ता बर्हिषदो ऽनग्नयः साग्नयश्च ये
Main,52.0,31,tebhyaḥ svadhā sute jajñe menāṃ vai dhāriṇīṃ tathā te ubhe brahmavādinyau yoginyau cāpyubhe dvija,तेभ्यः स्वधा सुते जज्ञे मेनां वै धारिणीं तथा ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चाप्युभे द्विज
Main,52.0,32,uttamajñānasaṃpanne sarvaiḥ samudite guṇaiḥ ityeṣā dakṣakanyānāṃ kathitāpatyasaṃtatiḥ śraddhāvān saṃsmarannityaṃ prajāvānabhijāyate,उत्तमज्ञानसंपन्ने सर्वैः समुदिते गुणैः इत्येषा दक्षकन्यानां कथितापत्यसंततिः श्रद्धावान् संस्मरन्नित्यं प्रजावानभिजायते
Main,53.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe rudrasargābhidhāno nāma dvipañcāśo 'dhyāyaḥ tripañcāśo 'dhyāyaḥ- 53 krauṣṭukiruvāca svāyambhuvaṃ tvayākhyātametanmanvantarañca yat tadahaṃ bhagavan ! samyak śrotumicchāmi kathyatām,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे रुद्रसर्गाभिधानो नाम द्विपञ्चाशो ऽध्यायः त्रिपञ्चाशो ऽध्यायः- ५३ क्रौष्टुकिरुवाच स्वायम्भुवं त्वयाख्यातमेतन्मन्वन्तरञ्च यत् तदहं भगवन् ! सम्यक् श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम्
Main,53.0,2,manvantarapramāṇañca devā devarṣayastathā ye ca kṣitīśā bhagavan ! devendraścaiva yastathā,मन्वन्तरप्रमाणञ्च देवा देवर्षयस्तथा ये च क्षितीशा भगवन् ! देवेन्द्रश्चैव यस्तथा
Main,53.0,3,mārkaṇḍeya uvāca manvantarāṇāṃ saṃkhyātā sādhikā hyekasaptatiḥ mānuṣeṇa pramāṇena śṛṇu manvantarañca me,मार्कण्डेय उवाच मन्वन्तराणां संख्याता साधिका ह्येकसप्ततिः मानुषेण प्रमाणेन शृणु मन्वन्तरञ्च मे
Main,53.0,4,triṃśatkoṭyastu saṃkhyātāḥ sahasrāṇi ca viṃśatiḥ saptaṣaṣṭistathānyāni niyutāni ca saṃkhyayā,त्रिंशत्कोट्यस्तु संख्याताः सहस्राणि च विंशतिः सप्तषष्टिस्तथान्यानि नियुतानि च संख्यया
Main,53.0,5,manvantarapramāṇañca ityetat sādhikaṃ vinā aṣṭau śatasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā smṛtam,मन्वन्तरप्रमाणञ्च इत्येतत् साधिकं विना अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतम्
Main,53.0,6,dvipañcāśattathānyāni sahasrāṇyadhikāni ca svāyambhuvo manuḥ pūrvaṃ manuḥ svārociṣastathā,द्विपञ्चाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च स्वायम्भुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्तथा
Main,53.0,7,auttamastāmasaścaiva raivataścākṣuṣastathā ṣaḍete manavo 'tītāstathā vaivasvato 'dhunā,औत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा षडेते मनवो ऽतीतास्तथा वैवस्वतो ऽधुना
Main,53.0,8,sāvarṇiḥ pañca raucyāśca bhautyāścāgāminastvamī eteṣāṃ vistaraṃ bhūyo manvantaraparigrahe,सावर्णिः पञ्च रौच्याश्च भौत्याश्चागामिनस्त्वमी एतेषां विस्तरं भूयो मन्वन्तरपरिग्रहे
Main,53.0,9,vakṣye devānṛṣīṃścaiva yakṣendrāḥ pitaraśca ye utpattiṃ saṃgrahaṃ brahman ! śrūyatāmasya santatiḥ,वक्ष्ये देवानृषींश्चैव यक्षेन्द्राः पितरश्च ये उत्पत्तिं संग्रहं ब्रह्मन् ! श्रूयतामस्य सन्ततिः
Main,53.0,10,yacca teṣāmabhūt kṣetraṃ tatputrāṇāṃ mahātmanām manoḥ svāyambhuvasyāsan daśa putrāstu tatsamāḥ,यच्च तेषामभूत् क्षेत्रं तत्पुत्राणां महात्मनाम् मनोः स्वायम्भुवस्यासन् दश पुत्रास्तु तत्समाः
Main,53.0,11,yairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā saparvatā sasamudrākaravatī prativarṣaṃ niveśitā,यैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता ससमुद्राकरवती प्रतिवर्षं निवेशिता
Main,53.0,12,sasamudrākaravatī prativarṣaṃ tretāyuge tathā priyavratasya putraistaiḥ pautraiḥ svāyambhuvasya ca,ससमुद्राकरवती प्रतिवर्षं त्रेतायुगे तथा प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तैः पौत्रैः स्वायम्भुवस्य च
Main,53.0,13,priyavratāt prajāvatyāṃ vīrāt kanyā vyajāyata kanyā sā tu mahābhāgā kardamasya prajāpate,प्रियव्रतात् प्रजावत्यां वीरात् कन्या व्यजायत कन्या सा तु महाभागा कर्दमस्य प्रजापते
Main,53.0,14,kanye dve daśa putrāṃśca samrāṭkukṣī ca te ubhe tayorvai bhrātaraḥ śūrāḥ prajāpatisamā daśa,कन्ये द्वे दश पुत्रांश्च सम्राट्कुक्षी च ते उभे तयोर्वै भ्रातरः शूराः प्रजापतिसमा दश
Main,53.0,15,āgnīdhro medhātithiśca vapuṣmāṃśca tathāparaḥ jyotiṣmāndyutimān bhavyaḥ savanaḥ sapta eva te,आग्नीध्रो मेधातिथिश्च वपुष्मांश्च तथापरः ज्योतिष्मान्द्युतिमान् भव्यः सवनः सप्त एव ते
Main,53.0,16,priyavrato 'bhyaṣiñcattān sapta saptasu pārthivān dvīpeṣu tena dharmeṇa dvīpāṃścaiva nibodha me,प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चत्तान् सप्त सप्तसु पार्थिवान् द्वीपेषु तेन धर्मेण द्वीपांश्चैव निबोध मे
Main,53.0,17,jambudvīpe tathāgnīdhraṃ rājānaṃ kṛtavān pitā plakṣadvīpeśvaraścāpi tena medhātithiḥ kṛtaḥ,जम्बुद्वीपे तथाग्नीध्रं राजानं कृतवान् पिता प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः
Main,53.0,18,śālmalestu vapuṣmantaṃ jyotiṣmantaṃ kuśāhvaye krauñcadvīpe dyutimantaṃ bhavyaṃ śākāhvayeśvaram,शाल्मलेस्तु वपुष्मन्तं ज्योतिष्मन्तं कुशाह्वये क्रौञ्चद्वीपे द्युतिमन्तं भव्यं शाकाह्वयेश्वरम्
Main,53.0,19,puṣkarādhipatiñcāpi savanaṃ kṛtavān sutam mahāvīto dhātakiśca puṣkarādhipateḥ sutau,पुष्कराधिपतिञ्चापि सवनं कृतवान् सुतम् महावीतो धातकिश्च पुष्कराधिपतेः सुतौ
Main,53.0,20,dvidhā kṛtvā tayorvarṣaṃ puṣkare saṃnyaveśayat bhavyasya putrāḥ saptāsannāmatastānnibodha me,द्विधा कृत्वा तयोर्वर्षं पुष्करे संन्यवेशयत् भव्यस्य पुत्राः सप्तासन्नामतस्तान्निबोध मे
Main,53.0,21,jaladaśca kumāraśca sukumāro manīvakaḥ kuśottaro 'tha medhāvī saptamastu mahādrumaḥ,जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मनीवकः कुशोत्तरो ऽथ मेधावी सप्तमस्तु महाद्रुमः
Main,53.0,22,tannāmakāni varṣāṇi śākadvīpe cakāra saḥ tathā dyutimataḥ sapta putrāstāṃśca nibodha me,तन्नामकानि वर्षाणि शाकद्वीपे चकार सः तथा द्युतिमतः सप्त पुत्रास्तांश्च निबोध मे
Main,53.0,23,kuśalo manugaścoṣṇaḥ prākaraścārthakārakaḥ muniśca dundubhiścaiva saptamaḥ parikīrtitaḥ,कुशलो मनुगश्चोष्णः प्राकरश्चार्थकारकः मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सप्तमः परिकीर्तितः
Main,53.0,24,teṣāṃ svanāmadheyāni krauñcadvīpe tathābhavan jyotiṣmataḥ kuśadvīpe putranāmāṅkitāni vai,तेषां स्वनामधेयानि क्रौञ्चद्वीपे तथाभवन् ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे पुत्रनामाङ्कितानि वै
Main,53.0,25,tatrāpi sapta varṣāpi teṣāṃ nāmāni me śṛṇu udbhidaṃ vaiṣṇavañcaiva surathaṃ lambanaṃ tathā,तत्रापि सप्त वर्षापि तेषां नामानि मे शृणु उद्भिदं वैष्णवञ्चैव सुरथं लम्बनं तथा
Main,53.0,26,dhṛtimat prākarañcaiva kāpilaṃ cāpi saptamam vapuṣmataḥ sutāḥ sapta śālmaleśasya cābhavan,धृतिमत् प्राकरञ्चैव कापिलं चापि सप्तमम् वपुष्मतः सुताः सप्त शाल्मलेशस्य चाभवन्
Main,53.0,27,śvetaśca haritaścaiva jīmūto rohitastathā vaidyuto mānasaścaiva ketumān saptamastathā,श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा वैद्युतो मानसश्चैव केतुमान् सप्तमस्तथा
Main,53.0,28,tathaiva śālmalesteṣāṃ samanāmāni sapta vai sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarasya vai,तथैव शाल्मलेस्तेषां समनामानि सप्त वै सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरस्य वै
Main,53.0,29,yeṣāṃ nāmāṅgitairvarṣaiḥ plakṣadvīpastu saptadhā pūrvaṃ śākabhavaṃ varṣaṃ śiśirantu sukhodayam,येषां नामाङ्गितैर्वर्षैः प्लक्षद्वीपस्तु सप्तधा पूर्वं शाकभवं वर्षं शिशिरन्तु सुखोदयम्
Main,53.0,30,ānandañca śivañcaiva kṣemakañca dhruvantathā plakṣadvīpādibhūteṣu śākadvīpāntimeṣu vai,आनन्दञ्च शिवञ्चैव क्षेमकञ्च ध्रुवन्तथा प्लक्षद्वीपादिभूतेषु शाकद्वीपान्तिमेषु वै
Main,53.0,31,jñeyaḥ pañcasu dharmaśca varṇāśramavibhāgajaḥ nityaḥ svābhāvikaścaiva ahiṃsāvidhivardhitaḥ,ज्ञेयः पञ्चसु धर्मश्च वर्णाश्रमविभागजः नित्यः स्वाभाविकश्चैव अहिंसाविधिवर्धितः
Main,53.0,32,pañcasveteṣu varṣeṣu sarvasādhāraṇaḥ smṛtaḥ agnīdhrāya pitā pūrvaṃ jambudvīpaṃ dadau dvija,पञ्चस्वेतेषु वर्षेषु सर्वसाधारणः स्मृतः अग्नीध्राय पिता पूर्वं जम्बुद्वीपं ददौ द्विज
Main,53.0,33,tasya putrā babhūvurhi prajāpatisamā nava jyeṣṭho nābiriti khyātastasya kiṃpuruṣo 'nujaḥ,तस्य पुत्रा बभूवुर्हि प्रजापतिसमा नव ज्येष्ठो नाबिरिति ख्यातस्तस्य किंपुरुषो ऽनुजः
Main,53.0,34,harivarṣastṛtīyastu caturtho 'bhūdilāvṛtaḥ vaśyaśca pañcamaḥ putro hiraṇyaḥ ṣaṣṭha ucyate,हरिवर्षस्तृतीयस्तु चतुर्थो ऽभूदिलावृतः वश्यश्च पञ्चमः पुत्रो हिरण्यः षष्ठ उच्यते
Main,53.0,35,kurustu saptamasteṣāṃ bhadrāśvaścāṣṭamaḥ smṛtaḥ navamaḥ ketumālaśca tannāmnā varṣasaṃsthitiḥ,कुरुस्तु सप्तमस्तेषां भद्राश्वश्चाष्टमः स्मृतः नवमः केतुमालश्च तन्नाम्ना वर्षसंस्थितिः
Main,53.0,36,yāni kipuruṣādyāni varjayitvā himāhvayam teṣāṃ svabāvataḥ siddhiḥ sukhaprāyā hyatnataḥ,यानि किपुरुषाद्यानि वर्जयित्वा हिमाह्वयम् तेषां स्वबावतः सिद्धिः सुखप्राया ह्यत्नतः
Main,53.0,37,viparyayo na teṣvasti jarāmṛtyubhayaṃ na ca dharmādharmau na teṣvāstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ,विपर्ययो न तेष्वस्ति जरामृत्युभयं न च धर्माधर्मौ न तेष्वास्तां नोत्तमाधममध्यमाः
Main,53.0,38,na vai caturyugāvasthā nārtavā ṛtavo na ca āgnīdhrasūnornābhestu ṛṣabho 'bhūt suto dvija,न वै चतुर्युगावस्था नार्तवा ऋतवो न च आग्नीध्रसूनोर्नाभेस्तु ऋषभो ऽभूत् सुतो द्विज
Main,53.0,39,ṛṣabhādbharato jajñe vīraḥ putraśatādvaraḥ so 'bhiṣicyarṣabhaḥ putraṃ mahāpravrājyamāsthitaḥ,ऋषभाद्भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताद्वरः सो ऽभिषिच्यर्षभः पुत्रं महाप्रव्राज्यमास्थितः
Main,53.0,40,tapastepe mahābhāgaḥ pulahāśramasaṃśrayaḥ himāhviṃ dakṣiṇaṃ varṣaṃ bharatāya pitā dadau,तपस्तेपे महाभागः पुलहाश्रमसंश्रयः हिमाह्विं दक्षिणं वर्षं भरताय पिता ददौ
Main,53.0,41,tasmāt tu bhārataṃ varṣaṃ tasya nānmā mahātmanaḥ bhatasyāpyabhūt putraḥ sumatirnāma dhārmikaḥ,तस्मात् तु भारतं वर्षं तस्य नान्मा महात्मनः भतस्याप्यभूत् पुत्रः सुमतिर्नाम धार्मिकः
Main,53.0,42,tasmin rājyaṃ samāveśya bharato 'pi vanaṃ yayau eteṣāṃ putrapautraistu saptadvīpā vasundharā,तस्मिन् राज्यं समावेश्य भरतो ऽपि वनं ययौ एतेषां पुत्रपौत्रैस्तु सप्तद्वीपा वसुन्धरा
Main,53.0,43,priyavratasya putraistu bhuktvā svāyambhuve 'ntare eṣa svāyambhuvaḥ sargaḥ kathitaste dvijottama,प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तु भुक्त्वा स्वायम्भुवे ऽन्तरे एष स्वायम्भुवः सर्गः कथितस्ते द्विजोत्तम
Main,53.0,44,pūrvamanvantare samyak kimanyat kathayāmi te,पूर्वमन्वन्तरे सम्यक् किमन्यत् कथयामि ते
Main,54.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhamanvantarakathanaṃ' nāma tripañcāśo 'dhyāyaḥ catuḥpañcāśo 'dhyāyaḥ- 54 krauṣṭukiruvāca katidvīpāḥ samudrā vā parvatā vā kati dvija kiyanti caiva varṣāṇi teṣāṃ nadyaśca kā mune,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठमन्वन्तरकथनंऽ नाम त्रिपञ्चाशो ऽध्यायः चतुःपञ्चाशो ऽध्यायः- ५४ क्रौष्टुकिरुवाच कतिद्वीपाः समुद्रा वा पर्वता वा कति द्विज कियन्ति चैव वर्षाणि तेषां नद्यश्च का मुने
Main,54.0,2,mahābhūtapramāṇañca lokālokantathaiva ca paryāsaṃ parimāṇañca gatiñcandrārkayorapi,महाभूतप्रमाणञ्च लोकालोकन्तथैव च पर्यासं परिमाणञ्च गतिञ्चन्द्रार्कयोरपि
Main,54.0,3,etat prabrūhi me sarvaṃ vistareṇa mahāmune,एतत् प्रब्रूहि मे सर्वं विस्तरेण महामुने
Main,54.0,4,mārkaṇḍeya uvāca śatārdhakoṭivistārā pṛthivī kṛtstraśo dvija tasyā hi sthānamakhilaṃ kathayāmi śṛṇuṣva tat,मार्कण्डेय उवाच शतार्धकोटिविस्तारा पृथिवी कृत्स्त्रशो द्विज तस्या हि स्थानमखिलं कथयामि शृणुष्व तत्
Main,54.0,5,ye te dvīpā mayā proktā jambudvīpādayo dvija puṣkarāntā mahābhāga ! śṛṇveṣāṃ vistaraṃ punaḥ,ये ते द्वीपा मया प्रोक्ता जम्बुद्वीपादयो द्विज पुष्करान्ता महाभाग ! शृण्वेषां विस्तरं पुनः
Main,54.0,6,dvīpāt tu dviguṇo dvīpo jambuḥ plakṣo 'tha śālmalaḥ kuśaḥ krauñcastathā śākaḥ puṣkaradvīpa eva ca,द्वीपात् तु द्विगुणो द्वीपो जम्बुः प्लक्षो ऽथ शाल्मलः कुशः क्रौञ्चस्तथा शाकः पुष्करद्वीप एव च
Main,54.0,7,lavaṇekṣu-surā-sarpirdadhi-dugdhaḥjalābdhibhiḥ dviguṇairdviguṇairvṛddhyā sarvataḥ pariveṣṭitāḥ,लवणेक्षु-सुरा-सर्पिर्दधि-दुग्धःजलाब्धिभिः द्विगुणैर्द्विगुणैर्वृद्ध्या सर्वतः परिवेष्टिताः
Main,54.0,8,jambudvīpasya saṃsthānaṃ pravakṣye 'haṃ nibodha me lakṣamekaṃ yojanānāṃ vṛttau vistāradairghyataḥ,जम्बुद्वीपस्य संस्थानं प्रवक्ष्ये ऽहं निबोध मे लक्षमेकं योजनानां वृत्तौ विस्तारदैर्घ्यतः
Main,54.0,9,himavān hemakūṭaśca ṛṣabho merureva ca nīlaḥ śvetastathā śṛṅgī saptāsmin varṣaparvatāḥ,हिमवान् हेमकूटश्च ऋषभो मेरुरेव च नीलः श्वेतस्तथा शृङ्गी सप्तास्मिन् वर्षपर्वताः
Main,54.0,10,dvau lakṣayojanāyāmau madhye tatra mahācalau tayordakṣiṇato yau tu yau tathottarato girī,द्वौ लक्षयोजनायामौ मध्ये तत्र महाचलौ तयोर्दक्षिणतो यौ तु यौ तथोत्तरतो गिरी
Main,54.0,11,daśabhirdaśabhirnyūnaiḥ sahasraistaiḥ parasparam dvisāhastrocchrayāḥ sarve tāvadvistāriṇaśca te,दशभिर्दशभिर्न्यूनैः सहस्रैस्तैः परस्परम् द्विसाहस्त्रोच्छ्रयाः सर्वे तावद्विस्तारिणश्च ते
Main,54.0,12,samudrāntaḥ praviṣṭāśca ṣaḍasmin varṣaparvatāḥ dakṣiṇottarato nimnā madhye tuṅgāyatā kṣitiḥ,समुद्रान्तः प्रविष्टाश्च षडस्मिन् वर्षपर्वताः दक्षिणोत्तरतो निम्ना मध्ये तुङ्गायता क्षितिः
Main,54.0,13,vedyardhe dakṣime trīṇi trīṇi varṣāṇi cottare ilāvṛtaṃ tayormadhye candrārdhākāravat sthitam,वेद्यर्धे दक्षिमे त्रीणि त्रीणि वर्षाणि चोत्तरे इलावृतं तयोर्मध्ये चन्द्रार्धाकारवत् स्थितम्
Main,54.0,14,tataḥ pūrveṇa bhadrāśvaṃ ketumālañca paścime ilāvṛtasya madhye tu meruḥ kanakaparvataḥ,ततः पूर्वेण भद्राश्वं केतुमालञ्च पश्चिमे इलावृतस्य मध्ये तु मेरुः कनकपर्वतः
Main,54.0,15,caturaśītisāhastrastasyocchrāyo mahāgireḥ praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistīrṇaḥ ṣoḍaśaiva tu,चतुरशीतिसाहस्त्रस्तस्योच्छ्रायो महागिरेः प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तीर्णः षोडशैव तु
Main,54.0,16,śarāvasaṃsthitatvācca dvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ śuklaḥ pīto 'sito raktaḥ prācyādiṣu yathākramam,शरावसंस्थितत्वाच्च द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः शुक्लः पीतो ऽसितो रक्तः प्राच्यादिषु यथाक्रमम्
Main,54.0,17,vipro vaiśyastathā śūdraḥ kṣatriyaśca svavarṇataḥ tasyopari tathaivāṣṭau puryo dikṣu yathākramam,विप्रो वैश्यस्तथा शूद्रः क्षत्रियश्च स्ववर्णतः तस्योपरि तथैवाष्टौ पुर्यो दिक्षु यथाक्रमम्
Main,54.0,18,indrādilokapālānāṃ tanmadhye brahmaṇaḥ sabhā yojanānāṃ sahasrāṇi caturdaśa samucchritā,इन्द्रादिलोकपालानां तन्मध्ये ब्रह्मणः सभा योजनानां सहस्राणि चतुर्दश समुच्छ्रिता
Main,54.0,19,ayutocchrāyāstasyādhastathā viṣakambhavarvatāḥ prācyādiṣu krameṇaiva mandaro gandhamādanaḥ,अयुतोच्छ्रायास्तस्याधस्तथा विषकम्भवर्वताः प्राच्यादिषु क्रमेणैव मन्दरो गन्धमादनः
Main,54.0,20,vipulaśca supārśvaśca ketupādapaśobhitāḥ kadambo mandare keturjambuva gandhamādane,विपुलश्च सुपार्श्वश्च केतुपादपशोभिताः कदम्बो मन्दरे केतुर्जम्बुव गन्धमादने
Main,54.0,21,vipule ca tathāśvatthaḥ supārśve ca vaṭo mahān ekādaśaśatāyāmā yojanānāmime nagāḥ,विपुले च तथाश्वत्थः सुपार्श्वे च वटो महान् एकादशशतायामा योजनानामिमे नगाः
Main,54.0,22,jaṭharo devakūṭaśca pūrvasyāṃ diśi parvatau ānīlaniṣadhau prāptau parasparanirantarau,जठरो देवकूटश्च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ आनीलनिषधौ प्राप्तौ परस्परनिरन्तरौ
Main,54.0,23,niṣadhaḥ pāriyātraśca meroḥ pārśve tu paścime yathā pūrvau tathā caitāvānīlaniṣadhāyatau,निषधः पारियात्रश्च मेरोः पार्श्वे तु पश्चिमे यथा पूर्वौ तथा चैतावानीलनिषधायतौ
Main,54.0,24,kailāso himavāṃścaiva dakṣiṇena mahācalau pūrvapaścāyatāvetāvarṇavāntarvyavasthitau,कैलासो हिमवांश्चैव दक्षिणेन महाचलौ पूर्वपश्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
Main,54.0,25,śṛṅgavān jārudhiścaiva tathaivottaraparvatau yataiva dakṣiṇe tadvadarṇapvāntarvyavasthitau,शृङ्गवान् जारुधिश्चैव तथैवोत्तरपर्वतौ यतैव दक्षिणे तद्वदर्णप्वान्तर्व्यवस्थितौ
Main,54.0,26,maryādāparvatā hyete kathyante 'ṣṭau dvijottama himavaddhemakūṭādiparvatānāṃ parasparam,मर्यादापर्वता ह्येते कथ्यन्ते ऽष्टौ द्विजोत्तम हिमवद्धेमकूटादिपर्वतानां परस्परम्
Main,54.0,27,navayojanasāhastraṃ prāgudagdakṣiṇottaram merorilāvṛte tadvadantare vai caturdiśam,नवयोजनसाहस्त्रं प्रागुदग्दक्षिणोत्तरम् मेरोरिलावृते तद्वदन्तरे वै चतुर्दिशम्
Main,54.0,28,phalāni yāni vai jambvāḥ gandhamādanaparvate gajadehapramāṇāni patanti girimūrdhani,फलानि यानि वै जम्ब्वाः गन्धमादनपर्वते गजदेहप्रमाणानि पतन्ति गिरिमूर्धनि
Main,54.0,29,teṣāṃ strāvāt prabhavati khyātā jambūnadīti vai yatra jāmbūnadaṃ nāma kanakaṃ samprajāyate,तेषां स्त्रावात् प्रभवति ख्याता जम्बूनदीति वै यत्र जाम्बूनदं नाम कनकं सम्प्रजायते
Main,54.0,30,sā parikramya vai meruṃ jambūmūlaṃ punarnadī viśati dvijaśārdūla ! pīyamānā janaiśca taiḥ,सा परिक्रम्य वै मेरुं जम्बूमूलं पुनर्नदी विशति द्विजशार्दूल ! पीयमाना जनैश्च तैः
Main,54.0,31,bhadrāśve 'śvaśirā viṣṇurbhārate kūrmasaṃsthitiḥ varāhaḥ ketumāle ca matsyarūpastathottare,भद्राश्वे ऽश्वशिरा विष्णुर्भारते कूर्मसंस्थितिः वराहः केतुमाले च मत्स्यरूपस्तथोत्तरे
Main,54.0,32,teṣu nakṣatravinyāsādviṣayāḥ samavasthitāḥ caturṣvapi dvijaśreṣṭha ! grahābhibhavapāṭhakāḥ,तेषु नक्षत्रविन्यासाद्विषयाः समवस्थिताः चतुर्ष्वपि द्विजश्रेष्ठ ! ग्रहाभिभवपाठकाः
Main,55.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe bhuvanakośaṭhajambūdvīpavarṇanaṃ' nāma catuḥ pañcāśo 'dhyāya pañcapañcāśo 'dhyāyaḥ- 55 mārkaṇḍeya uvāca śaileṣu mandārādyeṣu caturṣvapi dvijottama vānani yāni catvāri sarāṃsi ca nibodha me,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे भुवनकोशठजम्बूद्वीपवर्णनंऽ नाम चतुः पञ्चाशो ऽध्याय पञ्चपञ्चाशो ऽध्यायः- ५५ मार्कण्डेय उवाच शैलेषु मन्दाराद्येषु चतुर्ष्वपि द्विजोत्तम वाननि यानि चत्वारि सरांसि च निबोध मे
Main,55.0,2,pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe nandanaṃ vanam vaibhrājaṃ paścime śaile sāvitraṃ cottarācale,पूर्वं चैत्ररथं नाम दक्षिणे नन्दनं वनम् वैभ्राजं पश्चिमे शैले सावित्रं चोत्तराचले
Main,55.0,3,aruṇodaṃ saraḥ pūrvaṃ mānasaṃ dakṣiṇe tathā śītodaṃ paścime merormahābhadraṃ tathottare,अरुणोदं सरः पूर्वं मानसं दक्षिणे तथा शीतोदं पश्चिमे मेरोर्महाभद्रं तथोत्तरे
Main,55.0,4,śītārtaścakramuñjaśca kulīro 'tha sukaṅkavān maṇiśailo 'tha vṛṣavān mahānīlo bhavācalaḥ,शीतार्तश्चक्रमुञ्जश्च कुलीरो ऽथ सुकङ्कवान् मणिशैलो ऽथ वृषवान् महानीलो भवाचलः
Main,55.0,5,sūbindurmandaro veṇustāmaso niṣadhastathā devaśailaśca pūrveṇa mandarasya mahācalaḥ,सूबिन्दुर्मन्दरो वेणुस्तामसो निषधस्तथा देवशैलश्च पूर्वेण मन्दरस्य महाचलः
Main,55.0,6,trikaṭaśikharādriśca kaliṅgo 'tha pataṅgakaḥ rucakaḥ sānumāṃścādristāmrako 'tha viśākhavān,त्रिकटशिखराद्रिश्च कलिङ्गो ऽथ पतङ्गकः रुचकः सानुमांश्चाद्रिस्ताम्रको ऽथ विशाखवान्
Main,55.0,7,śvetodaraḥ samūlaśca vasudhāraśca ratnavān ekaśṛṅgo mahāśailo rājaśālaḥ pipāṭhakaḥ,श्वेतोदरः समूलश्च वसुधारश्च रत्नवान् एकशृङ्गो महाशैलो राजशालः पिपाठकः
Main,55.0,8,pañcaśailo 'tha kailāso himavāṃścācalottamaḥ ityete dakṣiṇe pārśve meroḥ proktā mahācalāḥ,पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः इत्येते दक्षिणे पार्श्वे मेरोः प्रोक्ता महाचलाः
Main,55.0,9,surakṣaḥ śiśirākṣaśca vaiduryaḥ kapilastathā piñjaro 'tha mahābhadraḥ surasaḥ piṅgalo madhuḥ,सुरक्षः शिशिराक्षश्च वैदुर्यः कपिलस्तथा पिञ्जरो ऽथ महाभद्रः सुरसः पिङ्गलो मधुः
Main,55.0,10,añjanaḥ kukkuṭaḥ kṛṣṇaḥ pāṇḍaraścālottamaḥ sahasraśikharaścādriḥ pāriyātraḥ saśṛṅgavān,अञ्जनः कुक्कुटः कृष्णः पाण्डरश्चालोत्तमः सहस्रशिखरश्चाद्रिः पारियात्रः सशृङ्गवान्
Main,55.0,11,paścimena tathā merorviskambhāt paścimādvahiḥ ete 'calāḥ samākhyātāḥ śṛṇuṣvanyāṃstathottarān,पश्चिमेन तथा मेरोर्विस्कम्भात् पश्चिमाद्वहिः एते ऽचलाः समाख्याताः शृणुष्वन्यांस्तथोत्तरान्
Main,55.0,12,śaṅkhakūṭo 'tha vṛṣabho haṃsanābhastathācalaḥ kapilendrastathā śailaḥ sānumān nīla eva ca,शङ्खकूटो ऽथ वृषभो हंसनाभस्तथाचलः कपिलेन्द्रस्तथा शैलः सानुमान् नील एव च
Main,55.0,13,svarṇaśṛṅgī śātaśṛṅgī puṣpako meghaparvataḥ virajākṣo varāhādrirmayūro jārudhistathā,स्वर्णशृङ्गी शातशृङ्गी पुष्पको मेघपर्वतः विरजाक्षो वराहाद्रिर्मयूरो जारुधिस्तथा
Main,55.0,14,ityete kathitā brahman ! meroruttarato nagāḥ eteṣāṃ parvatānāntu drauṇyo 'tīva manoharāḥ,इत्येते कथिता ब्रह्मन् ! मेरोरुत्तरतो नगाः एतेषां पर्वतानान्तु द्रौण्यो ऽतीव मनोहराः
Main,55.0,15,vanairamalapānīyaiḥ sarobhirupaśobhitāḥ tāsu puṇyakṛtāṃ janma manuṣyāṇāṃ dvijottama,वनैरमलपानीयैः सरोभिरुपशोभिताः तासु पुण्यकृतां जन्म मनुष्याणां द्विजोत्तम
Main,55.0,16,ete bhaumā dvijaśreṣṭha ! svargāḥ svargaguṇādhikāḥ na tāsu puṇyapāpānāmapūrvāṇāmupārjanam,एते भौमा द्विजश्रेष्ठ ! स्वर्गाः स्वर्गगुणाधिकाः न तासु पुण्यपापानामपूर्वाणामुपार्जनम्
Main,55.0,17,puṇyopabhogā evoktā devānāmapi tāsvapi śītāntādyeṣu caitaṣu śaileṣu dvijasattama,पुण्योपभोगा एवोक्ता देवानामपि तास्वपि शीतान्ताद्येषु चैतषु शैलेषु द्विजसत्तम
Main,55.0,18,vidyādharāṇāṃ yakṣāṇāṃ kinnaroragarakṣasām devānāñca mahāvāsā gandharvāṇāṃ ca śobhanāḥ,विद्याधराणां यक्षाणां किन्नरोरगरक्षसाम् देवानाञ्च महावासा गन्धर्वाणां च शोभनाः
Main,55.0,19,mahāpuṇyā manojñaiśca sadaivopavanairyutāḥ sarāṃsi ca manojñāni sarvartusukhado 'nilaḥ,महापुण्या मनोज्ञैश्च सदैवोपवनैर्युताः सरांसि च मनोज्ञानि सर्वर्तुसुखदो ऽनिलः
Main,55.0,20,na caiteṣu manuṣyāṇāṃ vaimanasyāni kutracit tadevaṃ pārthivaṃ padmaṃ catuṣpatraṃ mayoditam,न चैतेषु मनुष्याणां वैमनस्यानि कुत्रचित् तदेवं पार्थिवं पद्मं चतुष्पत्रं मयोदितम्
Main,55.0,21,bhadrāścabhāratādyāni patrāṇyasya caturdiśam bhārataṃ nāma yadvarṣaṃ dakṣiṇena mayoditam,भद्राश्चभारताद्यानि पत्राण्यस्य चतुर्दिशम् भारतं नाम यद्वर्षं दक्षिणेन मयोदितम्
Main,55.0,22,tat karmabhūmirnānyatra saṃprāptiḥ puṇyapāpayoḥ etat pradhānaṃ vijñeyaṃ yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam,तत् कर्मभूमिर्नान्यत्र संप्राप्तिः पुण्यपापयोः एतत् प्रधानं विज्ञेयं यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्
Main,55.0,23,tasmāt svargāpavargau ca mānuṣyanārakāvapi tiryaktvamathavāpyanyat naraḥ prāpnoti vai dvija,तस्मात् स्वर्गापवर्गौ च मानुष्यनारकावपि तिर्यक्त्वमथवाप्यन्यत् नरः प्राप्नोति वै द्विज
Main,56.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe bhuvanakośe pañcapañcāśo 'dhyāyaḥ ṣaṭpañcāśo 'dhyāyaḥ- 56 mārkaṇḍeya uvāca dharādharāṃ jagadyoneḥ padaṃ nārāyaṇasya ca tataḥ pravṛttā yā devī gaṅgā tripathagāminī,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे भुवनकोशे पञ्चपञ्चाशो ऽध्यायः षट्पञ्चाशो ऽध्यायः- ५६ मार्कण्डेय उवाच धराधरां जगद्योनेः पदं नारायणस्य च ततः प्रवृत्ता या देवी गङ्गा त्रिपथगामिनी
Main,56.0,2,sā praviśya sudhāyoniṃ somamādhāramambhasām tataḥ sambadhyamānārkaraśmisaṅgatipāvanī,सा प्रविश्य सुधायोनिं सोममाधारमम्भसाम् ततः सम्बध्यमानार्करश्मिसङ्गतिपावनी
Main,56.0,3,papāta merupṛṣṭhe ca sā caturdhā tato yayau merukūṭataṭāntebhyo nipatantī vavartitā,पपात मेरुपृष्ठे च सा चतुर्धा ततो ययौ मेरुकूटतटान्तेभ्यो निपतन्ती ववर्तिता
Main,56.0,4,vikīryamāṇasalilā nirālambā papāta sā mandarādyeṣu pādeṣu pravibhaktodakā samam,विकीर्यमाणसलिला निरालम्बा पपात सा मन्दराद्येषु पादेषु प्रविभक्तोदका समम्
Main,56.0,5,caturṣvapi papātāmbuvibhinnāṅghriśiloccayā pūrvā sīte 'ti vikhyātā yayau caitrarathaṃ vanam,चतुर्ष्वपि पपाताम्बुविभिन्नाङ्घ्रिशिलोच्चया पूर्वा सीते ऽति विख्याता ययौ चैत्ररथं वनम्
Main,56.0,6,tat plāvayitvā ca yayau varuṇodaṃ sarovanam śītāntañca giriṃ tasmāttataścānyān girīn kramāt,तत् प्लावयित्वा च ययौ वरुणोदं सरोवनम् शीतान्तञ्च गिरिं तस्मात्ततश्चान्यान् गिरीन् क्रमात्
Main,56.0,7,gatvā bhuvaṃ samāsādya bhadrāśvājjaladhiṃ gatā tathaivālakanandākhyā dakṣiṇe gandhamādane,गत्वा भुवं समासाद्य भद्राश्वाज्जलधिं गता तथैवालकनन्दाख्या दक्षिणे गन्धमादने
Main,56.0,8,merupādavanaṃ gatvā nandanaṃ devanandanam mānasañca mahāvegāt plāpayitvā sarovaram,मेरुपादवनं गत्वा नन्दनं देवनन्दनम् मानसञ्च महावेगात् प्लापयित्वा सरोवरम्
Main,56.0,9,āsādya śailarājānaṃ ramyaṃ hi śikharantathā tasmācca parvatān sarvān dakṣiṇopakramoditān,आसाद्य शैलराजानं रम्यं हि शिखरन्तथा तस्माच्च पर्वतान् सर्वान् दक्षिणोपक्रमोदितान्
Main,56.0,10,tān plāvayitvā saṃprāptā himavantaṃ mahāgirim dadhāra tatra tāṃ śambhurna mumoca vṛṣadhvajaḥ,तान् प्लावयित्वा संप्राप्ता हिमवन्तं महागिरिम् दधार तत्र तां शम्भुर्न मुमोच वृषध्वजः
Main,56.0,11,bhaghīrathenopavāsaiḥ stutyā cārādhito vibhuḥ tatra muktā ca śarveṇa saptadhā dakṣiṇodadhim,भघीरथेनोपवासैः स्तुत्या चाराधितो विभुः तत्र मुक्ता च शर्वेण सप्तधा दक्षिणोदधिम्
Main,56.0,12,praviveśa tridhā prācyāṃ plāvayantī mahānadī bhagīratharathasyānu strotasaikena dakṣiṇām,प्रविवेश त्रिधा प्राच्यां प्लावयन्ती महानदी भगीरथरथस्यानु स्त्रोतसैकेन दक्षिणाम्
Main,56.0,14,tathaiva paścime pāde vipule sā mahānadī sucakṣuriti vikhyātā vaibhrājaṃ sācalaṃ yayau 56.13 śītodañca sarastasmāt plāvayantī mahānadī sucakṣuḥ parvataṃ prāptā tataśca triśikhaṃ gatā,तथैव पश्चिमे पादे विपुले सा महानदी सुचक्षुरिति विख्याता वैभ्राजं साचलं ययौ ५६.१३ शीतोदञ्च सरस्तस्मात् प्लावयन्ती महानदी सुचक्षुः पर्वतं प्राप्ता ततश्च त्रिशिखं गता
Main,56.0,15,tasmāt krameṇa cādrīṇāṃ śikhareṣu nipatya sā ketumālaṃ samāsādya praviṣṭā lavaṇodadhim,तस्मात् क्रमेण चाद्रीणां शिखरेषु निपत्य सा केतुमालं समासाद्य प्रविष्टा लवणोदधिम्
Main,56.0,16,supārśvantu tathaivādriṃ merupādaṃ hi sā gatā (bhadrasometi) tatra someti vikhyātā sā yayau saviturvanam,सुपार्श्वन्तु तथैवाद्रिं मेरुपादं हि सा गता (भद्रसोमेति) तत्र सोमेति विख्याता सा ययौ सवितुर्वनम्
Main,56.0,17,tatpāvayantī saṃprāptā mahābhadraṃ sarovaram tataśca śaṅkhakūṭaṃ sā prayātā vai mahānadī,तत्पावयन्ती संप्राप्ता महाभद्रं सरोवरम् ततश्च शङ्खकूटं सा प्रयाता वै महानदी
Main,56.0,18,tasmācca vṛṣabhādīn sā kramāt prāpya śiloccayān mahārṇavamanuprāptā plāvayitvottarān kurūn,तस्माच्च वृषभादीन् सा क्रमात् प्राप्य शिलोच्चयान् महार्णवमनुप्राप्ता प्लावयित्वोत्तरान् कुरून्
Main,56.0,19,evameṣā mayā gaṅgāṃ kathitā te dvijarṣabha jambudvīpaniveśaśca varṣāṇi ca yathātatham,एवमेषा मया गङ्गां कथिता ते द्विजर्षभ जम्बुद्वीपनिवेशश्च वर्षाणि च यथातथम्
Main,56.0,20,vasanti teṣu sarveṣu prajāḥ kiṃpuruṣādiṣu sukhaprāyā nirātaṅkā nyūnatotkarṣavarjitāḥ,वसन्ति तेषु सर्वेषु प्रजाः किंपुरुषादिषु सुखप्राया निरातङ्का न्यूनतोत्कर्षवर्जिताः
Main,56.0,21,navasvapi ca varṣeṣu sapta sapta kulācalāḥ ekaikasmiṃstathā deśe nadyaścādriviniḥ sṛtāḥ,नवस्वपि च वर्षेषु सप्त सप्त कुलाचलाः एकैकस्मिंस्तथा देशे नद्यश्चाद्रिविनिः सृताः
Main,56.0,22,yāni kiṃpuruṣādyāni varṣāṇyaṣṭau dvijottama teṣūdbhijjāni toyāni meghavāryatra bhārate,यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ द्विजोत्तम तेषूद्भिज्जानि तोयानि मेघवार्यत्र भारते
Main,56.0,23,vārkṣo svābhāvikī deśyā toyotthā mānasī tathā karmajā ca nṛṇāṃ siddharvarṣeṣveteṣu cāṣṭasu,वार्क्षो स्वाभाविकी देश्या तोयोत्था मानसी तथा कर्मजा च नृणां सिद्धर्वर्षेष्वेतेषु चाष्टसु
Main,56.0,24,kāmapradebhyo vṛkṣebhyo vārkṣo siddhiḥ svabhāvajā svābhāvikī samākhyātā tṛptirdeśyā ca daiśikī,कामप्रदेभ्यो वृक्षेभ्यो वार्क्षो सिद्धिः स्वभावजा स्वाभाविकी समाख्याता तृप्तिर्देश्या च दैशिकी
Main,56.0,25,apāṃ śaukṣmyācca toyotthā dhyānopetā ca mānasī upāsanādikāryāttu dharmajā sāpyudāhṛtā,अपां शौक्ष्म्याच्च तोयोत्था ध्यानोपेता च मानसी उपासनादिकार्यात्तु धर्मजा साप्युदाहृता
Main,56.0,26,na caiteṣu yugāvasthā nādhyo vyādhayo na ca puṇyāpuṇyasamārambho naiva teṣu dvijottama,न चैतेषु युगावस्था नाध्यो व्याधयो न च पुण्यापुण्यसमारम्भो नैव तेषु द्विजोत्तम
Main,57.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe gaṅgāvatāro nāma ṣaṭpañcāśo 'dhyāyaḥ saptapañcāśo 'dhyāyaḥ- 57 krauṣṭukiruvāca bhagavan ! kathitantvetajjambūdvīpaṃ samāsataḥ yadetadbhavatā proktaṃ karma nānyatra puṇyadam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे गङ्गावतारो नाम षट्पञ्चाशो ऽध्यायः सप्तपञ्चाशो ऽध्यायः- ५७ क्रौष्टुकिरुवाच भगवन् ! कथितन्त्वेतज्जम्बूद्वीपं समासतः यदेतद्भवता प्रोक्तं कर्म नान्यत्र पुण्यदम्
Main,57.0,2,pāpāya vā mahābhāga ! varjayitvā tu bhāratam itaḥ svargaśca mokṣaśca madhyañcāntañca gamyate,पापाय वा महाभाग ! वर्जयित्वा तु भारतम् इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यञ्चान्तञ्च गम्यते
Main,57.0,3,na khalvanyatra martyānāṃ bhūmau karma vidhīyate tasmādvistaraśo brahman ! mamaitadbhārataṃ vada,न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते तस्माद्विस्तरशो ब्रह्मन् ! ममैतद्भारतं वद
Main,57.0,4,ye cāsya bhedā yāvanto yathāvat sthitireva ca varṣo 'yaṃ dvijaśārdūla ! ye cāsmin deśaparvatāḥ,ये चास्य भेदा यावन्तो यथावत् स्थितिरेव च वर्षो ऽयं द्विजशार्दूल ! ये चास्मिन् देशपर्वताः
Main,57.0,5,mārkaṇḍeya uvāca bhāratasyāsya varṣasya nava bhedānnibodha me samudrāntaritā jñeyāste tvagamyāḥ parasparam,मार्कण्डेय उवाच भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोध मे समुद्रान्तरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम्
Main,57.0,6,indradvīpaḥ kaśerumāṃstāmravarṇo gabhastimān nāgadvīpastathā saumyo gāndharvo vāruṇastathā,इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वो वारुणस्तथा
Main,57.0,7,ayantu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ yojanānāṃ hasastraṃ vai dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottarāt,अयन्तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः योजनानां हसस्त्रं वै द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरात्
Main,57.0,8,pūrve kirātā yasyānte paścime yavanāstathā brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścāntaḥ sthitā dvija,पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनास्तथा ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्तः स्थिता द्विज
Main,57.0,9,ijyādhyāyavaṇijyādyaiḥ karmabhiḥ kṛtapāvanāḥ teṣāṃ saṃvyavahāraśca ebhiḥ karmabhiriṣyate,इज्याध्यायवणिज्याद्यैः कर्मभिः कृतपावनाः तेषां संव्यवहारश्च एभिः कर्मभिरिष्यते
Main,57.0,10,svargāpavargaprāptiśca puṇyaṃ pāpañca vai tadā mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ,स्वर्गापवर्गप्राप्तिश्च पुण्यं पापञ्च वै तदा महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः
Main,57.0,11,vindhyaśca pāriyātraśca saptaivātra kulācalāḥ teṣāṃ sahasraśaścānye bhūdharā ye samīpagāḥ,विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैवात्र कुलाचलाः तेषां सहस्रशश्चान्ये भूधरा ये समीपगाः
Main,57.0,12,vistārocchrayiṇo ramyā vipulāścātra sānavaḥ kolāhalaḥ savaibhrājo mandaro dardurācalaḥ,विस्तारोच्छ्रयिणो रम्या विपुलाश्चात्र सानवः कोलाहलः सवैभ्राजो मन्दरो दर्दुराचलः
Main,57.0,13,vātasvano vaidyutaśca mainākaḥ svarasastathā tuṅgaprastho nāgagirī rocanaḥ pāṇḍarācalaḥ,वातस्वनो वैद्युतश्च मैनाकः स्वरसस्तथा तुङ्गप्रस्थो नागगिरी रोचनः पाण्डराचलः
Main,57.0,14,puṣpo girirdurjayanto raivator'buda eva ca ṛṣyamūkaḥ sagomantaḥ kūṭaśailaḥ kṛtasmaraḥ,पुष्पो गिरिर्दुर्जयन्तो रैवतोर्ऽबुद एव च ऋष्यमूकः सगोमन्तः कूटशैलः कृतस्मरः
Main,57.0,15,śrīparvataścakoraśca śataśo 'nye ca parvatāḥ tairvimiśrā janapadā mlecchāścāryāśca bhāgaśaḥ,श्रीपर्वतश्चकोरश्च शतशो ऽन्ये च पर्वताः तैर्विमिश्रा जनपदा म्लेच्छाश्चार्याश्च भागशः
Main,57.0,16,taiḥ pīyante saritśreṣṭhā yāstāḥ samyaṅnibodha me gaṅgā sarasvatī sindhuścandrabhāgā tathāparā,तैः पीयन्ते सरित्श्रेष्ठा यास्ताः सम्यङ्निबोध मे गङ्गा सरस्वती सिन्धुश्चन्द्रभागा तथापरा
Main,57.0,17,yamunā ca śatadruśca vitasterāvatī kuhuḥ gomatī dhūtapāpā ca bāhudā sadṛśadvatī,यमुना च शतद्रुश्च वितस्तेरावती कुहुः गोमती धूतपापा च बाहुदा सदृशद्वती
Main,57.0,18,vipāśā devikā raṅkṣurniścīrā gaṇḍakī tathā kauśikī cāpagā vipra ! himavatpādaniḥ sṛtāḥ,विपाशा देविका रङ्क्षुर्निश्चीरा गण्डकी तथा कौशिकी चापगा विप्र ! हिमवत्पादनिः सृताः
Main,57.0,19,vedasmṛtirvedavatī vṛtraghrī sindhureva ca veṇvā sānandanī caiva sadānīrā mahī tathā,वेदस्मृतिर्वेदवती वृत्रघ्री सिन्धुरेव च वेण्वा सानन्दनी चैव सदानीरा मही तथा
Main,57.0,20,pārā carmaṇvatī nūpī vidiśā vetravatyapi śiprā hyavarṇo ca tathā pāriyātrāśrayāḥ smṛtāḥ,पारा चर्मण्वती नूपी विदिशा वेत्रवत्यपि शिप्रा ह्यवर्णो च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः
Main,57.0,21,śoṇo mahānadaścaiva narmadā surathādrijā mandākinī daśārṇā ca citrakūṭā tathāparā,शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरथाद्रिजा मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथापरा
Main,57.0,22,citrotpalā satamasā karamodā piśācikā tathānyā pippaliśroṇirvipāśā vañjulā nadī,चित्रोत्पला सतमसा करमोदा पिशाचिका तथान्या पिप्पलिश्रोणिर्विपाशा वञ्जुला नदी
Main,57.0,23,sumerujā śuktimatī śakulī tridivākramuḥ (vindhya) (skandha) pādaprasūtā vai tathānyā vegavāhinī,सुमेरुजा शुक्तिमती शकुली त्रिदिवाक्रमुः (विन्ध्य) (स्कन्ध) पादप्रसूता वै तथान्या वेगवाहिनी
Main,57.0,24,śiprā payoṣṇī nirvindhyā tāpī saniṣadhāvatī veṇyā vaitaraṇī caiva sinīvālī kumudvatī,शिप्रा पयोष्णी निर्विन्ध्या तापी सनिषधावती वेण्या वैतरणी चैव सिनीवाली कुमुद्वती
Main,57.0,25,karatoyā mahāgaurī durgā cāntaḥ śirā tathā (ṛkṣa) (vindhya) pādaprasūtāstā nadyaḥ puṇyajalāḥ śubhāḥ,करतोया महागौरी दुर्गा चान्तः शिरा तथा (ऋक्ष) (विन्ध्य) पादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः
Main,57.0,26,godāvarī bhīmarathā kṛṣṇā veṇyā tathāparā tuṅgabhadrā suprayogā vāhyā kāveryathāpagā,गोदावरी भीमरथा कृष्णा वेण्या तथापरा तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेर्यथापगा
Main,57.0,27,(sahya) (vindhya) pādaviniṣkrāntā ityetāḥ sariduttamāḥ kṛtamālā tāmraparṇo puṣpajā sūtpalāvatī,(सह्य) (विन्ध्य) पादविनिष्क्रान्ता इत्येताः सरिदुत्तमाः कृतमाला ताम्रपर्णो पुष्पजा सूत्पलावती
Main,57.0,28,malayādrisamudbhūtā nadyaḥ śītajalāstvimāḥ pitṛsomarṣikulyā ca ikṣukā tridivā ca yā,मलयाद्रिसमुद्भूता नद्यः शीतजलास्त्विमाः पितृसोमर्षिकुल्या च इक्षुका त्रिदिवा च या
Main,57.0,29,lāṅgūlinī vaṃśakarā mahendraprabhavāḥ smṛtāḥ ṛṣikulyā kumārī ca mandagā mandavāhinī,लाङ्गूलिनी वंशकरा महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः ऋषिकुल्या कुमारी च मन्दगा मन्दवाहिनी
Main,57.0,30,kṛpā palāśinī caiva śuktimatprabhavāḥ smṛtāḥ sarvāḥ puṇyāḥ sarasvatyaḥ sarvā gaṅgāḥ samudragāḥ,कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः
Main,57.0,32,viśvasya mātaraḥ sarvāḥ sarvapāpaharāḥ smṛtāḥ anyāḥ sahasraśaścoktāḥ kṣudranadyo dvijottama markp_57. 31 prāvṛṭkālavahāḥ santi sadākālavahāśca yāḥ matsyāśvakūṭāḥ kulyāśca kuntalāḥ kāśikośalāḥ,विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वपापहराः स्मृताः अन्याः सहस्रशश्चोक्ताः क्षुद्रनद्यो द्विजोत्तम मर्क्प्_५७. ३१ प्रावृट्कालवहाः सन्ति सदाकालवहाश्च याः मत्स्याश्वकूटाः कुल्याश्च कुन्तलाः काशिकोशलाः
Main,57.0,33,atharvāścārkaliṅgāśca malakāśca vṛkaiḥ saha madhyadeśyā janapadāḥ prāyaśo 'mī prakīrtitāḥ,अथर्वाश्चार्कलिङ्गाश्च मलकाश्च वृकैः सह मध्यदेश्या जनपदाः प्रायशो ऽमी प्रकीर्तिताः
Main,57.0,34,sahyasya cottare yā tu yatra godāvarī nadī pṛthivyāmapi kṛtastrāyāṃ sa pradeśo manoramaḥ,सह्यस्य चोत्तरे या तु यत्र गोदावरी नदी पृथिव्यामपि कृतस्त्रायां स प्रदेशो मनोरमः
Main,57.0,35,govardhanaṃ puraṃ ramyaṃ bhārgavasya mahātmanaḥ vāhlīkā vāṭadhānāśca ābhīrāḥ kālatoyakāḥ,गोवर्धनं पुरं रम्यं भार्गवस्य महात्मनः वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः
Main,57.0,36,aparāntāśca śūdrāśca pallavāścarmakhaṇḍikāḥ gāndhārā gabalāścaiva sindhusauvīramadrakāḥ,अपरान्ताश्च शूद्राश्च पल्लवाश्चर्मखण्डिकाः गान्धारा गबलाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः
Main,57.0,37,śatadrujāḥ kaliṅgāśca pāradā hālamūṣikāḥ māṭharā bahubhadrāśca kaikeyā daśamālikāḥ,शतद्रुजाः कलिङ्गाश्च पारदा हालमूषिकाः माठरा बहुभद्राश्च कैकेया दशमालिकाः
Main,57.0,38,kṣatriyopaniveśāśca vaiśyaśūdrakulāni ca kāmbojā daradāścaiva varvarā harṣavardhanāḥ,क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्रकुलानि च काम्बोजा दरदाश्चैव वर्वरा हर्षवर्धनाः
Main,57.0,39,cīnāścaiva tukhārāśca bahulā bāhyatonarāḥ ātreyāśca bharadvājāḥ puṣkalāśca kaśerukāḥ,चीनाश्चैव तुखाराश्च बहुला बाह्यतोनराः आत्रेयाश्च भरद्वाजाः पुष्कलाश्च कशेरुकाः
Main,57.0,40,lampākāḥ śūlakārāśca cūlikā jāguḍaiḥ saha auṣadhāścānimadrāśca kirātānāñca jātayaḥ,लम्पाकाः शूलकाराश्च चूलिका जागुडैः सह औषधाश्चानिमद्राश्च किरातानाञ्च जातयः
Main,57.0,41,tāmasā haṃsamārgāśca kāśmīrāstuṅganāstathā śūlikāḥ kuhakāścaiva ūrṇā darvāstathaiva ca,तामसा हंसमार्गाश्च काश्मीरास्तुङ्गनास्तथा शूलिकाः कुहकाश्चैव ऊर्णा दर्वास्तथैव च
Main,57.0,42,ete deśā hyudīcyāstu prācyāndeśānnibodha me adhrārakā mudakarā antargiryā bahirgirāḥ,एते देशा ह्युदीच्यास्तु प्राच्यान्देशान्निबोध मे अध्रारका मुदकरा अन्तर्गिर्या बहिर्गिराः
Main,57.0,43,yathā pravaṅgā raṅgeyā mānadā mānavartikāḥ brāhmottarāḥ pravijayā bhārgavā jñeyamallakāḥ,यथा प्रवङ्गा रङ्गेया मानदा मानवर्तिकाः ब्राह्मोत्तराः प्रविजया भार्गवा ज्ञेयमल्लकाः
Main,57.0,44,prāgjyotiṣāśca madrāśca videhāstāmraliptakāḥ mallā magadhagomantāḥ prācyā janapadāḥ smṛtāḥ,प्राग्ज्योतिषाश्च मद्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः मल्ला मगधगोमन्ताः प्राच्या जनपदाः स्मृताः
Main,57.0,45,athāpare janapadā dakṣiṇāpathavāsinaḥ puṇḍrāśca kevalāścaiva golāṅgūlāstathaiva ca,अथापरे जनपदा दक्षिणापथवासिनः पुण्ड्राश्च केवलाश्चैव गोलाङ्गूलास्तथैव च
Main,57.0,46,śailūṣā mūṣikāścaiva kusumā nāmavāsakāḥ mahārāṣṭrā māhiṣakā kaliṅgāścaiva sarvaśaḥ,शैलूषा मूषिकाश्चैव कुसुमा नामवासकाः महाराष्ट्रा माहिषका कलिङ्गाश्चैव सर्वशः
Main,57.0,47,ābhīrāḥ saha vaiśikyā āḍhakyāḥ śabarāśca ye pulindā vindhyamauleyā vaidarbhā daṇḍakaiḥ saha,आभीराः सह वैशिक्या आढक्याः शबराश्च ये पुलिन्दा विन्ध्यमौलेया वैदर्भा दण्डकैः सह
Main,57.0,48,paurikā maulikāścaiva aśmakā bhogavardhanāḥ naiṣikāḥ kuntalā andhā udibhadā vanadārakāḥ,पौरिका मौलिकाश्चैव अश्मका भोगवर्धनाः नैषिकाः कुन्तला अन्धा उदिभदा वनदारकाः
Main,57.0,49,dākṣiṇātyāstvamī deśā aparāntān nibodha me sūrpārakāḥ kālibalā durgāścānīkaṭaiḥ saha,दाक्षिणात्यास्त्वमी देशा अपरान्तान् निबोध मे सूर्पारकाः कालिबला दुर्गाश्चानीकटैः सह
Main,57.0,50,pulindāśca sumīnāśca rūpapāḥ svāpadaiḥ saha tathā kuruminaścaiva sarve caiva kaṭhākṣarāḥ,पुलिन्दाश्च सुमीनाश्च रूपपाः स्वापदैः सह तथा कुरुमिनश्चैव सर्वे चैव कठाक्षराः
Main,57.0,51,nāsikyāvāśca ye cānye ye caivottaranarmadāḥ bhīrukacchāḥ samāheyāḥ saha sārasvatairapi,नासिक्यावाश्च ये चान्ये ये चैवोत्तरनर्मदाः भीरुकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि
Main,57.0,52,kāśmīrāśca surāṣṭrāśca avantyāścārbudaiḥ saha ityete hyaparāntāśca śṛṇu vindhyanivāsinaḥ,काश्मीराश्च सुराष्ट्राश्च अवन्त्याश्चार्बुदैः सह इत्येते ह्यपरान्ताश्च शृणु विन्ध्यनिवासिनः
Main,57.0,53,sarajāśca karūṣāśca keralāścotkalaiḥ saha uttamarṇā daśārṇāśca bhojyāḥ kiṣkindhakaiḥ saha,सरजाश्च करूषाश्च केरलाश्चोत्कलैः सह उत्तमर्णा दशार्णाश्च भोज्याः किष्किन्धकैः सह
Main,57.0,54,tośalāḥ kośalāścaiva traipurā vaidiśāstathā tumburāstumbulāścaiva paṭavo naiṣadheḥ saha,तोशलाः कोशलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा तुम्बुरास्तुम्बुलाश्चैव पटवो नैषधेः सह
Main,57.0,55,annajāstuṣṭikārāśca vīrahotrā hyavantayaḥ ete janapadāḥ sarve vindhyapṛṣṭhanivāsinaḥ,अन्नजास्तुष्टिकाराश्च वीरहोत्रा ह्यवन्तयः एते जनपदाः सर्वे विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः
Main,57.0,56,ato deśān pravakṣyāmi parvatāśrayiṇaśca ye nīhārā haṃsamārgāśca kuravo gurgaṇāḥ khasāḥ,अतो देशान् प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये नीहारा हंसमार्गाश्च कुरवो गुर्गणाः खसाः
Main,57.0,57,kuntaprāvaraṇāścaiva ūrṇā dārvāḥ sakṛtrakāḥ trigartā gālavāścaiva kirātāstāmasaiḥ saha,कुन्तप्रावरणाश्चैव ऊर्णा दार्वाः सकृत्रकाः त्रिगर्ता गालवाश्चैव किरातास्तामसैः सह
Main,57.0,58,kṛtatretādikaścātra caturyugakṛto vidhiḥ etattu bhārataṃ varṣaṃ catuḥ saṃsthānasaṃsthitam,कृतत्रेतादिकश्चात्र चतुर्युगकृतो विधिः एतत्तु भारतं वर्षं चतुः संस्थानसंस्थितम्
Main,57.0,59,dakṣiṇāparato hyasya pūrveṇa ca mahodadhiḥ himavānuttareṇāsya kārmukasya yathā guṇaḥ,दक्षिणापरतो ह्यस्य पूर्वेण च महोदधिः हिमवानुत्तरेणास्य कार्मुकस्य यथा गुणः
Main,57.0,60,tadetad bhārataṃ varṣaṃ sarvabījaṃ dvijottama brahmatvamamareśatvaṃ devatvaṃ marutastathā,तदेतद् भारतं वर्षं सर्वबीजं द्विजोत्तम ब्रह्मत्वममरेशत्वं देवत्वं मरुतस्तथा
Main,57.0,61,mṛgapaśvapsaroyonistadvat sarve sarīsṛpāḥ sthāvarāṇāñca sarveṣāmito brahman ! śubhāśubhaiḥ,मृगपश्वप्सरोयोनिस्तद्वत् सर्वे सरीसृपाः स्थावराणाञ्च सर्वेषामितो ब्रह्मन् ! शुभाशुभैः
Main,57.0,62,prayāti karmabhūrbrahman ! nānyā lokeṣu vidyate devānāmapi viprarṣe ! sadā eṣa manorathaḥ,प्रयाति कर्मभूर्ब्रह्मन् ! नान्या लोकेषु विद्यते देवानामपि विप्रर्षे ! सदा एष मनोरथः
Main,57.0,63,api mānuṣyamāpsyāmo devatvāt pracyutāḥ kṣitau manuṣyaḥ kurute tattu yanna śakyaṃ surāsuraiḥ,अपि मानुष्यमाप्स्यामो देवत्वात् प्रच्युताः क्षितौ मनुष्यः कुरुते तत्तु यन्न शक्यं सुरासुरैः
Main,57.0,64,tatkarmanigaḍagrastaiḥ svakarmakhyāpanotsukaḥ na kiñcit kriyate karma sukhaleśopabṛṃhitaiḥ,तत्कर्मनिगडग्रस्तैः स्वकर्मख्यापनोत्सुकः न किञ्चित् क्रियते कर्म सुखलेशोपबृंहितैः
Main,58.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhanadyādivarṇana' nāma saptapañcāśo 'dhyāyaḥ aṣṭapañcāśo 'dhyāyaḥ- 58 krauṣṭukiruvāca bhagavan ! kathitaṃ samyak bhavatā bhārataṃ mama saritaḥ parvatā deśā ye ca tatra vasanti vai,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठनद्यादिवर्णनऽ नाम सप्तपञ्चाशो ऽध्यायः अष्टपञ्चाशो ऽध्यायः- ५८ क्रौष्टुकिरुवाच भगवन् ! कथितं सम्यक् भवता भारतं मम सरितः पर्वता देशा ये च तत्र वसन्ति वै
Main,58.0,2,kintu kūrmastvayā pūrvaṃ bhārate bhagavān hariḥ kathitastasya saṃsthānaṃ śrotumicchāmyaśeṣataḥ,किन्तु कूर्मस्त्वया पूर्वं भारते भगवान् हरिः कथितस्तस्य संस्थानं श्रोतुमिच्छाम्यशेषतः
Main,58.0,3,kathaṃ sa saṃsthito devaḥ kūrmarūpī janārdanaḥ śubhāśubhaṃ manuṣyāṇāṃ vyajyate ca tataḥ katham yathāmukhaṃ yathāpādantasya tad brūhyaśeṣataḥ,कथं स संस्थितो देवः कूर्मरूपी जनार्दनः शुभाशुभं मनुष्याणां व्यज्यते च ततः कथम् यथामुखं यथापादन्तस्य तद् ब्रूह्यशेषतः
Main,58.0,4,mārkaṇḍeya uvāca prāṅmukho bhagavān ! devaḥ kūrmarūpī vyavasthitaḥ ākramya bhārataṃ varṣaṃ navabhedamidaṃ dvija,मार्कण्डेय उवाच प्राङ्मुखो भगवान् ! देवः कूर्मरूपी व्यवस्थितः आक्रम्य भारतं वर्षं नवभेदमिदं द्विज
Main,58.0,5,navadhā saṃsthitānyasya nakṣatrāṇi samantataḥ viṣayāśca dvijaśreṣṭha ! ye samyak tānnibodha me,नवधा संस्थितान्यस्य नक्षत्राणि समन्ततः विषयाश्च द्विजश्रेष्ठ ! ये सम्यक् तान्निबोध मे
Main,58.0,6,vedamantrā vimāṇḍavyāḥ śālvanīpāstathā śakāḥ ujjihānāstathā vatsa ! ghoṣasaṃkhyāstathā khasāḥ,वेदमन्त्रा विमाण्डव्याः शाल्वनीपास्तथा शकाः उज्जिहानास्तथा वत्स ! घोषसंख्यास्तथा खसाः
Main,58.0,7,madhye sārasvatā matsyāḥ śūrasenāḥ samāthurāḥ dharmāraṇyā jyotiṣikā gauragrīvā guḍāśmakāḥ,मध्ये सारस्वता मत्स्याः शूरसेनाः समाथुराः धर्मारण्या ज्योतिषिका गौरग्रीवा गुडाश्मकाः
Main,58.0,8,kālakoṭisapāṣaṇḍāḥ pāriyātranivāsinaḥ kāpiṅgalāḥ kururbāhyastathaivoḍumbarā janāḥ,कालकोटिसपाषण्डाः पारियात्रनिवासिनः कापिङ्गलाः कुरुर्बाह्यस्तथैवोडुम्बरा जनाः
Main,58.0,9,vaidehakāḥ sapāñcālāḥ saṃketāḥ kaṅkamārutāḥ gajāhvayāśca kūrmasya jalamadhyanivāsinaḥ,वैदेहकाः सपाञ्चालाः संकेताः कङ्कमारुताः गजाह्वयाश्च कूर्मस्य जलमध्यनिवासिनः
Main,58.0,10,kṛttikā rohiṇī saumyā eteṣāṃ madhyavāsinām nakṣatratritayaṃ vipra ! śubhāśubhavipākadam,कृत्तिका रोहिणी सौम्या एतेषां मध्यवासिनाम् नक्षत्रत्रितयं विप्र ! शुभाशुभविपाकदम्
Main,58.0,11,vṛṣadhvajo 'ñjanaścaiva jambvākhyo mānavācalaḥ śūrpakarṇo vyāghramukhaḥ kharmakaḥ karvaṭāśanaḥ,वृषध्वजो ऽञ्जनश्चैव जम्ब्वाख्यो मानवाचलः शूर्पकर्णो व्याघ्रमुखः खर्मकः कर्वटाशनः
Main,58.0,12,tathā candreśvarāścaiva khaśāśca magadhāstathā girayo maithilāḥ śubhrāstathā vadanadanturāḥ,तथा चन्द्रेश्वराश्चैव खशाश्च मगधास्तथा गिरयो मैथिलाः शुभ्रास्तथा वदनदन्तुराः
Main,58.0,13,prāgjyotiṣāḥ salauhityāḥ sāmudrāḥ puruṣādakāḥ purṇotkaṭo bhadragaurastathodayagirirdvija !,प्राग्ज्योतिषाः सलौहित्याः सामुद्राः पुरुषादकाः पुर्णोत्कटो भद्रगौरस्तथोदयगिरिर्द्विज !
Main,58.0,14,kaśāyā mekhalāmuṣṭāstāmraliptaikapādapāḥ vardhamānā kośalāśca mukhe kūrmasya saṃśthitāḥ,कशाया मेखलामुष्टास्ताम्रलिप्तैकपादपाः वर्धमाना कोशलाश्च मुखे कूर्मस्य संश्थिताः
Main,58.0,15,raudraḥ punarvasuḥ puṣyo nakṣatratritayaṃ mukhe pāde tu dakṣiṇe deśāḥ krauṣṭuke vadataḥ śṛṇu,रौद्रः पुनर्वसुः पुष्यो नक्षत्रत्रितयं मुखे पादे तु दक्षिणे देशाः क्रौष्टुके वदतः शृणु
Main,58.0,16,kaliṅgavaṅgajaṭharāḥ kośalā mūṣikāstathā cedayaścordhvakarṇāśca matsyādyā vindhyavāsinaḥ,कलिङ्गवङ्गजठराः कोशला मूषिकास्तथा चेदयश्चोर्ध्वकर्णाश्च मत्स्याद्या विन्ध्यवासिनः
Main,58.0,17,vidarbhā nārikelāśca dharmadvīpāstathailikāḥ vyāghragrīvā mahāgrīvāstraipurāḥ śmaśrudhāriṇaḥ,विदर्भा नारिकेलाश्च धर्मद्वीपास्तथैलिकाः व्याघ्रग्रीवा महाग्रीवास्त्रैपुराः श्मश्रुधारिणः
Main,58.0,18,kaiṣkindhyā haimakūṭāśca niṣadhāḥ kaṭakasthalāḥ daśārṇāhārikā nagnā niṣādāḥ kākulālakāḥ,कैष्किन्ध्या हैमकूटाश्च निषधाः कटकस्थलाः दशार्णाहारिका नग्ना निषादाः काकुलालकाः
Main,58.0,19,tathaiva parṇaśabarāḥ pāde vai pūrvadakṣiṇe āśleṣarkṣaṃ tathā paitryaṃ phālguṇyaḥ prathadamāstathā,तथैव पर्णशबराः पादे वै पूर्वदक्षिणे आश्लेषर्क्षं तथा पैत्र्यं फाल्गुण्यः प्रथदमास्तथा
Main,58.0,20,nakṣatratritayaṃ pādamāśritaṃ pūrvadakṣiṇam laṅkā kālājināścaiva śailikā nikaṭāstathā,नक्षत्रत्रितयं पादमाश्रितं पूर्वदक्षिणम् लङ्का कालाजिनाश्चैव शैलिका निकटास्तथा
Main,58.0,21,mahendramalayādrau ca durdure ca vasanti ye karkoṭakavane ye ca bhṛgukacchāḥ sakoṅkaṇā,महेन्द्रमलयाद्रौ च दुर्दुरे च वसन्ति ये कर्कोटकवने ये च भृगुकच्छाः सकोङ्कणा
Main,58.0,22,sarvāścaiva tathābhīrā veṇyāstīranivāsinaḥ avantayo dāsapurāstathaivākaṇino janāḥ,सर्वाश्चैव तथाभीरा वेण्यास्तीरनिवासिनः अवन्तयो दासपुरास्तथैवाकणिनो जनाः
Main,58.0,23,mahārāṣṭrāḥ sakarṇāṭā gonardāścitrakūṭakāḥ colāḥ kolagirāścaiva krauñcadvīpajaṭādharāḥ,महाराष्ट्राः सकर्णाटा गोनर्दाश्चित्रकूटकाः चोलाः कोलगिराश्चैव क्रौञ्चद्वीपजटाधराः
Main,58.0,24,kāverī ṛṣyamūkasthā nāsikyāścaiva ye janāḥ śaṅkhaśuktyādivaidūryaśailaprāntacarāśca ye,कावेरी ऋष्यमूकस्था नासिक्याश्चैव ये जनाः शङ्खशुक्त्यादिवैदूर्यशैलप्रान्तचराश्च ये
Main,58.0,25,tathā vāricarāḥ kolāḥ carmapaṭṭanivāsinaḥ gaṇabāhyāḥ parāḥ kṛṣṇā dvīpavāsanivāsinaḥ,तथा वारिचराः कोलाः चर्मपट्टनिवासिनः गणबाह्याः पराः कृष्णा द्वीपवासनिवासिनः
Main,58.0,26,sūryādrau kumudādrau ca te vasanti tathā janāḥ aukhāvanāḥ sapiśikāstathā ye karmanāyakāḥ,सूर्याद्रौ कुमुदाद्रौ च ते वसन्ति तथा जनाः औखावनाः सपिशिकास्तथा ये कर्मनायकाः
Main,58.0,27,takṣiṇāḥ kauruṣā ye ca ṛṣikāstāpasāśramāḥ ṛṣabhāḥ sihalāścaiva tathā kāñcīnivāsinaḥ,तक्षिणाः कौरुषा ये च ऋषिकास्तापसाश्रमाः ऋषभाः सिहलाश्चैव तथा काञ्चीनिवासिनः
Main,58.0,28,tilaṅgā kuñjāradarīkacchavāsāśca ye janāḥ tāmraparṇo tathā kukṣiriti kūrmasya dakṣiṇaḥ,तिलङ्गा कुञ्जारदरीकच्छवासाश्च ये जनाः ताम्रपर्णो तथा कुक्षिरिति कूर्मस्य दक्षिणः
Main,58.0,29,phālgunyaścottarā hastā citrā carkṣatrayaṃ dvija kūrmasya dakṣiṇe kukṣau bāhyapādastathāparam,फाल्गुन्यश्चोत्तरा हस्ता चित्रा चर्क्षत्रयं द्विज कूर्मस्य दक्षिणे कुक्षौ बाह्यपादस्तथापरम्
Main,58.0,30,kāmbojāḥ pahlavāścaiva tathaiva vahavāmukhāḥ tathā ca sindusauvīrāḥ sānartā vanitāmukhāḥ,काम्बोजाः पह्लवाश्चैव तथैव वहवामुखाः तथा च सिन्दुसौवीराः सानर्ता वनितामुखाः
Main,58.0,31,drāvaṇāḥ mārgikāḥ śūdrā karṇaprādheyavarvarāḥ kirātāḥ pāradāḥ pāṇḍyāstathā pāraśavāḥ kalāḥ,द्रावणाः मार्गिकाः शूद्रा कर्णप्राधेयवर्वराः किराताः पारदाः पाण्ड्यास्तथा पारशवाः कलाः
Main,58.0,32,dhūrtakā haimagirikāḥ sindhukālakavairatāḥ saurāṣṭrā daradāścaiva drāviḍāśca mahārṇavāḥ,धूर्तका हैमगिरिकाः सिन्धुकालकवैरताः सौराष्ट्रा दरदाश्चैव द्राविडाश्च महार्णवाः
Main,58.0,33,ete janapadāḥ pāde sthitā vai dakṣiṇe 'pare svātyo viśākhā maitrañca nakṣatratrayameva ca,एते जनपदाः पादे स्थिता वै दक्षिणे ऽपरे स्वात्यो विशाखा मैत्रञ्च नक्षत्रत्रयमेव च
Main,58.0,34,maṇimeghaḥ kṣurādriśca khañjano 'stagiristathā aparāntikā haihayāśca śāntikā vipraśastakāḥ,मणिमेघः क्षुराद्रिश्च खञ्जनो ऽस्तगिरिस्तथा अपरान्तिका हैहयाश्च शान्तिका विप्रशस्तकाः
Main,58.0,35,kauṅkaṇāḥ pañcanadakā vāmanā hyavarāstathā tārakṣurā hyaṅgatakāḥ karkarāḥ śālmaveśmakāḥ,कौङ्कणाः पञ्चनदका वामना ह्यवरास्तथा तारक्षुरा ह्यङ्गतकाः कर्कराः शाल्मवेश्मकाः
Main,58.0,36,gurusvirāḥ phalguṇakā veṇumatyāñca ye janāḥ tathā phalgulukā ghorā guruhāśca kalāstathā,गुरुस्विराः फल्गुणका वेणुमत्याञ्च ये जनाः तथा फल्गुलुका घोरा गुरुहाश्च कलास्तथा
Main,58.0,37,ekekṣaṇā vājikeśā dīrghagrīvāḥ sacūlikāḥ aśvakeśāstathā pucche janāḥ kūrmasya saṃsthitāḥ,एकेक्षणा वाजिकेशा दीर्घग्रीवाः सचूलिकाः अश्वकेशास्तथा पुच्छे जनाः कूर्मस्य संस्थिताः
Main,58.0,38,aindraṃ mūlantathāṣāga nakṣatratrayameva ca māṇḍavyāścaṇḍakhārāśca aśvakālanatāstathā,ऐन्द्रं मूलन्तथाषाग नक्षत्रत्रयमेव च माण्डव्याश्चण्डखाराश्च अश्वकालनतास्तथा
Main,58.0,39,kunyatālaḍahāścaiva strībāhyā bālikrāstathā nṛsiṃhā veṇumatyāñca balāvasthāstathāpare,कुन्यतालडहाश्चैव स्त्रीबाह्या बालिक्रास्तथा नृसिंहा वेणुमत्याञ्च बलावस्थास्तथापरे
Main,58.0,40,dharmabaddhāstathālūkā urukarmasthitā janāḥ vāmapāde janāḥ pārśve sthitāḥ kūrmasya bhāgure,धर्मबद्धास्तथालूका उरुकर्मस्थिता जनाः वामपादे जनाः पार्श्वे स्थिताः कूर्मस्य भागुरे
Main,58.0,41,āṣāḍhāśravaṇe caiva dhaniṣṭhā yatra saṃsthitā kailāso himavāṃścaiva dhanuṣmān vasumāṃstathā,आषाढाश्रवणे चैव धनिष्ठा यत्र संस्थिता कैलासो हिमवांश्चैव धनुष्मान् वसुमांस्तथा
Main,58.0,42,krauñcāḥ kuruvakāścaiva kṣudravīṇāśca ye janāḥ rasālayā sakaikeyā bhogaprasthāḥ sayāmunāḥ,क्रौञ्चाः कुरुवकाश्चैव क्षुद्रवीणाश्च ये जनाः रसालया सकैकेया भोगप्रस्थाः सयामुनाः
Main,58.0,43,antardvopāstrigartāśca agnījyāḥ sārdanā janāḥ tathaivāśvamukhāḥ prāptāściviḍāḥ keśadhāriṇaḥ,अन्तर्द्वोपास्त्रिगर्ताश्च अग्नीज्याः सार्दना जनाः तथैवाश्वमुखाः प्राप्ताश्चिविडाः केशधारिणः
Main,58.0,44,dāserakā vāṭadhānāḥ śavadhānāstathaiva ca puṣkalādhamakairātāstathā takṣaśilāśrayāḥ,दासेरका वाटधानाः शवधानास्तथैव च पुष्कलाधमकैरातास्तथा तक्षशिलाश्रयाः
Main,58.0,45,ambālā mālavā madrā veṇukāḥ savadantikāḥ piṅgalā mānakalahā hūṇāḥ kohalakāstathā,अम्बाला मालवा मद्रा वेणुकाः सवदन्तिकाः पिङ्गला मानकलहा हूणाः कोहलकास्तथा
Main,58.0,46,māṇḍavyā bhūtiyuvakāḥ śātakā hematārakāḥ yaśomatyāḥ sagāndhārāḥ kharasāgararāśayaḥ,माण्डव्या भूतियुवकाः शातका हेमतारकाः यशोमत्याः सगान्धाराः खरसागरराशयः
Main,58.0,47,yaudheyā dāsameyāśca rājanyāḥ śyāmakāstathā kṣemadhūrtāśca kūrmasya vāmakukṣimupāśritāḥ,यौधेया दासमेयाश्च राजन्याः श्यामकास्तथा क्षेमधूर्ताश्च कूर्मस्य वामकुक्षिमुपाश्रिताः
Main,58.0,48,vāruṇañcātra nakṣatraṃ tatra prauṣṭhapadādvayam yena kinnararājyañca puśupālaṃ sakīcakam,वारुणञ्चात्र नक्षत्रं तत्र प्रौष्ठपदाद्वयम् येन किन्नरराज्यञ्च पुशुपालं सकीचकम्
Main,58.0,49,kāśmīrakaṃ tathā rāṣṭramabhisārajanastathā davadāstvaṅganāścaiva kulaṭā vanarāṣṭrakāḥ,काश्मीरकं तथा राष्ट्रमभिसारजनस्तथा दवदास्त्वङ्गनाश्चैव कुलटा वनराष्ट्रकाः
Main,58.0,50,sairiṣṭhā brahmapurakāstathaiva vanavāhyakāḥ kirātakauśikā nandā janāḥ pahṇavalolanāḥ,सैरिष्ठा ब्रह्मपुरकास्तथैव वनवाह्यकाः किरातकौशिका नन्दा जनाः पह्णवलोलनाः
Main,58.0,51,dārvādā marakāścaiva kuraṭāścānnadārakāḥ ekapādā khaśā ghoṣāḥ svargabhaumānavadyakāḥ,दार्वादा मरकाश्चैव कुरटाश्चान्नदारकाः एकपादा खशा घोषाः स्वर्गभौमानवद्यकाः
Main,58.0,52,tathā sayavanā hiṅgāścīraprāvaraṇāśca ye trinetrāḥ pauravāścaiva gandharvāśca dvijāttama,तथा सयवना हिङ्गाश्चीरप्रावरणाश्च ये त्रिनेत्राः पौरवाश्चैव गन्धर्वाश्च द्विजात्तम
Main,58.0,53,pūrvottarantu kūrmasya padāmete samāśritāḥ revatyaścāśvidaivatyaṃ yāmyañcarkṣamiti trayam,पूर्वोत्तरन्तु कूर्मस्य पदामेते समाश्रिताः रेवत्यश्चाश्विदैवत्यं याम्यञ्चर्क्षमिति त्रयम्
Main,58.0,54,tatra pāde samākhyātaṃ pākāya munisattama deśeṣveteṣu caitāni nakṣatrāṇyapi vai dvija,तत्र पादे समाख्यातं पाकाय मुनिसत्तम देशेष्वेतेषु चैतानि नक्षत्राण्यपि वै द्विज
Main,58.0,55,etatpīḍā amī deśāḥ pīḍyante ye kramoditāḥ yānti cābhyudayaṃ vipra ! grahaiḥ samyagavasthitaiḥ,एतत्पीडा अमी देशाः पीड्यन्ते ये क्रमोदिताः यान्ति चाभ्युदयं विप्र ! ग्रहैः सम्यगवस्थितैः
Main,58.0,56,yasyarkṣasya patiryo vai grahastadbhāvito bhayam taddeśasya muniśreṣṭha ! tadutkarṣe śubhāgamaḥ,यस्यर्क्षस्य पतिर्यो वै ग्रहस्तद्भावितो भयम् तद्देशस्य मुनिश्रेष्ठ ! तदुत्कर्षे शुभागमः
Main,58.0,57,pratyekaṃ deśasāmānyaṃ nakṣatragrahasambhavam bhayaṃ lokasya bhavati śobhanaṃ vā dvijottama,प्रत्येकं देशसामान्यं नक्षत्रग्रहसम्भवम् भयं लोकस्य भवति शोभनं वा द्विजोत्तम
Main,58.0,58,svarkṣairaśobhanairjantoḥ sāmānyamiti bhītidam grahairbhavati pīḍotthamalpāyāsamaśobhanam,स्वर्क्षैरशोभनैर्जन्तोः सामान्यमिति भीतिदम् ग्रहैर्भवति पीडोत्थमल्पायासमशोभनम्
Main,58.0,59,tathaiva śobhanaḥ pāko duḥ sthitaiśca tathā grahaiḥ alpopakārāya nṛṇāṃ deśajñaiścātmano budhaiḥ,तथैव शोभनः पाको दुः स्थितैश्च तथा ग्रहैः अल्पोपकाराय नृणां देशज्ञैश्चात्मनो बुधैः
Main,58.0,60,dravye goṣṭhe 'tha bhṛtyeṣu suhṛtsu tanayeṣu vā bhāryāyāñca grahe dusthe bhayaṃ puṇyavatāṃ nṛṇām,द्रव्ये गोष्ठे ऽथ भृत्येषु सुहृत्सु तनयेषु वा भार्यायाञ्च ग्रहे दुस्थे भयं पुण्यवतां नृणाम्
Main,58.0,61,ātmanyathālpapuṇyānāṃ sarvatraivātipāpinām naikatrāpi hyapāpānāṃ bhayamasti kadācana,आत्मन्यथाल्पपुण्यानां सर्वत्रैवातिपापिनाम् नैकत्रापि ह्यपापानां भयमस्ति कदाचन
Main,58.0,62,digdeśajanasāmānyaṃ nṛpasāmānyamātmajam nakṣatragrahasāmānyaṃ naro bhuṅkte śubhāśubham,दिग्देशजनसामान्यं नृपसामान्यमात्मजम् नक्षत्रग्रहसामान्यं नरो भुङ्क्ते शुभाशुभम्
Main,58.0,63,parasparābhirakṣā ca grahādausthyena jāyate etebhya eva viprendra ! śubhahānistathāśubhaiḥ,परस्पराभिरक्षा च ग्रहादौस्थ्येन जायते एतेभ्य एव विप्रेन्द्र ! शुभहानिस्तथाशुभैः
Main,58.0,64,yadetat kūrmasaṃsthānaṃ nakṣatreṣu mayoditam etat tu deśasāmānyamaśubhaṃ śubhameva ca,यदेतत् कूर्मसंस्थानं नक्षत्रेषु मयोदितम् एतत् तु देशसामान्यमशुभं शुभमेव च
Main,58.0,65,tasmādvijñāya deśarkṣaṃ grahapīḍāntathātmanaḥ kurvota śāntiṃ medhāvī lokavādāṃśca sattama,तस्माद्विज्ञाय देशर्क्षं ग्रहपीडान्तथात्मनः कुर्वोत शान्तिं मेधावी लोकवादांश्च सत्तम
Main,58.0,66,ākāśāddevatānāñca daityādīnāñca daurhṛdāḥ pṛthvyāṃ patanti te loke lokavādā iti śrutāḥ,आकाशाद्देवतानाञ्च दैत्यादीनाञ्च दौर्हृदाः पृथ्व्यां पतन्ति ते लोके लोकवादा इति श्रुताः
Main,58.0,67,tāṃ tathaiva budhaḥ kuryāt lokavādānna hāpayet teṣāntatkaraṇānnṝṇāṃ yukto duṣṭāgamakṣayaḥ,तां तथैव बुधः कुर्यात् लोकवादान्न हापयेत् तेषान्तत्करणान्नॄणां युक्तो दुष्टागमक्षयः
Main,58.0,68,śubhodayaṃ prahāniñca pāpānāṃ dvijasattama prajñāhāniṃ prakuryuste dravyādīnāñca kurvate,शुभोदयं प्रहानिञ्च पापानां द्विजसत्तम प्रज्ञाहानिं प्रकुर्युस्ते द्रव्यादीनाञ्च कुर्वते
Main,58.0,69,tasmācchāntiparaḥ prājño lokavādaratastathā lokavādāṃśca śāntīśca grahapīḍāsu kārayet,तस्माच्छान्तिपरः प्राज्ञो लोकवादरतस्तथा लोकवादांश्च शान्तीश्च ग्रहपीडासु कारयेत्
Main,58.0,70,adrohānupavāsāṃśca śastaṃ caityādivandanam japaṃ homaṃ tathā dānaṃ strānaṃ krodhādivarjanam,अद्रोहानुपवासांश्च शस्तं चैत्यादिवन्दनम् जपं होमं तथा दानं स्त्रानं क्रोधादिवर्जनम्
Main,58.0,71,adrohaḥ sarvabhūteṣu maitrīṃ kuryācca paṇḍitaḥ varjayedasatīṃ vācamativādāṃstathaiva ca,अद्रोहः सर्वभूतेषु मैत्रीं कुर्याच्च पण्डितः वर्जयेदसतीं वाचमतिवादांस्तथैव च
Main,58.0,72,grahapūjāñca kurvota sarvapīḍāsu mānavaḥ evaṃ śāmyantyaśeṣāṇi ghorāṇi dvijasattama,ग्रहपूजाञ्च कुर्वोत सर्वपीडासु मानवः एवं शाम्यन्त्यशेषाणि घोराणि द्विजसत्तम
Main,58.0,73,prayatānāṃ manuṣyāṇāṃ graharkṣotthānyaśeṣataḥ eṣa kūrmo mayā khyāto bhārate bhagavān vibhuḥ,प्रयतानां मनुष्याणां ग्रहर्क्षोत्थान्यशेषतः एष कूर्मो मया ख्यातो भारते भगवान् विभुः
Main,58.0,74,nārāyaṇo hyacintyātmā yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam tatra devāḥ sthitāḥ sarve pratinakṣatrasaṃśrayāḥ,नारायणो ह्यचिन्त्यात्मा यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् तत्र देवाः स्थिताः सर्वे प्रतिनक्षत्रसंश्रयाः
Main,58.0,75,tathā madhye hutavahaḥ pṛthvī somaśca vai dvija meṣādayastrayo madhye mukhe dvau mithunādikau,तथा मध्ये हुतवहः पृथ्वी सोमश्च वै द्विज मेषादयस्त्रयो मध्ये मुखे द्वौ मिथुनादिकौ
Main,58.0,76,prāgdakṣiṇe tathā pāde karkasiṃhau vyavasthitau siṃhakanyātulāścaiva kukṣau rāśaitrayaṃ sthitam,प्राग्दक्षिणे तथा पादे कर्कसिंहौ व्यवस्थितौ सिंहकन्यातुलाश्चैव कुक्षौ राशैत्रयं स्थितम्
Main,58.0,77,tulātha vṛścikāścobhau pāde dakṣiṇapaścime pṛṣṭhe ca vṛścikenaiva saha dhanvī vyavasthitaḥ,तुलाथ वृश्चिकाश्चोभौ पादे दक्षिणपश्चिमे पृष्ठे च वृश्चिकेनैव सह धन्वी व्यवस्थितः
Main,58.0,78,vāyavye cāsya vai pāde dhanurgrāhādikaṃ trayam kumbhamīnau tathaivāsya uttarāṃ kukṣimāśritau,वायव्ये चास्य वै पादे धनुर्ग्राहादिकं त्रयम् कुम्भमीनौ तथैवास्य उत्तरां कुक्षिमाश्रितौ
Main,58.0,79,mīnameṣau dvijaśreṣṭha ! pāde pūrvottare sthitau kūrme deśāstatharkṣāṇi deśeṣveteṣu vai dvija,मीनमेषौ द्विजश्रेष्ठ ! पादे पूर्वोत्तरे स्थितौ कूर्मे देशास्तथर्क्षाणि देशेष्वेतेषु वै द्विज
Main,58.0,80,rāśayaśca tatharkṣeṣu graharāśiṣvavasthitāḥ tasmād graharkṣapīḍāsu deśapīḍāṃ vinirdiśet,राशयश्च तथर्क्षेषु ग्रहराशिष्ववस्थिताः तस्माद् ग्रहर्क्षपीडासु देशपीडां विनिर्दिशेत्
Main,58.0,81,tatra strātvā prakurvota dānahomādikaṃ vidhim sa eṣa vaiṣṇavaḥ pādo brahmā madhye grahasya yaḥ nārāyaṇākhyo 'cintyātmā kāraṇaṃ jagataḥ prabhuḥ,तत्र स्त्रात्वा प्रकुर्वोत दानहोमादिकं विधिम् स एष वैष्णवः पादो ब्रह्मा मध्ये ग्रहस्य यः नारायणाख्यो ऽचिन्त्यात्मा कारणं जगतः प्रभुः
Main,59.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe kūrmaniveśo nāmāṣṭapañcāśo 'dhyāyaḥ ūnaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ- 59 mārkaṇḍeya uvāca evantu bhārataṃ varṣaṃ yathāvat kathitaṃ mune kṛtaṃ tretā dvāparañca tathāthiṣyaṃ catuṣṭayam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कूर्मनिवेशो नामाष्टपञ्चाशो ऽध्यायः ऊनषष्टितमो ऽध्यायः- ५९ मार्कण्डेय उवाच एवन्तु भारतं वर्षं यथावत् कथितं मुने कृतं त्रेता द्वापरञ्च तथाथिष्यं चतुष्टयम्
Main,59.0,2,atraivaitadyugānāntu cāturvarṇyo 'tra vai dvija catvāri trīṇi dve caiva tathaikañca śaracchatam,अत्रैवैतद्युगानान्तु चातुर्वर्ण्यो ऽत्र वै द्विज चत्वारि त्रीणि द्वे चैव तथैकञ्च शरच्छतम्
Main,59.0,3,jīvantyatra narā brahman ! kṛtatretādike kramāt devakūṭasya pūrvasya śailendrasya mahātmanaḥ,जीवन्त्यत्र नरा ब्रह्मन् ! कृतत्रेतादिके क्रमात् देवकूटस्य पूर्वस्य शैलेन्द्रस्य महात्मनः
Main,59.0,4,pūrveṇa yat sthitaṃ varṣaṃ bhadrāśvaṃ tannibodha me śvetaparṇaśca nīlaśca śaivālaścācalottamaḥ,पूर्वेण यत् स्थितं वर्षं भद्राश्वं तन्निबोध मे श्वेतपर्णश्च नीलश्च शैवालश्चाचलोत्तमः
Main,59.0,5,kaurañjaḥ parṇaśālāgraḥ pañcaite tu kulācalāḥ teṣāṃ prasūtiranye ye bahavaḥ kṣudraparvatāḥ,कौरञ्जः पर्णशालाग्रः पञ्चैते तु कुलाचलाः तेषां प्रसूतिरन्ये ये बहवः क्षुद्रपर्वताः
Main,59.0,6,tairviśiṣṭā janapadā nānārūpāḥ sahasraśaḥ tataḥ kumudasaṃkāśāḥ śuddhasānusumaṅgalāḥ,तैर्विशिष्टा जनपदा नानारूपाः सहस्रशः ततः कुमुदसंकाशाः शुद्धसानुसुमङ्गलाः
Main,59.0,7,ityevamādayo 'nye 'pi śataśo 'tha sahasraśaḥ sītā śaṅkhāvatī bhadrā cakrāvartādikāstathā,इत्येवमादयो ऽन्ये ऽपि शतशो ऽथ सहस्रशः सीता शङ्खावती भद्रा चक्रावर्तादिकास्तथा
Main,59.0,8,nadyo 'tha bahvyo vistīrṇāḥ śītatoyaughavāhikāḥ atra varṣe narāḥ śaṅkhaśuddhahemasamaprabhāḥ,नद्यो ऽथ बह्व्यो विस्तीर्णाः शीततोयौघवाहिकाः अत्र वर्षे नराः शङ्खशुद्धहेमसमप्रभाः
Main,59.0,9,divyasaṅgaminaḥ puṇyā daśavarṣaśatāyuṣaḥ mandottamau na teṣu staḥ sarve te samadarśanāḥ,दिव्यसङ्गमिनः पुण्या दशवर्षशतायुषः मन्दोत्तमौ न तेषु स्तः सर्वे ते समदर्शनाः
Main,59.0,10,titikṣādibhiraṣṭābhaiḥ prakṛtyā te guṇairyutāḥ tatrāpyaśvaśirā devaścaturbāhurjanārdanaḥ,तितिक्षादिभिरष्टाभैः प्रकृत्या ते गुणैर्युताः तत्राप्यश्वशिरा देवश्चतुर्बाहुर्जनार्दनः
Main,59.0,11,śirohṛdayomeḍhrāṅghrihastaiścākṣitrayānvitaḥ tasyāpyathaivaṃ viṣayā vijñeyā jagataḥ prabhoḥ,शिरोहृदयोमेढ्राङ्घ्रिहस्तैश्चाक्षित्रयान्वितः तस्याप्यथैवं विषया विज्ञेया जगतः प्रभोः
Main,59.0,12,ketumālamato varṣaṃ nibodha mama paścimam viśālaḥ kambalaḥ kṛṣṇo jayanto hariparvataḥ,केतुमालमतो वर्षं निबोध मम पश्चिमम् विशालः कम्बलः कृष्णो जयन्तो हरिपर्वतः
Main,59.0,13,viśoko vardhamānaśca saptaite kulaparvatāḥ anye sahasraśaḥ śailā yeṣu lokagaṇaḥ sthitaḥ,विशोको वर्धमानश्च सप्तैते कुलपर्वताः अन्ये सहस्रशः शैला येषु लोकगणः स्थितः
Main,59.0,14,maulayaste mahākāyāḥ śākapotakambhakāḥ aṅgulapramukhāścāpi vasanti śataśo janāḥ,मौलयस्ते महाकायाः शाकपोतकम्भकाः अङ्गुलप्रमुखाश्चापि वसन्ति शतशो जनाः
Main,59.0,15,ye pibanti mahānadyo vaṅkṣuṃ śyāmāṃ sakambalām amoghāṃ kāminīṃ śyāmāṃ tathaivānyāḥ sahasraśaḥ,ये पिबन्ति महानद्यो वङ्क्षुं श्यामां सकम्बलाम् अमोघां कामिनीं श्यामां तथैवान्याः सहस्रशः
Main,59.0,16,atrāpyāyuḥ samaṃ pūrvairatrāpi bhagavān hariḥ varāharūpī pādāsyahṛtpṛṣṭhapārśvatastathā,अत्राप्यायुः समं पूर्वैरत्रापि भगवान् हरिः वराहरूपी पादास्यहृत्पृष्ठपार्श्वतस्तथा
Main,59.0,17,trinakṣatrayute deśe nakṣatrāṇi śubhāni ca ityetat ketumālante kathitaṃ munisattama,त्रिनक्षत्रयुते देशे नक्षत्राणि शुभानि च इत्येतत् केतुमालन्ते कथितं मुनिसत्तम
Main,59.0,18,ataḥ paraṃ kurūn vakṣye nibodheha mamottarān tatra vṛkṣā madhuphalā nityapuṣpaphalopagāḥ,अतः परं कुरून् वक्ष्ये निबोधेह ममोत्तरान् तत्र वृक्षा मधुफला नित्यपुष्पफलोपगाः
Main,59.0,19,vastrāṇi ca prasūyante phaleṣvābharaṇāni ca sarvakāmapradāste hi sarvakāmaphalapradāḥ,वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्वाभरणानि च सर्वकामप्रदास्ते हि सर्वकामफलप्रदाः
Main,59.0,20,bhūmirmaṇimayī vāyuḥ sugandhaḥ sarvadā sukhaḥ jāyante mānavāstatra devalokaparicyutāḥ,भूमिर्मणिमयी वायुः सुगन्धः सर्वदा सुखः जायन्ते मानवास्तत्र देवलोकपरिच्युताः
Main,59.0,21,mithunāni prasūyante samakālasthitāni vai anyonyamanuraktāni cakravākopamāni ca,मिथुनानि प्रसूयन्ते समकालस्थितानि वै अन्योन्यमनुरक्तानि चक्रवाकोपमानि च
Main,59.0,22,caturdaśasahasrāṇi teṣāṃ sārdhāni vai sthitiḥ candrakāntaśca śailendraḥ sūryakāntastathāparaḥ,चतुर्दशसहस्राणि तेषां सार्धानि वै स्थितिः चन्द्रकान्तश्च शैलेन्द्रः सूर्यकान्तस्तथापरः
Main,59.0,23,tasmin kulācalau varṣe tanmadhye ca mahānadī bhadrasomā prayātyurvyāṃ puṇyāmalajalaughinī,तस्मिन् कुलाचलौ वर्षे तन्मध्ये च महानदी भद्रसोमा प्रयात्युर्व्यां पुण्यामलजलौघिनी
Main,59.0,24,sahasraśastathaivānyā nadyo varṣe 'pi cottare tathānyāḥ kṣīravāhinyo ghṛtavāhinya eva ca,सहस्रशस्तथैवान्या नद्यो वर्षे ऽपि चोत्तरे तथान्याः क्षीरवाहिन्यो घृतवाहिन्य एव च
Main,59.0,25,dadhno hradāstathā tatra tathānye cānuparvatāḥ amṛtāsvādakalpāni phalāni vividhāni ca,दध्नो ह्रदास्तथा तत्र तथान्ये चानुपर्वताः अमृतास्वादकल्पानि फलानि विविधानि च
Main,59.0,26,vaneṣu teṣu varṣeṣu śataśo 'tha sahasraśaḥ tatrāpi bhagavān viṣṇuḥ prākśirā matsyarūpavān,वनेषु तेषु वर्षेषु शतशो ऽथ सहस्रशः तत्रापि भगवान् विष्णुः प्राक्शिरा मत्स्यरूपवान्
Main,59.0,27,vibhakto navadhā vipra ! nakṣatrāṇāṃ trayaṃ trayam diśastathāpi navadhā vibhaktā munisattama,विभक्तो नवधा विप्र ! नक्षत्राणां त्रयं त्रयम् दिशस्तथापि नवधा विभक्ता मुनिसत्तम
Main,59.0,28,candradvīpaḥ samudre ca bhadradvīpastathāparaḥ tatrāpi puṇyo vikhyātaḥ samudrāntarmahāmune,चन्द्रद्वीपः समुद्रे च भद्रद्वीपस्तथापरः तत्रापि पुण्यो विख्यातः समुद्रान्तर्महामुने
Main,59.0,29,ityetat kathitaṃ brahman ! kuruvarṣaṃ mayottaram śṛṇu kiṃpuruṣādīni varṣāṇi gadato mama,इत्येतत् कथितं ब्रह्मन् ! कुरुवर्षं मयोत्तरम् शृणु किंपुरुषादीनि वर्षाणि गदतो मम
Main,60.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhauttarakurukathanaṃ' nāmaikonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ- 60 mārkaṇḍeya uvāca yattu kimpuruṣaṃ varṣaṃ tat pravakṣyāmyahaṃ dvija yatrāyurdaśasāhastraṃ puruṣāṇāṃ vapuṣmatām,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठौत्तरकुरुकथनंऽ नामैकोनषष्टितमो ऽध्यायः षष्टितमो ऽध्यायः- ६० मार्कण्डेय उवाच यत्तु किम्पुरुषं वर्षं तत् प्रवक्ष्याम्यहं द्विज यत्रायुर्दशसाहस्त्रं पुरुषाणां वपुष्मताम्
Main,60.0,2,anāmayā hyaśokāśca narā yatra tathā striyaḥ plakṣaḥ ṣaṇḍaśca tatroktaḥ sumahānnandanopamaḥ,अनामया ह्यशोकाश्च नरा यत्र तथा स्त्रियः प्लक्षः षण्डश्च तत्रोक्तः सुमहान्नन्दनोपमः
Main,60.0,3,tasya te vai phalarasaṃ pibantaḥ puruṣāḥ sadā sthirayauvananiṣpannāḥ striyaścotpalagandhikāḥ,तस्य ते वै फलरसं पिबन्तः पुरुषाः सदा स्थिरयौवननिष्पन्नाः स्त्रियश्चोत्पलगन्धिकाः
Main,60.0,4,ataḥ paraṃ kiṃpuruṣāddharivarṣaṃ pracakṣyate mahārajatasaṅkāśā jāyante tatra mānavāḥ,अतः परं किंपुरुषाद्धरिवर्षं प्रचक्ष्यते महारजतसङ्काशा जायन्ते तत्र मानवाः
Main,60.0,5,devalokacyutāḥ sarve devarūpāśca sarvaśaḥ harivarṣe narāḥ sarve pibantīkṣurasaṃ śubham,देवलोकच्युताः सर्वे देवरूपाश्च सर्वशः हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुभम्
Main,60.0,6,na jarā bādhate tatra na jīryante ca karhicit tāvantameva te kālaṃ jīvantyatha nirāmayāḥ,न जरा बाधते तत्र न जीर्यन्ते च कर्हिचित् तावन्तमेव ते कालं जीवन्त्यथ निरामयाः
Main,60.0,7,meruvarṣaṃ mayā proktaṃ madhyamaṃ yadilāvṛtam na tatra sūryastapati na te jīryanti mānavāḥ,मेरुवर्षं मया प्रोक्तं मध्यमं यदिलावृतम् न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः
Main,60.0,8,labhante nātmalābhañca raśmayaścandrasūryayoḥ nakṣatrāṇāṃ grahāṇāñca merostatra parā dyutiḥ,लभन्ते नात्मलाभञ्च रश्मयश्चन्द्रसूर्ययोः नक्षत्राणां ग्रहाणाञ्च मेरोस्तत्र परा द्युतिः
Main,60.0,9,padmaprabhāḥ padmagandhā jambūphalarasāśinaḥ padmapatrāyatākṣāstu jāyante tatra mānavāḥ,पद्मप्रभाः पद्मगन्धा जम्बूफलरसाशिनः पद्मपत्रायताक्षास्तु जायन्ते तत्र मानवाः
Main,60.0,10,varṣāṇāntu sahasrāṇi tatrāpyāyustrayodaśa sarāvākārasaṃstāro merumadhye ilāvṛte,वर्षाणान्तु सहस्राणि तत्राप्यायुस्त्रयोदश सरावाकारसंस्तारो मेरुमध्ये इलावृते
Main,60.0,11,merustatra mahāśailastadākhyātamilāvṛtam ramyakaṃ varṣamasmācca kathayiṣye nibodha tat,मेरुस्तत्र महाशैलस्तदाख्यातमिलावृतम् रम्यकं वर्षमस्माच्च कथयिष्ये निबोध तत्
Main,60.0,12,vṛkṣastatrāpi cottuṅgo nyagrodho haritacchadaḥ tasyāpi te phalarasaṃ pibanto vartayanti vai,वृक्षस्तत्रापि चोत्तुङ्गो न्यग्रोधो हरितच्छदः तस्यापि ते फलरसं पिबन्तो वर्तयन्ति वै
Main,60.0,13,varṣāyutāyuṣastatra narāstatphalabhoginaḥ ratipradhānavimalā jarādaurgandhyavarjitāḥ,वर्षायुतायुषस्तत्र नरास्तत्फलभोगिनः रतिप्रधानविमला जरादौर्गन्ध्यवर्जिताः
Main,60.0,14,tasmādathottaraṃ varṣaṃ nāmnā khyātaṃ hiraṇmayam hiraṇvatī nadī yatra prabhūtakamalojjvalā,तस्मादथोत्तरं वर्षं नाम्ना ख्यातं हिरण्मयम् हिरण्वती नदी यत्र प्रभूतकमलोज्ज्वला
Main,60.0,15,mahābalāḥ satejaskā jāyante tatra mānavāḥ mahākāyā mahāsattvā dhaninaḥ priyadarśanāḥ,महाबलाः सतेजस्का जायन्ते तत्र मानवाः महाकाया महासत्त्वा धनिनः प्रियदर्शनाः
Main,61.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhakiṃpuruṣādivarṣavarṇanam ' nāma ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ekaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ- 61 krauṣṭukiruvāca kathitaṃ bhavatā samyag yat pṛṣṭo 'si mahāmune bhūsamudrādisaṃsthānaṃ pramāṇāni tathā grahāḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठकिंपुरुषादिवर्षवर्णनम् ऽ नाम षष्टितमो ऽध्यायः एकषष्टितमो ऽध्यायः- ६१ क्रौष्टुकिरुवाच कथितं भवता सम्यग् यत् पृष्टो ऽसि महामुने भूसमुद्रादिसंस्थानं प्रमाणानि तथा ग्रहाः
Main,61.0,2,teṣāñcaiva pramāṇañca nakṣatrāṇāñca saṃsthitiḥ bhūrādayastathā lokāḥ pātālānyakhilānyapi,तेषाञ्चैव प्रमाणञ्च नक्षत्राणाञ्च संस्थितिः भूरादयस्तथा लोकाः पातालान्यखिलान्यपि
Main,61.0,3,svāyambhuvaṃ tathā khyātaṃ mune ! manvantaraṃ mama tadantarāṇyahaṃ śrotumicche manvantarāṇi vai manvantarādhipān devānṛṣīṃstattanayānnṛpān,स्वायम्भुवं तथा ख्यातं मुने ! मन्वन्तरं मम तदन्तराण्यहं श्रोतुमिच्छे मन्वन्तराणि वै मन्वन्तराधिपान् देवानृषींस्तत्तनयान्नृपान्
Main,61.0,4,mārkaṇḍeya uvāca manvantaraṃ mayākhyātaṃ tava svāyambhuvaṃ ca yat svārociṣākhyamanyat tu śṛṇu tasmādanantaram,मार्कण्डेय उवाच मन्वन्तरं मयाख्यातं तव स्वायम्भुवं च यत् स्वारोचिषाख्यमन्यत् तु शृणु तस्मादनन्तरम्
Main,61.0,5,kaścid dvijātipravaraḥ pure 'bhūdaruṇāspade varuṇāyāstaṭe vipro rūpeṇātyaśvināvapi,कश्चिद् द्विजातिप्रवरः पुरे ऽभूदरुणास्पदे वरुणायास्तटे विप्रो रूपेणात्यश्विनावपि
Main,61.0,6,mṛdusvabhāvaḥ sadvṛtto vedavedāṅgapāragaḥ sadātithipriyo rātrāvāgatānāṃ samāśrayaḥ,मृदुस्वभावः सद्वृत्तो वेदवेदाङ्गपारगः सदातिथिप्रियो रात्रावागतानां समाश्रयः
Main,61.0,7,tasya buddhiriyaṃ tvāsīdahaṃ paśye vasundharām atiramyavanodyānāṃ nānānagaraśobhitām,तस्य बुद्धिरियं त्वासीदहं पश्ये वसुन्धराम् अतिरम्यवनोद्यानां नानानगरशोभिताम्
Main,61.0,8,athāgato ñatithiḥ kaścit kadācittasya veśmani nānauṣadhiprabhāvajño mantravidyāviśāradaḥ,अथागतो ञतिथिः कश्चित् कदाचित्तस्य वेश्मनि नानौषधिप्रभावज्ञो मन्त्रविद्याविशारदः
Main,61.0,9,abhyarthitastu tenāsau śraddhāpūtena cetasā tasyācakhyau sa deśāṃśca ramyāṇi nagarāṇi ca,अभ्यर्थितस्तु तेनासौ श्रद्धापूतेन चेतसा तस्याचख्यौ स देशांश्च रम्याणि नगराणि च
Main,61.0,10,vanāni nadyaḥ śailāṃśca puṇyānyāyatanāni ca sa tato vismayāviṣṭaḥ prāha taṃ dvijasattamam,वनानि नद्यः शैलांश्च पुण्यान्यायतनानि च स ततो विस्मयाविष्टः प्राह तं द्विजसत्तमम्
Main,61.0,11,anekadeśadarśitvenātiśramasamanvitaḥ tvaṃ nātivṛddho vayasā nātivṛttaśca yauvanāt kathamalpena kālena pṛthivīmaṭasi dvija,अनेकदेशदर्शित्वेनातिश्रमसमन्वितः त्वं नातिवृद्धो वयसा नातिवृत्तश्च यौवनात् कथमल्पेन कालेन पृथिवीमटसि द्विज
Main,61.0,12,brāhmaṇa uvāca mantrauṣadhiprabhāveṇa viprāpratihatā gatiḥ yojanānāṃ sahasraṃ hi dinārdhena vrajāmyam,ब्राह्मण उवाच मन्त्रौषधिप्रभावेण विप्राप्रतिहता गतिः योजनानां सहस्रं हि दिनार्धेन व्रजाम्यम्
Main,61.0,13,mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa viprastaṃ bhūyaḥ pratyuvācedamādarāt śraddhadhāno vacastasya brāhmaṇasya vipaścitaḥ,मार्कण्डेय उवाच ततः स विप्रस्तं भूयः प्रत्युवाचेदमादरात् श्रद्धधानो वचस्तस्य ब्राह्मणस्य विपश्चितः
Main,61.0,14,mama prasādaṃ bhagavan ! kuru mantraprabhāvajam draṣṭumetāṃ mama mahīmatīvecchā pravartate,मम प्रसादं भगवन् ! कुरु मन्त्रप्रभावजम् द्रष्टुमेतां मम महीमतीवेच्छा प्रवर्तते
Main,61.0,15,prādāt sa brāhmaṇaścāsmai pādalepamudāradhīḥ abhimantrayāmāsa diśaṃ tenākhyātāñca yatnataḥ,प्रादात् स ब्राह्मणश्चास्मै पादलेपमुदारधीः अभिमन्त्रयामास दिशं तेनाख्याताञ्च यत्नतः
Main,61.0,16,tenānuliptapādo 'tha sa dvijo dvijasattama himavantamagād draṣṭuṃ nānāprastravaṇānvitam,तेनानुलिप्तपादो ऽथ स द्विजो द्विजसत्तम हिमवन्तमगाद् द्रष्टुं नानाप्रस्त्रवणान्वितम्
Main,61.0,17,sahasraṃ yojanānāṃ hi dinārdhena vrajāmi yat āyāsyāmīti sañcintya tadardhenāpareṇa hi,सहस्रं योजनानां हि दिनार्धेन व्रजामि यत् आयास्यामीति सञ्चिन्त्य तदर्धेनापरेण हि
Main,61.0,18,samprāpto himavatpṛṣṭhaṃ nātiśrāntatanurdvija vicacāra tatastatra tuhinācalabhūtale,सम्प्राप्तो हिमवत्पृष्ठं नातिश्रान्ततनुर्द्विज विचचार ततस्तत्र तुहिनाचलभूतले
Main,61.0,19,pādākrāntena tasyātha tuhinena vilīyatā prakṣālitaḥ pādalepaḥ paramauṣadhisambhaḥ,पादाक्रान्तेन तस्याथ तुहिनेन विलीयता प्रक्षालितः पादलेपः परमौषधिसम्भः
Main,61.0,20,tato jaḍagatiḥ so 'tha itaścetaśca paryaṭan dadarśātimanojñāni sānūni himabhūbhṛtaḥ,ततो जडगतिः सो ऽथ इतश्चेतश्च पर्यटन् ददर्शातिमनोज्ञानि सानूनि हिमभूभृतः
Main,61.0,21,siddhagandharvajuṣṭāni kinnarābhiratāni ca krīḍāvihāraramyāṇi devādīnāmitastataḥ,सिद्धगन्धर्वजुष्टानि किन्नराभिरतानि च क्रीडाविहाररम्याणि देवादीनामितस्ततः
Main,61.0,22,divyāpsarogaṇaśatairākīrṇānyavalokayan nātṛpyata dvijaśreṣṭhaḥ prodbhūtapulako mune,दिव्याप्सरोगणशतैराकीर्णान्यवलोकयन् नातृप्यत द्विजश्रेष्ठः प्रोद्भूतपुलको मुने
Main,61.0,23,kvacit prastravaṇād bhraṣṭajalapātamanoramam pranṛtyacchikhikekābhiranyataśca nināditam,क्वचित् प्रस्त्रवणाद् भ्रष्टजलपातमनोरमम् प्रनृत्यच्छिखिकेकाभिरन्यतश्च निनादितम्
Main,61.0,24,dātyūhakoyaṣṭikādyaiḥ kvaciccātimanoharaiḥ puṃskokilakalālāpaiḥ śrutihāribhiranvitam,दात्यूहकोयष्टिकाद्यैः क्वचिच्चातिमनोहरैः पुंस्कोकिलकलालापैः श्रुतिहारिभिरन्वितम्
Main,61.0,25,praphullatarugandhena vāsitānilavījitam mudā yuktaḥ sa dadṛśe himavantaṃ mahāgirim,प्रफुल्लतरुगन्धेन वासितानिलवीजितम् मुदा युक्तः स ददृशे हिमवन्तं महागिरिम्
Main,61.0,26,dṛṣṭvā caitaṃ dvijasuto himavantaṃ mahācalam śvo drakṣyāmīti saṃcintya matiñcakre gṛhaṃ prati,दृष्ट्वा चैतं द्विजसुतो हिमवन्तं महाचलम् श्वो द्रक्ष्यामीति संचिन्त्य मतिञ्चक्रे गृहं प्रति
Main,61.0,27,vibhraṣṭapādalepo 'tha cireṇa jaḍitakramaḥ cintayāmāsa kimidaṃ mayājñānādanuṣṭhitam,विभ्रष्टपादलेपो ऽथ चिरेण जडितक्रमः चिन्तयामास किमिदं मयाज्ञानादनुष्ठितम्
Main,61.0,28,yadi pralepo naṣṭo me vilīno himavāriṇā śailo 'tidurgamaścāyaṃ dūrañcāhamihāgataḥ,यदि प्रलेपो नष्टो मे विलीनो हिमवारिणा शैलो ऽतिदुर्गमश्चायं दूरञ्चाहमिहागतः
Main,61.0,29,prayāsyāmi kriyāhānimagniśuśrūṣaṇādikam kathamatra kariṣyāmi saṅkaṭaṃ mahadāgatam,प्रयास्यामि क्रियाहानिमग्निशुश्रूषणादिकम् कथमत्र करिष्यामि सङ्कटं महदागतम्
Main,61.0,30,idaṃ ramyamidaṃ ramyamityasmin varaparvate śaktadṛṣṭirahaṃ tṛptiṃ na yāsye 'bdaśatairapi,इदं रम्यमिदं रम्यमित्यस्मिन् वरपर्वते शक्तदृष्टिरहं तृप्तिं न यास्ये ऽब्दशतैरपि
Main,61.0,31,kinnarāṇāṃ kalālāpāḥ samantācchrotrahāriṇaḥ praphullatarugandhāṃśca ghrāṇamatyantamṛcchati,किन्नराणां कलालापाः समन्ताच्छ्रोत्रहारिणः प्रफुल्लतरुगन्धांश्च घ्राणमत्यन्तमृच्छति
Main,61.0,32,sukhasparśastathā vāyuḥ phalāni rasavanti ca haranti prasabhaṃ ceto manojñāni sarāṃsi ca,सुखस्पर्शस्तथा वायुः फलानि रसवन्ति च हरन्ति प्रसभं चेतो मनोज्ञानि सरांसि च
Main,61.0,33,evaṃ gate tu paśyeyaṃ yadi kañcit taponidhim sa mamopadiśenmārgaṃ gamanāya gṛhaṃ prati,एवं गते तु पश्येयं यदि कञ्चित् तपोनिधिम् स ममोपदिशेन्मार्गं गमनाय गृहं प्रति
Main,61.0,34,mārkaṇḍeya uvāca sa evaṃ cintayan vipro babhrāma ca himācale bhraṣṭapādauṣadhibalo vaiklavaṃ paramaṃ gataḥ,मार्कण्डेय उवाच स एवं चिन्तयन् विप्रो बभ्राम च हिमाचले भ्रष्टपादौषधिबलो वैक्लवं परमं गतः
Main,61.0,35,taṃ dadarśa bhramantañca muniśreṣṭhaṃ varūthinī varāpsarā mahābhāgā mauleyā rūpaśālinī,तं ददर्श भ्रमन्तञ्च मुनिश्रेष्ठं वरूथिनी वराप्सरा महाभागा मौलेया रूपशालिनी
Main,61.0,36,tasmin dṛṣṭe tataḥ sābhūd dvijavarye varūthinī madanākṛṣṭahṛdayā sānurāgā hi tatkṣaṇāt,तस्मिन् दृष्टे ततः साभूद् द्विजवर्ये वरूथिनी मदनाकृष्टहृदया सानुरागा हि तत्क्षणात्
Main,61.0,37,cintayāmāsa ko nveṣa ramaṇīyatamākṛtiḥ saphalaṃ me bhavejjanma yadi māṃ nāvamanyate,चिन्तयामास को न्वेष रमणीयतमाकृतिः सफलं मे भवेज्जन्म यदि मां नावमन्यते
Main,61.0,38,aho 'sya rūpamādhuryamaho 'sya lalitā gatiḥ aho gambhīratā dṛṣṭeḥ kuto 'sya sadṛśo bhuvi,अहो ऽस्य रूपमाधुर्यमहो ऽस्य ललिता गतिः अहो गम्भीरता दृष्टेः कुतो ऽस्य सदृशो भुवि
Main,61.0,39,dṛṣṭā devāstathā daityāḥ siddhagandharvapannagāḥ kathameko 'pi nāstyasya tulyarūpo mahātmanaḥ,दृष्टा देवास्तथा दैत्याः सिद्धगन्धर्वपन्नगाः कथमेको ऽपि नास्त्यस्य तुल्यरूपो महात्मनः
Main,61.0,40,yathāhamasminmayyeṣa sānurāgastathā yadi bhavedatra mayā kāryastatkṛtaḥ puṇyasañcayaḥ,यथाहमस्मिन्मय्येष सानुरागस्तथा यदि भवेदत्र मया कार्यस्तत्कृतः पुण्यसञ्चयः
Main,61.0,41,yadyeṣa mayi sustrigdhāṃ dṛṣṭimadya nipātayet kṛtapuṇyā na matto 'nyā trailokye vanitā tataḥ,यद्येष मयि सुस्त्रिग्धां दृष्टिमद्य निपातयेत् कृतपुण्या न मत्तो ऽन्या त्रैलोक्ये वनिता ततः
Main,61.0,42,mārkaṇḍeya uvāca evaṃ sañcintayantī sā divyayoṣit smarāturā ātmānaṃ darśayāmāsa kamanīyatarākṛtim,मार्कण्डेय उवाच एवं सञ्चिन्तयन्ती सा दिव्ययोषित् स्मरातुरा आत्मानं दर्शयामास कमनीयतराकृतिम्
Main,61.0,43,tāntu dṛṣṭvā dvijasutaścārurūpāṃ varūthinīm sopacāraṃ samāgamya vākyametaduvāca ha,तान्तु दृष्ट्वा द्विजसुतश्चारुरूपां वरूथिनीम् सोपचारं समागम्य वाक्यमेतदुवाच ह
Main,61.0,44,kā tvaṃ kamalagarbhābhe kasya kiṃ vānutiṣṭhasi brāhmaṇo 'hamihāyāto nagarādaruṇāspadāt,का त्वं कमलगर्भाभे कस्य किं वानुतिष्ठसि ब्राह्मणो ऽहमिहायातो नगरादरुणास्पदात्
Main,61.0,45,pādalepo 'tra me dhvasto vilīno himavāriṇā yasyānubhāvādatrāhamāgato madirekṣaṇe,पादलेपो ऽत्र मे ध्वस्तो विलीनो हिमवारिणा यस्यानुभावादत्राहमागतो मदिरेक्षणे
Main,61.0,46,varūthinyuvāca mauleyāhaṃ mahābhāgā nāmnā khyātā varūthinī vicarāmi sadaivātra ramaṇīye mahācale,वरूथिन्युवाच मौलेयाहं महाभागा नाम्ना ख्याता वरूथिनी विचरामि सदैवात्र रमणीये महाचले
Main,61.0,47,sāhaṃ tvaddarśanādvipra ! kāmavaktavyatāṅgatā praśādhi yanmayā kāryaṃ tvadadhīnāsmi sāmpratam,साहं त्वद्दर्शनाद्विप्र ! कामवक्तव्यताङ्गता प्रशाधि यन्मया कार्यं त्वदधीनास्मि साम्प्रतम्
Main,61.0,48,brāhmaṇa uvāca yenopāyena gaccheyaṃ nijagehaṃ śucismite tanmamācakṣva kalyāṇi hānirno 'khilakarmaṇām,ब्राह्मण उवाच येनोपायेन गच्छेयं निजगेहं शुचिस्मिते तन्ममाचक्ष्व कल्याणि हानिर्नो ऽखिलकर्मणाम्
Main,61.0,49,nityanaimittikānāntu mahāhānirdvijanmanaḥ bhavatyatastvaṃ he bhadre ! māmuddhara himālayāt,नित्यनैमित्तिकानान्तु महाहानिर्द्विजन्मनः भवत्यतस्त्वं हे भद्रे ! मामुद्धर हिमालयात्
Main,61.0,50,praśasyate na pravāso brāhmaṇānāṃ kadācama aparāddhaṃ na me bhīru deśadarśanakautukam,प्रशस्यते न प्रवासो ब्राह्मणानां कदाचम अपराद्धं न मे भीरु देशदर्शनकौतुकम्
Main,61.0,51,sato gṛhe dvijāgryasya niṣpattiḥ sarvakarmaṇām nityanaimittikānāñca hānirevaṃ pravāsinaḥ,सतो गृहे द्विजाग्र्यस्य निष्पत्तिः सर्वकर्मणाम् नित्यनैमित्तिकानाञ्च हानिरेवं प्रवासिनः
Main,61.0,52,sā tvaṃ kiṃ bahunoktena tathā kuru yaśasvini yathā nāstaṃ geta sūrye paśyāmi nijamālayam,सा त्वं किं बहुनोक्तेन तथा कुरु यशस्विनि यथा नास्तं गेत सूर्ये पश्यामि निजमालयम्
Main,61.0,53,varūthinyuvāca maivaṃ brūhi mahābhāga ! mā bhūtsa divaso mama māṃ parityajya yatra tvaṃ nijagehamupaiṣyasi,वरूथिन्युवाच मैवं ब्रूहि महाभाग ! मा भूत्स दिवसो मम मां परित्यज्य यत्र त्वं निजगेहमुपैष्यसि
Main,61.0,54,aho ramyataraḥ svargo na yato dvijanandana ato vayaṃ parityajya tiṣṭhāmo 'tra surālayam,अहो रम्यतरः स्वर्गो न यतो द्विजनन्दन अतो वयं परित्यज्य तिष्ठामो ऽत्र सुरालयम्
Main,61.0,55,sa tvaṃ saha mayā kānta ! kānte 'tra tuhinācale ramamāṇo na martyānāṃ bāndhavānāṃ smariṣyasi,स त्वं सह मया कान्त ! कान्ते ऽत्र तुहिनाचले रममाणो न मर्त्यानां बान्धवानां स्मरिष्यसि
Main,61.0,56,strajo vastrāṇyalaṅkārān bhogabhojyānulepanam dāsyāmyatra tathāhante smareṇa vaśagā hṛtā,स्त्रजो वस्त्राण्यलङ्कारान् भोगभोज्यानुलेपनम् दास्याम्यत्र तथाहन्ते स्मरेण वशगा हृता
Main,61.0,57,vīṇāveṇusvanaṃ gītaṃ kinnarāṇāṃ manoramam aṅgāhlādakaro vāyuruṣṇānnamudakaṃ śuci,वीणावेणुस्वनं गीतं किन्नराणां मनोरमम् अङ्गाह्लादकरो वायुरुष्णान्नमुदकं शुचि
Main,61.0,58,manobhilaṣitā śayyā sugandhamanulepanam ihāsato mahābhāga gṛhe kinte nije 'dhikam,मनोभिलषिता शय्या सुगन्धमनुलेपनम् इहासतो महाभाग गृहे किन्ते निजे ऽधिकम्
Main,61.0,59,ihāsato naiva jarā kadācitte bhaviṣyati tridaśānāmiyaṃ bhūmiryauvanopacayapradā,इहासतो नैव जरा कदाचित्ते भविष्यति त्रिदशानामियं भूमिर्यौवनोपचयप्रदा
Main,61.0,60,ityuktvā sānurāgā sā sahasā kamalekṣaṇā āliliṅga prasīdeti vadantī kalamunmanāḥ,इत्युक्त्वा सानुरागा सा सहसा कमलेक्षणा आलिलिङ्ग प्रसीदेति वदन्ती कलमुन्मनाः
Main,61.0,61,brāhmaṇa uvāca mā māṃ sprākṣīrvrajānyatra duṣṭe yaḥ sadṛśastava mayānyathā yācitā tvamanyathaivāpyupaiṣi mām,ब्राह्मण उवाच मा मां स्प्राक्षीर्व्रजान्यत्र दुष्टे यः सदृशस्तव मयान्यथा याचिता त्वमन्यथैवाप्युपैषि माम्
Main,61.0,62,sāyaṃ prātarhutaṃ havyaṃ lokān yacchati śāśvatān trailokyametadakhilaṃ mūḍhe ivye pratiṣṭhitam,सायं प्रातर्हुतं हव्यं लोकान् यच्छति शाश्वतान् त्रैलोक्यमेतदखिलं मूढे इव्ये प्रतिष्ठितम्
Main,61.0,63,varūthinyuvāca kiṃ te nāhaṃ priyā vipra ! ramaṇīyo na kiṃ giriḥ gandharvān kinnarādīṃśca tyaktvābhīṣṭo hi kastava,वरूथिन्युवाच किं ते नाहं प्रिया विप्र ! रमणीयो न किं गिरिः गन्धर्वान् किन्नरादींश्च त्यक्त्वाभीष्टो हि कस्तव
Main,61.0,64,nijamālayamapyasmādbhavān yāsyatyasaṃśayam svalpakālaṃ mayā sārdhaṃ bhuṅkṣava bhogān sudurlabhān,निजमालयमप्यस्माद्भवान् यास्यत्यसंशयम् स्वल्पकालं मया सार्धं भुङ्क्षव भोगान् सुदुर्लभान्
Main,61.0,66,brāhmaṇa uvāca aṣṭāvātmaguṇā ye hi teṣāmādau dayā dvija tāṃ karoṣi kathaṃ na tvaṃ mayi saddharmapālaka,ब्राह्मण उवाच अष्टावात्मगुणा ये हि तेषामादौ दया द्विज तां करोषि कथं न त्वं मयि सद्धर्मपालक
Main,61.0,67,tvadvimuktā na jīvāmi tathā prītimatī tvayi naitadvadāmyahaṃ mithyā prasīda kulanandana,त्वद्विमुक्ता न जीवामि तथा प्रीतिमती त्वयि नैतद्वदाम्यहं मिथ्या प्रसीद कुलनन्दन
Main,61.0,68,brāhmaṇa uvāca yadi prītimatī satyaṃ nopacārādbravīṣi mām tadupāyaṃ samācakṣva yena yāmi svamālayam,ब्राह्मण उवाच यदि प्रीतिमती सत्यं नोपचाराद्ब्रवीषि माम् तदुपायं समाचक्ष्व येन यामि स्वमालयम्
Main,61.0,69,varūthinyuvāca nijamālayamapyasmādbhavān yāsyatyasaṃśayam svalpakālaṃ mayā sārdhaṃ bhuṅkṣva bhogān sudurlabhān,वरूथिन्युवाच निजमालयमप्यस्माद्भवान् यास्यत्यसंशयम् स्वल्पकालं मया सार्धं भुङ्क्ष्व भोगान् सुदुर्लभान्
Main,61.0,70,brāhmaṇa uvāca na bhogārthāya viprāṇāṃ śasyate hi varūthinī iha kleśāya viprāṇāṃ ceṣṭā pretyāphalapradā,ब्राह्मण उवाच न भोगार्थाय विप्राणां शस्यते हि वरूथिनी इह क्लेशाय विप्राणां चेष्टा प्रेत्याफलप्रदा
Main,61.0,71,varūthinyuvāca santrāṇaṃ mriyamāṇāyā mama kṛtvā paratra te puṇyasyaiva phalaṃ bhāvi bhogāścānyatra janmani,वरूथिन्युवाच सन्त्राणं म्रियमाणाया मम कृत्वा परत्र ते पुण्यस्यैव फलं भावि भोगाश्चान्यत्र जन्मनि
Main,61.0,72,evaṃ ca dvayamapyatra tavopacayakāraṇam pratyākhyānādahaṃ mṛtyuṃ tvañca pāpamavāpsyasi,एवं च द्वयमप्यत्र तवोपचयकारणम् प्रत्याख्यानादहं मृत्युं त्वञ्च पापमवाप्स्यसि
Main,61.0,73,brāhmaṇa uvāca parastriyaṃ nābhilaṣedityucurguravo mama tena tvāṃ nābhivāñchāmi kāmaṃ vilapa śuṣya vā,ब्राह्मण उवाच परस्त्रियं नाभिलषेदित्युचुर्गुरवो मम तेन त्वां नाभिवाञ्छामि कामं विलप शुष्य वा
Main,61.0,74,mārkaṇḍeya uvāca ityuktvā sa mahābhāgaḥ spṛṣṭvāpaḥ prayataḥ śuciḥ prāhedaṃ praṇipatyāgniṃ gārhapatyamupāṃśunā,मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा स महाभागः स्पृष्ट्वापः प्रयतः शुचिः प्राहेदं प्रणिपत्याग्निं गार्हपत्यमुपांशुना
Main,61.0,75,bhagavan ! gārhapatyāgne yonistvaṃ sarvakarmaṇām tvatta āhavanīyo 'gnirdakṣiṇāgniśca nānyataḥ,भगवन् ! गार्हपत्याग्ने योनिस्त्वं सर्वकर्मणाम् त्वत्त आहवनीयो ऽग्निर्दक्षिणाग्निश्च नान्यतः
Main,61.0,76,yuṣmadāpyāyanād devā vṛṣṭiśasyādihetavaḥ bhavanti śasyādakhilaṃ jagadbhavati nānyataḥ,युष्मदाप्यायनाद् देवा वृष्टिशस्यादिहेतवः भवन्ति शस्यादखिलं जगद्भवति नान्यतः
Main,61.0,77,evaṃ tvatto bhavatyetadyena satyena vai jagat tathāhamadya svaṃ gehaṃ paśyeyaṃ sati bhāskare,एवं त्वत्तो भवत्येतद्येन सत्येन वै जगत् तथाहमद्य स्वं गेहं पश्येयं सति भास्करे
Main,61.0,78,yathā vai vaidikaṃ karma svakāle nojjhitaṃ mayā tena satyena paśyeyaṃ gṛhastho 'dya divākaram,यथा वै वैदिकं कर्म स्वकाले नोज्झितं मया तेन सत्येन पश्येयं गृहस्थो ऽद्य दिवाकरम्
Main,61.0,79,yathā ca na paradravye paradāre ca me matiḥ kadācit sābhilāṣābhūttathaitat siddhimetu me,यथा च न परद्रव्ये परदारे च मे मतिः कदाचित् साभिलाषाभूत्तथैतत् सिद्धिमेतु मे
Main,62.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhabrāhmaṇavākyam' nāmaikaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ- 62 mārkaṇḍeya uvāca evantu vadatastasya dvijaputrasya pāvakaḥ gārhapatyaḥ śarīre tu sannidhānamathākarot,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठब्राह्मणवाक्यम्ऽ नामैकषष्टितमो ऽध्यायः द्विषष्टितमो ऽध्यायः- ६२ मार्कण्डेय उवाच एवन्तु वदतस्तस्य द्विजपुत्रस्य पावकः गार्हपत्यः शरीरे तु सन्निधानमथाकरोत्
Main,62.0,2,tena cādhiṣṭhitaḥ so 'tha prabhāmaṇḍalamadhyagaḥ vyadīpayata taṃ deśaṃ mūrtimāniva havyavāṭ,तेन चाधिष्ठितः सो ऽथ प्रभामण्डलमध्यगः व्यदीपयत तं देशं मूर्तिमानिव हव्यवाट्
Main,62.0,3,tasyāstu sutarāṃ tatra tādṛgrūpe dvijanmani anurāgo 'bhavadvipraṃ paśyantyā devayoṣitaḥ,तस्यास्तु सुतरां तत्र तादृग्रूपे द्विजन्मनि अनुरागो ऽभवद्विप्रं पश्यन्त्या देवयोषितः
Main,62.0,4,tataḥ so 'dhiṣṭhitastena havyavāhena tatkṣaṇāt yathāpūrvaṃ tathā gantuṃ pravṛtto dvijanandanaḥ,ततः सो ऽधिष्ठितस्तेन हव्यवाहेन तत्क्षणात् यथापूर्वं तथा गन्तुं प्रवृत्तो द्विजनन्दनः
Main,62.0,5,jagāma ca tvarāyuktastayā devyā nirīkṣitaḥ ādṛṣṭipātāttanvaṅgyā niśvāsotkampikandharam,जगाम च त्वरायुक्तस्तया देव्या निरीक्षितः आदृष्टिपातात्तन्वङ्ग्या निश्वासोत्कम्पिकन्धरम्
Main,62.0,6,tataḥ kṣaṇenaiva tadā nijagehamavāpya saḥ yathāproktaṃ dvijaśreṣṭhaścakāra sakalāḥ kriyāḥ,ततः क्षणेनैव तदा निजगेहमवाप्य सः यथाप्रोक्तं द्विजश्रेष्ठश्चकार सकलाः क्रियाः
Main,62.0,7,atha sā cārusarvāṅgī tatrāsaktātmamānasā niśvāsaparamā ninye dinaśeṣaṃ tathā niśām,अथ सा चारुसर्वाङ्गी तत्रासक्तात्ममानसा निश्वासपरमा निन्ये दिनशेषं तथा निशाम्
Main,62.0,8,niśvasantyanavadyāṅgī hāheti rudatī muhuḥ mandabhāgyeti cātmānaṃ nininda madirekṣaṇā,निश्वसन्त्यनवद्याङ्गी हाहेति रुदती मुहुः मन्दभाग्येति चात्मानं निनिन्द मदिरेक्षणा
Main,62.0,9,na vihāre na cāhāre ramaṇīye na vā vane na kandareṣu ramyeṣu sā babandha tadā ratim,न विहारे न चाहारे रमणीये न वा वने न कन्दरेषु रम्येषु सा बबन्ध तदा रतिम्
Main,62.0,10,cakāra ramamāṇe ca cakravākayuge spṛhām muktā tena varārohā nininda nijayauvanam,चकार रममाणे च चक्रवाकयुगे स्पृहाम् मुक्ता तेन वरारोहा निनिन्द निजयौवनम्
Main,62.0,11,kvāgatāhamimaṃ śailaṃ duṣṭadaivabalātkṛtā kva ca prāptaḥ sa me dṛṣṭergocaraṃ tādṛśo naraḥ,क्वागताहमिमं शैलं दुष्टदैवबलात्कृता क्व च प्राप्तः स मे दृष्टेर्गोचरं तादृशो नरः
Main,62.0,12,yadyadya sa mahābhāgo na me saṅgamupaiṣyati tatkāmāgniravaśyaṃ māṃ kṣapayiṣyati duḥ sahaḥ,यद्यद्य स महाभागो न मे सङ्गमुपैष्यति तत्कामाग्निरवश्यं मां क्षपयिष्यति दुः सहः
Main,62.0,13,ramaṇīyamabhūdyattatpuṃskokilanināditam tena hīnantadevaitaddahatīvādya māmalam,रमणीयमभूद्यत्तत्पुंस्कोकिलनिनादितम् तेन हीनन्तदेवैतद्दहतीवाद्य मामलम्
Main,62.0,14,mārkaṇḍeya uvāca itthaṃ sā madanāviṣṭā jagāma munisattama vavṛdhe ca tadā rāgastasyāstasmin pratikṣaṇam,मार्कण्डेय उवाच इत्थं सा मदनाविष्टा जगाम मुनिसत्तम ववृधे च तदा रागस्तस्यास्तस्मिन् प्रतिक्षणम्
Main,62.0,15,kalirnāmnā tu gandharvaḥ sānurāgo nirākṛtaḥ tayā pūrvamabhūtso 'tha tadavasthāṃ dadarśa tām,कलिर्नाम्ना तु गन्धर्वः सानुरागो निराकृतः तया पूर्वमभूत्सो ऽथ तदवस्थां ददर्श ताम्
Main,62.0,16,sa cintayāmāsa tadā kiṃ nveṣā gajagāminī niśvāsapavanamlānā girāvatra varūthinī,स चिन्तयामास तदा किं न्वेषा गजगामिनी निश्वासपवनम्लाना गिरावत्र वरूथिनी
Main,62.0,17,muniśāpakṣatā kiṃnu kenacit kiṃ vimānitā vāṣpavāripariklinnamiyandhatte yato mukham,मुनिशापक्षता किंनु केनचित् किं विमानिता वाष्पवारिपरिक्लिन्नमियन्धत्ते यतो मुखम्
Main,62.0,18,tataḥ sa dadhyau suciraṃ tamarthaṃ kautukāt kaliḥ jñātavāṃśca prabhāveṇa samādheḥ sa yathātatham,ततः स दध्यौ सुचिरं तमर्थं कौतुकात् कलिः ज्ञातवांश्च प्रभावेण समाधेः स यथातथम्
Main,62.0,19,punaḥ sa cintayāmāsa tadvijñāya muneḥ kaliḥ mamopapāditaṃ sādhu bhāgyairetatpurākṛtaiḥ,पुनः स चिन्तयामास तद्विज्ञाय मुनेः कलिः ममोपपादितं साधु भाग्यैरेतत्पुराकृतैः
Main,62.0,20,mayaiṣā sānurāgeṇa bahuśaḥ prārthitā satī nirākṛtavatī seyamadya prāpyā bhaviṣyati,मयैषा सानुरागेण बहुशः प्रार्थिता सती निराकृतवती सेयमद्य प्राप्या भविष्यति
Main,62.0,21,mānuṣe sānurāgeyaṃ tatra tadrūpadhāriṇi raṃsyate mayyasandigdhaṃ kiṃ kālena karomi tat,मानुषे सानुरागेयं तत्र तद्रूपधारिणि रंस्यते मय्यसन्दिग्धं किं कालेन करोमि तत्
Main,62.0,22,mārkaṇḍeya uvāca ātmaprabhāveṇa tatastasya rūpaṃ dvijanmanaḥ kṛtvā cacāra yatrāste niṣaṇṇā sā varūthinī,मार्कण्डेय उवाच आत्मप्रभावेण ततस्तस्य रूपं द्विजन्मनः कृत्वा चचार यत्रास्ते निषण्णा सा वरूथिनी
Main,62.0,23,sā taṃ dṛṣṭvā varārohā kiñcidutphullalocanā sametya prāha tanvaṅgī prasīdeti punaḥ punaḥ,सा तं दृष्ट्वा वरारोहा किञ्चिदुत्फुल्ललोचना समेत्य प्राह तन्वङ्गी प्रसीदेति पुनः पुनः
Main,62.0,24,tvayā tyaktā na sandehaḥ parityakṣyāmi jīvitam tatrādharmaḥ kaṣṭataraḥ kriyālopo bhaviṣyati,त्वया त्यक्ता न सन्देहः परित्यक्ष्यामि जीवितम् तत्राधर्मः कष्टतरः क्रियालोपो भविष्यति
Main,62.0,25,mayā sametya ramye 'smin mahākandarakandare matparitrāṇajaṃ dharmamavaśyaṃ pratipatsyase,मया समेत्य रम्ये ऽस्मिन् महाकन्दरकन्दरे मत्परित्राणजं धर्ममवश्यं प्रतिपत्स्यसे
Main,62.0,26,āyuṣaḥ sāvaśeṣaṃ me nṛnamasti mahāmate nivṛttastena nūnaṃ tvaṃ hṛdayāhlādakārakaḥ,आयुषः सावशेषं मे नृनमस्ति महामते निवृत्तस्तेन नूनं त्वं हृदयाह्लादकारकः
Main,62.0,27,kaliruvāca kiṃ karomi kriyāhānirbhavatyatra sato mama tvamapyevaṃvidhaṃ vākyaṃ bravīṣi tanumadhyame,कलिरुवाच किं करोमि क्रियाहानिर्भवत्यत्र सतो मम त्वमप्येवंविधं वाक्यं ब्रवीषि तनुमध्यमे
Main,62.0,28,tadahaṃ saṅkaṭaṃ prāpto yadbravīmi karoṣi tat yadi syāt saṅgamo me 'dya bhavatyā saha nānyathā,तदहं सङ्कटं प्राप्तो यद्ब्रवीमि करोषि तत् यदि स्यात् सङ्गमो मे ऽद्य भवत्या सह नान्यथा
Main,62.0,29,varūthinī uvāca prasīda yadbravīṣi tvaṃ tatkaromi na te mṛṣā bravīmyetadanāśaṅkaṃ yatte kāryaṃ mayādhunā,वरूथिनी उवाच प्रसीद यद्ब्रवीषि त्वं तत्करोमि न ते मृषा ब्रवीम्येतदनाशङ्कं यत्ते कार्यं मयाधुना
Main,62.0,30,kaliruvāca nādya saṃbhogasamaye draṣṭavyo 'haṃ tvayā vane nimīlitākṣyāḥ saṃsargastava subhru mayā saha,कलिरुवाच नाद्य संभोगसमये द्रष्टव्यो ऽहं त्वया वने निमीलिताक्ष्याः संसर्गस्तव सुभ्रु मया सह
Main,62.0,31,varūthinyuvāca evaṃ bhavatu bhadrante yathecchasi tathāstu tat mayā sarvaprakāraṃ hi vaśe stheyaṃ tavādhunā,वरूथिन्युवाच एवं भवतु भद्रन्ते यथेच्छसि तथास्तु तत् मया सर्वप्रकारं हि वशे स्थेयं तवाधुना
Main,63.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe svārociṣe manvantare dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ- 63 mārkaṇḍeya uvāca tataḥ saha tathā so 'tha rarāma girisānuṣu phullakānanahṛdyeṣu manojñeṣu saraḥ su ca,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे स्वारोचिषे मन्वन्तरे द्विषष्टितमो ऽध्यायः त्रिषष्टितमो ऽध्यायः- ६३ मार्कण्डेय उवाच ततः सह तथा सो ऽथ रराम गिरिसानुषु फुल्लकाननहृद्येषु मनोज्ञेषु सरः सु च
Main,63.0,2,kandareṣu ca ramyeṣu nimnagāpulineṣu ca manojñeṣu tathānyeṣu deśeṣu mudito dvija,कन्दरेषु च रम्येषु निम्नगापुलिनेषु च मनोज्ञेषु तथान्येषु देशेषु मुदितो द्विज
Main,63.0,3,vahninādhiṣṭhitasyāsīd yadrūpantasya tejasā acintayadbhogakāle nimīlitavilocanā,वह्निनाधिष्ठितस्यासीद् यद्रूपन्तस्य तेजसा अचिन्तयद्भोगकाले निमीलितविलोचना
Main,63.0,4,tataḥ kālena sā garbhamavāpa munisattama gandharvavīryato rūpacintanācca dvijanmanaḥ,ततः कालेन सा गर्भमवाप मुनिसत्तम गन्धर्ववीर्यतो रूपचिन्तनाच्च द्विजन्मनः
Main,63.0,5,tāṃ garbhadhāriṇīṃ so 'tha sāntvayitvā varūthinīm viprarūpadharo yātastayā prītyā visarjitaḥ,तां गर्भधारिणीं सो ऽथ सान्त्वयित्वा वरूथिनीम् विप्ररूपधरो यातस्तया प्रीत्या विसर्जितः
Main,63.0,6,jajñe sa bālo dyutimāna jvalanniva vibhāvasuḥ svarocibhairyathā sūryo bhāsayan sakalā diśaḥ,जज्ञे स बालो द्युतिमान ज्वलन्निव विभावसुः स्वरोचिभैर्यथा सूर्यो भासयन् सकला दिशः
Main,63.0,7,svarocibhiryato bhāti bhāsvāniva sa bālakaḥ tataḥ svarocirityevaṃ nāmnā khyāto babhūta saḥ,स्वरोचिभिर्यतो भाति भास्वानिव स बालकः ततः स्वरोचिरित्येवं नाम्ना ख्यातो बभूत सः
Main,63.0,8,vavṛdhe ca mahābhāgo vayasānudinantathā guṇaughaiśca yathā bālaḥ kalābhiḥ śaśalāñchanaḥ,ववृधे च महाभागो वयसानुदिनन्तथा गुणौघैश्च यथा बालः कलाभिः शशलाञ्छनः
Main,63.0,9,sa jagrāha dhanurvedaṃ vedāṃścaiva yathākramam vidyāścaiva mahābhāgastadā yauvanagocaraḥ,स जग्राह धनुर्वेदं वेदांश्चैव यथाक्रमम् विद्याश्चैव महाभागस्तदा यौवनगोचरः
Main,63.0,10,mandarādrau kadācit sa vicaraṃścāruceṣṭitaḥ dadarśaikāṃ tadā kanyāṃ giriprasthe bhayāturām,मन्दराद्रौ कदाचित् स विचरंश्चारुचेष्टितः ददर्शैकां तदा कन्यां गिरिप्रस्थे भयातुराम्
Main,63.0,11,trāyasveti nirīkṣyainaṃ sā tadā vākyamabravīt mā bhaiṣīriti sa prāha bhayaviplutalocanām,त्रायस्वेति निरीक्ष्यैनं सा तदा वाक्यमब्रवीत् मा भैषीरिति स प्राह भयविप्लुतलोचनाम्
Main,63.0,12,kimetaditi tenokte vīravākye mahātmanā tataḥ sā kathayāmāsa śvāsākṣepaplutākṣaram,किमेतदिति तेनोक्ते वीरवाक्ये महात्मना ततः सा कथयामास श्वासाक्षेपप्लुताक्षरम्
Main,63.0,13,kanyovāca ahamindīvarākhyasya sutā vidyādharasya vai nāmnā manoramā jātā sutāyāṃ marudhanvanaḥ,कन्योवाच अहमिन्दीवराख्यस्य सुता विद्याधरस्य वै नाम्ना मनोरमा जाता सुतायां मरुधन्वनः
Main,63.0,14,mandāravidyādharajā sakhī mama vibhāvarī kalāvatī cāpyaparā sutā pārasya vai muneḥ,मन्दारविद्याधरजा सखी मम विभावरी कलावती चाप्यपरा सुता पारस्य वै मुनेः
Main,63.0,15,tābhyāṃ saha mayā yātaṃ kailāsataṭamuttamam tatra dṛṣṭo muniḥ kaścittapasātikṛśākṛtiḥ,ताभ्यां सह मया यातं कैलासतटमुत्तमम् तत्र दृष्टो मुनिः कश्चित्तपसातिकृशाकृतिः
Main,63.0,16,kṣutkṣāmakaṇṭho nistejā dūrapātākṣitārakaḥ mayāvahasitaḥ kruddhaḥ sa tadā māṃ śaśāpa ha,क्षुत्क्षामकण्ठो निस्तेजा दूरपाताक्षितारकः मयावहसितः क्रुद्धः स तदा मां शशाप ह
Main,63.0,17,kṣāmakṣāmasvaraḥ kiñcitkalpitādharapallavaḥ tvayāvahasito yasmādanārye duṣṭatāpasi,क्षामक्षामस्वरः किञ्चित्कल्पिताधरपल्लवः त्वयावहसितो यस्मादनार्ये दुष्टतापसि
Main,63.0,18,tasmāt tvāmacireṇaiva rākṣaso 'bhibhaviṣyasi datte śāpe matsakhībhyāṃ sa tu nirbhatsito muniḥ,तस्मात् त्वामचिरेणैव राक्षसो ऽभिभविष्यसि दत्ते शापे मत्सखीभ्यां स तु निर्भत्सितो मुनिः
Main,63.0,19,dhik te brāhmaṇyamakṣāntyā hṛtante nikhilantapaḥ amarṣaṇairdharṣito 'si tapasā nātikarṣitaḥ,धिक् ते ब्राह्मण्यमक्षान्त्या हृतन्ते निखिलन्तपः अमर्षणैर्धर्षितो ऽसि तपसा नातिकर्षितः
Main,63.0,20,kṣāntyāspadaṃ vai brāhmaṇyaṃ krodhasaṃyamanantapaḥ etacchrutvā dadau śāpaṃ tayorapyamitadyutiḥ,क्षान्त्यास्पदं वै ब्राह्मण्यं क्रोधसंयमनन्तपः एतच्छ्रुत्वा ददौ शापं तयोरप्यमितद्युतिः
Main,63.0,21,ekasyāḥ kuṣṭhamaṅgeṣu bhāvyanyasyāstathā kṣayaḥ tayostathaiva tajjātaṃ yathoktaṃ tena tatkṣaṇāt,एकस्याः कुष्ठमङ्गेषु भाव्यन्यस्यास्तथा क्षयः तयोस्तथैव तज्जातं यथोक्तं तेन तत्क्षणात्
Main,63.0,22,mamāpyevaṃ mahadrakṣaḥ samupaiti padānugam na śṛṇoṣi mahānādaṃ tasyādūre 'pi garjataḥ,ममाप्येवं महद्रक्षः समुपैति पदानुगम् न शृणोषि महानादं तस्यादूरे ऽपि गर्जतः
Main,63.0,23,tṛtīyamadya divasaṃ yanme pṛṣṭhanna muñcati astragrāmasya sarvasya hṛdajñāhamadya te,तृतीयमद्य दिवसं यन्मे पृष्ठन्न मुञ्चति अस्त्रग्रामस्य सर्वस्य हृदज्ञाहमद्य ते
Main,63.0,24,te prayacchāmi māṃ rakṣa rakṣaso 'smānmahāmate prādāt svāyambhuvasyādau svayaṃ rudraḥ pinākadhṛk,ते प्रयच्छामि मां रक्ष रक्षसो ऽस्मान्महामते प्रादात् स्वायम्भुवस्यादौ स्वयं रुद्रः पिनाकधृक्
Main,63.0,25,svāyambhuvo vasiṣṭhāya siddhavaryāya dattavān tenāpi dattaṃ manmātuḥ pitre citrāyudhāya vai,स्वायम्भुवो वसिष्ठाय सिद्धवर्याय दत्तवान् तेनापि दत्तं मन्मातुः पित्रे चित्रायुधाय वै
Main,63.0,26,prādādaudvāhikaṃ so 'pi matpitre śvaśuraḥ svayam mayāpi śikṣitaṃ vīra ! sakāśād bālayā pituḥ,प्रादादौद्वाहिकं सो ऽपि मत्पित्रे श्वशुरः स्वयम् मयापि शिक्षितं वीर ! सकाशाद् बालया पितुः
Main,63.0,27,hṛdayaṃ sakalāstrāṇāmaśeṣaripunāśanam tadidaṃ gṛhyatāṃ śīghramaśeṣāstraparāyaṇam,हृदयं सकलास्त्राणामशेषरिपुनाशनम् तदिदं गृह्यतां शीघ्रमशेषास्त्रपरायणम्
Main,63.0,28,tato jahi durātmānamenaṃ rākṣasamāgatam,ततो जहि दुरात्मानमेनं राक्षसमागतम्
Main,63.0,29,mārkaṇḍeya uvāca tathaityukte tatastena vāryupaspṛśya tasya tat astrāṇāṃ hṛdayaṃ prādāt sarahasyanivartanam,मार्कण्डेय उवाच तथैत्युक्ते ततस्तेन वार्युपस्पृश्य तस्य तत् अस्त्राणां हृदयं प्रादात् सरहस्यनिवर्तनम्
Main,63.0,30,etasminnantare rakṣastattadā bhīṣaṇākṛti nardamānaṃ mahānādamājagāma tvarānvitam,एतस्मिन्नन्तरे रक्षस्तत्तदा भीषणाकृति नर्दमानं महानादमाजगाम त्वरान्वितम्
Main,63.0,31,mayābhibhūtā kiṃ trāṇamupaiṣi drutamehi me bhakṣāmi kiñcireṇeti bruvāṇaṃ taṃ dadarśa saḥ,मयाभिभूता किं त्राणमुपैषि द्रुतमेहि मे भक्षामि किञ्चिरेणेति ब्रुवाणं तं ददर्श सः
Main,63.0,32,svarociścintayāmāsa dṛṣṭvā taṃ samupāgatam gṛhṇātveṣa vacaḥ satyaṃ tasyāstviti mahāmuneḥ,स्वरोचिश्चिन्तयामास दृष्ट्वा तं समुपागतम् गृह्णात्वेष वचः सत्यं तस्यास्त्विति महामुनेः
Main,63.0,33,jagrāha samupetyaināṃ tvarayā so 'pi rākṣasaḥ trāhi trāhīti karuṇaṃ vilapantīṃ sumadhyamām,जग्राह समुपेत्यैनां त्वरया सो ऽपि राक्षसः त्राहि त्राहीति करुणं विलपन्तीं सुमध्यमाम्
Main,63.0,34,tataḥ svarociḥ saṃkruddhaścaṇḍāstramatibhairavam dṛṣṭyāṃ niveśya tadrakṣo dadarśānimiṣekṣaṇaḥ,ततः स्वरोचिः संक्रुद्धश्चण्डास्त्रमतिभैरवम् दृष्ट्यां निवेश्य तद्रक्षो ददर्शानिमिषेक्षणः
Main,63.0,35,tadābhibhūtaḥ sa tadā tāmutsṛjya niśācaraḥ prasīda śāmyatāmastraṃ śrūyatāñcetyabhāṣata,तदाभिभूतः स तदा तामुत्सृज्य निशाचरः प्रसीद शाम्यतामस्त्रं श्रूयताञ्चेत्यभाषत
Main,63.0,36,mokṣitoṣa'haṃ tvayā śāpādatighorānmahādyute pradattādatitīvreṇa brahmamitreṇa dhīmatā,मोक्षितोषऽहं त्वया शापादतिघोरान्महाद्युते प्रदत्तादतितीव्रेण ब्रह्ममित्रेण धीमता
Main,63.0,37,upakārī na me tvatto mahābhāgādhiko 'paraḥ yenāhaṃ sumahākaṣṭānmahāśāpādvimokṣitaḥ,उपकारी न मे त्वत्तो महाभागाधिको ऽपरः येनाहं सुमहाकष्टान्महाशापाद्विमोक्षितः
Main,63.0,38,svarociruvāca brahmamitreṇa muninā kinnimittaṃ mahātmanā śaptastvaṃ kīdṛśaścaiva śāpo datto 'bhavat purā,स्वरोचिरुवाच ब्रह्ममित्रेण मुनिना किन्निमित्तं महात्मना शप्तस्त्वं कीदृशश्चैव शापो दत्तो ऽभवत् पुरा
Main,63.0,39,rākṣasā uvāca brahmamitro 'ṣṭadhā bhinnamāyurvedamadhītavān trayodaśādhikārañca pragṛhyātharvaṇo dvijaḥ,राक्षसा उवाच ब्रह्ममित्रो ऽष्टधा भिन्नमायुर्वेदमधीतवान् त्रयोदशाधिकारञ्च प्रगृह्याथर्वणो द्विजः
Main,63.0,40,ahañcendīvarākhyeti khyāto 'syā janako 'bhavam vidyādharapateḥ putro nalanābhasya khaṅginaḥ,अहञ्चेन्दीवराख्येति ख्यातो ऽस्या जनको ऽभवम् विद्याधरपतेः पुत्रो नलनाभस्य खङ्गिनः
Main,63.0,41,mayā ca yācitaḥ purvaṃ brahmamitro 'bhavanmuniḥ āyurvedamaśeṣaṃ me bhagavan ! dātumarhasi,मया च याचितः पुर्वं ब्रह्ममित्रो ऽभवन्मुनिः आयुर्वेदमशेषं मे भगवन् ! दातुमर्हसि
Main,63.0,42,yadā tu bahuśo vīra ! praśrayāvanatasya me na prādādyācito vidyāmāyurvedātmikāṃ mama,यदा तु बहुशो वीर ! प्रश्रयावनतस्य मे न प्रादाद्याचितो विद्यामायुर्वेदात्मिकां मम
Main,63.0,43,śiṣyebhyo dadatastasya mayāntardhānagena hi āyurvedātmikā vidyā gṛhītābhūttadānagha,शिष्येभ्यो ददतस्तस्य मयान्तर्धानगेन हि आयुर्वेदात्मिका विद्या गृहीताभूत्तदानघ
Main,63.0,44,gṛhītāyāntu vidyāyāṃ māsairaṣṭābhirantarāt mamātiharṣādabhavaddhāso 'tīva punaḥ punaḥ,गृहीतायान्तु विद्यायां मासैरष्टाभिरन्तरात् ममातिहर्षादभवद्धासो ऽतीव पुनः पुनः
Main,63.0,45,pratyabhijñāya māṃ hāsānmuniḥ kopasamanvitaḥ vikampikandharaḥ prāha māmidaṃ paruṣākṣaram,प्रत्यभिज्ञाय मां हासान्मुनिः कोपसमन्वितः विकम्पिकन्धरः प्राह मामिदं परुषाक्षरम्
Main,63.0,46,rākṣasenaiva yasmānme tvayādṛśyena durmate hṛtā vidyāvahāsaśca māmavajñāya vai kṛtaḥ,राक्षसेनैव यस्मान्मे त्वयादृश्येन दुर्मते हृता विद्यावहासश्च मामवज्ञाय वै कृतः
Main,63.0,47,tasmāttvaṃ rākṣasaḥ pāpa ! macchāpena nirākṛtaḥ bhaviṣyasi na sandehaḥ saptarātreṇa dāruṇaḥ,तस्मात्त्वं राक्षसः पाप ! मच्छापेन निराकृतः भविष्यसि न सन्देहः सप्तरात्रेण दारुणः
Main,63.0,48,ityukte praṇipātādyairupacāraiḥ prasāditaḥ sa māmāha punarviprastatkṣaṇānmṛdumānasaḥ,इत्युक्ते प्रणिपाताद्यैरुपचारैः प्रसादितः स मामाह पुनर्विप्रस्तत्क्षणान्मृदुमानसः
Main,63.0,49,yanmayoktamavaśyantadbhāvi gandharva ! nānyathā kintu tvaṃ rākṣaso bhūtvā punaḥ svaṃ prāpsyase vapuḥ,यन्मयोक्तमवश्यन्तद्भावि गन्धर्व ! नान्यथा किन्तु त्वं राक्षसो भूत्वा पुनः स्वं प्राप्स्यसे वपुः
Main,63.0,50,naṣṭasmṛtiryadā kruddhaḥ svamapatyañcikhādiṣuḥ niśācaratvaṃ gantāsi tadastrānalatāpitaḥ,नष्टस्मृतिर्यदा क्रुद्धः स्वमपत्यञ्चिखादिषुः निशाचरत्वं गन्तासि तदस्त्रानलतापितः
Main,63.0,51,punaḥ saṃjñāmavāpya svāmavāpsyasi nijaṃ vapuḥ tathaiva svamadhiṣṭhānaṃ loke gandharvasaṃjñite,पुनः संज्ञामवाप्य स्वामवाप्स्यसि निजं वपुः तथैव स्वमधिष्ठानं लोके गन्धर्वसंज्ञिते
Main,63.0,52,so 'haṃ tvayā mahābhāga ! mokṣito 'smānmahābhayāt niśācaratvād yadvīra ! tena me prārthanāṃ kuru,सो ऽहं त्वया महाभाग ! मोक्षितो ऽस्मान्महाभयात् निशाचरत्वाद् यद्वीर ! तेन मे प्रार्थनां कुरु
Main,63.0,53,imānte tanayāṃ bhāryāṃ prayacchāmi pratīccha tām āyurvedaśca sakalastvaṣṭāṅgo yo mayā tataḥ muneḥ sakāśāt saṃprāptastaṃ gṛhṇīṣva mahāmate,इमान्ते तनयां भार्यां प्रयच्छामि प्रतीच्छ ताम् आयुर्वेदश्च सकलस्त्वष्टाङ्गो यो मया ततः मुनेः सकाशात् संप्राप्तस्तं गृह्णीष्व महामते
Main,63.0,54,mārkaṇḍeya uvāca ityuktvā pradadau vidyāṃ sa ca divyāmbarojjavalaḥ stragbhūṣaṇadharo divyaṃ purāṇaṃ vapurāsthitaḥ,मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा प्रददौ विद्यां स च दिव्याम्बरोज्जवलः स्त्रग्भूषणधरो दिव्यं पुराणं वपुरास्थितः
Main,63.0,55,dattvā vidyāṃ tataḥ kanyāṃ sa dātumupacakrame tamāha sā tadā kanyā janitāraṃ svarūpiṇam,दत्त्वा विद्यां ततः कन्यां स दातुमुपचक्रमे तमाह सा तदा कन्या जनितारं स्वरूपिणम्
Main,63.0,56,anurāgo mamāpyatra tātātīva mahātmani darśanādeva saṃjāto viśeṣeṇopakāriṇi,अनुरागो ममाप्यत्र तातातीव महात्मनि दर्शनादेव संजातो विशेषेणोपकारिणि
Main,63.0,57,kintveṣā me sakhī sā ca matkṛte duḥ khapīḍite ato nābhilaṣe bhogān bhoktumetena vai samam,किन्त्वेषा मे सखी सा च मत्कृते दुः खपीडिते अतो नाभिलषे भोगान् भोक्तुमेतेन वै समम्
Main,63.0,58,puruṣairapi no śakyā kartumitthaṃ nṛśaṃsatā svabhāvarucirairmādṛk kathaṃ yoṣit kariṣyati,पुरुषैरपि नो शक्या कर्तुमित्थं नृशंसता स्वभावरुचिरैर्मादृक् कथं योषित् करिष्यति
Main,63.0,59,sāhaṃ yathā te duḥ khārte matkṛte kanyake pitaḥ tathā sthāsyāmi tadduḥ khe tacchokānalatāpitā,साहं यथा ते दुः खार्ते मत्कृते कन्यके पितः तथा स्थास्यामि तद्दुः खे तच्छोकानलतापिता
Main,63.0,60,svarociruvāca āyurvedaprasādena te kariṣye punarnave sakhyau tava mahāśokaṃ samutsṛja sumadhyame,स्वरोचिरुवाच आयुर्वेदप्रसादेन ते करिष्ये पुनर्नवे सख्यौ तव महाशोकं समुत्सृज सुमध्यमे
Main,63.0,61,mārkaṇḍeya uvāca tataḥ pitrā svayaṃ dattāṃ tāṃ kanyāṃ sa vidhānataḥ upayeme girau tasmin svarociścārulocavanām,मार्कण्डेय उवाच ततः पित्रा स्वयं दत्तां तां कन्यां स विधानतः उपयेमे गिरौ तस्मिन् स्वरोचिश्चारुलोचवनाम्
Main,63.0,62,dattāntu tāṃ tadā kanyāmabhiśāntya ca bhāminīm jagāma divyayā gatyāgandharvaḥ svapurantataḥ,दत्तान्तु तां तदा कन्यामभिशान्त्य च भामिनीम् जगाम दिव्यया गत्यागन्धर्वः स्वपुरन्ततः
Main,63.0,63,sa cāpi sahitastanvyā sadudyānantadā yayau kanyakāyugalaṃ yatra tacchāpotthagadāturam,स चापि सहितस्तन्व्या सदुद्यानन्तदा ययौ कन्यकायुगलं यत्र तच्छापोत्थगदातुरम्
Main,63.0,64,tatastayoḥ sa tattvajño rogaghnairauṣadhai rasaiḥ cakāra nīrujau dehau svarociraparājitaḥ,ततस्तयोः स तत्त्वज्ञो रोगघ्नैरौषधै रसैः चकार नीरुजौ देहौ स्वरोचिरपराजितः
Main,63.0,65,tato 'tiśobhane kanye vimukte vyādhitaḥ śubhe svakāntyodyoti digbhāgaṃ cakrāte tanmahīdharam,ततो ऽतिशोभने कन्ये विमुक्ते व्याधितः शुभे स्वकान्त्योद्योति दिग्भागं चक्राते तन्महीधरम्
Main,64.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe svārociṣe manvantare triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ catuḥ ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ- 64 mārkaṇḍeya uvāca evaṃ vimuktarogā tu kanyakā taṃ mudānvitā svarociṣamuvācedaṃ śṛṇuṣva vacanaṃ prabho,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे स्वारोचिषे मन्वन्तरे त्रिषष्टितमो ऽध्यायः चतुः षष्टितमो ऽध्यायः- ६४ मार्कण्डेय उवाच एवं विमुक्तरोगा तु कन्यका तं मुदान्विता स्वरोचिषमुवाचेदं शृणुष्व वचनं प्रभो
Main,64.0,2,mandāravidyādharajā nāmnā khyātā vibhāvarī upakārin ! svamātmānaṃ prayacchāmi pratīccha mām,मन्दारविद्याधरजा नाम्ना ख्याता विभावरी उपकारिन् ! स्वमात्मानं प्रयच्छामि प्रतीच्छ माम्
Main,64.0,3,vidyāñca tubhyaṃ dāsyāmi sarvabūtarutāni te yayābhivyaktimeṣyanti prasādapurago bhava,विद्याञ्च तुभ्यं दास्यामि सर्वबूतरुतानि ते ययाभिव्यक्तिमेष्यन्ति प्रसादपुरगो भव
Main,64.0,4,mārkaṇḍeya uvāca evamastviti tenokte dharmajñena svarociṣā dvitīyā tu tadā kanyā idaṃ vacanamabravīt,मार्कण्डेय उवाच एवमस्त्विति तेनोक्ते धर्मज्ञेन स्वरोचिषा द्वितीया तु तदा कन्या इदं वचनमब्रवीत्
Main,64.0,5,kumārabrahmacāryāsīt pāro nāma pitā mama brahmarṣiḥ sumahābhāgo vedavedāṅgapāragaḥ,कुमारब्रह्मचार्यासीत् पारो नाम पिता मम ब्रह्मर्षिः सुमहाभागो वेदवेदाङ्गपारगः
Main,64.0,6,tasya puṃskokilālāparamaṇīye madhau purā ājagāmāpsarābhyāsaṃ prakhyātā puñjikāstanā,तस्य पुंस्कोकिलालापरमणीये मधौ पुरा आजगामाप्सराभ्यासं प्रख्याता पुञ्जिकास्तना
Main,64.0,7,kāmavaktavyatāṃ nītaḥ sa tadā munipuṅgavaḥ tatsaṃyoge 'hamutpannā tasyāmatra mahācale,कामवक्तव्यतां नीतः स तदा मुनिपुङ्गवः तत्संयोगे ऽहमुत्पन्ना तस्यामत्र महाचले
Main,64.0,8,vihāya māṃ gatā sā ca mātāsminnirjane vane bālāmekāṃ mahīpṛṣṭhe vyālaśvāpadasaṃkule,विहाय मां गता सा च मातास्मिन्निर्जने वने बालामेकां महीपृष्ठे व्यालश्वापदसंकुले
Main,64.0,9,tataḥ kalābhiḥ somasya vardhantībhirahaḥ kṣaye āpyāyyamānāharaho vṛddhiṃ yātāsmi sattama,ततः कलाभिः सोमस्य वर्धन्तीभिरहः क्षये आप्याय्यमानाहरहो वृद्धिं यातास्मि सत्तम
Main,64.0,10,tataḥ kalāvatītyetanmama nāma mahātmanā gṛhītāyaḥ kṛtaṃ pitrā gandharveṇa śubhānanā,ततः कलावतीत्येतन्मम नाम महात्मना गृहीतायः कृतं पित्रा गन्धर्वेण शुभानना
Main,64.0,11,na dattāhaṃ tadā tena yācitena mahātmanā devāriṇālinā suptastato me ghātitaḥ pitā,न दत्ताहं तदा तेन याचितेन महात्मना देवारिणालिना सुप्तस्ततो मे घातितः पिता
Main,64.0,12,tato 'hamatinirvedādātmavyāpādanodyatā nivāritā śambhupatnyā satyā satyapratiśravā,ततो ऽहमतिनिर्वेदादात्मव्यापादनोद्यता निवारिता शम्भुपत्न्या सत्या सत्यप्रतिश्रवा
Main,64.0,13,mā śucaḥ subhru ! bhartā te mahābhāgo bhaviṣyati svarocirnāma putraśca manustasya bhaviṣyati,मा शुचः सुभ्रु ! भर्ता ते महाभागो भविष्यति स्वरोचिर्नाम पुत्रश्च मनुस्तस्य भविष्यति
Main,64.0,14,ājñāñca nidhayaḥ sarve kariṣyanti tavādṛtāḥ yathābhilaṣitaṃ vittaṃ pradāsyanti ca te śubhe,आज्ञाञ्च निधयः सर्वे करिष्यन्ति तवादृताः यथाभिलषितं वित्तं प्रदास्यन्ति च ते शुभे
Main,64.0,15,yasyā vatse prabhāveṇa vidyāyāstāṃ gṛhāṇa me padminī nāma vidyeyaṃ mahāpadmābhipūjitā,यस्या वत्से प्रभावेण विद्यायास्तां गृहाण मे पद्मिनी नाम विद्येयं महापद्माभिपूजिता
Main,64.0,16,ityāha māṃ dakṣasutā satī satyaparāyaṇā svarocistvaṃ dhruvaṃ devī nānyathā sā vadiṣyati,इत्याह मां दक्षसुता सती सत्यपरायणा स्वरोचिस्त्वं ध्रुवं देवी नान्यथा सा वदिष्यति
Main,64.0,17,sāhaṃ prāṇapradāyādya tāṃ vidyāṃ svaṃ tathā vapuḥ prayacchāmi pratīccha tvaṃ prasādasumukho mama,साहं प्राणप्रदायाद्य तां विद्यां स्वं तथा वपुः प्रयच्छामि प्रतीच्छ त्वं प्रसादसुमुखो मम
Main,64.0,18,mārkaṇḍeya uvāca evamastviti tāmāha sa tu kanyāṃ kalāvatīm vibhāvaryāḥ kalāvatyāḥ snigdhadṛṣṭyānumoditaḥ,मार्कण्डेय उवाच एवमस्त्विति तामाह स तु कन्यां कलावतीम् विभावर्याः कलावत्याः स्निग्धदृष्ट्यानुमोदितः
Main,64.0,19,jagrāha ca tataḥ pāṇī sa tayoramaradyutiḥ nadatsu devatūryeṣu nṛtyantīṣvapsaraḥ su ca,जग्राह च ततः पाणी स तयोरमरद्युतिः नदत्सु देवतूर्येषु नृत्यन्तीष्वप्सरः सु च
Main,65.0,1,iti śrīmārkaṇjaḍeyapurāṇeṭhasvārociṣe manvantare' catuḥ ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ- 65 mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa tābhiḥ sahitaḥ patnībhiramaradyutiḥ rarāma tasmin śailendre ramyakānananirjhare,इति श्रीमार्कण्जडेयपुराणेठस्वारोचिषे मन्वन्तरेऽ चतुः षष्टितमो ऽध्यायः पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः- ६५ मार्कण्डेय उवाच ततः स ताभिः सहितः पत्नीभिरमरद्युतिः रराम तस्मिन् शैलेन्द्रे रम्यकानननिर्झरे
Main,65.0,2,sarvopabhogaratnāni madhūni madhurāṇi ca nidhayaḥ samupājahruḥ padminyā vaśavartinaḥ,सर्वोपभोगरत्नानि मधूनि मधुराणि च निधयः समुपाजह्रुः पद्मिन्या वशवर्तिनः
Main,65.0,3,strajo vastrāṇyalaṅkārān gandhāḍhyamanulepanam āsanānyatiśubhrāṇi kāñcanāni yathecchayā,स्त्रजो वस्त्राण्यलङ्कारान् गन्धाढ्यमनुलेपनम् आसनान्यतिशुभ्राणि काञ्चनानि यथेच्छया
Main,65.0,4,sauvarṇāni mahābhāga ! karakān bhājanāni ca tathā śayyāśca vividhā divyairāstaraṇairyutāḥ,सौवर्णानि महाभाग ! करकान् भाजनानि च तथा शय्याश्च विविधा दिव्यैरास्तरणैर्युताः
Main,65.0,5,evaṃ sa tābhiḥ sahito divyagandhādhivāsite rarāma svarucirbhābhirbhāsite varaparvate,एवं स ताभिः सहितो दिव्यगन्धाधिवासिते रराम स्वरुचिर्भाभिर्भासिते वरपर्वते
Main,65.0,6,tāścāpi saha teneti lebhire mudamuttamām ramamāṇā yathā svarge tathā tatra śiloccaye,ताश्चापि सह तेनेति लेभिरे मुदमुत्तमाम् रममाणा यथा स्वर्गे तथा तत्र शिलोच्चये
Main,65.0,7,kalahaṃsī jagādaikāṃ cakravākīṃ jale satīm tasya tāsāñca lalite sambandhe ca spṛhāvatī,कलहंसी जगादैकां चक्रवाकीं जले सतीम् तस्य तासाञ्च ललिते सम्बन्धे च स्पृहावती
Main,65.0,8,dhanyo 'yamatipuṇyo 'yaṃ yo 'ya yauvanagocaraḥ dayitābhiḥ sahaitābhirbhuṅkte bhogānabhīpsitān,धन्यो ऽयमतिपुण्यो ऽयं यो ऽय यौवनगोचरः दयिताभिः सहैताभिर्भुङ्क्ते भोगानभीप्सितान्
Main,65.0,9,santi yauvaninaḥ ślāghyāstatpatnyo nātiśobhanāḥ jagatyāmalpakāḥ patnyaḥ patayaścātiśobhanāḥ,सन्ति यौवनिनः श्लाघ्यास्तत्पत्न्यो नातिशोभनाः जगत्यामल्पकाः पत्न्यः पतयश्चातिशोभनाः
Main,65.0,10,abhīṣṭā kasyacit kāntā kāntaḥ kasyāścidīpsitaḥ parasparānurāgāḍhyaṃ dāmpatyamatidurlabham,अभीष्टा कस्यचित् कान्ता कान्तः कस्याश्चिदीप्सितः परस्परानुरागाढ्यं दाम्पत्यमतिदुर्लभम्
Main,65.0,11,dhanyo 'yaṃ dayitābhīṣṭo hyetāścāsyātivallabhāḥ parasparānurāgo hi dhanyānāmeva jāyate,धन्यो ऽयं दयिताभीष्टो ह्येताश्चास्यातिवल्लभाः परस्परानुरागो हि धन्यानामेव जायते
Main,65.0,12,etanniśamyavacanaṃ kalahaṃsīsamīritam uvāca cakravākī tāṃ nātivismitamānasā,एतन्निशम्यवचनं कलहंसीसमीरितम् उवाच चक्रवाकी तां नातिविस्मितमानसा
Main,65.0,13,nāyaṃ dhanyo yato lajjā nānyastrīsannikarṣataḥ anyāṃ striyamayaṃ bhuṅkte na sarvāsvasya mānasam,नायं धन्यो यतो लज्जा नान्यस्त्रीसन्निकर्षतः अन्यां स्त्रियमयं भुङ्क्ते न सर्वास्वस्य मानसम्
Main,65.0,14,cittānurāga ekasminnadhiṣṭhāne yataḥ sakhi tato hi prītimāneṣa bhāryāsu bhavitā katham,चित्तानुराग एकस्मिन्नधिष्ठाने यतः सखि ततो हि प्रीतिमानेष भार्यासु भविता कथम्
Main,65.0,15,etā na dayitāḥ patyurnaitāsāṃ dayitaḥ patiḥ vinodamātramevaitā yathā parijano 'paraḥ,एता न दयिताः पत्युर्नैतासां दयितः पतिः विनोदमात्रमेवैता यथा परिजनो ऽपरः
Main,65.0,16,etāsāñca yadiṣṭo 'yaṃ tat kiṃ prāṇānna muñcati āliṅgatyaparāṃ kāntāṃ dhyāto vai kāntayānyayā,एतासाञ्च यदिष्टो ऽयं तत् किं प्राणान्न मुञ्चति आलिङ्गत्यपरां कान्तां ध्यातो वै कान्तयान्यया
Main,65.0,17,vidyāpradānamūlyena vikrīto hyeṣa bhṛtyavat pravartate na hi prema samaṃ bahvīṣu tiṣṭhati,विद्याप्रदानमूल्येन विक्रीतो ह्येष भृत्यवत् प्रवर्तते न हि प्रेम समं बह्वीषु तिष्ठति
Main,65.0,18,kalahaṃsi ! patirdhanyo mama dhanyāhameva ca yasyaikasyāñciraṃ cittaṃ yasyāścaikatra saṃsthitam,कलहंसि ! पतिर्धन्यो मम धन्याहमेव च यस्यैकस्याञ्चिरं चित्तं यस्याश्चैकत्र संस्थितम्
Main,65.0,19,sarvasattvarutajño 'sau svarociraparājitaḥ niśamya lajjito dadhyau satyameva hi nānṛtam,सर्वसत्त्वरुतज्ञो ऽसौ स्वरोचिरपराजितः निशम्य लज्जितो दध्यौ सत्यमेव हि नानृतम्
Main,65.0,20,tato varṣaśate yāte ramamāṇo mahāgirau ramamāṇaḥ samaṃ tābhirdadarśa purato mṛgam,ततो वर्षशते याते रममाणो महागिरौ रममाणः समं ताभिर्ददर्श पुरतो मृगम्
Main,65.0,21,susnigdhapīnāvayavaṃ mṛgayūthavihāriṇam vāsitābhiḥ surūpābhirmṛgībhiḥ parivāritam,सुस्निग्धपीनावयवं मृगयूथविहारिणम् वासिताभिः सुरूपाभिर्मृगीभिः परिवारितम्
Main,65.0,22,ākṛṣṭaghrāṇapuṭakā jighrantīstāstato mṛgīḥ uvāca sa mṛgo rāmā lajjātyāgena gamyatām,आकृष्टघ्राणपुटका जिघ्रन्तीस्तास्ततो मृगीः उवाच स मृगो रामा लज्जात्यागेन गम्यताम्
Main,65.0,23,nāhaṃ svarocistacchīlo na caivāhaṃ sulocanāḥ nirlajjā bahavaḥ santi tādṛśāstatra gacchataḥ,नाहं स्वरोचिस्तच्छीलो न चैवाहं सुलोचनाः निर्लज्जा बहवः सन्ति तादृशास्तत्र गच्छतः
Main,65.0,24,ekā tvanekānugatā yathā hāsāspadaṃ jane anekābhistathaivaiko bogadṛṣṭyā nirīkṣitaḥ,एका त्वनेकानुगता यथा हासास्पदं जने अनेकाभिस्तथैवैको बोगदृष्ट्या निरीक्षितः
Main,65.0,25,tasya dharmakriyāhānirahanyahani jāyate sakto 'nyabhāryayā cānyakāmāsaktaḥ sadaiva saḥ,तस्य धर्मक्रियाहानिरहन्यहनि जायते सक्तो ऽन्यभार्यया चान्यकामासक्तः सदैव सः
Main,65.0,26,yastādṛśo 'nyastacchīlaḥ paralokaparāṅmukhaḥ taṃ kāmayata bhadraṃ vo nāhaṃ tulyaḥ svarociṣā,यस्तादृशो ऽन्यस्तच्छीलः परलोकपराङ्मुखः तं कामयत भद्रं वो नाहं तुल्यः स्वरोचिषा
Main,69.0,53,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe svārociṣe manvantare pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ æñḥâå%>üúåßñādādanāgatam yathāhaṃ samatītañca vartamānañca sarvataḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे स्वारोचिषे मन्वन्तरे पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः æञ्ःâå%>üउ᳓åßञादादनागतम् यथाहं समतीतञ्च वर्तमानञ्च सर्वतः
Main,69.0,54,ālocyājñāpayetyukte tato jñātaṃ mayāpi tat tato na dattavānarghamahaṃ tubhyaṃ vidhānataḥ,आलोच्याज्ञापयेत्युक्ते ततो ज्ञातं मयापि तत् ततो न दत्तवानर्घमहं तुभ्यं विधानतः
Main,69.0,55,satyaṃ rājan ! tvamarghārhaḥ kule svāyambhuvasya ca tathāpi nārghayogyaṃ tvāṃ manyāmo vayamuttamam,सत्यं राजन् ! त्वमर्घार्हः कुले स्वायम्भुवस्य च तथापि नार्घयोग्यं त्वां मन्यामो वयमुत्तमम्
Main,69.0,56,rājovāca kiṃ kṛtaṃ hi mayā brahman ! jñānādajñānato 'pi vā yena tvattor'ghamarhāmi nāhamabhyāgataścirāt,राजोवाच किं कृतं हि मया ब्रह्मन् ! ज्ञानादज्ञानतो ऽपि वा येन त्वत्तोर्ऽघमर्हामि नाहमभ्यागतश्चिरात्
Main,69.0,57,ṛṣiruvāca kiṃ vismṛtante yatpatnī tvayā tyaktā ca kānane parityaktastayā sārdhaṃ tvayā dharmo nṛpākhilaḥ,ऋषिरुवाच किं विस्मृतन्ते यत्पत्नी त्वया त्यक्ता च कानने परित्यक्तस्तया सार्धं त्वया धर्मो नृपाखिलः
Main,69.0,58,pakṣeṇa karmaṇo hānyā prayātyasparśatāṃ naraḥ viṇmūtrairvārṣikī yasya hāniste nityakarmaṇaḥ,पक्षेण कर्मणो हान्या प्रयात्यस्पर्शतां नरः विण्मूत्रैर्वार्षिकी यस्य हानिस्ते नित्यकर्मणः
Main,69.0,59,patnyānukūlayā bhāvyaṃ yathāśīle 'pi bhartari duḥ śīlāpi tathā bhāryā poṣaṇīyā nareśvara,पत्न्यानुकूलया भाव्यं यथाशीले ऽपि भर्तरि दुः शीलापि तथा भार्या पोषणीया नरेश्वर
Main,69.0,60,pratikūlā hi sā patnī tasya viprasya yā hṛtā tathāpi dharmakāmo 'sau tvāmudyotitavān nṛpa,प्रतिकूला हि सा पत्नी तस्य विप्रस्य या हृता तथापि धर्मकामो ऽसौ त्वामुद्योतितवान् नृप
Main,69.0,61,calataḥ sthāpayasyanyān svadharmeṣu mahīpate tvāṃ svadharmādvicalitaṃ ko 'paraḥ sthāpayiṣyati,चलतः स्थापयस्यन्यान् स्वधर्मेषु महीपते त्वां स्वधर्माद्विचलितं को ऽपरः स्थापयिष्यति
Main,69.0,62,mārkaṇḍeya uvāca vilakṣyaḥ sa mahīpāla ityuktastena dhīmatā tathetyuktvā ca papraccha hṛtāṃ patnīṃ dvijanmanaḥ,मार्कण्डेय उवाच विलक्ष्यः स महीपाल इत्युक्तस्तेन धीमता तथेत्युक्त्वा च पप्रच्छ हृतां पत्नीं द्विजन्मनः
Main,69.0,63,bhagavan ! kena nītā sā patnī viprasya kutra vā atītānāgataṃ vetti jagatyavitathaṃ bhavān,भगवन् ! केन नीता सा पत्नी विप्रस्य कुत्र वा अतीतानागतं वेत्ति जगत्यवितथं भवान्
Main,69.0,64,ṛṣiruvāca tāṃ jahārādritanayo balāko nāma rākṣasaḥ drakṣyase cādya tāṃ bhūpa ! utpalāvatake vane,ऋषिरुवाच तां जहाराद्रितनयो बलाको नाम राक्षसः द्रक्ष्यसे चाद्य तां भूप ! उत्पलावतके वने
Main,69.0,65,gaccha saṃyojayāśu tvaṃ bhāryayā hi dvijāttamam mā pāpāspadatāṃ yātu tvamivāsau dine dine,गच्छ संयोजयाशु त्वं भार्यया हि द्विजात्तमम् मा पापास्पदतां यातु त्वमिवासौ दिने दिने
Main,70.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare ekonasaptatitamo 'dhyāyaḥ saptatitamo 'dhyāyaḥ- 70 mārkaṇḍeya uvāca athāruroha svarathaṃ praṇipatya mahāmunim tenākhyātaṃ vanantacca prayayāvutpalāvatam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे एकोनसप्ततितमो ऽध्यायः सप्ततितमो ऽध्यायः- ७० मार्कण्डेय उवाच अथारुरोह स्वरथं प्रणिपत्य महामुनिम् तेनाख्यातं वनन्तच्च प्रययावुत्पलावतम्
Main,70.0,2,yathākhyātasvarūpāñca bhāryāṃ bhartrā dvijasya tām bhakṣayantīṃ dadārśātha śrīphalāni nareśvaraḥ,यथाख्यातस्वरूपाञ्च भार्यां भर्त्रा द्विजस्य ताम् भक्षयन्तीं ददार्शाथ श्रीफलानि नरेश्वरः
Main,70.0,3,papraccha ca kathaṃ bhadre ! tvametadvanamāgatā sphuṭaṃ bravīhi vaiśālerapi bhāryā suśarmaṇaḥ,पप्रच्छ च कथं भद्रे ! त्वमेतद्वनमागता स्फुटं ब्रवीहि वैशालेरपि भार्या सुशर्मणः
Main,70.0,4,brāhmaṇyuvāca sutāhamatirātrasya dvijasya vanavāsinaḥ patnī viśālaputrasya yasya nāma tvayoditam,ब्राह्मण्युवाच सुताहमतिरात्रस्य द्विजस्य वनवासिनः पत्नी विशालपुत्रस्य यस्य नाम त्वयोदितम्
Main,70.0,5,sāhaṃ hṛtā balākena rākṣasena durātmanā prasuptā bhavanasyānte bhrātṛmātṛviyojitā,साहं हृता बलाकेन राक्षसेन दुरात्मना प्रसुप्ता भवनस्यान्ते भ्रातृमातृवियोजिता
Main,70.0,6,bhasmībhavatu tadrakṣo yenāsmyevaṃ viyojitā mātrā bhrātṛbhiranyaiśca tiṣṭāmyatra suduḥ khitā,भस्मीभवतु तद्रक्षो येनास्म्येवं वियोजिता मात्रा भ्रातृभिरन्यैश्च तिष्टाम्यत्र सुदुः खिता
Main,70.0,7,asmin vane 'tigahane tenānīyāhamujjhitā na vedmi kāraṇaṃ ki tannopabhuṅkte na khādati,अस्मिन् वने ऽतिगहने तेनानीयाहमुज्झिता न वेद्मि कारणं कि तन्नोपभुङ्क्ते न खादति
Main,70.0,8,rājovāca api tajjñāyate rakṣastvāmutsṛjya kva vai gatam ahaṃ bhartrā tavaivātra preṣito dvijanandini,राजोवाच अपि तज्ज्ञायते रक्षस्त्वामुत्सृज्य क्व वै गतम् अहं भर्त्रा तवैवात्र प्रेषितो द्विजनन्दिनि
Main,70.0,9,brāhmaṇyuvāca asyaiva kānanasyānte sa tiṣṭhati niśācaraḥ praviśya paśyatu bhavān na bibheti tato yadi,ब्राह्मण्युवाच अस्यैव काननस्यान्ते स तिष्ठति निशाचरः प्रविश्य पश्यतु भवान् न बिभेति ततो यदि
Main,70.0,10,mārkaṇḍeya uvāca praviveśa tataḥ so 'tha tayā vartmani darśite dadṛśe parivāreṇa samavetañca rākṣasam,मार्कण्डेय उवाच प्रविवेश ततः सो ऽथ तया वर्त्मनि दर्शिते ददृशे परिवारेण समवेतञ्च राक्षसम्
Main,70.0,11,dṛṣṭamātre tatastasmin tvaramāṇaḥ sa rākṣasaḥ dūrādeva mahīṃ mūrdhnā spṛśan pādāntikaṃ yayau,दृष्टमात्रे ततस्तस्मिन् त्वरमाणः स राक्षसः दूरादेव महीं मूर्ध्ना स्पृशन् पादान्तिकं ययौ
Main,70.0,12,rākṣasa uvāca mamātrāgacchatā gehaṃ prasādaste mahān kṛtaḥ praśādhi kiṃ karomyeṣa vasāmi viṣaye tava,राक्षस उवाच ममात्रागच्छता गेहं प्रसादस्ते महान् कृतः प्रशाधि किं करोम्येष वसामि विषये तव
Main,70.0,13,arghañcemaṃ pratīccha tvaṃ sthīyatāñcedamāsanam vayaṃ bhṛtyā bhavān svāmī dṛḍhamājñāpayasva mām,अर्घञ्चेमं प्रतीच्छ त्वं स्थीयताञ्चेदमासनम् वयं भृत्या भवान् स्वामी दृढमाज्ञापयस्व माम्
Main,70.0,14,rājovāca kṛtameva tvayā sarvaṃ sarvāmevātithikriyām kimarthaṃ brāhmaṇavadhūstvayānītā niśācara,राजोवाच कृतमेव त्वया सर्वं सर्वामेवातिथिक्रियाम् किमर्थं ब्राह्मणवधूस्त्वयानीता निशाचर
Main,70.0,15,neyaṃ surūpā santyanyā bhāryārthañced hṛtā tvayā bhakṣyārthaṃ cetkathaṃ nāttā tvayaitatkathyatāṃ mama,नेयं सुरूपा सन्त्यन्या भार्यार्थञ्चेद् हृता त्वया भक्ष्यार्थं चेत्कथं नात्ता त्वयैतत्कथ्यतां मम
Main,70.0,16,rākṣasa uvāca na vayaṃ mānuṣāhārā anye te nṛpa ! rākṣasāḥ sukṛtasya phalaṃ yattu tadaśnīmo vayaṃ nṛpa,राक्षस उवाच न वयं मानुषाहारा अन्ये ते नृप ! राक्षसाः सुकृतस्य फलं यत्तु तदश्नीमो वयं नृप
Main,70.0,17,svabhāvañca manuṣyāṇāṃ yoṣitāñca vimānitāḥ mānitāśca samaśnīmo na vayaṃ jantukhādakāḥ,स्वभावञ्च मनुष्याणां योषिताञ्च विमानिताः मानिताश्च समश्नीमो न वयं जन्तुखादकाः
Main,70.0,18,yadasmābhirnṛṇāṃ kṣāntirbhuktā krudhyanti te tadā bhukte duṣṭe svabhāve ca guṇavanto bhavanti ca,यदस्माभिर्नृणां क्षान्तिर्भुक्ता क्रुध्यन्ति ते तदा भुक्ते दुष्टे स्वभावे च गुणवन्तो भवन्ति च
Main,70.0,19,santi naḥ pramadā bhūpa ! rūpeṇāpsarasāṃ samāḥ rākṣasyastāsu tiṣṭhatsu mānuṣīṣu ratiḥ katham,सन्ति नः प्रमदा भूप ! रूपेणाप्सरसां समाः राक्षस्यस्तासु तिष्ठत्सु मानुषीषु रतिः कथम्
Main,70.0,20,rājovāca yadyeṣā nopabhogāya nāhārāya niśācara gṛhaṃ praviśya viprasya tatkimeṣā hṛtā tvayā,राजोवाच यद्येषा नोपभोगाय नाहाराय निशाचर गृहं प्रविश्य विप्रस्य तत्किमेषा हृता त्वया
Main,70.0,21,rākṣasa uvāca mantravit sa dvijaśreṣṭho yajñe yajñe gatasya me rakṣoghnamantrapaṭhanāt karotyuccāṭanaṃ nṛpa,राक्षस उवाच मन्त्रवित् स द्विजश्रेष्ठो यज्ञे यज्ञे गतस्य मे रक्षोघ्नमन्त्रपठनात् करोत्युच्चाटनं नृप
Main,70.0,22,vayaṃ bubhukṣitāstasya mantroccāṭanakarmaṇā kva yāmaḥ sarvayajñeṣu sa ṛtvig bhavati dvijaḥ,वयं बुभुक्षितास्तस्य मन्त्रोच्चाटनकर्मणा क्व यामः सर्वयज्ञेषु स ऋत्विग् भवति द्विजः
Main,70.0,23,tato 'smābhiridantasya vaikalyamupapāditam patnyā vinā pumānijyākarmayogyo na jāyate,ततो ऽस्माभिरिदन्तस्य वैकल्यमुपपादितम् पत्न्या विना पुमानिज्याकर्मयोग्यो न जायते
Main,70.0,24,mārkaṇḍeya uvāca vaikalyoccāraṇāttasya brāhmaṇasya mahāmateḥ tataḥ sa rājātibhṛśaṃ viṣaṇṇaḥ samajāyata,मार्कण्डेय उवाच वैकल्योच्चारणात्तस्य ब्राह्मणस्य महामतेः ततः स राजातिभृशं विषण्णः समजायत
Main,70.0,25,vaikalyamevaṃ viprasya vadanmāmeva nindati anarhamarghasya ca māṃ so 'pyāha munisattamaḥ,वैकल्यमेवं विप्रस्य वदन्मामेव निन्दति अनर्हमर्घस्य च मां सो ऽप्याह मुनिसत्तमः
Main,70.0,26,vaikalyaṃ tasya viprasya rākṣaso 'pyāha me yathā apatnīkatayā so 'haṃ saṅkaṭaṃ mahadāsthitaḥ,वैकल्यं तस्य विप्रस्य राक्षसो ऽप्याह मे यथा अपत्नीकतया सो ऽहं सङ्कटं महदास्थितः
Main,70.0,27,mārkaṇḍeya uvāca evaṃ cintayatastasya punarapyāha rākṣasaḥ praṇāmanamro rājānaṃ baddhāñjalipuṭo mune,मार्कण्डेय उवाच एवं चिन्तयतस्तस्य पुनरप्याह राक्षसः प्रणामनम्रो राजानं बद्धाञ्जलिपुटो मुने
Main,70.0,28,narendrājñāpradānena prasādaḥ kriyatāṃ mama bhṛtyasya praṇatasya tvaṃ yuṣmadviṣayavāsinaḥ,नरेन्द्राज्ञाप्रदानेन प्रसादः क्रियतां मम भृत्यस्य प्रणतस्य त्वं युष्मद्विषयवासिनः
Main,70.0,29,rājovāca svabhāvaṃ vayamaśnīmastvayoktaṃ yanniśācara tadarthino vayaṃ yena kāryeṇa śṛṇu tanmama,राजोवाच स्वभावं वयमश्नीमस्त्वयोक्तं यन्निशाचर तदर्थिनो वयं येन कार्येण शृणु तन्मम
Main,70.0,30,asyāstvayādya brāhmaṇyā dauḥ śīlyamupabhujyatām yena tvayāttadauḥ śīlyā tadvinītā bhavediyam,अस्यास्त्वयाद्य ब्राह्मण्या दौः शील्यमुपभुज्यताम् येन त्वयात्तदौः शील्या तद्विनीता भवेदियम्
Main,70.0,31,nīyatāṃ yasya bhāryeyaṃ tasya veśma niśācara asmin kṛte kṛtaṃ sarvaṃ gṛhamabhyāgatasya me,नीयतां यस्य भार्येयं तस्य वेश्म निशाचर अस्मिन् कृते कृतं सर्वं गृहमभ्यागतस्य मे
Main,70.0,32,mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa rākṣasastasyāḥ praviśyāntaḥ svamāyayā bhakṣayāmāsa dauḥ śīlyaṃ nijaśaktyā nṛpājñayā,मार्कण्डेय उवाच ततः स राक्षसस्तस्याः प्रविश्यान्तः स्वमायया भक्षयामास दौः शील्यं निजशक्त्या नृपाज्ञया
Main,70.0,33,dauḥ śīlyenātiraudreṇa patnī tasya dvijanmanaḥ tena sā saṃparityaktā tamāha jagatīpatim,दौः शील्येनातिरौद्रेण पत्नी तस्य द्विजन्मनः तेन सा संपरित्यक्ता तमाह जगतीपतिम्
Main,70.0,34,svakarmaphalapākena bhartustasya mahātmanaḥ viyojitāhaṃ taddheturayamāsīnniśācaraḥ,स्वकर्मफलपाकेन भर्तुस्तस्य महात्मनः वियोजिताहं तद्धेतुरयमासीन्निशाचरः
Main,70.0,35,nāsya doṣo na vā tasya mama bharturmahātmanaḥ mamaiva doṣo nānyasya sukṛtaṃ hyupabhujyate,नास्य दोषो न वा तस्य मम भर्तुर्महात्मनः ममैव दोषो नान्यस्य सुकृतं ह्युपभुज्यते
Main,70.0,36,anyajanmani kasyāpi viprayogaḥ kṛto mayā so 'yaṃ mamāpyupagataḥ ko doṣo 'sya mahātmanaḥ,अन्यजन्मनि कस्यापि विप्रयोगः कृतो मया सो ऽयं ममाप्युपगतः को दोषो ऽस्य महात्मनः
Main,70.0,37,rākṣasa uvāca prāpayāmi tavādeśādimāṃ bhartṛgṛhaṃ prabho yadanyatkaraṇīyante tadājñāpaya pārthiva,राक्षस उवाच प्रापयामि तवादेशादिमां भर्तृगृहं प्रभो यदन्यत्करणीयन्ते तदाज्ञापय पार्थिव
Main,70.0,38,rājovāca asmin kṛte kṛtaṃ sarvaṃ tvayā me rajanīcara āgantavyañca te vīra ! kāryakāle smṛtena me,राजोवाच अस्मिन् कृते कृतं सर्वं त्वया मे रजनीचर आगन्तव्यञ्च ते वीर ! कार्यकाले स्मृतेन मे
Main,70.0,39,mārkaṇḍeya uvāca nathetyuktvā tu tadrakṣastāmādāya dvijāṅganām ninye bhartṛgṛhaṃ śuddhāṃ dauḥ śolyāpagamāttadā,मार्कण्डेय उवाच नथेत्युक्त्वा तु तद्रक्षस्तामादाय द्विजाङ्गनाम् निन्ये भर्तृगृहं शुद्धां दौः शोल्यापगमात्तदा
Main,71.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare saptatitamo 'dhyāyaḥ ekasaptatitamo 'dhyāyaḥ- 71 mārkaṇḍeya uvāca tāṃ preṣayitvā rājāpi svabhartṛgṛhamaṅganām cintayāmāsa niḥ śvasya kimatra sukataṃ bhavet,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे सप्ततितमो ऽध्यायः एकसप्ततितमो ऽध्यायः- ७१ मार्कण्डेय उवाच तां प्रेषयित्वा राजापि स्वभर्तृगृहमङ्गनाम् चिन्तयामास निः श्वस्य किमत्र सुकतं भवेत्
Main,71.0,2,anarghayogyatā kaṣṭaṃ sa māmāha mahāmanāḥ vaikalyaṃ vipramuddiśya tathāhāyaṃ niśācaraḥ,अनर्घयोग्यता कष्टं स मामाह महामनाः वैकल्यं विप्रमुद्दिश्य तथाहायं निशाचरः
Main,71.0,3,so 'haṃ kathaṃ kariṣyāmi tyaktā patnī mayā hi sā athavā jñānadṛṣṭiṃ taṃ pṛcchāmi munisattamam,सो ऽहं कथं करिष्यामि त्यक्ता पत्नी मया हि सा अथवा ज्ञानदृष्टिं तं पृच्छामि मुनिसत्तमम्
Main,71.0,4,sañcintyetthaṃ sa bhūpālaḥ samāruhya ca taṃ ratham yayau yatra sa dharmātmā trikālajño mahāminiḥ,सञ्चिन्त्येत्थं स भूपालः समारुह्य च तं रथम् ययौ यत्र स धर्मात्मा त्रिकालज्ञो महामिनिः
Main,71.0,5,avaruhya rathāt so 'tha taṃ sametya praṇamya ca yathāvṛttaṃ samācakhyau rākṣasena samāgamam,अवरुह्य रथात् सो ऽथ तं समेत्य प्रणम्य च यथावृत्तं समाचख्यौ राक्षसेन समागमम्
Main,71.0,6,brāhmaṇyā darśanañcaiva dauḥ śīlyāpagamaṃ tathā preṣaṇaṃ bhartṛgehe ca kāryamāgamane ca yat,ब्राह्मण्या दर्शनञ्चैव दौः शील्यापगमं तथा प्रेषणं भर्तृगेहे च कार्यमागमने च यत्
Main,71.0,7,ṛṣiruvāca jñātametanmayā pūrvaṃ yat kṛtante narādhipa kāryamāgamane caiva matsamīpe tavākhilam,ऋषिरुवाच ज्ञातमेतन्मया पूर्वं यत् कृतन्ते नराधिप कार्यमागमने चैव मत्समीपे तवाखिलम्
Main,71.0,8,pṛccha māmiha kiṃ kāryaṃ mayetyudvignamānasaḥ tvayyāgate mahīpāla ! śṛṇu kāryañca yattvayā,पृच्छ मामिह किं कार्यं मयेत्युद्विग्नमानसः त्वय्यागते महीपाल ! शृणु कार्यञ्च यत्त्वया
Main,71.0,9,patnī dharmārthakāmānāṃ kāraṇaṃ prabalaṃ nṛṇām viśeṣataśca dharmasya santyaktastyajatā hi tām,पत्नी धर्मार्थकामानां कारणं प्रबलं नृणाम् विशेषतश्च धर्मस्य सन्त्यक्तस्त्यजता हि ताम्
Main,71.0,10,apatnīko naro bhūpa ! na yogyo nijakarmaṇām brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi vaiśyaḥ śūdro 'pi vā nṛpa,अपत्नीको नरो भूप ! न योग्यो निजकर्मणाम् ब्राह्मणः क्षत्रियो वापि वैश्यः शूद्रो ऽपि वा नृप
Main,71.0,11,tyajatā bhavatā patnīṃ na śobhanamanuṣṭhitam atyājyo hi yathā bhartā strīṇāṃ bharyā tathā nṛṇām,त्यजता भवता पत्नीं न शोभनमनुष्ठितम् अत्याज्यो हि यथा भर्ता स्त्रीणां भर्या तथा नृणाम्
Main,71.0,12,rājovāca bhagavan ! kiṃ karomyeṣa vipāko mama karmaṇām nānukūlānukūlasya yasmāttyaktā tato mayā,राजोवाच भगवन् ! किं करोम्येष विपाको मम कर्मणाम् नानुकूलानुकूलस्य यस्मात्त्यक्ता ततो मया
Main,71.0,13,yadyatkaroti tat kṣāntaṃ dahyamānena cetasā bhagavaṃstadviyogārtibibhītenāntarātmanā,यद्यत्करोति तत् क्षान्तं दह्यमानेन चेतसा भगवंस्तद्वियोगार्तिबिभीतेनान्तरात्मना
Main,71.0,14,sāmprataṃ tu vane tyaktā na vedmi kva nu sā gatā bhakṣitā vāpi vipine siṃhavyāghraniśācaraiḥ,साम्प्रतं तु वने त्यक्ता न वेद्मि क्व नु सा गता भक्षिता वापि विपिने सिंहव्याघ्रनिशाचरैः
Main,71.0,15,ṛṣīruvāca na bhakṣitā sā bhūpāla ! sihavyāghraniśācaraiḥ sā tvaviplutacāritrā sāmpratantu rasātale,ऋषीरुवाच न भक्षिता सा भूपाल ! सिहव्याघ्रनिशाचरैः सा त्वविप्लुतचारित्रा साम्प्रतन्तु रसातले
Main,71.0,16,rājovāca sā nītā kena pātālamāste sādūṣitā katham atyadbhutamidaṃ brahman ! yathāvadvaktumarhasi,राजोवाच सा नीता केन पातालमास्ते सादूषिता कथम् अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् ! यथावद्वक्तुमर्हसि
Main,71.0,17,ṛṣiruvāca pātāle nāgarājo 'sti prakhyātaśca kapotakaḥ tena dṛṣṭā tvayā tyaktā bhramamāṇā mahāvane,ऋषिरुवाच पाताले नागराजो ऽस्ति प्रख्यातश्च कपोतकः तेन दृष्टा त्वया त्यक्ता भ्रममाणा महावने
Main,71.0,18,sā rūpaśālinī tena sānurāgeṇa pārthiva veditārthena pātālaṃ nītā sā yuvatī tadā,सा रूपशालिनी तेन सानुरागेण पार्थिव वेदितार्थेन पातालं नीता सा युवती तदा
Main,71.0,19,tatastasya sutā subhrūrnandā nāma mahīpate bhāryā manoramā cāsya nāgarājasya dhīmataḥ,ततस्तस्य सुता सुभ्रूर्नन्दा नाम महीपते भार्या मनोरमा चास्य नागराजस्य धीमतः
Main,71.0,20,tayā mātuḥ sapatnīyaṃ sā bhavitrīti śobhanā dṛṣṭā svagehaṃ sā nītā guptā cāntaḥ pure śubhā,तया मातुः सपत्नीयं सा भवित्रीति शोभना दृष्टा स्वगेहं सा नीता गुप्ता चान्तः पुरे शुभा
Main,71.0,21,yadā tu yācitā nandā na dadāti nṛpottaram mūkā bhaviṣyasītyāha tadā tāṃ tanayāṃ pitā,यदा तु याचिता नन्दा न ददाति नृपोत्तरम् मूका भविष्यसीत्याह तदा तां तनयां पिता
Main,71.0,22,evaṃ śaptā sutā tena sā cāste tatra bhūpate nītā tenoragendreṇa dhṛtā tatsutayā satī,एवं शप्ता सुता तेन सा चास्ते तत्र भूपते नीता तेनोरगेन्द्रेण धृता तत्सुतया सती
Main,71.0,23,mārkaṇḍeya uvāca tato rājā paraṃ harṣamavāpya tamapṛcchata dvijavaryaṃ svadaurbhāgyakāraṇaṃ dayitāṃ prati,मार्कण्डेय उवाच ततो राजा परं हर्षमवाप्य तमपृच्छत द्विजवर्यं स्वदौर्भाग्यकारणं दयितां प्रति
Main,71.0,24,rājovāca bhagavan ! sarvalokasya mayi prītiranuttamā kinnu tatkāraṇaṃ yena svapatnī nātivatsalā,राजोवाच भगवन् ! सर्वलोकस्य मयि प्रीतिरनुत्तमा किन्नु तत्कारणं येन स्वपत्नी नातिवत्सला
Main,71.0,25,mama cāsāvatīveṣṭā prāṇebhyo 'pi mahāmune sā ca māṃ prati duḥ śīlā brūhi yatkāraṇaṃ dvija,मम चासावतीवेष्टा प्राणेभ्यो ऽपि महामुने सा च मां प्रति दुः शीला ब्रूहि यत्कारणं द्विज
Main,71.0,26,ṛṣīruvāca pāṇigrahaṇakāle tvaṃ sūryabhaumaśanaiścaraiḥ śukravācaspatibhyāñca tava bhāryāvalokitā,ऋषीरुवाच पाणिग्रहणकाले त्वं सूर्यभौमशनैश्चरैः शुक्रवाचस्पतिभ्याञ्च तव भार्यावलोकिता
Main,71.0,27,tanmuhūrte 'bhavaccandrastasyāḥ somasutastathā parasparavipakṣau tau tataḥ pārthiva ! te bhṛśam,तन्मुहूर्ते ऽभवच्चन्द्रस्तस्याः सोमसुतस्तथा परस्परविपक्षौ तौ ततः पार्थिव ! ते भृशम्
Main,71.0,28,tadgaccha tvaṃ svadharmeṇa paripālaya medinīm patnīsahāyaḥ sarvāśca kuru dharmavatīḥ kriyāḥ,तद्गच्छ त्वं स्वधर्मेण परिपालय मेदिनीम् पत्नीसहायः सर्वाश्च कुरु धर्मवतीः क्रियाः
Main,71.0,29,mārkaṇḍeya uvāca ityukte praṇipatyainamāruhya syandanaṃ tataḥ uttamaḥ pṛthivīpāla ājagāma nijaṃ puram,मार्कण्डेय उवाच इत्युक्ते प्रणिपत्यैनमारुह्य स्यन्दनं ततः उत्तमः पृथिवीपाल आजगाम निजं पुरम्
Main,72.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare ekasaptatitamo 'dhyāyaḥ dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ- 72 mārkaṇḍeya uvāca tataḥ svanagaraṃ prāpya taṃ dadarśa dvijaṃ nṛpaḥ sametaṃ bhāryayā caiva śīlavatyā mudānvitam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे एकसप्ततितमो ऽध्यायः द्विसप्ततितमो ऽध्यायः- ७२ मार्कण्डेय उवाच ततः स्वनगरं प्राप्य तं ददर्श द्विजं नृपः समेतं भार्यया चैव शीलवत्या मुदान्वितम्
Main,72.0,2,brāhmaṇa uvāca rājavarya ! kṛtārtho 'smi yato dharmo hi rakṣitaḥ dharmajñaneha bhavatā bhāryāmānayatā mama,ब्राह्मण उवाच राजवर्य ! कृतार्थो ऽस्मि यतो धर्मो हि रक्षितः धर्मज्ञनेह भवता भार्यामानयता मम
Main,72.0,3,rājovāca kṛtārthastvaṃ dvijaśreṣṭha ! nijadharmānupālanāt vayaṃ saṅkaṭino vipra ! yeṣāṃ patnī na veśmani,राजोवाच कृतार्थस्त्वं द्विजश्रेष्ठ ! निजधर्मानुपालनात् वयं सङ्कटिनो विप्र ! येषां पत्नी न वेश्मनि
Main,72.0,4,brāhmaṇa uvāca narendra ! sā hi vipine bhakṣitā śvanāpadairyadi alantayā kimanyasyā na pāṇirgṛhyate tvayā krodhasya vaśamāgamya dharmo na rakṣitastvayā,ब्राह्मण उवाच नरेन्द्र ! सा हि विपिने भक्षिता श्वनापदैर्यदि अलन्तया किमन्यस्या न पाणिर्गृह्यते त्वया क्रोधस्य वशमागम्य धर्मो न रक्षितस्त्वया
Main,72.0,5,rājovāca na bhakṣitā me dayitā śvāpadaiḥ sā hi jīvati avidūṣitacāritrā kathametatkaromyaham,राजोवाच न भक्षिता मे दयिता श्वापदैः सा हि जीवति अविदूषितचारित्रा कथमेतत्करोम्यहम्
Main,72.0,6,brāhmaṇa uvāca yadi jīvati te bhāryā na caiva vyabhicāriṇī tadapatnīkatājanma kiṃ pāpaṃ kriyate tvayā,ब्राह्मण उवाच यदि जीवति ते भार्या न चैव व्यभिचारिणी तदपत्नीकताजन्म किं पापं क्रियते त्वया
Main,72.0,7,rājovāca ānītāpi hi sā vipra ! pratikūlā sadaiva me duḥ khāya na sukhāyālaṃ tasyā maitrī na vai mayi tathā tvaṃ kuru yatnaṃ me yathā sā vaśagāminī,राजोवाच आनीतापि हि सा विप्र ! प्रतिकूला सदैव मे दुः खाय न सुखायालं तस्या मैत्री न वै मयि तथा त्वं कुरु यत्नं मे यथा सा वशगामिनी
Main,72.0,8,brāhmaṇa uvāca tava saṃprītaye tasyā vareṣṭirupakāriṇī kriyate mitrakāmairyā mitravindāṃ karomi tām,ब्राह्मण उवाच तव संप्रीतये तस्या वरेष्टिरुपकारिणी क्रियते मित्रकामैर्या मित्रविन्दां करोमि ताम्
Main,72.0,9,aprītayoḥ prītikaro sā hi saṃjananī param bhāryāpatyormanuṣyendra ! tāntaveṣṭiṃ karomyaham,अप्रीतयोः प्रीतिकरो सा हि संजननी परम् भार्यापत्योर्मनुष्येन्द्र ! तान्तवेष्टिं करोम्यहम्
Main,72.0,10,yatra tiṣṭhati sā subhrūstava bhāryā mahīpate tasmādānoyatāṃ sā te parāṃ prītimupaiṣyati,यत्र तिष्ठति सा सुभ्रूस्तव भार्या महीपते तस्मादानोयतां सा ते परां प्रीतिमुपैष्यति
Main,72.0,11,mārkaṇḍeya uvāca ityuktaḥ sa tu sambhārānaśeṣānavanīpatiḥ ānināya cakāreṣṭiṃ sa ca tāṃ dvijasattamaḥ,मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तः स तु सम्भारानशेषानवनीपतिः आनिनाय चकारेष्टिं स च तां द्विजसत्तमः
Main,72.0,12,saptakṛtvaḥ sa tu tadā cakāreṣṭiṃ punaḥ punaḥ tasya rājño dvijaśreṣṭho bhāryāsampādanāya vai,सप्तकृत्वः स तु तदा चकारेष्टिं पुनः पुनः तस्य राज्ञो द्विजश्रेष्ठो भार्यासम्पादनाय वै
Main,72.0,13,yadāropitamaitrīntāmamanyata mahāmuniḥ svabhartari tadā viprastamuvāca narādhipam,यदारोपितमैत्रीन्ताममन्यत महामुनिः स्वभर्तरि तदा विप्रस्तमुवाच नराधिपम्
Main,72.0,14,ānīyatāṃ naraśreṣṭha ! yā taveṣṭātmano 'ntikam bhuṅkṣva bhogāṃstayā sārdhaṃ yaja yajñāṃstathādṛtaḥ,आनीयतां नरश्रेष्ठ ! या तवेष्टात्मनो ऽन्तिकम् भुङ्क्ष्व भोगांस्तया सार्धं यज यज्ञांस्तथादृतः
Main,72.0,15,mārkaṇḍeya uvāca ityuktastena vipreṇa bhūpālo vismitastadā sasmāra taṃ mahāvīryaṃ satyasandhaṃ niśācaram,मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तस्तेन विप्रेण भूपालो विस्मितस्तदा सस्मार तं महावीर्यं सत्यसन्धं निशाचरम्
Main,72.0,16,smṛtastena tadā sadyaḥ samupetya narādhipam kiṃ karomīti so 'pyāha praṇipatya mahāmune,स्मृतस्तेन तदा सद्यः समुपेत्य नराधिपम् किं करोमीति सो ऽप्याह प्रणिपत्य महामुने
Main,72.0,17,tatastena narendreṇa vistareṇa nivedite gatvā pātālamādāya rājapatnīmupāyayau,ततस्तेन नरेन्द्रेण विस्तरेण निवेदिते गत्वा पातालमादाय राजपत्नीमुपाययौ
Main,72.0,18,ānītā cātihārdena sā dadarśa tadā patim uvāca ca prasīdeti bhūyobhūyo mudānvitā,आनीता चातिहार्देन सा ददर्श तदा पतिम् उवाच च प्रसीदेति भूयोभूयो मुदान्विता
Main,72.0,19,tataḥ sa rājā rabhasā pariṣvajyāha māninīm priye ! prasanna evāhaṃ bhūyo 'pyevaṃ bravīṣi kim,ततः स राजा रभसा परिष्वज्याह मानिनीम् प्रिये ! प्रसन्न एवाहं भूयो ऽप्येवं ब्रवीषि किम्
Main,72.0,20,patnyuvāca yadi prisādapravaṇaṃ narendra ! mayi te manaḥ tadetadabhiyāce tvāṃ tat kuruṣva mamārhaṇam,पत्न्युवाच यदि प्रिसादप्रवणं नरेन्द्र ! मयि ते मनः तदेतदभियाचे त्वां तत् कुरुष्व ममार्हणम्
Main,72.0,21,rājovāca niḥ śaṅkaṃ brūhi matto yadbhavātyā kiñcidīpsitam tadalabhyaṃ na te bhīru ! tavāyatto 'smi nānyathā,राजोवाच निः शङ्कं ब्रूहि मत्तो यद्भवात्या किञ्चिदीप्सितम् तदलभ्यं न ते भीरु ! तवायत्तो ऽस्मि नान्यथा
Main,72.0,22,patnyuvāca madarthaṃ tena nāgena sutā śaptā sakhī mama mūkā bhaviṣyasītyāha sā ca mūkatvamāgatā,पत्न्युवाच मदर्थं तेन नागेन सुता शप्ता सखी मम मूका भविष्यसीत्याह सा च मूकत्वमागता
Main,72.0,23,tasyāḥ pratikriyāṃ prītyā mama śaknoti cedbhavān vāgvighātapraśāntyarthaṃ tataḥ kiṃ na kṛtaṃ mama,तस्याः प्रतिक्रियां प्रीत्या मम शक्नोति चेद्भवान् वाग्विघातप्रशान्त्यर्थं ततः किं न कृतं मम
Main,72.0,24,mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa rājā taṃ vipramāhāsmin kīdṛśī kriyā tanmūkatāpanodāya sa ca taṃ prāha pārthivam,मार्कण्डेय उवाच ततः स राजा तं विप्रमाहास्मिन् कीदृशी क्रिया तन्मूकतापनोदाय स च तं प्राह पार्थिवम्
Main,72.0,25,brāhmaṇa uvāca bhūpa ! sārasvatīmiṣṭiṃ karomi vacanāttava patnī taveyamānṛṇyaṃ yātu tadvākpravartanāt,ब्राह्मण उवाच भूप ! सारस्वतीमिष्टिं करोमि वचनात्तव पत्नी तवेयमानृण्यं यातु तद्वाक्प्रवर्तनात्
Main,72.0,26,mārkaṇḍeya uvāca iṣṭiṃ sārasvatīṃ cakre tadarthaṃ sa dvijottamaḥ sārasvatāni sūktāni jajāpa ca samāhitaḥ,मार्कण्डेय उवाच इष्टिं सारस्वतीं चक्रे तदर्थं स द्विजोत्तमः सारस्वतानि सूक्तानि जजाप च समाहितः
Main,72.0,27,tataḥ pravṛttavākyāntāṃ gargaḥ prāha rasātale upakāraḥ sakhībhartrā kṛto 'yamatiduṣkaraḥ,ततः प्रवृत्तवाक्यान्तां गर्गः प्राह रसातले उपकारः सखीभर्त्रा कृतो ऽयमतिदुष्करः
Main,72.0,28,itthaṃ jñānaṃ samāsādya nandā śīghragatiḥ puram tato rājñīṃ pariṣvajya svasakhīmuragātmajā,इत्थं ज्ञानं समासाद्य नन्दा शीघ्रगतिः पुरम् ततो राज्ञीं परिष्वज्य स्वसखीमुरगात्मजा
Main,72.0,29,tañca saṃstūya bhūpālaṃ kalyāṇoktyā punaḥ punaḥ uvāca madhuraṃ nāgī kṛtāsanaparigrahā,तञ्च संस्तूय भूपालं कल्याणोक्त्या पुनः पुनः उवाच मधुरं नागी कृतासनपरिग्रहा
Main,72.0,30,upakāraḥ kṛto vīra ! bhavatā yo mamādhunā tenāsmyākṛṣṭahṛdayā yadbravīmi śṛṇuṣva tat,उपकारः कृतो वीर ! भवता यो ममाधुना तेनास्म्याकृष्टहृदया यद्ब्रवीमि शृणुष्व तत्
Main,72.0,31,tava putro mahāvīryo bhaviṣyati narādhipa tasmāpratihataṃ cakramasyāṃ bhuvi bhaviṣyati,तव पुत्रो महावीर्यो भविष्यति नराधिप तस्माप्रतिहतं चक्रमस्यां भुवि भविष्यति
Main,72.0,32,sarvārthaśāstratattvajño dharmānuṣṭhānatatparaḥ manvantareśvaro dhīmān ! bhaviṣyati sa vai manuḥ,सर्वार्थशास्त्रतत्त्वज्ञो धर्मानुष्ठानतत्परः मन्वन्तरेश्वरो धीमान् ! भविष्यति स वै मनुः
Main,72.0,33,mārkaṇḍeya uvāca iti datvā varaṃ tasmai nāgarājasutā tataḥ sakhīṃ tāṃ saṃpariṣvajya pātālamagamanmune,मार्कण्डेय उवाच इति दत्वा वरं तस्मै नागराजसुता ततः सखीं तां संपरिष्वज्य पातालमगमन्मुने
Main,72.0,34,tatra tasya tayā sārdhaṃ ramataḥ pṛthivīpateḥ jagāma kālaḥ sumahān prajāḥ pālayatastathā,तत्र तस्य तया सार्धं रमतः पृथिवीपतेः जगाम कालः सुमहान् प्रजाः पालयतस्तथा
Main,72.0,35,tataḥ sa tasyāntanayo jajñe rājño mahātmanaḥ paurṇamāsyāṃ yathā kāntaścandraḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ,ततः स तस्यान्तनयो जज्ञे राज्ञो महात्मनः पौर्णमास्यां यथा कान्तश्चन्द्रः संपूर्णमण्डलः
Main,72.0,36,tasmin jāte mudaṃ prāpuḥ prajāḥ sarvā mahātmani devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca,तस्मिन् जाते मुदं प्रापुः प्रजाः सर्वा महात्मनि देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च
Main,72.0,37,tasya dṛṣṭvā vapuḥ kāntaṃ bhaviṣyaṃ śīlameva ca auttamaśceti munayo nāma cakruḥ samāgatāḥ,तस्य दृष्ट्वा वपुः कान्तं भविष्यं शीलमेव च औत्तमश्चेति मुनयो नाम चक्रुः समागताः
Main,72.0,38,jāto 'yamuttame vaṃśe tatra kāle tathottame uttamāvayavastena auttamo 'yaṃ bhaviṣyati,जातो ऽयमुत्तमे वंशे तत्र काले तथोत्तमे उत्तमावयवस्तेन औत्तमो ऽयं भविष्यति
Main,72.0,39,mārkaṇḍeya uvāca uttamasya sutaḥ so 'tha nāmnā khyātastathauttamaḥ manurāsīttatprabhāvo bhāgure śrūyatāṃ mama,मार्कण्डेय उवाच उत्तमस्य सुतः सो ऽथ नाम्ना ख्यातस्तथौत्तमः मनुरासीत्तत्प्रभावो भागुरे श्रूयतां मम
Main,72.0,40,uttamākhyānamakhilaṃ janma caivottamasya ca nityaṃ śṛṇoti vidveṣaṃ sa kadācinna gacchati,उत्तमाख्यानमखिलं जन्म चैवोत्तमस्य च नित्यं शृणोति विद्वेषं स कदाचिन्न गच्छति
Main,72.0,41,iṣṭairdāraistathā putrairbandhubhirvā kadācana viyogo nāsya bhavitā śṛṇvataḥ paṭhato 'pi vā,इष्टैर्दारैस्तथा पुत्रैर्बन्धुभिर्वा कदाचन वियोगो नास्य भविता शृण्वतः पठतो ऽपि वा
Main,72.0,42,tasya manvantaraṃ brahman ! vadato me niśāmaya śrūyatāṃ tatra yaścendro ye ca devāstatharṣayaḥ,तस्य मन्वन्तरं ब्रह्मन् ! वदतो मे निशामय श्रूयतां तत्र यश्चेन्द्रो ये च देवास्तथर्षयः
Main,73.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ trisaptatitamo 'dhyāyaḥ- 73 mārkaṇḍeya uvāca manvantare tṛtīye 'smin auttamasya prajāpateḥ devānindramṛṣīn bhūpān nibodha gadato mama,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे द्विसप्ततितमो ऽध्यायः त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः- ७३ मार्कण्डेय उवाच मन्वन्तरे तृतीये ऽस्मिन् औत्तमस्य प्रजापतेः देवानिन्द्रमृषीन् भूपान् निबोध गदतो मम
Main,73.0,2,svadhāmānastathā devā yathānāmānukāriṇaḥ satyākhyaśca dvitīyo 'nyastridaśānāṃ tathā gaṇaḥ,स्वधामानस्तथा देवा यथानामानुकारिणः सत्याख्यश्च द्वितीयो ऽन्यस्त्रिदशानां तथा गणः
Main,73.0,3,tṛtīye tu gaṇe devāḥ śivākhyā munisattama śivāḥ svarūpataste tu śrutāḥ pāpapraṇāśanāḥ,तृतीये तु गणे देवाः शिवाख्या मुनिसत्तम शिवाः स्वरूपतस्ते तु श्रुताः पापप्रणाशनाः
Main,73.0,4,pratardanākhyaśca gaṇo devānāṃ munisattama caturthastatra kathita auttamasyāntare manoḥ,प्रतर्दनाख्यश्च गणो देवानां मुनिसत्तम चतुर्थस्तत्र कथित औत्तमस्यान्तरे मनोः
Main,73.0,5,vaśavartinaḥ pañcame 'pi devāstatra gaṇe dvija yathākhyātasvarūpāstu sarva eva mahāmune,वशवर्तिनः पञ्चमे ऽपि देवास्तत्र गणे द्विज यथाख्यातस्वरूपास्तु सर्व एव महामुने
Main,73.0,6,ete devagaṇāḥ pañca smṛtā yajñabhujastathā manvantare manuśreṣṭhe sarve dvādaśakā gaṇāḥ,एते देवगणाः पञ्च स्मृता यज्ञभुजस्तथा मन्वन्तरे मनुश्रेष्ठे सर्वे द्वादशका गणाः
Main,73.0,7,teṣāmindro mahābhāgastrailokye sa gururbhavet śataṃ kratūnāmāhṛtya suśāntirnāma nāmataḥ,तेषामिन्द्रो महाभागस्त्रैलोक्ये स गुरुर्भवेत् शतं क्रतूनामाहृत्य सुशान्तिर्नाम नामतः
Main,73.0,8,yasyopasarganāśāya nāmākṣaravibhūṣitā adyāpi mānavairgāthā gīyate tu mahītale,यस्योपसर्गनाशाय नामाक्षरविभूषिता अद्यापि मानवैर्गाथा गीयते तु महीतले
Main,73.0,9,śuśāntirdevarāṭ kāntaḥ śuśāntiṃ sa prayacchati sahitaḥ śivasatyādyaistathaiva vaśavartibhiḥ,शुशान्तिर्देवराट् कान्तः शुशान्तिं स प्रयच्छति सहितः शिवसत्याद्यैस्तथैव वशवर्तिभिः
Main,73.0,10,ajaḥ paraśucirdivyo mahābalaparākramaḥ putrastasya manorāsan vikhyātāstridaśopamāḥ,अजः परशुचिर्दिव्यो महाबलपराक्रमः पुत्रस्तस्य मनोरासन् विख्यातास्त्रिदशोपमाः
Main,73.0,11,tatsūtisambhavairbhūmiḥ pālitābhūnnareśvaraiḥ yāvanmanvantara tasya manoruttamatejasaḥ,तत्सूतिसम्भवैर्भूमिः पालिताभून्नरेश्वरैः यावन्मन्वन्तर तस्य मनोरुत्तमतेजसः
Main,73.0,12,caturyugānāṃ saṃkhyātā sādhikā hyekasaptatiḥ kṛtatretādisaṃjñānāṃ yānyuktāni yuge mayā,चतुर्युगानां संख्याता साधिका ह्येकसप्ततिः कृतत्रेतादिसंज्ञानां यान्युक्तानि युगे मया
Main,73.0,13,svatejasā hi tapaso variṣṭhasya mahātmanaḥ tanayāścāntare tasmin sapta saptarṣayo 'bhavan,स्वतेजसा हि तपसो वरिष्ठस्य महात्मनः तनयाश्चान्तरे तस्मिन् सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्
Main,73.0,14,tṛtīyametatkathitaṃ tava manvantaraṃ mayā tāmasasya caturthantu manorantaramucyate,तृतीयमेतत्कथितं तव मन्वन्तरं मया तामसस्य चतुर्थन्तु मनोरन्तरमुच्यते
Main,73.0,15,viyonijanmano yasya yaśasā dyotitaṃ jagat janma tasya manorbrahman ! śruyatāṃ gadato mama,वियोनिजन्मनो यस्य यशसा द्योतितं जगत् जन्म तस्य मनोर्ब्रह्मन् ! श्रुयतां गदतो मम
Main,73.0,16,atīndriyamaśeṣāṇāṃ manūnāñcaritantathā tathā janmāpi vijñeyaṃ prabhāvaśca mahātmanām,अतीन्द्रियमशेषाणां मनूनाञ्चरितन्तथा तथा जन्मापि विज्ञेयं प्रभावश्च महात्मनाम्
Main,74.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare trisaptatitamo 'dhyāyaḥ catuḥ saptatitamo 'dhyāyaḥ- 74 mārkaṇḍeya uvāca rājābhūd vikhyātaḥ svarāṣṭro nāma vīryavān anekayajñakṛt prājñaḥ saṃgrāmeṣvaparājitaḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः चतुः सप्ततितमो ऽध्यायः- ७४ मार्कण्डेय उवाच राजाभूद् विख्यातः स्वराष्ट्रो नाम वीर्यवान् अनेकयज्ञकृत् प्राज्ञः संग्रामेष्वपराजितः
Main,74.0,2,tasyāyuḥ sumahatprādāt mantriṇārādhito raviḥ patnīnāñca śatantasya dhanyānāmabhavad dvija,तस्यायुः सुमहत्प्रादात् मन्त्रिणाराधितो रविः पत्नीनाञ्च शतन्तस्य धन्यानामभवद् द्विज
Main,74.0,3,tasya dīrghāyuṣaḥ patnyo nātidīrghāyuṣo mune kālena jagmurnidhanaṃ bhṛtyamantrijanāstathā,तस्य दीर्घायुषः पत्न्यो नातिदीर्घायुषो मुने कालेन जग्मुर्निधनं भृत्यमन्त्रिजनास्तथा
Main,74.0,4,sa bhāryābhistathāyukto bhṛtyaiśca sahajanmabhiḥ udvignacetāḥ saṃprāpa vīryahānimaharniśam,स भार्याभिस्तथायुक्तो भृत्यैश्च सहजन्मभिः उद्विग्नचेताः संप्राप वीर्यहानिमहर्निशम्
Main,74.0,5,taṃ vīryahīnaṃ nibhṛtairbhṛtyaistyaktaṃ suduḥ khitam anantaro vimardākhyo rājyāccyāvitavāṃstadā,तं वीर्यहीनं निभृतैर्भृत्यैस्त्यक्तं सुदुः खितम् अनन्तरो विमर्दाख्यो राज्याच्च्यावितवांस्तदा
Main,74.0,6,rājyāccyutaḥ so 'pi vanaṃ gatvā nirviṇṇamānasaḥ tapastepe mahābhāge vitastāpuline sthitaḥ,राज्याच्च्युतः सो ऽपि वनं गत्वा निर्विण्णमानसः तपस्तेपे महाभागे वितस्तापुलिने स्थितः
Main,74.0,7,grīṣme pañcatamā bhūtvā varṣāsvabhrāvakāśikaḥ jalaśāyī ca śiśire nirāhāro yatavrataḥ,ग्रीष्मे पञ्चतमा भूत्वा वर्षास्वभ्रावकाशिकः जलशायी च शिशिरे निराहारो यतव्रतः
Main,74.0,8,tatastapasyatastasya prāvṛṭkāle mahāplavaḥ babhūvānudinaṃ meghairvarṣadbhiranusantatam,ततस्तपस्यतस्तस्य प्रावृट्काले महाप्लवः बभूवानुदिनं मेघैर्वर्षद्भिरनुसन्ततम्
Main,74.0,9,na digvijñāyate pūrvā dakṣiṇā vā na paścimā nottarā tamasā sarvamanuliptamivābhavat,न दिग्विज्ञायते पूर्वा दक्षिणा वा न पश्चिमा नोत्तरा तमसा सर्वमनुलिप्तमिवाभवत्
Main,74.0,10,tato 'tipūreṇa nṛpaḥ sa nadyāḥ preritastaṭam prārthayannāpi nāvāpa hriyamāṇo mahīpatiḥ,ततो ऽतिपूरेण नृपः स नद्याः प्रेरितस्तटम् प्रार्थयन्नापि नावाप ह्रियमाणो महीपतिः
Main,74.0,11,atha dūre jalaughena hriyamāṇo mahīpatiḥ āsasāda jale rauhīṃ sa pucche jagṛhe ca tām,अथ दूरे जलौघेन ह्रियमाणो महीपतिः आससाद जले रौहीं स पुच्छे जगृहे च ताम्
Main,74.0,12,tena plavena sa yayāvūhyamāno mahītale itaścetaścāndhakāre āsasāda taṭantataḥ,तेन प्लवेन स ययावूह्यमानो महीतले इतश्चेतश्चान्धकारे आससाद तटन्ततः
Main,74.0,13,vistāri paṅkamatyarthaṃ dustaraṃ sa nṛpastaran tathaiva kṛṣyamāṇo 'nyadramyaṃ vanamavāpa saḥ,विस्तारि पङ्कमत्यर्थं दुस्तरं स नृपस्तरन् तथैव कृष्यमाणो ऽन्यद्रम्यं वनमवाप सः
Main,74.0,14,tatrāndhakāre sā rauhī cakarṣa vasudhādhipam pucche lagnaṃ mahābhāgaṃ kṛśaṃ dhamanisantatau,तत्रान्धकारे सा रौही चकर्ष वसुधाधिपम् पुच्छे लग्नं महाभागं कृशं धमनिसन्ततौ
Main,74.0,15,tasyāśca sparśasaṃbhūtāmavāpamudamuttamām so 'ndhakāre bhraman bhūyo madanākṛṣṭamānasaḥ,तस्याश्च स्पर्शसंभूतामवापमुदमुत्तमाम् सो ऽन्धकारे भ्रमन् भूयो मदनाकृष्टमानसः
Main,74.0,16,vijñāya sānurāgaṃ taṃ pṛṣṭhasparśanatatparam narendraṃ tadvanasyāntaḥ sā mṛgī tamuvāca ha,विज्ञाय सानुरागं तं पृष्ठस्पर्शनतत्परम् नरेन्द्रं तद्वनस्यान्तः सा मृगी तमुवाच ह
Main,74.0,17,kiṃ pṛṣṭhaṃ vepathumatā kareṇa spṛśase mama anyathaivāsya kāryasya sañjātā nṛpate gatiḥ,किं पृष्ठं वेपथुमता करेण स्पृशसे मम अन्यथैवास्य कार्यस्य सञ्जाता नृपते गतिः
Main,74.0,18,nāsthāne vo mano yātaṃ nāgamyāhaṃ taveśvara kintu tvatsaṅgame vighnameṣa lolaḥ karoti me,नास्थाने वो मनो यातं नागम्याहं तवेश्वर किन्तु त्वत्सङ्गमे विघ्नमेष लोलः करोति मे
Main,74.0,19,mārkaṇḍeya uvāca iti śrutvā vacastasyā mṛgyāśca jagatīpatiḥ jātakautūhalo rauhīmidaṃ vacanamabravīt,मार्कण्डेय उवाच इति श्रुत्वा वचस्तस्या मृग्याश्च जगतीपतिः जातकौतूहलो रौहीमिदं वचनमब्रवीत्
Main,74.0,20,kā tvaṃ brūhi mṛgī vākyaṃ kathaṃ mānuṣavadvadet kaścaiva lolo yo vighnaṃ tvatsaṅge kurute mama,का त्वं ब्रूहि मृगी वाक्यं कथं मानुषवद्वदेत् कश्चैव लोलो यो विघ्नं त्वत्सङ्गे कुरुते मम
Main,74.0,21,mṛgyuvāca ahante dayitā bhūpa ! prāgāsamutpalāvatī bharyā śatāgramahiṣī duhitā dṛḍhadhanvanaḥ,मृग्युवाच अहन्ते दयिता भूप ! प्रागासमुत्पलावती भर्या शताग्रमहिषी दुहिता दृढधन्वनः
Main,74.0,22,rājovāca kintu yāvat kṛtaṃ karma yenemāṃ yonimāgatā pativratā dharmaparā sā cetthaṃ sathamīdṛśī,राजोवाच किन्तु यावत् कृतं कर्म येनेमां योनिमागता पतिव्रता धर्मपरा सा चेत्थं सथमीदृशी
Main,74.0,23,mṛgyuvāca ahaṃ pitṛgṛhe bālā sakhībhiḥ sahitā vanam rantuṃ gatā dadarśaikaṃ mṛgaṃ mṛgyā samāgatam,मृग्युवाच अहं पितृगृहे बाला सखीभिः सहिता वनम् रन्तुं गता ददर्शैकं मृगं मृग्या समागतम्
Main,74.0,24,tataḥ samīpavartinyā mayā sā tāḍitā mṛgī mayā trastā gatānyatra kruddhaḥ prāha tato mṛgaḥ,ततः समीपवर्तिन्या मया सा ताडिता मृगी मया त्रस्ता गतान्यत्र क्रुद्धः प्राह ततो मृगः
Main,74.0,25,mūḍhe kimevaṃ mattāsi dhikte dauḥ śīlyamīdṛśam ādhānakālo yenāyaṃ tvayā me viphalīkṛtaḥ,मूढे किमेवं मत्तासि धिक्ते दौः शील्यमीदृशम् आधानकालो येनायं त्वया मे विफलीकृतः
Main,74.0,26,vācaṃ śrutvā tatastasya mānuṣasyeva bhāṣataḥ bhītā tamabruvaṃ ko 'sītyetāṃ yonimupāgataḥ,वाचं श्रुत्वा ततस्तस्य मानुषस्येव भाषतः भीता तमब्रुवं को ऽसीत्येतां योनिमुपागतः
Main,74.0,27,tataḥ sa prāha putro 'hamṛṣernirvṛticakṣuṣaḥ sutapā nāma mṛgyāntu sābhilāṣo mṛgo 'bhavam,ततः स प्राह पुत्रो ऽहमृषेर्निर्वृतिचक्षुषः सुतपा नाम मृग्यान्तु साभिलाषो मृगो ऽभवम्
Main,74.0,28,imāñcānugataḥ premṇā vāñchitaścānayā vane tvayā viyojitā duṣṭe tasmācchāpaṃ dadāmi te,इमाञ्चानुगतः प्रेम्णा वाञ्छितश्चानया वने त्वया वियोजिता दुष्टे तस्माच्छापं ददामि ते
Main,74.0,29,mayā coktaṃ tavājñānādaparādhaḥ kṛto mune prasādaṃ kuru śāpaṃ me na bhavān dātumarhati,मया चोक्तं तवाज्ञानादपराधः कृतो मुने प्रसादं कुरु शापं मे न भवान् दातुमर्हति
Main,74.0,30,ityuktaḥ prāha māṃ so 'pi muniritthaṃ mahīpate na prayacchāmi śāpaṃ te yadyātmānaṃ dadāsi me,इत्युक्तः प्राह मां सो ऽपि मुनिरित्थं महीपते न प्रयच्छामि शापं ते यद्यात्मानं ददासि मे
Main,74.0,31,mayā coktaṃ mṛgī nāhaṃ mṛgarūpadharā vane lapsyase 'nyāṃ mṛgīntāvanmayi bhāvo nivartyatām,मया चोक्तं मृगी नाहं मृगरूपधरा वने लप्स्यसे ऽन्यां मृगीन्तावन्मयि भावो निवर्त्यताम्
Main,74.0,32,ityuktaḥ koparaktākṣaḥ sa prāha sphuritādharaḥ nāhaṃ mṛgī tvayetyuktaṃ mṛgī mūḍhe bhaviṣyasi,इत्युक्तः कोपरक्ताक्षः स प्राह स्फुरिताधरः नाहं मृगी त्वयेत्युक्तं मृगी मूढे भविष्यसि
Main,74.0,33,tato bhṛśaṃ pravyathitā praṇamya munimabruvam svarūpasthamatikruddhaṃ prasīdeti punaḥ punaḥ,ततो भृशं प्रव्यथिता प्रणम्य मुनिमब्रुवम् स्वरूपस्थमतिक्रुद्धं प्रसीदेति पुनः पुनः
Main,74.0,34,bālānabhaijñā vākyānāṃ tataḥ proktamidaṃ mayā pitaryasati nārībhirvriyate hi patiḥ svayam,बालानभैज्ञा वाक्यानां ततः प्रोक्तमिदं मया पितर्यसति नारीभिर्व्रियते हि पतिः स्वयम्
Main,74.0,35,sati tāte kathañcāhaṃ vṛṇomi munisattama sāparādhāthavā pādau prasīdeśa namāmyaham,सति ताते कथञ्चाहं वृणोमि मुनिसत्तम सापराधाथवा पादौ प्रसीदेश नमाम्यहम्
Main,74.0,36,prasīdeti prasīdeti praṇatāyā mahāmate itthaṃ lālapyamānāyāḥ sa prāha munipuṅgavaḥ,प्रसीदेति प्रसीदेति प्रणताया महामते इत्थं लालप्यमानायाः स प्राह मुनिपुङ्गवः
Main,74.0,37,na bhavatyanyathā proktaṃ mama vākyaṃ kadācana mṛgī bhaviṣyasi mṛtā vane 'sminneva janmani,न भवत्यन्यथा प्रोक्तं मम वाक्यं कदाचन मृगी भविष्यसि मृता वने ऽस्मिन्नेव जन्मनि
Main,74.0,38,mṛgatve ca mahābāhustava garbhamupaiṣyati lolo nāma muneḥ putraḥ siddhavīryasya bhāmini,मृगत्वे च महाबाहुस्तव गर्भमुपैष्यति लोलो नाम मुनेः पुत्रः सिद्धवीर्यस्य भामिनि
Main,74.0,39,jītismarā bhavitrī tvaṃ tasmin garbhamupāgate smṛtiṃ prāpya tathā vācaṃ mānuṣīmīrayiṣyasi,जीतिस्मरा भवित्री त्वं तस्मिन् गर्भमुपागते स्मृतिं प्राप्य तथा वाचं मानुषीमीरयिष्यसि
Main,74.0,40,tsamin jāte mṛgītvāt tvaṃ vimuktā patinārcitā lokānavāpsyasi prāpyā ye na duṣkṛtakarmabhiḥ,त्समिन् जाते मृगीत्वात् त्वं विमुक्ता पतिनार्चिता लोकानवाप्स्यसि प्राप्या ये न दुष्कृतकर्मभिः
Main,74.0,41,so 'pi lolo mahāvīryaḥ pitṛśatrūn nipātya vai jitvā vasundarāṃ kṛtstrāṃ bhaviṣyati tato manuḥ,सो ऽपि लोलो महावीर्यः पितृशत्रून् निपात्य वै जित्वा वसुन्दरां कृत्स्त्रां भविष्यति ततो मनुः
Main,74.0,42,evaṃ śāpamahaṃ labdhvā mṛtā tiryaktvamāgatā tvatsaṃsparśācca garbho 'sau saṃbhūto jaṭhare mama,एवं शापमहं लब्ध्वा मृता तिर्यक्त्वमागता त्वत्संस्पर्शाच्च गर्भो ऽसौ संभूतो जठरे मम
Main,74.0,43,ato bravīmi nāsthāne tava yātaṃ mano mayi na cāpyagamyā garbhastho lolo vighnaṃ karotyasau,अतो ब्रवीमि नास्थाने तव यातं मनो मयि न चाप्यगम्या गर्भस्थो लोलो विघ्नं करोत्यसौ
Main,74.0,44,mārkaṇḍeya uvāca evamuktastataḥ so 'pi rājā prāpya parāṃ mudam putro mamārīñjitveti pṛthivyāṃ bhavitā manuḥ,मार्कण्डेय उवाच एवमुक्तस्ततः सो ऽपि राजा प्राप्य परां मुदम् पुत्रो ममारीञ्जित्वेति पृथिव्यां भविता मनुः
Main,74.0,45,tatastaṃ suṣuve putraṃ sā mṛgī lakṣaṇānvitam tasmin jāte ca bhūtāni sarvāṇi prayayurmudam,ततस्तं सुषुवे पुत्रं सा मृगी लक्षणान्वितम् तस्मिन् जाते च भूतानि सर्वाणि प्रययुर्मुदम्
Main,74.0,46,viśeṣataśca rājāsau putre jāte mahābale sā vimuktā mṛgī śāpāt prāpa lokānanuttamān,विशेषतश्च राजासौ पुत्रे जाते महाबले सा विमुक्ता मृगी शापात् प्राप लोकाननुत्तमान्
Main,74.0,47,tatastasyarṣayaḥ sarve sametya munisattama avekṣya bhāvinīmṛddhiṃ nāma cakrurmahātmanaḥ,ततस्तस्यर्षयः सर्वे समेत्य मुनिसत्तम अवेक्ष्य भाविनीमृद्धिं नाम चक्रुर्महात्मनः
Main,74.0,48,tāmasīṃ bhajamānāyāṃ yoniṃ mātaryajāyata tamasā cāvṛte loke tāmaso 'yaṃ bhaviṣyati,तामसीं भजमानायां योनिं मातर्यजायत तमसा चावृते लोके तामसो ऽयं भविष्यति
Main,74.0,49,tataḥ sa tāmasastena pitrā saṃvardhito vane jātabuddhiruvācedaṃ pitaraṃ munisattama,ततः स तामसस्तेन पित्रा संवर्धितो वने जातबुद्धिरुवाचेदं पितरं मुनिसत्तम
Main,74.0,50,kastvaṃ tāta kathaṃ vāhaṃ putro mātā ca kā mama kimarthamāgataśca tvametat satyaṃ bravīhi me,कस्त्वं तात कथं वाहं पुत्रो माता च का मम किमर्थमागतश्च त्वमेतत् सत्यं ब्रवीहि मे
Main,74.0,51,mārkaṇḍeya uvāca tataḥ pitā yathāvṛttaṃ svarājyacyāvanādikam tasyācaṣṭe mahābahuḥ putrasya jagatīpatiḥ,मार्कण्डेय उवाच ततः पिता यथावृत्तं स्वराज्यच्यावनादिकम् तस्याचष्टे महाबहुः पुत्रस्य जगतीपतिः
Main,74.0,52,śrutvā tat sakalaṃ so 'pi samārādhya ca bhāraskaram avāca divyānyastrāṇi sasaṃhārāṇyaśeṣataḥ,श्रुत्वा तत् सकलं सो ऽपि समाराध्य च भारस्करम् अवाच दिव्यान्यस्त्राणि ससंहाराण्यशेषतः
Main,74.0,53,kṛtāstrastānarīn jitvā piturānīya cāntikam anujñātān munocātha tena svaṃ dharmamāsthitaḥ,कृतास्त्रस्तानरीन् जित्वा पितुरानीय चान्तिकम् अनुज्ञातान् मुनोचाथ तेन स्वं धर्ममास्थितः
Main,74.0,54,pitāpi tasya svān lokāṃstapoyajñasamārjitān visṛṣṭadehaḥ saṃprāpto dṛṣṭvā putramukhaṃ sukham,पितापि तस्य स्वान् लोकांस्तपोयज्ञसमार्जितान् विसृष्टदेहः संप्राप्तो दृष्ट्वा पुत्रमुखं सुखम्
Main,74.0,55,jitvā samastāṃ pṛthivīṃ tāmasākhyaḥ sa pārthivaḥ tāmasākhyo manurabhuttasya manvantaraṃ śṛṇu,जित्वा समस्तां पृथिवीं तामसाख्यः स पार्थिवः तामसाख्यो मनुरभुत्तस्य मन्वन्तरं शृणु
Main,74.0,56,ye devā yatpatiryaśca devendro ye tatharṣayaḥ ye putrāśca manostasya pṛthivīparipālakāḥ,ये देवा यत्पतिर्यश्च देवेन्द्रो ये तथर्षयः ये पुत्राश्च मनोस्तस्य पृथिवीपरिपालकाः
Main,74.0,57,satyāstathānye sudhiyaḥ surūpā harayastathā ete devagaṇāstatra saptaviṃśatikā mune,सत्यास्तथान्ये सुधियः सुरूपा हरयस्तथा एते देवगणास्तत्र सप्तविंशतिका मुने
Main,74.0,58,mahābalo mahāvīryaḥ śatayajñopalakṣitaḥ śikhirindrastathā teṣāṃ devānāmabhavadvibhuḥ,महाबलो महावीर्यः शतयज्ञोपलक्षितः शिखिरिन्द्रस्तथा तेषां देवानामभवद्विभुः
Main,74.0,59,jyotirdharmā pṛthuḥ kāvyaścaitro 'gnirvalakastathā pīvaraśca tathā brahman ! sapta gaptarṣayo 'bhavan,ज्योतिर्धर्मा पृथुः काव्यश्चैत्रो ऽग्निर्वलकस्तथा पीवरश्च तथा ब्रह्मन् ! सप्त गप्तर्षयो ऽभवन्
Main,74.0,60,naraḥ kṣāntiḥ śāntadāntajānujaṅghādayastathā putrāstu tāmasasyāsan rājānaḥ sumahābalāḥ,नरः क्षान्तिः शान्तदान्तजानुजङ्घादयस्तथा पुत्रास्तु तामसस्यासन् राजानः सुमहाबलाः
Main,74.0,61,ityetattāmasaṃ vipra manvantaramudāhṛtam yaḥ paṭhet śṛṇuyādvāpi tamasā sana bādhyate,इत्येतत्तामसं विप्र मन्वन्तरमुदाहृतम् यः पठेत् शृणुयाद्वापि तमसा सन बाध्यते
Main,75.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhatāmasamanvantare' catuḥ saptatitamo 'dhyāyaḥ. pañcasaptatitamo 'dhyāyaḥ- 75 mārkaṇḍeya uvāca pañcamo 'pi manurbrahman raivato nāma viśrutaḥ tasyotpattiṃ vistaraśaḥ śṛṇuṣva kathayāmi te,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठतामसमन्वन्तरेऽ चतुः सप्ततितमो ऽध्यायः. पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः- ७५ मार्कण्डेय उवाच पञ्चमो ऽपि मनुर्ब्रह्मन् रैवतो नाम विश्रुतः तस्योत्पत्तिं विस्तरशः शृणुष्व कथयामि ते
Main,75.0,2,ṛṣirāsīnmahābhāga ṛtavāgiti viśrutaḥ tasyāputrasya putro 'bhūdrevatyante mahātmanaḥ,ऋषिरासीन्महाभाग ऋतवागिति विश्रुतः तस्यापुत्रस्य पुत्रो ऽभूद्रेवत्यन्ते महात्मनः
Main,75.0,3,sa tasya vidhivaccakre jātakarmādikāḥ kriyāḥ tathopanayanādīṃśca sa cāśīlo 'bhavanmune,स तस्य विधिवच्चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः तथोपनयनादींश्च स चाशीलो ऽभवन्मुने
Main,75.0,4,yataḥ prabhṛti jāto 'sau tataḥ prabhṛti so 'pyṛṣiḥ dīrgharogaparāmarśamavāpa munipuṅgavaḥ,यतः प्रभृति जातो ऽसौ ततः प्रभृति सो ऽप्यृषिः दीर्घरोगपरामर्शमवाप मुनिपुङ्गवः
Main,75.0,5,mātā tasya parāmārti kuṣṭharogādipīḍitā jagāma sa pitā cāsya cintayāmāsa duḥ khitaḥ,माता तस्य परामार्ति कुष्ठरोगादिपीडिता जगाम स पिता चास्य चिन्तयामास दुः खितः
Main,75.0,6,kimetaditi so 'pyasya putro 'pyatyantadurmatiḥ jagrāha bhāryāmanyasya muniputrasya saṃmukhīm,किमेतदिति सो ऽप्यस्य पुत्रो ऽप्यत्यन्तदुर्मतिः जग्राह भार्यामन्यस्य मुनिपुत्रस्य संमुखीम्
Main,75.0,7,tato viṣaṇṇamanasā ṛtavāgidamuktavān aputratā manuṣyāṇāṃ śreyase na kuputratā,ततो विषण्णमनसा ऋतवागिदमुक्तवान् अपुत्रता मनुष्याणां श्रेयसे न कुपुत्रता
Main,75.0,8,kuputro hṛdayāyāsaṃ sarvadā kurute pituḥ mātuśca svargasaṃsthāṃśca svapitṝn pātayatyadhaḥ,कुपुत्रो हृदयायासं सर्वदा कुरुते पितुः मातुश्च स्वर्गसंस्थांश्च स्वपितॄन् पातयत्यधः
Main,75.0,9,suhṛdāṃ nopakārāya pitṝṇāñca na tṛptaye pitrorduḥ khāya dhig janma tasya duṣkṛtakarmaṇaḥ,सुहृदां नोपकाराय पितॄणाञ्च न तृप्तये पित्रोर्दुः खाय धिग् जन्म तस्य दुष्कृतकर्मणः
Main,75.0,10,dhanyāste tanayā yeṣāṃ sarvalokābhisaṃmatāḥ paropakāriṇaḥ śāntāḥ sādhukarmaṇyanuvratāḥ,धन्यास्ते तनया येषां सर्वलोकाभिसंमताः परोपकारिणः शान्ताः साधुकर्मण्यनुव्रताः
Main,75.0,11,anirvṛtaṃ tathā mandaṃ paralokaparāṅmukham narakāya na sadgatyai kuputrālambi janmanaḥ,अनिर्वृतं तथा मन्दं परलोकपराङ्मुखम् नरकाय न सद्गत्यै कुपुत्रालम्बि जन्मनः
Main,75.0,12,karoti suhṛdāṃ dainyamahitānāṃ tathā mudam akāle ca jarāṃ pitroḥ kuputraḥ kurute dhruvam,करोति सुहृदां दैन्यमहितानां तथा मुदम् अकाले च जरां पित्रोः कुपुत्रः कुरुते ध्रुवम्
Main,75.0,13,mārkaṇḍeya uvāca evaṃ so 'tyantaduṣṭasya putrasya caritairmuniḥ dahyamānamanovṛttirvṛttaṃ gargamapṛcchata,मार्कण्डेय उवाच एवं सो ऽत्यन्तदुष्टस्य पुत्रस्य चरितैर्मुनिः दह्यमानमनोवृत्तिर्वृत्तं गर्गमपृच्छत
Main,75.0,14,ṛtavāguvāca suvratena purā vedā gṛhītā vidhivanmayā samapya vedān vidhivat kṛto dāraparigrahaḥ,ऋतवागुवाच सुव्रतेन पुरा वेदा गृहीता विधिवन्मया समप्य वेदान् विधिवत् कृतो दारपरिग्रहः
Main,75.0,15,sadāreṇa kriyāḥ kāryāḥ śrautāḥ smārtā vaṣaṭkriyāḥ na me nyūnāḥ kṛtāḥ kāścidyāvadadya mahāmune,सदारेण क्रियाः कार्याः श्रौताः स्मार्ता वषट्क्रियाः न मे न्यूनाः कृताः काश्चिद्यावदद्य महामुने
Main,75.0,16,garbhādhānavidhānena na kāmamanurudhyatā putrārthaṃ janitaścāyaṃ punnāmno bibhyatā mune,गर्भाधानविधानेन न काममनुरुध्यता पुत्रार्थं जनितश्चायं पुन्नाम्नो बिभ्यता मुने
Main,75.0,17,so 'yaṃ kimātmadoṣeṇa mama doṣaṇa vā mune asmadduḥ khavaho jāto dauḥ śīlyād bandhuśokadaḥ,सो ऽयं किमात्मदोषेण मम दोषण वा मुने अस्मद्दुः खवहो जातो दौः शील्याद् बन्धुशोकदः
Main,75.0,18,revatyante muniśreṣṭha ! jāto 'yaṃ tanayastava tena duḥ khāya te duṣṭe kāle yasmādajāyata,रेवत्यन्ते मुनिश्रेष्ठ ! जातो ऽयं तनयस्तव तेन दुः खाय ते दुष्टे काले यस्मादजायत
Main,75.0,19,na te 'pacāro naivāsya māturnāyaṃ kulasya te tasya dauḥ śīlyahetustu revatyantamupāgatam,न ते ऽपचारो नैवास्य मातुर्नायं कुलस्य ते तस्य दौः शील्यहेतुस्तु रेवत्यन्तमुपागतम्
Main,75.0,20,ṛtavāguvāca yasmānmamaikaputrasya revatyantasamudbhavam dauḥ śīlyametat sā tasmāt patatāmāśu revatī,ऋतवागुवाच यस्मान्ममैकपुत्रस्य रेवत्यन्तसमुद्भवम् दौः शील्यमेतत् सा तस्मात् पततामाशु रेवती
Main,75.0,21,mārkaṇḍeya uvāca tenaivaṃ vyāhṛte śāpe revatyṛkṣaṃ papāta ha paśyataḥ sarvalokasya vismayāviṣṭacetasaḥ,मार्कण्डेय उवाच तेनैवं व्याहृते शापे रेवत्यृक्षं पपात ह पश्यतः सर्वलोकस्य विस्मयाविष्टचेतसः
Main,75.0,22,revatyṛkṣañca patitaṃ kumudādrau samantataḥ bhāvayāmāsa sahasā vanakandaranirjharam,रेवत्यृक्षञ्च पतितं कुमुदाद्रौ समन्ततः भावयामास सहसा वनकन्दरनिर्झरम्
Main,75.0,23,kumudādriśca tatpātāt khyāto raivatako 'bhavat atīva ramyaḥ sarvasyāṃ pṛthivyāṃ pṛthivīdharaḥ,कुमुदाद्रिश्च तत्पातात् ख्यातो रैवतको ऽभवत् अतीव रम्यः सर्वस्यां पृथिव्यां पृथिवीधरः
Main,75.0,24,tasyarkṣasya tu yā kāntirjātā paṅkajinī saraḥ tato jajñe tadā kanyā rūpeṇātīva śobhanā,तस्यर्क्षस्य तु या कान्तिर्जाता पङ्कजिनी सरः ततो जज्ञे तदा कन्या रूपेणातीव शोभना
Main,75.0,25,revatīkāntisambhūtāṃ tāṃ dṛṣṭvā pramuco muniḥ tasyā nāma cakāretthaṃ revatī nāma bhāgure,रेवतीकान्तिसम्भूतां तां दृष्ट्वा प्रमुचो मुनिः तस्या नाम चकारेत्थं रेवती नाम भागुरे
Main,75.0,26,poṣayāmāsa caivaitāṃ svāśramābhyāsasambhavām pramucaḥ sa mahābhāgastasminneva mahācale,पोषयामास चैवैतां स्वाश्रमाभ्याससम्भवाम् प्रमुचः स महाभागस्तस्मिन्नेव महाचले
Main,75.0,27,tāntu yauvaninīṃ dṛṣṭvā kānyakāṃ rūpaśālinīm sa muniścintamāmāsa ko 'syā bhartā bhavediti,तान्तु यौवनिनीं दृष्ट्वा कान्यकां रूपशालिनीम् स मुनिश्चिन्तमामास को ऽस्या भर्ता भवेदिति
Main,75.0,28,evaṃ cintayatastasya yayau kālo mahān mune na cāsasāda sadṛśaṃ varaṃ tasyā mahāmuniḥ,एवं चिन्तयतस्तस्य ययौ कालो महान् मुने न चाससाद सदृशं वरं तस्या महामुनिः
Main,75.0,29,tatastasyā varaṃ praṣṭumagniṃ sa pramuco muniḥ viveśa vahniśālāṃ vai praṣṭāraṃ prāha havyabhuk,ततस्तस्या वरं प्रष्टुमग्निं स प्रमुचो मुनिः विवेश वह्निशालां वै प्रष्टारं प्राह हव्यभुक्
Main,75.0,30,mahābalo mahāvīryaḥ priyavāg dharmavatsalaḥ durgamo nāma bhavitā bhartā hyasya mahīpatiḥ,महाबलो महावीर्यः प्रियवाग् धर्मवत्सलः दुर्गमो नाम भविता भर्ता ह्यस्य महीपतिः
Main,75.0,31,mārkaṇḍeya uvāca anantarañca mṛgayāprasaṅgenāgato mune tasyāśramapadaṃ dhīmān durgamaḥ sa narādhipaḥ,मार्कण्डेय उवाच अनन्तरञ्च मृगयाप्रसङ्गेनागतो मुने तस्याश्रमपदं धीमान् दुर्गमः स नराधिपः
Main,75.0,32,priyavratānvayabhavo mahābalaparākramaḥ putro vikramaśīlasya kālindījaṭharodbhavaḥ,प्रियव्रतान्वयभवो महाबलपराक्रमः पुत्रो विक्रमशीलस्य कालिन्दीजठरोद्भवः
Main,75.0,33,sa praviśyāśramapadaṃ tāṃ tanvīṃ jagatīpatiḥ apaśyamānastamṛṣiṃ priyetyāmantrya pṛṣṭavān,स प्रविश्याश्रमपदं तां तन्वीं जगतीपतिः अपश्यमानस्तमृषिं प्रियेत्यामन्त्र्य पृष्टवान्
Main,75.0,34,rājovāca kva gato bhagavānasmādāśramānmunipuṅgavaḥ taṃ praṇetumihecchāmi tat tvaṃ prabrūhi śobhane,राजोवाच क्व गतो भगवानस्मादाश्रमान्मुनिपुङ्गवः तं प्रणेतुमिहेच्छामि तत् त्वं प्रब्रूहि शोभने
Main,75.0,35,mārkaṇḍeya uvāca agnisālāṃ gato viprastacchrutvā tasya bhāṣitam priyetyāmantraṇañcaiva niścakrāma tvarānvitaḥ,मार्कण्डेय उवाच अग्निसालां गतो विप्रस्तच्छ्रुत्वा तस्य भाषितम् प्रियेत्यामन्त्रणञ्चैव निश्चक्राम त्वरान्वितः
Main,75.0,36,sa dadarśa mahātmānaṃ rājānaṃ durgamaṃ muniḥ narendracihnasahitaṃ praśrayāvanataṃ puraḥ,स ददर्श महात्मानं राजानं दुर्गमं मुनिः नरेन्द्रचिह्नसहितं प्रश्रयावनतं पुरः
Main,75.0,37,tasmin dṛṣṭe tataḥ śiṣyamuvāca sa tu gautamam gautamānīyatāṃ śīghramargho 'sya jagatīpateḥ,तस्मिन् दृष्टे ततः शिष्यमुवाच स तु गौतमम् गौतमानीयतां शीघ्रमर्घो ऽस्य जगतीपतेः
Main,75.0,38,ekastāvadayaṃ bhūpaścirakālādupāgataḥ. jāmātā ca viśeṣeṇa yogyor'ghasya mato mama,एकस्तावदयं भूपश्चिरकालादुपागतः. जामाता च विशेषेण योग्योर्ऽघस्य मतो मम
Main,75.0,39,mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa cintayāmāsa rājā jāmātṛkāraṇam viveda ca na tanmaunī jagṛher'ghañca taṃ nṛpaḥ,मार्कण्डेय उवाच ततः स चिन्तयामास राजा जामातृकारणम् विवेद च न तन्मौनी जगृहेर्ऽघञ्च तं नृपः
Main,75.0,40,tamāsanagataṃ vipro gṛhītārghaṃ mahāmuniḥ svāgataṃ prāha rājendramapi te kuśalaṃ gṛhe,तमासनगतं विप्रो गृहीतार्घं महामुनिः स्वागतं प्राह राजेन्द्रमपि ते कुशलं गृहे
Main,75.0,41,koṣe bale 'tha mitreṣu bhṛtyāmātye nareśvara tathātmani mahābāho yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam,कोषे बले ऽथ मित्रेषु भृत्यामात्ये नरेश्वर तथात्मनि महाबाहो यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्
Main,75.0,42,patnī ca te kuśalinī yata evānutiṣṭhati pṛcchāmyasyāstato nāhaṃ kuśalinyo 'parāstava,पत्नी च ते कुशलिनी यत एवानुतिष्ठति पृच्छाम्यस्यास्ततो नाहं कुशलिन्यो ऽपरास्तव
Main,75.0,43,rājovāca tvatprasādādakuśalaṃ na kvacinmama suvrata jātakautūhalaścāsmi mama bhāryātra kā mune,राजोवाच त्वत्प्रसादादकुशलं न क्वचिन्मम सुव्रत जातकौतूहलश्चास्मि मम भार्यात्र का मुने
Main,75.0,44,ṛṣiruvāca revatī sumahābhāgā trailokyasyāpi sundarī tava bharyā varārohā tāṃ tvaṃ rājanna vetsi kim,ऋषिरुवाच रेवती सुमहाभागा त्रैलोक्यस्यापि सुन्दरी तव भर्या वरारोहा तां त्वं राजन्न वेत्सि किम्
Main,75.0,45,rājovāca subhadrāṃ śāntatanayāṃ kāverītanayāṃ vibho surāṣṭrajāṃ sujātāñca kadambāñca varūthajām,राजोवाच सुभद्रां शान्ततनयां कावेरीतनयां विभो सुराष्ट्रजां सुजाताञ्च कदम्बाञ्च वरूथजाम्
Main,75.0,46,vipāṭhāṃ nandinīñcaiva vedmi bhāryāṃ gṛhe dvija tiṣṭhanti me na bhagavan revatīṃ vedmi kānviyam,विपाठां नन्दिनीञ्चैव वेद्मि भार्यां गृहे द्विज तिष्ठन्ति मे न भगवन् रेवतीं वेद्मि कान्वियम्
Main,75.0,47,ṛṣiruvāca priyeti sāmprataṃ yeyaṃ tvayoktā varavarṇinī kiṃ vismṛtante bhūpāla ! ślāghyeyaṃ gṛhiṇī tava,ऋषिरुवाच प्रियेति साम्प्रतं येयं त्वयोक्ता वरवर्णिनी किं विस्मृतन्ते भूपाल ! श्लाघ्येयं गृहिणी तव
Main,75.0,48,rājovāca satyamuktaṃ mayā kintu bhāvo duṣṭo na me mune nātra kopaṃ bhavān kartumarhatyasmāsu yācitaḥ,राजोवाच सत्यमुक्तं मया किन्तु भावो दुष्टो न मे मुने नात्र कोपं भवान् कर्तुमर्हत्यस्मासु याचितः
Main,75.0,49,ṛṣiruvāca tattvaṃ bravīṣi bhūpāla ! na bhāvastava dūṣitaḥ vyājahāra bhavānetadvahninā nṛpa coditaḥ,ऋषिरुवाच तत्त्वं ब्रवीषि भूपाल ! न भावस्तव दूषितः व्याजहार भवानेतद्वह्निना नृप चोदितः
Main,75.0,50,mayā pṛṣṭo hutavahaḥ ko 'syā bharteti pārthiva bhavitā tena cāpyukto bhavānevādya vai varaḥ,मया पृष्टो हुतवहः को ऽस्या भर्तेति पार्थिव भविता तेन चाप्युक्तो भवानेवाद्य वै वरः
Main,75.0,51,tadgṛhyatāṃ mayā dattā tubhyaṃ kanyā narādhipa priyetyāmantritā ceyaṃ vicāraṃ kuruṣe katham,तद्गृह्यतां मया दत्ता तुभ्यं कन्या नराधिप प्रियेत्यामन्त्रिता चेयं विचारं कुरुषे कथम्
Main,75.0,52,mārkaṇḍeya uvāca tato 'sāvabhavanmaunī tenoktaḥ pṛthivīpatiḥ ṛṣistathodyataḥ kartuṃ tasyā vaivāhikaṃ vidhim,मार्कण्डेय उवाच ततो ऽसावभवन्मौनी तेनोक्तः पृथिवीपतिः ऋषिस्तथोद्यतः कर्तुं तस्या वैवाहिकं विधिम्
Main,75.0,53,tamudyataṃ sā pitaraṃ vivāhāya mahāmune uvāca kanyā yatkiñcit praśrayāvanatānanā,तमुद्यतं सा पितरं विवाहाय महामुने उवाच कन्या यत्किञ्चित् प्रश्रयावनतानना
Main,75.0,54,yadi me prītimāṃstāta prisādaṃ kartumarhasi revatyṛkṣe vivāhaṃ me tatkarotu prasāditaḥ,यदि मे प्रीतिमांस्तात प्रिसादं कर्तुमर्हसि रेवत्यृक्षे विवाहं मे तत्करोतु प्रसादितः
Main,75.0,55,ṛṣiruvāca revatyṛkṣaṃ na vai bhadre candrayogi vyavasthitam anyāni santi ṛkṣāṇi subhru vaivāhikāni te,ऋषिरुवाच रेवत्यृक्षं न वै भद्रे चन्द्रयोगि व्यवस्थितम् अन्यानि सन्ति ऋक्षाणि सुभ्रु वैवाहिकानि ते
Main,75.0,56,kanyovāca tāta tena vinā kālo viphalaḥ pratibhāti me vivāho viphale kāle madvidhāyāḥ kathaṃ bhavet,कन्योवाच तात तेन विना कालो विफलः प्रतिभाति मे विवाहो विफले काले मद्विधायाः कथं भवेत्
Main,75.0,57,ṛṣiruvāca ṛtavāgiti vikhyātastapasvī revatīṃ prati cakāra kopaṃ kruddhena tenarkṣaṃ vinipātitam,ऋषिरुवाच ऋतवागिति विख्यातस्तपस्वी रेवतीं प्रति चकार कोपं क्रुद्धेन तेनर्क्षं विनिपातितम्
Main,75.0,58,mayā cāsmai pratijñātā bharyeti madirekṣaṇā na cecchasi vivāhaṃ tvaṃ saṅkaṭaṃ naḥ samāgatam,मया चास्मै प्रतिज्ञाता भर्येति मदिरेक्षणा न चेच्छसि विवाहं त्वं सङ्कटं नः समागतम्
Main,75.0,59,kanyovāca ṛtavāk sa munistāta kimevaṃ taptavāṃstapaḥ na tvayā mama tātena brahmabandhoḥ sutāsmi kim,कन्योवाच ऋतवाक् स मुनिस्तात किमेवं तप्तवांस्तपः न त्वया मम तातेन ब्रह्मबन्धोः सुतास्मि किम्
Main,75.0,60,ṛṣiruvāca brahmabandhoḥ sutā na tvaṃ bāle naiva tapasvinaḥ sutā tvaṃ mama yo devān kartumanyān samutsahe,ऋषिरुवाच ब्रह्मबन्धोः सुता न त्वं बाले नैव तपस्विनः सुता त्वं मम यो देवान् कर्तुमन्यान् समुत्सहे
Main,75.0,61,kanyovāca tapasvī yadi me tātastatkimṛkṣamidaṃ divi samāropya vivāho me tadṛkṣe kriyate na tu,कन्योवाच तपस्वी यदि मे तातस्तत्किमृक्षमिदं दिवि समारोप्य विवाहो मे तदृक्षे क्रियते न तु
Main,75.0,62,ṛṣiruvāca evaṃ bhavatu bhadrante bhadre prītimatī bhava āropayāmīndumārge revatyṛkṣaṃ kṛte tava,ऋषिरुवाच एवं भवतु भद्रन्ते भद्रे प्रीतिमती भव आरोपयामीन्दुमार्गे रेवत्यृक्षं कृते तव
Main,75.0,63,mārkaṇḍeya uvāca tatastapaḥ prabhāveṇa revatyṛkṣaṃ mahāmuniḥ yathāpūrvantathā cakre somayogi dvijottama,मार्कण्डेय उवाच ततस्तपः प्रभावेण रेवत्यृक्षं महामुनिः यथापूर्वन्तथा चक्रे सोमयोगि द्विजोत्तम
Main,75.0,64,vivāhañcaiva duhiturvidhivad mantrayoginam niṣpādya prītimān bhūyo jāmātāramathābravīt,विवाहञ्चैव दुहितुर्विधिवद् मन्त्रयोगिनम् निष्पाद्य प्रीतिमान् भूयो जामातारमथाब्रवीत्
Main,75.0,65,audvāhikante bhūpāla kathyatāṃ kiṃ dadāmyaham durlabhyamapi dāsyāmi mamāpratihatantapaḥ,औद्वाहिकन्ते भूपाल कथ्यतां किं ददाम्यहम् दुर्लभ्यमपि दास्यामि ममाप्रतिहतन्तपः
Main,75.0,66,rājovāca manoḥ svayambhuvasyāhamutpannaḥ santatau mune manvantarādhipaṃ putraṃ tvatprasādād vṛṇomyaham,राजोवाच मनोः स्वयम्भुवस्याहमुत्पन्नः सन्ततौ मुने मन्वन्तराधिपं पुत्रं त्वत्प्रसादाद् वृणोम्यहम्
Main,75.0,67,ṛṣiruvāca bhaviṣyatyeṣa te kāmo manustvattanayo mahīm sakalāṃ bhokṣyate bhūpa dharmavicca bhaviṣyati,ऋषिरुवाच भविष्यत्येष ते कामो मनुस्त्वत्तनयो महीम् सकलां भोक्ष्यते भूप धर्मविच्च भविष्यति
Main,75.0,68,mārkaṇḍeya uvāca tāmādāya tato bhūpaḥ svameva nagaraṃ yayau tasmādajāyata suto revatyā raivato manuḥ,मार्कण्डेय उवाच तामादाय ततो भूपः स्वमेव नगरं ययौ तस्मादजायत सुतो रेवत्या रैवतो मनुः
Main,75.0,69,sametaḥ sakalairdharmairmānavairaparājitaḥ vijñātākhilaśāstrārtho vedavidyārthaśāstravit,समेतः सकलैर्धर्मैर्मानवैरपराजितः विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो वेदविद्यार्थशास्त्रवित्
Main,75.0,70,tasya manvantare devān munidevendrapārthivān kathyamānān mayā brahman nibodha susamāhitaḥ,तस्य मन्वन्तरे देवान् मुनिदेवेन्द्रपार्थिवान् कथ्यमानान् मया ब्रह्मन् निबोध सुसमाहितः
Main,75.0,71,sumedhasastatra devāstathā bhūpatayo dvija vaikuṇṭhaścāmitābhaśca caturdaśa caturdaśa,सुमेधसस्तत्र देवास्तथा भूपतयो द्विज वैकुण्ठश्चामिताभश्च चतुर्दश चतुर्दश
Main,75.0,72,teṣāṃ devagaṇānāntu caturṇāmapi ceścaraḥ nāmnā vibhurabhūdindraḥ śatayajñopalakṣakaḥ,तेषां देवगणानान्तु चतुर्णामपि चेश्चरः नाम्ना विभुरभूदिन्द्रः शतयज्ञोपलक्षकः
Main,75.0,73,hiraṇyalomā vedaśrīrūrdhvabāhustathāparaḥ vedabāhuḥ sudhāmā ca parjanyaśca mahāmuniḥ,हिरण्यलोमा वेदश्रीरूर्ध्वबाहुस्तथापरः वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश्च महामुनिः
Main,75.0,74,vasiṣṭhaśca mahābhāgo vedavedāntapāragaḥ ete saptarṣayaścāsan raivatasyāntare manoḥ,वसिष्ठश्च महाभागो वेदवेदान्तपारगः एते सप्तर्षयश्चासन् रैवतस्यान्तरे मनोः
Main,75.0,75,balabandhurmahāvīryaḥ suyaṣṭavyastathāparaḥ satyakādyāstathaivāsan raivatasya manoḥ sutāḥ,बलबन्धुर्महावीर्यः सुयष्टव्यस्तथापरः सत्यकाद्यास्तथैवासन् रैवतस्य मनोः सुताः
Main,75.0,76,raivatāntāstu manavaḥ kathitā ye mayā tava svāyambhuvāśrayā hyete svārociṣamṛte manum,रैवतान्तास्तु मनवः कथिता ये मया तव स्वायम्भुवाश्रया ह्येते स्वारोचिषमृते मनुम्
Main,75.0,77,(ya eṣāṃ śṛṇuyānnityaṃ paṭhedākhyānamuttamam vimuktaḥ sarvapāpebhyo lokaṃ prāpnotyabhīpsitam,(य एषां शृणुयान्नित्यं पठेदाख्यानमुत्तमम् विमुक्तः सर्वपापेभ्यो लोकं प्राप्नोत्यभीप्सितम्
Main,76.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe raivatamanvantare pañcasaptatitamo 'dhyāyaḥ ṣaṭsaptatitamo 'dhyāyaḥ- 76 mārkaṇḍeya uvāca ityetat kathitaṃ tubhyaṃ pañca manvantaraṃ tava cākṣuṣasya manoḥ ṣaṣṭhaṃ śrūyatāmidamantaram,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे रैवतमन्वन्तरे पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः षट्सप्ततितमो ऽध्यायः- ७६ मार्कण्डेय उवाच इत्येतत् कथितं तुभ्यं पञ्च मन्वन्तरं तव चाक्षुषस्य मनोः षष्ठं श्रूयतामिदमन्तरम्
Main,76.0,2,anyajanmani jāto 'sau cakṣuṣaḥ parameṣṭhinaḥ cākṣuṣatvamatastasya janmanyasminnapi dvija,अन्यजन्मनि जातो ऽसौ चक्षुषः परमेष्ठिनः चाक्षुषत्वमतस्तस्य जन्मन्यस्मिन्नपि द्विज
Main,76.0,3,jātaṃ mātā nijotsaṅge sthitamullāpya taṃ punaḥ pariṣvajati hārdena punarullāpayatyatha,जातं माता निजोत्सङ्गे स्थितमुल्लाप्य तं पुनः परिष्वजति हार्देन पुनरुल्लापयत्यथ
Main,76.0,4,jātismaraḥ sa jāto vai māturutsaṅgamāsthitaḥ jahāsa taṃ tadā mātā saṃkruddhā vākyamabravīt,जातिस्मरः स जातो वै मातुरुत्सङ्गमास्थितः जहास तं तदा माता संक्रुद्धा वाक्यमब्रवीत्
Main,76.0,5,bhītāsmi kimidaṃ vatsa ! hāso yadvadane tava akālabodhaḥ sañjātaḥ kaccit paśyasi śobhanam,भीतास्मि किमिदं वत्स ! हासो यद्वदने तव अकालबोधः सञ्जातः कच्चित् पश्यसि शोभनम्
Main,76.0,6,putra uvāca māmattumicchati puro mārjārī kima na paśyasi antardhānagatā ceyaṃ dvitīyā jātahāriṇī,पुत्र उवाच मामत्तुमिच्छति पुरो मार्जारी किम न पश्यसि अन्तर्धानगता चेयं द्वितीया जातहारिणी
Main,76.0,7,putraprītyā ca bhavatī sahārdā māmavekṣatī ullāpyollāpya bahuśaḥ pariṣvajati māṃ yataḥ,पुत्रप्रीत्या च भवती सहार्दा मामवेक्षती उल्लाप्योल्लाप्य बहुशः परिष्वजति मां यतः
Main,76.0,8,udbhūtapulakā snehasambhavāstrāvilekṣaṇā tato mamāgato hāsaḥ śṛṇu cāpyatra kāraṇam,उद्भूतपुलका स्नेहसम्भवास्त्राविलेक्षणा ततो ममागतो हासः शृणु चाप्यत्र कारणम्
Main,76.0,9,svārthe prasaktā mārjārī prasaktaṃ māmavekṣate tathāntardhānagā caiva dvitīyā jātahāriṇī,स्वार्थे प्रसक्ता मार्जारी प्रसक्तं मामवेक्षते तथान्तर्धानगा चैव द्वितीया जातहारिणी
Main,76.0,10,svārthāya snigdhahṛdayā yathaivaite mamopari pravṛtte svārthamāsthāya tathaiva pratibhāsi me,स्वार्थाय स्निग्धहृदया यथैवैते ममोपरि प्रवृत्ते स्वार्थमास्थाय तथैव प्रतिभासि मे
Main,76.0,11,kintu madupabhogāya mārjārī jātahāriṇī tvantu krameṇopabhogyaṃ mattaḥ phalamabhīpsasi,किन्तु मदुपभोगाय मार्जारी जातहारिणी त्वन्तु क्रमेणोपभोग्यं मत्तः फलमभीप्ससि
Main,76.0,12,na māṃ jānāsi ko 'pyeṣa na caivāpakṛtaṃ mayā saṅgataṃ nātikālīnaṃ pañcasaptadinātmakam,न मां जानासि को ऽप्येष न चैवापकृतं मया सङ्गतं नातिकालीनं पञ्चसप्तदिनात्मकम्
Main,76.0,13,tathāpi strihyase sāstrā pariṣvajasi cāpyati tāteti vatsa ! bhadreti nirvyalīkaṃ bravīṣi mām,तथापि स्त्रिह्यसे सास्त्रा परिष्वजसि चाप्यति तातेति वत्स ! भद्रेति निर्व्यलीकं ब्रवीषि माम्
Main,76.0,14,mātovāca na tvāhamupakārārthaṃ vatsa ! prītyā pariṣvaje na cedetadbhavatprītyai parityaktāsmyahaṃ tvayā,मातोवाच न त्वाहमुपकारार्थं वत्स ! प्रीत्या परिष्वजे न चेदेतद्भवत्प्रीत्यै परित्यक्तास्म्यहं त्वया
Main,76.0,15,svārtho mayā parityakto yastvatto me bhaviṣyati ityuktvā sā tamutsṛjya niṣkrāntā sūtikāgṛhāt,स्वार्थो मया परित्यक्तो यस्त्वत्तो मे भविष्यति इत्युक्त्वा सा तमुत्सृज्य निष्क्रान्ता सूतिकागृहात्
Main,76.0,16,jaḍāṅgabāhyakaraṇaṃ śuddhāntaḥ karaṇātmakam jahāra taṃ parityaktaṃ sā tadā jātahāriṇī,जडाङ्गबाह्यकरणं शुद्धान्तः करणात्मकम् जहार तं परित्यक्तं सा तदा जातहारिणी
Main,76.0,17,sā hṛtvā taṃ tadā bālaṃ vikrāntasya mahībhṛtaḥ prasūtapatnīśayane nyasya tasyādade sutam,सा हृत्वा तं तदा बालं विक्रान्तस्य महीभृतः प्रसूतपत्नीशयने न्यस्य तस्याददे सुतम्
Main,76.0,18,tamapyanyagṛhe nītvā gṛhītvā tasya cātmajam tṛtīyaṃ bhakṣayāmāsa sā kramājjātahāriṇī,तमप्यन्यगृहे नीत्वा गृहीत्वा तस्य चात्मजम् तृतीयं भक्षयामास सा क्रमाज्जातहारिणी
Main,76.0,19,hṛtvā hṛtvā tṛtīyantu bhakṣayatyatinirghṛṇā karotyanudinaṃ sā nu parivartantathānyayoḥ,हृत्वा हृत्वा तृतीयन्तु भक्षयत्यतिनिर्घृणा करोत्यनुदिनं सा नु परिवर्तन्तथान्ययोः
Main,76.0,20,vikrānto 'pi tatastasya sutasyaiva mahīpatiḥ kārayāmāsa saṃskārān rājanyasya bhavanti ye,विक्रान्तो ऽपि ततस्तस्य सुतस्यैव महीपतिः कारयामास संस्कारान् राजन्यस्य भवन्ति ये
Main,76.0,21,ānandeti ca nāmāsya pitā cakre vidhānataḥ mudā paramayā yukto vikrāntaḥ sa narādhipaḥ,आनन्देति च नामास्य पिता चक्रे विधानतः मुदा परमया युक्तो विक्रान्तः स नराधिपः
Main,76.0,22,kṛtopanayanaṃ tantu gururāha kumārakam jananyāḥ prāgupasthānaṃ kriyatāñcābhivādanam,कृतोपनयनं तन्तु गुरुराह कुमारकम् जनन्याः प्रागुपस्थानं क्रियताञ्चाभिवादनम्
Main,76.0,23,sa gurostadvacaḥ śrutvā vihasyaivamathābravīt vandyā me katamā mātā jananī pālanī nu kim,स गुरोस्तद्वचः श्रुत्वा विहस्यैवमथाब्रवीत् वन्द्या मे कतमा माता जननी पालनी नु किम्
Main,76.0,24,gururuvāca na tviyaṃ te mahābhāga ! janayitrī ruthātmajā vikrāntasyāgramahiṣī haiminī nāma nāmataḥ,गुरुरुवाच न त्वियं ते महाभाग ! जनयित्री रुथात्मजा विक्रान्तस्याग्रमहिषी हैमिनी नाम नामतः
Main,76.0,25,ānanda uvāca iyaṃ janitrī caitrasya viśālagramavāsinaḥ viprāgryabodhaputrasya yo 'syāṃ jāto 'nyato vacam,आनन्द उवाच इयं जनित्री चैत्रस्य विशालग्रमवासिनः विप्राग्र्यबोधपुत्रस्य यो ऽस्यां जातो ऽन्यतो वचम्
Main,76.0,26,gururuvāca kutastvaṃ kathayānanda ! caitraḥ ko vā tvayocyate saṅkaṭaṃ mahadābhāti kva jāto 'tra bravīṣi kim,गुरुरुवाच कुतस्त्वं कथयानन्द ! चैत्रः को वा त्वयोच्यते सङ्कटं महदाभाति क्व जातो ऽत्र ब्रवीषि किम्
Main,76.0,27,ānanda uvāca jāto 'hamavanīndrasya kṣatriyasya gṛhe dvija tatpatnyāṃ giribhadrāyāmādade jātahāriṇī,आनन्द उवाच जातो ऽहमवनीन्द्रस्य क्षत्रियस्य गृहे द्विज तत्पत्न्यां गिरिभद्रायामाददे जातहारिणी
Main,76.0,28,tayātra mukto haiminyā gṛhītvā ca sutañca sā bodhasya dvijamukhyasya gṛhe nītavatī punaḥ,तयात्र मुक्तो हैमिन्या गृहीत्वा च सुतञ्च सा बोधस्य द्विजमुख्यस्य गृहे नीतवती पुनः
Main,76.0,29,bhakṣayāmāsa ca sutaṃ tasya bodhadvijanmanaḥ sa tatra dvijasaṃskāraiḥ saṃskṛto haiminīsutaḥ,भक्षयामास च सुतं तस्य बोधद्विजन्मनः स तत्र द्विजसंस्कारैः संस्कृतो हैमिनीसुतः
Main,76.0,30,vayamatra mahābhāga ! saṃskṛtā guruṇā tvayā mayā tava vacaḥ kāryamupaimi katamāṃ guro,वयमत्र महाभाग ! संस्कृता गुरुणा त्वया मया तव वचः कार्यमुपैमि कतमां गुरो
Main,76.0,31,gururuvāca atīva gahanaṃ vatsa ! saṅkaṭaṃ mahadāgatam na vedmi kiñcinmohena bhramantīva hi buddhayaḥ,गुरुरुवाच अतीव गहनं वत्स ! सङ्कटं महदागतम् न वेद्मि किञ्चिन्मोहेन भ्रमन्तीव हि बुद्धयः
Main,76.0,32,ānanda uvāca mohasyāvasaraḥ ko 'tra jagatyevaṃ vyavasthite kaḥ kasya putro viprarṣe ! ko vā kasya nu bāndhavaḥ,आनन्द उवाच मोहस्यावसरः को ऽत्र जगत्येवं व्यवस्थिते कः कस्य पुत्रो विप्रर्षे ! को वा कस्य नु बान्धवः
Main,76.0,33,ārabhya janmano nṝṇāṃ sambandhitvamupaiti yaḥ anye sambandhino vipra ! mṛtyunā sannivartitāḥ,आरभ्य जन्मनो नॄणां सम्बन्धित्वमुपैति यः अन्ये सम्बन्धिनो विप्र ! मृत्युना सन्निवर्तिताः
Main,76.0,34,atrāpi jātasya sataḥ sambandhoyo 'sya bāndhavaiḥ so 'pyastaṅgate dehe prayātyeṣo 'khilakramaḥ,अत्रापि जातस्य सतः सम्बन्धोयो ऽस्य बान्धवैः सो ऽप्यस्तङ्गते देहे प्रयात्येषो ऽखिलक्रमः
Main,76.0,35,ato bravīmi saṃsāre vasataḥ ko na bāndhavaḥ ko vāpi satataṃ bandhuḥ kiṃ vo vibhrāmyate matiḥ,अतो ब्रवीमि संसारे वसतः को न बान्धवः को वापि सततं बन्धुः किं वो विभ्राम्यते मतिः
Main,76.0,36,pitṛdvayaṃ mayā prāptamasminneva hi janmani mātṛdvayañca kiñcitraṃ yadanyad dehasambhave,पितृद्वयं मया प्राप्तमस्मिन्नेव हि जन्मनि मातृद्वयञ्च किञ्चित्रं यदन्यद् देहसम्भवे
Main,76.0,37,so 'haṃ tapaḥ kariṣyāmi tvayā yo hyasya bhūpateḥ viśālagrāmataḥ putraścaitra ānīyatāmiha,सो ऽहं तपः करिष्यामि त्वया यो ह्यस्य भूपतेः विशालग्रामतः पुत्रश्चैत्र आनीयतामिह
Main,76.0,38,mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa vismito rājā sabhāryaḥ saha bandhubhiḥ tasmānnivartya mamatāmanumene vanāya tam,मार्कण्डेय उवाच ततः स विस्मितो राजा सभार्यः सह बन्धुभिः तस्मान्निवर्त्य ममतामनुमेने वनाय तम्
Main,76.0,39,caitramānīya tanayaṃ rājyayogyaṃ cakāra saḥ saṃmānya brāhmaṇaṃ yena putrabuddhyā sa pālitaḥ,चैत्रमानीय तनयं राज्ययोग्यं चकार सः संमान्य ब्राह्मणं येन पुत्रबुद्ध्या स पालितः
Main,76.0,40,so 'pyānandastapastepe bāla eva mahāvane karmaṇāṃ kṣupaṇārthāya vimukteḥ paripanthinām,सो ऽप्यानन्दस्तपस्तेपे बाल एव महावने कर्मणां क्षुपणार्थाय विमुक्तेः परिपन्थिनाम्
Main,76.0,41,tapasyantaṃ tatastañca prāha devaḥ prajāpatiḥ kimarthaṃ tapyase vatsa ! tapastīvraṃ vadasva tat,तपस्यन्तं ततस्तञ्च प्राह देवः प्रजापतिः किमर्थं तप्यसे वत्स ! तपस्तीव्रं वदस्व तत्
Main,76.0,42,ānanda uvāca ātmanaḥ śuddhikāmo 'haṃ karomi bhagavaṃstapaḥ bandhāya mama karmāṇi yāni tatkṣapaṇonmukhaḥ,आनन्द उवाच आत्मनः शुद्धिकामो ऽहं करोमि भगवंस्तपः बन्धाय मम कर्माणि यानि तत्क्षपणोन्मुखः
Main,76.0,43,brahmovāca kṣīṇādhikāro bhavati muktiyogyo na karmavān sattvādhikāravān muktimavāpsyati tato bhavān,ब्रह्मोवाच क्षीणाधिकारो भवति मुक्तियोग्यो न कर्मवान् सत्त्वाधिकारवान् मुक्तिमवाप्स्यति ततो भवान्
Main,76.0,44,bhavatā manunā bhāvyaṃ ṣaṣṭhena vraja tat kuru alante tapasā tasmin kṛte muktimavāpsyasi,भवता मनुना भाव्यं षष्ठेन व्रज तत् कुरु अलन्ते तपसा तस्मिन् कृते मुक्तिमवाप्स्यसि
Main,76.0,45,mārkaṇḍeya uvāca ityukto brahmaṇā so 'pi tathetyuktvā mahāmatiḥ tatkarmābhimukho yātastapaso virarāma ha,मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तो ब्रह्मणा सो ऽपि तथेत्युक्त्वा महामतिः तत्कर्माभिमुखो यातस्तपसो विरराम ह
Main,76.0,46,cākṣuṣetyāha taṃ brahmā tapaso vinivartayan pūrvanāmnā babhūvātha prakhyātaścākṣuṣo manuḥ,चाक्षुषेत्याह तं ब्रह्मा तपसो विनिवर्तयन् पूर्वनाम्ना बभूवाथ प्रख्यातश्चाक्षुषो मनुः
Main,76.0,47,upayeme vidarbhāṃ sa sutāmugrasya bhūbhṛtaḥ tasyāñcotpādayāmāsa putrān prakhyātavikramān,उपयेमे विदर्भां स सुतामुग्रस्य भूभृतः तस्याञ्चोत्पादयामास पुत्रान् प्रख्यातविक्रमान्
Main,76.0,48,tasya manvantareśasya ye 'ntare tridaśā dvija ye carṣayastathaivendro ye sutāścāsya tān śṛṇu,तस्य मन्वन्तरेशस्य ये ऽन्तरे त्रिदशा द्विज ये चर्षयस्तथैवेन्द्रो ये सुताश्चास्य तान् शृणु
Main,76.0,49,āpyā nāma surāstatra teṣāmeko 'ṣṭako gaṇaḥ prakhyātakarmaṇāṃ vipra ! yajñe havyabhujāmayam,आप्या नाम सुरास्तत्र तेषामेको ऽष्टको गणः प्रख्यातकर्मणां विप्र ! यज्ञे हव्यभुजामयम्
Main,76.0,50,prakhyātabalavīryāṇāṃ prabhāmaṇḍaladurdṛśām dvitīyaśca prasūtākhyo devānāmaṣṭako gaṇaḥ,प्रख्यातबलवीर्याणां प्रभामण्डलदुर्दृशाम् द्वितीयश्च प्रसूताख्यो देवानामष्टको गणः
Main,76.0,51,tathaivāṣṭaka evānyo bhavyākhyo devatāgaṇaḥ caturthaśca gaṇastatra yūthagākhyastathāṣṭakaḥ,तथैवाष्टक एवान्यो भव्याख्यो देवतागणः चतुर्थश्च गणस्तत्र यूथगाख्यस्तथाष्टकः
Main,76.0,52,lekhasaṃjñāstathaivānye tatra manvantare dvija pañcame ca gaṇe devāstatsaṃjñā hyamṛtāśinaḥ,लेखसंज्ञास्तथैवान्ये तत्र मन्वन्तरे द्विज पञ्चमे च गणे देवास्तत्संज्ञा ह्यमृताशिनः
Main,76.0,53,śataṃ kratūnāmāhṛtya yasteṣāmadhipo 'bhavat manojavastathaivendraḥ saṃkhyāto yajñabhāgabhuk,शतं क्रतूनामाहृत्य यस्तेषामधिपो ऽभवत् मनोजवस्तथैवेन्द्रः संख्यातो यज्ञभागभुक्
Main,76.0,54,sumedhā virajāścaiva haviṣmānunnato madhuḥ atināmā sahiṣṇuśca saptāsanniti carṣayaḥ,सुमेधा विरजाश्चैव हविष्मानुन्नतो मधुः अतिनामा सहिष्णुश्च सप्तासन्निति चर्षयः
Main,76.0,55,ūru-puru-śatadyumnapramukhāḥ sumahābalāḥ cākṣuṣasya manoḥ putrāḥ pṛthivīpatayo 'bhavan,ऊरु-पुरु-शतद्युम्नप्रमुखाः सुमहाबलाः चाक्षुषस्य मनोः पुत्राः पृथिवीपतयो ऽभवन्
Main,76.0,56,etatte kathitaṃ ṣaṣṭhaṃ mayā manvantaraṃ dvija cākṣuṣasya tathā janma caritañca mahātmanaḥ,एतत्ते कथितं षष्ठं मया मन्वन्तरं द्विज चाक्षुषस्य तथा जन्म चरितञ्च महात्मनः
Main,76.0,57,sāmprataṃ vartate yo 'yaṃ nāmnā vaivasvato manuḥ saptamīye 'ntare tasya devādyāstān śṛṇuṣva me,साम्प्रतं वर्तते यो ऽयं नाम्ना वैवस्वतो मनुः सप्तमीये ऽन्तरे तस्य देवाद्यास्तान् शृणुष्व मे
Main,76.0,58,ya idaṃ kīrtayed dhīmān cākṣuṣasyāntaraṃ bhuvi śṛṇute ca labhet putrānārogyasukhasampadam,य इदं कीर्तयेद् धीमान् चाक्षुषस्यान्तरं भुवि शृणुते च लभेत् पुत्रानारोग्यसुखसम्पदम्
Main,77.0,1,"iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe ṣaṣṭhaṃ manvantaraṃ samāptam,adhyāyaḥ ṣaṭsaptatitamaḥ saptasaptatitamo 'dhyāyaḥ- 77 mārkaṇḍeya uvāca mārtaṇḍa rasyaverbhāryā tanayā viśvakarmaṇaḥ saṃjñā nāma mahābhāga tasyāṃ bhānurajījanat","इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे षष्ठं मन्वन्तरं समाप्तम्,अध्यायः षट्सप्ततितमः सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः- ७७ मार्कण्डेय उवाच मार्तण्ड रस्यवेर्भार्या तनया विश्वकर्मणः संज्ञा नाम महाभाग तस्यां भानुरजीजनत्"
Main,77.0,2,manuṃ prakhyātayaśasamanekajñānapāragam vivasvataḥ suto yasmāttasmādvaivasvatastu saḥ,मनुं प्रख्यातयशसमनेकज्ञानपारगम् विवस्वतः सुतो यस्मात्तस्माद्वैवस्वतस्तु सः
Main,77.0,3,saṃjñā ca raviṇā dṛṣṭā nimīlayati locane yatastataḥ saroṣor'kaḥ saṃjñāṃ niṣṭhuramabravīt,संज्ञा च रविणा दृष्टा निमीलयति लोचने यतस्ततः सरोषोर्ऽकः संज्ञां निष्ठुरमब्रवीत्
Main,77.0,4,mayi dṛṣṭe sadā yasmāt kuruṣe netrasaṃyamam tasmājjaniṣyase mūḍhe prajāsaṃyamanaṃ yamam,मयि दृष्टे सदा यस्मात् कुरुषे नेत्रसंयमम् तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमम्
Main,77.0,5,mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sā capalāṃ dṛṣṭiṃ devī cakre bhayākulā vilolitadṛśaṃ dṛṣṭvā punarāha ca tāṃ raviḥ,मार्कण्डेय उवाच ततः सा चपलां दृष्टिं देवी चक्रे भयाकुला विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः
Main,77.0,6,yasmādvilolitā dṛṣṭirmayi dṛṣṭe tvayādhunā tasmādvilolāṃ tanayāṃ nadīṃ tvaṃ prasaviṣyasi,यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वयाधुना तस्माद्विलोलां तनयां नदीं त्वं प्रसविष्यसि
Main,77.0,7,mārkaṇḍeya uvāca tatastasyāntu saṃjajñe bhartṛśāpena tena vai yamaśca yamunā ceyaṃ prakhyātā sumahānadī,मार्कण्डेय उवाच ततस्तस्यान्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी
Main,77.0,8,sāpi saṃjñā ravestejaḥ sehe duḥ khena bhāminī asahantī ca sā tejaścintayāmāsa vai tadā,सापि संज्ञा रवेस्तेजः सेहे दुः खेन भामिनी असहन्ती च सा तेजश्चिन्तयामास वै तदा
Main,77.0,9,kiṅkaromi kva gacchāmi kva gatāyāśca nirvṛtiḥ bhavenmama kathaṃ bhartā kopamarkaśca naiṣyati,किङ्करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः भवेन्मम कथं भर्ता कोपमर्कश्च नैष्यति
Main,77.0,10,iti saṃcintya bahudhā prajāpatisutā tadā bahu mene mahābhāgā pitṛsaṃśrayameva sā,इति संचिन्त्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा बहु मेने महाभागा पितृसंश्रयमेव सा
Main,77.0,11,tataḥ pitṛgṛhe gantuṃ kṛtabuddhiryaśasvinī chāyāmayīmātmatanuṃ nirmame dayitāṃ raveḥ,ततः पितृगृहे गन्तुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी छायामयीमात्मतनुं निर्ममे दयितां रवेः
Main,77.0,12,tāñcovāca tvayā veśmanyatra bhānoryathā mayā tathā samyagapatyeṣu vartitavyaṃ yathā ravau,ताञ्चोवाच त्वया वेश्मन्यत्र भानोर्यथा मया तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं यथा रवौ
Main,77.0,13,pṛṣṭayāpi na vācyante tathaitadgamanaṃ mama saivāsmi nāma saṃjñeti vācyametatsadā vacaḥ,पृष्टयापि न वाच्यन्ते तथैतद्गमनं मम सैवास्मि नाम संज्ञेति वाच्यमेतत्सदा वचः
Main,77.0,14,chāyasaṃjñovāca ākeśagrahaṇād devi ! āśāpācca vacastava kariṣye kathayiṣyāmi vṛttantu śāpakarṣaṇāt,छायसंज्ञोवाच आकेशग्रहणाद् देवि ! आशापाच्च वचस्तव करिष्ये कथयिष्यामि वृत्तन्तु शापकर्षणात्
Main,77.0,15,ityuktā sā tadā devī jagāma bhavanaṃ pituḥ dadarśa tatra tvaṣṭāraṃ tapasā dhūtakalmaṣam,इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषम्
Main,77.0,16,bahumānācca tenāpi pūjitā viśvakarmaṇā tasthau pitṛgṛhe sā tu kañcitkālamaninditā,बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्वकर्मणा तस्थौ पितृगृहे सा तु कञ्चित्कालमनिन्दिता
Main,77.0,17,tatastāṃ prāha cārvaṅgī pitā nāticiroṣitām stutvā ca tanayāṃ premabahumānapuraḥ saram,ततस्तां प्राह चार्वङ्गी पिता नातिचिरोषिताम् स्तुत्वा च तनयां प्रेमबहुमानपुरः सरम्
Main,77.0,18,tvāntu me paśyato vatse dināni subahūnyapi muhūrtārdhasamāni syuḥ kintu dharmo vilupyate,त्वान्तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि मुहूर्तार्धसमानि स्युः किन्तु धर्मो विलुप्यते
Main,77.0,19,bāndhaveṣu ciraṃ vāso nārīṇāṃ na yaśaskaraḥ manoratho bāndhavānāṃ nāryā bhartṛgṛhe sthitiḥ,बान्धवेषु चिरं वासो नारीणां न यशस्करः मनोरथो बान्धवानां नार्या भर्तृगृहे स्थितिः
Main,77.0,20,sā tvaṃ trailokyanāthena bhartrā sūryeṇa saṅgatā pitṛgehe ciraṃ kālaṃ vastuṃ nārhasi putrike,सा त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण सङ्गता पितृगेहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके
Main,77.0,21,sā tvaṃ bhartṛgṛhaṃ gaccha tuṣṭo 'haṃ pūjitāsi me punarāgamanaṃ kāryaṃ darśanāya śubhe mama,सा त्वं भर्तृगृहं गच्छ तुष्टो ऽहं पूजितासि मे पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभे मम
Main,77.0,22,mārkaṇḍeya uvāca ityuktā sā tadā pitrā tathetyuktvā ca sā mune saṃpūjayitvā pitaraṃ jagāmāthottarān kurūn,मार्कण्डेय उवाच इत्युक्ता सा तदा पित्रा तथेत्युक्त्वा च सा मुने संपूजयित्वा पितरं जगामाथोत्तरान् कुरून्
Main,77.0,23,sūryatāpamanicchantī tejasastasya bibhyatī tapaścacāra tatrāpi vaḍavārūpadhāriṇī,सूर्यतापमनिच्छन्ती तेजसस्तस्य बिभ्यती तपश्चचार तत्रापि वडवारूपधारिणी
Main,77.0,24,saṃjñeyamiti manvāno dvitīyāyāmahaspatiḥ janayāmāsa tanayau kanyāñcaikāṃ manoramām,संज्ञेयमिति मन्वानो द्वितीयायामहस्पतिः जनयामास तनयौ कन्याञ्चैकां मनोरमाम्
Main,77.0,25,chāyāsaṃjñā tvapatyeṣu yathā sveṣvativatsalā tathā na saṃjñākanyāyāṃ putrayoścānvavartata,छायासंज्ञा त्वपत्येषु यथा स्वेष्वतिवत्सला तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चान्ववर्तत
Main,77.0,26,lālanādyupabhogeṣu viśeṣamanuvāsaram manustat kṣāntavānasya yamastasyā na cakṣame,लालनाद्युपभोगेषु विशेषमनुवासरम् मनुस्तत् क्षान्तवानस्य यमस्तस्या न चक्षमे
Main,77.0,27,tāḍanāya ca vai kopāt pādastena samudyataḥ tasyāḥ punaḥ kṣāntimatā na tu dehe nipātitaḥ,ताडनाय च वै कोपात् पादस्तेन समुद्यतः तस्याः पुनः क्षान्तिमता न तु देहे निपातितः
Main,77.0,28,tataḥ śaśāpa taṃ kopācchāyāsaṃjñā yamaṃ dvija kiñcit prasphuramāṇauṣṭhī vicalatpāṇipallavā,ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं द्विज किञ्चित् प्रस्फुरमाणौष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा
Main,77.0,29,pituḥ patnīmamaryādaṃ yanmāṃ tarjayase padā bhuvi tasmādayaṃ padāstavādyaiva patiṣyati,पितुः पत्नीममर्यादं यन्मां तर्जयसे पदा भुवि तस्मादयं पदास्तवाद्यैव पतिष्यति
Main,77.0,30,mārkaṇḍeya uvāca ityākarṇya yamaḥ śāpaṃ mātrā dattaṃ bhayāturaḥ abhyetya pitaraṃ prāha praṇipātapuraḥ saram,मार्कण्डेय उवाच इत्याकर्ण्य यमः शापं मात्रा दत्तं भयातुरः अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरः सरम्
Main,77.0,31,yama uvāca tātaitanmahadāścaryaṃ na dṛṣṭamiti kenacit mātā vātsalyamutsṛjya śāpaṃ putre prayacchati,यम उवाच तातैतन्महदाश्चर्यं न दृष्टमिति केनचित् माता वात्सल्यमुत्सृज्य शापं पुत्रे प्रयच्छति
Main,77.0,32,yathā manurmamācaṣṭe neyaṃ matā tathā mama viguṇeṣvapi putreṣu na mātā viguṇā bhavet,यथा मनुर्ममाचष्टे नेयं मता तथा मम विगुणेष्वपि पुत्रेषु न माता विगुणा भवेत्
Main,77.0,33,mārkaṇḍeya uvāca yamasyaitadvacaḥ śrutvā bhagavāṃstimirāpahaḥ chāyāsaṃjñāṃ samāhūya papraccha kva gateti sā,मार्कण्डेय उवाच यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवांस्तिमिरापहः छायासंज्ञां समाहूय पप्रच्छ क्व गतेति सा
Main,77.0,34,sā cāha tanayā tvaṣṭurahaṃ saṃjñā vibhāvaso patnī tava tvayāpatyānyetāni janitāni me,सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे
Main,77.0,35,itthaṃ vivasvataḥ sā tu bahuśaḥ pṛcchato yadā nācacakṣe tataḥ kruddho bhāsvāṃstāṃ śaptumudyataḥ,इत्थं विवस्वतः सा तु बहुशः पृच्छतो यदा नाचचक्षे ततः क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः
Main,77.0,36,tataḥ sā kathayāmāsa yathāvṛttaṃ vivasvataḥ viditārthaśca bhagavān jagāma tvaṣṭurālayam,ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वतः विदितार्थश्च भगवान् जगाम त्वष्टुरालयम्
Main,77.0,37,tataḥ sa pūjayāmāsa tadā trailokyapūjitam bhāsvantaṃ parayā bhaktyā nijagehamupāgatam,ततः स पूजयामास तदा त्रैलोक्यपूजितम् भास्वन्तं परया भक्त्या निजगेहमुपागतम्
Main,77.0,38,saṃjñāṃ pṛṣṭastadā tasmai kathayāmāsa viśvakṛt āgataiveha me veśma bhavataḥ preṣiteti vai,संज्ञां पृष्टस्तदा तस्मै कथयामास विश्वकृत् आगतैवेह मे वेश्म भवतः प्रेषितेति वै
Main,77.0,39,divākaraḥ samādhistho vaḍavārūpadhāriṇīm tapaścarantīṃ dadṛśe uttareṣu kuruṣvatha,दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् तपश्चरन्तीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ
Main,77.0,40,saumyamūrtiḥ śubhākāro mama bhartā bhavediti abhisandhiñca tapaso bubudhe 'syā divākaraḥ,सौम्यमूर्तिः शुभाकारो मम भर्ता भवेदिति अभिसन्धिञ्च तपसो बुबुधे ऽस्या दिवाकरः
Main,77.0,41,śātanaṃ tejaso me 'dya kriyatāmiti bhāskaraḥ tañcāha viśvakarmāṇaṃ saṃjñāyāḥ pitaraṃ dvija,शातनं तेजसो मे ऽद्य क्रियतामिति भास्करः तञ्चाह विश्वकर्माणं संज्ञायाः पितरं द्विज
Main,77.0,42,saṃvatsarabhramestasya viśvakarmā karavestataḥ tejasaḥ śātanañcakre stūyamānaśca daivataiḥ,संवत्सरभ्रमेस्तस्य विश्वकर्मा करवेस्ततः तेजसः शातनञ्चक्रे स्तूयमानश्च दैवतैः
Main,78.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe vaivasvatamanvantare saptasaptatitamo 'dhyāyaḥ aṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ- 78 mārkaṇḍeya uvāca tatastaṃ tuṣṭuvurdevāstathā devarṣayo ravim vāgbhiroḍyamaśeṣasya trailokyasya samāgatāḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वैवस्वतमन्वन्तरे सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः अष्टसप्ततितमो ऽध्यायः- ७८ मार्कण्डेय उवाच ततस्तं तुष्टुवुर्देवास्तथा देवर्षयो रविम् वाग्भिरोड्यमशेषस्य त्रैलोक्यस्य समागताः
Main,78.0,2,devā ūcuḥ namaste ṛksvarūpāya sāmarūpāya te namaḥ yajuḥ svarūparūpāya sāmnāndhāmavate namaḥ,देवा ऊचुः नमस्ते ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः यजुः स्वरूपरूपाय साम्नान्धामवते नमः
Main,78.0,3,jñānaikadhāmabhūtāya nirdhūtatamase namaḥ śuddhajyotiḥ svarūpāya viśuddhāyāmalātmane,ज्ञानैकधामभूताय निर्धूततमसे नमः शुद्धज्योतिः स्वरूपाय विशुद्धायामलात्मने
Main,78.0,4,variṣṭhāya vareṇyāya parasmai paramātmane namo 'khilajagadvyāpisvarūpāyātmamūrtaye,वरिष्ठाय वरेण्याय परस्मै परमात्मने नमो ऽखिलजगद्व्यापिस्वरूपायात्ममूर्तये
Main,78.0,5,idaṃ stotravaraṃ ramyaṃ śrotavyaṃ śraddhayā naraiḥ śiṣyo bhūtvā samādhistho dattvā deyaṃ gurorapi,इदं स्तोत्रवरं रम्यं श्रोतव्यं श्रद्धया नरैः शिष्यो भूत्वा समाधिस्थो दत्त्वा देयं गुरोरपि
Main,78.0,6,na śūnyabhūtaiḥ śrotavyametattu saphalaṃ bhavet sarvakāraṇabhūtāya niṣṭhāyai jñānacetasām,न शून्यभूतैः श्रोतव्यमेतत्तु सफलं भवेत् सर्वकारणभूताय निष्ठायै ज्ञानचेतसाम्
Main,78.0,7,namaḥ sūryasvarūpāya prakāśātmasvarūpiṇe bhāskarāya namastubhyaṃ tathā dinakṛte namaḥ,नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशात्मस्वरूपिणे भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः
Main,78.0,8,śarvarīhetave caiva sandhyājyotsnākṛte namaḥ tvaṃ sarvametad bhagavan jagadudbhramatā tvayā,शर्वरीहेतवे चैव सन्ध्याज्योत्स्नाकृते नमः त्वं सर्वमेतद् भगवन् जगदुद्भ्रमता त्वया
Main,78.0,9,bhramatyāviddhamakhilaṃ brahmāṇḍaṃ sacarācaram tvadaṃśubhiridaṃ spṛṣṭaṃ sarvaṃ sañjāyate śuci,भ्रमत्याविद्धमखिलं ब्रह्माण्डं सचराचरम् त्वदंशुभिरिदं स्पृष्टं सर्वं सञ्जायते शुचि
Main,78.0,10,kriyate tvatkaraiḥ sparśājjalādīnāṃ pavitratā homadānādiko dharmo nopakārāya jāyate,क्रियते त्वत्करैः स्पर्शाज्जलादीनां पवित्रता होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते
Main,78.0,11,tāvadyāvanna saṃyogi jagadetat tvadaṃśubhiḥ ṛcaste sakalā hyetā yajūṃṣyetāni cānyataḥ,तावद्यावन्न संयोगि जगदेतत् त्वदंशुभिः ऋचस्ते सकला ह्येता यजूंष्येतानि चान्यतः
Main,78.0,12,sakalāni ca sāmāni nipatanti tvadaḍgataḥ ṛṅmayastvaṃ jagannātha ! tvameva ca yajurmayaḥ,सकलानि च सामानि निपतन्ति त्वदड्गतः ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ ! त्वमेव च यजुर्मयः
Main,78.0,13,yataḥ sāmamayaścaiva tato nātha ! trayīmayaḥ tvameva brahmaṇo rūpaṃ parañcāparameva ca,यतः साममयश्चैव ततो नाथ ! त्रयीमयः त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परञ्चापरमेव च
Main,78.0,14,mūrtāmūrtastathā sūkṣmaḥ sthūlarūpastathā sthitaḥ nimeṣakāṣṭhādimayaḥ kālarūpaḥ kṣayātmakaḥ prasīda svecchayā rūpaṃ svatejaḥ śamanaṃ kuru,मूर्तामूर्तस्तथा सूक्ष्मः स्थूलरूपस्तथा स्थितः निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपः क्षयात्मकः प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वतेजः शमनं कुरु
Main,78.0,15,mārkaṇḍeya uvāca evaṃ saṃstūyamānastu devairdevarṣibhistathā mumoca svaṃ tadā tejastejasāṃ rāśiravyayaḥ,मार्कण्डेय उवाच एवं संस्तूयमानस्तु देवैर्देवर्षिभिस्तथा मुमोच स्वं तदा तेजस्तेजसां राशिरव्ययः
Main,78.0,16,yattasya ṛṅmayaṃ tejo bhavitā tena medinī yajurmayenāpi divaṃ svargaḥ sāmamayaṃ raveḥ,यत्तस्य ऋङ्मयं तेजो भविता तेन मेदिनी यजुर्मयेनापि दिवं स्वर्गः साममयं रवेः
Main,78.0,17,śātitāstejaso bhāgā ye tvaṣṭrā daśa pañca ca tvaṣṭraiva tena śarvasya kṛtaṃ śūlaṃ mahātmanā,शातितास्तेजसो भागा ये त्वष्ट्रा दश पञ्च च त्वष्ट्रैव तेन शर्वस्य कृतं शूलं महात्मना
Main,78.0,18,cakraṃ viṣṇorvasūnāñca śaṅkavo 'tha sudāruṇāḥ pāvakasya tathā śaktiḥ śibikā dhanadasya ca,चक्रं विष्णोर्वसूनाञ्च शङ्कवो ऽथ सुदारुणाः पावकस्य तथा शक्तिः शिबिका धनदस्य च
Main,78.0,19,anyeṣāmasurārīṇāmastrāṇyugrāṇi yāni vai yakṣavidyādharāṇāñca tāni cakre sa viśvakṛt,अन्येषामसुरारीणामस्त्राण्युग्राणि यानि वै यक्षविद्याधराणाञ्च तानि चक्रे स विश्वकृत्
Main,78.0,20,tataśca ṣoḍaśaṃ bhāgaṃ bibharti bhagavān vibhuḥ tattejaḥ pañcadaśadhā śātitaṃ viśvakarmaṇā,ततश्च षोडशं भागं बिभर्ति भगवान् विभुः तत्तेजः पञ्चदशधा शातितं विश्वकर्मणा
Main,78.0,21,tato 'śvarūpadhṛgbhānuruttarānagamat kurūn tadṛśe tatra saṃjñāñca vaḍavārūpadhāriṇīm,ततो ऽश्वरूपधृग्भानुरुत्तरानगमत् कुरून् तदृशे तत्र संज्ञाञ्च वडवारूपधारिणीम्
Main,78.0,22,sā ca dṛṣṭvā tamāyāntaṃ parapuṃso viśaṅkayā jagāma saṃmukhaṃ tasya pṛṣṭharakṣaṇatatparā,सा च दृष्ट्वा तमायान्तं परपुंसो विशङ्कया जगाम संमुखं तस्य पृष्ठरक्षणतत्परा
Main,78.0,23,tataśca nāsikāyogaṃ tayostatra sametayoḥ nāsatyadastrau tanayāvaśvīvaktravinirgatau,ततश्च नासिकायोगं तयोस्तत्र समेतयोः नासत्यदस्त्रौ तनयावश्वीवक्त्रविनिर्गतौ
Main,78.0,24,retaso 'nte ca revantaḥ khaḍgī carmo tanutradhṛk aśvārūḍhaḥ samudbhūto bāṇatūṇasamanvitaḥ,रेतसो ऽन्ते च रेवन्तः खड्गी चर्मो तनुत्रधृक् अश्वारूढः समुद्भूतो बाणतूणसमन्वितः
Main,78.0,25,tataḥ svarūpamatulaṃ darśayāmāsa bhānumān tasyaiṣā ca samālokya svarūpaṃ mudamādade,ततः स्वरूपमतुलं दर्शयामास भानुमान् तस्यैषा च समालोक्य स्वरूपं मुदमाददे
Main,78.0,26,svarūpadhāriṇīñcaimāmānināya nijāśrayam saṃjñāṃ bhāryāṃ prītimatīṃ bhāskaro vāritaskaraḥ,स्वरूपधारिणीञ्चैमामानिनाय निजाश्रयम् संज्ञां भार्यां प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्करः
Main,78.0,27,tataḥ pūrvasuto yo 'syāḥ so 'bhūdvaivasvato manuḥ dvitīyaśca yamaḥ śāpāddharmadṛṣṭirabhūt sutaḥ,ततः पूर्वसुतो यो ऽस्याः सो ऽभूद्वैवस्वतो मनुः द्वितीयश्च यमः शापाद्धर्मदृष्टिरभूत् सुतः
Main,78.0,28,kṛmayo māṃsamādāya pādato 'sya mahītale patiṣyantīti śāpāntaṃ tasya cakre pitā svayam,कृमयो मांसमादाय पादतो ऽस्य महीतले पतिष्यन्तीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयम्
Main,78.0,29,dharmadṛṣṭiryataścāsau samo mitre tathāhite tato niyogaṃ taṃ yāmye cakāra timirāpahaḥ,धर्मदृष्टिर्यतश्चासौ समो मित्रे तथाहिते ततो नियोगं तं याम्ये चकार तिमिरापहः
Main,78.0,30,yamunā ca nadī jajñe kalindāntaravāhinī aśvinau devabhiṣajau kṛtau pitrā mahātmanā,यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिनी अश्विनौ देवभिषजौ कृतौ पित्रा महात्मना
Main,78.0,31,guhyakādhipatitve ca revanto 'pi niyojitaḥ cchāyāsaṃjñāsutānāñca niyogaḥ śruyatāṃ mama,गुह्यकाधिपतित्वे च रेवन्तो ऽपि नियोजितः च्छायासंज्ञासुतानाञ्च नियोगः श्रुयतां मम
Main,78.0,32,pūrvajasya manostulyaśchāyāsaṃjñāsuto 'grajaḥ tataḥ sāvarṇikīṃ saṃjñāmavāpa tanayo raveḥ,पूर्वजस्य मनोस्तुल्यश्छायासंज्ञासुतो ऽग्रजः ततः सावर्णिकीं संज्ञामवाप तनयो रवेः
Main,78.0,33,bhaviṣyati manuḥ so 'pi balirindro yadā tadā śanaiścaro grahāṇāñca madhye pitrā niyojitaḥ,भविष्यति मनुः सो ऽपि बलिरिन्द्रो यदा तदा शनैश्चरो ग्रहाणाञ्च मध्ये पित्रा नियोजितः
Main,78.0,34,tayostṛtīyā yā kanyā tapatī nāma sā kurum nṛpāt saṃvaraṇāt putramavāpa manujeśvaram,तयोस्तृतीया या कन्या तपती नाम सा कुरुम् नृपात् संवरणात् पुत्रमवाप मनुजेश्वरम्
Main,78.0,35,tasya vaivasvatasyāhaṃ manoḥ saptamamantaram kathayāmi sutān bhūpānṛṣīn devān surādhipam,तस्य वैवस्वतस्याहं मनोः सप्तममन्तरम् कथयामि सुतान् भूपानृषीन् देवान् सुराधिपम्
Main,79.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare vaivasvatotpattirnāmāṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ ūnāśītitamo 'dhyāyaḥ- 79 mārkaṇḍeya uvāca ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve marudgaṇāḥ bhṛgavo 'ṅgirasaścāṣṭau yatra devagaṇāḥ smṛtāḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे वैवस्वतोत्पत्तिर्नामाष्टसप्ततितमो ऽध्यायः ऊनाशीतितमो ऽध्यायः- ७९ मार्कण्डेय उवाच आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः भृगवो ऽङ्गिरसश्चाष्टौ यत्र देवगणाः स्मृताः
Main,79.0,2,ādityā vasavo rudrā vijñeyāḥ kaśyapātmajāḥ sādhyāśca maruto viśve dharmaputragaṇāstrayaḥ,आदित्या वसवो रुद्रा विज्ञेयाः कश्यपात्मजाः साध्याश्च मरुतो विश्वे धर्मपुत्रगणास्त्रयः
Main,79.0,3,bhṛgostu bhṛgavo devāḥ putrā hyaṅgirasaḥ sutāḥ eṣa sargaśca mārīco vijñeyaḥ sāmpratādhipaḥ,भृगोस्तु भृगवो देवाः पुत्रा ह्यङ्गिरसः सुताः एष सर्गश्च मारीचो विज्ञेयः साम्प्रताधिपः
Main,79.0,4,ūrjasvī nāma caivendro mahātmā yajñabhāgabhuk atītānāgatā ye ca vartante sāmpratañca ye,ऊर्जस्वी नाम चैवेन्द्रो महात्मा यज्ञभागभुक् अतीतानागता ये च वर्तन्ते साम्प्रतञ्च ये
Main,79.0,5,sarve te tridaśendrāstu vijñeyāstulyalakṣaṇāḥ sahasrākṣāḥ kuliśinaḥ sarva eva purandarāḥ,सर्वे ते त्रिदशेन्द्रास्तु विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः सहस्राक्षाः कुलिशिनः सर्व एव पुरन्दराः
Main,79.0,6,maghavanto vṛṣāḥ sarve śṛṅgiṇo gajagāminaḥ te śatakratavaḥ sarve bhūtābhibhavatejasaḥ,मघवन्तो वृषाः सर्वे शृङ्गिणो गजगामिनः ते शतक्रतवः सर्वे भूताभिभवतेजसः
Main,79.0,7,dharmādyaiḥ kāraṇaiḥ suddhairādhipatyaguṇānvitāḥ bhūtabhavyabhavannāthāḥ śṛṇu caitat trayaṃ dvija,धर्माद्यैः कारणैः सुद्धैराधिपत्यगुणान्विताः भूतभव्यभवन्नाथाः शृणु चैतत् त्रयं द्विज
Main,79.0,8,bhūrloko 'yaṃ smṛtā bhūmirantarikṣaṃ divaḥ smṛtam divyākhyāśca tathā svargastrailokyamiti gadyate,भूर्लोको ऽयं स्मृता भूमिरन्तरिक्षं दिवः स्मृतम् दिव्याख्याश्च तथा स्वर्गस्त्रैलोक्यमिति गद्यते
Main,79.0,9,atriścaiva vasiṣṭhaśca kāśyapaśca mahānṛṣiḥ gautamaśca bharadvājau viśvāmitro 'tha kauśikaḥ,अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च काश्यपश्च महानृषिः गौतमश्च भरद्वाजौ विश्वामित्रो ऽथ कौशिकः
Main,79.0,10,tathaiva putro bhagavānṛcīkasya mahātmanaḥ jamadagnistu saptaite munayo 'tra nathāntare,तथैव पुत्रो भगवानृचीकस्य महात्मनः जमदग्निस्तु सप्तैते मुनयो ऽत्र नथान्तरे
Main,79.0,11,ikṣvākurnābhagaścaiva dhṛṣṭaḥ śaryātireva ca nariṣyantaśca vikhyāto nābhāgāriṣṭa eva ca,इक्ष्वाकुर्नाभगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेव च नरिष्यन्तश्च विख्यातो नाभागारिष्ट एव च
Main,79.0,12,karūṣaśca pṛṣadhraśca vasumān lokaviśrutaḥ manorvaivasvatasyaite nava putrāḥ prakīrtitāḥ,करूषश्च पृषध्रश्च वसुमान् लोकविश्रुतः मनोर्वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः प्रकीर्तिताः
Main,79.0,13,vaivasvatamidaṃ brahman ! kathitante mayāntaram asmin śrute naraḥ sadyaḥ paṭhite caiva sattama mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ puṇyañca mahadaśnate,वैवस्वतमिदं ब्रह्मन् ! कथितन्ते मयान्तरम् अस्मिन् श्रुते नरः सद्यः पठिते चैव सत्तम मुच्यते पातकैः सर्वैः पुण्यञ्च महदश्नते
Main,80.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare vaivasvatakīrtanaṃ nāmaikonāśītitamo 'dhyāyaḥ aśītitamo 'dhyāyaḥ- 80 krauṣṭukiruvāca svāyambhuvādyāḥ kathitāḥ saptaite manavo mama tadantareṣu ye devā rājāno munayastathā,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे वैवस्वतकीर्तनं नामैकोनाशीतितमो ऽध्यायः अशीतितमो ऽध्यायः- ८० क्रौष्टुकिरुवाच स्वायम्भुवाद्याः कथिताः सप्तैते मनवो मम तदन्तरेषु ये देवा राजानो मुनयस्तथा
Main,80.0,2,asmin kalpe sapta ye 'nye bhaviṣyanti mahāmune manavastān samācakṣva ye ca devādayaśca ye,अस्मिन् कल्पे सप्त ये ऽन्ये भविष्यन्ति महामुने मनवस्तान् समाचक्ष्व ये च देवादयश्च ये
Main,80.0,3,mārkaṇḍeya uvāca kathitastava sāvarṇiśchāyāsaṃjñāsutaśca yaḥ pūrvajasya manostulyaḥ sa manurbhavitāṣṭamaḥ,मार्कण्डेय उवाच कथितस्तव सावर्णिश्छायासंज्ञासुतश्च यः पूर्वजस्य मनोस्तुल्यः स मनुर्भविताष्टमः
Main,80.0,4,rāmo vyāso gālavaśca dīptimān kṛpa eva ca ṛṣyaśṛṅgastathā droṇastatra saptarṣayo 'bhavan,रामो व्यासो गालवश्च दीप्तिमान् कृप एव च ऋष्यशृङ्गस्तथा द्रोणस्तत्र सप्तर्षयो ऽभवन्
Main,80.0,5,sutapāścāmitābhāśca mukhyāścaiva tridhā surāḥ viṃśakaḥ kathitāścaiṣāṃ trayāṇāṃ triguṇo gaṇaḥ,सुतपाश्चामिताभाश्च मुख्याश्चैव त्रिधा सुराः विंशकः कथिताश्चैषां त्रयाणां त्रिगुणो गणः
Main,80.0,6,tapastaptaśca śakraśca dyutirjyotiḥ prabhākaraḥ prabhāso dayito dharmastejoraśmiścirakratuḥ,तपस्तप्तश्च शक्रश्च द्युतिर्ज्योतिः प्रभाकरः प्रभासो दयितो धर्मस्तेजोरश्मिश्चिरक्रतुः
Main,80.0,7,ityādikastu sutapā devānāṃ viṃśako gaṇaḥ prabhurvibhurvibhāsādyastathānyo viṃśako gaṇaḥ,इत्यादिकस्तु सुतपा देवानां विंशको गणः प्रभुर्विभुर्विभासाद्यस्तथान्यो विंशको गणः
Main,80.0,8,surāṇāmamitābhānāṃ tṛtīyamapi me śṛṇu damo dānto ṛtaḥ somo vittādyāścaiva viṃśatiḥ,सुराणाममिताभानां तृतीयमपि मे शृणु दमो दान्तो ऋतः सोमो वित्ताद्याश्चैव विंशतिः
Main,80.0,9,mukhyā hyete samākhyātā devā manvantarādhipāḥ mārīcasyaiva te putrāḥ kaśyapasya prajāpateḥ,मुख्या ह्येते समाख्याता देवा मन्वन्तराधिपाः मारीचस्यैव ते पुत्राः कश्यपस्य प्रजापतेः
Main,80.0,10,bhaviṣyāśca bhaviṣyanti sāvarṇasyāntare manoḥ teṣāmindro bhaviṣyastu balirvairocanirmune,भविष्याश्च भविष्यन्ति सावर्णस्यान्तरे मनोः तेषामिन्द्रो भविष्यस्तु बलिर्वैरोचनिर्मुने
Main,80.0,11,pātāla āste yo 'dyāpi daityaḥ samayabandhanaḥ virajāścārvavīraśca nirmohaḥ satyavāk kṛtiḥ viṣṇvādyāścaiva tanayāḥ sāvarṇasya manornṛpāḥ,पाताल आस्ते यो ऽद्यापि दैत्यः समयबन्धनः विरजाश्चार्ववीरश्च निर्मोहः सत्यवाक् कृतिः विष्ण्वाद्याश्चैव तनयाः सावर्णस्य मनोर्नृपाः
Main,81.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe 'śītitamo 'dhyāyaḥ ekāśītitamo 'dhyāyaḥ- 81 mārkaṇḍeya uvāca sāvarṇiḥ sūryatanayo yo manuḥ kathyate 'ṣṭamaḥ niśāmaya tadutpattiṃ vistarād gadato mama,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे ऽशीतितमो ऽध्यायः एकाशीतितमो ऽध्यायः- ८१ मार्कण्डेय उवाच सावर्णिः सूर्यतनयो यो मनुः कथ्यते ऽष्टमः निशामय तदुत्पत्तिं विस्तराद् गदतो मम
Main,81.0,2,mahāmāyānubhāvena yathā manvantarādhipaḥ sa babhūva mahābhāgaḥ sāvarṇistanayo raveḥ,महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः
Main,81.0,3,svārociṣe 'ntare pūrvaṃ caitravaṃśasamudbhavaḥ suratho nāma rājābhūt samaste kṣitimaṇḍale,स्वारोचिषे ऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः सुरथो नाम राजाभूत् समस्ते क्षितिमण्डले
Main,81.0,4,tasya pālayataḥ samyak prajāḥ putrānivaurasān babhūvuḥ śatravo bhūpāḥ kolāvidhvaṃsinastathā,तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान् बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तथा
Main,81.0,5,tasya tairabhavad yuddhamatiprabaladaṇḍinaḥ nyūnairapi sa tairyuddhe kolāvidhvaṃsibhirjitaḥ,तस्य तैरभवद् युद्धमतिप्रबलदण्डिनः न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः
Main,81.0,6,tataḥ svapuramāyāto nijadeśādhipo 'bhavat ākrāntaḥ sa mahābhāgastaistadā prabalāribhiḥ,ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपो ऽभवत् आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः
Main,81.0,7,amātyairbalibhirduṣṭairdurbalasya durātmabhiḥ koṣo balañcāpahṛtaṃ tatrāpi svapure tataḥ,अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः कोषो बलञ्चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः
Main,81.0,8,tato mṛgayāvyājena hṛtasvāmyaḥ sa bhupatiḥ ekākī hayamāruhya jagāma gahanaṃ vanam,ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भुपतिः एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम्
Main,81.0,9,sa tatrāśramamadrākṣīd dvijavaryasya medhasaḥ praśāntaśvāpadākīrṇaṃ muniśṣyopaśobhitam,स तत्राश्रममद्राक्षीद् द्विजवर्यस्य मेधसः प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिश्ष्योपशोभितम्
Main,81.0,10,tasthau kañcit sa kālañca muninā tena satkṛtaḥ itaścaitaśca vicaraṃstasmin munivarāśrame,तस्थौ कञ्चित् स कालञ्च मुनिना तेन सत्कृतः इतश्चैतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे
Main,81.0,11,so 'cintayat tadā tatra mamatvākṛṣṭacetanaḥ matpūrvaiḥ pālitaṃ pūrvaṃ mayā hīnaṃ puraṃ hi tat madbhṛtyaistairasadvṛttairdharmataḥ pālyate na vā,सो ऽचिन्तयत् तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् मद्भृत्यैस्तैरसद्वृत्तैर्धर्मतः पाल्यते न वा
Main,81.0,12,na jāne sa pradhāno me śūrahastī sadāmadaḥ mama vairivaśaṃ yātaḥ kān bhogānupalapsyate,न जाने स प्रधानो मे शूरहस्ती सदामदः मम वैरिवशं यातः कान् भोगानुपलप्स्यते
Main,81.0,13,ye mamānugatā nityaṃ prasādadhanabhojanaiḥ anuvṛttiṃ dhruvaṃ te 'dya kurvantyanyamahībhṛtām,ये ममानुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः अनुवृत्तिं ध्रुवं ते ऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृताम्
Main,81.0,14,asamyagvyayaśīlaistaiḥ kurvadbhiḥ satataṃ vyayam saṃcitaḥ so 'tiduḥ khena kṣayaṃ kośo gamiṣyati,असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् संचितः सो ऽतिदुः खेन क्षयं कोशो गमिष्यति
Main,81.0,15,etaccānyacca satataṃ cintayāmāsa pārthivaḥ tatra viprāśramābhyāse vaiśyamekaṃ dadarśa saḥ,एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः तत्र विप्राश्रमाभ्यासे वैश्यमेकं ददर्श सः
Main,81.0,16,sa pṛṣṭastena kastvaṃ bhoḥ hetuścāgamane 'tra kaḥ saśoka iva kasmāttvaṃ durmanā iva lakṣyase,स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः हेतुश्चागमने ऽत्र कः सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे
Main,81.0,17,ityākarṇya vacastasya bhūpateḥ praṇayoditam pratyuvāca sa taṃ vaiśyaḥ praśrayāvanato nṛpam,इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम्
Main,81.0,18,vaiśya uvāca samādhirnāma vaiśyo 'hamutpanno dhanināṃ kule putradārairnirastaśca dhanalobhādasādhubhiḥ,वैश्य उवाच समाधिर्नाम वैश्यो ऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः
Main,81.0,19,vihīnaśca dhanairdāraiḥ putrairādāya me dhanam vanamabhyāgato duḥ khī nirastaścāptabandhubhaiḥ,विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् वनमभ्यागतो दुः खी निरस्तश्चाप्तबन्धुभैः
Main,81.0,20,so 'haṃ na vedmi putrāṇāṃ kuśalākuśalātmikām pravṛttiṃ svajanānāñca dārāṇāñcātra saṃsthitaḥ,सो ऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् प्रवृत्तिं स्वजनानाञ्च दाराणाञ्चात्र संस्थितः
Main,81.0,21,kiṃ nu teṣāṃ gṛhe kṣemamakṣemaṃ kiṃ nu sāmpratam kathaṃ te kiṃ nu sadvṛttāḥ durvṛttāḥ kiṃ nu me sutāḥ,किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् कथं ते किं नु सद्वृत्ताः दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः
Main,81.0,22,rājovāca yairnirasto bhavāṃllubdhaiḥ putradārādibhirdhanaiḥ teṣu kiṃ bhavataḥ snehamanubadhnāti mānasam,राजोवाच यैर्निरस्तो भवांल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम्
Main,81.0,23,vaiśca uvāca evametadyathā prāha bhavānasmadgataṃ vacaḥ kiṃ karomi na badhnāti mama niṣṭhuratāṃ manaḥ,वैश्च उवाच एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः किं करोमि न बध्नाति मम निष्ठुरतां मनः
Main,81.0,24,yaiḥ santyajya pitṛsnehaṃ dhanalubdhairnirākṛtaḥ patisvajanahārdaṃ ca hārdi teṣveva me manaḥ,यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः पतिस्वजनहार्दं च हार्दि तेष्वेव मे मनः
Main,81.0,25,kimetannābhijānāmi jānannapi mahāmate yatpremapravaṇaṃ cittaṃ viguṇeṣvapi bandhuṣu,किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते यत्प्रेमप्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु
Main,81.0,26,teṣāṃ kṛte me niḥ śvāso daurmanasyaṃ ca jāyate karomi kiṃ yanna manasteṣvaprītiṣu niṣṭhuram,तेषां कृते मे निः श्वासो दौर्मनस्यं च जायते करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम्
Main,81.0,27,mārkaṇḍeya uvāca tatastau sahitau vipra taṃ muniṃ samupasthitau samādhirnāma vaiśyo 'sau sa ca pārthivasattamaḥ,मार्कण्डेय उवाच ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ समाधिर्नाम वैश्यो ऽसौ स च पार्थिवसत्तमः
Main,81.0,28,kṛtvā tu tau yathānyāyaṃ yathārhaṃ tena saṃvidam upaviṣṭau kathāḥ kāściccakraturvaiśya-pārthivau,कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्य-पार्थिवौ
Main,81.0,29,rājauvāca bhagavaṃstvāmahaṃ praṣṭumiccāmyekaṃ vadasva tat duḥ khāya yanme manasaḥ svacittāyattatāṃ vinā,राजौवाच भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्चाम्येकं वदस्व तत् दुः खाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना
Main,81.0,30,mamatvaṃ gatarājyasya rājyāṅgeṣvakhileṣvapi jānato 'pi yathājñasya kimetanmunisattama,ममत्वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि जानतो ऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम
Main,81.0,31,ayaṃ ca nikṛtaḥ putrairdārairbhṛtyaistathojjhitaḥ svajanena ca santyaktasteṣu hārde tathāpyati,अयं च निकृतः पुत्रैर्दारैर्भृत्यैस्तथोज्झितः स्वजनेन च सन्त्यक्तस्तेषु हार्दे तथाप्यति
Main,81.0,32,evameṣa tathāhaṃ ca dvāvapyatyantaduḥ khitau dṛṣṭadoṣe 'pi viṣaye mamatvākṛṣṭamānasau,एवमेष तथाहं च द्वावप्यत्यन्तदुः खितौ दृष्टदोषे ऽपि विषये ममत्वाकृष्टमानसौ
Main,81.0,33,tatkimetanmahābhāga yanmoho jñāninorapi mamāsya ca bhavatyeṣā vivekāndhasya mūḍhatā,तत्किमेतन्महाभाग यन्मोहो ज्ञानिनोरपि ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता
Main,81.0,34,ṛṣiruvāca jñānamasti samastasya jantorviṣayagocare viṣayaśca mahābhāga yāti caivaṃ pṛthak pṛthak,ऋषिरुवाच ज्ञानमस्ति समस्तस्य जन्तोर्विषयगोचरे विषयश्च महाभाग याति चैवं पृथक् पृथक्
Main,81.0,35,divāndhāḥ prāṇinaḥ kecidrātrāvandhāstathāpare kecid divā tathā rātrau prāṇinastulyadṛṣṭayaḥ,दिवान्धाः प्राणिनः केचिद्रात्रावन्धास्तथापरे केचिद् दिवा तथा रात्रौ प्राणिनस्तुल्यदृष्टयः
Main,81.0,36,jñānino manujāḥ satyaṃ kintu te na hi kevalam yato hi jñāninaḥ sarve paśu-pakṣi-mṛgādayaḥ,ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किन्तु ते न हि केवलम् यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशु-पक्षि-मृगादयः
Main,81.0,37,jñānaṃ ca tanmanuṣyāṇāṃ yatteṣāṃ mṛgṛpakṣiṇām manuṣyāṇāṃ ca yatteṣāṃ tulyamanyattathobhayoḥ,ज्ञानं च तन्मनुष्याणां यत्तेषां मृगृपक्षिणाम् मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः
Main,81.0,38,jñāne 'pi sati paśyaitān pataṅgāñchāvacañcuṣu kaṇamokṣādṛtān mohātpīḍyamānānapi kṣudhā,ज्ञाने ऽपि सति पश्यैतान् पतङ्गाञ्छावचञ्चुषु कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा
Main,81.0,39,mānuṣā manujavyāghra sābhilāṣāḥ sutān prati lobhātpratyupakārāya nanvetān kiṃ na paśyasi,मानुषा मनुजव्याघ्र साभिलाषाः सुतान् प्रति लोभात्प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि
Main,81.0,40,tathāpi mamatāvarte mohagarte nipātitāḥ mahāmāyāprabhāveṇa saṃsārasthitikāriṇā,तथापि ममतावर्ते मोहगर्ते निपातिताः महामायाप्रभावेण संसारस्थितिकारिणा
Main,81.0,41,tannātra vismayaḥ kāryo yoganidrā jagatpateḥ mahāmāyā hareścaitattathā saṃmohyate jagat,तन्नात्र विस्मयः कार्यो योगनिद्रा जगत्पतेः महामाया हरेश्चैतत्तथा संमोह्यते जगत्
Main,81.0,42,jñānināmapi cetāṃsi devī bhagavatī hi sā balādākṛṣya mohāya mahāmāyā prayacchati,ज्ञानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा बलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति
Main,81.0,43,tayā visṛjyate viśvaṃ jagadetaccarācaram saiṣā prasannā varadā nṛṇāṃ bhavati muktaye,तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये
Main,81.0,44,sā vidyā paramā mukterhetubhūtā sanātanī saṃsārabandhahetuśca saiva sarveśvareśvarī,सा विद्या परमा मुक्तेर्हेतुभूता सनातनी संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरी
Main,81.0,45,rojovāca bhagavan ! kā hi sā devī mahāmāyeti yāṃ bhavān bravīti kathamutpannā sā karmāsyāśca kiṃ dvija,रोजोवाच भगवन् ! का हि सा देवी महामायेति यां भवान् ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज
Main,81.0,46,yatsvabhāvā ca sā devī yatsvarūpā yadudbhavā tat sarvaṃ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara,यत्स्वभावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा तत् सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर
Main,81.0,47,ṛṣiruvāca nityaiva sā jaganmūrtistayā sarvamidaṃ tatam tathāpi tatsamutpattirbahudhā śruyatāṃ mama,ऋषिरुवाच नित्यैव सा जगन्मूर्तिस्तया सर्वमिदं ततम् तथापि तत्समुत्पत्तिर्बहुधा श्रुयतां मम
Main,81.0,48,devānāṃ kāryasiddhyarthamāvirbhavati sā yadā utpanneti tadā loke sā nityāpyabhidhīyate,देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमाविर्भवति सा यदा उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते
Main,81.0,49,yoganidrāṃ yadā viṣṇurjagatyekārṇavīkṛte āstīrya śeṣamabhajat kalpānte bhagavān prabhuḥ,योगनिद्रां यदा विष्णुर्जगत्येकार्णवीकृते आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः
Main,81.0,50,tadā dvāvasurau ghorau vikhyātau madhukaiṭabhau viṣṇukarṇamalodbhūtau hantuṃ brahmāṇamudyatau,तदा द्वावसुरौ घोरौ विख्यातौ मधुकैटभौ विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ
Main,81.0,51,sa nābhikamale viṣṇoḥ sthito brahmā prajāpatiḥ dṛṣṭvā tāvasurau cograu prasuptaṃ ca janārdanam,स नाभिकमले विष्णोः स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम्
Main,81.0,52,tuṣṭāva yoganidrāṃ tāmekāgrahṛdayasthitaḥ vibodhanārthāya harerharinetrakṛtālayām,तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयस्थितः विबोधनार्थाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम्
Main,81.0,53,brahmovāca viśveśvarīṃ jagaddhātrīṃ sthiti-saṃhārakāriṇīm nidrāṃ bhagavatīṃ viṣṇoratulāṃ tejasaḥ prabhuḥ,ब्रह्मोवाच विश्वेश्वरीं जगद्धात्रीं स्थिति-संहारकारिणीम् निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः
Main,81.0,54,tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā tvaṃ hi vaṣaṭkāraḥ svarātmikā sudhā tvamakṣare nitye tridhā mātrātmikā sthitā,त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं हि वषट्कारः स्वरात्मिका सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता
Main,81.0,55,ardhamātrā sthitā nityā yānuccāryā viśeṣataḥ tvameva sandhyā sāvitrī tvaṃ devi jananī parā,अर्धमात्रा स्थिता नित्या यानुच्चार्या विशेषतः त्वमेव सन्ध्या सावित्री त्वं देवि जननी परा
Main,81.0,56,tvayaiva dhāryate sarvaṃ tvayaitatsṛjyate jagat tvayaitatpālyate devi tvamatsyante ca sarvadā,त्वयैव धार्यते सर्वं त्वयैतत्सृज्यते जगत् त्वयैतत्पाल्यते देवि त्वमत्स्यन्ते च सर्वदा
Main,81.0,57,visṛṣṭau sṛṣṭirūpā tvaṃ sthitirūpā ca pālane tathā saṃhṛtirūpānte jagato 'sya jaganmaye,विसृष्टौ सृष्टिरूपा त्वं स्थितिरूपा च पालने तथा संहृतिरूपान्ते जगतो ऽस्य जगन्मये
Main,81.0,58,mahāvidyā mahāmāyā mahāmedhā mahāsmṛtiḥ mahāmohā ca bhavatī mahādevī maheśvarī,महाविद्या महामाया महामेधा महास्मृतिः महामोहा च भवती महादेवी महेश्वरी
Main,81.0,59,prakṛtistvañca sarvasya guṇatrayavibhāvinī kālarātrirmahārātrirmoharātriśca dāruṇā,प्रकृतिस्त्वञ्च सर्वस्य गुणत्रयविभाविनी कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा
Main,81.0,60,tvaṃ śrīstvamīśvarī tvaṃ hrīstvaṃ buddhirbodhalakṣaṇā lajjā puṣṭistathā tuṣṭistvaṃ śāntiḥ kṣāntireva ca,त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्बोधलक्षणा लज्जा पुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्तिरेव च
Main,81.0,61,khaḍiganī śūlinī ghorā gadinī cakriṇī tathā śaṅkhinī cāpinī bāṇa-bhuśuṇḍī parighāyudhā,खडिगनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा शङ्खिनी चापिनी बाण-भुशुण्डी परिघायुधा
Main,81.0,62,saumyā saumyatarāśeṣa-saumyebhyastvatisundarī parāparāṇāṃ paramā tvameva parameśvarī,सौम्या सौम्यतराशेष-सौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी
Main,81.0,63,yacca kiñcit kvacidvastu sadasadvākhilātmike tasya sarvasya yā śiktiḥ sā tvaṃ kiṃ stūyate tadā,यच्च किञ्चित् क्वचिद्वस्तु सदसद्वाखिलात्मिके तस्य सर्वस्य या शिक्तिः सा त्वं किं स्तूयते तदा
Main,81.0,64,yayā tvayā jagatstraṣṭā jagatpātyatti yo jagat so 'pi nidrāvaśaṃ nītaḥ kastvāṃ stotumiheśvaraḥ,यया त्वया जगत्स्त्रष्टा जगत्पात्यत्ति यो जगत् सो ऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः
Main,81.0,65,viṣṇuḥ śarīragrahaṇamahāmīśāna eva ca kāritāste yato 'tastvāṃ kaḥ stotuṃ śaktimān bhavet,विष्णुः शरीरग्रहणमहामीशान एव च कारितास्ते यतो ऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत्
Main,81.0,66,sā tvamitthaṃ prabhāvaiḥ svairudārairdevi saṃstutā mohayaitau durādharṣāvasuro madhukaiṭabhau,सा त्वमित्थं प्रभावैः स्वैरुदारैर्देवि संस्तुता मोहयैतौ दुराधर्षावसुरो मधुकैटभौ
Main,81.0,67,prabodhañca jagatsvāmī nīyatāmacyuto laghu bodhaśca kriyatāmasya hantumetau mahāsurau,प्रबोधञ्च जगत्स्वामी नीयतामच्युतो लघु बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ
Main,81.0,68,ṛṣiruvāca evaṃ stutā tadā devī tāmasī tatra vedhasā viṣṇoḥ prabodhanārthāya nihantuṃ madhukaiṭabhau,ऋषिरुवाच एवं स्तुता तदा देवी तामसी तत्र वेधसा विष्णोः प्रबोधनार्थाय निहन्तुं मधुकैटभौ
Main,81.0,69,netrāsyanāsikā-bāhu-hṛdayebhyastathorasaḥ nirgamya darśane tasthau brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ,नेत्रास्यनासिका-बाहु-हृदयेभ्यस्तथोरसः निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
Main,81.0,70,uttasthau ca jagannāthastayā mukto janārdanaḥ ekārṇave 'hiśayanāttataḥ sa dadṛśe ca tau,उत्तस्थौ च जगन्नाथस्तया मुक्तो जनार्दनः एकार्णवे ऽहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ
Main,81.0,71,madhukaiṭabhau durātmānāvativīryaparākramau krodharaktekṣaṇāvattuṃ brahmāṇaṃ janitodyamau,मधुकैटभौ दुरात्मानावतिवीर्यपराक्रमौ क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्माणं जनितोद्यमौ
Main,81.0,72,samutthāya tatastābhyāṃ yuyudhe bhagavān hariḥ pañcavarṣasahasrāṇi bāhupraharaṇo vibhuḥ,समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः
Main,81.0,73,tāvapyatibalonmattau mahāmāyāvimohitau uktavantau varo 'smatto vriyatāmiti keśavam,तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ उक्तवन्तौ वरो ऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम्
Main,81.0,74,bhagavānuvāca bhavanetāmadya me tuṣṭau mama vadhyāvubhāvapi kimanyena vareṇātra etāvaddhi vṛtaṃ mama,भगवानुवाच भवनेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि किमन्येन वरेणात्र एतावद्धि वृतं मम
Main,81.0,75,ṛṣiruvāca vañcitābhyāmiti tadā sarvamāpomayaṃ jagat vilokya tābhyāṃ gadito bhagavān kamalekṣaṇaḥ,ऋषिरुवाच वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत् विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः
Main,81.0,76,āvāṃ jahi na yatrorvo salilena pariplutā prītau svastava yuddhena ślāghyastvaṃ mṛtyurāvayoḥ,आवां जहि न यत्रोर्वो सलिलेन परिप्लुता प्रीतौ स्वस्तव युद्धेन श्लाघ्यस्त्वं मृत्युरावयोः
Main,81.0,77,ṛṣiruvāca tathetyuktvā bhagavatā śaṅkha-cakra-gadābhṛtā kṛtvā cakreṇa vai cchinne jaghane śirasī tayoḥ,ऋषिरुवाच तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्ख-चक्र-गदाभृता कृत्वा चक्रेण वै च्छिन्ने जघने शिरसी तयोः
Main,81.0,78,evameṣā samutpannā brahmaṇā saṃstutā svayam prabhāvamasyā devyāstu bhūyaḥ śṛṇu vadāmi te,एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम् प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते
Main,82.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye madhukaiṭabhavadho nāma ekāśītitamo 'dhyāyaḥ dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ- 82 ṛṣiruvāca devāsuramabhūd yuddhaṃ pūrṇamabdaśataṃ purā mahiṣe 'surāṇāmadhipe devānāṃ ca purandare,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये मधुकैटभवधो नाम एकाशीतितमो ऽध्यायः द्व्यशीतितमो ऽध्यायः- ८२ ऋषिरुवाच देवासुरमभूद् युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा महिषे ऽसुराणामधिपे देवानां च पुरन्दरे
Main,82.0,2,tatrāsurairmahāvīryairdevasainyaṃ parājitam jitvā ca sakalān devānindro 'būnmahiṣāsuraḥ,तत्रासुरैर्महावीर्यैर्देवसैन्यं पराजितम् जित्वा च सकलान् देवानिन्द्रो ऽबून्महिषासुरः
Main,82.0,3,tataḥ parājitā devāḥ padmayoniṃ prajāpatim puraskṛtya gatāstatra yatreśa-garuḍadhvajau,ततः पराजिता देवाः पद्मयोनिं प्रजापतिम् पुरस्कृत्य गतास्तत्र यत्रेश-गरुडध्वजौ
Main,82.0,4,yathāvṛttaṃ tayostadvanmahiṣāsuraceṣṭitam tridaśāḥ kathayāmāsurdevābhibhavavistaram,यथावृत्तं तयोस्तद्वन्महिषासुरचेष्टितम् त्रिदशाः कथयामासुर्देवाभिभवविस्तरम्
Main,82.0,5,sūryendragnyanilendūnāṃ yamasya varuṇasya ca anyeṣāṃ cādhikārān sa svayamevādhitiṣṭhiti,सूर्येन्द्रग्न्यनिलेन्दूनां यमस्य वरुणस्य च अन्येषां चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठिति
Main,82.0,6,svargānnirākṛtāḥ sarve tena devagaṇā bhuvi vicaranti yathā martyā mahiṣeṇa durātmanā,स्वर्गान्निराकृताः सर्वे तेन देवगणा भुवि विचरन्ति यथा मर्त्या महिषेण दुरात्मना
Main,82.0,7,etadvaḥ kathitaṃ sarvamamarāriviceṣṭitam śaraṇaṃ vaḥ prapannāḥ smo vadhastasya vicintyatām,एतद्वः कथितं सर्वममरारिविचेष्टितम् शरणं वः प्रपन्नाः स्मो वधस्तस्य विचिन्त्यताम्
Main,82.0,8,ṛṣiruvāca itthaṃ niśamya devānāṃ vacāṃsi madhusūdanaḥ cakāra kopaṃ śambhuśca bhrukuṭīkuṭilānanau,ऋषिरुवाच इत्थं निशम्य देवानां वचांसि मधुसूदनः चकार कोपं शम्भुश्च भ्रुकुटीकुटिलाननौ
Main,82.0,9,tato 'tikopapūrṇasya cakriṇo vadanāttataḥ niścakrāma mahattejo brahmaṇaḥ śaṅkarasya ca,ततो ऽतिकोपपूर्णस्य चक्रिणो वदनात्ततः निश्चक्राम महत्तेजो ब्रह्मणः शङ्करस्य च
Main,82.0,10,anyeṣāñcaiva devānāṃ śakrādīnāṃ śarīrataḥ nirgataṃ sumahattejastaccaikyaṃ samagacchata,अन्येषाञ्चैव देवानां शक्रादीनां शरीरतः निर्गतं सुमहत्तेजस्तच्चैक्यं समगच्छत
Main,82.0,11,atīva tejasaḥ kūṭaṃ jvalantamiva parvatam dadṛśuste surāstatra jvālāvyāptadigantaram,अतीव तेजसः कूटं ज्वलन्तमिव पर्वतम् ददृशुस्ते सुरास्तत्र ज्वालाव्याप्तदिगन्तरम्
Main,82.0,12,atulaṃ tatra tattejaḥ sarvadevaśarīrajam ekasthaṃ tadabhūnnārī vyāptalokatrayaṃ tviṣā,अतुलं तत्र तत्तेजः सर्वदेवशरीरजम् एकस्थं तदभून्नारी व्याप्तलोकत्रयं त्विषा
Main,82.0,13,yadabhūcchāmbhavaṃ tejastenājāyata tanmukham yāmyena cābhavan keśā bahavo viṣṇutejasā,यदभूच्छाम्भवं तेजस्तेनाजायत तन्मुखम् याम्येन चाभवन् केशा बहवो विष्णुतेजसा
Main,82.0,14,saumyena stanayoryugmaṃ madhyaṃ caindreṇa cābhavat vāruṇena ca jaṅghorū nitambastejasā bhuvaḥ,सौम्येन स्तनयोर्युग्मं मध्यं चैन्द्रेण चाभवत् वारुणेन च जङ्घोरू नितम्बस्तेजसा भुवः
Main,82.0,15,brahmaṇastejasā pādau tadaṅgulyor'katejasā vasūnāñca karāṅgulyaḥ kaubereṇa ca nāsikā,ब्रह्मणस्तेजसा पादौ तदङ्गुल्योर्ऽकतेजसा वसूनाञ्च कराङ्गुल्यः कौबेरेण च नासिका
Main,82.0,16,tasyāstu dantāḥ sambhūtāḥ prājāpatyena tejasā nayanatritayaṃ jajñe tathā pāvakatejasā,तस्यास्तु दन्ताः सम्भूताः प्राजापत्येन तेजसा नयनत्रितयं जज्ञे तथा पावकतेजसा
Main,82.0,17,bhruvau ca sandhyayostejaḥ śravaṇāvanilasya ca anyeṣāṃ caiva devānāṃ sambhavastejasāṃ śivā,भ्रुवौ च सन्ध्ययोस्तेजः श्रवणावनिलस्य च अन्येषां चैव देवानां सम्भवस्तेजसां शिवा
Main,82.0,18,tataḥ samastadevānāṃ tejorāśisamudbhavām tāṃ vilokya mudaṃ prāpuramarā mahiṣārditāḥ,ततः समस्तदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम् तां विलोक्य मुदं प्रापुरमरा महिषार्दिताः
Main,82.0,19,tato devā dadustasyai svāni svānyāyudhāni ca ūcurjayajayetyuccairjayantīṃ te jayaiṣiṇaḥ,ततो देवा ददुस्तस्यै स्वानि स्वान्यायुधानि च ऊचुर्जयजयेत्युच्चैर्जयन्तीं ते जयैषिणः
Main,82.0,20,śūlaṃ śūlādviniṣkṛṣya dadau tasyai pinākadhṛk cakraṃ ca dattavān kṛṣṇaḥ samutpādya svacakrataḥ,शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य ददौ तस्यै पिनाकधृक् चक्रं च दत्तवान् कृष्णः समुत्पाद्य स्वचक्रतः
Main,82.0,21,śaṅkhañca varuṇaḥ śaktiṃ dadau tasyai hutāśanaḥ māruto dattavāṃścāpaṃ bāṇapūrṇe tatheṣudhī,शङ्खञ्च वरुणः शक्तिं ददौ तस्यै हुताशनः मारुतो दत्तवांश्चापं बाणपूर्णे तथेषुधी
Main,82.0,22,vajramindraḥ samutpādya kuliśādamarādhipaḥ dadau tasyai sahasrākṣo ghaṇṭāmairāvatād gajāt,वज्रमिन्द्रः समुत्पाद्य कुलिशादमराधिपः ददौ तस्यै सहस्राक्षो घण्टामैरावताद् गजात्
Main,82.0,23,kāladaṇḍādyamo daṇḍaṃ māśaṃ cāmbupatirdadau prajāpatiścākṣamālāṃ dadau brahmā kamaṇḍalum,कालदण्डाद्यमो दण्डं माशं चाम्बुपतिर्ददौ प्रजापतिश्चाक्षमालां ददौ ब्रह्मा कमण्डलुम्
Main,82.0,24,samastaromakūpeṣu nijaraśmīn divākaraḥ kālakhca dattavān khaḍgaṃ tasyāścarma ca nirmalam,समस्तरोमकूपेषु निजरश्मीन् दिवाकरः कालख्च दत्तवान् खड्गं तस्याश्चर्म च निर्मलम्
Main,82.0,25,kṣīrodaścāmalaṃ hāramajare ca tathāmbare cūḍāmaṇiṃ tathā divyaṃ kuṇḍale kaṭakāni ca,क्षीरोदश्चामलं हारमजरे च तथाम्बरे चूडामणिं तथा दिव्यं कुण्डले कटकानि च
Main,82.0,26,ardhacandraṃ tathā śubhraṃ keyūrān sarvabāhuṣu nūpurau vimalau tadvad graiveyakamanuttamam aṅgulīyakaratnāni samastāsvaṅgulīṣu ca,अर्धचन्द्रं तथा शुभ्रं केयूरान् सर्वबाहुषु नूपुरौ विमलौ तद्वद् ग्रैवेयकमनुत्तमम् अङ्गुलीयकरत्नानि समस्तास्वङ्गुलीषु च
Main,82.0,27,viśvakarmā dadau tasyai paraśuñcātinirmalam astrāṇyanekarūpāṇi tathābhedyaṃ ca daṃśanam,विश्वकर्मा ददौ तस्यै परशुञ्चातिनिर्मलम् अस्त्राण्यनेकरूपाणि तथाभेद्यं च दंशनम्
Main,82.0,28,amlānapaṅkajāṃ mālāṃ śirasyurasi cāparām adadajjaladhistasyai paṅkajaṃ cātiśobhanam,अम्लानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापराम् अददज्जलधिस्तस्यै पङ्कजं चातिशोभनम्
Main,82.0,29,himavān vāhanaṃ siṃhaṃ ratnāni vividhāni ca dadāvaśūnyaṃ surayā pānapātraṃ dhanādhipaḥ,हिमवान् वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च ददावशून्यं सुरया पानपात्रं धनाधिपः
Main,82.0,30,śeṣaśca sarvanāgeśo mahāmaṇivibhūṣitam nāgahāraṃ dadau tasyai dhatte yaḥ pṛthivīmimām,शेषश्च सर्वनागेशो महामणिविभूषितम् नागहारं ददौ तस्यै धत्ते यः पृथिवीमिमाम्
Main,82.0,31,anyairapi surairdevī bhūṣaṇairāyudhaistathā saṃmānitā nanādoccaiḥ sāṭṭahāsaṃ muhurmuhuḥ,अन्यैरपि सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा संमानिता ननादोच्चैः साट्टहासं मुहुर्मुहुः
Main,82.0,32,tasyā nādena ghoreṇa kṛtstramāpūritaṃ nabhaḥ amāyatātimahatā pratiśabdo mahānabhūt,तस्या नादेन घोरेण कृत्स्त्रमापूरितं नभः अमायतातिमहता प्रतिशब्दो महानभूत्
Main,82.0,33,cukṣubhuḥ sakalā lokāḥ samudrāśca cakampire cacāla vasudhā celuḥ sakalāśca mahīdharāḥ,चुक्षुभुः सकला लोकाः समुद्राश्च चकम्पिरे चचाल वसुधा चेलुः सकलाश्च महीधराः
Main,82.0,34,jayeti devāśca mudā tāmūcuḥ siṃhavāhinīm tuṣṭuvurmunayaścaināṃ bhaktinamrātmamūrtayaḥ,जयेति देवाश्च मुदा तामूचुः सिंहवाहिनीम् तुष्टुवुर्मुनयश्चैनां भक्तिनम्रात्ममूर्तयः
Main,82.0,35,dṛṣṭvā samastaṃ saṃkṣubdhaṃ trailokyamamarārayaḥ sannaddhākhilasainyāste samuttasthurudāyudhāḥ,दृष्ट्वा समस्तं संक्षुब्धं त्रैलोक्यममरारयः सन्नद्धाखिलसैन्यास्ते समुत्तस्थुरुदायुधाः
Main,82.0,36,āḥ kimetaditi krodhādābhāṣya mahiṣāsuraḥ abhyadhāvata taṃ śabdamaśeṣairasurairvṛtaḥ,आः किमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिषासुरः अभ्यधावत तं शब्दमशेषैरसुरैर्वृतः
Main,82.0,37,sa dadarśa tato devīṃ vyāptalokatrayāṃ tviṣā pādākrāntyā natabhuvaṃ kirīṭollikhitāmbarām,स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां त्विषा पादाक्रान्त्या नतभुवं किरीटोल्लिखिताम्बराम्
Main,82.0,38,kṣobhitāśeṣapātālāṃ dhanurjyāniḥ svanena tām diśo bhujasahasreṇa samantād vyāpya saṃsthitām,क्षोभिताशेषपातालां धनुर्ज्यानिः स्वनेन ताम् दिशो भुजसहस्रेण समन्ताद् व्याप्य संस्थिताम्
Main,82.0,39,tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tayā devyā suradviṣām śastrāstrairbahudhā muktairādīpitadigantaram,ततः प्रववृते युद्धं तया देव्या सुरद्विषाम् शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैरादीपितदिगन्तरम्
Main,82.0,40,mahiṣāsurasenānīścikṣurākhyo mahāsuraḥ yuyudhe cāmaraścānyaiścaturaṅgabalānvitaḥ,महिषासुरसेनानीश्चिक्षुराख्यो महासुरः युयुधे चामरश्चान्यैश्चतुरङ्गबलान्वितः
Main,82.0,41,rathānāmayutaiḥ ṣaḍbhirudagrākhyo mahāsuraḥ ayudhyatāyutānāñca sahasreṇa mahāhanuḥ,रथानामयुतैः षड्भिरुदग्राख्यो महासुरः अयुध्यतायुतानाञ्च सहस्रेण महाहनुः
Main,82.0,42,pañcāśadbhiśca niyutairasilomā mahāsuraḥ ayutānāṃ śataiḥ ṣaḍbhirvāṣkalo yuyudhe raṇe,पञ्चाशद्भिश्च नियुतैरसिलोमा महासुरः अयुतानां शतैः षड्भिर्वाष्कलो युयुधे रणे
Main,82.0,43,gajavājisahasraughairanekairugradarśanaḥ vṛto rathānāṃ koṭyā ca yuddhe tasminnayudhyata,गजवाजिसहस्रौघैरनेकैरुग्रदर्शनः वृतो रथानां कोट्या च युद्धे तस्मिन्नयुध्यत
Main,82.0,44,biḍālākṣo 'yutānāñca pañcāśadbhirathāyutaiḥ yuyudhe saṃyuge tatra rathānāṃ parivāritaḥ,बिडालाक्षो ऽयुतानाञ्च पञ्चाशद्भिरथायुतैः युयुधे संयुगे तत्र रथानां परिवारितः
Main,82.0,45,vṛtaḥ kālo rathānāñca raṇe pañcāśatāyutaiḥ yuyudhe saṃyuge tatra tāvadbhiḥ parivāritaḥ,वृतः कालो रथानाञ्च रणे पञ्चाशतायुतैः युयुधे संयुगे तत्र तावद्भिः परिवारितः
Main,82.0,46,anye ca tatrāyutaśo rathanāgahayairvṛtāḥ yuyudhuḥ saṃyuge devyā saha tatra mahāsurāḥ,अन्ये च तत्रायुतशो रथनागहयैर्वृताः युयुधुः संयुगे देव्या सह तत्र महासुराः
Main,82.0,47,koṭikoṭisahasraistu rathānāṃ dantināṃ tathā hayānāñca vṛto yuddhe tatrābhūnmahiṣāsuraḥ,कोटिकोटिसहस्रैस्तु रथानां दन्तिनां तथा हयानाञ्च वृतो युद्धे तत्राभून्महिषासुरः
Main,82.0,48,tomarairbhindipālaiśca śaktibhirmusalaistathā yuyudhuḥ saṃyuge devyā khaḍgaiḥ paraśupaṭṭiśaiḥ,तोमरैर्भिन्दिपालैश्च शक्तिभिर्मुसलैस्तथा युयुधुः संयुगे देव्या खड्गैः परशुपट्टिशैः
Main,82.0,49,kecicca cikṣipuḥ śaktīḥ kecit pāśāṃstathāpare devīṃ khaḍgaprahāraistu te tāṃ hantuṃ pracakramuḥ,केचिच्च चिक्षिपुः शक्तीः केचित् पाशांस्तथापरे देवीं खड्गप्रहारैस्तु ते तां हन्तुं प्रचक्रमुः
Main,82.0,50,sāpi devī tatastāni śastrāṇyastrāṇi caṇḍikā līlayaiva praciccheda nijaśastrāstravarṣiṇī,सापि देवी ततस्तानि शस्त्राण्यस्त्राणि चण्डिका लीलयैव प्रचिच्छेद निजशस्त्रास्त्रवर्षिणी
Main,82.0,51,anāyastānanā devī stūyamānā surarṣibhiḥ mumocāsuradeheṣu śastrāṇyastrāṇi ceśvarī,अनायस्तानना देवी स्तूयमाना सुरर्षिभिः मुमोचासुरदेहेषु शस्त्राण्यस्त्राणि चेश्वरी
Main,82.0,52,so 'pi kruddho dhutasaṭo devyā vāhanakeśarī cacārāsurasainyeṣu vaneṣviva hutāśanaḥ,सो ऽपि क्रुद्धो धुतसटो देव्या वाहनकेशरी चचारासुरसैन्येषु वनेष्विव हुताशनः
Main,82.0,53,niśvasānmumuce yāṃśca yudhyamānā raṇe 'mbikā ta eva sadyaḥ sambhūtā gaṇāḥ śatasahasraśaḥ,निश्वसान्मुमुचे यांश्च युध्यमाना रणे ऽम्बिका त एव सद्यः सम्भूता गणाः शतसहस्रशः
Main,82.0,54,yuyudhuste paraśubhirbhindipālāsipaṭṭiśaiḥ nāśayanto 'suragaṇān devīśaktyupabṛṃhitāḥ,युयुधुस्ते परशुभिर्भिन्दिपालासिपट्टिशैः नाशयन्तो ऽसुरगणान् देवीशक्त्युपबृंहिताः
Main,82.0,55,avādayanta paṭahān gaṇāḥ śaṅkhāṃstathāpare mṛdaṅgāṃśca tathaivānye tasmin yuddhamahotsave,अवादयन्त पटहान् गणाः शङ्खांस्तथापरे मृदङ्गांश्च तथैवान्ये तस्मिन् युद्धमहोत्सवे
Main,82.0,56,tato devī triśūlena gadayā śaktivṛṣṭibhiḥ śaḍgādibhiśca śataśo nijaghāna mahāsurān,ततो देवी त्रिशूलेन गदया शक्तिवृष्टिभिः शड्गादिभिश्च शतशो निजघान महासुरान्
Main,82.0,57,pātayāmāsa caivānyān ghaṇṭāsvanavimohitān asurān bhuvi pāśena baddhvā cānyānakarṣayat,पातयामास चैवान्यान् घण्टास्वनविमोहितान् असुरान् भुवि पाशेन बद्ध्वा चान्यानकर्षयत्
Main,82.0,58,kecid dvidhā kṛtāstīkṣṇaiḥ khaḍgapātaistathāpare vipothitā nipātena gadayā bhuvi śerate,केचिद् द्विधा कृतास्तीक्ष्णैः खड्गपातैस्तथापरे विपोथिता निपातेन गदया भुवि शेरते
Main,82.0,59,vemuśca kecidrudhiraṃ musale bhṛśaṃ hatāḥ kecinnapātitā bhūmau bhinnāḥ śūlena vakṣasi,वेमुश्च केचिद्रुधिरं मुसले भृशं हताः केचिन्नपातिता भूमौ भिन्नाः शूलेन वक्षसि
Main,82.0,60,nirantarāḥ śaraugheṇa kṛtāḥ kecidraṇājire śailānukāriṇaḥ prāṇān mumucustridaśārdanāḥ,निरन्तराः शरौघेण कृताः केचिद्रणाजिरे शैलानुकारिणः प्राणान् मुमुचुस्त्रिदशार्दनाः
Main,82.0,61,keṣāñcidvāhavaśchinnāśchinnagrīvāstathāpare śirāṃsi peturanyeṣāmanye madhye vidāritāḥ,केषाञ्चिद्वाहवश्छिन्नाश्छिन्नग्रीवास्तथापरे शिरांसि पेतुरन्येषामन्ये मध्ये विदारिताः
Main,82.0,62,vicchinnajaṅghāstvapare petururvyāṃ mahāsurāḥ ekabāhvakṣicaraṇāḥ keciddevyā dvidhā kṛtāḥ,विच्छिन्नजङ्घास्त्वपरे पेतुरुर्व्यां महासुराः एकबाह्वक्षिचरणाः केचिद्देव्या द्विधा कृताः
Main,82.0,63,chinne 'pi cānye śirasi patitāḥ punarutthitāḥ kabandhā yuyudhurdevyā gṛhītaparamāyudhāḥ,छिन्ने ऽपि चान्ये शिरसि पतिताः पुनरुत्थिताः कबन्धा युयुधुर्देव्या गृहीतपरमायुधाः
Main,82.0,64,nanṛtuścāpare tatra yuddhe tūryalayāśritāḥ kabandhāśchinnakhirasaḥ khaḍga-śaktyṛṣṭipāṇayaḥ,ननृतुश्चापरे तत्र युद्धे तूर्यलयाश्रिताः कबन्धाश्छिन्नखिरसः खड्ग-शक्त्यृष्टिपाणयः
Main,82.0,65,tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣanto devīmanye mahāsurāḥ rudhiraughaviluptāṅgāḥ saṃgrāme lomaharṣaṇe,तिष्ठ तिष्ठेति भाषन्तो देवीमन्ये महासुराः रुधिरौघविलुप्ताङ्गाः संग्रामे लोमहर्षणे
Main,82.0,66,pātitai rathanāgāśvairasuraiśca vasundharā agamyā sābhavat tatra yatrābhūt sa mahāraṇaḥ,पातितै रथनागाश्वैरसुरैश्च वसुन्धरा अगम्या साभवत् तत्र यत्राभूत् स महारणः
Main,82.0,67,śoṇitaughā mahānadyaḥ sadyastatra visustruvuḥ madhye cāsurasainyasya vāraṇāsuravājinām,शोणितौघा महानद्यः सद्यस्तत्र विसुस्त्रुवुः मध्ये चासुरसैन्यस्य वारणासुरवाजिनाम्
Main,82.0,68,kṣaṇena tanmahāsainyamasurāṇāṃ tathāmbikā ninye kṣayaṃ yathā vahnistṛṇadārumahācayam,क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका निन्ये क्षयं यथा वह्निस्तृणदारुमहाचयम्
Main,82.0,69,sa ca siṃho mahānādamutsṛjan dhutakesaraḥ śarīrebhyo 'marārīṇāmasūniva vicinvati,स च सिंहो महानादमुत्सृजन् धुतकेसरः शरीरेभ्यो ऽमरारीणामसूनिव विचिन्वति
Main,82.0,70,devyā gaṇaiśca taistatra kṛtaṃ yuddhaṃ tathāsuraiḥ yathaiṣāṃ tutuṣurdevāḥ puṣpavṛṣṭimuco divi,देव्या गणैश्च तैस्तत्र कृतं युद्धं तथासुरैः यथैषां तुतुषुर्देवाः पुष्पवृष्टिमुचो दिवि
Main,83.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsurasainyavadho nāma dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ tryaśītitamo 'dhyāyaḥ- 83 ṛṣiruvāca nihanyamānaṃ tatsainyamavalākya mahāsuraḥ senānīścikṣuraḥ kopādyayau yoddhumathāmbikām,इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः त्र्यशीतितमो ऽध्यायः- ८३ ऋषिरुवाच निहन्यमानं तत्सैन्यमवलाक्य महासुरः सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम्
Main,83.0,2,sa devīṃ śaravarṣeṇa vavarṣa samare 'suraḥ yathā merugireḥ śṛṅgaṃ toyavarṣeṇa toyadaḥ,स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरे ऽसुरः यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः
Main,83.0,3,tasya cchittvā tato devī līlayaiva śarotkarān jaghāna turagān bāṇairyantāraṃ caiva vājinām,तस्य च्छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम्
Main,83.0,4,ciccheda ca dhanuḥ sadyo dhvajaṃ cātisamucchritam vivyādha caiva gātreṣu cchinnadhanvānamāśugaiḥ,चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम् विव्याध चैव गात्रेषु च्छिन्नधन्वानमाशुगैः
Main,83.0,5,sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ abhyadhāvata tāṃ devīṃ khaḍga-carmadharo 'suraḥ,स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः अभ्यधावत तां देवीं खड्ग-चर्मधरो ऽसुरः
Main,83.0,6,siṃhamāhatya khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa mūrdhani ājaghāna bhuje savye devīmapyativegavān,सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान्
Main,83.0,7,tasyāḥ khaḍgo bhujaṃ prāpya paphāla nṛpanandana tato jagrāha śūlaṃ sa kopādaruṇalocanaḥ,तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः
Main,83.0,8,cikṣepa ca tatastattu bhadrakālyāṃ mahāsuraḥ jājvalyamānaṃ tejobhī ravibimbamivāmbarāt,चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात्
Main,83.0,9,dṛṣṭvā tadāpatacchūlaṃ devī śūlamamuñcata tacchūlaṃ śatadhā tena nītaṃ sa ca mahāsuraḥ,दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुञ्चत तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः
Main,83.0,10,hate tasmin mahāvīrye mahiṣasya camūpatau ājagāma gajārūḍhaścāmarastridaśārdanaḥ,हते तस्मिन् महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः
Main,83.0,11,so 'pi śaktiṃ mumocātha devyāstāmambikā drutam huṅkārābhihatāṃ bhūmau pātayāmāsa niṣprabhām,सो ऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम्
Main,83.0,12,bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇaistadapi sācchinat,भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत्
Main,83.0,13,tataḥ siṃhaḥ samutpatya gajakumbhāntare sthitaḥ bāhuyuddhena yuyudhe tenoccaistridaśāriṇā,ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा
Main,83.0,14,yudhāyamāno tatastau tu tasmānnāgānmahīṃ gatau yuyudhāte 'tisaṃrabdhau prahārairatidāruṇaiḥ,युधायमानो ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ युयुधाते ऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः
Main,83.0,15,tato vegātkhamutpatya nipatya ca mṛgāriṇā karaprahāreṇa śiraścāmarasya pṛthakkṛtam,ततो वेगात्खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम्
Main,83.0,16,udagraśca raṇe devyā śilāvṛkṣādibhirhataḥ dantamuṣṭitalaiścaiva karālaśca nipātitaḥ,उदग्रश्च रणे देव्या शिलावृक्षादिभिर्हतः दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः
Main,83.0,17,devī kruddhā gadāpātaiścūrṇayāmāsa coddhatam vāṣkalaṃ bhindipālena bāṇaistāmraṃ tathāndhakam,देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम्
Main,83.0,18,ugrāsyamugravīryañca tathaiva ca mahāhanum trinetrā ca triśūlena jaghāna parameśvarī,उग्रास्यमुग्रवीर्यञ्च तथैव च महाहनुम् त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी
Main,83.0,19,biḍālasyāsinā kāyāt pātayāmāsa vai śiraḥ durdharaṃ durmukhaṃ cobhau śarairninye yamakṣayam kālaṃ ca kāladaṇḍena kālarātrirapātayat,बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् कालं च कालदण्डेन कालरात्रिरपातयत्
Main,83.0,20,agradarśanamatyugraiḥ khaḍgapātairatāḍayat asinaivāsilomānamacchidat sā raṇotsave gaṇaiḥ siṃhena devyā ca jayakṣveḍākṛtotsavaiḥ,अग्रदर्शनमत्युग्रैः खड्गपातैरताडयत् असिनैवासिलोमानमच्छिदत् सा रणोत्सवे गणैः सिंहेन देव्या च जयक्ष्वेडाकृतोत्सवैः
Main,83.0,21,evaṃ saṃkṣīyamāṇe tu svasainye mahiṣāsuraḥ māhiṣeṇa svarūpeṇa trāsayāmāsa tān gaṇān,एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान्
Main,83.0,22,kāṃścittuṇḍaprihāreṇa khurakṣepaistathāparān lāṅgūlatāḍitāṃścānyān śṛṅgābhyāñca vidāritān,कांश्चित्तुण्डप्रिहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्याञ्च विदारितान्
Main,83.0,23,vegena kāṃścidaparān nādena bhramaṇena ca niśvāsapavanenānyān pātayāmāsa bhūtale,वेगेन कांश्चिदपरान् नादेन भ्रमणेन च निश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले
Main,83.0,24,nipātya pramathānīkamabhyadhāvata so 'suraḥ siṃhaṃ hantuṃ mahādevyāḥ kopaṃ cakre tato 'mbikā,निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सो ऽसुरः सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततो ऽम्बिका
Main,83.0,25,so 'pi kopānmahāvīryaḥ khurakṣuṇṇamahītalaḥ śṛṅgābhyāṃ parvatānuccaiścikṣepa ca nanāda ca,सो ऽपि कोपान्महावीर्यः खुरक्षुण्णमहीतलः शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चैश्चिक्षेप च ननाद च
Main,83.0,26,vegabhramaṇavikṣuṇṇā mahī tasya vyaśīryata lāṅgūlenāhataścābdhiḥ plāvayāmāsa sarvataḥ,वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः
Main,83.0,27,dhutaśṛṅgavibhinnāśca khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ yayurghanā śvāsānilāstāḥ śataśo nipeturnabhaso 'calāḥ,धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घना श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसो ऽचलाः
Main,83.0,28,iti krodhasamādhmātamāpatāntaṃ mahāsuram dṛṣṭvā sā caṇḍikā kopaṃ tadvadhāya tadākarot,इति क्रोधसमाध्मातमापतान्तं महासुरम् दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत्
Main,83.0,29,sā kṣiptvā tasya vai pāśaṃ taṃ babandha mahāsuram tatyāja māhiṣaṃ rūpaṃ so 'pi baddho mahāmṛdhe,सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् तत्याज माहिषं रूपं सो ऽपि बद्धो महामृधे
Main,83.0,30,tataḥ siṃho 'bhavat sadyo yāvattasyāmbikā śiraḥ chinatti tāvatpuruṣaḥ khaḍgapāṇiradṛśyata,ततः सिंहो ऽभवत् सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत
Main,83.0,31,tata evāśu puruṣaṃ devī ciccheda sāyakaiḥ taṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tataḥ so 'bhūnmahāgajaḥ,तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सो ऽभून्महागजः
Main,83.0,32,kareṇa ca mahāsiṃhaṃ taṃ cakarṣa jagarja ca karṣatastu karaṃ devī khaḍgena nirakṛntata,करेण च महासिंहं तं चकर्ष जगर्ज च कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत
Main,83.0,33,tato mahāsuro bhūyo māhiṣaṃ vapurāsthitaḥ tathaiva kṣobhayāmāsa trailokyaṃ sacarācaram,ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम्
Main,83.0,34,tataḥ kruddhā jaganmātā caṇḍikā pānamuttamam papau punaḥ punaścaiva jahāsāruṇalocanā,ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना
Main,83.0,35,nanarda cāsuraḥ so 'pi balavīryamadoddhataḥ viṣāṇābyāñca cikṣepa caṇḍikāṃ prati bhūdharān,ननर्द चासुरः सो ऽपि बलवीर्यमदोद्धतः विषाणाब्याञ्च चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान्
Main,83.0,36,sā ca tān prahitāṃstena cūrṇayantī śarotkaraiḥ uvāca taṃ madoddhūtamukharāgākulākṣaram,सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम्
Main,83.0,37,devyuvāca garja garja kṣaṇaṃ mūḍha madhu yāvatpibāmyaham mayā tvayi hate 'traiva garjiṣyantyāśu devatāḥ,देव्युवाच गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् मया त्वयि हते ऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः
Main,83.0,38,ṛṣiruvāca evamuktvā samutpatya sārūḍhā taṃ mahāsuram pādenākramya kaṇṭhe ca śūlenainamatāḍayat,ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत्
Main,83.0,39,tataḥ so 'pi padākrāntastayā nijamukhāttataḥ ardhaniṣkrānta evāsīd devyā vīryeṇa saṃvṛtaḥ,ततः सो ऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्या वीर्येण संवृतः
Main,83.0,40,ardhaniṣkrānta evāsau yudhyamāno mahāsuraḥ tayā mahāsinā devyā śiraśchittvā nipātitaḥ,अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः
Main,83.0,41,evaṃ sa mahiṣo nāma sasainyaḥ sasuhṛdgaṇaḥ trailokyaṃ mohayitvā tu tayā devyā vināśitaḥ,एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्या विनाशितः
Main,83.0,42,trailokyasthaistadā bhūtairmahiṣe vinipātite jayetyuktaṃ tataḥ sarvaiḥ sadevāsuramānavaiḥ,त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः
Main,83.0,43,tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ daityasainyaṃ nanāśa tat praharṣañca paraṃ jagmuḥ sakalā devatāgaṇāḥ,ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् प्रहर्षञ्च परं जग्मुः सकला देवतागणाः
Main,83.0,44,tuṣṭuvustāṃ surā devīṃ saha divyairmaharṣibhiḥ jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ,तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं सह दिव्यैर्महर्षिभिः जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः
Main,84.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsuravadho nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ caturaśītitamo 'dhyāyaḥ- 84 ṛṣiruvāca tataḥ suragaṇāḥ sarve devyā handrapurogamāḥ stutimārebhire kartuṃ nihate mahiṣāsure,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरवधो नाम त्र्यशीतितमो ऽध्यायः चतुरशीतितमो ऽध्यायः- ८४ ऋषिरुवाच ततः सुरगणाः सर्वे देव्या हन्द्रपुरोगमाः स्तुतिमारेभिरे कर्तुं निहते महिषासुरे
Main,84.0,2,śakrādayaḥ suragaṇā nihate 'tivīrye tasmin durātmani surāribale ca devyā tāṃ tuṣṭubuḥ praṇatinamraśirodharāṃsā vāgbhiḥ praharṣapulakodgamacārudehāḥ,शक्रादयः सुरगणा निहते ऽतिवीर्ये तस्मिन् दुरात्मनि सुरारिबले च देव्या तां तुष्टुबुः प्रणतिनम्रशिरोधरांसा वाग्भिः प्रहर्षपुलकोद्गमचारुदेहाः
Main,84.0,3,devā ūcuḥ devyā yayā tatamidaṃ jagadātmaśaktyā niḥ śeṣadevagaṇaśaktisamūhamūrtyā tāmambikāmakhiladevamarṣipūjyāṃ bhaktyā natāḥ sma vidadhātu śubhāni sā naḥ,देवा ऊचुः देव्या यया ततमिदं जगदात्मशक्त्या निः शेषदेवगणशक्तिसमूहमूर्त्या तामम्बिकामखिलदेवमर्षिपूज्यां भक्त्या नताः स्म विदधातु शुभानि सा नः
Main,84.0,4,yasyāḥ prabhāvamatulaṃ bhagavānananto brahmā haraśca nahi vaktumalaṃ balaṃ ca sā caṇḍikākhilajagatparipālanāya nāśāya cāśubhayasya matiṃ karotu,यस्याः प्रभावमतुलं भगवाननन्तो ब्रह्मा हरश्च नहि वक्तुमलं बलं च सा चण्डिकाखिलजगत्परिपालनाय नाशाय चाशुभयस्य मतिं करोतु
Main,84.0,5,yā śrīḥ svayaṃ sukṛtināṃ bhavaneṣvalakṣmīḥ pāpātmanāṃ kṛtadhiyāṃ hṛdayeṣu buddhiḥ śraddhāṃ satāṃ kulajanaprabhavasya lajjā tāṃ tvāṃ natāḥ sma paripālaya devi viśvam,या श्रीः स्वयं सुकृतिनां भवनेष्वलक्ष्मीः पापात्मनां कृतधियां हृदयेषु बुद्धिः श्रद्धां सतां कुलजनप्रभवस्य लज्जा तां त्वां नताः स्म परिपालय देवि विश्वम्
Main,84.0,6,kiṃ varṇayāma tava rūpamacintyametat kiṃ cātivīryamasurakṣayakāri bhūri kiṃ cāhaveṣu caritāni tavādbhutāni sarveṣu devyasuradevagaṇādikeṣu,किं वर्णयाम तव रूपमचिन्त्यमेतत् किं चातिवीर्यमसुरक्षयकारि भूरि किं चाहवेषु चरितानि तवाद्भुतानि सर्वेषु देव्यसुरदेवगणादिकेषु
Main,84.0,7,hetuḥ samastajagatāṃ triguṇāpi doṣair na jñāyase hariharādibhirapyapārā sarvāśrayākhilamidaṃ jagadaṃśabhūtam avyākṛtā hi paramā prakṛtistvamādyā,हेतुः समस्तजगतां त्रिगुणापि दोषैर् न ज्ञायसे हरिहरादिभिरप्यपारा सर्वाश्रयाखिलमिदं जगदंशभूतम् अव्याकृता हि परमा प्रकृतिस्त्वमाद्या
Main,84.0,8,yasyāḥ samastasuratā samudīraṇena tṛptiṃ priyāti sakaleṣu makheṣu devi svāhāsi vai pitṛgaṇasya ca tṛptihetur uccāryase tvamata eva janaiḥ svadhā ca,यस्याः समस्तसुरता समुदीरणेन तृप्तिं प्रियाति सकलेषु मखेषु देवि स्वाहासि वै पितृगणस्य च तृप्तिहेतुर् उच्चार्यसे त्वमत एव जनैः स्वधा च
Main,84.0,9,yā muktiheturavicintyamahāvratā tvam abhyasyase suniyatendriyatattvasāraiḥ mokṣārthibhirmunibhirastasamastadoṣair vidyāsi sā bhagavatī paramā hi devi,या मुक्तिहेतुरविचिन्त्यमहाव्रता त्वम् अभ्यस्यसे सुनियतेन्द्रियतत्त्वसारैः मोक्षार्थिभिर्मुनिभिरस्तसमस्तदोषैर् विद्यासि सा भगवती परमा हि देवि
Main,84.0,10,śabdātmikā suvimalargyajuṣāṃ nidhānam udgītharamyapadapāṭhavatāṃ ca sāmnām devī trayī bhagavatī bhavabhāvanāya vārtā ca sarvajagatāṃ paramārtihantrī,शब्दात्मिका सुविमलर्ग्यजुषां निधानम् उद्गीथरम्यपदपाठवतां च साम्नाम् देवी त्रयी भगवती भवभावनाय वार्ता च सर्वजगतां परमार्तिहन्त्री
Main,84.0,11,medhāsi devi viditākhilaśāstrasārā durgāsi durgabhavasāgaranaurasaṅgā śrīḥ kaiṭabhārihṛdayaikakṛtādhivāsā gaurī tvameva śaśimaulikṛtapratiṣṭhā,मेधासि देवि विदिताखिलशास्त्रसारा दुर्गासि दुर्गभवसागरनौरसङ्गा श्रीः कैटभारिहृदयैककृताधिवासा गौरी त्वमेव शशिमौलिकृतप्रतिष्ठा
Main,84.0,12,īṣatsahāsamamalaṃ paripūrṇacandra- bimbānukāri kanakottamakāntikāntam atyadbhutaṃ prahṛtamāttaruṣā tathāpi vaktraṃ vilokya sahasā mahiṣāsureṇa,ईषत्सहासममलं परिपूर्णचन्द्र- बिम्बानुकारि कनकोत्तमकान्तिकान्तम् अत्यद्भुतं प्रहृतमात्तरुषा तथापि वक्त्रं विलोक्य सहसा महिषासुरेण
Main,84.0,13,dṛṣṭvā tu devi kupitaṃ bhrukuṭīkarālam udyacchaśāṅkasadṛśacchavi yanna sadyaḥ prāṇānmumoca mahīṣastadatīva citraṃ kairjovyate hi kupitāntakadarśanena,दृष्ट्वा तु देवि कुपितं भ्रुकुटीकरालम् उद्यच्छशाङ्कसदृशच्छवि यन्न सद्यः प्राणान्मुमोच महीषस्तदतीव चित्रं कैर्जोव्यते हि कुपितान्तकदर्शनेन
Main,84.0,14,devi prasīda paramā bhavatī bhavāya sadyo vināśayasi kopavatī kulāni vijñātametadadhunaiva yadastametan nītaṃ balaṃ suvipulaṃ mahiṣāsurasya,देवि प्रसीद परमा भवती भवाय सद्यो विनाशयसि कोपवती कुलानि विज्ञातमेतदधुनैव यदस्तमेतन् नीतं बलं सुविपुलं महिषासुरस्य
Main,84.0,15,te saṃmatā janapadeṣu dhanāni teṣāṃ teṣāṃ yaśāṃsi na ca sīdati dharmavargaḥ dhanyāsta eva nibhṛtātmajabhṛtyadārā yeṣāṃ sadābhyudayadā bhavatī prasannā,ते संमता जनपदेषु धनानि तेषां तेषां यशांसि न च सीदति धर्मवर्गः धन्यास्त एव निभृतात्मजभृत्यदारा येषां सदाभ्युदयदा भवती प्रसन्ना
Main,84.0,16,dharmyāṇi devi sakalāni sadaiva karmāṇy atyādṛtaḥ pratidinaṃ sukṛtī karoti svargaṃ prayāti ca tato bhavatīprasādāl lokatraye 'pi phaladā nanu devi tena,धर्म्याणि देवि सकलानि सदैव कर्माण्य् अत्यादृतः प्रतिदिनं सुकृती करोति स्वर्गं प्रयाति च ततो भवतीप्रसादाल् लोकत्रये ऽपि फलदा ननु देवि तेन
Main,84.0,17,durge smṛtā harasi bhītimaśeṣajantoḥ svasthaiḥ smṛtā matimatīva śubhāṃ dadāsi dāridrayaduḥ khabhayahāriṇi kā tvadanyā sarvopakārakaraṇāya sadār''dracittā,दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोः स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि दारिद्रयदुः खभयहारिणि का त्वदन्या सर्वोपकारकरणाय सदार्ऽऽद्रचित्ता
Main,84.0,18,ebhirhatairjagadupaiti sukhaṃ tathaite kurvantu nāma narakāya cirāya pāpam saṃgrāmamṛtyumadhigamya divaṃ prayāntu matveti nūnamahitān vinihaṃsi devi,एभिर्हतैर्जगदुपैति सुखं तथैते कुर्वन्तु नाम नरकाय चिराय पापम् संग्राममृत्युमधिगम्य दिवं प्रयान्तु मत्वेति नूनमहितान् विनिहंसि देवि
Main,84.0,19,dṛṣṭvaiva kiṃ na bhavatī prakaroti bhasma sarvāsurānariṣu yatprahiṇoṣi śastram lokān prayāntu ripavo 'pi hi śastrapūtā itthaṃ matirbhavati teṣvapi te 'tisādhvī,दृष्ट्वैव किं न भवती प्रकरोति भस्म सर्वासुरानरिषु यत्प्रहिणोषि शस्त्रम् लोकान् प्रयान्तु रिपवो ऽपि हि शस्त्रपूता इत्थं मतिर्भवति तेष्वपि ते ऽतिसाध्वी
Main,84.0,20,khaḍgaprabhānikaravisphuraṇaistathograiḥ śūlāgrakāntinivahena dṛśo 'surāṇām yannāgatā vilayamaṃśumadindukhaṇḍa- yogyānanaṃ tava vilokayatāṃ tadetat,खड्गप्रभानिकरविस्फुरणैस्तथोग्रैः शूलाग्रकान्तिनिवहेन दृशो ऽसुराणाम् यन्नागता विलयमंशुमदिन्दुखण्ड- योग्याननं तव विलोकयतां तदेतत्
Main,84.0,21,durvṛttavṛttaśamanaṃ tava devi śīlaṃ rūpaṃ tathaitadavicintyamatulyamanyaiḥ vīryaṃ ca hantṛ hṛtadevaparākramāṇāṃ vairiṣvapi prakaṭitaiva dayā tvayettham,दुर्वृत्तवृत्तशमनं तव देवि शीलं रूपं तथैतदविचिन्त्यमतुल्यमन्यैः वीर्यं च हन्तृ हृतदेवपराक्रमाणां वैरिष्वपि प्रकटितैव दया त्वयेत्थम्
Main,84.0,22,kenopamā bhavatu te 'sya parākramasya rūpaṃ ca śatrubhayakāryatihāri kutra citte kṛpā samaraniṣṭhuratā ca dṛṣṭā tvayyeva devi varade bhuvanatraye 'pi,केनोपमा भवतु ते ऽस्य पराक्रमस्य रूपं च शत्रुभयकार्यतिहारि कुत्र चित्ते कृपा समरनिष्ठुरता च दृष्टा त्वय्येव देवि वरदे भुवनत्रये ऽपि
Main,84.0,23,trailokyametadakhilaṃ ripunāśanena trātaṃ tvayā samaramūrdhani te 'pi hatvā nītā divaṃ ripugaṇā bhayamapyapāstam asmākamunmadasurāribhavaṃ namaste,त्रैलोक्यमेतदखिलं रिपुनाशनेन त्रातं त्वया समरमूर्धनि ते ऽपि हत्वा नीता दिवं रिपुगणा भयमप्यपास्तम् अस्माकमुन्मदसुरारिभवं नमस्ते
Main,84.0,24,śūlena pāhi no devi pāhi khaḍgena cāmbike ghaṇṭāsvanena naḥ pāhi cāpajyāniḥ svanena ca,शूलेन पाहि नो देवि पाहि खड्गेन चाम्बिके घण्टास्वनेन नः पाहि चापज्यानिः स्वनेन च
Main,84.0,25,prācyāṃ rakṣa pratīcyāṃ ca caṇḍike rakṣa dakṣiṇe bhrāmaṇenātmaśūlasya uttarasyāṃ tatheśvari,प्राच्यां रक्ष प्रतीच्यां च चण्डिके रक्ष दक्षिणे भ्रामणेनात्मशूलस्य उत्तरस्यां तथेश्वरि
Main,84.0,26,saumyāni yāni rūpāṇi trailokye vicaranti te yāni cātyarthaghorāṇi tai rakṣāsmāṃstathā bhuvam,सौम्यानि यानि रूपाणि त्रैलोक्ये विचरन्ति ते यानि चात्यर्थघोराणि तै रक्षास्मांस्तथा भुवम्
Main,84.0,27,khaḍgaśūlagadādīni yāni cāstrāṇi te 'mbike karapallavasaṅgīni tairasmān rakṣa sarvataḥ,खड्गशूलगदादीनि यानि चास्त्राणि ते ऽम्बिके करपल्लवसङ्गीनि तैरस्मान् रक्ष सर्वतः
Main,84.0,28,ṛṣīruvāca evaṃ stutā surairdivyaiḥ kusumairnandanodbhavaiḥ arcitā jagatāṃ dhātrī tathā gandhānulepanaiḥ,ऋषीरुवाच एवं स्तुता सुरैर्दिव्यैः कुसुमैर्नन्दनोद्भवैः अर्चिता जगतां धात्री तथा गन्धानुलेपनैः
Main,84.0,29,bhaktyā samastaistridaśārdivyairdhūpaistu dhūpitā prāha prasādasumukhī samastān praṇatān surān,भक्त्या समस्तैस्त्रिदशार्दिव्यैर्धूपैस्तु धूपिता प्राह प्रसादसुमुखी समस्तान् प्रणतान् सुरान्
Main,84.0,30,devyuvāca vriyatāṃ tridaśāḥ sarve yadasmatto 'bhivāñchitam dadāmyahamatiprītyā stavairebhiḥ supūjitā,देव्युवाच व्रियतां त्रिदशाः सर्वे यदस्मत्तो ऽभिवाञ्छितम् ददाम्यहमतिप्रीत्या स्तवैरेभिः सुपूजिता
Main,84.0,31,kartavyamaparaṃ yacca duṣkaraṃ tanna vidmahe ityākarṇye vaco devyāḥ pratyūcuste divaukasaḥ,कर्तव्यमपरं यच्च दुष्करं तन्न विद्महे इत्याकर्ण्ये वचो देव्याः प्रत्यूचुस्ते दिवौकसः
Main,84.0,32,devā ūcuḥ bhagavatyā kṛtaṃ sarvaṃ na kiñcidavaśiṣyate yadayaṃ nihataḥ śatrurasmākaṃ mahiṣāsuraḥ,देवा ऊचुः भगवत्या कृतं सर्वं न किञ्चिदवशिष्यते यदयं निहतः शत्रुरस्माकं महिषासुरः
Main,84.0,33,yadi cāpi varo deyastvayāsmākaṃ maheśvari saṃsmṛtā saṃsmṛtā tvaṃ no hiṃsethāḥ paramāpadaḥ,यदि चापि वरो देयस्त्वयास्माकं महेश्वरि संस्मृता संस्मृता त्वं नो हिंसेथाः परमापदः
Main,84.0,34,yaśca martyaḥ stavairebhistvāṃ stoṣyatyamalānane tasya vittardhivibhavairdhanadārādisampadām vṛddhaye 'smātprasannā tvaṃ bhavethāḥ sarvadāmbike,यश्च मर्त्यः स्तवैरेभिस्त्वां स्तोष्यत्यमलानने तस्य वित्तर्धिविभवैर्धनदारादिसम्पदाम् वृद्धये ऽस्मात्प्रसन्ना त्वं भवेथाः सर्वदाम्बिके
Main,84.0,35,ṛṣiruvāca iti prasāditā devairjagator'the tathā'tmanaḥ tathetyuktvā bhadrakālī babhūvāntarhitā nṛpa,ऋषिरुवाच इति प्रसादिता देवैर्जगतोर्ऽथे तथाऽत्मनः तथेत्युक्त्वा भद्रकाली बभूवान्तर्हिता नृप
Main,84.0,36,ityetatkathitaṃ bhūpa sambhūtā sā yathā purā devī devaśarīrebhyo jagattrayahitaiṣiṇī,इत्येतत्कथितं भूप सम्भूता सा यथा पुरा देवी देवशरीरेभ्यो जगत्त्रयहितैषिणी
Main,84.0,37,punaśca gaurīdehāt sā samudbhūtā yathābhavat vadhāya duṣṭadaityānāṃ tathā śumbhaniśumbhayoḥ,पुनश्च गौरीदेहात् सा समुद्भूता यथाभवत् वधाय दुष्टदैत्यानां तथा शुम्भनिशुम्भयोः
Main,84.0,38,rakṣaṇāya ca lokānāṃ devānāmupakāriṇī tacchṛṇuṣva mayā'khyātaṃ yathāvatkathayāmi te,रक्षणाय च लोकानां देवानामुपकारिणी तच्छृणुष्व मयाऽख्यातं यथावत्कथयामि ते
Main,85.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhatmye caturaśītitamo 'dyāyaḥ pañcāśītitamo 'dhyāyaḥ- 85 ṛṣiruvāca purā śumbhaniśumbhābhyāmasurābhyāṃ śacīpateḥ trailokyaṃ yajñabhāgāśca hṛtā madabalāśrayāt,इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहत्म्ये चतुरशीतितमो ऽद्यायः पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः- ८५ ऋषिरुवाच पुरा शुम्भनिशुम्भाभ्यामसुराभ्यां शचीपतेः त्रैलोक्यं यज्ञभागाश्च हृता मदबलाश्रयात्
Main,85.0,2,tāveva sūryatāṃ tadvadadhikāraṃ tathaindavam kauberamatha yāmyaṃ ca cakrāte varuṇasya ca,तावेव सूर्यतां तद्वदधिकारं तथैन्दवम् कौबेरमथ याम्यं च चक्राते वरुणस्य च
Main,85.0,3,tāveva pavanardhi ca cakraturvahnikarma ca anyeṣāñcādhikārān sa svayamevādhitiṣṭhati tato devā vinirdhūtā bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ,तावेव पवनर्धि च चक्रतुर्वह्निकर्म च अन्येषाञ्चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठति ततो देवा विनिर्धूता भ्रष्टराज्याः पराजिताः
Main,85.0,4,hṛtādhikārāstridaśāstābhyāṃ sarve nirākṛtāḥ mahāsurābhyāṃ tāṃ devīṃ saṃsmarantyaparājitām,हृताधिकारास्त्रिदशास्ताभ्यां सर्वे निराकृताः महासुराभ्यां तां देवीं संस्मरन्त्यपराजिताम्
Main,85.0,5,tayāsmākaṃ varo datto yathā'patsu smṛtākhilāḥ bhavatāṃ nāśayiṣyāmi tatkṣaṇāt paramāpadaḥ,तयास्माकं वरो दत्तो यथाऽपत्सु स्मृताखिलाः भवतां नाशयिष्यामि तत्क्षणात् परमापदः
Main,85.0,6,iti kṛtvā matiṃ devā himavantaṃ nageśvaram jagmustatra tato devīṃ viṣṇumāyāṃ pratuṣṭuvuḥ,इति कृत्वा मतिं देवा हिमवन्तं नगेश्वरम् जग्मुस्तत्र ततो देवीं विष्णुमायां प्रतुष्टुवुः
Main,85.0,7,devā ūcuḥ namo devyai mahādevyai śivāyai satataṃ namaḥ namaḥ prakṛtyai bhadrāyai niyatāḥ praṇatāḥ sma tām,देवा ऊचुः नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्म ताम्
Main,85.0,8,raudrāyai namo nityāyau gauryai dhātryai namo namaḥ namo jagatpratiṣṭhāyai devyai kṛtyai namo namaḥ,रौद्रायै नमो नित्यायौ गौर्यै धात्र्यै नमो नमः नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः
Main,85.0,9,dyotstrāyai cendurūpiṇyai sukhāyai satataṃ namaḥ kalyāṇyai praṇatāṃ vṛddhyai siddhyai kurmo namo namaḥ,द्योत्स्त्रायै चेन्दुरूपिण्यै सुखायै सततं नमः कल्याण्यै प्रणतां वृद्ध्यै सिद्ध्यै कुर्मो नमो नमः
Main,85.0,10,nairṛtyai bhūbhṛtāṃ lakṣmyai śarvāṇyai te namo namaḥ durgāyai durgapārāyai sārāyai sarvakāriṇyai khyātyai tathaiva kṛṣṇāyai dhūmrāyai satataṃ namaḥ,नैरृत्यै भूभृतां लक्ष्म्यै शर्वाण्यै ते नमो नमः दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः
Main,85.0,11,atisaumyātiraudrāyai natāstasyai namo namaḥ mano jagatpratiṣṭhāyai devyai kṛtyai namo namaḥ,अतिसौम्यातिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः मनो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः
Main,85.0,12,yā devī sarvabhūteṣu viṣṇumāyeti śabditā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,13,yā devī sarvabhūteṣu cetanetyabhidhīyate namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु चेतनेत्यभिधीयते नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,14,yā devī sarvabhūteṣu buddhirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,15,yā devī sarvabhūteṣu nidrārūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai mano namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु निद्रारूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै मनो नमः
Main,85.0,16,yā devī sarvabhūteṣu kṣudhārūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु क्षुधारूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,17,yā devī sarvabhūteṣu cchāyārūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु च्छायारूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,18,yā devī sarvabhūteṣu śaktirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,19,yā devī sarvabhūteṣu tṛṣṇārūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु तृष्णारूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,20,yā devī sarvabhūteṣu kṣāntirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु क्षान्तिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,21,yā devī sarvabhūteṣu jātirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु जातिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,22,yā devī sarvabhūteṣu lajjārūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु लज्जारूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,23,yā devī sarvabhūteṣu śāntirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु शान्तिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,24,yā devī sarvabhūteṣu śraddhārūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु श्रद्धारूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,25,yā devī sarvabhūteṣu kāntirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु कान्तिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,26,yā devī sarvabhūteṣu lakṣmīrūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु लक्ष्मीरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,27,yā devī sarvabhūteṣu dhṛtirūpeṇa saṃsthitā tamastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु धृतिरूपेण संस्थिता तमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,28,yā devī sarvabhūteṣu vṛttirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु वृत्तिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,29,yā devī sarvabhūteṣu smṛtirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु स्मृतिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,30,yā devī sarvabhūteṣu dayārūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु दयारूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,31,yā devī sarvabhūteṣu nītirūpeṇaṃ saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु नीतिरूपेणं संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,32,yā devī sarvabhūteṣu tuṣṭirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु तुष्टिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,33,yā devī sarvabhūteṣu puṣṭirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु पुष्टिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,34,yā devī sarvabhūteṣu mātṛrūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु मातृरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,35,yā devī sarvabhūteṣu bhrāntirūpeṇa saṃsthitā namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,या देवी सर्वभूतेषु भ्रान्तिरूपेण संस्थिता नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,36,indriyāṇāmadhiṣṭhātrī bhūtānāṃ cākhileṣu yā bhūteṣu satataṃ tasyai vyāptidevyai namo namaḥ,इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या भूतेषु सततं तस्यै व्याप्तिदेव्यै नमो नमः
Main,85.0,37,citirūpeṇa yā kṛtstrametad vyāpya sthitā jagat namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ,चितिरूपेण या कृत्स्त्रमेतद् व्याप्य स्थिता जगत् नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः
Main,85.0,38,stu tā suraiḥ pūrvamabhīṣṭasaṃśrayāt tathāsurendreṇa dineṣu sevitā karotu sā naḥ śubhaheturīśvarī śubhāni bhadrāṇyabhihantu cāpadaḥ,स्तु ता सुरैः पूर्वमभीष्टसंश्रयात् तथासुरेन्द्रेण दिनेषु सेविता करोतु सा नः शुभहेतुरीश्वरी शुभानि भद्राण्यभिहन्तु चापदः
Main,85.0,39,yā sāmprataṃ coddhatadaityatāpitair asmābhirīśā ca surairnamasyate yā ca smṛtā tatkṣaṇameva hanti naḥ sarvāpado bhaktivinamkamūrtibhiḥ,या साम्प्रतं चोद्धतदैत्यतापितैर् अस्माभिरीशा च सुरैर्नमस्यते या च स्मृता तत्क्षणमेव हन्ति नः सर्वापदो भक्तिविनम्कमूर्तिभिः
Main,85.0,40,ṛṣirūvāca evaṃ stavādiyuktānāṃ devānāṃ tatra pārvatī strātumabhyāyayau toye jāhnavyā nṛpanandana,ऋषिरूवाच एवं स्तवादियुक्तानां देवानां तत्र पार्वती स्त्रातुमभ्याययौ तोये जाह्नव्या नृपनन्दन
Main,85.0,41,sābravīttān surān subhrūrbhavadbhiḥ stūyate 'tra kā śarīrakośataścāsyāḥ samudbhūtābravīcchivā,साब्रवीत्तान् सुरान् सुभ्रूर्भवद्भिः स्तूयते ऽत्र का शरीरकोशतश्चास्याः समुद्भूताब्रवीच्छिवा
Main,85.0,42,stotraṃ mamaitat kriyate śumbhadaityanirākṛtaiḥ devaiḥ sametaiḥ samare niśumbhena parājitaiḥ,स्तोत्रं ममैतत् क्रियते शुम्भदैत्यनिराकृतैः देवैः समेतैः समरे निशुम्भेन पराजितैः
Main,85.0,43,śarīrakośādyattasyāḥ pārvatyā niḥ sṛtāmbikā kauśikīti samasteṣu tato lokeṣu gīyate,शरीरकोशाद्यत्तस्याः पार्वत्या निः सृताम्बिका कौशिकीति समस्तेषु ततो लोकेषु गीयते
Main,85.0,44,tasyāṃ vinirgatāyāṃ tu kṛṣṇābhūt sāpi pārvatī kāliketi samākhyātā himācalakṛtāśrayā,तस्यां विनिर्गतायां तु कृष्णाभूत् सापि पार्वती कालिकेति समाख्याता हिमाचलकृताश्रया
Main,85.0,45,tato 'mbikāṃ paraṃ rūpaṃ bibhrāṇāṃ sumanoharam dadarśa caṇḍo muṇḍaśca bhṛtyau śumbhaniśumbhayoḥ,ततो ऽम्बिकां परं रूपं बिभ्राणां सुमनोहरम् ददर्श चण्डो मुण्डश्च भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः
Main,85.0,46,tābhyāṃ śumbhāya cākhyātā atīva sumanoharā kāpyāste strī mahārāja bhāsayantī himācalam,ताभ्यां शुम्भाय चाख्याता अतीव सुमनोहरा काप्यास्ते स्त्री महाराज भासयन्ती हिमाचलम्
Main,85.0,47,naiva tādṛk kvacidrūpaṃ dṛṣṭaṃ kenaciduttamam jñāyatāṃ kāpyasau devī gṛhyatāṃ cāsureśvara,नैव तादृक् क्वचिद्रूपं दृष्टं केनचिदुत्तमम् ज्ञायतां काप्यसौ देवी गृह्यतां चासुरेश्वर
Main,85.0,48,strīratnamaticārvaṅgī dyotayantī diśastviṣā sā tu tiṣṭhati daityendra tāṃ bhavān draṣṭumarhati,स्त्रीरत्नमतिचार्वङ्गी द्योतयन्ती दिशस्त्विषा सा तु तिष्ठति दैत्येन्द्र तां भवान् द्रष्टुमर्हति
Main,85.0,49,yāni ratnāni maṇayo gajāśvādīni vai prabho trailokye tu samastāni sāmprataṃ bhānti te gṛhe,यानि रत्नानि मणयो गजाश्वादीनि वै प्रभो त्रैलोक्ये तु समस्तानि साम्प्रतं भान्ति ते गृहे
Main,85.0,50,airāvataḥ samānīto gajaratnaṃ purandarāt pārijātataruścāyaṃ tathaivoccaiḥ śravā hayaḥ,ऐरावतः समानीतो गजरत्नं पुरन्दरात् पारिजाततरुश्चायं तथैवोच्चैः श्रवा हयः
Main,85.0,51,vimānaṃ haṃsasaṃyuktametattiṣṭhati te 'ṅgaṇe ratnabhūtamihānītaṃ yadāsīdvedhaso 'dbhutam,विमानं हंससंयुक्तमेतत्तिष्ठति ते ऽङ्गणे रत्नभूतमिहानीतं यदासीद्वेधसो ऽद्भुतम्
Main,85.0,52,nidhireṣa mahāpadmaḥ samānīto dhaneśvarāt kiñjalkinīṃ dadau cābdhirmālāmamlānapaṅkajām,निधिरेष महापद्मः समानीतो धनेश्वरात् किञ्जल्किनीं ददौ चाब्धिर्मालामम्लानपङ्कजाम्
Main,85.0,53,chatraṃ te vāruṇaṃ gehe kāñcanastrāvi tiṣṭhati tathāyaṃ syantanavaro yaḥ purāsīt prajāpateḥ,छत्रं ते वारुणं गेहे काञ्चनस्त्रावि तिष्ठति तथायं स्यन्तनवरो यः पुरासीत् प्रजापतेः
Main,85.0,54,mṛtyorutkrāntidā nāma śaktirīśa tvayā hṛtā pāśaḥ salilarājasya bhrātustava parigrahe,मृत्योरुत्क्रान्तिदा नाम शक्तिरीश त्वया हृता पाशः सलिलराजस्य भ्रातुस्तव परिग्रहे
Main,85.0,55,niśumbhasyābdhijātāśca samastā ratnajātayaḥ vahnirapi dadau tubhyamagniśauce ca vāsasī,निशुम्भस्याब्धिजाताश्च समस्ता रत्नजातयः वह्निरपि ददौ तुभ्यमग्निशौचे च वाससी
Main,85.0,56,evaṃ daityendra ratnāni samastānyāhṛtāni te strīratnameṣā kalyāṇī tvayā kasmānna gṛhyate,एवं दैत्येन्द्र रत्नानि समस्तान्याहृतानि ते स्त्रीरत्नमेषा कल्याणी त्वया कस्मान्न गृह्यते
Main,85.0,57,ṛṣiruvāca niśamyeti vacaḥ śumbhaḥ sa tadā caṇḍamuṇḍayoḥ preṣayāmāsa sugrīvaṃ dūtaṃ devyā mahāsuraḥ,ऋषिरुवाच निशम्येति वचः शुम्भः स तदा चण्डमुण्डयोः प्रेषयामास सुग्रीवं दूतं देव्या महासुरः
Main,85.0,58,śumbha uvāca iti ceti ca vaktavyā sā gatvā vacanānmama yathā cābhyeti saṃprītyā tathā kāryaṃ tvayā laghu,शुम्भ उवाच इति चेति च वक्तव्या सा गत्वा वचनान्मम यथा चाभ्येति संप्रीत्या तथा कार्यं त्वया लघु
Main,85.0,59,sa tatra gatvā yatrāste śailoddeśe 'tiśobhane tāṃ ca devīṃ tataḥ prāha ślakṣṇaṃ madhurayā girā,स तत्र गत्वा यत्रास्ते शैलोद्देशे ऽतिशोभने तां च देवीं ततः प्राह श्लक्ष्णं मधुरया गिरा
Main,85.0,60,dūta uvāca devi daityeśvaraḥ śumbhastrailokye parameśvaraḥ dūto 'haṃ preṣitastena tvatsakāśamihāgataḥ,दूत उवाच देवि दैत्येश्वरः शुम्भस्त्रैलोक्ये परमेश्वरः दूतो ऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः
Main,85.0,61,avyāhatājñaḥ sarvāsu yaḥ sadā devayoniṣu nirjitākhiladaityāriḥ sa yadāha śṛṇuṣva tat,अव्याहताज्ञः सर्वासु यः सदा देवयोनिषु निर्जिताखिलदैत्यारिः स यदाह शृणुष्व तत्
Main,85.0,62,mama trailokyamakhilaṃ mama devā vaśānugāḥ yajñabhāgānahaṃ sarvānupāśnāmi pṛthak pṛthak,मम त्रैलोक्यमखिलं मम देवा वशानुगाः यज्ञभागानहं सर्वानुपाश्नामि पृथक् पृथक्
Main,85.0,63,trailokye vararatnāni mama vaśyānyaśeṣataḥ tathaiva gajaratnaṃ ca hṛtvā devendravāhanam,त्रैलोक्ये वररत्नानि मम वश्यान्यशेषतः तथैव गजरत्नं च हृत्वा देवेन्द्रवाहनम्
Main,85.0,64,kṣīrodamathanodbhūtamaśvaratnaṃ mamāmaraiḥ uccaiḥ śravasasaṃjñaṃ tatpraṇipatya samarpitam,क्षीरोदमथनोद्भूतमश्वरत्नं ममामरैः उच्चैः श्रवससंज्ञं तत्प्रणिपत्य समर्पितम्
Main,85.0,65,yāni cānyāni deveṣu gandharveṣūrageṣu ca ratnabhūtāni bhūtāni tāni mayyeva śobhane,यानि चान्यानि देवेषु गन्धर्वेषूरगेषु च रत्नभूतानि भूतानि तानि मय्येव शोभने
Main,85.0,66,strīratnabhūtāṃ tvāṃ devi loke manyāmahe vayam sā tvamasmānupāgaccha yato ratnabhujo vayam,स्त्रीरत्नभूतां त्वां देवि लोके मन्यामहे वयम् सा त्वमस्मानुपागच्छ यतो रत्नभुजो वयम्
Main,85.0,67,māṃ vā mamānujaṃ vāpi niśumbhamuruvikramam bhaja tvaṃ cañcalāpāṅgi ratnabhūtāsi vai yataḥ,मां वा ममानुजं वापि निशुम्भमुरुविक्रमम् भज त्वं चञ्चलापाङ्गि रत्नभूतासि वै यतः
Main,85.0,68,paramaiśvaryamatulaṃ prāpsyase matparigrahāt etad buddhyā samālocya matparigrahatāṃ vraja,परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यसे मत्परिग्रहात् एतद् बुद्ध्या समालोच्य मत्परिग्रहतां व्रज
Main,85.0,69,ṛṣiruvāca ityuktā sā tadā devī gambhīrāntaḥ smitā jagau durgā bhagavatī bhadrā yayedaṃ dhāryate jagat,ऋषिरुवाच इत्युक्ता सा तदा देवी गम्भीरान्तः स्मिता जगौ दुर्गा भगवती भद्रा ययेदं धार्यते जगत्
Main,85.0,70,devyuvāca satyamuktatvayā nātra mithyā kiñcittvayoditam trailokyādhipatiḥ sumbho niśumbhaścāpi tādṛśaḥ,देव्युवाच सत्यमुक्तत्वया नात्र मिथ्या किञ्चित्त्वयोदितम् त्रैलोक्याधिपतिः सुम्भो निशुम्भश्चापि तादृशः
Main,85.0,71,kiṃ tvatra yatpratijñātaṃ mithyā tatkriyate katham śrūyatāmalpabuddhitvāt pratijñā yā kṛtā purā,किं त्वत्र यत्प्रतिज्ञातं मिथ्या तत्क्रियते कथम् श्रूयतामल्पबुद्धित्वात् प्रतिज्ञा या कृता पुरा
Main,85.0,72,yo māṃ jayati saṃgrāme yo me darpaṃ vyapohati yo me pratibalo loke sa me bhartā bhaviṣyati,यो मां जयति संग्रामे यो मे दर्पं व्यपोहति यो मे प्रतिबलो लोके स मे भर्ता भविष्यति
Main,85.0,73,tadāgacchatu śumbho 'tra niśumbho vā mahāsuraḥ māṃ jitvā kiṃ cireṇātra pāṇi gṛhṇātu me laghu,तदागच्छतु शुम्भो ऽत्र निशुम्भो वा महासुरः मां जित्वा किं चिरेणात्र पाणि गृह्णातु मे लघु
Main,85.0,74,dūta uvāca avaliptāsi maivaṃ tvaṃ devi brūhi mamāgrataḥ trailokye kaḥ pumāṃstiṣṭhedagre śumbhaniśumbhayoḥ,दूत उवाच अवलिप्तासि मैवं त्वं देवि ब्रूहि ममाग्रतः त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेदग्रे शुम्भनिशुम्भयोः
Main,85.0,75,anyeṣāmapi daityānāṃ sarve devā na vai yudhi tiṣṭhanti saṃmukhe devi kiṃ punaḥ strī tvamekikā,अन्येषामपि दैत्यानां सर्वे देवा न वै युधि तिष्ठन्ति संमुखे देवि किं पुनः स्त्री त्वमेकिका
Main,85.0,76,indrādyāḥ sakalā devāstasthuryeṣāṃ na saṃyuge śumbhādīnāṃ kathaṃ teṣāṃ strī prayāsyasi saṃmukham,इन्द्राद्याः सकला देवास्तस्थुर्येषां न संयुगे शुम्भादीनां कथं तेषां स्त्री प्रयास्यसि संमुखम्
Main,85.0,77,sā tvaṃ gaccha mayaivoktā pārśvaṃ śumbhaniśumbhayoḥ keśākarṣaṇanirdhūtagauravā mā gamiṣyasi,सा त्वं गच्छ मयैवोक्ता पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः केशाकर्षणनिर्धूतगौरवा मा गमिष्यसि
Main,85.0,78,devyuvāca evametad balī śumbho niśumbhaścātivīryavān kiṃ karomi pratijñā me yadanālocitā purā,देव्युवाच एवमेतद् बली शुम्भो निशुम्भश्चातिवीर्यवान् किं करोमि प्रतिज्ञा मे यदनालोचिता पुरा
Main,85.0,79,sa tvaṃ gaccha mayoktaṃ te yadetatsarvamādṛtaḥ tadācakṣvāsurendrāya sa ca yuktaṃ karotu tat,स त्वं गच्छ मयोक्तं ते यदेतत्सर्वमादृतः तदाचक्ष्वासुरेन्द्राय स च युक्तं करोतु तत्
Main,86.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhasāvarṇike manvantare' devīmāhātmye pañcāśotitamo 'dhyāyaḥ ṣaḍaśītitamo 'dhyāyaḥ- 86 ṛṣiruvāca ityākarṇya vaco devyāḥ sa dūto 'marṣapūritaḥ samācaṣṭa samāgamya daityarājāya vistarāt,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेठसावर्णिके मन्वन्तरेऽ देवीमाहात्म्ये पञ्चाशोतितमो ऽध्यायः षडशीतितमो ऽध्यायः- ८६ ऋषिरुवाच इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतो ऽमर्षपूरितः समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात्
Main,86.0,2,tasya dūtasya tadvākyamākarṇyāsurarāṭ tataḥ sakrodhaḥ prāha daityānāmadhipaṃ dhūmralocanam,तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम्
Main,86.0,3,he dhūmralocanāśu tvaṃ svasainyaparivāritaḥ tāmānaya balād duṣṭāṃ keśākarṣaṇavihvalām,हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः तामानय बलाद् दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम्
Main,86.0,4,tatparitrāṇadaḥ kaścidyadi vottiṣṭhate 'paraḥ sa hantavyo 'maro vāpi yakṣo gandharva eva vā,तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठते ऽपरः स हन्तव्यो ऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा
Main,86.0,5,ṛṣiruvāca tenājñaptastataḥ śīghraṃ sa daityo dhūmralocanaḥ vṛtaḥ paṣṭyā sahasrāṇāmasurāṇāṃ drutaṃ yayo,ऋषिरुवाच तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः वृतः पष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययो
Main,86.0,7,sa dṛṣṭvā tāṃ tato devīṃ tuhinācalasaṃsthitām jagādoccaiḥ prayāhīti mūlaṃ śumbhaniśumbhayoḥ markp_86. 6 na cetprītyādya bhavatī madbhartāramupaiṣyati tato balānnayāmyeṣa keśākarṣaṇavihvalām,स दृष्ट्वा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थिताम् जगादोच्चैः प्रयाहीति मूलं शुम्भनिशुम्भयोः मर्क्प्_८६. ६ न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम्
Main,86.0,8,śrīdevyuvāca daityeśvareṇa prahito balavān balasaṃvṛtaḥ balānnayasi māmevaṃ tataḥ kiṃ te karomyaham,श्रीदेव्युवाच दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान् बलसंवृतः बलान्नयसि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम्
Main,86.0,9,ṛṣiruvāca ityuktaḥ so 'bhyadhāvattāmasuro dhūmralocanaḥ huṅkāreṇaiva taṃ bhasma sā cakārāmbikā tataḥ,ऋषिरुवाच इत्युक्तः सो ऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः हुङ्कारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका ततः
Main,86.0,10,atha kruddhaṃ mahāsainyamasurāṇāṃ tathāmbikā vavarṣa sāyakaistīkṣṇaistathā śaktiparaśvadhaiḥ,अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः
Main,86.0,11,tato dhutasaṭaḥ kopāt kṛtvā nādaṃ subhairavam papātāsurasenāyāṃ siṃho devyāḥ svavāhanaḥ,ततो धुतसटः कोपात् कृत्वा नादं सुभैरवम् पपातासुरसेनायां सिंहो देव्याः स्ववाहनः
Main,86.0,12,kāṃścit karaprahāreṇa daityānāsyena cāparān ākramya cādhareṇānyān sa jaghāna mahāsurān,कांश्चित् करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान् आक्रम्य चाधरेणान्यान् स जघान महासुरान्
Main,86.0,13,keṣāñcit pāṭayāmāsa nakhaiḥ koṣṭhāni kesarī tathā talaprihāreṇa śirāṃsi kṛtavān pṛthak,केषाञ्चित् पाटयामास नखैः कोष्ठानि केसरी तथा तलप्रिहारेण शिरांसि कृतवान् पृथक्
Main,86.0,14,vicchinnabāhuśirasaḥ sṛtāstena tathāpare papau ca rudhiraṃ koṣṭhādanyeṣāṃ dhutakesaraḥ,विच्छिन्नबाहुशिरसः सृतास्तेन तथापरे पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः
Main,86.0,15,kṣaṇena tadbalaṃ sarvaṃ kṣayaṃ nītaṃ mahātmanā tena kesariṇā devyā vāhanenātikopinā,क्षणेन तद्बलं सर्वं क्षयं नीतं महात्मना तेन केसरिणा देव्या वाहनेनातिकोपिना
Main,86.0,16,śrutvā tamasuraṃ devyā nihataṃ dhūmralocanam balaṃ ca kṣayitaṃ kṛtstraṃ devīkesariṇā tataḥ,श्रुत्वा तमसुरं देव्या निहतं धूम्रलोचनम् बलं च क्षयितं कृत्स्त्रं देवीकेसरिणा ततः
Main,86.0,17,cukopa daityādhipatiḥ śumbhaḥ prasphuritādharaḥ ājñāpayāmāsa ca tau caṇḍamuṇḍau mahāsurau,चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भः प्रस्फुरिताधरः आज्ञापयामास च तौ चण्डमुण्डौ महासुरौ
Main,86.0,18,he caṇḍa he muṇḍa balairbahubhiḥ parivāritau tatra gacchata gatvā ca sā samānīyatāṃ laghu,हे चण्ड हे मुण्ड बलैर्बहुभिः परिवारितौ तत्र गच्छत गत्वा च सा समानीयतां लघु
Main,86.0,19,keśeṣvākṛṣya baddhvā vā yadi vaḥ saṃśayo yudhi tadāśeṣāyudhaiḥ sarvairasurairvinihanyatām,केशेष्वाकृष्य बद्ध्वा वा यदि वः संशयो युधि तदाशेषायुधैः सर्वैरसुरैर्विनिहन्यताम्
Main,86.0,20,tasyāṃ hatāyāṃ duṣṭāyāṃ siṃhe ca vinipātite śīghramāgamyatāṃ baddhvā gṛhītvā tāmathāmbikām,तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहे च विनिपातिते शीघ्रमागम्यतां बद्ध्वा गृहीत्वा तामथाम्बिकाम्
Main,87.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye dhūmralocanavadho nāma ṣaḍaśītitamo 'dhyāyaḥ saptaśītitamādhyāyaḥ- 87 ṛṣiruvāca ājñaptāste tato daityāścaṇḍamuṇḍapurogamāḥ caturaṅgabalopetā yayurabhyudyatāyudhāḥ,इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये धूम्रलोचनवधो नाम षडशीतितमो ऽध्यायः सप्तशीतितमाध्यायः- ८७ ऋषिरुवाच आज्ञप्तास्ते ततो दैत्याश्चण्डमुण्डपुरोगमाः चतुरङ्गबलोपेता ययुरभ्युद्यतायुधाः
Main,87.0,2,dadṛśuste tato devīmīṣaddhāsāṃ vyavasthitām siṃhasyopari śailendraśṛṅge mahati kāñcane,ददृशुस्ते ततो देवीमीषद्धासां व्यवस्थिताम् सिंहस्योपरि शैलेन्द्रशृङ्गे महति काञ्चने
Main,87.0,3,te dṛṣṭvā tāṃ samādātumudyamaṃ cakrurudyatāḥ ākṛṣṭacāpāsidharāstathānye satsamīpagāḥ,ते दृष्ट्वा तां समादातुमुद्यमं चक्रुरुद्यताः आकृष्टचापासिधरास्तथान्ये सत्समीपगाः
Main,87.0,4,tataḥ kopaṃ cakāroccairambikā tānarīn prati kopena cāsyā vadanaṃ maṣīvarṇamabhūttadā,ततः कोपं चकारोच्चैरम्बिका तानरीन् प्रति कोपेन चास्या वदनं मषीवर्णमभूत्तदा
Main,87.0,5,bhrukuṭīkuṭilāttasyā lalāṭaphalakād drutam kālī karālavadanā viniṣkrāntāsipāśinī,भ्रुकुटीकुटिलात्तस्या ललाटफलकाद् द्रुतम् काली करालवदना विनिष्क्रान्तासिपाशिनी
Main,87.0,6,vicitrakhaṭvāṅgadharā naramālāvibhūṣaṇā dvīpicarmaparīdhānā śuṣkamāṃsātibhairavā,विचित्रखट्वाङ्गधरा नरमालाविभूषणा द्वीपिचर्मपरीधाना शुष्कमांसातिभैरवा
Main,87.0,7,ativistāravadanā jihvālalanabhīṣaṇā nimagnāraktanayanā nādāpūritadiṅmukhā,अतिविस्तारवदना जिह्वाललनभीषणा निमग्नारक्तनयना नादापूरितदिङ्मुखा
Main,87.0,8,sā vegenābhipatitā ghatayantī mahāsurān sainye tatra surārīṇāmabhakṣayata tadvalam,सा वेगेनाभिपतिता घतयन्ती महासुरान् सैन्ये तत्र सुरारीणामभक्षयत तद्वलम्
Main,87.0,9,pārṣṇigrāhāṅkuśagrāhiyodhaghaṇṭāsamanvitān samādāyaikahastena mukhe cikṣepa vāraṇān,पार्ष्णिग्राहाङ्कुशग्राहियोधघण्टासमन्वितान् समादायैकहस्तेन मुखे चिक्षेप वारणान्
Main,87.0,10,tathaiva yodhaṃ turagai rathaṃ sārathinā saha nikṣipya vaktre daśanaiścarvayantyatibhairavam,तथैव योधं तुरगै रथं सारथिना सह निक्षिप्य वक्त्रे दशनैश्चर्वयन्त्यतिभैरवम्
Main,87.0,11,ekaṃ jagrāha keśeṣu grīvāyāmatha cāparam pādenākramya caivānyamurasānyamapothayat,एकं जग्राह केशेषु ग्रीवायामथ चापरम् पादेनाक्रम्य चैवान्यमुरसान्यमपोथयत्
Main,87.0,12,tairmuktāni ca śastraṇi mahāstrāṇi tathāsuraiḥ mukhena jagrāha ruṣā daśanairmathitānyapi,तैर्मुक्तानि च शस्त्रणि महास्त्राणि तथासुरैः मुखेन जग्राह रुषा दशनैर्मथितान्यपि
Main,87.0,13,balināṃ tadbalaṃ sarvamasurāṇāṃ durātmanām mamardābhakṣayaccānyānanyāṃścātāḍayattathā,बलिनां तद्बलं सर्वमसुराणां दुरात्मनाम् ममर्दाभक्षयच्चान्यानन्यांश्चाताडयत्तथा
Main,87.0,14,asinā nihatāḥ kecitkecitkhaṭvāṅgatāḍitāḥ jagmurvināśamasurā dantāgrābhihatā raṇe,असिना निहताः केचित्केचित्खट्वाङ्गताडिताः जग्मुर्विनाशमसुरा दन्ताग्राभिहता रणे
Main,87.0,15,kṣaṇena tanmahāsainyamasurāṇāṃ nipātitam dṛṣṭvā caṇḍo 'bhimairbhomākṣīṃ tāṃ mahāsuraḥ,क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां निपातितम् दृष्ट्वा चण्डो ऽभिमैर्भोमाक्षीं तां महासुरः
Main,87.0,16,śaravarṣairmahābhīmairbhomākṣīṃ tāṃ mahāsuraḥ chādayāmāsa cakraiśca muṇḍaḥ kṣiptaiḥ sahasraśaḥ,शरवर्षैर्महाभीमैर्भोमाक्षीं तां महासुरः छादयामास चक्रैश्च मुण्डः क्षिप्तैः सहस्रशः
Main,87.0,17,tāni cakrāṇyanekāni viśamānāni tanmukham babhuryathārkabimbāni subahūni ghanodaram,तानि चक्राण्यनेकानि विशमानानि तन्मुखम् बभुर्यथार्कबिम्बानि सुबहूनि घनोदरम्
Main,87.0,18,tato jahāsātiruṣā bhīmaṃ bhairavanādinī kālī karālavaktrāntardurdarśadaśanojjvalā,ततो जहासातिरुषा भीमं भैरवनादिनी काली करालवक्त्रान्तर्दुर्दर्शदशनोज्ज्वला
Main,87.0,19,utthāya ca mahāsiṃhaṃ devī caṇḍamadhāvata gṛhītvā cāsya keśeṣu śirastenāsinācchinat,उत्थाय च महासिंहं देवी चण्डमधावत गृहीत्वा चास्य केशेषु शिरस्तेनासिनाच्छिनत्
Main,87.0,20,chinne śirasi daityendraścakre nādaṃ subhairavam tena nādena mahatā trāsitaṃ bhuvanatrayam,छिन्ने शिरसि दैत्येन्द्रश्चक्रे नादं सुभैरवम् तेन नादेन महता त्रासितं भुवनत्रयम्
Main,87.0,21,atha muṇḍo 'bhyadhāvattāṃ dṛṣṭvā caṇḍaṃ nipātitam tamapyapātayad bhūmau sā khaḍgābhihataṃ ruṣā,अथ मुण्डो ऽभ्यधावत्तां दृष्ट्वा चण्डं निपातितम् तमप्यपातयद् भूमौ सा खड्गाभिहतं रुषा
Main,87.0,22,hataśeṣaṃ tataḥ sainyaṃ dṛṣṭvā caṇḍaṃ nipātitam muṇḍaṃ ca sumahāvīryaṃ diśo bheje bhayāturam,हतशेषं ततः सैन्यं दृष्ट्वा चण्डं निपातितम् मुण्डं च सुमहावीर्यं दिशो भेजे भयातुरम्
Main,87.0,23,śirañcaṇḍasya kālī ca gṛhītvā muṇḍameva ca prāha pracaṇḍāṭṭahāsamiśramabhyetya caṇḍikām,शिरञ्चण्डस्य काली च गृहीत्वा मुण्डमेव च प्राह प्रचण्डाट्टहासमिश्रमभ्येत्य चण्डिकाम्
Main,87.0,24,mayā tavātropahṛtau caṇḍamuṇḍau mahāpaśū yuddhayajñe svayaṃ śumbhaṃ niśumbhaṃ ca haniṣyasi,मया तवात्रोपहृतौ चण्डमुण्डौ महापशू युद्धयज्ञे स्वयं शुम्भं निशुम्भं च हनिष्यसि
Main,87.0,25,ṛṣiruvāca tāvānītau tato dṛṣṭvā caṇāḍamuṇḍau mahāsurau uvāca kālīṃ kalyāṇī lalitaṃ caṇḍikā vacaḥ,ऋषिरुवाच तावानीतौ ततो दृष्ट्वा चणाडमुण्डौ महासुरौ उवाच कालीं कल्याणी ललितं चण्डिका वचः
Main,87.0,26,śrīdevyuvāca yasmāccaṇḍaṃ ca muṇḍaṃ ca gṛhītvā tvamupāgatā cāmuṇḍeti tato loke khyātā devi bhaviṣyasi,श्रीदेव्युवाच यस्माच्चण्डं च मुण्डं च गृहीत्वा त्वमुपागता चामुण्डेति ततो लोके ख्याता देवि भविष्यसि
Main,88.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye caṇḍamuṇḍavadhonāma saptāśītitamo 'dhyāyaḥ aṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ- 88 ṛṣiruvāca caṇḍe ca nihate daitye muṇḍe ca vinipātite bahuleṣu ca sainyeṣu kṣayiteṣvasureśvaraḥ,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये चण्डमुण्डवधोनाम सप्ताशीतितमो ऽध्यायः अष्टाशीतितमो ऽध्यायः- ८८ ऋषिरुवाच चण्डे च निहते दैत्ये मुण्डे च विनिपातिते बहुलेषु च सैन्येषु क्षयितेष्वसुरेश्वरः
Main,88.0,2,tataḥ kopaparādhīnacetāḥ śumbhaḥ pratāpavān udyogaṃ sarvasainyānāṃ daityānāmādideśa ha,ततः कोपपराधीनचेताः शुम्भः प्रतापवान् उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह
Main,88.0,3,adya sarvabalairdaityāḥ ṣaḍaśītirudāyudhāḥ kambūnāṃ caturaśītirniryāntu svabalairvṛtāḥ,अद्य सर्वबलैर्दैत्याः षडशीतिरुदायुधाः कम्बूनां चतुरशीतिर्निर्यान्तु स्वबलैर्वृताः
Main,88.0,4,koṭivīryāṇi pañcāśadasurāṇāṃ kulāni vai śataṃ kulāni dhaumrāṇāṃ nirgacchantu mamājñayā,कोटिवीर्याणि पञ्चाशदसुराणां कुलानि वै शतं कुलानि धौम्राणां निर्गच्छन्तु ममाज्ञया
Main,88.0,5,kālakā daurhṛdā mauryāḥ kālakeyāstathāsurāḥ yuddhāya sajjā niryāntu ājñayā tvaritā mama,कालका दौर्हृदा मौर्याः कालकेयास्तथासुराः युद्धाय सज्जा निर्यान्तु आज्ञया त्वरिता मम
Main,88.0,6,ityājñāpyāsurapatiḥ śumbho bhairavaśāsanaḥ nirjagāma mahāsainyasahasrairbahubhirvṛtaḥ,इत्याज्ञाप्यासुरपतिः शुम्भो भैरवशासनः निर्जगाम महासैन्यसहस्रैर्बहुभिर्वृतः
Main,88.0,7,āyāntaṃ caṇḍikā dṛṣṭvā tatsainyamatibhiṣaṇam jyāsvanaiḥ pūrayāmāsa dharaṇīgaganāntaram,आयान्तं चण्डिका दृष्ट्वा तत्सैन्यमतिभिषणम् ज्यास्वनैः पूरयामास धरणीगगनान्तरम्
Main,88.0,8,sa ca siṃho mahānādamatīva kṛtavān nṛpa ghaṇṭāsvanena tannādamambikā cāpyabṛṃhayat,स च सिंहो महानादमतीव कृतवान् नृप घण्टास्वनेन तन्नादमम्बिका चाप्यबृंहयत्
Main,88.0,9,dhanurjyāsiṃhaghaṇṭānāṃ nādāpūritadiṅmukhā ninādairbhoṣaṇaiḥ kālī jigye vistāritānanā,धनुर्ज्यासिंहघण्टानां नादापूरितदिङ्मुखा निनादैर्भोषणैः काली जिग्ये विस्तारितानना
Main,88.0,10,taṃ ninādamupaśrutya daityasainyaiścaturdiśam devī siṃhastathā kālī saroṣaiḥ parivāritāḥ,तं निनादमुपश्रुत्य दैत्यसैन्यैश्चतुर्दिशम् देवी सिंहस्तथा काली सरोषैः परिवारिताः
Main,88.0,11,etasminnantare bhūpa vināśāya suradviṣām bhavāyāmarasiṃhānāmativīryabalānvitāḥ,एतस्मिन्नन्तरे भूप विनाशाय सुरद्विषाम् भवायामरसिंहानामतिवीर्यबलान्विताः
Main,88.0,12,brahmeśaguhaviṣṇūnāṃ tathendrasya ca śaktayaḥ śarīrebhyo viniṣkramya tadrūpaiścaṇḍikāṃ yayuḥ,ब्रह्मेशगुहविष्णूनां तथेन्द्रस्य च शक्तयः शरीरेभ्यो विनिष्क्रम्य तद्रूपैश्चण्डिकां ययुः
Main,88.0,13,yasya devasya yadrūpaṃ yathābhūṣaṇavāhanam tadvadeva hi tacchaktirasurān yoddhumāyayau,यस्य देवस्य यद्रूपं यथाभूषणवाहनम् तद्वदेव हि तच्छक्तिरसुरान् योद्धुमाययौ
Main,88.0,14,haṃsayuktavimānāgre sākṣasūtrakamaṇḍaluḥ āyātā brahmaṇaḥ śaktirbrahmāṇī sābhidhīyate,हंसयुक्तविमानाग्रे साक्षसूत्रकमण्डलुः आयाता ब्रह्मणः शक्तिर्ब्रह्माणी साभिधीयते
Main,88.0,15,māheśvarī vṛṣārūḍhā triśūlavaradhīriṇī mahāhivalayā prāptā candralekhāvibhūṣaṇā,माहेश्वरी वृषारूढा त्रिशूलवरधीरिणी महाहिवलया प्राप्ता चन्द्रलेखाविभूषणा
Main,88.0,16,kaumārī śaktihastā ca mayūravaravāhanā yoddhumabhyāyayau daityānambikā guharūpiṇī,कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरवाहना योद्धुमभ्याययौ दैत्यानम्बिका गुहरूपिणी
Main,88.0,17,tathaiva vaiṣṇāvī śaktirgaruḍopari saṃsthitā śaṅkhacakragadāśārṅgakhaḍgahastābhyupāyayau,तथैव वैष्णावी शक्तिर्गरुडोपरि संस्थिता शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गखड्गहस्ताभ्युपाययौ
Main,88.0,18,jajñe vārāhamatulaṃ rūpaṃ yā bibhratī hareḥ śaktiḥ sāpyāyau tatra vārāhīṃ bibhratī tanum,जज्ञे वाराहमतुलं रूपं या बिभ्रती हरेः शक्तिः साप्यायौ तत्र वाराहीं बिभ्रती तनुम्
Main,88.0,19,nārasiṃhī nṛsiṃhasya bibhratī sadṛśaṃ vapuḥ prāptā tatra saṭākṣepakṣiptanakṣatrasaṃhatiḥ,नारसिंही नृसिंहस्य बिभ्रती सदृशं वपुः प्राप्ता तत्र सटाक्षेपक्षिप्तनक्षत्रसंहतिः
Main,88.0,20,vajrahastā tathaivaindrī gajarājopari sthitā prāptā sahasranayanā yathā śakrastathaiva sā,वज्रहस्ता तथैवैन्द्री गजराजोपरि स्थिता प्राप्ता सहस्रनयना यथा शक्रस्तथैव सा
Main,88.0,21,tataḥ parivṛtastābhirīśāno devaśaktibhiḥ hanyantāmasurāḥ śīghraṃ mama prītyā'ha caṇḍikām,ततः परिवृतस्ताभिरीशानो देवशक्तिभिः हन्यन्तामसुराः शीघ्रं मम प्रीत्याऽह चण्डिकाम्
Main,88.0,22,tato devośarīrāttu viniṣkrāntātibhīṣaṇā caṇḍikāśaktiratyugrā śivāśataninādinī,ततो देवोशरीरात्तु विनिष्क्रान्तातिभीषणा चण्डिकाशक्तिरत्युग्रा शिवाशतनिनादिनी
Main,88.0,23,sā cāha dhūmrajaṭilamīśānamaparājitā dūta tvaṃ gaccha bhagavan pārśvaṃ śumbhaniśumbhayoḥ,सा चाह धूम्रजटिलमीशानमपराजिता दूत त्वं गच्छ भगवन् पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः
Main,88.0,24,brūhi śumbhaṃ niśumbhaṃ ca dānavāvatigarvitau ye cānye dānavāstatra yuddhāya samupasthitāḥ,ब्रूहि शुम्भं निशुम्भं च दानवावतिगर्वितौ ये चान्ये दानवास्तत्र युद्धाय समुपस्थिताः
Main,88.0,25,trailokyamindro labhatāṃ devāḥ santu havirbhujaḥ yūyaṃ prayāta pātālaṃ yadi jīvitumicchatha,त्रैलोक्यमिन्द्रो लभतां देवाः सन्तु हविर्भुजः यूयं प्रयात पातालं यदि जीवितुमिच्छथ
Main,88.0,26,balāvalepādatha cedbhavanto yuddhakāṅkṣiṇaḥ tadāgacchata tṛpyantu macchivāḥ piśitena vaḥ,बलावलेपादथ चेद्भवन्तो युद्धकाङ्क्षिणः तदागच्छत तृप्यन्तु मच्छिवाः पिशितेन वः
Main,88.0,27,yato niyukto dautyena tayā devyā śivaḥ svayam śivadūtīti loke 'smiṃmastataḥ sā khyātimāgatā,यतो नियुक्तो दौत्येन तया देव्या शिवः स्वयम् शिवदूतीति लोके ऽस्मिंमस्ततः सा ख्यातिमागता
Main,88.0,28,te 'pi śrutvā vaco devyāḥ śarvākhyātaṃ mahāsurāḥ amarṣāpūritā jagmuryatra kātyāyanī sthitā,ते ऽपि श्रुत्वा वचो देव्याः शर्वाख्यातं महासुराः अमर्षापूरिता जग्मुर्यत्र कात्यायनी स्थिता
Main,88.0,29,tataḥ prathamamevāgre śaraśaktyṛṣṭivṛṣṭibhiḥ vavarṣuruddhatāmarṣāstāṃ devīmamarārayaḥ,ततः प्रथममेवाग्रे शरशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः ववर्षुरुद्धतामर्षास्तां देवीममरारयः
Main,88.0,30,sā ca tān prahitān bāṇāñchūlaśaktiparaśvadhān ciccheda līlayā'dhmātadhanurmuktairmaheṣubhiḥ,सा च तान् प्रहितान् बाणाञ्छूलशक्तिपरश्वधान् चिच्छेद लीलयाऽध्मातधनुर्मुक्तैर्महेषुभिः
Main,88.0,31,tasyāgratastathā kālī śūlapātavidāritān khaṭvāṅgapothitāṃścārīn kurvatī vyacarattadā,तस्याग्रतस्तथा काली शूलपातविदारितान् खट्वाङ्गपोथितांश्चारीन् कुर्वती व्यचरत्तदा
Main,88.0,32,kamaṇḍalujalākṣepahatavīryān hataujasaḥ brahmāṇī cākarocchatrūn yena yena sma dhāvati,कमण्डलुजलाक्षेपहतवीर्यान् हतौजसः ब्रह्माणी चाकरोच्छत्रून् येन येन स्म धावति
Main,88.0,33,māheśvarī triśūlena tathā cakreṇa vaiṣṇavī daityāñjaghāna kaumārī tathā śaktyātikopanā,माहेश्वरी त्रिशूलेन तथा चक्रेण वैष्णवी दैत्याञ्जघान कौमारी तथा शक्त्यातिकोपना
Main,88.0,34,aindrīkuliśapātena śataśo daityadānavāḥ peturvidāritāḥ pṛthvyāṃ rudhiraughapravarṣiṇaḥ,ऐन्द्रीकुलिशपातेन शतशो दैत्यदानवाः पेतुर्विदारिताः पृथ्व्यां रुधिरौघप्रवर्षिणः
Main,88.0,35,tuṇḍaprahāravidhvastā daṃṣṭrāgrakṣatavakṣasaḥ vārāhamūrtyā nyapataṃścakreṇa ca vidāritāḥ,तुण्डप्रहारविध्वस्ता दंष्ट्राग्रक्षतवक्षसः वाराहमूर्त्या न्यपतंश्चक्रेण च विदारिताः
Main,88.0,36,nakhairvidāritāṃścānyān bhakṣayantī mahāsurān nārasiṃhī cacārājau nādāpūrṇadigantarā,नखैर्विदारितांश्चान्यान् भक्षयन्ती महासुरान् नारसिंही चचाराजौ नादापूर्णदिगन्तरा
Main,88.0,37,caṇḍāṭṭahāsairasurāḥ śivadūtyabhidūṣitāḥ petuḥ pṛthivyāṃ patitāṃstāṃścakhādātha sā tadā,चण्डाट्टहासैरसुराः शिवदूत्यभिदूषिताः पेतुः पृथिव्यां पतितांस्तांश्चखादाथ सा तदा
Main,88.0,38,iti mātṛgaṇaṃ kruddhaṃ mardayantaṃ mahāsurān dṛṣṭvābhyupāyairvividhairneśurdevārisainikāḥ,इति मातृगणं क्रुद्धं मर्दयन्तं महासुरान् दृष्ट्वाभ्युपायैर्विविधैर्नेशुर्देवारिसैनिकाः
Main,88.0,39,palāyanaparān dṛṣṭvā daityān mātṛgaṇārditān yoddhumabhyāyayau kruddho raktabījo mahāsuraḥ,पलायनपरान् दृष्ट्वा दैत्यान् मातृगणार्दितान् योद्धुमभ्याययौ क्रुद्धो रक्तबीजो महासुरः
Main,88.0,40,raktabinduryadā bhūmau patatyasya śarīrataḥ samutpatati medinyāṃ tatpramāṇo mahāsuraḥ,रक्तबिन्दुर्यदा भूमौ पतत्यस्य शरीरतः समुत्पतति मेदिन्यां तत्प्रमाणो महासुरः
Main,88.0,41,yuyudhe sa gadāpāṇiparindraśaktyā mahāsuraḥ tataścaindrī svavajreṇa raktabījamatāḍayat,युयुधे स गदापाणिपरिन्द्रशक्त्या महासुरः ततश्चैन्द्री स्ववज्रेण रक्तबीजमताडयत्
Main,88.0,42,kuliśenāhatasyāśu bahu sustrāva śoṇitam samuttasthustato yodhāstadrūpāstatparākramāḥ,कुलिशेनाहतस्याशु बहु सुस्त्राव शोणितम् समुत्तस्थुस्ततो योधास्तद्रूपास्तत्पराक्रमाः
Main,88.0,43,yāvantaḥ patitāstasya śarīrādraktabindavaḥ tāvantaḥ puruṣā jātāstadvīryabalavikramāḥ,यावन्तः पतितास्तस्य शरीराद्रक्तबिन्दवः तावन्तः पुरुषा जातास्तद्वीर्यबलविक्रमाः
Main,88.0,44,te cāpi yuyudhustatra puruṣā raktasambhavāḥ samaṃ mātṛbiratyugraśastrapātātibhīṣaṇam,ते चापि युयुधुस्तत्र पुरुषा रक्तसम्भवाः समं मातृबिरत्युग्रशस्त्रपातातिभीषणम्
Main,88.0,45,punaśca vajrapātena kṣatamasya śiro yadā vavāha raktaṃ puruṣāstato jātāḥ sahasraśaḥ,पुनश्च वज्रपातेन क्षतमस्य शिरो यदा ववाह रक्तं पुरुषास्ततो जाताः सहस्रशः
Main,88.0,46,vaiṣṇavī samare cainaṃ cakreṇābhijaghāna ha gadayā dāḍayāmāsa aindrī tamasureśvaram,वैष्णवी समरे चैनं चक्रेणाभिजघान ह गदया दाडयामास ऐन्द्री तमसुरेश्वरम्
Main,88.0,47,veṣṇāvīcakrabhinnasya rudhirastrāvasambhavaiḥ sahasraśau jagadvyāptaṃ tatpramāṇairmahāsuraiḥ,वेष्णावीचक्रभिन्नस्य रुधिरस्त्रावसम्भवैः सहस्रशौ जगद्व्याप्तं तत्प्रमाणैर्महासुरैः
Main,88.0,48,śaktyā jaghāna kaumāro vārāhī ca tathāsinā māheśvarī triśūlena raktabījaṃ mahāsuram,शक्त्या जघान कौमारो वाराही च तथासिना माहेश्वरी त्रिशूलेन रक्तबीजं महासुरम्
Main,88.0,49,sa cāpi gadayā daityaḥ sarvā evāhanat pṛthak mātaḥ kopasamāviṣṭo raktabījo mahāsuraḥ,स चापि गदया दैत्यः सर्वा एवाहनत् पृथक् मातः कोपसमाविष्टो रक्तबीजो महासुरः
Main,88.0,50,tasyāhatasya bahudhā śaktiśūlādibhirbuvi papāta yo vai raktaughastenāsañchataśo 'surāḥ,तस्याहतस्य बहुधा शक्तिशूलादिभिर्बुवि पपात यो वै रक्तौघस्तेनासञ्छतशो ऽसुराः
Main,88.0,51,taiścāsurāsṛksambhūtairasuraiḥ sakalaṃ jagat vyāptamāsīttato devā bhayamājagmuruttamam,तैश्चासुरासृक्सम्भूतैरसुरैः सकलं जगत् व्याप्तमासीत्ततो देवा भयमाजग्मुरुत्तमम्
Main,88.0,52,tān viṣaṇṇān surān dṛṣṭvā caṇḍikā prāha satvarā uvāca kālīṃ cāmuṇḍe vistīrṇaṃ vadanaṃ kuru,तान् विषण्णान् सुरान् दृष्ट्वा चण्डिका प्राह सत्वरा उवाच कालीं चामुण्डे विस्तीर्णं वदनं कुरु
Main,88.0,53,macchastrapātasambhūtān raktabindūn mahāsurān raktabindoḥ pratīccha tvaṃ vaktreṇānena veginā,मच्छस्त्रपातसम्भूतान् रक्तबिन्दून् महासुरान् रक्तबिन्दोः प्रतीच्छ त्वं वक्त्रेणानेन वेगिना
Main,88.0,54,bhakṣayantī cara raṇe tadutpannān mahāsurān evameṣa kṣayaṃ daityaḥ kṣīṇarakto gamiṣyati bhakṣyamāṇāstvayā cogrā na cotpatsyanti cāpare,भक्षयन्ती चर रणे तदुत्पन्नान् महासुरान् एवमेष क्षयं दैत्यः क्षीणरक्तो गमिष्यति भक्ष्यमाणास्त्वया चोग्रा न चोत्पत्स्यन्ति चापरे
Main,88.0,55,ṛṣiruvāca ityuktvā tāṃ tato devī śūlenābhijaghāna tam mukhena kālī jagṛhe raktabījasya soṇitam,ऋषिरुवाच इत्युक्त्वा तां ततो देवी शूलेनाभिजघान तम् मुखेन काली जगृहे रक्तबीजस्य सोणितम्
Main,88.0,56,tato 'sāvājaghānātha gadayā tatra caṇḍikām na cāsyā vedanāṃ cakre gadāpāto 'lpikāmapi,ततो ऽसावाजघानाथ गदया तत्र चण्डिकाम् न चास्या वेदनां चक्रे गदापातो ऽल्पिकामपि
Main,88.0,57,tasyāhatasya dehāttu bahu sustrāva śoṇitam yatastataḥ svavaktreṇa vāmuṇḍā sampratīcchati,तस्याहतस्य देहात्तु बहु सुस्त्राव शोणितम् यतस्ततः स्ववक्त्रेण वामुण्डा सम्प्रतीच्छति
Main,88.0,58,mukhe samudgatā ye 'syā raktapātānmahāsurāḥ tāṃścakhādātha cāmuṇḍā papau tasya ca śoṇitam,मुखे समुद्गता ये ऽस्या रक्तपातान्महासुराः तांश्चखादाथ चामुण्डा पपौ तस्य च शोणितम्
Main,88.0,59,devī śūlena cakreṇa bāṇairasibhirṛṣṭibhiḥ jaghāna raktabījaṃ taṃ cāmuṇḍāpītaśoṇitam,देवी शूलेन चक्रेण बाणैरसिभिरृष्टिभिः जघान रक्तबीजं तं चामुण्डापीतशोणितम्
Main,88.0,60,sa papāta mahīpṛṣṭhe śastrasaṃhatito hataḥ nīraktaśca mahīpāla raktabījo mahāsuraḥ,स पपात महीपृष्ठे शस्त्रसंहतितो हतः नीरक्तश्च महीपाल रक्तबीजो महासुरः
Main,88.0,61,tataste harṣamatulamavāpustridaśā nṛpa teṣāṃ mātṛgaṇo jāto nanartāsṛṅmadoddhataḥ,ततस्ते हर्षमतुलमवापुस्त्रिदशा नृप तेषां मातृगणो जातो ननर्तासृङ्मदोद्धतः
Main,89.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye raktabījavadhonāmāṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ ekonanavatitamo 'dhyāyaḥ- 89 rājovāca vicitramidamākhyātaṃ bhagavan bhavatā mama devyāścaritamāhātmyaṃ raktabījavadhāśritam,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये रक्तबीजवधोनामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः एकोननवतितमो ऽध्यायः- ८९ राजोवाच विचित्रमिदमाख्यातं भगवन् भवता मम देव्याश्चरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम्
Main,89.0,2,bhūyaścecchāmyahaṃ śrotuṃ raktabīje nipātite cakā śumbho yatkarma niśumbhaścātikopanaḥ,भूयश्चेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते चका शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्चातिकोपनः
Main,89.0,3,ṛṣiruvāca cakāra kopamatulaṃ raktabīje nipātite śumbhāsuro niśumbhaśca hateṣvanyeṣu cāhave,ऋषिरुवाच चकार कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते शुम्भासुरो निशुम्भश्च हतेष्वन्येषु चाहवे
Main,89.0,4,hanyamānaṃ mahāsainyaṃ vilokyāmarṣamudvahan abhyadhāvanniśumbho 'tha mukhyayāsurasenayā,हन्यमानं महासैन्यं विलोक्यामर्षमुद्वहन् अभ्यधावन्निशुम्भो ऽथ मुख्ययासुरसेनया
Main,89.0,5,tasyāgratastathā pṛṣṭhe pārśvayośca mahāsurāḥ saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kruddhā hantuṃ devīmupāyayuḥ,तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययुः
Main,89.0,6,ājagāma mahāvīryaḥ śumbho 'pi svabalairvṛtaḥ nihantuṃ caṇḍikāṃ kopātkṛtāva yuddhaṃ tu mātṛbhiḥ,आजगाम महावीर्यः शुम्भो ऽपि स्वबलैर्वृतः निहन्तुं चण्डिकां कोपात्कृताव युद्धं तु मातृभिः
Main,89.0,7,tato yuddhamatīvāsīddevyā śumbhaniśumbhayoḥ śaravarṣamatīvograṃ meghayoriva varṣatoḥ,ततो युद्धमतीवासीद्देव्या शुम्भनिशुम्भयोः शरवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः
Main,89.0,8,cicchedāstāñcharāṃstābhyāṃ caṇḍikā svaśarotkaraiḥ tāḍayāmāsa cāṅgeṣu śastraughairasureśvarau,चिच्छेदास्ताञ्छरांस्ताभ्यां चण्डिका स्वशरोत्करैः ताडयामास चाङ्गेषु शस्त्रौघैरसुरेश्वरौ
Main,89.0,9,niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya suprabham atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam,निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम् अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम्
Main,89.0,10,niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya suprabham atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam,निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम् अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम्
Main,89.0,11,chinne carmaṇi khaḍge ca śaktiṃ cikṣepa so 'suraḥ tāmapyasya dvidhā cakre cakreṇābhimukhāgatām,छिन्ने चर्मणि खड्गे च शक्तिं चिक्षेप सो ऽसुरः तामप्यस्य द्विधा चक्रे चक्रेणाभिमुखागताम्
Main,89.0,12,kopādhmāto niśumbho 'tha śūlaṃ jagrāha dānavaḥ āyātaṃ muṣṭipātena devī taccāpyacūrṇayat,कोपाध्मातो निशुम्भो ऽथ शूलं जग्राह दानवः आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत्
Main,89.0,13,athādāya gadāṃ so 'pi cikṣepa caṇḍikāṃ prati sāpi devyā triśūlena bhinnā bhasmatvamāgatā,अथादाय गदां सो ऽपि चिक्षेप चण्डिकां प्रति सापि देव्या त्रिशूलेन भिन्ना भस्मत्वमागता
Main,89.0,14,tataḥ paraśuhastaṃ tamāyānta daityapuṅgavam āhatya devī bāṇaughairapātayata bhūtale,ततः परशुहस्तं तमायान्त दैत्यपुङ्गवम् आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले
Main,89.0,15,tasminnipatite bhūmau niśumbhe bhīmavikrame bhrātaryatīva saṃkruddhaḥ prayayau hantumambikām,तस्मिन्निपतिते भूमौ निशुम्भे भीमविक्रमे भ्रातर्यतीव संक्रुद्धः प्रययौ हन्तुमम्बिकाम्
Main,89.0,16,sa rathasthastathātyuccairgṛhītaparamāyudhaiḥ bhujairaṣṭābhiratulairvyāpyāśeṣaṃ babhau nabhaḥ,स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गृहीतपरमायुधैः भुजैरष्टाभिरतुलैर्व्याप्याशेषं बभौ नभः
Main,89.0,17,tamāyāntaṃ samālokya devī śaṅghamavādayat jyāśabdaṃ cāpi dhanuṣaścakārātīva duḥ saham,तमायान्तं समालोक्य देवी शङ्घमवादयत् ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुः सहम्
Main,89.0,18,pūrayāmāsa kakubho nijaghaṇṭāsvanena ca samastadaityasainyānāṃ tejovadhavidhāyinā,पूरयामास ककुभो निजघण्टास्वनेन च समस्तदैत्यसैन्यानां तेजोवधविधायिना
Main,89.0,19,tataḥ siṃho mahānādaistyājitebhamahāmadaiḥ pūrayāmāsa gaganaṃ gāṃ tathaiva diśo daśa,ततः सिंहो महानादैस्त्याजितेभमहामदैः पूरयामास गगनं गां तथैव दिशो दश
Main,89.0,20,tataḥ kālī samutpatya gaganaṃ kṣmāmatāḍayat karābhyāṃ tanninādena prāksvanāste tirohitāḥ,ततः काली समुत्पत्य गगनं क्ष्मामताडयत् कराभ्यां तन्निनादेन प्राक्स्वनास्ते तिरोहिताः
Main,89.0,21,aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ śivadūtī cakāra ha taiḥ śabdairasurāstresuḥ śumbhaḥ kopaṃ paraṃ yayau,अट्टाट्टहासमशिवं शिवदूती चकार ह तैः शब्दैरसुरास्त्रेसुः शुम्भः कोपं परं ययौ
Main,89.0,22,durātmaṃstiṣṭha tiṣṭheti vyājahārāmbikā yadā tadā jayetyabhihitaṃ devairākāśasaṃsthitaiḥ,दुरात्मंस्तिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्बिका यदा तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंस्थितैः
Main,89.0,23,śumbhenāgatya yā śaktirmuktā jvālātibhīṣaṇā āyāntī vahnikūṭābhā sā nirastā maholkayā,शुम्भेनागत्य या शक्तिर्मुक्ता ज्वालातिभीषणा आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महोल्कया
Main,89.0,24,siṃhanādena śumbhasya vyāptaṃ lokatrayāntaram nirghātaniḥ svano ghoro jitavānavanīpate,सिंहनादेन शुम्भस्य व्याप्तं लोकत्रयान्तरम् निर्घातनिः स्वनो घोरो जितवानवनीपते
Main,89.0,25,śumbhamuktāñcharāndevī śumbhastatprahitāñcharān ciccheda svaśarairugraiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ,शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान् चिच्छेद स्वशरैरुग्रैः शतशो ऽथ सहस्रशः
Main,89.0,26,tataḥ sā caṇḍikā kruddhā śūlenābhijaghāna tam sa tadābhihato bhūmau mūrcchito nipapāta ha,ततः सा चण्डिका क्रुद्धा शूलेनाभिजघान तम् स तदाभिहतो भूमौ मूर्च्छितो निपपात ह
Main,89.0,27,tato niśumbhaḥ samprāpya cetanāmāttakārmukaḥ ājaghāna śarairdevīṃ kālīṃ kesariṇaṃ tathā,ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा
Main,89.0,28,punaśca kṛtvā bāhūnāmayutaṃ danujeśvaraḥ cakrāyudhena ditijaśchādayāmāsa caṇḍikām,पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम्
Main,89.0,29,tato bhagavatī kruddhā durgā durgārtināśinī ciccheda tāni cakrāṇi svaśaraiḥ sāyakāṃśca tān,ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी चिच्छेद तानि चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान्
Main,89.0,30,tato niśumbho vegena gadāmādāya caṇḍikām abhyadhāvata vai hantuṃ daityasenāsamāvṛtaḥ,ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम् अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसेनासमावृतः
Main,89.0,31,tasyāpatata evāśu gadāṃ ciccheda caṇḍikā khaḍgena śitadhāreṇa sa ca śūlaṃ samādade,तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे
Main,89.0,32,śūlahastaṃ samāyāntaṃ niśumbhamamarārdanam hṛdi vivyādha śūlena vegāviddhena caṇḍikā,शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममरार्दनम् हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका
Main,89.0,33,bhinnasya tasya śūlena hṛdayānniḥ sṛto 'paraḥ mahābalo mahāvīryastiṣṭheti puruṣo vadan,भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निः सृतो ऽपरः महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन्
Main,89.0,34,tasya niṣkrāmato devī prahasya svanavattataḥ śiraściccheda khaḍgena tato 'sāvapatad bhuvi,तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततो ऽसावपतद् भुवि
Main,89.0,35,tataḥ siṃhaścakhādograṃ daṃṣṭrākṣuṇṇaśirodharān asurāṃstāṃstathā kālī śivadūtī tathāparān,ततः सिंहश्चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान्
Main,89.0,36,kaumārīśaktinirbhinnāḥ kecinneśurmahāsurāḥ brahmāṇīmantrapūtena toyenānye nirākṛtāḥ,कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः
Main,89.0,37,māheśvarītriśūlena bhinnāḥ petustathāpare vārāhītuṇḍaghātena keciccūrṇokṛtā bhuvi,माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णोकृता भुवि
Main,89.0,38,khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ ca cakreṇa vaiṣṇavyā dānavāḥ kṛtāḥ vajreṇa caindrīhastāgravimuktena tathāpare,खण्डं खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे
Main,89.0,39,kecidvineśurasurāḥ kecinnaṣṭā mahāhavāt bhakṣitāścāpare kālīśivadūtīmṛgādhipaiḥ,केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात् भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः
Main,90.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhatmye niśumbhavadhonāma ekonanavatitamo 'dhyāyaḥ navatitamo 'dhyāyaḥ- 90 ṛṣiruvāca niśumbhaṃ nihataṃ dṛṣṭvā bhrātaraṃ prāṇasaṃmitam hanyamānaṃ balaṃ caiva śumbhaḥ kruddho 'bravīdvacaḥ,इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहत्म्ये निशुम्भवधोनाम एकोननवतितमो ऽध्यायः नवतितमो ऽध्यायः- ९० ऋषिरुवाच निशुम्भं निहतं दृष्ट्वा भ्रातरं प्राणसंमितम् हन्यमानं बलं चैव शुम्भः क्रुद्धो ऽब्रवीद्वचः
Main,90.0,2,balāvalepād duṣṭe tvaṃ mā durge garvamāvaha anyāsāṃ balamāśritya yudhyase yātimāninī,बलावलेपाद् दुष्टे त्वं मा दुर्गे गर्वमावह अन्यासां बलमाश्रित्य युध्यसे यातिमानिनी
Main,90.0,3,śrīdevyuvāca ekaivāhaṃ jagatyatra dvitīyā kā mamāparā paśyaitā duṣṭa mayyeva viśantyo madvibhūtayaḥ,श्रीदेव्युवाच एकैवाहं जगत्यत्र द्वितीया का ममापरा पश्यैता दुष्ट मय्येव विशन्त्यो मद्विभूतयः
Main,90.0,4,ṛṣiruvāca tataḥ samastāstā devyo brahmāṇīpramukhā layam tasyā devyāstanau jagmurekāvāsīttadāmbikā,ऋषिरुवाच ततः समस्तास्ता देव्यो ब्रह्माणीप्रमुखा लयम् तस्या देव्यास्तनौ जग्मुरेकावासीत्तदाम्बिका
Main,90.0,5,śrīdevyuvāca ahaṃ vibhūtyā bahubhiriha rūpairyadāsthitā satsaṃhṛtaṃ mayaikaiva tiṣṭhāmyājau sthiro bhava,श्रीदेव्युवाच अहं विभूत्या बहुभिरिह रूपैर्यदास्थिता सत्संहृतं मयैकैव तिष्ठाम्याजौ स्थिरो भव
Main,90.0,6,ṛṣiruvāca tataḥ pravavṛte yuddhaṃ devyāḥ śumbhasya cobhayoḥ paśyatāṃ sarvadevānāmasurāṇāṃ ca dāruṇam,ऋषिरुवाच ततः प्रववृते युद्धं देव्याः शुम्भस्य चोभयोः पश्यतां सर्वदेवानामसुराणां च दारुणम्
Main,90.0,7,śaravarṣaiḥ śitaiḥ śastraistathā cāstraiḥ sudāruṇaiḥ tayoryuddhamabhūd bhūyaḥ sarvalokabhayaṅkaram,शरवर्षैः शितैः शस्त्रैस्तथा चास्त्रैः सुदारुणैः तयोर्युद्धमभूद् भूयः सर्वलोकभयङ्करम्
Main,90.0,8,divyānyastrāṇi śataśo mumuce yānyathāmbikā babhañja tāni daityendrastatpratīghātakartṛbhiḥ,दिव्यान्यस्त्राणि शतशो मुमुचे यान्यथाम्बिका बभञ्ज तानि दैत्येन्द्रस्तत्प्रतीघातकर्तृभिः
Main,90.0,9,muktāni tena cāstrāṇi divyāni parameśvarī babhañja līlayaivograhuṅkāroccāraṇādibhiḥ,मुक्तानि तेन चास्त्राणि दिव्यानि परमेश्वरी बभञ्ज लीलयैवोग्रहुङ्कारोच्चारणादिभिः
Main,90.0,10,tataḥ śaraśatairdevīmācchādayata so 'suraḥ sā ca tatkupitā devī dhanuściccheda ceṣubhiḥ,ततः शरशतैर्देवीमाच्छादयत सो ऽसुरः सा च तत्कुपिता देवी धनुश्चिच्छेद चेषुभिः
Main,90.0,11,chinne dhanuṣi daityendrastathā śaktimathādade ciccheda devī cakreṇa tāmapyasya kare sthitām,छिन्ने धनुषि दैत्येन्द्रस्तथा शक्तिमथाददे चिच्छेद देवी चक्रेण तामप्यस्य करे स्थिताम्
Main,90.0,12,tataḥ khaḍgamupādāya śatacandraṃ ca bhānumat abhyadhāvattadā devīṃ daityānāmadhipeśvaraḥ,ततः खड्गमुपादाय शतचन्द्रं च भानुमत् अभ्यधावत्तदा देवीं दैत्यानामधिपेश्वरः
Main,90.0,13,tasyāpatata evāśu khaḍgaṃ ciccheda caṇḍikā dhanurmuktaiḥ śitairbāṇaiścarma cārkakarāmalam,तस्यापतत एवाशु खड्गं चिच्छेद चण्डिका धनुर्मुक्तैः शितैर्बाणैश्चर्म चार्ककरामलम्
Main,90.0,14,aśvāṃśca pātayāmāsa rathaṃ sārathinā saha hatāśvaḥ sa tadā daityaśchinnadhānvā visārathiḥ jagrāha mudgaraṃ ghoramambikānidhanodyataḥ,अश्वांश्च पातयामास रथं सारथिना सह हताश्वः स तदा दैत्यश्छिन्नधान्वा विसारथिः जग्राह मुद्गरं घोरमम्बिकानिधनोद्यतः
Main,90.0,15,cicchedāpatatastasya mudgaraṃ niśitaiḥ śaraiḥ tathāpi so 'bhyadhāvattāṃ muṣṭimudyamya vegavān,चिच्छेदापततस्तस्य मुद्गरं निशितैः शरैः तथापि सो ऽभ्यधावत्तां मुष्टिमुद्यम्य वेगवान्
Main,90.0,16,sa muṣṭiṃ pātayāmāsa hṛdaye daityapuṅgavaḥ devyāstaṃ cāpi sā devī talenorasyatāḍayat,स मुष्टिं पातयामास हृदये दैत्यपुङ्गवः देव्यास्तं चापि सा देवी तलेनोरस्यताडयत्
Main,90.0,17,talaprahārābhihato nipapāta mahītale sa daityarājaḥ sahasā punareva tathotthitaḥ,तलप्रहाराभिहतो निपपात महीतले स दैत्यराजः सहसा पुनरेव तथोत्थितः
Main,90.0,18,utpatya ca pragṛhyoccairdevīṃ gaganamāsthitaḥ tatrāpi sā nirādhārā yuyudhe tena caṇḍikā,उत्पत्य च प्रगृह्योच्चैर्देवीं गगनमास्थितः तत्रापि सा निराधारा युयुधे तेन चण्डिका
Main,90.0,19,niyuddhaṃ khe tadā daityaścaṇḍikā ca parasparam cakratuḥ prathamaṃ siddhamunivismayakārakam,नियुद्धं खे तदा दैत्यश्चण्डिका च परस्परम् चक्रतुः प्रथमं सिद्धमुनिविस्मयकारकम्
Main,90.0,20,tato niyuddhaṃ suciraṃ kṛtvā tenāmbikā saha utpātya bhrāmayāmāsa cikṣepa dharaṇītale,ततो नियुद्धं सुचिरं कृत्वा तेनाम्बिका सह उत्पात्य भ्रामयामास चिक्षेप धरणीतले
Main,90.0,21,sa kṣipto dharaṇīṃ prāpya muṣṭimudyamya vegitaḥ abhyadhāvata duṣṭātmā caṇḍikānidhanecchayā,स क्षिप्तो धरणीं प्राप्य मुष्टिमुद्यम्य वेगितः अभ्यधावत दुष्टात्मा चण्डिकानिधनेच्छया
Main,90.0,22,tamāyāntaṃ tato devī sarvadaityajaneśvaram jagatyāṃ pātayāmāsa bhittvā śūlena vakṣasi,तमायान्तं ततो देवी सर्वदैत्यजनेश्वरम् जगत्यां पातयामास भित्त्वा शूलेन वक्षसि
Main,90.0,23,sa gatāsuḥ papātorvyāṃ devīśūlāgravikṣataḥ cālayan sakalāṃ pṛthvīṃ sābdhidvīpāṃ saparvatām,स गतासुः पपातोर्व्यां देवीशूलाग्रविक्षतः चालयन् सकलां पृथ्वीं साब्धिद्वीपां सपर्वताम्
Main,90.0,24,tataḥ prasannamakhilaṃ hate tasmin durātmani jagatsvāsthyamatīvāpa nirmalaṃ cābhavannabhaḥ,ततः प्रसन्नमखिलं हते तस्मिन् दुरात्मनि जगत्स्वास्थ्यमतीवाप निर्मलं चाभवन्नभः
Main,90.0,25,utpātameghāḥ solkā ye prāgāsaṃste śamaṃ yayuḥ sarito mārgavāhinyastathāsaṃstatra pātite,उत्पातमेघाः सोल्का ये प्रागासंस्ते शमं ययुः सरितो मार्गवाहिन्यस्तथासंस्तत्र पातिते
Main,90.0,26,tato devagaṇāḥ sarve harṣanirbhamānasāḥ babhūvurnihate tasmin gandharvā lalitaṃ jaguḥ,ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भमानसाः बभूवुर्निहते तस्मिन् गन्धर्वा ललितं जगुः
Main,90.0,27,avādayaṃstathaivānye nanṛtuścāpsarogaṇāḥ vavuḥ puṇyāstathā vātāḥ suprabho 'bhūddivākaraḥ,अवादयंस्तथैवान्ये ननृतुश्चाप्सरोगणाः ववुः पुण्यास्तथा वाताः सुप्रभो ऽभूद्दिवाकरः
Main,91.0,1,jajvaluścāgnayaḥ śāntāḥ śāntā digjanitasvanāḥ iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye śumbhavadhonāma navatitamo 'dhyāyaḥ ekanavatitamo 'dhyāyaḥ- 91 ṛṣiruvāca devyā hate tatra mahāsurendre sendrāḥ surā vahnipurogamāstām kātyāyanīṃ tuṣṭuvuriṣṭalābhād vikāśivaktrābjavikāśitāśāḥ,जज्वलुश्चाग्नयः शान्ताः शान्ता दिग्जनितस्वनाः इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये शुम्भवधोनाम नवतितमो ऽध्यायः एकनवतितमो ऽध्यायः- ९१ ऋषिरुवाच देव्या हते तत्र महासुरेन्द्रे सेन्द्राः सुरा वह्निपुरोगमास्ताम् कात्यायनीं तुष्टुवुरिष्टलाभाद् विकाशिवक्त्राब्जविकाशिताशाः
Main,91.0,2,devā ūcuḥ devi prapannārtihare prasīda prasīda mātarjagato 'khilasya prasīda viśveśvari pāhi viśvaṃ tvamīśvarī devi carācarasya,देवा ऊचुः देवि प्रपन्नार्तिहरे प्रसीद प्रसीद मातर्जगतो ऽखिलस्य प्रसीद विश्वेश्वरि पाहि विश्वं त्वमीश्वरी देवि चराचरस्य
Main,91.0,3,ādhārabhūtā jagatastvamekā mahīsvarūpeṇa yataḥ sthitāsi apāṃ svarūpasthitayā tvayaitad āpyāyyate kṛtstramalaṅghyavīrye,आधारभूता जगतस्त्वमेका महीस्वरूपेण यतः स्थितासि अपां स्वरूपस्थितया त्वयैतद् आप्याय्यते कृत्स्त्रमलङ्घ्यवीर्ये
Main,91.0,4,tvaṃ vaiṣṇavī śaktiranantavīryā viśvasya bījaṃ paramāsi māyā saṃmohitaṃ devi samastametat tevaṃ vai prasannā bhuvi muktihetuḥ,त्वं वैष्णवी शक्तिरनन्तवीर्या विश्वस्य बीजं परमासि माया संमोहितं देवि समस्तमेतत् तेवं वै प्रसन्ना भुवि मुक्तिहेतुः
Main,91.0,5,vidyāḥ samastāstava devi bhedāḥ striyaḥ samastāḥ sakalā jagatsu tvayaikayā pūritamambayaitat kā te stutiḥ stavyaparā paroktiḥ,विद्याः समस्तास्तव देवि भेदाः स्त्रियः समस्ताः सकला जगत्सु त्वयैकया पूरितमम्बयैतत् का ते स्तुतिः स्तव्यपरा परोक्तिः
Main,91.0,6,sarvabhūtā yadā devī svargamuktipradāyinī tvaṃ stutā stutaye kā vā bhavantu paramoktayaḥ,सर्वभूता यदा देवी स्वर्गमुक्तिप्रदायिनी त्वं स्तुता स्तुतये का वा भवन्तु परमोक्तयः
Main,91.0,7,sarvasya buddhirūpeṇa janasya hṛdi saṃsthite svargāpavargade devi nārāyaṇi namo 'stu te,सर्वस्य बुद्धिरूपेण जनस्य हृदि संस्थिते स्वर्गापवर्गदे देवि नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,8,kalākāṣṭhādirūpeṇa pariṇāmapradāyinī viśvasyoparatau śakte nārāyaṇi namo 'stu te,कलाकाष्ठादिरूपेण परिणामप्रदायिनी विश्वस्योपरतौ शक्ते नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,9,sarvamaṅgalamāṅgalye śive sarvārthasādhike śaraṇye tryambake gauri nārāyaṇi namo 'stu te,सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,10,sṛṣṭisthitivināśānāṃ śaktibhūte sanātani guṇāśraye guṇamaye nārāyaṇi namo 'stu te,सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि गुणाश्रये गुणमये नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,11,śaraṇāgatadīnārtaparitrāṇaparāyaṇe sarvasyārtihare devi nārāyaṇi namo 'stu te,शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,12,haṃsayuktavimānasthe brahmāṇīrūpadhāriṇi kauśāmbhaḥ kṣarike devi nārāyaṇi namo 'stu te,हंसयुक्तविमानस्थे ब्रह्माणीरूपधारिणि कौशाम्भः क्षरिके देवि नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,13,triśūlacandrāhidhare mahāvṛṣabhavāhini māheśvarīsvarūpeṇa nārāyaṇi namo 'stu te,त्रिशूलचन्द्राहिधरे महावृषभवाहिनि माहेश्वरीस्वरूपेण नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,14,mayūrakukkuṭavṛte mahāśaktidhare 'maghe kaumārīrūpasaṃsthāne nārāyaṇi namo 'stu te,मयूरकुक्कुटवृते महाशक्तिधरे ऽमघे कौमारीरूपसंस्थाने नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,15,śaṅkhacakragadāśārṅgagṛhītaparamāyudhe prasīda vaiṣṇavīrūpe nārāyaṇi namo 'stu te,शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गगृहीतपरमायुधे प्रसीद वैष्णवीरूपे नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,16,gṛhītogramahācakre daṃṣṭroddhṛtavasundhare varāharūpiṇi śive nārāyaṇi namo 'stu te,गृहीतोग्रमहाचक्रे दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरे वराहरूपिणि शिवे नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,17,nṛsiṃharūpeṇogreṇa hantuṃ daityān kṛtodyame trailokyatrāṇasahite nārāyaṇi namo 'stu te,नृसिंहरूपेणोग्रेण हन्तुं दैत्यान् कृतोद्यमे त्रैलोक्यत्राणसहिते नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,18,kirīṭini mahāvajre sahasranayanojjvale vṛtraprāṇahare caindri nārāyaṇi namo 'stu te,किरीटिनि महावज्रे सहस्रनयनोज्ज्वले वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,19,śivadūtīsvarūpeṇa hatadaityamahābale ghorarūpe mahārāve nārāyaṇi namo 'stu te,शिवदूतीस्वरूपेण हतदैत्यमहाबले घोररूपे महारावे नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,20,daṃṣṭrākarālavadane śiromālāvibhūṣaṇe cāmuṇḍe muṇḍamathane nārāyaṇi namo 'stu te,दंष्ट्राकरालवदने शिरोमालाविभूषणे चामुण्डे मुण्डमथने नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,21,lakṣmi lajje mahāvidye śraddhe puṣṭe svadhe dhruve mahārātre mahāmāye nārāyaṇi namo 'stu te,लक्ष्मि लज्जे महाविद्ये श्रद्धे पुष्टे स्वधे ध्रुवे महारात्रे महामाये नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,22,medhe sarasvati vare bhūti bābhravi tāmasi niyate tvaṃ prasīdeśe nārāyaṇi namo 'stu te,मेधे सरस्वति वरे भूति बाभ्रवि तामसि नियते त्वं प्रसीदेशे नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,23,sarvataḥ pāṇipādānte sarvato 'kṣiśiromukhe sarvataḥ śravaṇaghrāṇe nārāyaṇi namo 'stu te,सर्वतः पाणिपादान्ते सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखे सर्वतः श्रवणघ्राणे नारायणि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,24,sarvasvarūpe sarveśe sarvaśaktisamanvite bhayebhyastrāhi no devi durge devi namo 'stu te,सर्वस्वरूपे सर्वेशे सर्वशक्तिसमन्विते भयेभ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,25,etatte vadanaṃ saumyaṃ locanatrayabhūṣitam pātu naḥ sarvabhītibhyaḥ kātyāyani namo 'stu te,एतत्ते वदनं सौम्यं लोचनत्रयभूषितम् पातु नः सर्वभीतिभ्यः कात्यायनि नमो ऽस्तु ते
Main,91.0,26,jvālākarālamatyugramaśeṣāsuraśūdanam triśūlaṃ pātu no bhīterbhadrakāli namo 'stute,ज्वालाकरालमत्युग्रमशेषासुरशूदनम् त्रिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकालि नमो ऽस्तुते
Main,91.0,27,hinasti daityatejāṃsi svanenāpūrya yā jagat sā ghaṇṭā pātu no devi pāpebhyo naḥ sutāniva,हिनस्ति दैत्यतेजांसि स्वनेनापूर्य या जगत् सा घण्टा पातु नो देवि पापेभ्यो नः सुतानिव
Main,91.0,28,asurāsṛgvasāpaṅkacarcitaste karojjvalaḥ śubhāya khaḍgo bhavatu caṇḍike tvāṃ natā vayam,असुरासृग्वसापङ्कचर्चितस्ते करोज्ज्वलः शुभाय खड्गो भवतु चण्डिके त्वां नता वयम्
Main,91.0,29,rogānaśeṣānapahaṃsi tuṣṭā ruṣṭā tu kāmān sakalānabhīṣṭān tvāmāśritānāṃ na vipannarāṇāṃ tvāmāśritā hyāśrayatāṃ prayānti,रोगानशेषानपहंसि तुष्टा रुष्टा तु कामान् सकलानभीष्टान् त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां त्वामाश्रिता ह्याश्रयतां प्रयान्ति
Main,91.0,30,etatkṛtaṃ yatkadanaṃ tvayādya dharmadviṣāṃ devi mahāsurāṇām rūpairanekairbahudhā'tmamūrti kṛtvāmbike tatprakaroti kānyā,एतत्कृतं यत्कदनं त्वयाद्य धर्मद्विषां देवि महासुराणाम् रूपैरनेकैर्बहुधाऽत्ममूर्ति कृत्वाम्बिके तत्प्रकरोति कान्या
Main,91.0,31,vidyāsu śāstreṣu vivekadīpeṣv ādyeṣu vākyeṣu ca kā tvadanyā mamatvagarte 'timahāndhakāre vibhrāmayatyetadatīva viśvam,विद्यासु शास्त्रेषु विवेकदीपेष्व् आद्येषु वाक्येषु च का त्वदन्या ममत्वगर्ते ऽतिमहान्धकारे विभ्रामयत्येतदतीव विश्वम्
Main,91.0,32,rakṣāṃsi yatrograviṣāśca nāgā yatrārayo dasyubalāni yatra dāvānalo yatra tathābdhimadhye tatra sthitā tvaṃ paripāsi viśvam,रक्षांसि यत्रोग्रविषाश्च नागा यत्रारयो दस्युबलानि यत्र दावानलो यत्र तथाब्धिमध्ये तत्र स्थिता त्वं परिपासि विश्वम्
Main,91.0,33,viśveśvari tvaṃ paripāsi viśvaṃ viśvātmikā dhārayasīti viśvam viśveśavandyā bhavatī bhavanti viśvāśrayā ye tvayi bhaktinamrāḥ,विश्वेश्वरि त्वं परिपासि विश्वं विश्वात्मिका धारयसीति विश्वम् विश्वेशवन्द्या भवती भवन्ति विश्वाश्रया ये त्वयि भक्तिनम्राः
Main,91.0,34,devi prasīda paripālaya no 'paribhīter nityaṃ yathāsuravadhādadhunaiva sadyaḥ pāpāni sarvajagatāṃ praśamaṃ nayāśu utpātapākajanitāṃśca mahopasargān,देवि प्रसीद परिपालय नो ऽपरिभीतेर् नित्यं यथासुरवधादधुनैव सद्यः पापानि सर्वजगतां प्रशमं नयाशु उत्पातपाकजनितांश्च महोपसर्गान्
Main,91.0,35,praṇatānāṃ prasīda tvaṃ devi viśvārtihāriṇī trailokyavāsināmīḍye lokānāṃ varadā bhava,प्रणतानां प्रसीद त्वं देवि विश्वार्तिहारिणी त्रैलोक्यवासिनामीड्ये लोकानां वरदा भव
Main,91.0,36,śrīdevyuvāca varadāhaṃ suragaṇa varaṃ yanmanasecchatha taṃ vṛṇudhvaṃ prayacchāmi jagatāmupakārakam,श्रीदेव्युवाच वरदाहं सुरगण वरं यन्मनसेच्छथ तं वृणुध्वं प्रयच्छामि जगतामुपकारकम्
Main,91.0,37,devā ūcuḥ sarvabādhāpraśamanaṃ trailokyasyākhileśvari evameva tvayā kāryamasmadvairivināśanam,देवा ऊचुः सर्वबाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम्
Main,91.0,38,śrīdevyuvāca vaivasvate 'ntare prāpte aṣṭāviṃśatime yuge śumbho niśumbhaścaivānyāvutpatsyete mahāsurau,श्रीदेव्युवाच वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे युगे शुम्भो निशुम्भश्चैवान्यावुत्पत्स्येते महासुरौ
Main,91.0,39,nandagopagṛhe jātā yaśodāgarbhasambhavā tatastau nāśayiṣyāmi vindhyācalanivāsinī,नन्दगोपगृहे जाता यशोदागर्भसम्भवा ततस्तौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी
Main,91.0,40,punarapyatiraudreṇa rūpeṇa pṛthivītale avatīrya haniṣyāmi vaipracittāṃstu dānavān,पुनरप्यतिरौद्रेण रूपेण पृथिवीतले अवतीर्य हनिष्यामि वैप्रचित्तांस्तु दानवान्
Main,91.0,41,bhakṣayantyāśca tānugrān vaipracittān sudānavān raktā dantā bhaviṣyanti dāḍimīkusumopamāḥ,भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् वैप्रचित्तान् सुदानवान् रक्ता दन्ता भविष्यन्ति दाडिमीकुसुमोपमाः
Main,91.0,42,tato māṃ devatāḥ svarge martyaloke ca mānavāḥ stuvanto vyāhariṣyanti satataṃ raktadantikām,ततो मां देवताः स्वर्गे मर्त्यलोके च मानवाः स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सततं रक्तदन्तिकाम्
Main,91.0,43,bhuyaśca śatavārṣikyāmanāvṛṣṭyāmanambhasi munibhiḥ saṃstutā bhūmau saṃbhaviṣyāmyayonijā,भुयश्च शतवार्षिक्यामनावृष्ट्यामनम्भसि मुनिभिः संस्तुता भूमौ संभविष्याम्ययोनिजा
Main,91.0,44,tataḥ śatena netrāṇāṃ nirīkṣiṣyāmi yanmunīn kīrtayiṣyanti manujāḥ śatākṣīmiti māṃ tataḥ,ततः शतेन नेत्राणां निरीक्षिष्यामि यन्मुनीन् कीर्तयिष्यन्ति मनुजाः शताक्षीमिति मां ततः
Main,91.0,45,tato 'hamakhilaṃ lokamātmadehasamudbhavaiḥ bhariṣyāmi surāḥ śākairāvṛṣṭeḥ prāṇadhārakaiḥ,ततो ऽहमखिलं लोकमात्मदेहसमुद्भवैः भरिष्यामि सुराः शाकैरावृष्टेः प्राणधारकैः
Main,91.0,46,śākambharīti vikhyātiṃ tadā yāsyāmyahaṃ bhuvi tatraiva ca vadhiṣyāmi durgamākhyaṃ mahāsuram durgā devīti vikhyātaṃ tanme nāma bhaviṣyati,शाकम्भरीति विख्यातिं तदा यास्याम्यहं भुवि तत्रैव च वधिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् दुर्गा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति
Main,91.0,47,punaścāhaṃ yadā bhīmaṃ rūpa kṛtvā himācale rakṣāṃsi bhakṣayiṣyāmi punīnāṃ trāṇakāraṇāt,पुनश्चाहं यदा भीमं रूप कृत्वा हिमाचले रक्षांसि भक्षयिष्यामि पुनीनां त्राणकारणात्
Main,91.0,48,tadā māṃ munayaḥ sarve stoṣyantyānamramūrtayaḥ bhīmā devīti vikhyātaṃ tanme nāma bhaviṣyati,तदा मां मुनयः सर्वे स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति
Main,91.0,49,yadāruṇākhyastrailokye mahābādhāṃ kariṣyati tadāhaṃ bhrāmaraṃ rūpaṃ kṛtvāsaṃkhyeyaṣaṭpadam,यदारुणाख्यस्त्रैलोक्ये महाबाधां करिष्यति तदाहं भ्रामरं रूपं कृत्वासंख्येयषट्पदम्
Main,91.0,50,trailokyasya hitārthāya vadhiṣyāmi mahāsuram bhrāmarīti ca māṃ cokāstadā stoṣyanti sarvataḥ,त्रैलोक्यस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरम् भ्रामरीति च मां चोकास्तदा स्तोष्यन्ति सर्वतः
Main,91.0,51,itthaṃ yadā yadā bādhā dānavotthā bhaviṣyati tadā tadāvatīryāhaṃ kariṣyāmyarisaṃkṣayam,इत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्यति तदा तदावतीर्याहं करिष्याम्यरिसंक्षयम्
Main,92.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhatmye devaiḥ kṛtā nārāyaṇo stutirnāmaikanavatitamo 'dhyāyaḥ dvinavatitamo 'dhyāyaḥ- 92 devyuvāca ebhiḥ stavaiśca māṃ nityaṃ stoṣyate yaḥ samāhitaḥ tasyāhaṃ sakalāṃ bādhāṃ nāśayiṣyāmyasaṃśayam,इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहत्म्ये देवैः कृता नारायणो स्तुतिर्नामैकनवतितमो ऽध्यायः द्विनवतितमो ऽध्यायः- ९२ देव्युवाच एभिः स्तवैश्च मां नित्यं स्तोष्यते यः समाहितः तस्याहं सकलां बाधां नाशयिष्याम्यसंशयम्
Main,92.0,2,madhukaiṭabhānāśaṃ ca mahiṣāsuraghātanam kīrtayiṣyinti ye tadvad vadhaṃ śumbhaniśumbhayoḥ,मधुकैटभानाशं च महिषासुरघातनम् कीर्तयिष्यिन्ति ये तद्वद् वधं शुम्भनिशुम्भयोः
Main,92.0,3,aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ navamyāṃ caikacetasaḥ stoṣyanti caiva ye bhaktyā mama māhātmyamuttamam,अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चैकचेतसः स्तोष्यन्ति चैव ये भक्त्या मम माहात्म्यमुत्तमम्
Main,92.0,4,na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiñcid duṣkṛtotthā na cāpadaḥ bhaviṣyati na dāridrayaṃ na caiveṣṭaviyojanam,न तेषां दुष्कृतं किञ्चिद् दुष्कृतोत्था न चापदः भविष्यति न दारिद्रयं न चैवेष्टवियोजनम्
Main,92.0,5,śatruto na bhayaṃ tasya dasyuto vā na rājataḥ na śastrānalatoyaughāt kadācit sambhaviṣyati,शत्रुतो न भयं तस्य दस्युतो वा न राजतः न शस्त्रानलतोयौघात् कदाचित् सम्भविष्यति
Main,92.0,6,tasmānmamaitanmāhātmyaṃ paṭhitavyaṃ sahāhitaiḥ śrotavyaṃ ca sadā bhaktyā paraṃ svastyayanaṃ mahat,तस्मान्ममैतन्माहात्म्यं पठितव्यं सहाहितैः श्रोतव्यं च सदा भक्त्या परं स्वस्त्ययनं महत्
Main,92.0,7,upasargānaśeṣāṃstu mahāmārīsamudbhavān tathā trividhamutpātaṃ māhātmyaṃ śamayenmama,उपसर्गानशेषांस्तु महामारीसमुद्भवान् तथा त्रिविधमुत्पातं माहात्म्यं शमयेन्मम
Main,92.0,8,yatraitat paṭhyate samyaṅnityamāyatane mama sadā na tadvimokṣyāmi sāṃnidhyaṃ tatra me sthitam,यत्रैतत् पठ्यते सम्यङ्नित्यमायतने मम सदा न तद्विमोक्ष्यामि सांनिध्यं तत्र मे स्थितम्
Main,92.0,9,balipradāne pūjāyāmagnikārye mahotsave sarvaṃ mamaitaccaritamuccāryaṃ śrāvyameva ca,बलिप्रदाने पूजायामग्निकार्ये महोत्सवे सर्वं ममैतच्चरितमुच्चार्यं श्राव्यमेव च
Main,92.0,10,jānatājānatā vāpi balipūjāṃ tathā kṛtām pratīcchiṣyāmyahaṃ prītyā vahnihomaṃ tathā kṛtam,जानताजानता वापि बलिपूजां तथा कृताम् प्रतीच्छिष्याम्यहं प्रीत्या वह्निहोमं तथा कृतम्
Main,92.0,11,śaratkāle mahāpūjā kriyate yā ca vārṣikī tasyāṃ mamaitanmāhātmyaṃ śrutvā bhaktisamanvitaḥ,शरत्काले महापूजा क्रियते या च वार्षिकी तस्यां ममैतन्माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तिसमन्वितः
Main,92.0,12,sarvabādhāvinirmṛkto dhanadhānyasamanvitaḥ manuṣyo matprasādena bhaviṣyati na saṃśayaḥ,सर्वबाधाविनिर्मृक्तो धनधान्यसमन्वितः मनुष्यो मत्प्रसादेन भविष्यति न संशयः
Main,92.0,13,śrutvā mamaitanmāhātmyaṃ tathotpattīḥ pṛthak śubhāḥ parākramaṃ ca yuddheṣu jāyate nirbhayaḥ pumān,श्रुत्वा ममैतन्माहात्म्यं तथोत्पत्तीः पृथक् शुभाः पराक्रमं च युद्धेषु जायते निर्भयः पुमान्
Main,92.0,14,ripavaḥ saṃkṣayaṃ yānti kalyāṇaṃ copapadyate nandate ca kulaṃ puṃsāṃ māhātmyaṃ mama śṛṇvatām,रिपवः संक्षयं यान्ति कल्याणं चोपपद्यते नन्दते च कुलं पुंसां माहात्म्यं मम शृण्वताम्
Main,92.0,15,śāntikarmaṇi sarvatra tathā duḥ svapnadarśane grahapīḍāsu cogrāsu māhātmyaṃ śṛṇuyānmama,शान्तिकर्मणि सर्वत्र तथा दुः स्वप्नदर्शने ग्रहपीडासु चोग्रासु माहात्म्यं शृणुयान्मम
Main,92.0,16,upasargāḥ śamaṃ yānti grahapīḍāśca dāruṇāḥ duḥ svapnaṃ ca nṛbhirdṛṣṭaṃ susvapnamupajāyate,उपसर्गाः शमं यान्ति ग्रहपीडाश्च दारुणाः दुः स्वप्नं च नृभिर्दृष्टं सुस्वप्नमुपजायते
Main,92.0,17,bālagrahābhibhūtānāṃ bālānāṃ śāntikārakam saṃghātabhede ca nṛṇāṃ maitrīkaraṇamuttamam,बालग्रहाभिभूतानां बालानां शान्तिकारकम् संघातभेदे च नृणां मैत्रीकरणमुत्तमम्
Main,92.0,18,durvṛttānāmaśeṣāṇāṃ balahānikaraṃ param rakṣobhūtapiśācānāṃ paṭhanādeva nāśanam,दुर्वृत्तानामशेषाणां बलहानिकरं परम् रक्षोभूतपिशाचानां पठनादेव नाशनम्
Main,92.0,19,sarvaṃ mamaitanmāhātmyaṃ mama sannidhikārakam,सर्वं ममैतन्माहात्म्यं मम सन्निधिकारकम्
Main,92.0,20,paśupuṣpārghyadhūpaiśca gandhadīpaistathottamaiḥ viprāṇāṃ bhojanairhemaiḥ prokṣaṇīyairaharniśam,पशुपुष्पार्घ्यधूपैश्च गन्धदीपैस्तथोत्तमैः विप्राणां भोजनैर्हेमैः प्रोक्षणीयैरहर्निशम्
Main,92.0,21,anyaiśca vividhairbhogaiḥ pradānairvatsareṇa yā prītirme kriyate sāsmin sakṛtsucarite śrute,अन्यैश्च विविधैर्भोगैः प्रदानैर्वत्सरेण या प्रीतिर्मे क्रियते सास्मिन् सकृत्सुचरिते श्रुते
Main,92.0,22,śrutaṃ harati pāpāni tathā'rogyaṃ prayacchati rakṣāṃ karoti bhūtebhyo janmanāṃ kīrtanaṃ mama,श्रुतं हरति पापानि तथाऽरोग्यं प्रयच्छति रक्षां करोति भूतेभ्यो जन्मनां कीर्तनं मम
Main,92.0,23,yuddheṣu caritaṃ yanme duṣṭadaityanibarhaṇam tasmin śrute vairikṛtaṃ bhayaṃ puṃsāṃ na jāyate,युद्धेषु चरितं यन्मे दुष्टदैत्यनिबर्हणम् तस्मिन् श्रुते वैरिकृतं भयं पुंसां न जायते
Main,92.0,24,yuṣmābhiḥ stutayo yāśca yāśca brahmarṣibhiḥ kṛtāḥ brahmaṇā ca kṛtāstāstu prayacchanti śubhāṃ gatim,युष्माभिः स्तुतयो याश्च याश्च ब्रह्मर्षिभिः कृताः ब्रह्मणा च कृतास्तास्तु प्रयच्छन्ति शुभां गतिम्
Main,92.0,25,araṇye prāntare vāpi dāvāgniparivāritaḥ dasyubhirvā vṛtaḥ śūnye gṛhīto vāpi śatrubhiḥ,अरण्ये प्रान्तरे वापि दावाग्निपरिवारितः दस्युभिर्वा वृतः शून्ये गृहीतो वापि शत्रुभिः
Main,92.0,26,siṃhavyāghrānuyāto vā vane vā vanahastibhiḥ rājñā kruddhena cājñapto vadhyo bandhagato 'pi vā,सिंहव्याघ्रानुयातो वा वने वा वनहस्तिभिः राज्ञा क्रुद्धेन चाज्ञप्तो वध्यो बन्धगतो ऽपि वा
Main,92.0,27,āghūrṇito vā vātena sthitaḥ pote mahārṇave patatsu cāpi śastreṣu saṃgrāme bhṛśadāruṇe,आघूर्णितो वा वातेन स्थितः पोते महार्णवे पतत्सु चापि शस्त्रेषु संग्रामे भृशदारुणे
Main,92.0,28,sarvābādhāsu ghorāsu vedanābhyardito 'pi vā smaranmamaitaccharitaṃ naro mucyeta saṅkaṭāt,सर्वाबाधासु घोरासु वेदनाभ्यर्दितो ऽपि वा स्मरन्ममैतच्छरितं नरो मुच्येत सङ्कटात्
Main,92.0,29,mama prabhāvātsiṃhādyā dasyavo vairiṇastathā dūrādeva palāyante smarataścaritaṃ mama,मम प्रभावात्सिंहाद्या दस्यवो वैरिणस्तथा दूरादेव पलायन्ते स्मरतश्चरितं मम
Main,92.0,30,ṛṣiruvāca ityuktvā sā bhagavatī caṇḍikā caṇḍavikramā paśyatāmeva devānāṃ tatraivāntaradhīyata,ऋषिरुवाच इत्युक्त्वा सा भगवती चण्डिका चण्डविक्रमा पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत
Main,92.0,31,te 'pi devyā nirātaṅkā svādhikārān yathā purā yajñabhāgabhujaḥ sarve cakrurvinihatārayaḥ,ते ऽपि देव्या निरातङ्का स्वाधिकारान् यथा पुरा यज्ञभागभुजः सर्वे चक्रुर्विनिहतारयः
Main,92.0,32,daityāśca devyā nihate śumbhe devaripau yudhi jagadvidhvaṃsake tasmin mahogre 'tulavikrame niśumbhe ca mahāvīrye śeṣāḥ pātālamāyayuḥ,दैत्याश्च देव्या निहते शुम्भे देवरिपौ युधि जगद्विध्वंसके तस्मिन् महोग्रे ऽतुलविक्रमे निशुम्भे च महावीर्ये शेषाः पातालमाययुः
Main,92.0,33,evaṃ bhagavatī devī sā nityāpi punaḥ punaḥ sambhūya kurute bhūpa jagataḥ paripālanam,एवं भगवती देवी सा नित्यापि पुनः पुनः सम्भूय कुरुते भूप जगतः परिपालनम्
Main,92.0,34,tayaitanmohyate viśvaṃ saiva viśvaṃ prasūyate sā yācitā ca vijñānaṃ tuṣṭā ṛddhiṃ prayacchati,तयैतन्मोह्यते विश्वं सैव विश्वं प्रसूयते सा याचिता च विज्ञानं तुष्टा ऋद्धिं प्रयच्छति
Main,92.0,35,vyāptaṃ tayaitatsakalaṃ brahmāṇḍaṃ manujeśvara mahākālyā mahākāle mahākārīsvarūpayā,व्याप्तं तयैतत्सकलं ब्रह्माण्डं मनुजेश्वर महाकाल्या महाकाले महाकारीस्वरूपया
Main,92.0,36,saiva kāle mahāmārī saiva sṛṣṭirbhavatyajā sthitiṃ karoti bhūtānāṃ saiva kāle sanātanī,सैव काले महामारी सैव सृष्टिर्भवत्यजा स्थितिं करोति भूतानां सैव काले सनातनी
Main,92.0,37,bhavakāle nṛṇāṃ saiva lakṣmīrvṛddhipradā gṛhe saivābhāve tathālakṣmīrvināśāyopajāyate,भवकाले नृणां सैव लक्ष्मीर्वृद्धिप्रदा गृहे सैवाभावे तथालक्ष्मीर्विनाशायोपजायते
Main,92.0,38,stutā sampūjitā puṣpairdhūpagandhādibistathā dadāti vittaṃ putrāṃśca matiṃ dharme gatiṃ śubhām,स्तुता सम्पूजिता पुष्पैर्धूपगन्धादिबिस्तथा ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे गतिं शुभाम्
Main,93.0,1,iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye devīvākyaṃ nāma dvinavatitamo 'dhyāyaḥ trinavatitamo 'dhyāyaḥ- 93 ṛṣiruvāca etatte kathitaṃ bhūpa devīmāhātmyamuttamam evaṃprabhāvā sā devī yayedaṃ dhāryate jagat,इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये देवीवाक्यं नाम द्विनवतितमो ऽध्यायः त्रिनवतितमो ऽध्यायः- ९३ ऋषिरुवाच एतत्ते कथितं भूप देवीमाहात्म्यमुत्तमम् एवंप्रभावा सा देवी ययेदं धार्यते जगत्
Main,93.0,2,vidyā tathaiva kriyate bhagavadviṣṇumāyayā tathā tvameṣa vaiśyaśca tathaivānye vivekinaḥ mohyante mohitāścaiva mohameṣyanti cāpare,विद्या तथैव क्रियते भगवद्विष्णुमायया तथा त्वमेष वैश्यश्च तथैवान्ये विवेकिनः मोह्यन्ते मोहिताश्चैव मोहमेष्यन्ति चापरे
Main,93.0,3,tāmupaihi mahārāja śaraṇaṃ parameśvarīm ārādhitā saiva nṛṇāṃ bhogasvargāpavargadā,तामुपैहि महाराज शरणं परमेश्वरीम् आराधिता सैव नृणां भोगस्वर्गापवर्गदा
Main,93.0,4,mārkaṇḍeya uvāca iti tasya vacaḥ śrutvā surathaḥ sa narādhipaḥ praṇipatya mahābhāgaṃ tamṛṣiṃ śaṃsitavratam,मार्कण्डेय उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा सुरथः स नराधिपः प्रणिपत्य महाभागं तमृषिं शंसितव्रतम्
Main,93.0,5,nirviṇṇo 'timamatvena rājyāpaharaṇena ca jagama sadyastapase sa ca vaiśyo mahāmune,निर्विण्णो ऽतिममत्वेन राज्यापहरणेन च जगम सद्यस्तपसे स च वैश्यो महामुने
Main,93.0,6,saṃdarśanārthamambāyā nadīpulinasaṃsthitaḥ sa ca vaiśyastapastepe devīsūktaṃ paraṃ japan,संदर्शनार्थमम्बाया नदीपुलिनसंस्थितः स च वैश्यस्तपस्तेपे देवीसूक्तं परं जपन्
Main,93.0,7,tau tasmin piline devyāḥ kṛtvā mūrti mahīmayīm arhaṇāṃ cakratustasyāḥ puṣpadhūpāgnitarpaṇaiḥ,तौ तस्मिन् पिलिने देव्याः कृत्वा मूर्ति महीमयीम् अर्हणां चक्रतुस्तस्याः पुष्पधूपाग्नितर्पणैः
Main,93.0,8,nirāhārau yatātmānau tanmanaskau samāhitau dadatustau baliṃ caiva nijagātrāsṛgukṣitam,निराहारौ यतात्मानौ तन्मनस्कौ समाहितौ ददतुस्तौ बलिं चैव निजगात्रासृगुक्षितम्
Main,93.0,9,evaṃ samārādhayatostribhirvarṣairyatātmanoḥ parituṣṭā jagaddhātrī pratyakṣaṃ prāha caṇḍikā,एवं समाराधयतोस्त्रिभिर्वर्षैर्यतात्मनोः परितुष्टा जगद्धात्री प्रत्यक्षं प्राह चण्डिका
Main,93.0,10,śrīdevyuvāca yatprārthyate tvayā bhūpa tvayā ca kulanandana mattastatprāpyatāṃ sarvaṃ parituṣṭā dadāmi tat,श्रीदेव्युवाच यत्प्रार्थ्यते त्वया भूप त्वया च कुलनन्दन मत्तस्तत्प्राप्यतां सर्वं परितुष्टा ददामि तत्
Main,93.0,11,mārkaṇḍeya uvāca tato vavre nṛpo rājyamavibhraṃśyanyajanmani atraiva ca nijaṃ rājyaṃ hataśatrubalaṃ balāt,मार्कण्डेय उवाच ततो वव्रे नृपो राज्यमविभ्रंश्यन्यजन्मनि अत्रैव च निजं राज्यं हतशत्रुबलं बलात्
Main,93.0,12,so 'pi vaiśyastato jñānaṃ vavre nirviṇṇamānasaḥ mametyahamiti prājñaḥ saṅgavicyutikārakam,सो ऽपि वैश्यस्ततो ज्ञानं वव्रे निर्विण्णमानसः ममेत्यहमिति प्राज्ञः सङ्गविच्युतिकारकम्
Main,93.0,13,śrīdevyuvāca svalpairahobhirnṛpate svaṃ rājyaṃ prāpsyate bhavān hatvā ripūnaskhalitaṃ tava tatra bhaviṣyati,श्रीदेव्युवाच स्वल्पैरहोभिर्नृपते स्वं राज्यं प्राप्स्यते भवान् हत्वा रिपूनस्खलितं तव तत्र भविष्यति
Main,93.0,14,mṛtaśca bhūyaḥ samprāpya janma devādvivasvataḥ sāvarṇiko nāma manurbhavān bhuvi bhaviṣyati,मृतश्च भूयः सम्प्राप्य जन्म देवाद्विवस्वतः सावर्णिको नाम मनुर्भवान् भुवि भविष्यति
Main,93.0,15,vaiśyavarya tvayā yaśca varo 'smatto 'bhivāñchataḥ taṃ prayacchāmi saṃsiddhyai tava jñānaṃ bhaviṣyati,वैश्यवर्य त्वया यश्च वरो ऽस्मत्तो ऽभिवाञ्छतः तं प्रयच्छामि संसिद्ध्यै तव ज्ञानं भविष्यति
Main,93.0,16,mārkaṇḍeya uvāca iti dattvā tayordevī yathābhilaṣitaṃ varam babhūvāntarhitā sadyo bhaktyā tābhyāmabhiṣṭutā,मार्कण्डेय उवाच इति दत्त्वा तयोर्देवी यथाभिलषितं वरम् बभूवान्तर्हिता सद्यो भक्त्या ताभ्यामभिष्टुता
Main,93.0,17,evaṃ devyā varaṃ labdhvā surathaḥ kṣatriyarṣabhaḥ sūryājjanma samāsādya sāvarṇirbhavitā manuḥ,एवं देव्या वरं लब्ध्वा सुरथः क्षत्रियर्षभः सूर्याज्जन्म समासाद्य सावर्णिर्भविता मनुः
Mangala,,1,śrīmanmaharṣivedavyāsapraṇītaṃ śrīmārkaṇḍeyapurāṇam prathamo 'dhyāyaḥ ārambhamaṅgalam yadyogibhirbhavabhayārtivināśayogyam āsādya vanditamatīva vivaktacittaiḥ tadvaḥ punātu haripādasarojayugmam avirbhavatkramavilaṅghitabhūrbhuvaḥ svaḥ,श्रीमन्महर्षिवेदव्यासप्रणीतं श्रीमार्कण्डेयपुराणम् प्रथमो ऽध्यायः आरम्भमङ्गलम् यद्योगिभिर्भवभयार्तिविनाशयोग्यम् आसाद्य वन्दितमतीव विवक्तचित्तैः तद्वः पुनातु हरिपादसरोजयुग्मम् अविर्भवत्क्रमविलङ्घितभूर्भुवः स्वः
Mangala,,2,pāyāt sa vaḥ sakalakalmaṣabhedadakṣaḥ kṣīrodakukṣiphaṇibhoganiviṣṭamūrtiḥ śvāsāvadhūtasalilotkaṇikākarālaḥ sindhuḥ pranṛtyamiva yasya karoti saṅgāt,पायात् स वः सकलकल्मषभेददक्षः क्षीरोदकुक्षिफणिभोगनिविष्टमूर्तिः श्वासावधूतसलिलोत्कणिकाकरालः सिन्धुः प्रनृत्यमिव यस्य करोति सङ्गात्
Mangala,,3,nārāyaṇaṃ samaskṛtya naraṃ caiva narottamam devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet,नारायणं समस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्