Chapter,Verse,Sanskrit_IAST,Sanskrit_Devanagari
1,1,śrīlakṣmīnṛsiṃhāya namaḥ śrīvedavyāsāya namaḥ nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam devīṃ sarasvatīṃ caiva tato jayam udīrayet,श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय नमः श्रीवेदव्यासाय नमः नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयम् उदीरयेत्
1,2,taptahāṭakakeśānta jvalatpāvakalocana vajrādhikanakhasparśa divyasiṃha namo 'stu te,तप्तहाटककेशान्त ज्वलत्पावकलोचन वज्राधिकनखस्पर्श दिव्यसिंह नमो ऽस्तु ते
1,3,pāntu vo narasiṃhasya nakhalāṅgūlakoṭayaḥ hiraṇyakaśipor vakṣaḥkṣetrāsṛkkardamāruṇāḥ,पान्तु वो नरसिंहस्य नखलाङ्गूलकोटयः हिरण्यकशिपोर् वक्षःक्षेत्रासृक्कर्दमारुणाः
1,4,himavadvāsiṇaḥ sarve munayo vedapāragāḥ trikālajñā mahātmāno naimiṣāraṇyavāsinaḥ,हिमवद्वासिणः सर्वे मुनयो वेदपारगाः त्रिकालज्ञा महात्मानो नैमिषारण्यवासिनः
1,5,ye 'rbudāraṇyaniratāḥ puṣkarāraṇyavāsinaḥ mahendrādriratā ye ca ye ca vindhyanivāsinaḥ,ये ऽर्बुदारण्यनिरताः पुष्करारण्यवासिनः महेन्द्राद्रिरता ये च ये च विन्ध्यनिवासिनः
1,6,dharmāraṇyaratā ye ca daṇḍakāraṇyavāsinaḥ śrīśailaniratā ye ca kurukṣetranivāsinaḥ,धर्मारण्यरता ये च दण्डकारण्यवासिनः श्रीशैलनिरता ये च कुरुक्षेत्रनिवासिनः
1,7,kaumāraparvate ye ca ye ca pampānivāsinaḥ ete cānye ca bahavaḥ saśiṣyā munayo 'malāḥ,कौमारपर्वते ये च ये च पम्पानिवासिनः एते चान्ये च बहवः सशिष्या मुनयो ऽमलाः
1,8,māghamāse prayāgaṃ tu snātuṃ tīrthaṃ samāgatāḥ tatra snātvā yathānyāyaṃ kṛtvā karma japādikam,माघमासे प्रयागं तु स्नातुं तीर्थं समागताः तत्र स्नात्वा यथान्यायं कृत्वा कर्म जपादिकम्
1,9,natvā tu mādhavaṃ devaṃ kṛtvā ca pitṛtarpaṇam dṛṣṭvā tatra bharadvājaṃ puṇyatīrthanivāsinam,नत्वा तु माधवं देवं कृत्वा च पितृतर्पणम् दृष्ट्वा तत्र भरद्वाजं पुण्यतीर्थनिवासिनम्
1,10,taṃ pūjayitvā vidhivat tenaiva ca supūjitāḥ āsaneṣu vicitreṣu vṛṣyādiṣu yathākramam,तं पूजयित्वा विधिवत् तेनैव च सुपूजिताः आसनेषु विचित्रेषु वृष्यादिषु यथाक्रमम्
1,11,bharadvājena datteṣu āsīnās te tapodhanāḥ kṛṣṇāśritāḥ kathāḥ sarve parasparam athābruvan,भरद्वाजेन दत्तेषु आसीनास् ते तपोधनाः कृष्णाश्रिताः कथाः सर्वे परस्परम् अथाब्रुवन्
1,12,kathānteṣu tatas teṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām ājagāma mahātejās tatra sūto mahāmatiḥ,कथान्तेषु ततस् तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् आजगाम महातेजास् तत्र सूतो महामतिः
1,13,vyāsaśiṣyaḥ purāṇajño lomaharṣaṇasaṃjñakaḥ tān praṇamya yathānyāyaṃ sa ca taiś cābhipūjitaḥ,व्यासशिष्यः पुराणज्ञो लोमहर्षणसंज्ञकः तान् प्रणम्य यथान्यायं स च तैश् चाभिपूजितः
1,14,upaviṣṭo yathāyogyaṃ bharadvājamatena saḥ vyāsaśiṣyaṃ sukhāsīnaṃ tatas taṃ lomaharṣaṇam sa papraccha bharadvājo munīnām agratas tadā,उपविष्टो यथायोग्यं भरद्वाजमतेन सः व्यासशिष्यं सुखासीनं ततस् तं लोमहर्षणम् स पप्रच्छ भरद्वाजो मुनीनाम् अग्रतस् तदा
1,15,śaunakasya mahāsattre vārāhākhyā tu saṃhitā tvattaḥ śrutā purā sūta etair asmābhir eva ca,शौनकस्य महासत्त्रे वाराहाख्या तु संहिता त्वत्तः श्रुता पुरा सूत एतैर् अस्माभिर् एव च
1,16,sāṃprataṃ nārasiṃhākhyāṃ tvattaḥ paurāṇasaṃhitām śrotum icchāmy ahaṃ sūta śrotukāmā ime sthitāḥ,सांप्रतं नारसिंहाख्यां त्वत्तः पौराणसंहिताम् श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं सूत श्रोतुकामा इमे स्थिताः
1,17,atas tvāṃ paripṛcchāmi praśnam etaṃ mahāmune ṛṣīṇām agrataḥ sūta prātar hy eṣāṃ mahātmanām,अतस् त्वां परिपृच्छामि प्रश्नम् एतं महामुने ऋषीणाम् अग्रतः सूत प्रातर् ह्य् एषां महात्मनाम्
1,18,kuta etat samutpannaṃ kena vā paripālyate kasmin vā layam abhyeti jagad etac carācaram,कुत एतत् समुत्पन्नं केन वा परिपाल्यते कस्मिन् वा लयम् अभ्येति जगद् एतच् चराचरम्
1,19,kiṃ pramāṇaṃ ca vai bhūmer nṛsiṃhaḥ kena tuṣyati karmaṇā tu mahābhāga tan me brūhi mahāmate,किं प्रमाणं च वै भूमेर् नृसिंहः केन तुष्यति कर्मणा तु महाभाग तन् मे ब्रूहि महामते
1,20,kathaṃ ca sṛṣṭer ādiḥ syād avasānaṃ kathaṃ bhavet kathaṃ yugasya gaṇanā kiṃ vā syāt tu caturyugam,कथं च सृष्टेर् आदिः स्याद् अवसानं कथं भवेत् कथं युगस्य गणना किं वा स्यात् तु चतुर्युगम्
1,21,ko vā viśeṣas teṣv atra kā vāvasthā kalau yuge katham ārādhyate devo narasiṃho 'py amānuṣaiḥ,को वा विशेषस् तेष्व् अत्र का वावस्था कलौ युगे कथम् आराध्यते देवो नरसिंहो ऽप्य् अमानुषैः
1,22,kṣetrāṇi kāni puṇyāni ke ca puṇyāḥ śiloccayāḥ nadyaś ca kāḥ parāḥ puṇyā nṛṇāṃ pāpaharāḥ śubhāḥ,क्षेत्राणि कानि पुण्यानि के च पुण्याः शिलोच्चयाः नद्यश् च काः पराः पुण्या नृणां पापहराः शुभाः
1,23,devādīnāṃ kathaṃ sṛṣṭiḥ manor manvantarasya tu tathā vidyādharādīnāṃ sṛṣṭir ādau kathaṃ bhavet,देवादीनां कथं सृष्टिः मनोर् मन्वन्तरस्य तु तथा विद्याधरादीनां सृष्टिर् आदौ कथं भवेत्
1,24,yajvānaḥ ke ca rājānaḥ ke ca siddhiṃ parāṃ gatāḥ etat sarvaṃ mahābhāga kathayasva yathākramam,यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः एतत् सर्वं महाभाग कथयस्व यथाक्रमम्
1,25,vyāsaprasādāj jānāmi purāṇāni tapodhanāḥ taṃ praṇamya pravakṣyāmi purāṇaṃ nārasiṃhakam,व्यासप्रसादाज् जानामि पुराणानि तपोधनाः तं प्रणम्य प्रवक्ष्यामि पुराणं नारसिंहकम्
1,26,pārāśaryaṃ paramapuruṣaṃ viśvadevaikayoniṃ vidyāvantaṃ vipulamatidaṃ vedavedāṅgavedyam śaśvacchāntaṃ śamitaviṣayaṃ śuddhatejo viśālam vedavyāsaṃ vigataśamalaṃ sarvadāhaṃ namāmi,पाराशर्यं परमपुरुषं विश्वदेवैकयोनिं विद्यावन्तं विपुलमतिदं वेदवेदाङ्गवेद्यम् शश्वच्छान्तं शमितविषयं शुद्धतेजो विशालम् वेदव्यासं विगतशमलं सर्वदाहं नमामि
1,27,namo bhagavate tasmai vyāsāyāmitatejase yasya prasādād vakṣyāmi vāsudevakathām imām,नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे यस्य प्रसादाद् वक्ष्यामि वासुदेवकथाम् इमाम्
1,28,sunirṇīto mahān praśnas tvayā yaḥ parikīrtitaḥ viṣṇuprasādena vinā vaktuṃ kenāpi śakyate,सुनिर्णीतो महान् प्रश्नस् त्वया यः परिकीर्तितः विष्णुप्रसादेन विना वक्तुं केनापि शक्यते
1,29,tathāpi narasiṃhasya prasādād eva te 'dhunā pravakṣyāmi mahāpunyaṃ bhāradvāja śṛṇuṣva me,तथापि नरसिंहस्य प्रसादाद् एव ते ऽधुना प्रवक्ष्यामि महापुन्यं भारद्वाज शृणुष्व मे
1,30,śṛṇvantu munayaḥ sarve saśiṣyās tv atra ye sthitāḥ purāṇaṃ narasiṃhasya pravakṣyāmi yathātathā,शृण्वन्तु मुनयः सर्वे सशिष्यास् त्व् अत्र ये स्थिताः पुराणं नरसिंहस्य प्रवक्ष्यामि यथातथा
1,31,nārāyaṇād idaṃ sarvaṃ samutpannaṃ carācaram tenaiva pālyate sarvaṃ narasiṃhādimūrtibhiḥ,नारायणाद् इदं सर्वं समुत्पन्नं चराचरम् तेनैव पाल्यते सर्वं नरसिंहादिमूर्तिभिः
1,32,tathaiva līyate cānte harau jyotiḥsvarūpiṇi yathaiva devaḥ sṛjati tathā vakṣyāmi tac chṛṇu,तथैव लीयते चान्ते हरौ ज्योतिःस्वरूपिणि यथैव देवः सृजति तथा वक्ष्यामि तच् छृणु
1,33,purāṇānāṃ hi sarveṣām ayaṃ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ śloko yas taṃ mune śrutvā niḥśeṣaṃ tvaṃ tataḥ śṛṇu,पुराणानां हि सर्वेषाम् अयं साधारणः स्मृतः श्लोको यस् तं मुने श्रुत्वा निःशेषं त्वं ततः शृणु
1,34,sargaś ca pratisargaś ca vaṃśo manvantarāṇi ca vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam,सर्गश् च प्रतिसर्गश् च वंशो मन्वन्तराणि च वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्
1,35,ādisargo 'nusargaś ca vaṃśo manvantarāṇi ca vaṃśānucaritaṃ caiva vakṣyāmy anusamāsataḥ,आदिसर्गो ऽनुसर्गश् च वंशो मन्वन्तराणि च वंशानुचरितं चैव वक्ष्याम्य् अनुसमासतः
1,36,ādisargo mahāṃs tāvat kathayiṣyāmi vai dvijāḥ yasmād ārabhya devānāṃ rājñāṃ caritam eva ca,आदिसर्गो महांस् तावत् कथयिष्यामि वै द्विजाः यस्माद् आरभ्य देवानां राज्ञां चरितम् एव च
1,37,jñāyate sarahasyaṃ ca paramātmā sanātanaḥ prāk sṛṣṭeḥ pralayād ūrdhvaṃ nāsīt kiṃcid dvijottama,ज्ञायते सरहस्यं च परमात्मा सनातनः प्राक् सृष्टेः प्रलयाद् ऊर्ध्वं नासीत् किंचिद् द्विजोत्तम
1,38,brahmasaṃjñam abhūd ekaṃ jyotiṣmat sarvakāraṇam nityaṃ nirañjanaṃ śāntaṃ nirguṇaṃ nityanirmalam,ब्रह्मसंज्ञम् अभूद् एकं ज्योतिष्मत् सर्वकारणम् नित्यं निरञ्जनं शान्तं निर्गुणं नित्यनिर्मलम्
1,39,ānandasāgaraṃ svacchaṃ yaṃ kāṅkṣanti mumukṣavaḥ sarvajñaṃ jñānarūpatvād anantam ajam avyayam,आनन्दसागरं स्वच्छं यं काङ्क्षन्ति मुमुक्षवः सर्वज्ञं ज्ञानरूपत्वाद् अनन्तम् अजम् अव्ययम्
1,40,sargakāle tu saṃprāpte jñātvāsau jñātṛnāyakaḥ antarlīnaṃ vikāraṃ ca tat sraṣṭum upacakrame,सर्गकाले तु संप्राप्ते ज्ञात्वासौ ज्ञातृनायकः अन्तर्लीनं विकारं च तत् स्रष्टुम् उपचक्रमे
1,41,tasmāt pradhānam udbhūtaṃ tataś cāpi mahān abhūt sāttviko rājasaś caiva tāmasaś ca tridhā mahān,तस्मात् प्रधानम् उद्भूतं ततश् चापि महान् अभूत् सात्त्विको राजसश् चैव तामसश् च त्रिधा महान्
1,42,vaikārikas taijasaś ca bhūtādiś caiva tāmasaḥ trividho 'yam ahaṃkāro mahattattvād ajāyata,वैकारिकस् तैजसश् च भूतादिश् चैव तामसः त्रिविधो ऽयम् अहंकारो महत्तत्त्वाद् अजायत
1,43,yathā pradhānaṃ hi mahān mahatā sa tathāvṛtaḥ bhūtādis tu vikurvāṇaḥ śabdatanmātrakaṃ tataḥ,यथा प्रधानं हि महान् महता स तथावृतः भूतादिस् तु विकुर्वाणः शब्दतन्मात्रकं ततः
1,44,sasarja śabdatanmātrād ākāśaṃ śabdalakṣaṇam śabdamātraṃ tathākāśaṃ bhūtādiḥ sa samāvṛṇot,ससर्ज शब्दतन्मात्राद् आकाशं शब्दलक्षणम् शब्दमात्रं तथाकाशं भूतादिः स समावृणोत्
1,45,ākāśas tu vikurvāṇaḥ sparśamātraṃ sasarja ha balavān abhavad vāyus tasya sparśo guṇo mataḥ,आकाशस् तु विकुर्वाणः स्पर्शमात्रं ससर्ज ह बलवान् अभवद् वायुस् तस्य स्पर्शो गुणो मतः
1,46,ākāśaṃ śabdatanmātraṃ sparśamātraṃ tathāvṛṇot tato vāyur vikurvāṇo rūpamātraṃ sasarja ha,आकाशं शब्दतन्मात्रं स्पर्शमात्रं तथावृणोत् ततो वायुर् विकुर्वाणो रूपमात्रं ससर्ज ह
1,47,jyotir utpadyate vāyos tad rūpaguṇam ucyate sparśamātraṃ tu vai vāyū rūpamātraṃ samāvṛṇot,ज्योतिर् उत्पद्यते वायोस् तद् रूपगुणम् उच्यते स्पर्शमात्रं तु वै वायू रूपमात्रं समावृणोत्
1,48,jyotiś cāpi vikurvāṇaṃ rasamātraṃ sasarja ha saṃbhavanti tato 'mbhāṃsi rasādhārāṇi tāni tu,ज्योतिश् चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह संभवन्ति ततो ऽम्भांसि रसाधाराणि तानि तु
1,49,rasamātrāṇi cāmbhāṃsi rūpamātraṃ samāvṛṇot vikurvāṇāni cāmbhāṃsi gandhamātraṃ sasarjire,रसमात्राणि चाम्भांसि रूपमात्रं समावृणोत् विकुर्वाणानि चाम्भांसि गन्धमात्रं ससर्जिरे
1,50,tasmāj jātā mahī ceyaṃ sarvabhūtaguṇādhikā saṃghāto jāyate tasmāt tasya gandhaguṇo mataḥ,तस्माज् जाता मही चेयं सर्वभूतगुणाधिका संघातो जायते तस्मात् तस्य गन्धगुणो मतः
1,51,tasmiṃs tasmiṃs tu tanmātrā tena tanmātratā smṛtā tanmātrāṇy aviśeṣāṇi viśeṣāḥ karmaśo 'parāḥ,तस्मिंस् तस्मिंस् तु तन्मात्रा तेन तन्मात्रता स्मृता तन्मात्राण्य् अविशेषाणि विशेषाः कर्मशो ऽपराः
1,52,bhūtatanmātrasargo 'yam ahaṃkārāt tu tāmasāt kīrtitas te samāsena bharadvāja mayā tava,भूततन्मात्रसर्गो ऽयम् अहंकारात् तु तामसात् कीर्तितस् ते समासेन भरद्वाज मया तव
1,53,taijasānīndriyāṇy āhur devā vaikārikā daśa ekādaśaṃ manaś cātra kīrtitaṃ tatra cintakaiḥ,तैजसानीन्द्रियाण्य् आहुर् देवा वैकारिका दश एकादशं मनश् चात्र कीर्तितं तत्र चिन्तकैः
1,54,buddhīndriyāṇi pañcātra pañca karmendriyāṇi ca tāni vakṣyāmi teṣāṃ ca karmāṇi kulapāvana,बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चात्र पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च तानि वक्ष्यामि तेषां च कर्माणि कुलपावन
1,55,śravaṇe ca dṛśau jihvā nāsikā tvak ca pañcamī śabdādijñānasiddhyarthaṃ buddhiyuktāni pañca vai,श्रवणे च दृशौ जिह्वा नासिका त्वक् च पञ्चमी शब्दादिज्ञानसिद्ध्यर्थं बुद्धियुक्तानि पञ्च वै
1,56,pāyūpasthe hastapādau vāg bharadvāja pañcamī visargānandaśilpī ca gatyuktī karma tat smṛtam,पायूपस्थे हस्तपादौ वाग् भरद्वाज पञ्चमी विसर्गानन्दशिल्पी च गत्युक्ती कर्म तत् स्मृतम्
1,57,ākāśavāyutejāṃsi salilaṃ pṛthivī tathā śabdādibhir guṇair vipra saṃyuktāny uttarottaraiḥ,आकाशवायुतेजांसि सलिलं पृथिवी तथा शब्दादिभिर् गुणैर् विप्र संयुक्तान्य् उत्तरोत्तरैः
1,58,nānāvīryāḥ pṛthagbhūtās tatas te saṃhatiṃ vinā nāśaknuvan prajāṃ sraṣṭum asamāgamya kṛtsnaśaḥ,नानावीर्याः पृथग्भूतास् ततस् ते संहतिं विना नाशक्नुवन् प्रजां स्रष्टुम् असमागम्य कृत्स्नशः
1,59,sametyānyonyasaṃyogaṃ parasparasamāśrayāt ekasaṃghātalakṣyāś ca saṃprāpyaikyam aśeṣataḥ,समेत्यान्योन्यसंयोगं परस्परसमाश्रयात् एकसंघातलक्ष्याश् च संप्राप्यैक्यम् अशेषतः
1,60,puruṣādhiṣṭhitatvāc ca pradhānānugraheṇa ca mahadādyā viśeṣāntās tv aṇḍam utpādayanti te,पुरुषाधिष्ठितत्वाच् च प्रधानानुग्रहेण च महदाद्या विशेषान्तास् त्व् अण्डम् उत्पादयन्ति ते
1,61,tat krameṇa vivṛddhaṃ tu jalabudbudavat sthitam bhūtebhyo 'ṇḍaṃ mahābuddhe bṛhat tad udakeśayam,तत् क्रमेण विवृद्धं तु जलबुद्बुदवत् स्थितम् भूतेभ्यो ऽण्डं महाबुद्धे बृहत् तद् उदकेशयम्
1,62,prākṛtaṃ brahmarūpasya viṣṇoḥ sthānam anuttamam tatrāvyaktasvarūpo 'sau viṣṇur viśveśvaraḥ prabhuḥ,प्राकृतं ब्रह्मरूपस्य विष्णोः स्थानम् अनुत्तमम् तत्राव्यक्तस्वरूपो ऽसौ विष्णुर् विश्वेश्वरः प्रभुः
1,63,brahmasvarūpam āsthāya svayam eva vyavasthitaḥ merur ulbam abhūt tasya jarāyuś ca mahīdharāḥ garbhodakaṃ samudrāś ca tasyābhūvan mahātmanaḥ,ब्रह्मस्वरूपम् आस्थाय स्वयम् एव व्यवस्थितः मेरुर् उल्बम् अभूत् तस्य जरायुश् च महीधराः गर्भोदकं समुद्राश् च तस्याभूवन् महात्मनः
1,64,adridvīpasamudrāś ca sajyotir lokasaṃgrahaḥ tasminn aṇḍe 'bhavat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam,अद्रिद्वीपसमुद्राश् च सज्योतिर् लोकसंग्रहः तस्मिन्न् अण्डे ऽभवत् सर्वं सदेवासुरमानुषम्
1,65,rajoguṇayuto devaḥ svayam eva hariḥ paraḥ brahmarūpaṃ samāsthāya jagatsṛṣṭau pravartate,रजोगुणयुतो देवः स्वयम् एव हरिः परः ब्रह्मरूपं समास्थाय जगत्सृष्टौ प्रवर्तते
1,66,sṛṣṭaṃ ca pāty anuyugaṃ yāvat kalpavikalpanā narasiṃhādirūpeṇa rudrarūpeṇa saṃharet,सृष्टं च पात्य् अनुयुगं यावत् कल्पविकल्पना नरसिंहादिरूपेण रुद्ररूपेण संहरेत्
1,67,brāhmeṇa rūpeṇa sṛjaty ananto jagat samastaṃ paripātum icchan rāmādirūpaṃ sa tu gṛhya pāti bhūtvātha rudraḥ prakaroti nāśam,ब्राह्मेण रूपेण सृजत्य् अनन्तो जगत् समस्तं परिपातुम् इच्छन् रामादिरूपं स तु गृह्य पाति भूत्वाथ रुद्रः प्रकरोति नाशम्
2,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe sarganirūpaṇaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ narp 1 brahmā bhūtvā jagatsṛṣṭau narasiṃhaḥ pravartate yathā te kathayiṣyāmi bharadvāja nibodha me,इति श्रीनरसिंहपुराणे सर्गनिरूपणं नाम प्रथमो ऽध्यायः नर्प् १ ब्रह्मा भूत्वा जगत्सृष्टौ नरसिंहः प्रवर्तते यथा ते कथयिष्यामि भरद्वाज निबोध मे
2,2,nārāyaṇākhyo bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ utpannaḥ procyate vidvan nityo 'sāv upacārataḥ,नारायणाख्यो भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः उत्पन्नः प्रोच्यते विद्वन् नित्यो ऽसाव् उपचारतः
2,3,nijena tasya mānena āyur varṣaśataṃ smṛtam tat parākhyaṃ tadardhaṃ ca parārdham abhidhīyate,निजेन तस्य मानेन आयुर् वर्षशतं स्मृतम् तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धम् अभिधीयते
2,4,kālasvarūpaṃ viṣṇoś ca yan mayoktaṃ tavānagha tena tasya nibodha tvaṃ parimāṇopapādanam,कालस्वरूपं विष्णोश् च यन् मयोक्तं तवानघ तेन तस्य निबोध त्वं परिमाणोपपादनम्
2,5,anyeṣāṃ caiva bhūtānaṃ carāṇām acarāś ca ye bhūbhūbhṛtsāgarādīnām aśeṣāṇāṃ ca sattama,अन्येषां चैव भूतानं चराणाम् अचराश् च ये भूभूभृत्सागरादीनाम् अशेषाणां च सत्तम
2,6,saṃkhyājñānaṃ ca te vacmi manuṣyāṇaṃ nibodha me aṣṭādaśa nimeṣās tu kāṣṭhaikā parikīrtitā,संख्याज्ञानं च ते वच्मि मनुष्याणं निबोध मे अष्टादश निमेषास् तु काष्ठैका परिकीर्तिता
2,7,kāṣṭhās triṃśat kalā jñeyā kalās triṃśan muhūrtakam triṃśatsaṃkhyair ahorātraṃ muhūrtair mānuṣaṃ smṛtam,काष्ठास् त्रिंशत् कला ज्ञेया कलास् त्रिंशन् मुहूर्तकम् त्रिंशत्संख्यैर् अहोरात्रं मुहूर्तैर् मानुषं स्मृतम्
2,8,ahorātrāṇi tāvanti māsapakṣadvayātmakaḥ taiḥ ṣaḍbhir ayanaṃ māsair dve 'yane dakṣiṇottare,अहोरात्राणि तावन्ति मासपक्षद्वयात्मकः तैः षड्भिर् अयनं मासैर् द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे
2,9,ayanaṃ dakṣiṇaṃ rātrir devānām uttaraṃ dinam ayanadvitayaṃ varṣaṃ martyānām iha kīrtitam,अयनं दक्षिणं रात्रिर् देवानाम् उत्तरं दिनम् अयनद्वितयं वर्षं मर्त्यानाम् इह कीर्तितम्
2,10,nṛṇāṃ māsaḥ pitṛṇāṃ tu ahorātram udāhṛtam vasvādīnām ahorātram mānuṣo vatsaraḥ smṛtaḥ,नृणां मासः पितृणां तु अहोरात्रम् उदाहृतम् वस्वादीनाम् अहोरात्रम् मानुषो वत्सरः स्मृतः
2,11,divyair varṣasahasrais tu yugaṃ tretādisaṃjñitam caturyugaṃ dvādaśabhis tadvibhāgaṃ nibodha me,दिव्यैर् वर्षसहस्रैस् तु युगं त्रेतादिसंज्ञितम् चतुर्युगं द्वादशभिस् तद्विभागं निबोध मे
2,12,catvāri trīṇi dve caikaṃ kṛtādiṣu yathākramam divyābdānāṃ sahasrāṇi yugeṣv āhuḥ purāvidaḥ,चत्वारि त्रीणि द्वे चैकं कृतादिषु यथाक्रमम् दिव्याब्दानां सहस्राणि युगेष्व् आहुः पुराविदः
2,13,tatpramāṇaiḥ śataiḥ saṃdhyā pūrvā tatra vidhīyate saṃdhyāṃśakaś ca tattulyo yugasyānantaro hi saḥ,तत्प्रमाणैः शतैः संध्या पूर्वा तत्र विधीयते संध्यांशकश् च तत्तुल्यो युगस्यानन्तरो हि सः
2,14,saṃdhyāsaṃdhyāṃśayor madhye yaḥ kālo vartate dvija yugākhyaḥ sa tu vijñeyaḥ kṛtatretādisaṃjñakaḥ,संध्यासंध्यांशयोर् मध्ये यः कालो वर्तते द्विज युगाख्यः स तु विज्ञेयः कृतत्रेतादिसंज्ञकः
2,15,kṛtaṃ tretā dvāparaś ca kaliś ceti caturyugam procyate tatsahasraṃ tu brahmaṇo divasaṃ dvija,कृतं त्रेता द्वापरश् च कलिश् चेति चतुर्युगम् प्रोच्यते तत्सहस्रं तु ब्रह्मणो दिवसं द्विज
2,16,brahmaṇo divase brahman manavas tu caturdaśa bhavanti parimāṇaṃ ca teṣāṃ kālakṛtaṃ śṛṇu,ब्रह्मणो दिवसे ब्रह्मन् मनवस् तु चतुर्दश भवन्ति परिमाणं च तेषां कालकृतं शृणु
2,17,saptarṣayas tu śakro 'tha manus tatsūnavo 'pi ye ekakālaṃ hi sṛjyante saṃhriyante ca pūrvavat,सप्तर्षयस् तु शक्रो ऽथ मनुस् तत्सूनवो ऽपि ये एककालं हि सृज्यन्ते संह्रियन्ते च पूर्ववत्
2,18,caturyugānāṃ saṃkhyā ca sādhikā hy ekasaptatiḥ manvantaraṃ manoḥ kālaḥ śakrādīnām api dvija,चतुर्युगानां संख्या च साधिका ह्य् एकसप्ततिः मन्वन्तरं मनोः कालः शक्रादीनाम् अपि द्विज
2,19,aṣṭau śatasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā smṛtaḥ dvipañcāśat tathānyāni sahasrāṇy adhikāni tu,अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतः द्विपञ्चाशत् तथान्यानि सहस्राण्य् अधिकानि तु
2,20,triṃśat koṭyas tu saṃpūrṇāḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvija saptaṣaṣṭis tathānyāni niyutāni mahāmune,त्रिंशत् कोट्यस् तु संपूर्णाः संख्याताः संख्यया द्विज सप्तषष्टिस् तथान्यानि नियुतानि महामुने
2,21,viṃśatiś ca sahasrāṇi kālo 'yam adhikaṃ vinā manvantarasya saṃkhyeyaṃ mānuṣair vatsarair dvija,विंशतिश् च सहस्राणि कालो ऽयम् अधिकं विना मन्वन्तरस्य संख्येयं मानुषैर् वत्सरैर् द्विज
2,22,caturdaśaguṇo hy eṣa kālo brāhmam ahaḥ smṛtam viśvasyādau sumanasā sṛṣṭvā devāṃs tathā pitṛn,चतुर्दशगुणो ह्य् एष कालो ब्राह्मम् अहः स्मृतम् विश्वस्यादौ सुमनसा सृष्ट्वा देवांस् तथा पितृन्
2,23,gandharvān rākṣasān yakṣān piśācān guhyakāṃs tathā ṛṣīn vidyādharāṃś caiva manuṣyāṃś ca paśūṃs tathā,गन्धर्वान् राक्षसान् यक्षान् पिशाचान् गुह्यकांस् तथा ऋषीन् विद्याधरांश् चैव मनुष्यांश् च पशूंस् तथा
2,24,pakṣiṇaḥ sthāvarāṃś caiva pipīlikabhujaṃgamān cāturvarṇyaṃ tathā sṛṣṭvā niyujyādhvarakarmaṇi,पक्षिणः स्थावरांश् चैव पिपीलिकभुजंगमान् चातुर्वर्ण्यं तथा सृष्ट्वा नियुज्याध्वरकर्मणि
2,25,punar dinānte trailokyam upasaṃhṛtya sa prabhuḥ śete cānantaśayane tāvantīṃ rātrim avyayaḥ,पुनर् दिनान्ते त्रैलोक्यम् उपसंहृत्य स प्रभुः शेते चानन्तशयने तावन्तीं रात्रिम् अव्ययः
2,26,tasyānte 'bhūn mahān kalpo brāhma ity abhiviśrutaḥ yasmin matsyāvatāro 'bhūn mathanaṃ ca mahodadheḥ,तस्यान्ते ऽभून् महान् कल्पो ब्राह्म इत्य् अभिविश्रुतः यस्मिन् मत्स्यावतारो ऽभून् मथनं च महोदधेः
2,27,tadvad varāhakalpaś ca tṛtīyaḥ parikalpitaḥ yatra viṣṇuḥ svayaṃ prītyā vārāhaṃ vapur āśritaḥ uddhartuṃ vasudhāṃ devīṃ stūyamāno maharṣibhiḥ,तद्वद् वराहकल्पश् च तृतीयः परिकल्पितः यत्र विष्णुः स्वयं प्रीत्या वाराहं वपुर् आश्रितः उद्धर्तुं वसुधां देवीं स्तूयमानो महर्षिभिः
2,28,sṛṣṭvā jagad vyomacarāprameyaḥ prajāś ca sṛṣṭvā sakalās tatheśaḥ naimittikākhye pralaye samastaṃ saṃhṛtya śete harir ādidevaḥ,सृष्ट्वा जगद् व्योमचराप्रमेयः प्रजाश् च सृष्ट्वा सकलास् तथेशः नैमित्तिकाख्ये प्रलये समस्तं संहृत्य शेते हरिर् आदिदेवः
3,1,iti śrinarasiṃhapurāṇe sargaracanāyāṃ dvitīyo 'dhyāyaḥ narp 2 tatra suptasya devasya nābhau padmam abhūn mahat tasmin padme mahābhāga vedavedāṅgapāragaḥ,इति श्रिनरसिंहपुराणे सर्गरचनायां द्वितीयो ऽध्यायः नर्प् २ तत्र सुप्तस्य देवस्य नाभौ पद्मम् अभून् महत् तस्मिन् पद्मे महाभाग वेदवेदाङ्गपारगः
3,2,brahmotpannaḥ sa tenoktaḥ prajāṃ sṛja mahāmate evam uktvā tirobhāvaṃ gato nārāyaṇaḥ prabhuḥ,ब्रह्मोत्पन्नः स तेनोक्तः प्रजां सृज महामते एवम् उक्त्वा तिरोभावं गतो नारायणः प्रभुः
3,3,tathety uktvā sa taṃ devaṃ viṣṇuṃ brahmātha cintayan āste kiṃcij jagadbījaṃ nādhyagacchata kiṃcana,तथेत्य् उक्त्वा स तं देवं विष्णुं ब्रह्माथ चिन्तयन् आस्ते किंचिज् जगद्बीजं नाध्यगच्छत किंचन
3,4,tāvat tasya mahān roṣo brahmaṇo 'bhūn mahātmanaḥ tato bālaḥ samutpannas tasyāṅke roṣasaṃbhavaḥ,तावत् तस्य महान् रोषो ब्रह्मणो ऽभून् महात्मनः ततो बालः समुत्पन्नस् तस्याङ्के रोषसंभवः
3,5,sa rudan vāritas tena brahmaṇā vyaktamūrtinā nāma me dehi cetyuktas tasya rudrety asau dadau,स रुदन् वारितस् तेन ब्रह्मणा व्यक्तमूर्तिना नाम मे देहि चेत्युक्तस् तस्य रुद्रेत्य् असौ ददौ
3,6,tenāsau visṛjasveti prokto lokam imaṃ punaḥ aśaktas tatra salile mamajja tapasādṛtaḥ,तेनासौ विसृजस्वेति प्रोक्तो लोकम् इमं पुनः अशक्तस् तत्र सलिले ममज्ज तपसादृतः
3,7,tasmin salilamagne tu punar anyaṃ prajāpatiḥ brahmā sasarja bhūteśo dakṣiṇāṅguṣṭhato 'param,तस्मिन् सलिलमग्ने तु पुनर् अन्यं प्रजापतिः ब्रह्मा ससर्ज भूतेशो दक्षिणाङ्गुष्ठतो ऽपरम्
3,8,dakṣaṃ vāme tato 'ṅguṣṭhe tasya patnī vyajāyata sa tasyāṃ janayām_asa manuṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhuḥ,दक्षं वामे ततो ऽङ्गुष्ठे तस्य पत्नी व्यजायत स तस्यां जनयाम्_अस मनुं स्वायंभुवं प्रभुः
3,9,tasmāt saṃbhāvitā sṛṣṭiḥ prajānāṃ brahmaṇā tadā ity evaṃ kathitā sṛṣṭir mayā te munisattama sṛjato jagatīṃ tasya kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi,तस्मात् संभाविता सृष्टिः प्रजानां ब्रह्मणा तदा इत्य् एवं कथिता सृष्टिर् मया ते मुनिसत्तम सृजतो जगतीं तस्य किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि
3,10,saṃkṣepeṇa tadākhyātaṃ tvayā me lomaharṣaṇa vistareṇa punar brūhi ādisargaṃ mahāmate,संक्षेपेण तदाख्यातं त्वया मे लोमहर्षण विस्तरेण पुनर् ब्रूहि आदिसर्गं महामते
3,11,tathaiva kalpāvasāne niśāsuptotthitaḥ prabhuḥ sattvodriktas tadā brahmā śūnyaṃ lokam avaikṣata,तथैव कल्पावसाने निशासुप्तोत्थितः प्रभुः सत्त्वोद्रिक्तस् तदा ब्रह्मा शून्यं लोकम् अवैक्षत
3,12,nārāyaṇaḥ paro 'cintyaḥ pūrveṣām api pūrvajaḥ brahmasvarūpī bhagavān anādiḥ sarvasaṃbhavaḥ,नारायणः परो ऽचिन्त्यः पूर्वेषाम् अपि पूर्वजः ब्रह्मस्वरूपी भगवान् अनादिः सर्वसंभवः
3,13,imaṃ codāharanty atra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavātmakam,इमं चोदाहरन्त्य् अत्र श्लोकं नारायणं प्रति ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवात्मकम्
3,14,āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇa smṛtaḥ,आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायण स्मृतः
3,15,sṛṣṭiṃ cintayatas tasya kalpādiṣu yathā purā abuddhipūrvakaṃ tasya prādurbhūtaṃ tamas tadā,सृष्टिं चिन्तयतस् तस्य कल्पादिषु यथा पुरा अबुद्धिपूर्वकं तस्य प्रादुर्भूतं तमस् तदा
3,16,tamo moho mahāmohas tāmisro hy andhasaṃjñitaḥ avidyā pañcaparvaiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ,तमो मोहो महामोहस् तामिस्रो ह्य् अन्धसंज्ञितः अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः
3,17,pañcadhādhiṣṭhitaḥ sargo dhyāyato 'pratibodhavān bahir anto 'prakāśaś ca saṃvṛtātmā nagātmakaḥ mukhyasargaḥ sa vijñeyaḥ sargasiddhivicakṣaṇaiḥ,पञ्चधाधिष्ठितः सर्गो ध्यायतो ऽप्रतिबोधवान् बहिर् अन्तो ऽप्रकाशश् च संवृतात्मा नगात्मकः मुख्यसर्गः स विज्ञेयः सर्गसिद्धिविचक्षणैः
3,18,yat punar dhyāyatas tasya brahmaṇaḥ samapadyata tiryaksrotas tatas tasmāt tiryagyonis tataḥ smṛtaḥ,यत् पुनर् ध्यायतस् तस्य ब्रह्मणः समपद्यत तिर्यक्स्रोतस् ततस् तस्मात् तिर्यग्योनिस् ततः स्मृतः
3,19,paśvādayas te vikhyātā utpathagrāhiṇaś ca ye tam apy asādhakaṃ matvā tiryagyoni caturmukhaḥ,पश्वादयस् ते विख्याता उत्पथग्राहिणश् च ये तम् अप्य् असाधकं मत्वा तिर्यग्योनि चतुर्मुखः
3,20,ūrdhvasrotās tṛtīyas tu sāttvikaḥ samavartata tadā tuṣṭo 'nyasargaṃ ca cintayām_asa vai prabhuḥ,ऊर्ध्वस्रोतास् तृतीयस् तु सात्त्विकः समवर्तत तदा तुष्टो ऽन्यसर्गं च चिन्तयाम्_अस वै प्रभुः
3,21,tataś cintayatas tasya sargavṛddhiṃ prajāpateḥ arvāksrotāḥ samutpannā manuṣyāḥ sādhakā matāḥ,ततश् चिन्तयतस् तस्य सर्गवृद्धिं प्रजापतेः अर्वाक्स्रोताः समुत्पन्ना मनुष्याः साधका मताः
3,22,te ca prakāśabahulās tamoyuktā rajodhikāḥ tasmāt te duḥkhabahulā bhūyo bhūyaś ca kāriṇaḥ,ते च प्रकाशबहुलास् तमोयुक्ता रजोधिकाः तस्मात् ते दुःखबहुला भूयो भूयश् च कारिणः
3,23,ete te kathitāḥ sargā bahavo munisattama prathamo mahataḥ sargas tanmātrāṇāṃ dvitīyakaḥ,एते ते कथिताः सर्गा बहवो मुनिसत्तम प्रथमो महतः सर्गस् तन्मात्राणां द्वितीयकः
3,24,vaikārikas tṛtīyas tu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ mukhyasargaś caturthas tu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ,वैकारिकस् तृतीयस् तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः मुख्यसर्गश् चतुर्थस् तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः
3,25,tiryaksrotāś ca yaḥ proktas tiryagyoniḥ sa ucyate tatoūrdhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargas tu sa smṛtaḥ,तिर्यक्स्रोताश् च यः प्रोक्तस् तिर्यग्योनिः स उच्यते ततोऊर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस् तु स स्मृतः
3,26,tato 'rvāksrotasāṃ sargaḥ saptamo mānuṣaḥ smṛtaḥ aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaḥ sāttviko ya udāhṛtaḥ,ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमो मानुषः स्मृतः अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विको य उदाहृतः
3,27,navamo rudrasargas tu nava sargāḥ prajāpateḥ pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtās te trayaḥ smṛtāḥ prākṛto vaikṛtaś caiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ,नवमो रुद्रसर्गस् तु नव सर्गाः प्रजापतेः पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास् ते त्रयः स्मृताः प्राकृतो वैकृतश् चैव कौमारो नवमः स्मृतः
3,28,prākṛtā vaikṛtāś caiva jagato mūlahetavaḥ sṛjato brahmaṇaḥ sṛṣṭim utpannā ye mayeritā,प्राकृता वैकृताश् चैव जगतो मूलहेतवः सृजतो ब्रह्मणः सृष्टिम् उत्पन्ना ये मयेरिता
3,29,taṃ taṃ vikāraṃ ca paraṃ pareśo māyām adhiṣṭhāya sṛjaty anantaḥ avyaktarūpī paramātmasaṃjñaḥ saṃpreryamāṇo nikhilātmavedyaḥ,तं तं विकारं च परं परेशो मायाम् अधिष्ठाय सृजत्य् अनन्तः अव्यक्तरूपी परमात्मसंज्ञः संप्रेर्यमाणो निखिलात्मवेद्यः
4,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe sṛṣṭiracanāprakāro nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ narp 3 navadhā sṛṣṭir utpannā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ kathaṃ sā vavṛdhe sūta etat kathaya me 'dhunā,इति श्रीनरसिंहपुराणे सृष्टिरचनाप्रकारो नाम तृतीयो ऽध्यायः नर्प् ३ नवधा सृष्टिर् उत्पन्ना ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः कथं सा ववृधे सूत एतत् कथय मे ऽधुना
4,2,prathamaṃ brahmaṇā sṛṣṭā marīcyādaya eva ca marīcir atriś ca tathā aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ,प्रथमं ब्रह्मणा सृष्टा मरीच्यादय एव च मरीचिर् अत्रिश् च तथा अङ्गिराः पुलहः क्रतुः
4,3,pulastyaś ca mahātejāḥ pracetā bhṛgur eva ca nārado daśamaś caiva vasiṣṭhaś ca mahāmatiḥ,पुलस्त्यश् च महातेजाः प्रचेता भृगुर् एव च नारदो दशमश् चैव वसिष्ठश् च महामतिः
4,4,sanakādayo nivṛttākhye te ca dharme niyojitāḥ pravṛttākhye marīcyādyā muktvaikaṃ nāradaṃ munim,सनकादयो निवृत्ताख्ये ते च धर्मे नियोजिताः प्रवृत्ताख्ये मरीच्याद्या मुक्त्वैकं नारदं मुनिम्
4,5,yo 'sau prajāpatis tv anyo dakṣanāmāṅgasaṃbhavaḥ tasya dauhitravaṃśena jagad etac carācaram,यो ऽसौ प्रजापतिस् त्व् अन्यो दक्षनामाङ्गसंभवः तस्य दौहित्रवंशेन जगद् एतच् चराचरम्
4,6,devāś ca dānavāś caiva gandharvoragapakṣiṇaḥ sarve dakṣasya kanyāsu jātāḥ paramadhārmikāḥ,देवाश् च दानवाश् चैव गन्धर्वोरगपक्षिणः सर्वे दक्षस्य कन्यासु जाताः परमधार्मिकाः
4,7,caturvidhāni bhūtāni hy acarāni carāṇi ca vṛddhiṃ gatāni tāny evam anusargodbhavāni tu,चतुर्विधानि भूतानि ह्य् अचरानि चराणि च वृद्धिं गतानि तान्य् एवम् अनुसर्गोद्भवानि तु
4,8,anusargasya kartāro marīcyādyā maharṣayaḥ vasiṣṭhāntā mahābhāga brahmaṇo mānasodbhavāḥ,अनुसर्गस्य कर्तारो मरीच्याद्या महर्षयः वसिष्ठान्ता महाभाग ब्रह्मणो मानसोद्भवाः
4,9,sarge tu bhutāni dhiyaś ca khāni khyātāni sarvaṃ sṛjate mahātmā sa eva paścāc caturāsyarūpī munisvarūpī ca sṛjaty anantaḥ,सर्गे तु भुतानि धियश् च खानि ख्यातानि सर्वं सृजते महात्मा स एव पश्चाच् चतुरास्यरूपी मुनिस्वरूपी च सृजत्य् अनन्तः
5,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe caturtho 'dhyāyaḥ narp 4 rudrasargaṃ tu me brūhi vistareṇa mahāmate punaḥ sarve marīcyādyāḥ sasṛjus te kathaṃ punaḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे चतुर्थो ऽध्यायः नर्प् ४ रुद्रसर्गं तु मे ब्रूहि विस्तरेण महामते पुनः सर्वे मरीच्याद्याः ससृजुस् ते कथं पुनः
5,2,mitrāvaruṇaputratvaṃ vasiṣṭhasya kathaṃ bhavet brahmaṇo manasaḥ pūrvam utpannasya mahāmate,मित्रावरुणपुत्रत्वं वसिष्ठस्य कथं भवेत् ब्रह्मणो मनसः पूर्वम् उत्पन्नस्य महामते
5,3,rudrasṛṣṭiṃ pravakṣyāmi tatsargāś caiva sattama pratisargaṃ munīnāṃ tu vistarād vadataḥ śṛṇu,रुद्रसृष्टिं प्रवक्ष्यामि तत्सर्गाश् चैव सत्तम प्रतिसर्गं मुनीनां तु विस्तराद् वदतः शृणु
5,4,kalpādāv ātmanas tulyaṃ sutaṃ pradhyāyatas tataḥ prādurāsīt prabhor aṅke kumāro nīlalohitaḥ,कल्पादाव् आत्मनस् तुल्यं सुतं प्रध्यायतस् ततः प्रादुरासीत् प्रभोर् अङ्के कुमारो नीललोहितः
5,5,ardhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo 'tiśarīravān tejasā bhāsayan sarvā diśaś ca pradiśaś ca saḥ,अर्धनारीनरवपुः प्रचण्डो ऽतिशरीरवान् तेजसा भासयन् सर्वा दिशश् च प्रदिशश् च सः
5,6,taṃ dṛṣṭvā tejasā dīptaṃ pratyuvāca prajāpatiḥ vibhajātmānam adya tvaṃ mama vākyān mahāmate,तं दृष्ट्वा तेजसा दीप्तं प्रत्युवाच प्रजापतिः विभजात्मानम् अद्य त्वं मम वाक्यान् महामते
5,7,ityukto brahmaṇā vipra rudras tena pratāpavān strībhāvaṃ puruṣatvaṃ ca pṛthak pṛthag athākarot,इत्युक्तो ब्रह्मणा विप्र रुद्रस् तेन प्रतापवान् स्त्रीभावं पुरुषत्वं च पृथक् पृथग् अथाकरोत्
5,8,bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā ca saḥ teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me dvijasattama,बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः तेषां नामानि वक्ष्यामि शृणु मे द्विजसत्तम
5,9,ajaikapād ahirbudhnyaḥ kapālī rudra eva ca haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ,अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यः कपाली रुद्र एव च हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश् चापराजितः
5,10,vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā ekādaśaite kathitā rudrās tribhuvaneśvarāḥ,वृषाकपिश् च शंभुश् च कपर्दी रैवतस् तथा एकादशैते कथिता रुद्रास् त्रिभुवनेश्वराः
5,11,strītvaṃ caiva tathā rudro bibheda daśadhaikadhā umaiva bahurūpeṇa patnī saiva vyavasthitā,स्त्रीत्वं चैव तथा रुद्रो बिभेद दशधैकधा उमैव बहुरूपेण पत्नी सैव व्यवस्थिता
5,12,tapaḥ kṛtvā jale ghoram uttīrṇaḥ sa yadā purā tadā sa sṛṣṭavān devo rudras tatra pratāpavān,तपः कृत्वा जले घोरम् उत्तीर्णः स यदा पुरा तदा स सृष्टवान् देवो रुद्रस् तत्र प्रतापवान्
5,13,tapobalena viprendra bhūtāni vividhāni ca piśācān rākṣasāṃś caiva siṃhoṣṭramakarānanān,तपोबलेन विप्रेन्द्र भूतानि विविधानि च पिशाचान् राक्षसांश् चैव सिंहोष्ट्रमकराननान्
5,14,vetālapramukhān bhūtān anyāṃś caiva sahasraśaḥ vināyakānām ugrāṇāṃ triṃśatkoṭy ardham eva ca,वेतालप्रमुखान् भूतान् अन्यांश् चैव सहस्रशः विनायकानाम् उग्राणां त्रिंशत्कोट्य् अर्धम् एव च
5,15,anyakāryaṃ samuddiśya sṛṣṭavān skandam eva ca evaṃprakāro rudro 'sau mayā te kīrtitaḥ prabhuḥ,अन्यकार्यं समुद्दिश्य सृष्टवान् स्कन्दम् एव च एवंप्रकारो रुद्रो ऽसौ मया ते कीर्तितः प्रभुः
5,16,anusargaṃ marīcyādeḥ kathayāmi niboddha me devādisthāvarāntāś ca prajāḥ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā,अनुसर्गं मरीच्यादेः कथयामि निबोद्ध मे देवादिस्थावरान्ताश् च प्रजाः सृष्टाः स्वयंभुवा
5,17,yadāsya ca prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ tadā mānasaputrān sa sadṛśān ātmano 'sṛjat,यदास्य च प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः तदा मानसपुत्रान् स सदृशान् आत्मनो ऽसृजत्
5,18,marīcim atryaṅgirasaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum pracetasaṃ vasiṣṭhaṃ ca bhṛguṃ caiva mahāmatim,मरीचिम् अत्र्यङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं चैव महामतिम्
5,19,nava brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ agniś ca pitaraś caiva brahmaputrau tu mānasau,नव ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः अग्निश् च पितरश् चैव ब्रह्मपुत्रौ तु मानसौ
5,20,sṛṣṭikāle mahābhāgau brahman svāyaṃbhuvodgatau śatarūpāṃ ca sṛṣṭvā tu kanyāṃ sa manave dadau,सृष्टिकाले महाभागौ ब्रह्मन् स्वायंभुवोद्गतौ शतरूपां च सृष्ट्वा तु कन्यां स मनवे ददौ
5,21,tasmāc ca puruṣād devī śatarūpā vyajāyata priyavratottānapādau prasūtiṃ caiva kanyakām,तस्माच् च पुरुषाद् देवी शतरूपा व्यजायत प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूतिं चैव कन्यकाम्
5,22,dadau prasūtiṃ dakṣāya manuḥ svāyaṃbhuvaḥ sutām prasūtyāṃ ca tadā dakṣaś caturviṃśatikaṃ tathā,ददौ प्रसूतिं दक्षाय मनुः स्वायंभुवः सुताम् प्रसूत्यां च तदा दक्षश् चतुर्विंशतिकं तथा
5,23,sasarja kanyakās tāsāṃ śṛṇu nāmāni me 'dhunā śraddhā lakṣmīr dhṛtis tuṣṭiḥ puṣṭir medhā tathā kriyā,ससर्ज कन्यकास् तासां शृणु नामानि मे ऽधुना श्रद्धा लक्ष्मीर् धृतिस् तुष्टिः पुष्टिर् मेधा तथा क्रिया
5,24,buddhir lajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtis trayodaśī apatyārthaṃ prajagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ,बुद्धिर् लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस् त्रयोदशी अपत्यार्थं प्रजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः
5,25,śraddhādīnāṃ tu patnīnāṃ jātāḥ kāmādayaḥ sutāḥ dharmasya putrapautrādyair dharmavaṃśo vivardhitaḥ,श्रद्धादीनां तु पत्नीनां जाताः कामादयः सुताः धर्मस्य पुत्रपौत्राद्यैर् धर्मवंशो विवर्धितः
5,26,tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasyas tāsāṃ nāmāni kīrtaye saṃbhūtiś cānasūyā ca smṛtiḥ prītiḥ kṣamāḥ tathā,ताभ्यः शिष्टा यवीयस्यस् तासां नामानि कीर्तये संभूतिश् चानसूया च स्मृतिः प्रीतिः क्षमाः तथा
5,27,saṃnatiś cātha satyā ca ūrjā khyātir dvijottama tadvat putrau mahābhāgau mātariśvātha satyavān,संनतिश् चाथ सत्या च ऊर्जा ख्यातिर् द्विजोत्तम तद्वत् पुत्रौ महाभागौ मातरिश्वाथ सत्यवान्
5,28,svāhātha daśamī jñeyā svadhā caikādaśī smṛtā etāś ca dattā dakṣeṇa ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām,स्वाहाथ दशमी ज्ञेया स्वधा चैकादशी स्मृता एताश् च दत्ता दक्षेण ऋषीणां भावितात्मनाम्
5,29,marīcyādīnāṃ tu ye putrās tān ahaṃ kathayāmi te patnī marīceḥ saṃbhūtir jajñe sā kaśyapaṃ munim,मरीच्यादीनां तु ये पुत्रास् तान् अहं कथयामि ते पत्नी मरीचेः संभूतिर् जज्ञे सा कश्यपं मुनिम्
5,30,smṛtiś cāṅgirasaḥ patnī prasūtā kanyakās tathā sinīvālī kuhūs caiva rākā cānumatis tathā,स्मृतिश् चाङ्गिरसः पत्नी प्रसूता कन्यकास् तथा सिनीवाली कुहूस् चैव राका चानुमतिस् तथा
5,31,anasūyā tathā cātrer jajñe putrān akalmaṣān somaṃ durvāsasaṃ caiva dattātreyaṃ ca yoginam,अनसूया तथा चात्रेर् जज्ञे पुत्रान् अकल्मषान् सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयं च योगिनम्
5,32,yo 'sāv agner abhīmānī brahmaṇas tanayo 'grajaḥ tasmāt svāhā sutāṃl lebhe trīn udāraujaso dvija,यो ऽसाव् अग्नेर् अभीमानी ब्रह्मणस् तनयो ऽग्रजः तस्मात् स्वाहा सुतांल् लेभे त्रीन् उदारौजसो द्विज
5,33,pāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciṃ cāpi jalāśinam teṣāṃ tu saṃtatāv anye catvāriṃśac ca pañca ca,पावकं पवमानं च शुचिं चापि जलाशिनम् तेषां तु संतताव् अन्ये चत्वारिंशच् च पञ्च च
5,34,kathayante vahnayaś caite pitā putratrayaṃ ca yat evam ekonapañcāśad vahnayaḥ parikīrtitāḥ,कथयन्ते वह्नयश् चैते पिता पुत्रत्रयं च यत् एवम् एकोनपञ्चाशद् वह्नयः परिकीर्तिताः
5,35,pitaro brahmaṇā sṛṣṭā vyākhyātā ye mayā tava tebhyaḥ svadhā sute jajñe menāṃ vai dhāriṇīṃ tathā,पितरो ब्रह्मणा सृष्टा व्याख्याता ये मया तव तेभ्यः स्वधा सुते जज्ञे मेनां वै धारिणीं तथा
5,36,prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā yathā sasarja bhūtāni tathā me śṛṇu sattama,प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा यथा ससर्ज भूतानि तथा मे शृणु सत्तम
5,37,manasaiva hi bhūtāni pūrvaṃ dakṣo 'sṛjan muniḥ devān ṛṣīṃś ca gandharvān asurān pannagāṃs tathā,मनसैव हि भूतानि पूर्वं दक्षो ऽसृजन् मुनिः देवान् ऋषींश् च गन्धर्वान् असुरान् पन्नगांस् तथा
5,38,yadāsya manasā jātā nābhyavardhanta te dvija tadā saṃcintya sa muniḥ sṛṣṭihetoḥ prajāpatiḥ,यदास्य मनसा जाता नाभ्यवर्धन्त ते द्विज तदा संचिन्त्य स मुनिः सृष्टिहेतोः प्रजापतिः
5,39,maithunenaiva dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ asiknīm udvahan kanyāṃ vīraṇasya prajāpateḥ,मैथुनेनैव धर्मेण सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः असिक्नीम् उद्वहन् कन्यां वीरणस्य प्रजापतेः
5,40,ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyā vīraṇyām iti naḥ śrutam dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa,षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वीरण्याम् इति नः श्रुतम् ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
5,41,saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā,सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा
5,42,dve kṛśāśvāya viduṣe tadapatyāni me śṛṇu viśvedevāṃs tu viśvā yā sādhyā sādhyān asūyata,द्वे कृशाश्वाय विदुषे तदपत्यानि मे शृणु विश्वेदेवांस् तु विश्वा या साध्या साध्यान् असूयत
5,43,marutvatyāṃ marutvanto vasos tu vasavaḥ smṛtāḥ bhānos tu bhānavo devā muhūrtāyāṃ muhūrtajāḥ,मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः स्मृताः भानोस् तु भानवो देवा मुहूर्तायां मुहूर्तजाः
5,44,lambāyāś caiva ghoṣākhyo nāgavīthiś ca jāmijā pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyām ajāyata,लम्बायाश् चैव घोषाख्यो नागवीथिश् च जामिजा पृथिवीविषयं सर्वम् अरुन्धत्याम् अजायत
5,45,saṃkalpāyāś ca saṃkalpaḥ putro jajñe mahāmate ye tv anekavasuprāṇā devā jyotiḥpurogamāḥ,संकल्पायाश् च संकल्पः पुत्रो जज्ञे महामते ये त्व् अनेकवसुप्राणा देवा ज्योतिःपुरोगमाः
5,46,vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ nāmāni me śṛṇu āpo dhruvaś ca somaś ca dharmaś caivānilo 'nalaḥ,वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां नामानि मे शृणु आपो ध्रुवश् च सोमश् च धर्मश् चैवानिलो ऽनलः
5,47,pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśā,प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशा
5,48,sādhyāś ca bahavaḥ proktās tatputrāś ca sahasraśaḥ kaśyapasya tu bhāryāṃ yās tāsāṃ nāmāni me śṛṇu aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā khasā,साध्याश् च बहवः प्रोक्तास् तत्पुत्राश् च सहस्रशः कश्यपस्य तु भार्यां यास् तासां नामानि मे शृणु अदितिर् दितिर् दनुश् चैव अरिष्टा सुरसा खसा
5,49,surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā kadrur muniś ca dharmajña tadapatyāni me śṛṇu,सुरभिर् विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा कद्रुर् मुनिश् च धर्मज्ञ तदपत्यानि मे शृणु
5,50,adityāṃ kaśyapāj jātāḥ putrā dvādaśa śobhanāḥ tān ahaṃ nāmato vakṣye śṛṇuṣva gadato mama,अदित्यां कश्यपाज् जाताः पुत्रा द्वादश शोभनाः तान् अहं नामतो वक्ष्ये शृणुष्व गदतो मम
5,51,bhargo 'ṃśuś cāryamā caiva mitro 'tha varuṇas tathā savitā caiva dhātā ca vivasvāṃś ca mahāmate,भर्गो ऽंशुश् चार्यमा चैव मित्रो ऽथ वरुणस् तथा सविता चैव धाता च विवस्वांश् च महामते
5,52,tvaṣṭā pūṣā tathā cendro dvādaśo viṣṇur ucyate dityāḥ putradvayaṃ jajñe kaśyapād iti naḥ śrutaṃ,त्वष्टा पूषा तथा चेन्द्रो द्वादशो विष्णुर् उच्यते दित्याः पुत्रद्वयं जज्ञे कश्यपाद् इति नः श्रुतं
5,53,hiraṇyākṣo mahākāyo vārāheṇa tu yo hataḥ hiraṇyakaśipuś caiva narasiṃhena yo hataḥ,हिरण्याक्षो महाकायो वाराहेण तु यो हतः हिरण्यकशिपुश् चैव नरसिंहेन यो हतः
5,54,anye ca bahavo daityā danuputrāś ca dānavāḥ ariṣṭāyāṃ tu gandharvā jajñire kaśyapāt tathā,अन्ये च बहवो दैत्या दनुपुत्राश् च दानवाः अरिष्टायां तु गन्धर्वा जज्ञिरे कश्यपात् तथा
5,55,surasāyām athotpannā vidyādharagaṇā bahu gā vai sa janayām_asa surabhyāṃ kaśyapo muniḥ,सुरसायाम् अथोत्पन्ना विद्याधरगणा बहु गा वै स जनयाम्_अस सुरभ्यां कश्यपो मुनिः
5,56,vinatāyāṃ tu dvau putrau prakhyātau garuḍāruṇau garuḍo devadevasya viṣṇor amitatejasaḥ,विनतायां तु द्वौ पुत्रौ प्रख्यातौ गरुडारुणौ गरुडो देवदेवस्य विष्णोर् अमिततेजसः
5,57,vāhanatvam iyāt prītyā aruṇaḥ sūryasārathiḥ tāmrāyāṃ kaśyapāj jātāḥ ṣaṭ putrās tān nibodha me,वाहनत्वम् इयात् प्रीत्या अरुणः सूर्यसारथिः ताम्रायां कश्यपाज् जाताः षट् पुत्रास् तान् निबोध मे
5,58,aśvā uṣṭrā gardabhāś ca hastino gavayā mṛgāḥ krodhāyāṃ jajñire tadvad ye bhūmyāṃ duṣṭajātayaḥ,अश्वा उष्ट्रा गर्दभाश् च हस्तिनो गवया मृगाः क्रोधायां जज्ञिरे तद्वद् ये भूम्यां दुष्टजातयः
5,59,irā vṛkṣalatāvallīśaṇajātīś ca jajñire khasā tu yakṣarakṣāṃsi munir apsarasas tathā,इरा वृक्षलतावल्लीशणजातीश् च जज्ञिरे खसा तु यक्षरक्षांसि मुनिर् अप्सरसस् तथा
5,60,kadruputrā mahānāgā daṃdaśūkā viṣolbaṇāḥ saptaviṃśati yāḥ proktāḥ somapatnyo 'tha savratāḥ,कद्रुपुत्रा महानागा दंदशूका विषोल्बणाः सप्तविंशति याः प्रोक्ताः सोमपत्न्यो ऽथ सव्रताः
5,61,tāsāṃ putrā mahāsattvā budhādyās tv abhavan dvija ariṣṭanemipatnīnām apatyānīha ṣoḍaśa,तासां पुत्रा महासत्त्वा बुधाद्यास् त्व् अभवन् द्विज अरिष्टनेमिपत्नीनाम् अपत्यानीह षोडश
5,62,bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ pratyaṅgirassutāḥ śreṣṭhā ṛṣayaś carṣisatkṛtāḥ,बहुपुत्रस्य विदुषश् चतस्रो विद्युतः स्मृताः प्रत्यङ्गिरस्सुताः श्रेष्ठा ऋषयश् चर्षिसत्कृताः
5,63,kṛśāśvasya tu devarṣer devāś ca ṛṣayaḥ sutāḥ ete yugasahasrānte jāyante punar eva hi,कृशाश्वस्य तु देवर्षेर् देवाश् च ऋषयः सुताः एते युगसहस्रान्ते जायन्ते पुनर् एव हि
5,64,ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāḥ sthāṇujaṅgamāḥ sthitau sthitasya devasya narasiṃhasya dharmataḥ,एते कश्यपदायादाः कीर्तिताः स्थाणुजङ्गमाः स्थितौ स्थितस्य देवस्य नरसिंहस्य धर्मतः
5,65,etā vibhūtayo vipra mayā te parikīrtitāḥ kathitā dakṣakanyānāṃ mayā te 'patyasaṃtatiḥ,एता विभूतयो विप्र मया ते परिकीर्तिताः कथिता दक्षकन्यानां मया ते ऽपत्यसंततिः
5,66,śraddhāvān saṃsmared etāṃ sa susaṃtānavān bhavet,श्रद्धावान् संस्मरेद् एतां स सुसंतानवान् भवेत्
5,67,sargānusargau kathitau mayā te samāsataḥ sṛṣṭivivṛddhihetoḥ paṭhanti ye viṣṇuparāḥ sadā narā idaṃ dvijās te vimalā bhavanti,सर्गानुसर्गौ कथितौ मया ते समासतः सृष्टिविवृद्धिहेतोः पठन्ति ये विष्णुपराः सदा नरा इदं द्विजास् ते विमला भवन्ति
6,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe sṛṣṭikathane pañcamo 'dhyāyaḥ narp 5 sṛṣṭis te kathitā viṣṇor mayāsya jagato dvija devadānavayakṣādyā yathotpannā mahātmanaḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे सृष्टिकथने पञ्चमो ऽध्यायः नर्प् ५ सृष्टिस् ते कथिता विष्णोर् मयास्य जगतो द्विज देवदानवयक्षाद्या यथोत्पन्ना महात्मनः
6,2,yam uddiśya tvayā pṛṣṭaḥ purāham ṛṣisaṃnidhau mitrāvaruṇaputratvaṃ vasiṣṭhasya kathaṃ tv iti,यम् उद्दिश्य त्वया पृष्टः पुराहम् ऋषिसंनिधौ मित्रावरुणपुत्रत्वं वसिष्ठस्य कथं त्व् इति
6,3,tad idaṃ kathayiṣyāmi puṇyākhyānaṃ purātanam śṛṇuṣvaikāgramanasā bharadvāja viśeṣataḥ,तद् इदं कथयिष्यामि पुण्याख्यानं पुरातनम् शृणुष्वैकाग्रमनसा भरद्वाज विशेषतः
6,4,sarvadharmārthatattvajñaḥ sarvavedavidāṃ varaḥ pāragaḥ sarvavidyānāṃ dakṣo nāma prajāpatiḥ,सर्वधर्मार्थतत्त्वज्ञः सर्ववेदविदां वरः पारगः सर्वविद्यानां दक्षो नाम प्रजापतिः
6,5,tena dattāḥ śubhāḥ kanyāḥ sarvāḥ kamalalocanāḥ sarvalakṣaṇasaṃpūrṇāḥ kaśyapāya trayodaśa,तेन दत्ताः शुभाः कन्याः सर्वाः कमललोचनाः सर्वलक्षणसंपूर्णाः कश्यपाय त्रयोदश
6,6,tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi nibodhata mamādhunā aditir ditir danuḥ kālā muhūrtā siṃhikā muniḥ,तासां नामानि वक्ष्यामि निबोधत ममाधुना अदितिर् दितिर् दनुः काला मुहूर्ता सिंहिका मुनिः
6,7,irā krodhā ca surabhir vinatā surasā khasā kadrū saramā caiva yā tu devaśunī smṛtā,इरा क्रोधा च सुरभिर् विनता सुरसा खसा कद्रू सरमा चैव या तु देवशुनी स्मृता
6,8,dakṣasyaitā duhitaras tāḥ prādāt kaśyapāya saḥ tāsāṃ jyeṣṭhā variṣṭhā ca aditir nāmato dvija,दक्षस्यैता दुहितरस् ताः प्रादात् कश्यपाय सः तासां ज्येष्ठा वरिष्ठा च अदितिर् नामतो द्विज
6,9,aditiḥ suṣuve putrān dvādaśāgnisamaprabhān teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇuṣva gadato mama,अदितिः सुषुवे पुत्रान् द्वादशाग्निसमप्रभान् तेषां नामानि वक्ष्यामि शृणुष्व गदतो मम
6,10,yair idaṃ vāsaraṃ naktaṃ vartate kramaśaḥ sadā bhago 'ṃśus tv aryamā caiva mitro 'tha varuṇas tathā,यैर् इदं वासरं नक्तं वर्तते क्रमशः सदा भगो ऽंशुस् त्व् अर्यमा चैव मित्रो ऽथ वरुणस् तथा
6,11,savitā caiva dhātā ca vivasvāṃś ca mahāmate tvaṣṭā pūṣā tathaivendro viṣṇur dvādaśamaḥ smṛtaḥ,सविता चैव धाता च विवस्वांश् च महामते त्वष्टा पूषा तथैवेन्द्रो विष्णुर् द्वादशमः स्मृतः
6,12,ete ca dvādaśādityās tapante varṣayanti ca tasyāś ca madhyamaḥ putro varuṇo nāma nāmataḥ,एते च द्वादशादित्यास् तपन्ते वर्षयन्ति च तस्याश् च मध्यमः पुत्रो वरुणो नाम नामतः
6,13,lokapāla iti khyāto vāruṇyāṃ diśi śabdyate paścimasya samudrasya pratīcyāṃ diśi rājate,लोकपाल इति ख्यातो वारुण्यां दिशि शब्द्यते पश्चिमस्य समुद्रस्य प्रतीच्यां दिशि राजते
6,14,jātarūpamayaḥ śrīmān āste nāma śiloccayaḥ sarvaratnamayaiḥ śṛṅgair dhātuprasravaṇānvitaiḥ,जातरूपमयः श्रीमान् आस्ते नाम शिलोच्चयः सर्वरत्नमयैः शृङ्गैर् धातुप्रस्रवणान्वितैः
6,15,saṃyukto bhāti śaileśo nānāratnamayaḥ śubhaḥ mahādarīguhābhiś ca siṃhaśārdūlanāditaḥ,संयुक्तो भाति शैलेशो नानारत्नमयः शुभः महादरीगुहाभिश् च सिंहशार्दूलनादितः
6,16,nānāviviktabhūmīṣu siddhagandharvasevitaḥ yasmin gate dinakare tamasāpūryate jagat,नानाविविक्तभूमीषु सिद्धगन्धर्वसेवितः यस्मिन् गते दिनकरे तमसापूर्यते जगत्
6,17,tasya śṛṅge mahādivyā jāmbūnadamayī śubhā ramyā maṇimayaiḥ stambhair vihitā viśvakarmaṇā,तस्य शृङ्गे महादिव्या जाम्बूनदमयी शुभा रम्या मणिमयैः स्तम्भैर् विहिता विश्वकर्मणा
6,18,purī viśvāvatī nāma samṛddhā bhogasādhanaiḥ tasyāṃ varuṇa ādityo dīpyamānaḥ svatejasā,पुरी विश्वावती नाम समृद्धा भोगसाधनैः तस्यां वरुण आदित्यो दीप्यमानः स्वतेजसा
6,19,pāti sarvān imāṃl lokān niyukto brahmaṇā svayam upāsyamāno gandharvais tathaivāpsarasāṃ gaṇaiḥ,पाति सर्वान् इमांल् लोकान् नियुक्तो ब्रह्मणा स्वयम् उपास्यमानो गन्धर्वैस् तथैवाप्सरसां गणैः
6,20,divyagandhānuliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ kadācid varuṇo yāto mitreṇa sahito vanam,दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्याभरणभूषितः कदाचिद् वरुणो यातो मित्रेण सहितो वनम्
6,21,kurukṣetre śubhe ramye sadā brahmarṣisevite nānāpuṣpaphalopete nānātīrthasamākule,कुरुक्षेत्रे शुभे रम्ये सदा ब्रह्मर्षिसेविते नानापुष्पफलोपेते नानातीर्थसमाकुले
6,22,āśramā yatra dṛśyante munīnām ūrdhvaretasām tasmiṃs tīrthe samāśritya bahupuṣpaphalodake,आश्रमा यत्र दृश्यन्ते मुनीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् तस्मिंस् तीर्थे समाश्रित्य बहुपुष्पफलोदके
6,23,cīrakṛṣṇājinadharau carantau tapa uttamam tatraikasmin vanoddeśe vimalodo hradaḥ śubhaḥ,चीरकृष्णाजिनधरौ चरन्तौ तप उत्तमम् तत्रैकस्मिन् वनोद्देशे विमलोदो ह्रदः शुभः
6,24,bahugulmalatākīrṇo nānāpakṣiniṣevitaḥ nānātaruvanacchanno nalinyā copaśobhitaḥ,बहुगुल्मलताकीर्णो नानापक्षिनिषेवितः नानातरुवनच्छन्नो नलिन्या चोपशोभितः
6,25,pauṇḍarīka iti khyāto mīnakacchapasevitaḥ tatas tu mitrāvaruṇau bhrātarau vanacāriṇau taṃ tu deśaṃ gatau devau vicarantau yadṛcchayā,पौण्डरीक इति ख्यातो मीनकच्छपसेवितः ततस् तु मित्रावरुणौ भ्रातरौ वनचारिणौ तं तु देशं गतौ देवौ विचरन्तौ यदृच्छया
6,26,tābhyāṃ tatra tadā dṛṣṭā urvaśī tu varāpsarāḥ snāyantī sahitānyābhiḥ sakhībhiḥ sā varānanā gāyantī ca hasantī ca viśvastā nirjane vane,ताभ्यां तत्र तदा दृष्टा उर्वशी तु वराप्सराः स्नायन्ती सहितान्याभिः सखीभिः सा वरानना गायन्ती च हसन्ती च विश्वस्ता निर्जने वने
6,27,gaurī kamalagarbhābhā snigdhakṛṣṇaśiroruhā padmapatraviśālākṣī raktauṣṭhī mṛdubhāṣiṇī,गौरी कमलगर्भाभा स्निग्धकृष्णशिरोरुहा पद्मपत्रविशालाक्षी रक्तौष्ठी मृदुभाषिणी
6,28,śaṅkhakundendudhavalair dantair aviralaiḥ samaiḥ subhrūḥ sunāsā sumukhī sulalāṭā manasvinī,शङ्खकुन्देन्दुधवलैर् दन्तैर् अविरलैः समैः सुभ्रूः सुनासा सुमुखी सुललाटा मनस्विनी
6,29,siṃhavatsūkṣmamadhyāṅgī pīnorujaghanastanī madhurālāpacaturā sumadhyā cāruhāsinī,सिंहवत्सूक्ष्ममध्याङ्गी पीनोरुजघनस्तनी मधुरालापचतुरा सुमध्या चारुहासिनी
6,30,raktotpalakarā tanvī supadī vinayānvitā pūrṇacandranibhā bālā mattadviradagāminī,रक्तोत्पलकरा तन्वी सुपदी विनयान्विता पूर्णचन्द्रनिभा बाला मत्तद्विरदगामिनी
6,31,dṛṣṭvā tasyās tu tad rūpaṃ tau devau vismayaṃ gatau tasyā hāsyena lāsyena smitena lalitena ca,दृष्ट्वा तस्यास् तु तद् रूपं तौ देवौ विस्मयं गतौ तस्या हास्येन लास्येन स्मितेन ललितेन च
6,32,mṛdunā vāyunā caiva śītānilasugandhinā mattabhramaragītena puṃskokilarutena ca,मृदुना वायुना चैव शीतानिलसुगन्धिना मत्तभ्रमरगीतेन पुंस्कोकिलरुतेन च
6,33,susvareṇa hi gītena urvaśyā madhureṇa ca īkṣito ca kaṭākṣeṇa skandatus tāv ubhāv api nimeḥ śāpād athotkramya svadehān munisattama,सुस्वरेण हि गीतेन उर्वश्या मधुरेण च ईक्षितो च कटाक्षेण स्कन्दतुस् ताव् उभाव् अपि निमेः शापाद् अथोत्क्रम्य स्वदेहान् मुनिसत्तम
6,34,vasiṣṭha mitrāvaruṇātmajo 'sīty athocur āgatya hi viśvadevāḥ retas tribhāgaṃ kamale 'carat tad vasiṣṭha evaṃ tu pitāmahokteḥ,वसिष्ठ मित्रावरुणात्मजो ऽसीत्य् अथोचुर् आगत्य हि विश्वदेवाः रेतस् त्रिभागं कमले ऽचरत् तद् वसिष्ठ एवं तु पितामहोक्तेः
6,35,tridhā samabhavad retaḥ kamale 'tha sthale jale aravinde vasiṣṭhas tu jātaḥ sa munisattamaḥ sthale tv agastyaḥ saṃbhūto jale matsyo mahādyutiḥ,त्रिधा समभवद् रेतः कमले ऽथ स्थले जले अरविन्दे वसिष्ठस् तु जातः स मुनिसत्तमः स्थले त्व् अगस्त्यः संभूतो जले मत्स्यो महाद्युतिः
6,36,sa tatra jāto matimān vasiṣṭhaḥ kumbhe tv agastyaḥ salile 'tha matsyaḥ sthānatraye tat patitaṃ samānaṃ mitrasya yasmād varuṇasya retaḥ,स तत्र जातो मतिमान् वसिष्ठः कुम्भे त्व् अगस्त्यः सलिले ऽथ मत्स्यः स्थानत्रये तत् पतितं समानं मित्रस्य यस्माद् वरुणस्य रेतः
6,37,etasminn eva kāle tu gatā sā urvasī divam upetya tān ṛṣīn devau gatau bhūyaḥ svam āśramam yamāv api tu tapyete punar ugraṃ paraṃ tapaḥ,एतस्मिन्न् एव काले तु गता सा उर्वसी दिवम् उपेत्य तान् ऋषीन् देवौ गतौ भूयः स्वम् आश्रमम् यमाव् अपि तु तप्येते पुनर् उग्रं परं तपः
6,38,tapasā prāptukāmau tau paraṃ jyotiḥ sanātanam tapasyantau suraśreṣṭhau brahmāgatyedam abravīt,तपसा प्राप्तुकामौ तौ परं ज्योतिः सनातनम् तपस्यन्तौ सुरश्रेष्ठौ ब्रह्मागत्येदम् अब्रवीत्
6,39,mitrāvaruṇakau devau putravantau mahādyutī siddhir bhaviṣyati yathā yuvayor vaiṣṇavī punaḥ,मित्रावरुणकौ देवौ पुत्रवन्तौ महाद्युती सिद्धिर् भविष्यति यथा युवयोर् वैष्णवी पुनः
6,40,svādhikāreṇa sthīyetām adhunā lokasākṣikau ity uktvāntardadhe brahmā tau sthitau svādhikārakau,स्वाधिकारेण स्थीयेताम् अधुना लोकसाक्षिकौ इत्य् उक्त्वान्तर्दधे ब्रह्मा तौ स्थितौ स्वाधिकारकौ
6,41,evaṃ te kathitaṃ vipra vasiṣṭhasya mahātmanaḥ mitrāvaruṇaputratvam agastyasya ca dhīmataḥ,एवं ते कथितं विप्र वसिष्ठस्य महात्मनः मित्रावरुणपुत्रत्वम् अगस्त्यस्य च धीमतः
6,42,idaṃ puṃsīyam ākhyānaṃ vāruṇaṃ pāpanāśanam putrakāmās tu ye kecic *chṛṇvantīdaṃ śucivratāḥ acirād eva putrāṃs te labhante nātra saṃśayaḥ,इदं पुंसीयम् आख्यानं वारुणं पापनाशनम् पुत्रकामास् तु ये केचिच् *छृण्वन्तीदं शुचिव्रताः अचिराद् एव पुत्रांस् ते लभन्ते नात्र संशयः
6,43,yaś caitat paṭhate nityaṃ havyakavye dvijottamaḥ devāś ca pitaras tasya tṛptā yānti paraṃ sukham,यश् चैतत् पठते नित्यं हव्यकव्ये द्विजोत्तमः देवाश् च पितरस् तस्य तृप्ता यान्ति परं सुखम्
6,44,yaś caitac chṛṇuyān nityaṃ prātar utthāya mānavaḥ nandate sa sukhaṃ bhūmau viṣṇulokaṃ sa gacchati,यश् चैतच् छृणुयान् नित्यं प्रातर् उत्थाय मानवः नन्दते स सुखं भूमौ विष्णुलोकं स गच्छति
6,45,ity etad ākhyānam idaṃ mayeritaṃ purātanaṃ vedavidair udīritam paṭhiṣyate yas tu śṛṇoti sarvadā sa yāti śuddho harilokam añjasā,इत्य् एतद् आख्यानम् इदं मयेरितं पुरातनं वेदविदैर् उदीरितम् पठिष्यते यस् तु शृणोति सर्वदा स याति शुद्धो हरिलोकम् अञ्जसा
7,1,iti śrinarasiṃhapurāṇe puṃsavanākhyānaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ narp 6 mārkaṇḍeyena muninā kathaṃ mṛtyuḥ parājitaḥ etad ākhyāhi me sūta tvayaitat sūcitaṃ purā,इति श्रिनरसिंहपुराणे पुंसवनाख्यानं नाम षष्ठो ऽध्यायः नर्प् ६ मार्कण्डेयेन मुनिना कथं मृत्युः पराजितः एतद् आख्याहि मे सूत त्वयैतत् सूचितं पुरा
7,2,idaṃ tu mahad ākhyānaṃ bharadvāja śṛṇuṣva me śṛṇvantu ṛṣayaś ceme purāvṛttaṃ bravīmy aham,इदं तु महद् आख्यानं भरद्वाज शृणुष्व मे शृण्वन्तु ऋषयश् चेमे पुरावृत्तं ब्रवीम्य् अहम्
7,3,kurukṣetre mahāpuṇye vyāsapīṭhe varāśrame tatrāsīnaṃ munivaraṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim,कुरुक्षेत्रे महापुण्ये व्यासपीठे वराश्रमे तत्रासीनं मुनिवरं कृष्णद्वैपायनं मुनिम्
7,4,kṛtasnānaṃ kṛtajapaṃ muniśiṣyaiḥ samāvṛtam vedavedārthatattvajñaṃ sarvaśāstraviśāradam,कृतस्नानं कृतजपं मुनिशिष्यैः समावृतम् वेदवेदार्थतत्त्वज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम्
7,5,praṇipatya yathānyāyaṃ śukaḥ paramadhārmikaḥ imam evārtham uddiśya taṃ papraccha kṛtāñjaliḥ,प्रणिपत्य यथान्यायं शुकः परमधार्मिकः इमम् एवार्थम् उद्दिश्य तं पप्रच्छ कृताञ्जलिः
7,6,yam uddiśya vayaṃ pṛṣṭās tvayātra munisaṃnidhau narasiṃhasya bhaktena kṛtatīrthanivāsinā,यम् उद्दिश्य वयं पृष्टास् त्वयात्र मुनिसंनिधौ नरसिंहस्य भक्तेन कृततीर्थनिवासिना
7,7,mārkaṇḍeyena muninā kathaṃ mṛtyuḥ parājitaḥ etad ākhyāhi me tāta śrotum icchāmi te 'dhunā,मार्कण्डेयेन मुनिना कथं मृत्युः पराजितः एतद् आख्याहि मे तात श्रोतुम् इच्छामि ते ऽधुना
7,8,mārkaṇḍeyena muninā yathā mṛtyuḥ parājitaḥ tathā te kathayiṣyāmi śṛṇu vatsa mahāmate,मार्कण्डेयेन मुनिना यथा मृत्युः पराजितः तथा ते कथयिष्यामि शृणु वत्स महामते
7,9,śṛṇvantu munayaś ceme kathyamānaṃ mayādhunā macchiṣyāś caiva śṛṇvantu mahad ākhyānam uttamam,शृण्वन्तु मुनयश् चेमे कथ्यमानं मयाधुना मच्छिष्याश् चैव शृण्वन्तु महद् आख्यानम् उत्तमम्
7,10,bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpanno mṛkaṇḍur nāma vai sutaḥ sumitrā nāma vai patnī mṛkaṇḍos tu mahātmanaḥ,भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्नो मृकण्डुर् नाम वै सुतः सुमित्रा नाम वै पत्नी मृकण्डोस् तु महात्मनः
7,11,dharmajñā dharmaniratā patiśuśrūṣaṇe ratā tasyāṃ tasya suto jāto mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ,धर्मज्ञा धर्मनिरता पतिशुश्रूषणे रता तस्यां तस्य सुतो जातो मार्कण्डेयो महामतिः
7,12,bhṛgupautro mahābhāgo bālatve 'pi mahāmatiḥ vavṛdhe vallabho bālaḥ pitrā tatra kṛtakriyaḥ,भृगुपौत्रो महाभागो बालत्वे ऽपि महामतिः ववृधे वल्लभो बालः पित्रा तत्र कृतक्रियः
7,13,tasmin vai jātamātre tu āgamī kaścid abravīt varṣe dvādaśame pūrṇe mṛtyur asya bhaviṣyati,तस्मिन् वै जातमात्रे तु आगमी कश्चिद् अब्रवीत् वर्षे द्वादशमे पूर्णे मृत्युर् अस्य भविष्यति
7,14,śrutvā tanmātṛpitarau duḥkhitau tau babhūvatuḥ vidūyamānahṛdayau taṃ nirīkṣya mahāmate,श्रुत्वा तन्मातृपितरौ दुःखितौ तौ बभूवतुः विदूयमानहृदयौ तं निरीक्ष्य महामते
7,15,tathāpi tatpitā tasya yatnāt kāle kriyāṃ tataḥ cakāra sarvāṃ medhāvī upanīto guror gṛhe,तथापि तत्पिता तस्य यत्नात् काले क्रियां ततः चकार सर्वां मेधावी उपनीतो गुरोर् गृहे
7,16,vedān evābhyasann āste guruśuśrūṣaṇodyataḥ svīkṛtya vedaśāstrāṇi sa punar gṛham āgataḥ,वेदान् एवाभ्यसन्न् आस्ते गुरुशुश्रूषणोद्यतः स्वीकृत्य वेदशास्त्राणि स पुनर् गृहम् आगतः
7,17,mātāpitṛn namaskṛtya pādayor vinayānvitaḥ tasthau tatra gṛhe dhīmān mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ,मातापितृन् नमस्कृत्य पादयोर् विनयान्वितः तस्थौ तत्र गृहे धीमान् मार्कण्डेयो महामुनिः
7,18,taṃ nirīkṣya mahātmānaṃ satprajñaṃ ca vicakṣaṇam duḥkhitau tau bhṛśaṃ tatra tanmātāpitarau śucā,तं निरीक्ष्य महात्मानं सत्प्रज्ञं च विचक्षणम् दुःखितौ तौ भृशं तत्र तन्मातापितरौ शुचा
7,19,tau dṛṣṭvā duḥkham āpannau mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ uvāca vacanaṃ tatra kimarthaṃ duḥkham īdṛśam,तौ दृष्ट्वा दुःखम् आपन्नौ मार्कण्डेयो महामतिः उवाच वचनं तत्र किमर्थं दुःखम् ईदृशम्
7,20,sadaitat kuruṣe mātas tātena saha dhīmatā vaktum arhasi duḥkhasya kāraṇaṃ mama pṛcchataḥ,सदैतत् कुरुषे मातस् तातेन सह धीमता वक्तुम् अर्हसि दुःखस्य कारणं मम पृच्छतः
7,21,ityuktā tena putreṇa mātā tasya mahātmanaḥ kathayām_asa tat sarvam āgamī yad uvāca ha,इत्युक्ता तेन पुत्रेण माता तस्य महात्मनः कथयाम्_अस तत् सर्वम् आगमी यद् उवाच ह
7,22,tac chrutvāsau muniḥ prāha mātaraṃ pitaraṃ punaḥ pitrā sārdhaṃ tvayā mātar na kāryaṃ duḥkham aṇv api,तच् छ्रुत्वासौ मुनिः प्राह मातरं पितरं पुनः पित्रा सार्धं त्वया मातर् न कार्यं दुःखम् अण्व् अपि
7,23,apaneṣyāmi bho mṛtyuṃ tapasā nātra saṃśayaḥ yathā cāhaṃ cirāyuḥ syāṃ tathā kuryām ahaṃ tapaḥ,अपनेष्यामि भो मृत्युं तपसा नात्र संशयः यथा चाहं चिरायुः स्यां तथा कुर्याम् अहं तपः
7,24,ity uktvā tau samāśvāsya pitarau vanam abhyagāt vallīvaṭaṃ nāma vanaṃ nānāṛṣiniṣevitam,इत्य् उक्त्वा तौ समाश्वास्य पितरौ वनम् अभ्यगात् वल्लीवटं नाम वनं नानाऋषिनिषेवितम्
7,25,tatrāsau munibhiḥ sārdham āsīnaṃ svapitāmaham bhṛguṃ dadarśa dharmajñaṃ mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ,तत्रासौ मुनिभिः सार्धम् आसीनं स्वपितामहम् भृगुं ददर्श धर्मज्ञं मार्कण्डेयो महामतिः
7,26,abhivādya yathānyāyaṃ munīṃś caiva sa dhārmikaḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā tasthau tatpurato damī,अभिवाद्य यथान्यायं मुनींश् चैव स धार्मिकः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा तस्थौ तत्पुरतो दमी
7,27,gatāyuṣaṃ tato dṛṣṭvā pautraṃ bālaṃ mahāmatiḥ bhṛgur āha mahābhāgaṃ mārkaṇḍeyaṃ tadā śiśum,गतायुषं ततो दृष्ट्वा पौत्रं बालं महामतिः भृगुर् आह महाभागं मार्कण्डेयं तदा शिशुम्
7,28,kimāgato 'si putrātra pitus te kuśalaṃ punaḥ mātuś ca bāndhavānāṃ ca kim āgamanakāraṇam,किमागतो ऽसि पुत्रात्र पितुस् ते कुशलं पुनः मातुश् च बान्धवानां च किम् आगमनकारणम्
7,29,ity evam ukto bhṛguṇā mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ uvāca sakalaṃ tasmai ādeśivacanaṃ tadā,इत्य् एवम् उक्तो भृगुणा मार्कण्डेयो महामतिः उवाच सकलं तस्मै आदेशिवचनं तदा
7,30,pautrasya vacanaṃ śrutvā bhṛgus tu punar abravīt evaṃ sati mahābuddhe kiṃ tvaṃ karma cikīrṣasi,पौत्रस्य वचनं श्रुत्वा भृगुस् तु पुनर् अब्रवीत् एवं सति महाबुद्धे किं त्वं कर्म चिकीर्षसि
7,31,bhūtāpahāriṇaṃ mṛtyuṃ jetum icchāmi sāṃpratam śaraṇaṃ tvāṃ prapanno 'smi tatropāyaṃ vadasva naḥ,भूतापहारिणं मृत्युं जेतुम् इच्छामि सांप्रतम् शरणं त्वां प्रपन्नो ऽस्मि तत्रोपायं वदस्व नः
7,32,nārāyaṇam anārādhya tapasā mahatā suta ko jetuṃ śaknuyān mṛtyuṃ tasmāt taṃ tapasārcaya,नारायणम् अनाराध्य तपसा महता सुत को जेतुं शक्नुयान् मृत्युं तस्मात् तं तपसार्चय
7,33,tam anantam ajaṃ viṣṇum acyutaṃ puruṣottamam bhaktapriyaṃ suraśreṣṭhaṃ bhaktyā tvaṃ śaraṇaṃ vraja,तम् अनन्तम् अजं विष्णुम् अच्युतं पुरुषोत्तमम् भक्तप्रियं सुरश्रेष्ठं भक्त्या त्वं शरणं व्रज
7,34,tam eva śaraṇaṃ pūrvaṃ gatavān nārado muniḥ tapasā mahatā vatsa nārāyaṇam anāmayam,तम् एव शरणं पूर्वं गतवान् नारदो मुनिः तपसा महता वत्स नारायणम् अनामयम्
7,35,tatprasādān mahābhāga nārado brahmaṇaḥ sutaḥ jarāṃ mṛtyuṃ vijityāśu dīrghāyur vardhate sukham,तत्प्रसादान् महाभाग नारदो ब्रह्मणः सुतः जरां मृत्युं विजित्याशु दीर्घायुर् वर्धते सुखम्
7,36,tam ṛte puṇḍarīkākṣaṃ nārasiṃhaṃ janārdanam kaḥ kuryān mānavo vatsa mṛtyusattānivāraṇam,तम् ऋते पुण्डरीकाक्षं नारसिंहं जनार्दनम् कः कुर्यान् मानवो वत्स मृत्युसत्तानिवारणम्
7,37,tam anantam ajaṃ viṣṇuṃ kṛṣṇaṃ jiṣṇuṃ śriyaḥ patim govindaṃ gopatiṃ devaṃ satataṃ śaraṇaṃ vraja,तम् अनन्तम् अजं विष्णुं कृष्णं जिष्णुं श्रियः पतिम् गोविन्दं गोपतिं देवं सततं शरणं व्रज
7,38,narasiṃhaṃ mahādevaṃ yadi pūjayase sadā vatsa jetāsi mṛtyuṃ tvaṃ satataṃ nātra saṃśayaḥ,नरसिंहं महादेवं यदि पूजयसे सदा वत्स जेतासि मृत्युं त्वं सततं नात्र संशयः
7,39,uktaḥ pitāmahenaivaṃ bhṛguṇā punar abravīt mārkaṇḍeyo mahātejā vinayāt svapitāmaham,उक्तः पितामहेनैवं भृगुणा पुनर् अब्रवीत् मार्कण्डेयो महातेजा विनयात् स्वपितामहम्
7,40,ārādhyaḥ kathitas tāta viṣṇur viśveśvaraḥ prabhuḥ kathaṃ kutra mayā kāryam acyutārādhanaṃ guro yenāsau mama tuṣṭas tu mṛtyuṃ sadyo 'paneṣyati,आराध्यः कथितस् तात विष्णुर् विश्वेश्वरः प्रभुः कथं कुत्र मया कार्यम् अच्युताराधनं गुरो येनासौ मम तुष्टस् तु मृत्युं सद्यो ऽपनेष्यति
7,41,tuṅgabhadreti vikhyātā yā nadī sahyaparvate tatra bhadravaṭe vatsa tvaṃ pratiṣṭhāpya keśavam,तुङ्गभद्रेति विख्याता या नदी सह्यपर्वते तत्र भद्रवटे वत्स त्वं प्रतिष्ठाप्य केशवम्
7,42,ārādhaya jagannāthaṃ gandhapuṣpādibhiḥ kramāt hṛdi kṛtvendriyagrāmaṃ manaḥ saṃyamya tattvataḥ,आराधय जगन्नाथं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् हृदि कृत्वेन्द्रियग्रामं मनः संयम्य तत्त्वतः
7,43,hṛtpuṇḍarīke deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam dhyāyann ekamanā vatsa dvādaśākṣaram abhyasan,हृत्पुण्डरीके देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम् ध्यायन्न् एकमना वत्स द्वादशाक्षरम् अभ्यसन्
7,44,oṃ namo bhagavate vāsudevāya imaṃ mantraṃ hi japato devadevasya śārṅgiṇaḥ prīto bhavati viśvātmā mṛtyuṃ yenāpaneṣyati,ॐ नमो भगवते वासुदेवाय इमं मन्त्रं हि जपतो देवदेवस्य शार्ङ्गिणः प्रीतो भवति विश्वात्मा मृत्युं येनापनेष्यति
7,45,ityuktas taṃ praṇamyātha sa jagāma tapovanam,इत्युक्तस् तं प्रणम्याथ स जगाम तपोवनम्
7,46,sahyapādodbhavāyās tu bhadrāyās taṭam uttamam nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpopaśobhitam,सह्यपादोद्भवायास् तु भद्रायास् तटम् उत्तमम् नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम्
7,47,gulmaveṇulatākīrṇaṃ nānāmunijanākulam tatra viṣṇuṃ pratiṣṭhāpya gandhadhūpādibhiḥ kramāt,गुल्मवेणुलताकीर्णं नानामुनिजनाकुलम् तत्र विष्णुं प्रतिष्ठाप्य गन्धधूपादिभिः क्रमात्
7,48,pūjayām_asa deveśaṃ mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ pūjayitvā hariṃ tatra tapas tepe suduṣkaram,पूजयाम्_अस देवेशं मार्कण्डेयो महामुनिः पूजयित्वा हरिं तत्र तपस् तेपे सुदुष्करम्
7,49,nirāhāro munis tatra varṣam ekam atandritaḥ mātroktakāle tv āsanne dine tatra mahāmatiḥ,निराहारो मुनिस् तत्र वर्षम् एकम् अतन्द्रितः मात्रोक्तकाले त्व् आसन्ने दिने तत्र महामतिः
7,50,snātvā yathoktavidhinā kṛtvā viṣṇos tathārcanam hṛdi kṛtvendriyagrāmaṃ viśuddhenāntarātmanā,स्नात्वा यथोक्तविधिना कृत्वा विष्णोस् तथार्चनम् हृदि कृत्वेन्द्रियग्रामं विशुद्धेनान्तरात्मना
7,51,āsanaṃ svastikaṃ baddhvā kṛtvāsau prāṇasaṃyamam oṃkāroccāraṇād dhīmān hṛtpadmaṃ sa vikāsayan,आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा कृत्वासौ प्राणसंयमम् ओंकारोच्चारणाद् धीमान् हृत्पद्मं स विकासयन्
7,52,tanmadhye ravisomāgnimaṇḍalāni yathākramam kalpayitvā hareḥ pīṭhaṃ tasmin deśe sanātanam,तन्मध्ये रविसोमाग्निमण्डलानि यथाक्रमम् कल्पयित्वा हरेः पीठं तस्मिन् देशे सनातनम्
7,53,pītāmbaradharaṃ kṛṣṇaṃ śaṅkhacakragadādharam bhāvapuṣpaiḥ samabhyarcya manas tasmin niveśya ca,पीताम्बरधरं कृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम् भावपुष्पैः समभ्यर्च्य मनस् तस्मिन् निवेश्य च
7,54,brahmarūpaṃ hariṃ dhyāyaṃs tato mantram udīrayat oṃ namo bhagavate vāsudevāya,ब्रह्मरूपं हरिं ध्यायंस् ततो मन्त्रम् उदीरयत् ॐ नमो भगवते वासुदेवाय
7,55,ity evaṃ dhyāyatas tasya mārkaṇḍeyasya dhīmataḥ manas tatraiva saṃlagnaṃ devadeve jagatpatau,इत्य् एवं ध्यायतस् तस्य मार्कण्डेयस्य धीमतः मनस् तत्रैव संलग्नं देवदेवे जगत्पतौ
7,56,tato yamājñayā tatra āgatā yamakiṃkarāḥ pāśahastās tu taṃ netuṃ viṣṇudūtais tu te hatāḥ,ततो यमाज्ञया तत्र आगता यमकिंकराः पाशहस्तास् तु तं नेतुं विष्णुदूतैस् तु ते हताः
7,57,śūlaiḥ prahanyamānās tu dvijaṃ muktvā yayus tadā vayaṃ nivartya gacchāmo mṛtyur evāgamiṣyati,शूलैः प्रहन्यमानास् तु द्विजं मुक्त्वा ययुस् तदा वयं निवर्त्य गच्छामो मृत्युर् एवागमिष्यति
7,58,yatra naḥ svāmino nāma lokanāthasya śārṅgiṇaḥ ko yamas tatra mṛtyur vā kālaḥ kalayatāṃ varaḥ,यत्र नः स्वामिनो नाम लोकनाथस्य शार्ङ्गिणः को यमस् तत्र मृत्युर् वा कालः कलयतां वरः
7,59,āgatya svayam evāha mṛtyuḥ pārśvaṃ mahātmanaḥ mārkaṇḍeyasya babhrāma viṣṇukiṃkaraśaṅkayā,आगत्य स्वयम् एवाह मृत्युः पार्श्वं महात्मनः मार्कण्डेयस्य बभ्राम विष्णुकिंकरशङ्कया
7,60,te 'py udyamyāśu muśalān āyasān viṣṇukiṃkarāḥ viṣṇvājñayā haniṣyāmo mṛtyum adyeti saṃsthitāḥ,ते ऽप्य् उद्यम्याशु मुशलान् आयसान् विष्णुकिंकराः विष्ण्वाज्ञया हनिष्यामो मृत्युम् अद्येति संस्थिताः
7,61,tato viṣṇvarpitamanā mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ tuṣṭāva praṇato bhūtvā devadevaṃ janārdanam,ततो विष्ण्वर्पितमना मार्कण्डेयो महामतिः तुष्टाव प्रणतो भूत्वा देवदेवं जनार्दनम्
7,62,viṣṇunaivoditaṃ yat tat stotraṃ karṇe mahātmanaḥ subhāṣitena manasā tena tuṣṭāva mādhavam,विष्णुनैवोदितं यत् तत् स्तोत्रं कर्णे महात्मनः सुभाषितेन मनसा तेन तुष्टाव माधवम्
7,63,nārāyaṇaṃ sahasrākṣaṃ padmanābhaṃ purātanam praṇato 'smi hṛṣīkeśaṃ kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati,नारायणं सहस्राक्षं पद्मनाभं पुरातनम् प्रणतो ऽस्मि हृषीकेशं किं मे मृत्युः करिष्यति
7,64,govindaṃ puṇḍarīkākṣam anantam ajam avyayam keśavaṃ ca prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati,गोविन्दं पुण्डरीकाक्षम् अनन्तम् अजम् अव्ययम् केशवं च प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति
7,65,vāsudevaṃ jagadyoniṃ bhānuvarṇam atīndriyam dāmodaraṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati,वासुदेवं जगद्योनिं भानुवर्णम् अतीन्द्रियम् दामोदरं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति
7,66,śaṅkhacakradharaṃ devaṃ channarūpiṇam avyayam adhokṣajaṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati,शङ्खचक्रधरं देवं छन्नरूपिणम् अव्ययम् अधोक्षजं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति
7,67,vārāhaṃ vāmanaṃ viṣṇuṃ narasiṃhaṃ janārdanam mādhavaṃ ca prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati,वाराहं वामनं विष्णुं नरसिंहं जनार्दनम् माधवं च प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति
7,68,puruṣaṃ puṣkaraṃ puṇyaṃ kṣemabījaṃ jagatpatim lokanāthaṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati,पुरुषं पुष्करं पुण्यं क्षेमबीजं जगत्पतिम् लोकनाथं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति
7,69,bhūtātmānaṃ mahātmānaṃ jagadyonim ayonijam viśvarūpaṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati,भूतात्मानं महात्मानं जगद्योनिम् अयोनिजम् विश्वरूपं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति
7,70,sahasraśirasaṃ devaṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam mahāyogaṃ prapanno 'smi kiṃ me mṛtyuḥ kariṣyati,सहस्रशिरसं देवं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् महायोगं प्रपन्नो ऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति
7,71,ity udīritam ākarṇya stotraṃ tasya mahātmanaḥ apayātas tato mṛtyur viṣṇudūtaiś ca pīḍitaḥ,इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य स्तोत्रं तस्य महात्मनः अपयातस् ततो मृत्युर् विष्णुदूतैश् च पीडितः
7,72,iti tena jito mṛtyur mārkaṇḍeyena dhīmatā prasanne puṇḍarīkākṣe nṛsiṃhe nāsti durlabham,इति तेन जितो मृत्युर् मार्कण्डेयेन धीमता प्रसन्ने पुण्डरीकाक्षे नृसिंहे नास्ति दुर्लभम्
7,73,mṛtyuṃjayam idaṃ puṇyaṃ mṛtyupraśamanaṃ śubham mārkaṇḍeyahitārthāya svayaṃ viṣṇur uvāca ha,मृत्युंजयम् इदं पुण्यं मृत्युप्रशमनं शुभम् मार्कण्डेयहितार्थाय स्वयं विष्णुर् उवाच ह
7,74,ya idaṃ paṭhete bhaktyā trikālaṃ niyataḥ śuciḥ nākāle tasya mṛtyuḥ syān narasyācyutacetasaḥ,य इदं पठेते भक्त्या त्रिकालं नियतः शुचिः नाकाले तस्य मृत्युः स्यान् नरस्याच्युतचेतसः
7,75,hṛtpadmamadhye puruṣaṃ purāṇaṃ nārāyaṇaṃ śāśvatam ādidevam saṃcintya sūryād api rājamānaṃ mṛtyuṃ sa yogī jitavāṃs tadaiva,हृत्पद्ममध्ये पुरुषं पुराणं नारायणं शाश्वतम् आदिदेवम् संचिन्त्य सूर्याद् अपि राजमानं मृत्युं स योगी जितवांस् तदैव
8,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe mārkaṇḍeyamṛtyuṃjayo nāma saptamo 'dhyāyaḥ narp 7 mṛtyuś ca kiṃkarāś caiva viṣṇudūtaiḥ prapīḍitāḥ svarājñas te 'nu nirveśaṃ gatvā te cukruśur bhṛśam,इति श्रीनरसिंहपुराणे मार्कण्डेयमृत्युंजयो नाम सप्तमो ऽध्यायः नर्प् ७ मृत्युश् च किंकराश् चैव विष्णुदूतैः प्रपीडिताः स्वराज्ञस् ते ऽनु निर्वेशं गत्वा ते चुक्रुशुर् भृशम्
8,2,śṛṇu rājan vaco 'smākaṃ tavāgre yad bravīmahe tvadādeśād vayaṃ gatvā mṛtyuṃ saṃsthāpya dūrataḥ,शृणु राजन् वचो ऽस्माकं तवाग्रे यद् ब्रवीमहे त्वदादेशाद् वयं गत्वा मृत्युं संस्थाप्य दूरतः
8,3,brāhmaṇasya samīpaṃ ca bhṛgoḥ pautrasya sattama taṃ dhyāyamānaṃ kamapi devam ekāgramānasam,ब्राह्मणस्य समीपं च भृगोः पौत्रस्य सत्तम तं ध्यायमानं कमपि देवम् एकाग्रमानसम्
8,4,gantuṃ na śaktās tatpārśvaṃ vayaṃ sarve mahāmate yāvat tāvan mahākāyaiḥ puruṣair muśalair hatāḥ,गन्तुं न शक्तास् तत्पार्श्वं वयं सर्वे महामते यावत् तावन् महाकायैः पुरुषैर् मुशलैर् हताः
8,5,vayaṃ nivṛttās tad vīkṣya mṛtyus tatra gataḥ punaḥ asmān nirbhartsya tatrāyaṃ tair narair muśalair hataḥ,वयं निवृत्तास् तद् वीक्ष्य मृत्युस् तत्र गतः पुनः अस्मान् निर्भर्त्स्य तत्रायं तैर् नरैर् मुशलैर् हतः
8,6,evam atra tam ānetuṃ brāhmaṇaṃ tapasi sthitam aśaktā vayam evātra mṛtyunā saha vai prabho,एवम् अत्र तम् आनेतुं ब्राह्मणं तपसि स्थितम् अशक्ता वयम् एवात्र मृत्युना सह वै प्रभो
8,7,tad bravīhi mahābhāga yad brahma brāhmaṇasya tu devaṃ kaṃ dhyāyate vipraḥ ke vā te yair hatā vayam,तद् ब्रवीहि महाभाग यद् ब्रह्म ब्राह्मणस्य तु देवं कं ध्यायते विप्रः के वा ते यैर् हता वयम्
8,8,ityuktaḥ kiṃkaraiḥ sarvair mṛtyunā ca mahāmate dhyātvā kṣaṇaṃ mahābuddhiḥ prāha vaivasvato yamaḥ,इत्युक्तः किंकरैः सर्वैर् मृत्युना च महामते ध्यात्वा क्षणं महाबुद्धिः प्राह वैवस्वतो यमः
8,9,śṛṇvantu kiṃkarāḥ sarve mṛtyuś cānye ca me vacaḥ satyam etat pravakṣyāmi jñānaṃ yad yogamārgataḥ,शृण्वन्तु किंकराः सर्वे मृत्युश् चान्ये च मे वचः सत्यम् एतत् प्रवक्ष्यामि ज्ञानं यद् योगमार्गतः
8,10,bhṛgoḥ pautro mahābhāgo mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ sa jñātvādyātmanaḥ kālaṃ gato mṛtyujigīṣayā,भृगोः पौत्रो महाभागो मार्कण्डेयो महामतिः स ज्ञात्वाद्यात्मनः कालं गतो मृत्युजिगीषया
8,11,bhṛguṇoktena mārgeṇa sa tepe paramaṃ tapaḥ harim ārādhya medhāvī japan vai dvādaśākṣaram,भृगुणोक्तेन मार्गेण स तेपे परमं तपः हरिम् आराध्य मेधावी जपन् वै द्वादशाक्षरम्
8,12,ekāgreṇaiva manasā dhyāyate hṛdi keśavam satataṃ yogayuktas tu sa munis tatra kiṃkarāḥ,एकाग्रेणैव मनसा ध्यायते हृदि केशवम् सततं योगयुक्तस् तु स मुनिस् तत्र किंकराः
8,13,haridhyānamahādīkṣābalaṃ tasya mahāmuneḥ nānyad vai prāptakālasya balaṃ paśyāmi kiṃkarāḥ,हरिध्यानमहादीक्षाबलं तस्य महामुनेः नान्यद् वै प्राप्तकालस्य बलं पश्यामि किंकराः
8,14,hṛdisthe puṇḍarīkākṣe satataṃ bhaktavatsale paśyan taṃ viṣṇubhūtaṃ nu ko hi syāt keśavāśrayam,हृदिस्थे पुण्डरीकाक्षे सततं भक्तवत्सले पश्यन् तं विष्णुभूतं नु को हि स्यात् केशवाश्रयम्
8,15,te 'pi vai puruṣā viṣṇor yair yūyaṃ tāḍitā bhṛśam ata ūrdhvaṃ na gantavyaṃ yatra vai vaiṣṇavāḥ sthitāḥ,ते ऽपि वै पुरुषा विष्णोर् यैर् यूयं ताडिता भृशम् अत ऊर्ध्वं न गन्तव्यं यत्र वै वैष्णवाः स्थिताः
8,16,na citraṃ tāḍanaṃ tatra ahaṃ manye mahātmabhiḥ bhavatāṃ jīvanaṃ citraṃ yakṣair dattaṃ kṛpālubhiḥ,न चित्रं ताडनं तत्र अहं मन्ये महात्मभिः भवतां जीवनं चित्रं यक्षैर् दत्तं कृपालुभिः
8,17,nārāyaṇaparaṃ vipraṃ kas taṃ vīkṣitum utsahet yuṣmābhiś ca mahāpāpair mārkaṇḍeyaṃ haripriyam samānetuṃ kṛto yatnaḥ samīcīnaṃ na tat kṛtam,नारायणपरं विप्रं कस् तं वीक्षितुम् उत्सहेत् युष्माभिश् च महापापैर् मार्कण्डेयं हरिप्रियम् समानेतुं कृतो यत्नः समीचीनं न तत् कृतम्
8,18,narasiṃhaṃ mahādevaṃ ye narāḥ paryupāsate teṣāṃ pārśve na gantavyaṃ yuṣmābhir mama śāsanāt,नरसिंहं महादेवं ये नराः पर्युपासते तेषां पार्श्वे न गन्तव्यं युष्माभिर् मम शासनात्
8,19,sa evaṃ kiṃkarān uktvā mṛtyuṃ ca purataḥ sthitam yamo nirīkṣya ca janaṃ narakasthaṃ prapīḍitam,स एवं किंकरान् उक्त्वा मृत्युं च पुरतः स्थितम् यमो निरीक्ष्य च जनं नरकस्थं प्रपीडितम्
8,20,kṛpayā parayā yukto viṣṇubhaktyā viśeṣataḥ janasyānugrahārthāya tenoktāś ca giraḥ śṛṇu,कृपया परया युक्तो विष्णुभक्त्या विशेषतः जनस्यानुग्रहार्थाय तेनोक्ताश् च गिरः शृणु
8,21,narake pacyamānasya yamena paribhāṣitam kiṃ tvayā nārcito devaḥ keśavaḥ kleśanāśanaḥ,नरके पच्यमानस्य यमेन परिभाषितम् किं त्वया नार्चितो देवः केशवः क्लेशनाशनः
8,22,udakenāpy alābhe tu dravyāṇāṃ pūjitaḥ prabhuḥ yo dadāti svakaṃ lokaṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ,उदकेनाप्य् अलाभे तु द्रव्याणां पूजितः प्रभुः यो ददाति स्वकं लोकं स त्वया किं न पूजितः
8,23,narasiṃho hṛṣīkeśaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ smaraṇān muktido nṛṇāṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ,नरसिंहो हृषीकेशः पुण्डरीकनिभेक्षणः स्मरणान् मुक्तिदो नृणां स त्वया किं न पूजितः
8,24,ity uktvā nārakān sarvān punar āha sa kiṃkarān vaivasvato yamaḥ sākṣād viṣṇubhaktisamanvitaḥ,इत्य् उक्त्वा नारकान् सर्वान् पुनर् आह स किंकरान् वैवस्वतो यमः साक्षाद् विष्णुभक्तिसमन्वितः
8,25,nāradāya sa viśvātmā prāhaivaṃ viṣṇur avyayaḥ anyebhyo vaiṣṇavebhyaś ca siddhebhyaḥ satataṃ śrutam,नारदाय स विश्वात्मा प्राहैवं विष्णुर् अव्ययः अन्येभ्यो वैष्णवेभ्यश् च सिद्धेभ्यः सततं श्रुतम्
8,26,tad vaḥ prītyā pravakṣyāmi harivākyam anuttamam śikṣārthaṃ kiṃkarāḥ sarve śṛṇuta praṇatā hareḥ,तद् वः प्रीत्या प्रवक्ष्यामि हरिवाक्यम् अनुत्तमम् शिक्षार्थं किंकराः सर्वे शृणुत प्रणता हरेः
8,27,he kṛṣṇa kṛṣṇa kṛṣṇeti yo māṃ smarati nityaśaḥ jalaṃ bhittvā yathā padmaṃ narakād uddharāmy aham,हे कृष्ण कृष्ण कृष्णेति यो मां स्मरति नित्यशः जलं भित्त्वा यथा पद्मं नरकाद् उद्धराम्य् अहम्
8,28,puṇḍarīkākṣa deveśa narasiṃha trivikrama tvām ahaṃ śaraṇaṃ prāpta iti yas taṃ samuddhare,पुण्डरीकाक्ष देवेश नरसिंह त्रिविक्रम त्वाम् अहं शरणं प्राप्त इति यस् तं समुद्धरे
8,29,tvāṃ prapanno 'smi śaraṇaṃ devadeva janārdana iti yaḥ śaraṇaṃ prāptas taṃ kleśād uddharāmy aham,त्वां प्रपन्नो ऽस्मि शरणं देवदेव जनार्दन इति यः शरणं प्राप्तस् तं क्लेशाद् उद्धराम्य् अहम्
8,30,ity udīritam ākarṇya harivākyaṃ yamena ca nārakāḥ kṛṣṇa kṛṣṇeti nārasiṃheti cukruśuḥ,इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य हरिवाक्यं यमेन च नारकाः कृष्ण कृष्णेति नारसिंहेति चुक्रुशुः
8,31,yathā yathā harer nāma kīrtayanty atra nārakāḥ tathā tathā harer bhaktim udvahanto 'bruvann idam,यथा यथा हरेर् नाम कीर्तयन्त्य् अत्र नारकाः तथा तथा हरेर् भक्तिम् उद्वहन्तो ऽब्रुवन्न् इदम्
8,32,oṃ namo bhagavate tasmai keśavāya mahātmane yannāmakīrtanāt sadyo narakāgniḥ praśāmyati,ॐ नमो भगवते तस्मै केशवाय महात्मने यन्नामकीर्तनात् सद्यो नरकाग्निः प्रशाम्यति
8,33,bhaktapriyāya devāya rakṣāya haraye namaḥ lokanāthāya śāntāya yajñeśāyādimūrtaye,भक्तप्रियाय देवाय रक्षाय हरये नमः लोकनाथाय शान्ताय यज्ञेशायादिमूर्तये
8,34,anantāyāprameyāya narasiṃhāya te namaḥ nārāyaṇāya gurave śaṅkhacakragadābhṛte,अनन्तायाप्रमेयाय नरसिंहाय ते नमः नारायणाय गुरवे शङ्खचक्रगदाभृते
8,35,vedapriyāya mahate vikramāya namo namaḥ vārāhāyāpratarkyāya vedāṅgāya mahībhṛte,वेदप्रियाय महते विक्रमाय नमो नमः वाराहायाप्रतर्क्याय वेदाङ्गाय महीभृते
8,36,namo dyutimate nityaṃ brāhmaṇāya namo namaḥ vāmanāya bahujñāya vedavedāṅgadhāriṇe,नमो द्युतिमते नित्यं ब्राह्मणाय नमो नमः वामनाय बहुज्ञाय वेदवेदाङ्गधारिणे
8,37,balibandhanadakṣāya vedapālāya te namaḥ viṣṇave suranāthāya vyāpine paramātmane,बलिबन्धनदक्षाय वेदपालाय ते नमः विष्णवे सुरनाथाय व्यापिने परमात्मने
8,38,caturbhujāya śuddhāya śuddhadravyāya te namaḥ jāmadagnyāya rāmāya duṣṭakṣatrāntakāriṇe,चतुर्भुजाय शुद्धाय शुद्धद्रव्याय ते नमः जामदग्न्याय रामाय दुष्टक्षत्रान्तकारिणे
8,39,rāmāya rāvaṇāntāya namas tubhyaṃ mahātmane asmān uddhara govinda pūtigandhān namo 'stu te,रामाय रावणान्ताय नमस् तुभ्यं महात्मने अस्मान् उद्धर गोविन्द पूतिगन्धान् नमो ऽस्तु ते
8,40,iti saṃkīrtite viṣṇau nārakair bhaktipūrvakam tadā sā nārakī pīḍā gatā teṣāṃ mahātmanām,इति संकीर्तिते विष्णौ नारकैर् भक्तिपूर्वकम् तदा सा नारकी पीडा गता तेषां महात्मनाम्
8,41,kṛṣṇarūpadharāḥ sarve divyavastravibhūṣitāḥ divyagandhānuliptāṅgā divyābharaṇabhūṣitāḥ,कृष्णरूपधराः सर्वे दिव्यवस्त्रविभूषिताः दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गा दिव्याभरणभूषिताः
8,42,tān āropya vimāneṣu divyeṣu haripūruṣāḥ tarjayitvā yamabhaṭān nītās te keśavālayam,तान् आरोप्य विमानेषु दिव्येषु हरिपूरुषाः तर्जयित्वा यमभटान् नीतास् ते केशवालयम्
8,43,nārakeṣu ca sarveṣu nīteṣu haripūruṣaiḥ viṣṇulokaṃ yamo bhūyo namaś cakre tadā harim,नारकेषु च सर्वेषु नीतेषु हरिपूरुषैः विष्णुलोकं यमो भूयो नमश् चक्रे तदा हरिम्
8,44,yannāmakīrtanād yātā nārakāḥ keśavālayam taṃ namāmi sadā devaṃ narasiṃham ahaṃ gurum,यन्नामकीर्तनाद् याता नारकाः केशवालयम् तं नमामि सदा देवं नरसिंहम् अहं गुरुम्
8,45,tasya vai narasiṃhasya viṣṇor amitatejasaḥ praṇāmaṃ ye 'pi kurvanti tebhyo 'pīha namo namaḥ,तस्य वै नरसिंहस्य विष्णोर् अमिततेजसः प्रणामं ये ऽपि कुर्वन्ति तेभ्यो ऽपीह नमो नमः
8,46,dṛṣṭvā praśāntaṃ narakāgnim ugraṃ yantrādi sarvaṃ viparītam atra punaḥ sa śikṣārtham athātmadūtān yamo hi vaktuṃ kṛtavān manaḥ svayam,दृष्ट्वा प्रशान्तं नरकाग्निम् उग्रं यन्त्रादि सर्वं विपरीतम् अत्र पुनः स शिक्षार्थम् अथात्मदूतान् यमो हि वक्तुं कृतवान् मनः स्वयम्
9,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe yamagītā nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ narp 8 svapuruṣam abhivīkṣya pāśahastaṃ vadati yamaḥ kila tasya karṇamūle parihara madhusūdanaprapannān prabhur aham anyanṛṇāṃ na vaiṣṇavānām,इति श्रीनरसिंहपुराणे यमगीता नामाष्टमो ऽध्यायः नर्प् ८ स्वपुरुषम् अभिवीक्ष्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले परिहर मधुसूदनप्रपन्नान् प्रभुर् अहम् अन्यनृणां न वैष्णवानाम्
9,2,aham amaragaṇārcitena dhātrā yama iti lokahitāhite niyuktaḥ hariguruvimukhān praśāsmi martyān haricaraṇapraṇatān namas karomi,अहम् अमरगणार्चितेन धात्रा यम इति लोकहिताहिते नियुक्तः हरिगुरुविमुखान् प्रशास्मि मर्त्यान् हरिचरणप्रणतान् नमस् करोमि
9,3,sugatim abhilaṣāmi vāsudevād aham api bhāgavate sthitāntarātmā madhuvadhavaśago 'smi na svatantraḥ prabhavati saṃyamane mamāpi kṛṣṇaḥ,सुगतिम् अभिलषामि वासुदेवाद् अहम् अपि भागवते स्थितान्तरात्मा मधुवधवशगो ऽस्मि न स्वतन्त्रः प्रभवति संयमने ममापि कृष्णः
9,4,bhagavati vimukhasya nāsti siddhir viṣam amṛtaṃ bhavatīti nedam asti varṣaśatam apīha pacyamānaṃ vrajati na kāñcanatām ayaḥ kadācit,भगवति विमुखस्य नास्ति सिद्धिर् विषम् अमृतं भवतीति नेदम् अस्ति वर्षशतम् अपीह पच्यमानं व्रजति न काञ्चनताम् अयः कदाचित्
9,5,na hi śaśikaluṣacchaviḥ kadācid viramati no ravitām upaiti candraḥ bhagavati ca harāv ananyacetā bhṛśamalino 'pi virājate manuṣyaḥ,न हि शशिकलुषच्छविः कदाचिद् विरमति नो रविताम् उपैति चन्द्रः भगवति च हराव् अनन्यचेता भृशमलिनो ऽपि विराजते मनुष्यः
9,6,mahad api suvicārya lokatattvaṃ bhagavadupāstim ṛte na siddhir asti suragurusudṛḍhaprasādadau tau haricaraṇau smaratāpavargahetoḥ,महद् अपि सुविचार्य लोकतत्त्वं भगवदुपास्तिम् ऋते न सिद्धिर् अस्ति सुरगुरुसुदृढप्रसाददौ तौ हरिचरणौ स्मरतापवर्गहेतोः
9,7,śubham idam upalabhya mānuṣatvaṃ sukṛtaśatena vṛthendriyārthahetoḥ ramayati kurute na mokṣamārgaṃ dahayati candanam āśu bhasmahetoḥ,शुभम् इदम् उपलभ्य मानुषत्वं सुकृतशतेन वृथेन्द्रियार्थहेतोः रमयति कुरुते न मोक्षमार्गं दहयति चन्दनम् आशु भस्महेतोः
9,8,mukulitakarakuḍmalaiḥ surendraiḥ satatanamaskṛtapādapaṅkajo yaḥ avihatagataye sanātanāya jagati janiṃ harate namo 'grajāya,मुकुलितकरकुड्मलैः सुरेन्द्रैः सततनमस्कृतपादपङ्कजो यः अविहतगतये सनातनाय जगति जनिं हरते नमो ऽग्रजाय
9,9,yamāṣṭakam idaṃ puṇyaṃ paṭhate yaḥ śṛṇoti vā mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati,यमाष्टकम् इदं पुण्यं पठते यः शृणोति वा मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति
9,10,itīdam uktaṃ yamavākyam uttamaṃ mayādhunā te haribhaktivardhanam punaḥ pravakṣyāmi purātanīṃ kathāṃ bhṛgos tu pautreṇa ca yā purā kṛtā,इतीदम् उक्तं यमवाक्यम् उत्तमं मयाधुना ते हरिभक्तिवर्धनम् पुनः प्रवक्ष्यामि पुरातनीं कथां भृगोस् तु पौत्रेण च या पुरा कृता
10,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe navamo 'dhyāyaḥ narp 9 jitvaivam ātmano mṛtyuṃ tapasā śaṃsitavrataḥ sa jagāma pitur gehaṃ mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे नवमो ऽध्यायः नर्प् ९ जित्वैवम् आत्मनो मृत्युं तपसा शंसितव्रतः स जगाम पितुर् गेहं मार्कण्डेयो महामतिः
10,2,kṛtvā vivāhaṃ dharmeṇa bhṛgor vākyaviśeṣataḥ sa vedaśirasaṃ putram utpādya ca vidhānataḥ,कृत्वा विवाहं धर्मेण भृगोर् वाक्यविशेषतः स वेदशिरसं पुत्रम् उत्पाद्य च विधानतः
10,3,iṣṭvā yajñais tu deveśaṃ nārāyaṇam anāmayam śrāddhena tu pitṛn iṣṭvā annadānena cātithīn,इष्ट्वा यज्ञैस् तु देवेशं नारायणम् अनामयम् श्राद्धेन तु पितृन् इष्ट्वा अन्नदानेन चातिथीन्
10,4,prayāgam āsādya punaḥ snātvā tīrthe garīyasi mārkaṇḍeyo mahātejās tepe vaṭatale tapaḥ,प्रयागम् आसाद्य पुनः स्नात्वा तीर्थे गरीयसि मार्कण्डेयो महातेजास् तेपे वटतले तपः
10,5,yasya prasādena purā jitavān mṛtyum ātmanaḥ taṃ devaṃ draṣṭum icchan yaḥ sa tepe paramaṃ tapaḥ,यस्य प्रसादेन पुरा जितवान् मृत्युम् आत्मनः तं देवं द्रष्टुम् इच्छन् यः स तेपे परमं तपः
10,6,vāyubhakṣaś ciraṃ kālaṃ tapasā śoṣayaṃs tanum ekadā tu mahātejā mārkaṇḍeyo mahāmatiḥ,वायुभक्षश् चिरं कालं तपसा शोषयंस् तनुम् एकदा तु महातेजा मार्कण्डेयो महामतिः
10,7,ārādhya mādhavaṃ devaṃ gandhapuṣpādibhiḥ śubhaiḥ agre vyagramanāḥ sthitvā hṛdaye tam anusmaran śaṅkhacakragadāpāṇiṃ tuṣṭāva garuḍadhvajam,आराध्य माधवं देवं गन्धपुष्पादिभिः शुभैः अग्रे व्यग्रमनाः स्थित्वा हृदये तम् अनुस्मरन् शङ्खचक्रगदापाणिं तुष्टाव गरुडध्वजम्
10,8,naraṃ nṛsiṃhaṃ naranātham acyutaṃ pralambabāhuṃ kamalāyatekṣaṇam kṣitīśvarair arcitapādapaṅkajaṃ namāmi viṣṇuṃ puruṣaṃ purātanam,नरं नृसिंहं नरनाथम् अच्युतं प्रलम्बबाहुं कमलायतेक्षणम् क्षितीश्वरैर् अर्चितपादपङ्कजं नमामि विष्णुं पुरुषं पुरातनम्
10,9,jagatpatiṃ kṣīrasamudramandiraṃ taṃ śārṅgapāṇiṃ munivṛndavanditam śriyaḥ patiṃ śrīdharam īśam īśvaraṃ namāmi govindam anantavarcasam,जगत्पतिं क्षीरसमुद्रमन्दिरं तं शार्ङ्गपाणिं मुनिवृन्दवन्दितम् श्रियः पतिं श्रीधरम् ईशम् ईश्वरं नमामि गोविन्दम् अनन्तवर्चसम्
10,10,ajaṃ vareṇyaṃ janaduḥkhanāśanaṃ guruṃ purāṇaṃ puruṣottamaṃ prabhum sahasrasūryadyutimantam acyutaṃ namāmi bhaktyā harim ādyamādhavam,अजं वरेण्यं जनदुःखनाशनं गुरुं पुराणं पुरुषोत्तमं प्रभुम् सहस्रसूर्यद्युतिमन्तम् अच्युतं नमामि भक्त्या हरिम् आद्यमाधवम्
10,11,puraskṛtaṃ puṇyavatāṃ parāṃ gatiṃ kṣitīśvaraṃ lokapatim prajāpatim paraṃ parāṇām api kāraṇaṃ hariṃ namāmi lokatrayakarmasākṣiṇam,पुरस्कृतं पुण्यवतां परां गतिं क्षितीश्वरं लोकपतिम् प्रजापतिम् परं पराणाम् अपि कारणं हरिं नमामि लोकत्रयकर्मसाक्षिणम्
10,12,bhoge tv anantasya payodadhau suraḥ purā hi śete bhagavān anādikṛt kṣīrodavīcīkaṇikāmbunokṣitaṃ taṃ śrīnivāsaṃ praṇato 'smi keśavam,भोगे त्व् अनन्तस्य पयोदधौ सुरः पुरा हि शेते भगवान् अनादिकृत् क्षीरोदवीचीकणिकाम्बुनोक्षितं तं श्रीनिवासं प्रणतो ऽस्मि केशवम्
10,13,yo nārasiṃhaṃ vapur āsthito mahān suro murārir madhukaiṭabhāntakṛt samastalokārtiharaṃ hiraṇyakaṃ namāmi viṣṇuṃ satataṃ namāmi tam,यो नारसिंहं वपुर् आस्थितो महान् सुरो मुरारिर् मधुकैटभान्तकृत् समस्तलोकार्तिहरं हिरण्यकं नमामि विष्णुं सततं नमामि तम्
10,14,anantam avyaktam atīndriyaṃ vibhuṃ sve sve hi rūpe svayam eva saṃsthitam yogeśvarair eva sadā namaskṛtaṃ namāmi bhaktyā satataṃ janārdanam,अनन्तम् अव्यक्तम् अतीन्द्रियं विभुं स्वे स्वे हि रूपे स्वयम् एव संस्थितम् योगेश्वरैर् एव सदा नमस्कृतं नमामि भक्त्या सततं जनार्दनम्
10,15,ānandam ekaṃ virajaṃ vidātmakaṃ vṛndālayaṃ yogibhir eva pūjitam aṇor aṇīyāṃsam avṛddhim akṣayaṃ namāmi bhaktapriyam īśvaraṃ harim,आनन्दम् एकं विरजं विदात्मकं वृन्दालयं योगिभिर् एव पूजितम् अणोर् अणीयांसम् अवृद्धिम् अक्षयं नमामि भक्तप्रियम् ईश्वरं हरिम्
10,16,iti stotrāvasāne taṃ vāg uvācāśarīriṇī mārkaṇḍeyaṃ mahābhāgaṃ tīrthe 'nu tapasi sthitam,इति स्तोत्रावसाने तं वाग् उवाचाशरीरिणी मार्कण्डेयं महाभागं तीर्थे ऽनु तपसि स्थितम्
10,17,kimarthaṃ kliśyate brahmaṃs tvayā yo naiva dṛśyate mādhavaḥ sarvatīrtheṣu yāvan na snānam ācareḥ,किमर्थं क्लिश्यते ब्रह्मंस् त्वया यो नैव दृश्यते माधवः सर्वतीर्थेषु यावन् न स्नानम् आचरेः
10,18,ityuktaḥ sarvatīrtheṣu snātvovāca mahāmatiḥ kṛtvā kṛtvā sarvatīrthe snānaṃ caiva kṛtaṃ bhavet tad vada tvaṃ mama prītyā yo 'si so 'si namo 'stu te,इत्युक्तः सर्वतीर्थेषु स्नात्वोवाच महामतिः कृत्वा कृत्वा सर्वतीर्थे स्नानं चैव कृतं भवेत् तद् वद त्वं मम प्रीत्या यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते
10,19,stotreṇānena viprendra stuhi nārāyaṇaṃ prabhum nānyathā sarvatīrthānāṃ phalaṃ prāpsyasi suvrata,स्तोत्रेणानेन विप्रेन्द्र स्तुहि नारायणं प्रभुम् नान्यथा सर्वतीर्थानां फलं प्राप्स्यसि सुव्रत
10,20,tad evākhyāhi bhagavan stotraṃ tīrthaphalapradam yena japtena sakalaṃ tīrthasnānaphalaṃ labhet,तद् एवाख्याहि भगवन् स्तोत्रं तीर्थफलप्रदम् येन जप्तेन सकलं तीर्थस्नानफलं लभेत्
10,21,jaya jaya devadeva jaya mādhava keśava jaya padmapalāśākṣa jaya govinda gopate,जय जय देवदेव जय माधव केशव जय पद्मपलाशाक्ष जय गोविन्द गोपते
10,22,jaya jaya padmanābha jaya vaikuṇṭha vāmana jaya padma hṛṣīkeśa jaya dāmodarācyuta,जय जय पद्मनाभ जय वैकुण्ठ वामन जय पद्म हृषीकेश जय दामोदराच्युत
10,23,jaya padmeśvarānanta jaya lokaguro jaya jaya śaṅkhagadāpāṇe jaya bhūdharasūkara,जय पद्मेश्वरानन्त जय लोकगुरो जय जय शङ्खगदापाणे जय भूधरसूकर
10,24,jaya yajñeśa vārāha jaya bhūdhara bhūmipa jaya yogeśa yogajña jaya yogapravarttaka,जय यज्ञेश वाराह जय भूधर भूमिप जय योगेश योगज्ञ जय योगप्रवर्त्तक
10,24,jaya yogapravarttaka jaya dharmapravarttaka kṛtapriya jaya jaya yajñeśa yajñāṅga jaya,जय योगप्रवर्त्तक जय धर्मप्रवर्त्तक कृतप्रिय जय जय यज्ञेश यज्ञाङ्ग जय
10,26,jaya vandita saddvija jaya nāradasiddhida jaya puṇyavatāṃ geha jaya vaidikabhājana,जय वन्दित सद्द्विज जय नारदसिद्धिद जय पुण्यवतां गेह जय वैदिकभाजन
10,27,jaya jaya caturbhuja jayadeva jaya daityabhayāvaha jaya sarvajña sarvātman jaya śaṃkara śāśvata,जय जय चतुर्भुज जयदेव जय दैत्यभयावह जय सर्वज्ञ सर्वात्मन् जय शंकर शाश्वत
10,28,jaya viṣṇo mahādeva jaya nityam adhokṣaja prasādaṃ kuru deveśa darśayādya svakāṃ tanum,जय विष्णो महादेव जय नित्यम् अधोक्षज प्रसादं कुरु देवेश दर्शयाद्य स्वकां तनुम्
10,29,ity evaṃ kīrtite tena mārkaṇḍeyena dhīmatā prādur babhūva bhagavān pītavāsā janārdanaḥ,इत्य् एवं कीर्तिते तेन मार्कण्डेयेन धीमता प्रादुर् बभूव भगवान् पीतवासा जनार्दनः
10,30,śaṅkhacakragadāpāṇiḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ tejasā dyotayan sarvā diśo viṣṇuḥ sanātanaḥ,शङ्खचक्रगदापाणिः सर्वाभरणभूषितः तेजसा द्योतयन् सर्वा दिशो विष्णुः सनातनः
10,31,taṃ dṛṣṭvā sahasā bhūmau ciraprārthitadarśanam prayātaḥ śirasā vaśyo bhaktyā sa bhṛgunandanaḥ,तं दृष्ट्वा सहसा भूमौ चिरप्रार्थितदर्शनम् प्रयातः शिरसा वश्यो भक्त्या स भृगुनन्दनः
10,32,nipatyotpatya ca punaḥ punaḥ sāṅgaṃ mahāmanāḥ prabaddhasaṃpuṭakaro govindaṃ purataḥ stuvan,निपत्योत्पत्य च पुनः पुनः साङ्गं महामनाः प्रबद्धसंपुटकरो गोविन्दं पुरतः स्तुवन्
10,41,namo 'stu te devadeva mahācitta mahākāya mahāprājña mahādeva mahākīrte brahmendracandrarudrārcitapādayugala śrīpadmahasta saṃmarditadaityadeha (NsP_10.33) anantabhogaśayanārpitasarvāṅga sanakasanandanasanatkumārādyair yogibhir nāsāgranyastalocanair anavaratam abhicintitamokṣatattva gandharvavidyādharayakṣakiṃnarakiṃpuruṣair aharaho gīyamānadivyayaśaḥ (NsP_10.34) nṛsiṃha nārāyaṇa padmanābha govinda govardhanaguhānivāsa yogīśvara deveśvara jaleśvara maheśvara (NsP_10.35) yogadhara mahāmāyādhara vidyādhara yaśodhara kīrtidhara triguṇanivāsa tritattvadhara tretāgnidhara (NsP_10.36) trivedabhāk triniketa trisuparṇa tridaṇḍadhara (NsP_10.37) snigdhameghābhārcitadyutivirājita pītāmbaradhara kirīṭakaṭakakeyūrahāramaṇiratnāṃśudīptividyotitasarvadiśa (NsP_10.38) kanakamaṇikuṇḍalamaṇḍitagaṇḍasthala madhusūdana viśvamūrte (NsP_10.39) lokanātha yajñeśvara yajñapriya tejomaya bhaktipriya vāsudeva duritāpahārārādhya puruṣottama namo 'stu te (NsP_10.40) ity udīritam ākarṇya bhagavāṃs tu janārdanaḥ devadevaḥ prasannātmā mārkaṇḍeyam uvāca ha,नमो ऽस्तु ते देवदेव महाचित्त महाकाय महाप्राज्ञ महादेव महाकीर्ते ब्रह्मेन्द्रचन्द्ररुद्रार्चितपादयुगल श्रीपद्महस्त संमर्दितदैत्यदेह (न्स्प्_१०.३३) अनन्तभोगशयनार्पितसर्वाङ्ग सनकसनन्दनसनत्कुमाराद्यैर् योगिभिर् नासाग्रन्यस्तलोचनैर् अनवरतम् अभिचिन्तितमोक्षतत्त्व गन्धर्वविद्याधरयक्षकिंनरकिंपुरुषैर् अहरहो गीयमानदिव्ययशः (न्स्प्_१०.३४) नृसिंह नारायण पद्मनाभ गोविन्द गोवर्धनगुहानिवास योगीश्वर देवेश्वर जलेश्वर महेश्वर (न्स्प्_१०.३५) योगधर महामायाधर विद्याधर यशोधर कीर्तिधर त्रिगुणनिवास त्रितत्त्वधर त्रेताग्निधर (न्स्प्_१०.३६) त्रिवेदभाक् त्रिनिकेत त्रिसुपर्ण त्रिदण्डधर (न्स्प्_१०.३७) स्निग्धमेघाभार्चितद्युतिविराजित पीताम्बरधर किरीटकटककेयूरहारमणिरत्नांशुदीप्तिविद्योतितसर्वदिश (न्स्प्_१०.३८) कनकमणिकुण्डलमण्डितगण्डस्थल मधुसूदन विश्वमूर्ते (न्स्प्_१०.३९) लोकनाथ यज्ञेश्वर यज्ञप्रिय तेजोमय भक्तिप्रिय वासुदेव दुरितापहाराराध्य पुरुषोत्तम नमो ऽस्तु ते (न्स्प्_१०.४०) इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य भगवांस् तु जनार्दनः देवदेवः प्रसन्नात्मा मार्कण्डेयम् उवाच ह
10,42,tuṣṭo 'smi bhavato vatsa tapasā mahatā punaḥ stotrair api mahābuddhe naṣṭapāpo 'si sāṃpratam,तुष्टो ऽस्मि भवतो वत्स तपसा महता पुनः स्तोत्रैर् अपि महाबुद्धे नष्टपापो ऽसि सांप्रतम्
10,43,varaṃ varaya viprendra varado 'haṃ tavāgrataḥ nātaptatapasā brahman draṣṭuṃ sādhyo 'ham añjasā,वरं वरय विप्रेन्द्र वरदो ऽहं तवाग्रतः नातप्ततपसा ब्रह्मन् द्रष्टुं साध्यो ऽहम् अञ्जसा
10,44,kṛtakṛtyo 'smi deveśa sāṃprataṃ tava darśanāt tvadbhaktim acalām ekāṃ mama dehi jagatpate,कृतकृत्यो ऽस्मि देवेश सांप्रतं तव दर्शनात् त्वद्भक्तिम् अचलाम् एकां मम देहि जगत्पते
10,45,yadi prasanno bhagavan mama mādhava śrīpate cirāyuṣyaṃ hṛṣīkeśa yena tvāṃ ciram arcaye,यदि प्रसन्नो भगवन् मम माधव श्रीपते चिरायुष्यं हृषीकेश येन त्वां चिरम् अर्चये
10,46,mṛtyus te nirjitaḥ pūrve cirāyus tvaṃ ca labdhavān bhaktir astv acalā te me vaiṣṇavī muktidāyinī,मृत्युस् ते निर्जितः पूर्वे चिरायुस् त्वं च लब्धवान् भक्तिर् अस्त्व् अचला ते मे वैष्णवी मुक्तिदायिनी
10,47,idaṃ tīrthaṃ mahābhāga tvannāmnā khyātim eṣyati punas tvaṃ drakṣyase māṃ vai kṣīrābdhau yogaśāyinam,इदं तीर्थं महाभाग त्वन्नाम्ना ख्यातिम् एष्यति पुनस् त्वं द्रक्ष्यसे मां वै क्षीराब्धौ योगशायिनम्
10,48,ity uktvā puṇḍarīkākṣas tatraivāntar adhīyata mārkaṇḍeyo 'pi dharmātmā cintayan madhusūdanam,इत्य् उक्त्वा पुण्डरीकाक्षस् तत्रैवान्तर् अधीयत मार्कण्डेयो ऽपि धर्मात्मा चिन्तयन् मधुसूदनम्
10,49,arcayan devadeveśaṃ japan śuddhaṃ namann api vedaśāstrāṇi puṇyāni purāṇāny akhilāni ca,अर्चयन् देवदेवेशं जपन् शुद्धं नमन्न् अपि वेदशास्त्राणि पुण्यानि पुराणान्य् अखिलानि च
10,50,munīnāṃ bhāvayām āsa gāthāś caiva tapodhanaḥ itihāsāni puṇyāni pitṛtattvaṃ ca sattamaḥ,मुनीनां भावयाम् आस गाथाश् चैव तपोधनः इतिहासानि पुण्यानि पितृतत्त्वं च सत्तमः
10,51,tataḥ kadācit puruṣottamoktaṃ vacaḥ smaran śāstravidāṃ variṣṭhaḥ bhraman samudraṃ sa jagāma draṣṭuṃ hariṃ sureśaṃ munir ugratejāḥ,ततः कदाचित् पुरुषोत्तमोक्तं वचः स्मरन् शास्त्रविदां वरिष्ठः भ्रमन् समुद्रं स जगाम द्रष्टुं हरिं सुरेशं मुनिर् उग्रतेजाः
10,52,śrameṇa yuktaś cirakālasaṃbhramād bhṛgoḥ sa pautro haribhaktim udvahan kṣīrābdhim āsādya hariṃ sureśaṃ nāgendrabhoge kṛtanidram aikṣata,श्रमेण युक्तश् चिरकालसंभ्रमाद् भृगोः स पौत्रो हरिभक्तिम् उद्वहन् क्षीराब्धिम् आसाद्य हरिं सुरेशं नागेन्द्रभोगे कृतनिद्रम् ऐक्षत
11,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe mārkaṇḍeyacaritre daśamo 'dhyāya narp 10 praṇipatya jagannāthaṃ carācaraguruṃ harim mārkaṇḍeyo 'bhituṣṭāva bhogaparyaṅkaśāyinam,इति श्रीनरसिंहपुराणे मार्कण्डेयचरित्रे दशमो ऽध्याय नर्प् १० प्रणिपत्य जगन्नाथं चराचरगुरुं हरिम् मार्कण्डेयो ऽभितुष्टाव भोगपर्यङ्कशायिनम्
11,2,prasīda bhagavan viṣṇo prasīda puruṣottama prasīda devadeveśa prasīda garuḍadhvaja,प्रसीद भगवन् विष्णो प्रसीद पुरुषोत्तम प्रसीद देवदेवेश प्रसीद गरुडध्वज
11,3,prasīda viṣṇo lakṣmīśa prasīda dharaṇīdhara prasīda lokanāthādya prasīda parameśvara,प्रसीद विष्णो लक्ष्मीश प्रसीद धरणीधर प्रसीद लोकनाथाद्य प्रसीद परमेश्वर
11,4,prasīda sarvadeveśa prasīda kamalekṣaṇa prasīda mandaradhara prasīda madhusūdana,प्रसीद सर्वदेवेश प्रसीद कमलेक्षण प्रसीद मन्दरधर प्रसीद मधुसूदन
11,5,prasīda subhagākānta prasīda bhuvanādhipa prasīdādya mahādeva prasīda mama keśava,प्रसीद सुभगाकान्त प्रसीद भुवनाधिप प्रसीदाद्य महादेव प्रसीद मम केशव
11,6,jaya kṛṣṇa jayācintya jaya viṣṇo jayāvyaya jaya viśva jayāvyakta jaya viṣṇo namo 'stu te,जय कृष्ण जयाचिन्त्य जय विष्णो जयाव्यय जय विश्व जयाव्यक्त जय विष्णो नमो ऽस्तु ते
11,7,jaya deva jayājeya jaya satya jayākṣara jaya kāla jayeśāna jaya sarva namo 'stu te,जय देव जयाजेय जय सत्य जयाक्षर जय काल जयेशान जय सर्व नमो ऽस्तु ते
11,8,jaya yajñapate nātha jaya viśvapate vibho jaya bhūtapate nātha jaya sarvapate vibho,जय यज्ञपते नाथ जय विश्वपते विभो जय भूतपते नाथ जय सर्वपते विभो
11,9,jaya viśvapate nātha jaya dakṣa namo 'stu te jaya pāpaharānanta jaya janmajarāpaha,जय विश्वपते नाथ जय दक्ष नमो ऽस्तु ते जय पापहरानन्त जय जन्मजरापह
11,10,jaya bhadrātibhadreśa jaya bhadra namo 'stu te jaya kāmada kākutstha jaya mānada mādhava,जय भद्रातिभद्रेश जय भद्र नमो ऽस्तु ते जय कामद काकुत्स्थ जय मानद माधव
11,11,jaya śaṃkara deveśa jaya śrīśa namo 'stu te jaya kuṅkumaraktābha jaya paṅkajalocana,जय शंकर देवेश जय श्रीश नमो ऽस्तु ते जय कुङ्कुमरक्ताभ जय पङ्कजलोचन
11,12,jaya candanaliptāṅga jaya rāma namo 'stu te jaya deva jagannātha jaya devakinandana,जय चन्दनलिप्ताङ्ग जय राम नमो ऽस्तु ते जय देव जगन्नाथ जय देवकिनन्दन
11,13,jaya sarvaguro jñeya jaya śaṃbho namo 'stu te jaya sundara padmābha jaya sundarivallabha jaya sundarasarvāṅga jaya vandya namo 'stu te,जय सर्वगुरो ज्ञेय जय शंभो नमो ऽस्तु ते जय सुन्दर पद्माभ जय सुन्दरिवल्लभ जय सुन्दरसर्वाङ्ग जय वन्द्य नमो ऽस्तु ते
11,14,jaya sarvada sarveśa jaya śarmada śāśvata jaya kāmada bhaktānāṃ prabhaviṣṇo namo 'stu te,जय सर्वद सर्वेश जय शर्मद शाश्वत जय कामद भक्तानां प्रभविष्णो नमो ऽस्तु ते
11,15,namaḥ kamalanābhāya namaḥ kamalamāline lokanātha namas te 'stu vīrabhadra namo 'stu te,नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने लोकनाथ नमस् ते ऽस्तु वीरभद्र नमो ऽस्तु ते
11,16,namas trailokyanāthāya caturmūrte jagatpate namo devādhidevāya namo nārāyaṇāya te,नमस् त्रैलोक्यनाथाय चतुर्मूर्ते जगत्पते नमो देवाधिदेवाय नमो नारायणाय ते
11,17,namas te vāsudevāya namas te pītavāsase namas te narasiṃhāya namas te śārṅgadhāriṇe,नमस् ते वासुदेवाय नमस् ते पीतवाससे नमस् ते नरसिंहाय नमस् ते शार्ङ्गधारिणे
11,18,namaḥ kṛṣṇāya rāmāya namaś cakrāyudhāya ca namaḥ śivāya devāya namas te bhuvaneśvara,नमः कृष्णाय रामाय नमश् चक्रायुधाय च नमः शिवाय देवाय नमस् ते भुवनेश्वर
11,19,namo vedāntavedyāya namo 'nantāya viṣṇave namas te sakalādhyakṣa namas te śrīdharāacyuta,नमो वेदान्तवेद्याय नमो ऽनन्ताय विष्णवे नमस् ते सकलाध्यक्ष नमस् ते श्रीधराअच्युत
11,20,lokādhyakṣa jagatpūjya paramātman namo 'stu te tvaṃ mātā sarvalokānāṃ tvam eva jagataḥ pitā,लोकाध्यक्ष जगत्पूज्य परमात्मन् नमो ऽस्तु ते त्वं माता सर्वलोकानां त्वम् एव जगतः पिता
11,21,tvam ārtānāṃ suhṛn mitraṃ priyas tvaṃ prapitāmahaḥ tvaṃ gurus tvaṃ gatiḥ sākṣī tvaṃ patis tvaṃ parāyaṇaḥ,त्वम् आर्तानां सुहृन् मित्रं प्रियस् त्वं प्रपितामहः त्वं गुरुस् त्वं गतिः साक्षी त्वं पतिस् त्वं परायणः
11,22,tvaṃ dhruvas tvaṃ vaṣaṭkartā tvaṃ havis tvaṃ hutāśanaḥ tvaṃ śivas tvaṃ vasur dhātā tvaṃ brahmā tvaṃ sureśvaraḥ,त्वं ध्रुवस् त्वं वषट्कर्ता त्वं हविस् त्वं हुताशनः त्वं शिवस् त्वं वसुर् धाता त्वं ब्रह्मा त्वं सुरेश्वरः
11,23,tvaṃ yamas tvaṃ ravir vāyus tvaṃ jalaṃ tvaṃ dhaneśvaraḥ tvaṃ manus tvam ahorātraṃ tvaṃ niśā tvaṃ niśākaraḥ tvaṃ dhṛtis tvaṃ śriyaḥ kāntis tvaṃ kṣamā tvaṃ dharādharaḥ,त्वं यमस् त्वं रविर् वायुस् त्वं जलं त्वं धनेश्वरः त्वं मनुस् त्वम् अहोरात्रं त्वं निशा त्वं निशाकरः त्वं धृतिस् त्वं श्रियः कान्तिस् त्वं क्षमा त्वं धराधरः
11,24,tvaṃ kartā jagatām īśas tvaṃ hantā madhusūdana tvam eva goptā sarvasya jagatas tvaṃ carācara,त्वं कर्ता जगताम् ईशस् त्वं हन्ता मधुसूदन त्वम् एव गोप्ता सर्वस्य जगतस् त्वं चराचर
11,25,karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā tvam eva parameśvaraḥ śaṅkhacakragadāpāṇe bho samuddhara mādhava,करणं कारणं कर्ता त्वम् एव परमेश्वरः शङ्खचक्रगदापाणे भो समुद्धर माधव
11,26,priya padmapalāśākṣa śeṣaparyaṅkaśāyinam tvām eva bhaktyā satataṃ namāmi puruṣottamam,प्रिय पद्मपलाशाक्ष शेषपर्यङ्कशायिनम् त्वाम् एव भक्त्या सततं नमामि पुरुषोत्तमम्
11,27,śrīvatsāṅka jagadbījaṃ śyāmalaṃ kamalekṣaṇam namāmi te vapur deva kalikalmaṣanāśanam,श्रीवत्साङ्क जगद्बीजं श्यामलं कमलेक्षणम् नमामि ते वपुर् देव कलिकल्मषनाशनम्
11,28,lakṣmīdharam udārāṅgaṃ divyamālāvibhūṣitam cārupṛṣṭhaṃ mahābāhuṃ cārubhūṣaṇabhūṣitam,लक्ष्मीधरम् उदाराङ्गं दिव्यमालाविभूषितम् चारुपृष्ठं महाबाहुं चारुभूषणभूषितम्
11,29,padmanābhaṃ viśālākṣaṃ padmapattranibhekṣaṇam dīrghatuṅgamahāghrāṇaṃ nīlajīmūtasaṃnibham,पद्मनाभं विशालाक्षं पद्मपत्त्रनिभेक्षणम् दीर्घतुङ्गमहाघ्राणं नीलजीमूतसंनिभम्
11,30,dīrghabāhuṃ suguptāṅgaṃ ratnahārojjvalorasam subhrūlalāṭamukuṭaṃ snigdhadantaṃ sulocanam,दीर्घबाहुं सुगुप्ताङ्गं रत्नहारोज्ज्वलोरसम् सुभ्रूललाटमुकुटं स्निग्धदन्तं सुलोचनम्
11,31,cārubāhuṃ sutāmrauṣṭhaṃ ratnojjvalitakuṇḍalam vṛttakaṇṭhaṃ supīnāṃsaṃ sarasaṃ śrīdharaṃ harim,चारुबाहुं सुताम्रौष्ठं रत्नोज्ज्वलितकुण्डलम् वृत्तकण्ठं सुपीनांसं सरसं श्रीधरं हरिम्
11,32,sukumāram ajaṃ nityaṃ nīlakuñcitamūrdhajam unnatāṃsaṃ mahoraskaṃ karṇāntāyatalocanam,सुकुमारम् अजं नित्यं नीलकुञ्चितमूर्धजम् उन्नतांसं महोरस्कं कर्णान्तायतलोचनम्
11,33,hemāravindavadanam indirāyanam īśvaram sarvalokavidhātāraṃ sarvapāpaharaṃ harim,हेमारविन्दवदनम् इन्दिरायनम् ईश्वरम् सर्वलोकविधातारं सर्वपापहरं हरिम्
11,34,sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sarvasattvamanoramam viṣṇum acyutam īśānam anantaṃ puruṣottamam,सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वसत्त्वमनोरमम् विष्णुम् अच्युतम् ईशानम् अनन्तं पुरुषोत्तमम्
11,35,nato 'smi manasā nityaṃ nārāyaṇam anāmayam varadaṃ kāmadaṃ kāntam anantaṃ sūnṛtaṃ śivam,नतो ऽस्मि मनसा नित्यं नारायणम् अनामयम् वरदं कामदं कान्तम् अनन्तं सूनृतं शिवम्
11,36,namāmi śirasā viṣṇo sadā tvāṃ bhaktavatsala asminn ekārṇave ghore vāyuskambhitacañcale,नमामि शिरसा विष्णो सदा त्वां भक्तवत्सल अस्मिन्न् एकार्णवे घोरे वायुस्कम्भितचञ्चले
11,37,anantabhogaśayane sahasraphaṇaśobhite vicitraśayane ramye sevite mandavāyunā,अनन्तभोगशयने सहस्रफणशोभिते विचित्रशयने रम्ये सेविते मन्दवायुना
11,38,bhujapañcarasaṃsaktakamalālayasevitam iha tvāṃ manasā sarvam idānīṃ dṛṣṭavān aham,भुजपञ्चरसंसक्तकमलालयसेवितम् इह त्वां मनसा सर्वम् इदानीं दृष्टवान् अहम्
11,39,idānīṃ tu suduḥkhārto māyayā tava mohitaḥ ekodake nirālambe naṣṭasthāvarajaṅgame,इदानीं तु सुदुःखार्तो मायया तव मोहितः एकोदके निरालम्बे नष्टस्थावरजङ्गमे
11,40,śūnye tamasi duṣpāre duḥkhapaṅke nirāmaye śītātapajarārogaśokatṛṣṇādibhiḥ sadā,शून्ये तमसि दुष्पारे दुःखपङ्के निरामये शीतातपजरारोगशोकतृष्णादिभिः सदा
11,41,pīḍito 'smi bhṛśaṃ tāta suciraṃ kālam acyuta śokamohagrahagrasto vicaran bhavasāgare,पीडितो ऽस्मि भृशं तात सुचिरं कालम् अच्युत शोकमोहग्रहग्रस्तो विचरन् भवसागरे
11,42,ihādya vidhinā prāptas tava pādābjasaṃnidhau ekārṇave mahāghore dustare duḥkhapīḍitaḥ,इहाद्य विधिना प्राप्तस् तव पादाब्जसंनिधौ एकार्णवे महाघोरे दुस्तरे दुःखपीडितः
11,43,cirabhramapariśrāntas tvām adya śaraṇaṃ gataḥ prasīda sumahāmāya viṣṇo rājīvalocana,चिरभ्रमपरिश्रान्तस् त्वाम् अद्य शरणं गतः प्रसीद सुमहामाय विष्णो राजीवलोचन
11,44,viśvayone viśālākṣa viśvātman viśvasaṃbhava ananyaśaraṇaṃ prāptam ato 'tra kulanandana,विश्वयोने विशालाक्ष विश्वात्मन् विश्वसंभव अनन्यशरणं प्राप्तम् अतो ऽत्र कुलनन्दन
11,45,trāhi māṃ kṛpayā kṛṣṇa śaraṇāgatam āturam namas te puṇḍarīkākṣa purāṇapuruṣottama,त्राहि मां कृपया कृष्ण शरणागतम् आतुरम् नमस् ते पुण्डरीकाक्ष पुराणपुरुषोत्तम
11,46,añjanābha hṛṣīkeśa māyāmaya namo 'stu te mām uddhara mahābāho magne saṃsārasāgare,अञ्जनाभ हृषीकेश मायामय नमो ऽस्तु ते माम् उद्धर महाबाहो मग्ने संसारसागरे
11,47,gahvare dustare duḥkhakliṣṭe kleśamahāgrahaiḥ anāthaṃ kṛpaṇaṃ dīnaṃ patitaṃ bhavasāgare māṃ samuddhara govinda varadeśa namo 'stu te,गह्वरे दुस्तरे दुःखक्लिष्टे क्लेशमहाग्रहैः अनाथं कृपणं दीनं पतितं भवसागरे मां समुद्धर गोविन्द वरदेश नमो ऽस्तु ते
11,48,namas trailokyanāthāya haraye bhūdharāya ca devadeva namas te 'stu śrīvallabha namo 'stu te,नमस् त्रैलोक्यनाथाय हरये भूधराय च देवदेव नमस् ते ऽस्तु श्रीवल्लभ नमो ऽस्तु ते
11,49,kṛṣṇa kṛṣṇa kṛpālus tvam agatīnāṃ gatir bhavān saṃsārārṇavamagnānāṃ prasīda madhusūdana,कृष्ण कृष्ण कृपालुस् त्वम् अगतीनां गतिर् भवान् संसारार्णवमग्नानां प्रसीद मधुसूदन
11,50,tvām ekam ādyaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ jagatpatiṃ kāraṇam acyutaṃ prabhum janārdanaṃ janmajarārtināśanaṃ sureśvaraṃ sundaram indirāpatim,त्वाम् एकम् आद्यं पुरुषं पुराणं जगत्पतिं कारणम् अच्युतं प्रभुम् जनार्दनं जन्मजरार्तिनाशनं सुरेश्वरं सुन्दरम् इन्दिरापतिम्
11,51,bṛhadbhujaṃ śyāmalakomalaṃ śubhaṃ varānanaṃ vārijapattranetram taraṃgabhaṅgāyatakuntalaṃ hariṃ sukāntam īśaṃ praṇato 'smi śāśvatam,बृहद्भुजं श्यामलकोमलं शुभं वराननं वारिजपत्त्रनेत्रम् तरंगभङ्गायतकुन्तलं हरिं सुकान्तम् ईशं प्रणतो ऽस्मि शाश्वतम्
11,52,sā jihvā yā hariṃ stauti tac cittaṃ yat tvadarpitam tāv eva kevalau ślāghyau yau tvatpūjākarau karau,सा जिह्वा या हरिं स्तौति तच् चित्तं यत् त्वदर्पितम् ताव् एव केवलौ श्लाघ्यौ यौ त्वत्पूजाकरौ करौ
11,53,janmāntarasahasreṣu yan mayā pātakaṃ kṛtam tan me hara tvaṃ govinda vāsudeveti kīrtanāt,जन्मान्तरसहस्रेषु यन् मया पातकं कृतम् तन् मे हर त्वं गोविन्द वासुदेवेति कीर्तनात्
11,54,iti stutas tato viṣṇur mārkaṇḍeyena dhīmatā saṃtuṣṭaḥ prāha viśvātmā taṃ muniṃ garuḍadhvajaḥ,इति स्तुतस् ततो विष्णुर् मार्कण्डेयेन धीमता संतुष्टः प्राह विश्वात्मा तं मुनिं गरुडध्वजः
11,55,prīto 'smi tapasā vipra stutyā ca bhṛgunandana varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te prārthitaṃ dadmi te varam,प्रीतो ऽस्मि तपसा विप्र स्तुत्या च भृगुनन्दन वरं वृणीष्व भद्रं ते प्रार्थितं दद्मि ते वरम्
11,56,tvatpādapadme deveśa bhaktiṃ me dehi sarvadā yadi tuṣṭo mamādya tvam anyad ekaṃ vṛṇomy aham,त्वत्पादपद्मे देवेश भक्तिं मे देहि सर्वदा यदि तुष्टो ममाद्य त्वम् अन्यद् एकं वृणोम्य् अहम्
11,57,stotreṇānena deveśa yas tvāṃ stoṣyati nityaśaḥ svarlokavasatiṃ tasya dehi deva jagatpate,स्तोत्रेणानेन देवेश यस् त्वां स्तोष्यति नित्यशः स्वर्लोकवसतिं तस्य देहि देव जगत्पते
11,58,dīrghāyuṣṭvaṃ tu yad dattaṃ tvayā me tapyataḥ purā tat sarvaṃ saphalaṃ jātam idānīṃ tava darśanāt,दीर्घायुष्ट्वं तु यद् दत्तं त्वया मे तप्यतः पुरा तत् सर्वं सफलं जातम् इदानीं तव दर्शनात्
11,59,vastum icchāmi deveśa tava pādābjam arcayan atraiva bhagavan nityaṃ janmamṛtyuvivarjitaḥ,वस्तुम् इच्छामि देवेश तव पादाब्जम् अर्चयन् अत्रैव भगवन् नित्यं जन्ममृत्युविवर्जितः
11,60,mayy astu te bhṛguśreṣṭha bhaktir avyabhicāriṇī bhaktyā muktir bhavaty eva tava kālena sattama,मय्य् अस्तु ते भृगुश्रेष्ठ भक्तिर् अव्यभिचारिणी भक्त्या मुक्तिर् भवत्य् एव तव कालेन सत्तम
11,61,yas tv idaṃ paṭhate stotraṃ sāyaṃ prātas taveritam mayi bhaktiṃ dṛḍhāṃ kṛtvā mama loke sa modate,यस् त्व् इदं पठते स्तोत्रं सायं प्रातस् तवेरितम् मयि भक्तिं दृढां कृत्वा मम लोके स मोदते
11,62,yatra yatra bhṛguśreṣṭha sthitas tvaṃ māṃ smariṣyasi tatra tatra sameṣyāmi dānto bhaktavaśo 'smi bhoḥ,यत्र यत्र भृगुश्रेष्ठ स्थितस् त्वं मां स्मरिष्यसि तत्र तत्र समेष्यामि दान्तो भक्तवशो ऽस्मि भोः
11,63,ity uktvā taṃ muniśreṣṭhaṃ mārkaṇḍeyaṃ sa mādhavaḥ virarāma sa sarvatra paśyan viṣṇuṃ yatas tataḥ,इत्य् उक्त्वा तं मुनिश्रेष्ठं मार्कण्डेयं स माधवः विरराम स सर्वत्र पश्यन् विष्णुं यतस् ततः
11,64,iti te kathitaṃ vipra caritaṃ tasya dhīmataḥ mārkaṇḍeyasya ca munes tenaivoktaṃ purā mama,इति ते कथितं विप्र चरितं तस्य धीमतः मार्कण्डेयस्य च मुनेस् तेनैवोक्तं पुरा मम
11,65,ye viṣṇubhaktyā caritaṃ purāṇaṃ bhṛgos tu pautrasya paṭhanti nityam te muktapāpā narasiṃhaloke vasanti bhaktair abhipūjyamānāḥ,ये विष्णुभक्त्या चरितं पुराणं भृगोस् तु पौत्रस्य पठन्ति नित्यम् ते मुक्तपापा नरसिंहलोके वसन्ति भक्तैर् अभिपूज्यमानाः
12,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe mārkaṇḍeyacaritaṃ nāma ekādaśo 'dhyāya narp 11 śrutvemām amṛtāṃ puṇyāṃ sarvapāpapraṇāśinīm avitṛptaḥ sa dharmātmā śuko vyāsam abhāṣata,इति श्रीनरसिंहपुराणे मार्कण्डेयचरितं नाम एकादशो ऽध्याय नर्प् ११ श्रुत्वेमाम् अमृतां पुण्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् अवितृप्तः स धर्मात्मा शुको व्यासम् अभाषत
12,2,aho 'tīva tapaścaryā mārkaṇḍeyasya dhīmataḥ yena dṛṣṭo hariḥ sākṣād yena mṛtyuḥ parājitaḥ,अहो ऽतीव तपश्चर्या मार्कण्डेयस्य धीमतः येन दृष्टो हरिः साक्षाद् येन मृत्युः पराजितः
12,3,na tṛptir asti me tāta śrutvemāṃ vaiṣṇavīṃ kathām puṇyāṃ pāpaharāṃ tāta tasmād anyat tu me vada,न तृप्तिर् अस्ति मे तात श्रुत्वेमां वैष्णवीं कथाम् पुण्यां पापहरां तात तस्माद् अन्यत् तु मे वद
12,4,narāṇāṃ dṛḍhacittānām akāryaṃ neha kurvatām yat puṇyam ṛṣibhiḥ proktaṃ tan me vada mahāmate,नराणां दृढचित्तानाम् अकार्यं नेह कुर्वताम् यत् पुण्यम् ऋषिभिः प्रोक्तं तन् मे वद महामते
12,5,narāṇāṃ dṛḍhacittānām iha loke paratra ca puṇyaṃ yat syān muniśreṣṭha tan me nigadataḥ śṛṇu,नराणां दृढचित्तानाम् इह लोके परत्र च पुण्यं यत् स्यान् मुनिश्रेष्ठ तन् मे निगदतः शृणु
12,6,atraivodāharantīmām itihāsaṃ purātanam yamyā ca saha saṃvādaṃ yamasya ca mahātmanaḥ,अत्रैवोदाहरन्तीमाम् इतिहासं पुरातनम् यम्या च सह संवादं यमस्य च महात्मनः
12,7,vivasvān aditeḥ putras tasya putrau suvarcasau jajñāte sa yamaś caiva yamī cāpi yavīyasī,विवस्वान् अदितेः पुत्रस् तस्य पुत्रौ सुवर्चसौ जज्ञाते स यमश् चैव यमी चापि यवीयसी
12,8,tau tatra saṃvivardhete pitur bhavana uttame krīḍamānau svabhāvena svacchandagamanāv ubhau,तौ तत्र संविवर्धेते पितुर् भवन उत्तमे क्रीडमानौ स्वभावेन स्वच्छन्दगमनाव् उभौ
12,9,yamī yamaṃ samāsādya svasā bhrātaram abravīt,यमी यमं समासाद्य स्वसा भ्रातरम् अब्रवीत्
12,10,na bhrātā bhaginīṃ yogyāṃ kāmayantīṃ ca kāmayet bhrātṛbhūtena kiṃ tasya svasur yo na patir bhavet,न भ्राता भगिनीं योग्यां कामयन्तीं च कामयेत् भ्रातृभूतेन किं तस्य स्वसुर् यो न पतिर् भवेत्
12,11,abhūta iva sa jñeyo na tu bhūtaḥ kathaṃcana anāthāṃ nātham icchantīṃ svasāraṃ yo na nāthati,अभूत इव स ज्ञेयो न तु भूतः कथंचन अनाथां नाथम् इच्छन्तीं स्वसारं यो न नाथति
12,12,kāṅkṣantīṃ bhrātaraṃ nāthaṃ bhartāraṃ yas tu necchati bhrāteti nocyate loke sa pumān munisattamaḥ,काङ्क्षन्तीं भ्रातरं नाथं भर्तारं यस् तु नेच्छति भ्रातेति नोच्यते लोके स पुमान् मुनिसत्तमः
12,13,syād vānyatanayā tasya bharyā bhavati kiṃ tayā īkṣatas tu svasā bhrātuḥ kāmena paridahyate,स्याद् वान्यतनया तस्य भर्या भवति किं तया ईक्षतस् तु स्वसा भ्रातुः कामेन परिदह्यते
12,14,yat kāryam aham icchāmi tvam eveccha tad eva hi anyathāhaṃ mariṣyāmi tvām icchantī vicetanā,यत् कार्यम् अहम् इच्छामि त्वम् एवेच्छ तद् एव हि अन्यथाहं मरिष्यामि त्वाम् इच्छन्ती विचेतना
12,15,kāmaduḥkham asahyaṃ nu bhrātaḥ kiṃ tvaṃ na cecchasi kāmāgninā bhṛśaṃ taptā pralīyāmy aṅga mā ciram,कामदुःखम् असह्यं नु भ्रातः किं त्वं न चेच्छसि कामाग्निना भृशं तप्ता प्रलीयाम्य् अङ्ग मा चिरम्
12,16,kāmārtāyāḥ striyāḥ kānta vaśago bhava mā ciram svena kāyena me kāyaṃ saṃyojayitum arhasi,कामार्तायाः स्त्रियाः कान्त वशगो भव मा चिरम् स्वेन कायेन मे कायं संयोजयितुम् अर्हसि
12,17,kim idaṃ lokavidviṣṭaṃ dharmaṃ bhagini bhāṣase akāryam iha kaḥ kuryāt pumān bhadre sucetanaḥ,किम् इदं लोकविद्विष्टं धर्मं भगिनि भाषसे अकार्यम् इह कः कुर्यात् पुमान् भद्रे सुचेतनः
12,18,na te saṃyojayiṣyāmi kāyaṃ kāyena bhāmini na bhrātā madanārtāyāḥ svasuḥ kāmaṃ prayacchati,न ते संयोजयिष्यामि कायं कायेन भामिनि न भ्राता मदनार्तायाः स्वसुः कामं प्रयच्छति
12,19,mahāpātakam ity āhuḥ svasāraṃ yo 'dhigacchati paśūnām eṣa dharmaḥ syāt tiryagyonivatāṃ śubhe,महापातकम् इत्य् आहुः स्वसारं यो ऽधिगच्छति पशूनाम् एष धर्मः स्यात् तिर्यग्योनिवतां शुभे
12,20,ekasthāne yathā pūrvaṃ saṃyogo nau na duṣyati mātṛgarbhe tathaivāyaṃ saṃyogo nau na duṣyati,एकस्थाने यथा पूर्वं संयोगो नौ न दुष्यति मातृगर्भे तथैवायं संयोगो नौ न दुष्यति
12,21,kiṃ bhrātar apy anāthāṃ tvaṃ mā necchasi śobhanam svasāraṃ nirṛtī rakṣaḥ saṃgacchati ca nityaśaḥ,किं भ्रातर् अप्य् अनाथां त्वं मा नेच्छसि शोभनम् स्वसारं निरृती रक्षः संगच्छति च नित्यशः
12,22,svayaṃbhuvāpi nindyeta lokavṛttaṃ jugupsitam pradhānapuruṣācīrṇaṃ loko 'yam anuvartate,स्वयंभुवापि निन्द्येत लोकवृत्तं जुगुप्सितम् प्रधानपुरुषाचीर्णं लोको ऽयम् अनुवर्तते
12,23,tasmād aninditaṃ dharmaṃ pradhānapuruṣaś caret ninditaṃ varjayed yatnād etad dharmasya lakṣaṇam,तस्माद् अनिन्दितं धर्मं प्रधानपुरुषश् चरेत् निन्दितं वर्जयेद् यत्नाद् एतद् धर्मस्य लक्षणम्
12,24,yad yad ācarati śreṣṭhas tat tad evetaro janaḥ sa yat pramāṇaṃ kurute lokas tad anuvartate,यद् यद् आचरति श्रेष्ठस् तत् तद् एवेतरो जनः स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस् तद् अनुवर्तते
12,25,atipāpam ahaṃ manye subhage vacanaṃ tava viruddhaṃ sarvadharmeṣu lokeṣu ca viśeṣataḥ,अतिपापम् अहं मन्ये सुभगे वचनं तव विरुद्धं सर्वधर्मेषु लोकेषु च विशेषतः
12,26,matto 'nyo yo bhaved yo vai viśiṣṭo rūpaśīlataḥ tena sārdhaṃ pramodasva na te bhartā bhavāmy aham,मत्तो ऽन्यो यो भवेद् यो वै विशिष्टो रूपशीलतः तेन सार्धं प्रमोदस्व न ते भर्ता भवाम्य् अहम्
12,27,nāhaṃ spṛśāmi tanvā te tanuṃ bhadre dṛḍhavrataḥ munayaḥ pāpam āhus taṃ yaḥ svasāraṃ nigṛhṇati,नाहं स्पृशामि तन्वा ते तनुं भद्रे दृढव्रतः मुनयः पापम् आहुस् तं यः स्वसारं निगृह्णति
12,28,durlabhaṃ caiva paśyāmi loke rūpam ihedṛśam yatra rūpaṃ vayaś caiva pṛthivyāṃ kva pratiṣṭhitam,दुर्लभं चैव पश्यामि लोके रूपम् इहेदृशम् यत्र रूपं वयश् चैव पृथिव्यां क्व प्रतिष्ठितम्
12,29,na vijānāmi te cittaṃ kuta etat pratiṣṭhitam ātmarūpaguṇopetāṃ na kāmayasi mohitām,न विजानामि ते चित्तं कुत एतत् प्रतिष्ठितम् आत्मरूपगुणोपेतां न कामयसि मोहिताम्
12,30,lateva pādape lagnā kāmaṃ tvaccharaṇaṃ gatā bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya nivasāmi śucismitā,लतेव पादपे लग्ना कामं त्वच्छरणं गता बाहुभ्यां संपरिष्वज्य निवसामि शुचिस्मिता
12,31,anyaṃ śrayasva suśroṇi devaṃ devy asitekṣaṇe yas tu te kāmamohena cetasā vibhramaṃ gataḥ tasya devasya devī tvaṃ bhavethā varavarṇini,अन्यं श्रयस्व सुश्रोणि देवं देव्य् असितेक्षणे यस् तु ते काममोहेन चेतसा विभ्रमं गतः तस्य देवस्य देवी त्वं भवेथा वरवर्णिनि
12,32,īpsitāṃ sarvabhūtānāṃ varyāṃ śaṃsanti mānavāḥ subhadrāṃ cārusarvāṅgīṃ saṃskṛtāṃ paricakṣate,ईप्सितां सर्वभूतानां वर्यां शंसन्ति मानवाः सुभद्रां चारुसर्वाङ्गीं संस्कृतां परिचक्षते
12,33,tatkṛte 'pi suvidvāṃso na kariṣyanti dūṣaṇam paritāpaṃ mahāprājñe na kariṣye dṛḍhavrataḥ,तत्कृते ऽपि सुविद्वांसो न करिष्यन्ति दूषणम् परितापं महाप्राज्ञे न करिष्ये दृढव्रतः
12,34,cittaṃ me nirmalaṃ bhadre viṣṇau rudre ca saṃsthitam ataḥ pāpaṃ nu necchāmi dharmacitto dṛḍhavrataḥ,चित्तं मे निर्मलं भद्रे विष्णौ रुद्रे च संस्थितम् अतः पापं नु नेच्छामि धर्मचित्तो दृढव्रतः
12,35,asakṛt procyamāno 'pi tayā caivaṃ dṛḍhavrataḥ kṛtavān na yamaḥ kāryaṃ tena devatvam āptavān,असकृत् प्रोच्यमानो ऽपि तया चैवं दृढव्रतः कृतवान् न यमः कार्यं तेन देवत्वम् आप्तवान्
12,36,narāṇāṃ dṛḍhacittānām evaṃ pāpam akurvatām anantaṃ phalam ity āhus teṣāṃ svargaphalaṃ bhavet,नराणां दृढचित्तानाम् एवं पापम् अकुर्वताम् अनन्तं फलम् इत्य् आहुस् तेषां स्वर्गफलं भवेत्
12,37,etat tu yamyupākhyānaṃ pūrvavṛttaṃ sanātanam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ śrotavyam anasūyayā,एतत् तु यम्युपाख्यानं पूर्ववृत्तं सनातनम् सर्वपापहरं पुण्यं श्रोतव्यम् अनसूयया
12,38,yaś caitat paṭhate nityaṃ havyakavyeṣu brāhmaṇaḥ saṃtṛptāḥ pitaras tasya na viśanti yamālayam,यश् चैतत् पठते नित्यं हव्यकव्येषु ब्राह्मणः संतृप्ताः पितरस् तस्य न विशन्ति यमालयम्
12,39,yaś caitat paṭhate nityaṃ pitṝṇām anṛṇo bhavet vaivasvatībhyas tīvrābhyo yātanābhyaḥ pramucyate,यश् चैतत् पठते नित्यं पितॄणाम् अनृणो भवेत् वैवस्वतीभ्यस् तीव्राभ्यो यातनाभ्यः प्रमुच्यते
12,40,putraitad ākhyānam anuttamaṃ mayā tavoditaṃ vedapadārthaniścitam purātanaṃ pāpaharaṃ sadā nṛṇāṃ kim anyad adyaiva vadāmi śaṃsa me,पुत्रैतद् आख्यानम् अनुत्तमं मया तवोदितं वेदपदार्थनिश्चितम् पुरातनं पापहरं सदा नृणां किम् अन्यद् अद्यैव वदामि शंस मे
13,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe yamīyamasaṃvādo nāma dvādaśo 'dhyāya narp 12 vicitreyaṃ kathā tāta vaidikī me tvayeritā anyāḥ puṇyāś ca me brūhi kathāḥ pāpapraṇāśinīḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे यमीयमसंवादो नाम द्वादशो ऽध्याय नर्प् १२ विचित्रेयं कथा तात वैदिकी मे त्वयेरिता अन्याः पुण्याश् च मे ब्रूहि कथाः पापप्रणाशिनीः
13,2,ahaṃ te kathayiṣyāmi purāvṛttam anuttamam pativratāyāḥ saṃvādaṃ kasyacid brahmacāriṇaḥ,अहं ते कथयिष्यामि पुरावृत्तम् अनुत्तमम् पतिव्रतायाः संवादं कस्यचिद् ब्रह्मचारिणः
13,3,kaśyapo nītimān nāma brāhmaṇo vedapāragaḥ sarvaśāstrārthatattvajño vyākhyāne pariniṣṭhitaḥ,कश्यपो नीतिमान् नाम ब्राह्मणो वेदपारगः सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो व्याख्याने परिनिष्ठितः
13,4,svadharmakāryanirataḥ paradharmaparāṅmukhaḥ ṛtukālābhigāmī ca agnihotraparāyaṇaḥ,स्वधर्मकार्यनिरतः परधर्मपराङ्मुखः ऋतुकालाभिगामी च अग्निहोत्रपरायणः
13,5,sāyaṃprātar mahābhāga hutvāgniṃ tarpayan dvijān atithīn āgatān gehaṃ narasiṃhaṃ ca pujayat,सायंप्रातर् महाभाग हुत्वाग्निं तर्पयन् द्विजान् अतिथीन् आगतान् गेहं नरसिंहं च पुजयत्
13,6,tasya patnī mahābhāgā sāvitrī nāma nāmataḥ pativratā mahābhāgā patyuḥ priyahite ratā,तस्य पत्नी महाभागा सावित्री नाम नामतः पतिव्रता महाभागा पत्युः प्रियहिते रता
13,7,bhartuḥ śuśrūṣaṇenaiva dīrghakālam aninditā parokṣajñānam āpannā kalyāṇī guṇasaṃmatā,भर्तुः शुश्रूषणेनैव दीर्घकालम् अनिन्दिता परोक्षज्ञानम् आपन्ना कल्याणी गुणसंमता
13,8,tayā saha sa dharmātmā madhyadeśe mahāmatiḥ nandigrāme vasan dhīmān svānuṣṭhānaparāyaṇaḥ,तया सह स धर्मात्मा मध्यदेशे महामतिः नन्दिग्रामे वसन् धीमान् स्वानुष्ठानपरायणः
13,9,atha kauśaliko vipro yajñaśarmā mahāmatiḥ tasya bhāryābhavat sādhvī rohiṇī nāma nāmataḥ,अथ कौशलिको विप्रो यज्ञशर्मा महामतिः तस्य भार्याभवत् साध्वी रोहिणी नाम नामतः
13,10,sarvalakṣaṇasaṃpannā patiśuśrūṣaṇe ratā sā prasūtā sutaṃ tv ekaṃ tasmād bhartur aninditā,सर्वलक्षणसंपन्ना पतिशुश्रूषणे रता सा प्रसूता सुतं त्व् एकं तस्माद् भर्तुर् अनिन्दिता
13,11,sa yāyāvaravṛttis tu putre jāte vicakṣaṇaḥ jātakarma tadā cakre snātvā putrasya mantrataḥ,स यायावरवृत्तिस् तु पुत्रे जाते विचक्षणः जातकर्म तदा चक्रे स्नात्वा पुत्रस्य मन्त्रतः
13,12,dvādaśe 'hani tasyaiva devaśarmeti buddhimān puṇyāhaṃ vācayitvā tu nāma cakre yathāvidhi,द्वादशे ऽहनि तस्यैव देवशर्मेति बुद्धिमान् पुण्याहं वाचयित्वा तु नाम चक्रे यथाविधि
13,13,upaniṣkramaṇaṃ caiva caturthe māsi yatnataḥ tathānnaprāśanaṃ ṣaṣṭhe māsi cakre yathāvidhi,उपनिष्क्रमणं चैव चतुर्थे मासि यत्नतः तथान्नप्राशनं षष्ठे मासि चक्रे यथाविधि
13,14,saṃvatsare tataḥ pūrṇe cūḍākarma ca dharmavit kṛtvā garbhāṣṭame varṣe vratabandhaṃ cakāra saḥ,संवत्सरे ततः पूर्णे चूडाकर्म च धर्मवित् कृत्वा गर्भाष्टमे वर्षे व्रतबन्धं चकार सः
13,15,sopanīto yathānyāyaṃ pitrā vedam adhītavān svīkṛte tv ekavede tu pitā svarlokam āsthitaḥ,सोपनीतो यथान्यायं पित्रा वेदम् अधीतवान् स्वीकृते त्व् एकवेदे तु पिता स्वर्लोकम् आस्थितः
13,16,mātrā sahāsa duḥkhī sa pitary uparate sutaḥ dhairyam āsthāya medhāvī sādhubhiḥ preritaḥ punaḥ,मात्रा सहास दुःखी स पितर्य् उपरते सुतः धैर्यम् आस्थाय मेधावी साधुभिः प्रेरितः पुनः
13,17,pretakāryāṇi kṛtvā tu devaśarmā gataḥ sutaḥ gaṅgādiṣu sutīrtheṣu snānaṃ kṛtvā yathāvidhi,प्रेतकार्याणि कृत्वा तु देवशर्मा गतः सुतः गङ्गादिषु सुतीर्थेषु स्नानं कृत्वा यथाविधि
13,18,tam eva prāptavān grāmaṃ yatrāste sā pativratā saṃprāpya viśrutaḥ so 'tha brahmacārī mahāmate,तम् एव प्राप्तवान् ग्रामं यत्रास्ते सा पतिव्रता संप्राप्य विश्रुतः सो ऽथ ब्रह्मचारी महामते
13,19,bhikṣāṭanaṃ tu kṛtvāsau japan vedam atandritaḥ kurvann evāgnikāryaṃ tu nandigrāme ca tasthivān,भिक्षाटनं तु कृत्वासौ जपन् वेदम् अतन्द्रितः कुर्वन्न् एवाग्निकार्यं तु नन्दिग्रामे च तस्थिवान्
13,20,mṛte bhartari tanmātā putre pravrajite tu sā duḥkhād duḥkham anuprāptā niyataṃ rakṣakaṃ vinā,मृते भर्तरि तन्माता पुत्रे प्रव्रजिते तु सा दुःखाद् दुःखम् अनुप्राप्ता नियतं रक्षकं विना
13,21,atha snātvā tu nadyāṃ vai brahmacārī svakarpaṭam kṣitau prasārya śoṣārthaṃ japann āsīta vāgyataḥ,अथ स्नात्वा तु नद्यां वै ब्रह्मचारी स्वकर्पटम् क्षितौ प्रसार्य शोषार्थं जपन्न् आसीत वाग्यतः
13,22,kāko balākā tad vastraṃ parigṛhyāśu jagmatuḥ tau dṛṣṭvā bhartsayām_asa devaśarmā tato dvijaḥ,काको बलाका तद् वस्त्रं परिगृह्याशु जग्मतुः तौ दृष्ट्वा भर्त्सयाम्_अस देवशर्मा ततो द्विजः
13,23,viṣṭhām utsṛjya vastre tu jagmatus tasya bhartsanāt roṣeṇa vīkṣayām_asa khe yāntau pakṣiṇau tu saḥ,विष्ठाम् उत्सृज्य वस्त्रे तु जग्मतुस् तस्य भर्त्सनात् रोषेण वीक्षयाम्_अस खे यान्तौ पक्षिणौ तु सः
13,24,tadroṣavahninā dagdhau bhūmyāṃ nipatitau khagau sa dṛṣṭvā tau kṣitiṃ yātau pakṣiṇau vismayaṃ gataḥ,तद्रोषवह्निना दग्धौ भूम्यां निपतितौ खगौ स दृष्ट्वा तौ क्षितिं यातौ पक्षिणौ विस्मयं गतः
13,25,tapasā na mayā kaścit sadṛśo 'sti mahītale iti matvā gato bhikṣām aṭituṃ grāmam añjasā,तपसा न मया कश्चित् सदृशो ऽस्ति महीतले इति मत्वा गतो भिक्षाम् अटितुं ग्रामम् अञ्जसा
13,26,aṭan brāhmaṇageheṣu brahmacārī tapaḥsmayī praviṣṭas tad gṛhaṃ vatsa gṛhe yatra pativratā,अटन् ब्राह्मणगेहेषु ब्रह्मचारी तपःस्मयी प्रविष्टस् तद् गृहं वत्स गृहे यत्र पतिव्रता
13,27,taṃ dṛṣṭvā yācyamānāpi tena bhikṣāṃ pativratā vāgyatā pūrvaṃ vijñāya bhartuḥ kṛtvānuśāsanam,तं दृष्ट्वा याच्यमानापि तेन भिक्षां पतिव्रता वाग्यता पूर्वं विज्ञाय भर्तुः कृत्वानुशासनम्
13,28,kṣālayām_asa tatpādau bhūya uṣṇena vārinā āśvāsya svapatiṃ sā tu bhikṣāṃ dātuṃ pracakrame,क्षालयाम्_अस तत्पादौ भूय उष्णेन वारिना आश्वास्य स्वपतिं सा तु भिक्षां दातुं प्रचक्रमे
13,29,tataḥ krodhena raktākṣo brahmacārī pativratām dagdhukāmas tapovīryāt punaḥ punar udaikṣata sāvitrī tu nirīkṣyaivaṃ hasantī sā tam abravīt,ततः क्रोधेन रक्ताक्षो ब्रह्मचारी पतिव्रताम् दग्धुकामस् तपोवीर्यात् पुनः पुनर् उदैक्षत सावित्री तु निरीक्ष्यैवं हसन्ती सा तम् अब्रवीत्
13,30,na kāko na balākāhaṃ tvatkrodhena tu yau mṛtau nadītīre 'dya kopātman bhikṣāṃ matto yadīcchasi,न काको न बलाकाहं त्वत्क्रोधेन तु यौ मृतौ नदीतीरे ऽद्य कोपात्मन् भिक्षां मत्तो यदीच्छसि
13,31,tayaivam uktaḥ sāvitryā bhikṣām ādāya so 'grataḥ cintayan manasā tasyāḥ śaktiṃ dūrārthavedinīm,तयैवम् उक्तः सावित्र्या भिक्षाम् आदाय सो ऽग्रतः चिन्तयन् मनसा तस्याः शक्तिं दूरार्थवेदिनीम्
13,32,etyāśrame maṭhe sthāpya bhikṣāpātraṃ prayatnataḥ pativratāyāṃ bhuktāyāṃ gṛhasthe nirgate patau,एत्याश्रमे मठे स्थाप्य भिक्षापात्रं प्रयत्नतः पतिव्रतायां भुक्तायां गृहस्थे निर्गते पतौ
13,33,punar āgamya tadgehaṃ tām uvāca pativratām,पुनर् आगम्य तद्गेहं ताम् उवाच पतिव्रताम्
13,33,ab prabrūhy etan mahābhāge pṛcchato me yathārthataḥ,अब् प्रब्रूह्य् एतन् महाभागे पृच्छतो मे यथार्थतः
13,34,cd viprakṛṣṭārthavijñānaṃ katham āśu tavābhavat ityuktā tena sā sādhvī sāvitrī tu pativratā,च्द् विप्रकृष्टार्थविज्ञानं कथम् आशु तवाभवत् इत्युक्ता तेन सा साध्वी सावित्री तु पतिव्रता
13,35,taṃ brahmacāriṇaṃ prāha pṛcchantaṃ gṛham etya vai śṛṇuṣvāvahito brahman yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi,तं ब्रह्मचारिणं प्राह पृच्छन्तं गृहम् एत्य वै शृणुष्वावहितो ब्रह्मन् यन् मां त्वं परिपृच्छसि
13,36,tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi svadharmaparibṛṃhitam strīṇāṃ tu patiśuśrūṣā dharma eṣa paristhitaḥ,तत् ते ऽहं संप्रवक्ष्यामि स्वधर्मपरिबृंहितम् स्त्रीणां तु पतिशुश्रूषा धर्म एष परिस्थितः
13,37,tam evāhaṃ sadā kuryāṃ nānyam asmi mahāmate divārātram asaṃdigdhaṃ śraddhayā paritoṣaṇam,तम् एवाहं सदा कुर्यां नान्यम् अस्मि महामते दिवारात्रम् असंदिग्धं श्रद्धया परितोषणम्
13,38,kurvantyā mama saṃbhūtaṃ viprakṛṣṭārthadarśanam anyac ca te pravakṣyāmi nibodha tvaṃ yadīcchasi,कुर्वन्त्या मम संभूतं विप्रकृष्टार्थदर्शनम् अन्यच् च ते प्रवक्ष्यामि निबोध त्वं यदीच्छसि
13,39,pitā yāyāvaraḥ śuddhas tasmād vedam adhītya vai mṛte pitari kṛtvā tu pretakāryam ihāgataḥ,पिता यायावरः शुद्धस् तस्माद् वेदम् अधीत्य वै मृते पितरि कृत्वा तु प्रेतकार्यम् इहागतः
13,40,utsṛjya mātaraṃ draṣṭuṃ vṛddhāṃ dīnāṃ tapasvinīm anāthāṃ vidhavām atra nityaṃ svodaraposakaḥ,उत्सृज्य मातरं द्रष्टुं वृद्धां दीनां तपस्विनीम् अनाथां विधवाम् अत्र नित्यं स्वोदरपोसकः
13,41,yayā garbhe dhṛtaḥ pūrvaṃ pālito lālitas tathā tāṃ tyaktvā vipine dharmaṃ caran vipra na lajjase,यया गर्भे धृतः पूर्वं पालितो लालितस् तथा तां त्यक्त्वा विपिने धर्मं चरन् विप्र न लज्जसे
13,42,yayā tava kṛtaṃ brahman bālye malanikṛntanam duḥkhitāṃ tāṃ gṛhe tyaktvā kiṃ bhaved vipine 'ṭataḥ,यया तव कृतं ब्रह्मन् बाल्ये मलनिकृन्तनम् दुःखितां तां गृहे त्यक्त्वा किं भवेद् विपिने ऽटतः
13,43,mātṛduḥkhena te vaktraṃ pūtigandham idaṃ bhavet pitraiva saṃskṛto yasmāt tasmāc chaktir abhūd iyam,मातृदुःखेन ते वक्त्रं पूतिगन्धम् इदं भवेत् पित्रैव संस्कृतो यस्मात् तस्माच् छक्तिर् अभूद् इयम्
13,44,pakṣī dagdhaḥ sudurbuddhe pāpātman sāṃprataṃ vṛthā vṛthā snānaṃ vṛthā tīrthaṃ vṛthā japtaṃ vṛthā hutam,पक्षी दग्धः सुदुर्बुद्धे पापात्मन् सांप्रतं वृथा वृथा स्नानं वृथा तीर्थं वृथा जप्तं वृथा हुतम्
13,45,sa jīvati vṛthā brahman yasya mātā suduḥkhitā yo rakṣet satataṃ bhaktyā mātaraṃ mātṛvatsalaḥ,स जीवति वृथा ब्रह्मन् यस्य माता सुदुःखिता यो रक्षेत् सततं भक्त्या मातरं मातृवत्सलः
13,46,tasyehānuṣṭhitaṃ sarvaṃ phalaṃ cāmutra ceha hi mātuś ca vacanaṃ brahman pālitaṃ yair narottamaiḥ,तस्येहानुष्ठितं सर्वं फलं चामुत्र चेह हि मातुश् च वचनं ब्रह्मन् पालितं यैर् नरोत्तमैः
13,47,te mānyās te namaskāryā iha loke paratra ca atas tvaṃ tatra gatvādya yatra mātā vyavasthitā,ते मान्यास् ते नमस्कार्या इह लोके परत्र च अतस् त्वं तत्र गत्वाद्य यत्र माता व्यवस्थिता
13,48,tāṃ tvaṃ rakṣaya jīvantīṃ tadrakṣā te paraṃ tapaḥ krodhaṃ parityajainaṃ tvaṃ dṛṣṭādṛṣṭavighātakam,तां त्वं रक्षय जीवन्तीं तद्रक्षा ते परं तपः क्रोधं परित्यजैनं त्वं दृष्टादृष्टविघातकम्
13,49,tayoḥ kuru vadhe śuddhiṃ pakṣiṇor ātmaśuddhaye yāthātathyena kathitam etat sarvaṃ mayā tava,तयोः कुरु वधे शुद्धिं पक्षिणोर् आत्मशुद्धये याथातथ्येन कथितम् एतत् सर्वं मया तव
13,50,brahmacārin kuruṣva tvaṃ yadīcchasi satāṃ gatim ity uktvā virarāmātha dvijaputraṃ pativratā,ब्रह्मचारिन् कुरुष्व त्वं यदीच्छसि सतां गतिम् इत्य् उक्त्वा विररामाथ द्विजपुत्रं पतिव्रता
13,51,so 'pi tām āha bhūyo 'pi sāvitrīṃ tu kṣamāpayan ajñānāt kṛtapāpasya kṣamasva varavarṇini,सो ऽपि ताम् आह भूयो ऽपि सावित्रीं तु क्षमापयन् अज्ञानात् कृतपापस्य क्षमस्व वरवर्णिनि
13,52,mayā tavāhitaṃ yac ca kṛtaṃ krodhanirīkṣaṇam tat kṣamasva mahābhāge hitam uktaṃ pativrate,मया तवाहितं यच् च कृतं क्रोधनिरीक्षणम् तत् क्षमस्व महाभागे हितम् उक्तं पतिव्रते
13,53,tatra gatvā mayā yāni karmāṇi tu śubhavrate kāryāṇi tāni me brūhi yathā me sugatir bhavet,तत्र गत्वा मया यानि कर्माणि तु शुभव्रते कार्याणि तानि मे ब्रूहि यथा मे सुगतिर् भवेत्
13,54,tenaivaṃ uktā sāpy āha taṃ pṛcchantaṃ pativratā yāni kāryāṇi vakṣyāmi tvayā karmāṇi me śṛṇu,तेनैवं उक्ता साप्य् आह तं पृच्छन्तं पतिव्रता यानि कार्याणि वक्ष्यामि त्वया कर्माणि मे शृणु
13,55,poṣyā mātā tvayā tatra niścayaṃ bhaikṣavṛttinā atra vā tatra vā brahman prāyaścittaṃ ca pakṣiṇoḥ,पोष्या माता त्वया तत्र निश्चयं भैक्षवृत्तिना अत्र वा तत्र वा ब्रह्मन् प्रायश्चित्तं च पक्षिणोः
13,56,yajñaśarmasutā kanyā bhāryā tava bhaviṣyati tāṃ gṛhṇīṣva ca dharmeṇa gate tvayi sa dāsyati,यज्ञशर्मसुता कन्या भार्या तव भविष्यति तां गृह्णीष्व च धर्मेण गते त्वयि स दास्यति
13,57,putras te bhavitā tasyām ekaḥ saṃtativardhanaḥ yāyāvaradhanād vṛttiḥ pitṛvat te bhaviṣyati,पुत्रस् ते भविता तस्याम् एकः संततिवर्धनः यायावरधनाद् वृत्तिः पितृवत् ते भविष्यति
13,58,punar mṛtāyāṃ bhāryāyāṃ bhavitā tvaṃ tridaṇḍakaḥ sa yatyāśramadharmeṇa yathoktyānuṣṭhitena ca narasiṃhaprasādena vaiṣṇavaṃ padam āpsyasi,पुनर् मृतायां भार्यायां भविता त्वं त्रिदण्डकः स यत्याश्रमधर्मेण यथोक्त्यानुष्ठितेन च नरसिंहप्रसादेन वैष्णवं पदम् आप्स्यसि
13,59,bhāvyam etat tu kathitaṃ mayā tava hi pṛcchataḥ manyase nānṛtaṃ tv etat kuru sarvaṃ hi me vacaḥ,भाव्यम् एतत् तु कथितं मया तव हि पृच्छतः मन्यसे नानृतं त्व् एतत् कुरु सर्वं हि मे वचः
13,60,gacchāmi mātṛrakṣārtham adyaivāhaṃ pativrate kariṣye tvadvacaḥ sarvaṃ tatra gatvā śubhekṣaṇe,गच्छामि मातृरक्षार्थम् अद्यैवाहं पतिव्रते करिष्ये त्वद्वचः सर्वं तत्र गत्वा शुभेक्षणे
13,61,ity uktvā gatavān brahman devaśarmā tatas tvaran saṃrakṣya mātaraṃ yatnāt krodhamohavivarjitaḥ,इत्य् उक्त्वा गतवान् ब्रह्मन् देवशर्मा ततस् त्वरन् संरक्ष्य मातरं यत्नात् क्रोधमोहविवर्जितः
13,62,kṛtvā vivāham utpādya putraṃ vaṃśakaraṃ śubham mṛtabhāryaś ca saṃnyasya samaloṣṭāśmakāñcanaḥ narasiṃhaprasādena parāṃ siddhim avāptavān,कृत्वा विवाहम् उत्पाद्य पुत्रं वंशकरं शुभम् मृतभार्यश् च संन्यस्य समलोष्टाश्मकाञ्चनः नरसिंहप्रसादेन परां सिद्धिम् अवाप्तवान्
13,63,pativratāśaktir iyaṃ taveritā dharmaś ca mātuḥ parirakṣaṇaṃ param saṃsāravṛkṣaṃ ca nihatya bandhanaṃ chitvā ca viṣṇoḥ padam eti mānavaḥ,पतिव्रताशक्तिर् इयं तवेरिता धर्मश् च मातुः परिरक्षणं परम् संसारवृक्षं च निहत्य बन्धनं छित्वा च विष्णोः पदम् एति मानवः
14,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe brahmacārisaṃvādo nāma trayodaśo 'dhyāya narp 13 śṛṇu vatsa mahābuddhe śiṣyāś caitāṃ parāṃ kathām mayocyamānāṃ śṛṇvantu sarvapāpapraṇāśinīm,इति श्रीनरसिंहपुराणे ब्रह्मचारिसंवादो नाम त्रयोदशो ऽध्याय नर्प् १३ शृणु वत्स महाबुद्धे शिष्याश् चैतां परां कथाम् मयोच्यमानां शृण्वन्तु सर्वपापप्रणाशिनीम्
14,2,purā dvijavaraḥ kaścid vedaśāstraviśāradaḥ mṛtabhāryo gatas tīrthaṃ cakre snānaṃ yathāvidhi,पुरा द्विजवरः कश्चिद् वेदशास्त्रविशारदः मृतभार्यो गतस् तीर्थं चक्रे स्नानं यथाविधि
14,3,tapaḥ sutaptaṃ vijane niḥspṛho dārakarmaṇi bhikṣāhāraḥ pravasito japasnānaparāyaṇaḥ,तपः सुतप्तं विजने निःस्पृहो दारकर्मणि भिक्षाहारः प्रवसितो जपस्नानपरायणः
14,4,snātvā sa gaṅgāṃ yamunāṃ sarasvatīṃ puṇyāṃ vitastām atha gomatīṃ ca gayāṃ samāsādya pitṛn pitāmahān saṃtarpayan san gatavān mahendram,स्नात्वा स गङ्गां यमुनां सरस्वतीं पुण्यां वितस्ताम् अथ गोमतीं च गयां समासाद्य पितृन् पितामहान् संतर्पयन् सन् गतवान् महेन्द्रम्
14,5,tatrāpi kuṇḍeṣu girau mahāmatiḥ snātvā nu dṛṣṭvā bhṛgunandanottamam kṛtvā pitṛbhyas tu tathaiva tṛptiṃ vrajan vanaṃ pāpaharaṃ praviṣṭaḥ,तत्रापि कुण्डेषु गिरौ महामतिः स्नात्वा नु दृष्ट्वा भृगुनन्दनोत्तमम् कृत्वा पितृभ्यस् तु तथैव तृप्तिं व्रजन् वनं पापहरं प्रविष्टः
14,6,dhārāṃ patantīṃ mahatīṃ śiloccayāt saṃdhārya bhaktyā tv anu nārasiṃhe śirasy aśeṣāghavināśinīṃ tadā viśuddhadehaḥ sa babhūva vipraḥ,धारां पतन्तीं महतीं शिलोच्चयात् संधार्य भक्त्या त्व् अनु नारसिंहे शिरस्य् अशेषाघविनाशिनीं तदा विशुद्धदेहः स बभूव विप्रः
14,7,vindhyācale saktam anantam acyutaṃ bhaktair munīndrair api pūjitaṃ sadā ārādhya puṣpair girisaṃbhavair śubhais tatraiva siddhiṃ tv abhikāṅkṣya saṃsthitaḥ,विन्ध्याचले सक्तम् अनन्तम् अच्युतं भक्तैर् मुनीन्द्रैर् अपि पूजितं सदा आराध्य पुष्पैर् गिरिसंभवैर् शुभैस् तत्रैव सिद्धिं त्व् अभिकाङ्क्ष्य संस्थितः
14,8,sa nārasiṃho bahukālapūjayā tuṣṭaḥ sunidrāgatam āha bhaktam anāśramitvaṃ gṛhabhaṅgakāraṇaṃ hy ato gṛhāṇāśramam uttamaṃ dvija,स नारसिंहो बहुकालपूजया तुष्टः सुनिद्रागतम् आह भक्तम् अनाश्रमित्वं गृहभङ्गकारणं ह्य् अतो गृहाणाश्रमम् उत्तमं द्विज
14,9,anāśramīti dvija vedapāragān api tv ahaṃ nānugṛhṇāmi cātra tathāpi niṣṭhāṃ tava vīkṣya sattama tvayi prasannena mayety udīritam,अनाश्रमीति द्विज वेदपारगान् अपि त्व् अहं नानुगृह्णामि चात्र तथापि निष्ठां तव वीक्ष्य सत्तम त्वयि प्रसन्नेन मयेत्य् उदीरितम्
14,10,tenaivam uktaḥ parameśvareṇa dvijo 'pi buddhyā pravicintya vākyam harer alaṅghyaṃ narasiṃhamūrter bhādhaṃ ca kṛtvā sa yatir babhūva,तेनैवम् उक्तः परमेश्वरेण द्विजो ऽपि बुद्ध्या प्रविचिन्त्य वाक्यम् हरेर् अलङ्घ्यं नरसिंहमूर्तेर् भाधं च कृत्वा स यतिर् बभूव
14,11,tridaṇḍavṛkṣākṣapavitrapāṇir āplutya toye tv aghahāriṇi sthitaḥ japan sadā mantram apāstadoṣaṃ sāvitryam īśaṃ hṛdaye smaran harim,त्रिदण्डवृक्षाक्षपवित्रपाणिर् आप्लुत्य तोये त्व् अघहारिणि स्थितः जपन् सदा मन्त्रम् अपास्तदोषं सावित्र्यम् ईशं हृदये स्मरन् हरिम्
14,12,yathākathaṃcit pratilabhya śākaṃ bhaikṣyābhituṣṭo vanavāsavāsī abhyarcya viṣṇuṃ narasiṃhamūrtiṃ dhyātvā ca nityaṃ hṛdi śuddham ādyam,यथाकथंचित् प्रतिलभ्य शाकं भैक्ष्याभितुष्टो वनवासवासी अभ्यर्च्य विष्णुं नरसिंहमूर्तिं ध्यात्वा च नित्यं हृदि शुद्धम् आद्यम्
14,13,viviktadeśe vipule kuśāsane niveśya sarvaṃ hṛdaye 'sya sarvam bāhyaṃ samastaṃ guṇam indriyāṇāṃ vilīya bhedaṃ bhagavaty anante,विविक्तदेशे विपुले कुशासने निवेश्य सर्वं हृदये ऽस्य सर्वम् बाह्यं समस्तं गुणम् इन्द्रियाणां विलीय भेदं भगवत्य् अनन्ते
14,14,vijñeyam ānandam ajaṃ viśālaṃ satyātmakaṃ kṣemapadaṃ vareṇyam saṃcintya tasmin pravihāya dehaṃ babhūva muktaḥ paramātmarūpī,विज्ञेयम् आनन्दम् अजं विशालं सत्यात्मकं क्षेमपदं वरेण्यम् संचिन्त्य तस्मिन् प्रविहाय देहं बभूव मुक्तः परमात्मरूपी
14,15,imāṃ kathāṃ muktiparāṃ yathoktāṃ paṭhanti ye nārasiṃhaṃ smarantaḥ prayāgatīrthaplavane tu yat phalaṃ tat prāpya te yānti hareḥ padaṃ mahat,इमां कथां मुक्तिपरां यथोक्तां पठन्ति ये नारसिंहं स्मरन्तः प्रयागतीर्थप्लवने तु यत् फलं तत् प्राप्य ते यान्ति हरेः पदं महत्
14,16,ity etad uktaṃ tava putra pṛcchataḥ purātanaṃ puṇyatamaṃ pavitrakam saṃsāravṛkṣasya vināśanaṃ paraṃ punaḥ kam icchasy abhivāñchitaṃ vada,इत्य् एतद् उक्तं तव पुत्र पृच्छतः पुरातनं पुण्यतमं पवित्रकम् संसारवृक्षस्य विनाशनं परं पुनः कम् इच्छस्य् अभिवाञ्छितं वद
15,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe caturdaśo 'dhyāya narp 14 śrotum icchāmy ahaṃ tāta sāṃprataṃ munibhiḥ saha saṃsāravṛkṣaṃ sakalaṃ yenedaṃ parivartate,इति श्रीनरसिंहपुराणे चतुर्दशो ऽध्याय नर्प् १४ श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं तात सांप्रतं मुनिभिः सह संसारवृक्षं सकलं येनेदं परिवर्तते
15,2,vaktum arhasi me tāta tvayaitat sūcitaṃ purā nānyo vetti mahābhāga saṃsāroccāralakṣaṇam,वक्तुम् अर्हसि मे तात त्वयैतत् सूचितं पुरा नान्यो वेत्ति महाभाग संसारोच्चारलक्षणम्
15,3,sa putreṇaivam uktas tu śiṣyāṇāṃ madhyagena ca kṛṣṇadvaipāyanaḥ prāha saṃsāratarulakṣaṇam,स पुत्रेणैवम् उक्तस् तु शिष्याणां मध्यगेन च कृष्णद्वैपायनः प्राह संसारतरुलक्षणम्
15,4,śṛṇvantu śiṣyāḥ sakalā vatsa tvaṃ śṛṇu bhāvitaḥ saṃsāravṛkṣaṃ vakṣyāmi yena cedaṃ samāvṛtam,शृण्वन्तु शिष्याः सकला वत्स त्वं शृणु भावितः संसारवृक्षं वक्ष्यामि येन चेदं समावृतम्
15,5,avyaktamūlaprabhavas tasmād agre tathotthitaḥ buddhiskandhamayaś caiva indriyāṅkarakoṭaraḥ,अव्यक्तमूलप्रभवस् तस्माद् अग्रे तथोत्थितः बुद्धिस्कन्धमयश् चैव इन्द्रियाङ्करकोटरः
15,6,mahābhūtaviśākhaś ca viśeṣaiḥ pattraśākhavān dharmādharmasupuṣpaś ca sukhaduḥkhaphalodayaḥ,महाभूतविशाखश् च विशेषैः पत्त्रशाखवान् धर्माधर्मसुपुष्पश् च सुखदुःखफलोदयः
15,7,ājīvyaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ etad brahma paraṃ caiva brahma vṛkṣasya tasya tat,आजीव्यः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः एतद् ब्रह्म परं चैव ब्रह्म वृक्षस्य तस्य तत्
15,8,ity evaṃ kathitaṃ vatsa saṃsāravṛkṣalakṣaṇam vṛkṣaṃ enaṃ samārūḍhā moham āyānti dehinaḥ,इत्य् एवं कथितं वत्स संसारवृक्षलक्षणम् वृक्षं एनं समारूढा मोहम् आयान्ति देहिनः
15,9,saṃsarantīha satataṃ sukhaduḥkhasamanvitāḥ prāyeṇa prākṛtā martyā brahmajñānaparāṅmukhāḥ,संसरन्तीह सततं सुखदुःखसमन्विताः प्रायेण प्राकृता मर्त्या ब्रह्मज्ञानपराङ्मुखाः
15,10,chittvainaṃ kṛtino yānti no yānti brahmajñāninaḥ karmakriye mahāprājña nainaṃ chindanti duṣkṛtāḥ,छित्त्वैनं कृतिनो यान्ति नो यान्ति ब्रह्मज्ञानिनः कर्मक्रिये महाप्राज्ञ नैनं छिन्दन्ति दुष्कृताः
15,11,enaṃ chittvā ca bhittvā ca jñānena paramāsinā tato 'maratvaṃ te yānti yasmān nāvartate punaḥ,एनं छित्त्वा च भित्त्वा च ज्ञानेन परमासिना ततो ऽमरत्वं ते यान्ति यस्मान् नावर्तते पुनः
15,12,dehadāramayaiḥ pāśair dṛḍhaṃ baddho 'pi mucyate jñānam eva paraṃ puṃsāṃ śreyasām abhivāñchitam toṣaṇaṃ narasiṃhasya jñānahīnaḥ paśuḥ pumān,देहदारमयैः पाशैर् दृढं बद्धो ऽपि मुच्यते ज्ञानम् एव परं पुंसां श्रेयसाम् अभिवाञ्छितम् तोषणं नरसिंहस्य ज्ञानहीनः पशुः पुमान्
15,13,āhāranidrābhayamaithunāni samānam etat paśubhir narāṇām jñānaṃ narāṇām adhikaṃ hi loke jñānena hīnāḥ paśubhiḥ samānāḥ,आहारनिद्राभयमैथुनानि समानम् एतत् पशुभिर् नराणाम् ज्ञानं नराणाम् अधिकं हि लोके ज्ञानेन हीनाः पशुभिः समानाः
16,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe pañcadaśo 'dhyāya narp 15 saṃsāravṛkṣam āruhya dvaṃdvapāśaśatair dṛḍhaiḥ badhyamānaḥ sutaiśvaryaiḥ patito yonisāgare,इति श्रीनरसिंहपुराणे पञ्चदशो ऽध्याय नर्प् १५ संसारवृक्षम् आरुह्य द्वंद्वपाशशतैर् दृढैः बध्यमानः सुतैश्वर्यैः पतितो योनिसागरे
16,2,yaḥ kāmakrodhalobhais tu viṣayaiḥ paripīḍitaḥ baddhaḥ svakarmabhir gauṇaiḥ putradāraiṣaṇādibhiḥ,यः कामक्रोधलोभैस् तु विषयैः परिपीडितः बद्धः स्वकर्मभिर् गौणैः पुत्रदारैषणादिभिः
16,3,sa kena nistaraty āśu dustaraṃ bhavasāgaram pṛcchām ākhyāhi me tāta tasya muktiṃ kathaṃ bhavet,स केन निस्तरत्य् आशु दुस्तरं भवसागरम् पृच्छाम् आख्याहि मे तात तस्य मुक्तिं कथं भवेत्
16,4,śṛṇu vatsa mahāprājña yaj jñātvā muktim āpnuyāt tac ca vakṣyāmi te divyaṃ nāradena śrutaṃ purā,शृणु वत्स महाप्राज्ञ यज् ज्ञात्वा मुक्तिम् आप्नुयात् तच् च वक्ष्यामि ते दिव्यं नारदेन श्रुतं पुरा
16,5,narake raurave ghore dharmajñānavivarjitāḥ svakarmabhir mahāduḥkhaṃ prāptā yatra yamālaye,नरके रौरवे घोरे धर्मज्ञानविवर्जिताः स्वकर्मभिर् महादुःखं प्राप्ता यत्र यमालये
16,6,mahāpāpakṛtaṃ ghoraṃ saṃprāptāḥ pāpakṛjjanāḥ ālokya nāradaḥ śīghraṃ gatvā yatra trilocanaḥ,महापापकृतं घोरं संप्राप्ताः पापकृज्जनाः आलोक्य नारदः शीघ्रं गत्वा यत्र त्रिलोचनः
16,7,gaṅgādharaṃ mahādevaṃ śaṃkaraṃ śūlapāṇinam praṇamya vidhivad devaṃ nāradaḥ paripṛcchati,गङ्गाधरं महादेवं शंकरं शूलपाणिनम् प्रणम्य विधिवद् देवं नारदः परिपृच्छति
16,8,yaḥ saṃsāre mahādvaṃdvaiḥ kāmabhogaiḥ śubhāśubhaiḥ śabdādiviṣayair baddhaḥ pīḍyamānaḥ ṣaḍūrmibhiḥ,यः संसारे महाद्वंद्वैः कामभोगैः शुभाशुभैः शब्दादिविषयैर् बद्धः पीड्यमानः षडूर्मिभिः
16,9,kathaṃ nu mucyate kṣipraṃ mṛtyusaṃsārasāgarāt bhagavan brūhi me tattvaṃ śrotum icchāmi śaṃkara,कथं नु मुच्यते क्षिप्रं मृत्युसंसारसागरात् भगवन् ब्रूहि मे तत्त्वं श्रोतुम् इच्छामि शंकर
16,10,tasya tad vacanaṃ śrutvā nāradasya trilocanaḥ uvāca tam ṛṣiṃ śaṃbhuḥ prasannavadano haraḥ,तस्य तद् वचनं श्रुत्वा नारदस्य त्रिलोचनः उवाच तम् ऋषिं शंभुः प्रसन्नवदनो हरः
16,11,jñānāmṛtaṃ ca guhyaṃ ca rahasyam ṛṣisattama vakṣyāmi śṛṇu duḥkhaghnaṃ sarvabandhabhayāpaham,ज्ञानामृतं च गुह्यं च रहस्यम् ऋषिसत्तम वक्ष्यामि शृणु दुःखघ्नं सर्वबन्धभयापहम्
16,12,tṛṇādi caturāsyāntaṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham carācaraṃ jagat sarvaṃ prasuptaṃ yasya māyayā,तृणादि चतुरास्यान्तं भूतग्रामं चतुर्विधम् चराचरं जगत् सर्वं प्रसुप्तं यस्य मायया
16,13,tasya viṣṇoḥ prasādena yadi kaścit prabudhyate sa nistarati saṃsāraṃ devānām api dustaram,तस्य विष्णोः प्रसादेन यदि कश्चित् प्रबुध्यते स निस्तरति संसारं देवानाम् अपि दुस्तरम्
16,14,bhogaiśvaryamadonmattas tattvajñānaparāṅmukhaḥ saṃsārasumahāpaṅke jīrṇā gaur iva majjati,भोगैश्वर्यमदोन्मत्तस् तत्त्वज्ञानपराङ्मुखः संसारसुमहापङ्के जीर्णा गौर् इव मज्जति
16,15,yas tv ātmānaṃ nibadhnāti karmabhiḥ kośakāravat tasya muktiṃ na paśyāmi janmakoṭiśatair api,यस् त्व् आत्मानं निबध्नाति कर्मभिः कोशकारवत् तस्य मुक्तिं न पश्यामि जन्मकोटिशतैर् अपि
16,16,tasmān nārada sarveśaṃ devānāṃ devam avyayam ārādhayet sadā saṃyag dhyāyed viṣṇuṃ samāhitaḥ,तस्मान् नारद सर्वेशं देवानां देवम् अव्ययम् आराधयेत् सदा संयग् ध्यायेद् विष्णुं समाहितः
16,17,yas taṃ viśvam anādyantam ādyaṃ svātmani saṃsthitam sarvajñam amalaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,यस् तं विश्वम् अनाद्यन्तम् आद्यं स्वात्मनि संस्थितम् सर्वज्ञम् अमलं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,18,nirvikalpaṃ nirākāśaṃ niṣprapañcaṃ nirāmayam vāsudevam ajaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,निर्विकल्पं निराकाशं निष्प्रपञ्चं निरामयम् वासुदेवम् अजं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,19,nirañjanaṃ paraṃ śāntam acyutaṃ bhūtabhāvanam devagarbhaṃ vibhuṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,निरञ्जनं परं शान्तम् अच्युतं भूतभावनम् देवगर्भं विभुं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,20,sarvapāpavinirmuktam aprameyam alakṣaṇam nirvāṇam anaghaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,सर्वपापविनिर्मुक्तम् अप्रमेयम् अलक्षणम् निर्वाणम् अनघं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,21,amṛtaṃ paramānandaṃ sarvapāpavivarjitam brahmaṇyaṃ śaṃkaraṃ viṣṇuṃ sadā saṃkīrtya mucyate,अमृतं परमानन्दं सर्वपापविवर्जितम् ब्रह्मण्यं शंकरं विष्णुं सदा संकीर्त्य मुच्यते
16,22,yogeśvaraṃ purāṇākhyam aśarīraṃ guhāśayam amātram avyayaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,योगेश्वरं पुराणाख्यम् अशरीरं गुहाशयम् अमात्रम् अव्ययं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,23,śubhāśubhavinirmuktam ūrmiṣaṭkaparaṃ vibhum acintyam amalaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,शुभाशुभविनिर्मुक्तम् ऊर्मिषट्कपरं विभुम् अचिन्त्यम् अमलं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,24,sarvadvaṃdvavinirmuktaṃ sarvaduḥkhavivarjitam apratarkyam ajaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्तं सर्वदुःखविवर्जितम् अप्रतर्क्यम् अजं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,25,anāmagotram advaitaṃ caturthaṃ paramaṃ padam taṃ sarvahṛdgataṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,अनामगोत्रम् अद्वैतं चतुर्थं परमं पदम् तं सर्वहृद्गतं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,26,arūpaṃ satyasaṃkalpaṃ śuddham ākāśavat param ekāgramanasā viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,अरूपं सत्यसंकल्पं शुद्धम् आकाशवत् परम् एकाग्रमनसा विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,27,sarvātmakaṃ svabhāvastham ātmacaitanyarūpakam śubhram ekākṣaraṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,सर्वात्मकं स्वभावस्थम् आत्मचैतन्यरूपकम् शुभ्रम् एकाक्षरं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,28,anirvācyam avijñeyam akṣarādim asaṃbhavam ekaṃ nūtnaṃ sadā viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,अनिर्वाच्यम् अविज्ञेयम् अक्षरादिम् असंभवम् एकं नूत्नं सदा विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,29,viśvādyaṃ viśvagoptāraṃ viśvādaṃ sarvakāmadam sthānatrayātigaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,विश्वाद्यं विश्वगोप्तारं विश्वादं सर्वकामदम् स्थानत्रयातिगं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,30,sarvaduḥkhakṣayakaraṃ sarvaśāntikaraṃ harim sarvapāpaharaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,सर्वदुःखक्षयकरं सर्वशान्तिकरं हरिम् सर्वपापहरं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,31,brahmādidevagandharvair munibhiḥ siddhacāraṇaiḥ yogibhiḥ sevitaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,ब्रह्मादिदेवगन्धर्वैर् मुनिभिः सिद्धचारणैः योगिभिः सेवितं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,32,viṣṇau pratiṣṭhitaṃ viśvaṃ viṣṇur viśve pratiṣṭhitaḥ viśveśvaram ajaṃ viṣṇuṃ kīrtayann eva mucyate,विष्णौ प्रतिष्ठितं विश्वं विष्णुर् विश्वे प्रतिष्ठितः विश्वेश्वरम् अजं विष्णुं कीर्तयन्न् एव मुच्यते
16,33,saṃsārabandhanān muktim icchan kāmam aśeṣataḥ bhaktyaiva varadaṃ viṣṇuṃ sadā dhyāyan vimucyate,संसारबन्धनान् मुक्तिम् इच्छन् कामम् अशेषतः भक्त्यैव वरदं विष्णुं सदा ध्यायन् विमुच्यते
16,34,nāradena purā pṛṣṭa evaṃ sa vṛṣabhadhvajaḥ yad uvāca tadā tasmai tan mayā kathitaṃ tava,नारदेन पुरा पृष्ट एवं स वृषभध्वजः यद् उवाच तदा तस्मै तन् मया कथितं तव
16,35,tam eva satataṃ dhyāhi nirbījaṃ brahma kevalam avāpsyasi dhruvaṃ tāta śāśvataṃ padam avyayam,तम् एव सततं ध्याहि निर्बीजं ब्रह्म केवलम् अवाप्स्यसि ध्रुवं तात शाश्वतं पदम् अव्ययम्
16,36,śrutvā suraṛṣiviṣṇoḥ prādhānyam idam īśvarāt sa viṣṇuṃ saṃyag ārādhya parāṃ siddhim avāptavān,श्रुत्वा सुरऋषिविष्णोः प्राधान्यम् इदम् ईश्वरात् स विष्णुं संयग् आराध्य परां सिद्धिम् अवाप्तवान्
16,37,yaś cainaṃ paṭhate caiva nṛsiṃhakṛtamānasaḥ śatajanmakṛtaṃ pāpam api tasya praṇaśyati,यश् चैनं पठते चैव नृसिंहकृतमानसः शतजन्मकृतं पापम् अपि तस्य प्रणश्यति
16,38,viṣṇoḥ stavam idaṃ puṇyaṃ mahādevena kīrtitam prātaḥ snātvā paṭhen nityam amṛtatvaṃ sa gacchati,विष्णोः स्तवम् इदं पुण्यं महादेवेन कीर्तितम् प्रातः स्नात्वा पठेन् नित्यम् अमृतत्वं स गच्छति
16,39,dhyāyanti ye nityam anantam acyutaṃ hṛtpadmamadhyeṣv atha kīrtayanti ye upāsakānāṃ prabhum īśvaraṃ paraṃ te yānti siddhiṃ paramāṃ tu vaiṣṇavīm,ध्यायन्ति ये नित्यम् अनन्तम् अच्युतं हृत्पद्ममध्येष्व् अथ कीर्तयन्ति ये उपासकानां प्रभुम् ईश्वरं परं ते यान्ति सिद्धिं परमां तु वैष्णवीम्
17,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe viṣṇoḥ stavarājanirūpaṇe ṣoḍaśo 'dhyāya narp 16 kiṃ japan mucyate tāta satataṃ viṣṇutatparaḥ saṃsāraduḥkhāt sarveṣāṃ hitāya vada me pitaḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे विष्णोः स्तवराजनिरूपणे षोडशो ऽध्याय नर्प् १६ किं जपन् मुच्यते तात सततं विष्णुतत्परः संसारदुःखात् सर्वेषां हिताय वद मे पितः
17,2,aṣṭākṣaraṃ pravakṣyāmi mantrāṇāṃ mantram uttamam yaṃ japan mucyate martyo janmasaṃsārabandhanāt,अष्टाक्षरं प्रवक्ष्यामि मन्त्राणां मन्त्रम् उत्तमम् यं जपन् मुच्यते मर्त्यो जन्मसंसारबन्धनात्
17,3,hṛtpuṇḍarīkamadhyasthaṃ śaṅkhacakragadādharam ekāgramanasā dhyātvā viṣṇuṃ kuryāj japaṃ dvijaḥ,हृत्पुण्डरीकमध्यस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् एकाग्रमनसा ध्यात्वा विष्णुं कुर्याज् जपं द्विजः
17,4,ekānte nirjanasthāne viṣṇvagre vā jalāntike japed aṣṭākṣaraṃ mantraṃ citte viṣṇuṃ nidhāya vai,एकान्ते निर्जनस्थाने विष्ण्वग्रे वा जलान्तिके जपेद् अष्टाक्षरं मन्त्रं चित्ते विष्णुं निधाय वै
17,5,aṣṭākṣarasya mantrasya ṛṣir nārāyaṇaḥ svayam chandaś ca daivī gāyatrī paramātmā ca devatā,अष्टाक्षरस्य मन्त्रस्य ऋषिर् नारायणः स्वयम् छन्दश् च दैवी गायत्री परमात्मा च देवता
17,6,śuklavarṇaṃ ca oṃkāraṃ nakāraṃ raktam ucyate mokāraṃ varṇataḥ kṛṣṇaṃ nākāraṃ raktam ucyate,शुक्लवर्णं च ओंकारं नकारं रक्तम् उच्यते मोकारं वर्णतः कृष्णं नाकारं रक्तम् उच्यते
17,7,rākāraṃ kuṅkumābhaṃ tu yakāraṃ pītam ucyate ṇākāram añjanābhaṃ tu yakāraṃ bahuvarṇakam,राकारं कुङ्कुमाभं तु यकारं पीतम् उच्यते णाकारम् अञ्जनाभं तु यकारं बहुवर्णकम्
17,8,oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ bhaktānāṃ japatāṃ tāta svargamokṣaphalapradaḥ vedānāṃ praṇayenaiṣa siddho mantraḥ sanātanaḥ,ॐ नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः भक्तानां जपतां तात स्वर्गमोक्षफलप्रदः वेदानां प्रणयेनैष सिद्धो मन्त्रः सनातनः
17,9,sarvapāpaharaḥ śrīmān sarvamantreṣu cottamaḥ enam aṣṭākṣaraṃ mantraṃ japan nārāyaṇaṃ smaret,सर्वपापहरः श्रीमान् सर्वमन्त्रेषु चोत्तमः एनम् अष्टाक्षरं मन्त्रं जपन् नारायणं स्मरेत्
17,10,saṃdhyāvasāne satataṃ sarvapāpaiḥ pramucyate eṣa eva paro mantra eṣa eva paraṃ tapaḥ,संध्यावसाने सततं सर्वपापैः प्रमुच्यते एष एव परो मन्त्र एष एव परं तपः
17,11,eṣa eva paro mokṣa eṣa svarga udāhṛtaḥ sarvavedarahasyebhyaḥ sāra eṣa samuddhṛtaḥ,एष एव परो मोक्ष एष स्वर्ग उदाहृतः सर्ववेदरहस्येभ्यः सार एष समुद्धृतः
17,12,viṣṇunā vaiṣṇavānāṃ hi hitāya manujāṃ purā evaṃ jñātvā tato vipro hy aṣṭākṣaram imaṃ smaret,विष्णुना वैष्णवानां हि हिताय मनुजां पुरा एवं ज्ञात्वा ततो विप्रो ह्य् अष्टाक्षरम् इमं स्मरेत्
17,13,snātvā śuciḥ śucau deśe japet pāpaviśuddhaye jape dāne ca home ca gamane dhyānaparvasu,स्नात्वा शुचिः शुचौ देशे जपेत् पापविशुद्धये जपे दाने च होमे च गमने ध्यानपर्वसु
17,14,japen nārāyaṇaṃ mantraṃ karmapūrve pare tathā japet sahasraṃ niyutaṃ śucir bhūtvā samāhitaḥ,जपेन् नारायणं मन्त्रं कर्मपूर्वे परे तथा जपेत् सहस्रं नियुतं शुचिर् भूत्वा समाहितः
17,15,māsi māsi tu dvādaśyāṃ viṣṇubhakto dvijottamaḥ snātvā śucir japed yas tu namo nārāyaṇaṃ śatam,मासि मासि तु द्वादश्यां विष्णुभक्तो द्विजोत्तमः स्नात्वा शुचिर् जपेद् यस् तु नमो नारायणं शतम्
17,16,sa gacchet paramaṃ devaṃ nārāyaṇam anāmayam gandhapuṣpādibhir viṣṇum anenārādhya yo japet,स गच्छेत् परमं देवं नारायणम् अनामयम् गन्धपुष्पादिभिर् विष्णुम् अनेनाराध्य यो जपेत्
17,17,mahāpātakayukto 'pi mucyate nātra saṃśayaḥ hṛdi kṛtvā hariṃ devaṃ mantram enaṃ tu yo japet,महापातकयुक्तो ऽपि मुच्यते नात्र संशयः हृदि कृत्वा हरिं देवं मन्त्रम् एनं तु यो जपेत्
17,18,sarvapāpaviśuddhātmā sa gacchet paramāṃ gatim prathamena tu lakṣeṇa ātmaśuddhir bhaviṣyati,सर्वपापविशुद्धात्मा स गच्छेत् परमां गतिम् प्रथमेन तु लक्षेण आत्मशुद्धिर् भविष्यति
17,19,dvitīyena tu lakṣeṇa manusiddhim avāpnuyāt tṛtīyena tu lakṣeṇa svargalokam avāpnuyāt,द्वितीयेन तु लक्षेण मनुसिद्धिम् अवाप्नुयात् तृतीयेन तु लक्षेण स्वर्गलोकम् अवाप्नुयात्
17,20,caturthena tu lakṣeṇa hareḥ sāmipyam āpnuyāt pañcamena tu lakṣeṇa nirmalaṃ jñānam āpnuyāt,चतुर्थेन तु लक्षेण हरेः सामिप्यम् आप्नुयात् पञ्चमेन तु लक्षेण निर्मलं ज्ञानम् आप्नुयात्
17,21,tathā ṣaṣṭhena lakṣeṇa bhaved viṣṇau sthirā matiḥ saptamena tu lakṣeṇa svarūpaṃ pratipadyate,तथा षष्ठेन लक्षेण भवेद् विष्णौ स्थिरा मतिः सप्तमेन तु लक्षेण स्वरूपं प्रतिपद्यते
17,22,aṣṭamena tu lakṣeṇa nirvāṇam adhigacchati svasvadharmasamāyuktaṃ japaṃ kuryād dvijottamaḥ,अष्टमेन तु लक्षेण निर्वाणम् अधिगच्छति स्वस्वधर्मसमायुक्तं जपं कुर्याद् द्विजोत्तमः
17,23,etat siddhikaraṃ mantram aṣṭākṣaram atandritaḥ duḥsvapnāsurapaiśācā uragā brahmarākṣasāḥ,एतत् सिद्धिकरं मन्त्रम् अष्टाक्षरम् अतन्द्रितः दुःस्वप्नासुरपैशाचा उरगा ब्रह्मराक्षसाः
17,24,jāpinaṃ nopasarpanti caurakṣudrādhayas tathā ekāgramanasāvyāgro viṣṇubhakto dṛḍhavrataḥ,जापिनं नोपसर्पन्ति चौरक्षुद्राधयस् तथा एकाग्रमनसाव्याग्रो विष्णुभक्तो दृढव्रतः
17,25,japen nārāyaṇaṃ mantram etan mṛtyubhayāpaham mantrāṇāṃ paramo mantro devatānāṃ ca daivatam,जपेन् नारायणं मन्त्रम् एतन् मृत्युभयापहम् मन्त्राणां परमो मन्त्रो देवतानां च दैवतम्
17,26,guhyānāṃ paramaṃ guhyam oṃkārādyakṣarāṣṭakam āyuṣyaṃ dhanaputrāṃś ca paśūn vidyāṃ mahad yaśaḥ,गुह्यानां परमं गुह्यम् ओंकाराद्यक्षराष्टकम् आयुष्यं धनपुत्रांश् च पशून् विद्यां महद् यशः
17,27,dharmārthakāmamokṣāṃś ca labhate ca japan naraḥ etat satyaṃ ca dharmyaṃ ca vedaśrutinidarśanāt,धर्मार्थकाममोक्षांश् च लभते च जपन् नरः एतत् सत्यं च धर्म्यं च वेदश्रुतिनिदर्शनात्
17,28,etat siddhikaraṃ nṝṇāṃ mantrarūpaṃ na saṃśayaḥ ṛṣayaḥ pitaro devāḥ siddhās tv asurarākṣasāḥ,एतत् सिद्धिकरं नॄणां मन्त्ररूपं न संशयः ऋषयः पितरो देवाः सिद्धास् त्व् असुरराक्षसाः
17,29,etad eva paraṃ japtvā parāṃ siddhim ito gatāḥ jñātvā yas tv ātmanaḥ kālaṃ śāstrāntaravidhānataḥ antakāle japann eti tad viṣṇoḥ paramaṃ padam,एतद् एव परं जप्त्वा परां सिद्धिम् इतो गताः ज्ञात्वा यस् त्व् आत्मनः कालं शास्त्रान्तरविधानतः अन्तकाले जपन्न् एति तद् विष्णोः परमं पदम्
17,30,nārāyaṇāya nama ity ayam eva satyaṃ saṃsāraghoraviṣasaṃharaṇāya mantraḥ śṛṇvantu bhavyamatayo muditās tvarāgā uccais tarām upadiśāmy aham ūrdhvabāhuḥ,नारायणाय नम इत्य् अयम् एव सत्यं संसारघोरविषसंहरणाय मन्त्रः शृण्वन्तु भव्यमतयो मुदितास् त्वरागा उच्चैस् तराम् उपदिशाम्य् अहम् ऊर्ध्वबाहुः
17,31,bhūtvordhvabāhur adyāhaṃ satyapūrvaṃ bravīmy aham he putra śiṣyāḥ śṛṇuta na mantro 'ṣṭākṣarāt paraḥ,भूत्वोर्ध्वबाहुर् अद्याहं सत्यपूर्वं ब्रवीम्य् अहम् हे पुत्र शिष्याः शृणुत न मन्त्रो ऽष्टाक्षरात् परः
17,32,satyaṃ satyaṃ punaḥ satyam utkṣipya bhujam ucyate vedāc chāstraṃ paraṃ nāsti na devaḥ keśavāt paraḥ,सत्यं सत्यं पुनः सत्यम् उत्क्षिप्य भुजम् उच्यते वेदाच् छास्त्रं परं नास्ति न देवः केशवात् परः
17,33,ālocya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ idam ekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā,आलोच्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः इदम् एकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा
17,34,ity etat sakalaṃ proktaṃ śiṣyāṇāṃ tava puṇyadam kathāś ca vividhāḥ proktā mayā bhaja janārdanam,इत्य् एतत् सकलं प्रोक्तं शिष्याणां तव पुण्यदम् कथाश् च विविधाः प्रोक्ता मया भज जनार्दनम्
17,35,aṣṭākṣaram imaṃ mantraṃ sarvaduḥkhavināśanam japa putra mahābuddhe yadi siddhim abhīpsasi,अष्टाक्षरम् इमं मन्त्रं सर्वदुःखविनाशनम् जप पुत्र महाबुद्धे यदि सिद्धिम् अभीप्ससि
17,36,idaṃ stavaṃ vyāsamukhāt tu nissṛtaṃ saṃdhyātraye ye puruṣāḥ paṭhanti te dhautapāṇḍurapaṭā iva rājahaṃsāḥ saṃsārasāgaram apetabhayās taranti,इदं स्तवं व्यासमुखात् तु निस्सृतं संध्यात्रये ये पुरुषाः पठन्ति ते धौतपाण्डुरपटा इव राजहंसाः संसारसागरम् अपेतभयास् तरन्ति
18,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe aṣṭākṣaramantramāhātmyaṃ nāma saptadaśo 'dhyāya narp 17 iti śrutvā kathāḥ puṇyāḥ sarvapāpapraṇāśinīḥ nānāvidhā muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇadvaipāyanāt punaḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे अष्टाक्षरमन्त्रमाहात्म्यं नाम सप्तदशो ऽध्याय नर्प् १७ इति श्रुत्वा कथाः पुण्याः सर्वपापप्रणाशिनीः नानाविधा मुनिश्रेष्ठाः कृष्णद्वैपायनात् पुनः
18,2,śukaḥ pūrvaṃ mahābhāgo bharadvājo mahāmate siddhair anyaiś ca sahito nārāyaṇaparo 'bhavat,शुकः पूर्वं महाभागो भरद्वाजो महामते सिद्धैर् अन्यैश् च सहितो नारायणपरो ऽभवत्
18,3,evaṃ te kathitā vipra mārkaṇḍeyādikāḥ kathāḥ mayā vicitrāḥ pāpaghnyaḥ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi,एवं ते कथिता विप्र मार्कण्डेयादिकाः कथाः मया विचित्राः पापघ्न्यः किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि
18,4,vasvādīnāṃ tathā proktā mama sṛṣṭis tvayā purā aśvinor marutāṃ caiva noktotpattis tu tāṃ vada,वस्वादीनां तथा प्रोक्ता मम सृष्टिस् त्वया पुरा अश्विनोर् मरुतां चैव नोक्तोत्पत्तिस् तु तां वद
18,5,marutāṃ vistareṇoktā vaiṣṇavākhye mahāmate purāṇe śaktiputreṇa purotpatiś ca vāyunā,मरुतां विस्तरेणोक्ता वैष्णवाख्ये महामते पुराणे शक्तिपुत्रेण पुरोत्पतिश् च वायुना
18,6,aśvinor devayoś caiva sṛṣṭir uktā suvistarāt saṃkṣepāt tava vakṣyāmi sṛṣṭim etāṃ śṛṇuṣva me,अश्विनोर् देवयोश् चैव सृष्टिर् उक्ता सुविस्तरात् संक्षेपात् तव वक्ष्यामि सृष्टिम् एतां शृणुष्व मे
18,24,ḥdakṣakanyāditiḥ ḥaditer ādityaḥ putraḥ ḥtasmai tvaṣṭā duhitaraṃ saṃjñāṃ nāma kanyāṃ dattavān NsP_18.7 so 'pi tvāṣṭrīṃ rūpavatīṃ manojñāṃ prāpya tayā saha reme sā katipayāt kālāt svabhartur ādityasya tāpam asahantī pitur gṛhaṃ jagāma (NsP_18.8) tām avalokya sutāṃ pitovāca kiṃ putri tava bhartā savitā snehāt tvāṃ rakṣaty uta paruṣa iti (NsP_18.9) evaṃ pitur vacanaṃ śrutvā saṃjñā taṃ pratyuvāca dagdhāhaṃ bhartuḥ pracaṇḍatāpād iti (NsP_18.10) evaṃ śrutvā tām āha pitā gaccha putri bhartur gṛham iti (NsP_18.11) yuvatīstrīṇāṃ bhartuḥ śuśrūṣaṇam eva dharmaḥ śreyān aham api katipayadivasād āgatyādityasyoṣṇatāṃ jāmātur uddhariṣyāmi (NsP_18.12) ityuktā sā ca punar bhartur gṛhaṃ prāpya katipayadivasān manuṃ yamīṃ yamaṃ cāpatyatrayam ādityāt prāsūta punas taduṣṇatām asahantī chāyāṃ bhartur apabhogāya svaprajñābalenotpādya tatra saṃsthāpya gatvottarakurūn adhiṣṭhāyāśvī bhūtvā vicacāra (NsP_18.13) ādityo 'pi saṃjñeyam iti matvā tasyāṃ jāyāṃ punar apatyatrayam utpādayām_asa (NsP_18.14) manuṃ śanaiścaraṃ tapatīṃ ca sveṣv apatyeṣu pakṣapātena vartatīṃ chāyāṃ dṛṣṭvā yamaḥ svapitaram āha neyam asmanmāteti (NsP_18.15) pitāpi tac chrutvā bhāryāṃ prāha sarveṣv apatyeṣu samam eva vartatām iti (NsP_18.16) punar api sveṣv apatyeṣu snehāt pravartatīṃ chāyāṃ dṛṣṭvā yamo yamī ca tāṃ bahuvidham apīttham uvāca ādityasaṃnidhānāt tūṣṇīṃ babhūvataḥ (NsP_18.17) tataś chāyā tayoḥ śāpaṃ dattavatī yama tvaṃ pretarājo bhava yami tvaṃ yamunā nāma nadī bhavet (NsP_18.18) tataḥ krodhād ādityo 'pi chāyāputrayoḥ śāpaṃ dattavān he putra śanaiścara tvaṃ graho bhava krūradṛṣṭir mandagāmī ca pāpagrahas tvaṃ ca (NsP_18.19) putri tapatī nāma nadī bhaveti athādityo dhyānam āsthāya saṃjñā kva sthiteti vicārayām_asa (NsP_18.20) sa dṛṣṭavān uttarakuruṣu dhyānacakṣuṣāśvībhūya vicarantī svayaṃ cāśvarūpeṇa tatra gatvā tayā saha saṃparkaṃ kṛtavān (NsP_18.21) tasyām evādityād aśvināv utpannau tayor atiśayavapuṣoḥ sākṣāt prajāpatir āgatya devatvaṃ yajñabhāgatvaṃ mukhyaṃ ca devānāṃ bhiṣajatvaṃ dattvā jagāma ādityaś cāśvarūpaṃ vihāya svabhāryāṃ saṃjñāṃ tvāṣṭrīṃ svarūpadhāriṇīṃ nītvā svarūpam āsthāya divaṃ jagāma (NsP_18.22) viśvakarmā cāgatya ādityaṃ nāmabhiḥ stutvā tadatiśayoṣṇatāṃśatām apaśātayām_asa (NsP_18.23) evaṃ vaḥ kathitā viprā aśvinautpattir uttamā puṇyā pavitrā pāpaghnī bharadvāja mahāmate,ःदक्षकन्यादितिः ःअदितेर् आदित्यः पुत्रः ःतस्मै त्वष्टा दुहितरं संज्ञां नाम कन्यां दत्तवान् न्स्प्_१८.७ सो ऽपि त्वाष्ट्रीं रूपवतीं मनोज्ञां प्राप्य तया सह रेमे सा कतिपयात् कालात् स्वभर्तुर् आदित्यस्य तापम् असहन्ती पितुर् गृहं जगाम (न्स्प्_१८.८) ताम् अवलोक्य सुतां पितोवाच किं पुत्रि तव भर्ता सविता स्नेहात् त्वां रक्षत्य् उत परुष इति (न्स्प्_१८.९) एवं पितुर् वचनं श्रुत्वा संज्ञा तं प्रत्युवाच दग्धाहं भर्तुः प्रचण्डतापाद् इति (न्स्प्_१८.१०) एवं श्रुत्वा ताम् आह पिता गच्छ पुत्रि भर्तुर् गृहम् इति (न्स्प्_१८.११) युवतीस्त्रीणां भर्तुः शुश्रूषणम् एव धर्मः श्रेयान् अहम् अपि कतिपयदिवसाद् आगत्यादित्यस्योष्णतां जामातुर् उद्धरिष्यामि (न्स्प्_१८.१२) इत्युक्ता सा च पुनर् भर्तुर् गृहं प्राप्य कतिपयदिवसान् मनुं यमीं यमं चापत्यत्रयम् आदित्यात् प्रासूत पुनस् तदुष्णताम् असहन्ती छायां भर्तुर् अपभोगाय स्वप्रज्ञाबलेनोत्पाद्य तत्र संस्थाप्य गत्वोत्तरकुरून् अधिष्ठायाश्वी भूत्वा विचचार (न्स्प्_१८.१३) आदित्यो ऽपि संज्ञेयम् इति मत्वा तस्यां जायां पुनर् अपत्यत्रयम् उत्पादयाम्_अस (न्स्प्_१८.१४) मनुं शनैश्चरं तपतीं च स्वेष्व् अपत्येषु पक्षपातेन वर्ततीं छायां दृष्ट्वा यमः स्वपितरम् आह नेयम् अस्मन्मातेति (न्स्प्_१८.१५) पितापि तच् छ्रुत्वा भार्यां प्राह सर्वेष्व् अपत्येषु समम् एव वर्तताम् इति (न्स्प्_१८.१६) पुनर् अपि स्वेष्व् अपत्येषु स्नेहात् प्रवर्ततीं छायां दृष्ट्वा यमो यमी च तां बहुविधम् अपीत्थम् उवाच आदित्यसंनिधानात् तूष्णीं बभूवतः (न्स्प्_१८.१७) ततश् छाया तयोः शापं दत्तवती यम त्वं प्रेतराजो भव यमि त्वं यमुना नाम नदी भवेत् (न्स्प्_१८.१८) ततः क्रोधाद् आदित्यो ऽपि छायापुत्रयोः शापं दत्तवान् हे पुत्र शनैश्चर त्वं ग्रहो भव क्रूरदृष्टिर् मन्दगामी च पापग्रहस् त्वं च (न्स्प्_१८.१९) पुत्रि तपती नाम नदी भवेति अथादित्यो ध्यानम् आस्थाय संज्ञा क्व स्थितेति विचारयाम्_अस (न्स्प्_१८.२०) स दृष्टवान् उत्तरकुरुषु ध्यानचक्षुषाश्वीभूय विचरन्ती स्वयं चाश्वरूपेण तत्र गत्वा तया सह संपर्कं कृतवान् (न्स्प्_१८.२१) तस्याम् एवादित्याद् अश्विनाव् उत्पन्नौ तयोर् अतिशयवपुषोः साक्षात् प्रजापतिर् आगत्य देवत्वं यज्ञभागत्वं मुख्यं च देवानां भिषजत्वं दत्त्वा जगाम आदित्यश् चाश्वरूपं विहाय स्वभार्यां संज्ञां त्वाष्ट्रीं स्वरूपधारिणीं नीत्वा स्वरूपम् आस्थाय दिवं जगाम (न्स्प्_१८.२२) विश्वकर्मा चागत्य आदित्यं नामभिः स्तुत्वा तदतिशयोष्णतांशताम् अपशातयाम्_अस (न्स्प्_१८.२३) एवं वः कथिता विप्रा अश्विनौत्पत्तिर् उत्तमा पुण्या पवित्रा पापघ्नी भरद्वाज महामते
18,25,ādityaputrau bhiṣajau surāṇāṃ divyena rūpeṇa virājamānau śrutvā tayor janma naraḥ pṛthivyāṃ bhavet surūpo divi modate ca,आदित्यपुत्रौ भिषजौ सुराणां दिव्येन रूपेण विराजमानौ श्रुत्वा तयोर् जन्म नरः पृथिव्यां भवेत् सुरूपो दिवि मोदते च
19,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe aśvinor utpattir nāma aṣṭādaśo 'dhyāya narp 18 yaiḥ stuto nāmabhis tena savitā viśvakarmaṇā tāny ahaṃ śrotum icchāmi vada sūta vivasvataḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे अश्विनोर् उत्पत्तिर् नाम अष्टादशो ऽध्याय नर्प् १८ यैः स्तुतो नामभिस् तेन सविता विश्वकर्मणा तान्य् अहं श्रोतुम् इच्छामि वद सूत विवस्वतः
19,2,tāni me śṛṇu nāmāni yaiḥ stuto viśvakarmaṇā savitā tāni vakṣyāmi sarvapapaharāṇi te,तानि मे शृणु नामानि यैः स्तुतो विश्वकर्मणा सविता तानि वक्ष्यामि सर्वपपहराणि ते
19,3,ādityaḥ savitā sūryaḥ khagaḥ pūṣā gabhastimān timironmathanaḥ śaṃbhus tvaṣṭā mārtaṇḍa āśugaḥ,आदित्यः सविता सूर्यः खगः पूषा गभस्तिमान् तिमिरोन्मथनः शंभुस् त्वष्टा मार्तण्ड आशुगः
19,4,hiraṇyagarbhaḥ kapilas tapano bhāskaro raviḥ agnigarbho 'diteḥ putraḥ śaṃbhus timiranāśanaḥ,हिरण्यगर्भः कपिलस् तपनो भास्करो रविः अग्निगर्भो ऽदितेः पुत्रः शंभुस् तिमिरनाशनः
19,5,aṃśumān aṃśumālī ca tamoghnas tejasāṃ nidhiḥ ātapī maṇḍalī mṛtyuḥ kapilaḥ sarvatāpanaḥ,अंशुमान् अंशुमाली च तमोघ्नस् तेजसां निधिः आतपी मण्डली मृत्युः कपिलः सर्वतापनः
19,6,harir viśvo mahātejāḥ sarvaratnaprabhākaraḥ aṃśumālī timirahā ṛgyajussāmabhāvitaḥ,हरिर् विश्वो महातेजाः सर्वरत्नप्रभाकरः अंशुमाली तिमिरहा ऋग्यजुस्सामभावितः
19,7,prāṇāviṣkaraṇo mitraḥ supradīpo manojavaḥ yajñeśo gopatiḥ śrīmān bhūtajñaḥ kleśanāśanaḥ,प्राणाविष्करणो मित्रः सुप्रदीपो मनोजवः यज्ञेशो गोपतिः श्रीमान् भूतज्ञः क्लेशनाशनः
19,8,amitrahā śivo haṃso nāyakaḥ priyadarśanaḥ śuddho virocanaḥ keśī sahasrāṃśuḥ pratardanaḥ,अमित्रहा शिवो हंसो नायकः प्रियदर्शनः शुद्धो विरोचनः केशी सहस्रांशुः प्रतर्दनः
19,9,dharmaraśmiḥ pataṅgaś ca viśālo viśvasaṃstutaḥ durvijñeyagatiḥ śūras tejorāśir mahāyaśāḥ,धर्मरश्मिः पतङ्गश् च विशालो विश्वसंस्तुतः दुर्विज्ञेयगतिः शूरस् तेजोराशिर् महायशाः
19,10,bhrājiṣṇur jyotiṣām īśo vijiṣṇur viśvabhāvanaḥ prabhaviṣṇuḥ prakāśātmā jñānarāśiḥ prabhākaraḥ,भ्राजिष्णुर् ज्योतिषाम् ईशो विजिष्णुर् विश्वभावनः प्रभविष्णुः प्रकाशात्मा ज्ञानराशिः प्रभाकरः
19,11,ādityo viśvadṛg yajñakartā netā yaśaskaraḥ vimalo vīryavān īśo yogajño yogabhāvanaḥ,आदित्यो विश्वदृग् यज्ञकर्ता नेता यशस्करः विमलो वीर्यवान् ईशो योगज्ञो योगभावनः
19,12,amṛtātmā śivo nityo vareṇyo varadaḥ prabhuḥ dhanadaḥ prāṇadaḥ śreṣṭhaḥ kāmadaḥ kāmarūpadhṛk,अमृतात्मा शिवो नित्यो वरेण्यो वरदः प्रभुः धनदः प्राणदः श्रेष्ठः कामदः कामरूपधृक्
19,13,taraṇiḥ śāśvataḥ śāstā śāstrajñas tapanaḥ śayaḥ vedagarbho vibhur vīraḥ śāntaḥ sāvitrivallabhaḥ,तरणिः शाश्वतः शास्ता शास्त्रज्ञस् तपनः शयः वेदगर्भो विभुर् वीरः शान्तः सावित्रिवल्लभः
19,14,dhyeyo viśveśvaro bhartā lokanātho maheśvaraḥ mahendro varuṇo dhātā viṣṇur agnir divākaraḥ,ध्येयो विश्वेश्वरो भर्ता लोकनाथो महेश्वरः महेन्द्रो वरुणो धाता विष्णुर् अग्निर् दिवाकरः
19,15,etais tu nāmabhiḥ sūryaḥ stutas tena mahātmanā uvāca viśvakarmāṇaṃ prasanno bhagavān raviḥ,एतैस् तु नामभिः सूर्यः स्तुतस् तेन महात्मना उवाच विश्वकर्माणं प्रसन्नो भगवान् रविः
19,16,bhramim āropya mām atra maṇḍalaṃ mama śātaya tvadbuddhisthaṃ mayā jñātam evam auṣṇyaṃ śamaṃ vrajet,भ्रमिम् आरोप्य माम् अत्र मण्डलं मम शातय त्वद्बुद्धिस्थं मया ज्ञातम् एवम् औष्ण्यं शमं व्रजेत्
19,17,ityukto viśvakarmā ca tathā sa kṛtavān dvija śāntoṣṇaḥ savitā tasya duhitur viśvakarmaṇaḥ,इत्युक्तो विश्वकर्मा च तथा स कृतवान् द्विज शान्तोष्णः सविता तस्य दुहितुर् विश्वकर्मणः
19,18,saṃjñāyāś cābhavad vipra bhānus tvaṣṭāram abravīt tvayā yasmāt stuto 'haṃ vai nāmnām aṣṭaśatena ca,संज्ञायाश् चाभवद् विप्र भानुस् त्वष्टारम् अब्रवीत् त्वया यस्मात् स्तुतो ऽहं वै नाम्नाम् अष्टशतेन च
19,19,varaṃ vṛṇīṣva tasmāt tvaṃ varado 'haṃ tavānagha ityukto bhānunā so 'tha viśvakarmābravīd idam,वरं वृणीष्व तस्मात् त्वं वरदो ऽहं तवानघ इत्युक्तो भानुना सो ऽथ विश्वकर्माब्रवीद् इदम्
19,20,varado yadi me deva varam etaṃ prayaccha me etais tu nāmabhis yas tvāṃ naraḥ stoṣyati nityaśaḥ,वरदो यदि मे देव वरम् एतं प्रयच्छ मे एतैस् तु नामभिस् यस् त्वां नरः स्तोष्यति नित्यशः
19,21,tasya pāpakṣayaṃ deva kuru bhaktasya bhāskara,तस्य पापक्षयं देव कुरु भक्तस्य भास्कर
19,22,tenaivam ukto dinakṛt tatheti tvaṣṭāram uktvā virarāma bhāskaraḥ saṃjñāṃ viśaṅkāṃ ravimaṇḍalasthitāṃ kṛtvā jagāmātha raviṃ prasādya,तेनैवम् उक्तो दिनकृत् तथेति त्वष्टारम् उक्त्वा विरराम भास्करः संज्ञां विशङ्कां रविमण्डलस्थितां कृत्वा जगामाथ रविं प्रसाद्य
20,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe ekonaviṃśo 'dhyāya narp 19 sāṃprataṃ mārutotpattiṃ vakṣyāmi dvijasattama purā devāsure yuddhe devair indrādibhir diteḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे एकोनविंशो ऽध्याय नर्प् १९ सांप्रतं मारुतोत्पत्तिं वक्ष्यामि द्विजसत्तम पुरा देवासुरे युद्धे देवैर् इन्द्रादिभिर् दितेः
20,9,putrāḥ parābhūtā ditiś ca vinaṣṭaputrā mahendradarpaharaṃ putram icchantī kaśyapam ṛṣiṃ svapatim ārādhayām_asa (NsP_20.2) sa ca tapasā saṃtuṣṭo garbhādhānaṃ cakāra tasyām punas tām evam uktavān (NsP_20.3) yadi tvaṃ śuciḥ satī śaracchatam imaṃ garbhaṃ dhārayiṣyasi tataś ca mahendradarpahantā putro bhaviṣyati ity evam uktā sā ca taṃ garbhaṃ dhārayām_asa (NsP_20.4) indro 'pi taj jñātvā vṛddhabrāhmaṇarūpeṇāgatya ditipārśvaṃ sthitavān kiṃcid ūnapūrṇe varṣaśate pādaśaucam akṛtvā ditiḥ śayanam āruhya nidrāṃ gatā (NsP_20.5) so 'pi labdhāvasaro vajrapāṇis tatkukṣiṃ praviśya vajreṇa taṃ garbhaṃ saptadhā ciccheda so 'pi tena pracchidyamāno ruroda (NsP_20.6) mā rodīr iti vadann indras tān saptadhaikaikaṃ ciccheda (NsP_20.7) saptadhā te sarve maruto yato jātamātrān mā rodīr ity uktavān mahendrasya sahāyā amī maruto nāma devā babhūvuḥ (NsP_20.8) evaṃ mune sṛṣṭir iyaṃ taveritā devāsurāṇāṃ naranāgarakṣasām viyanmukhānām api yaḥ paṭhed idaṃ śṛṇvaṃś ca bhaktyā harilokam eti saḥ,पुत्राः पराभूता दितिश् च विनष्टपुत्रा महेन्द्रदर्पहरं पुत्रम् इच्छन्ती कश्यपम् ऋषिं स्वपतिम् आराधयाम्_अस (न्स्प्_२०.२) स च तपसा संतुष्टो गर्भाधानं चकार तस्याम् पुनस् ताम् एवम् उक्तवान् (न्स्प्_२०.३) यदि त्वं शुचिः सती शरच्छतम् इमं गर्भं धारयिष्यसि ततश् च महेन्द्रदर्पहन्ता पुत्रो भविष्यति इत्य् एवम् उक्ता सा च तं गर्भं धारयाम्_अस (न्स्प्_२०.४) इन्द्रो ऽपि तज् ज्ञात्वा वृद्धब्राह्मणरूपेणागत्य दितिपार्श्वं स्थितवान् किंचिद् ऊनपूर्णे वर्षशते पादशौचम् अकृत्वा दितिः शयनम् आरुह्य निद्रां गता (न्स्प्_२०.५) सो ऽपि लब्धावसरो वज्रपाणिस् तत्कुक्षिं प्रविश्य वज्रेण तं गर्भं सप्तधा चिच्छेद सो ऽपि तेन प्रच्छिद्यमानो रुरोद (न्स्प्_२०.६) मा रोदीर् इति वदन्न् इन्द्रस् तान् सप्तधैकैकं चिच्छेद (न्स्प्_२०.७) सप्तधा ते सर्वे मरुतो यतो जातमात्रान् मा रोदीर् इत्य् उक्तवान् महेन्द्रस्य सहाया अमी मरुतो नाम देवा बभूवुः (न्स्प्_२०.८) एवं मुने सृष्टिर् इयं तवेरिता देवासुराणां नरनागरक्षसाम् वियन्मुखानाम् अपि यः पठेद् इदं शृण्वंश् च भक्त्या हरिलोकम् एति सः
21,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe viṃśatitamo 'dhyāya narp 20 anusargaś ca sargaś ca tvayā citrā katheritā vaṃśamanvantare brūhi vaṃśānucaritaṃ ca me,इति श्रीनरसिंहपुराणे विंशतितमो ऽध्याय नर्प् २० अनुसर्गश् च सर्गश् च त्वया चित्रा कथेरिता वंशमन्वन्तरे ब्रूहि वंशानुचरितं च मे
21,2,rājñāṃ vaṃśaḥ purāṇeṣu vistareṇa prakīrtitaḥ saṃkṣepāt kathayiṣyāmi vaṃśamanvantarāṇi te,राज्ञां वंशः पुराणेषु विस्तरेण प्रकीर्तितः संक्षेपात् कथयिष्यामि वंशमन्वन्तराणि ते
21,3,vaṃśānucaritaṃ caiva śṛṇu vipra mahāmate śṛṇvantu munayaś ceme śrotum āgatya ye sthitāḥ,वंशानुचरितं चैव शृणु विप्र महामते शृण्वन्तु मुनयश् चेमे श्रोतुम् आगत्य ये स्थिताः
21,17,ādau tāvad brahmā brahmaṇo marīciḥ marīceḥ kaśyapaḥ kaśyapād ādityaḥ (NsP_21.4) ḥādityān manuḥ ḥmanor ikṣvākuḥ ikṣvākor vikukṣiḥ ḥvikukṣer dyotaḥ dyotād veno venāt pṛthuḥ pṛthoḥ pṛthāśvaḥ NsP_21.5 pṛthāśvād asaṃkhyātāśvaḥ asaṃkhyātāśvān māndhātā (NsP_21.6) māndhātuḥ purukutsaḥ purukutsād dṛṣado dṛṣadād abhiśaṃbhuḥ (NsP_21.7) abhiśaṃbhor dāruṇo dāruṇāt sagaraḥ (NsP_21.8) sagarād dharyaśvo haryaśvād dhārītaḥ (NsP_21.9) hārītād rohitāśvo rohitāśvād aṃśumān aṃśumato bhagīrathaḥ (NsP_21.10) bhagīrathāt saudāsaḥ saudāsāc chatruṃdamaḥ (NsP_21.11) śatruṃdamād anaraṇyaḥ anaraṇyād dīrghabāhuḥ dīrghabāhor ajaḥ (NsP_21.12) ajād daśarathaḥ daśarathād rāmaḥ rāmāl lavaḥ lavāt padmaḥ (NsP_21.13) padmād anuparṇaḥ anuparṇād vastrapāṇiḥ (NsP_21.14) ḥvastrapāṇeḥ śuddhodanaḥ ḥśuddhodanād budhaḥ ḥbudhād ādityavaṃśo nivartate NsP_21.15 sūryavaṃśabhavās te prādhānyena prakīrtitāḥ * yair iyaṃ pṛthivī bhuktā dharmataḥ kṣatriyaiḥ purā (NsP_21.16) sūryasya vaṃśaḥ kathito mayā mune samudgatā yatra nareśvarāḥ purā mayocyamānāñ chaśinaḥ samāhitaḥ śṛṇuṣva vaṃśe 'tha nṛpān anuttamān,आदौ तावद् ब्रह्मा ब्रह्मणो मरीचिः मरीचेः कश्यपः कश्यपाद् आदित्यः (न्स्प्_२१.४) ःआदित्यान् मनुः ःमनोर् इक्ष्वाकुः इक्ष्वाकोर् विकुक्षिः ःविकुक्षेर् द्योतः द्योताद् वेनो वेनात् पृथुः पृथोः पृथाश्वः न्स्प्_२१.५ पृथाश्वाद् असंख्याताश्वः असंख्याताश्वान् मान्धाता (न्स्प्_२१.६) मान्धातुः पुरुकुत्सः पुरुकुत्साद् दृषदो दृषदाद् अभिशंभुः (न्स्प्_२१.७) अभिशंभोर् दारुणो दारुणात् सगरः (न्स्प्_२१.८) सगराद् धर्यश्वो हर्यश्वाद् धारीतः (न्स्प्_२१.९) हारीताद् रोहिताश्वो रोहिताश्वाद् अंशुमान् अंशुमतो भगीरथः (न्स्प्_२१.१०) भगीरथात् सौदासः सौदासाच् छत्रुंदमः (न्स्प्_२१.११) शत्रुंदमाद् अनरण्यः अनरण्याद् दीर्घबाहुः दीर्घबाहोर् अजः (न्स्प्_२१.१२) अजाद् दशरथः दशरथाद् रामः रामाल् लवः लवात् पद्मः (न्स्प्_२१.१३) पद्माद् अनुपर्णः अनुपर्णाद् वस्त्रपाणिः (न्स्प्_२१.१४) ःवस्त्रपाणेः शुद्धोदनः ःशुद्धोदनाद् बुधः ःबुधाद् आदित्यवंशो निवर्तते न्स्प्_२१.१५ सूर्यवंशभवास् ते प्राधान्येन प्रकीर्तिताः * यैर् इयं पृथिवी भुक्ता धर्मतः क्षत्रियैः पुरा (न्स्प्_२१.१६) सूर्यस्य वंशः कथितो मया मुने समुद्गता यत्र नरेश्वराः पुरा मयोच्यमानाञ् छशिनः समाहितः शृणुष्व वंशे ऽथ नृपान् अनुत्तमान्
22,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe sūryavaṃśakathanaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāya narp 21 somavaṃśaṃ śṛṇuṣvātha bharadvāja mahāmune purāṇe vistareṇoktaṃ saṃkṣepāt kathaye 'dhunā,इति श्रीनरसिंहपुराणे सूर्यवंशकथनं नामैकविंशो ऽध्याय नर्प् २१ सोमवंशं शृणुष्वाथ भरद्वाज महामुने पुराणे विस्तरेणोक्तं संक्षेपात् कथये ऽधुना
22,14,ādau tāvad brahmā brahmaṇo mānasaḥ putro marīcir marīcer dākṣāyaṇyāṃ dākṣāyiṇyāṃ kaśyapaḥ (NsP_22.2) kaśyapād aditer ādityaḥ ādityāt suvarṇalāyāṃ manuḥ (NsP_22.3) ḥmanor surūpāyāṃ somaḥ ḥsomād rohiṇyāṃ budhaḥ ḥbudhād ilāyāṃ purūravāḥ NsP_22.4 purūravasa āyuḥ āyo rūpavatyāṃ nahuṣaḥ (NsP_22.5) nahuṣāt pitṛvatyāṃ yayātiḥ yayāteḥ śarmiṣṭhāyāṃ pūruḥ (NsP_22.6) ḥpūror vaṃśadāyāṃ saṃpātiḥ ḥsaṃpāter bhānudattāyāṃ sārvabhaumaḥ ḥsārvabhaumasya vaidehyāṃ bhojaḥ NsP_22.7 bhojasya liṅgāyāṃ duṣyantaḥ duṣyantasya śakuntalāyāṃ bharataḥ (NsP_22.8) bharatasya nandāyām ajamīḍhaḥ ajamīḍhasya sudevyāṃ pṛśniḥ pṛśner ugrasenāyāṃ prasaraḥ ḥprasarasya bahurūpāyāṃ śaṃtanuḥ ḥśaṃtanor yojanagandhāyāṃ vicitravīryaḥ ḥvicitravīryasyāmbikāyāṃ pāṇḍuḥ NsP_22.9 pāṇḍoḥ kuntidevyām arjunaḥ arjunāt subhadrāyām abhimanyuḥ (NsP_22.10) ḥabhimanyor uttarāyāṃ parīkṣitaḥ ḥparīkṣitasya mātṛvatyāṃ janamejayaḥ ḥjanamejayasya puṇyavatyāṃ śatānīkaḥ NsP_22.11 ḥśatānīkasya puṣpavatyāṃ sahasrānīkaḥ ḥsahasrānīkasya mṛgavatyām udayanaḥ ḥtasya vāsavadattāyāṃ naravāhanaḥ NsP_22.12 naravāhanasyāśvamedhāyāṃ kṣemakaḥ kṣemakāntāḥ pāṇḍavāḥ somavaṃśo nivartate (NsP_22.13) ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ rājavaṃśam anuttamam sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokaṃ sa gacchati,आदौ तावद् ब्रह्मा ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मरीचिर् मरीचेर् दाक्षायण्यां दाक्षायिण्यां कश्यपः (न्स्प्_२२.२) कश्यपाद् अदितेर् आदित्यः आदित्यात् सुवर्णलायां मनुः (न्स्प्_२२.३) ःमनोर् सुरूपायां सोमः ःसोमाद् रोहिण्यां बुधः ःबुधाद् इलायां पुरूरवाः न्स्प्_२२.४ पुरूरवस आयुः आयो रूपवत्यां नहुषः (न्स्प्_२२.५) नहुषात् पितृवत्यां ययातिः ययातेः शर्मिष्ठायां पूरुः (न्स्प्_२२.६) ःपूरोर् वंशदायां संपातिः ःसंपातेर् भानुदत्तायां सार्वभौमः ःसार्वभौमस्य वैदेह्यां भोजः न्स्प्_२२.७ भोजस्य लिङ्गायां दुष्यन्तः दुष्यन्तस्य शकुन्तलायां भरतः (न्स्प्_२२.८) भरतस्य नन्दायाम् अजमीढः अजमीढस्य सुदेव्यां पृश्निः पृश्नेर् उग्रसेनायां प्रसरः ःप्रसरस्य बहुरूपायां शंतनुः ःशंतनोर् योजनगन्धायां विचित्रवीर्यः ःविचित्रवीर्यस्याम्बिकायां पाण्डुः न्स्प्_२२.९ पाण्डोः कुन्तिदेव्याम् अर्जुनः अर्जुनात् सुभद्रायाम् अभिमन्युः (न्स्प्_२२.१०) ःअभिमन्योर् उत्तरायां परीक्षितः ःपरीक्षितस्य मातृवत्यां जनमेजयः ःजनमेजयस्य पुण्यवत्यां शतानीकः न्स्प्_२२.११ ःशतानीकस्य पुष्पवत्यां सहस्रानीकः ःसहस्रानीकस्य मृगवत्याम् उदयनः ःतस्य वासवदत्तायां नरवाहनः न्स्प्_२२.१२ नरवाहनस्याश्वमेधायां क्षेमकः क्षेमकान्ताः पाण्डवाः सोमवंशो निवर्तते (न्स्प्_२२.१३) य इदं शृणुयान् नित्यं राजवंशम् अनुत्तमम् सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति
22,15,yaś cedaṃ paṭhate nityaṃ śrāddhe vā śrāvayet pitṝn vaṃśānukīrtanaṃ puṇyaṃ pitṝṇāṃ dattam akṣayam,यश् चेदं पठते नित्यं श्राद्धे वा श्रावयेत् पितॄन् वंशानुकीर्तनं पुण्यं पितॄणां दत्तम् अक्षयम्
22,16,rājñāṃ hi somasya mayā taveritā vaṃśānukīrtir dvija pāpanāśanī śṛṇuṣva viprendra mayocyamānaṃ manvantaraṃ cāpi caturdaśākhyam,राज्ञां हि सोमस्य मया तवेरिता वंशानुकीर्तिर् द्विज पापनाशनी शृणुष्व विप्रेन्द्र मयोच्यमानं मन्वन्तरं चापि चतुर्दशाख्यम्
23,37,iti śrīnarasiṃhapurāṇe somavaṃśānukīrtanaṃ nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ narp 22 prathamaṃ tāvat svāyaṃbhuvaṃ manvantaraṃ tatsvarūpaṃ kathitam sargādau svārociṣo nāma dvitīyo manuḥ (NsP_23.1) tasmin svārociṣe manvantare vipaścin nāma devendraḥ pārāvatāḥ satuṣitā devāḥ (NsP_23.2) ūrjastambaḥ suprāṇo danto nirṛṣabho varīyān īśvaraḥ somaḥ saptarṣayaś caivaṃ kiṃpuruṣādyāḥ svārociṣasya manoḥ putrā rājāno bhavanti (NsP_23.3) ḥtṛtīya uttamo nāma manuḥ ḥsudhāmānaḥ satyāḥ śivāḥ pratardanā vaṃśavartinaś ca devāḥ ḥpañcaite dvādaśagaṇāḥ NsP_23.4 teṣāṃ suśāntir indraḥ (NsP_23.5) vandyāḥ saptarṣayo 'bhavan atra paraśucitrādyā manoḥ sutāḥ (NsP_23.6) caturthas tāmaso nāma manuḥ tatra manvantare surāḥ parāḥ satyā sudhiyaś ca saptaviṃśatikā gaṇāḥ (NsP_23.7) tatra bhṛśuṇḍī nāma devendraḥ hiraṇyaromā devaśrīr ūrdhvabāhur devabāhuḥ sudhāmā ha parjanyo munir ity ete saptarṣayaḥ (NsP_23.8) jyotirdhāmā pṛthuḥ kāśyo 'gnir dhanaka ity ete tāmasasya manoḥ putrā rājānaḥ (NsP_23.9) pañcamo nāma raivato manuḥ ḥtasyāntare 'mitā niratā vaikuṇṭhāḥ sumedhasa ity ete devagaṇāś caturdaśakā gaṇāḥ ḥasurāntako nāma devendraḥ ḥsaptakādyā manoḥ sutā rājāno vai babhūvuḥ NsP_23.10 śāntaḥ śāntabhayo vidvāṃs tapasvī medhāvī sutapāḥ saptarṣayo 'bhavan (NsP_23.11) ḥṣaṣṭhaś cākṣuṣo nāma manuḥ ḥpuruśatadyumnapramukhās tasya sutā rājānaḥ ḥsuśāntā āpyāḥ prasūtā bhavyāḥ prathitāś ca mahānubhāvāḥ lekhādyāḥ pañcaite hy aṣṭakā gaṇās tatra devāḥ NsP_23.12 teṣām indro manojavaḥ medhāḥ sumedhā virajā haviṣmān uttamo matimān nāmnā sahiṣṇuś caite saptarṣayaḥ (NsP_23.13) saptamo vaivasvato manuḥ sāṃprataṃ vartate tasya putrā ikṣvākuprabhṛtayaḥ kṣatriyā bhūbhujaḥ (NsP_23.14) ādityaviśvavasurudrādyā devāḥ puraṃdaro 'tra devendraḥ (NsP_23.15) vaśiṣṭhaḥ kaśyapo 'trir jamadagnir gautamaviśvāmitrabharadvājāḥ saptarṣayo bhavanti (NsP_23.16) ḥbhaviṣyāṇi manvantarāṇi kathyante ḥtad yathā ādityāt saṃjñāyāṃ jāto yo manuḥ pūrvoktaś chāyāyām utpanno manur dvitīyaḥ sa tu ḥpūrvajasya sāvarṇasya manvantaraṃ sāvarṇikam aṣṭamaṃ śṛṇu NsP_23.17 manuḥ sāvarṇo aṣṭamo bhavitā tatra sutapādyā devagaṇās teṣāṃ balir indro bhavitā (NsP_23.18) dīptimān gālavo nāma kṛpadrauṇivyāsarṣyaśṛṅgāś ca saptarṣayo bhavitāraḥ virājorvarīyanirmokādyāḥ sāvarṇasya manoḥ sutā rājāno bhaviṣyanti (NsP_23.19) navamo dakṣasāvarṇir manur bhavitā dhṛtiḥ kīrtir dīptiḥ ketuḥ pañcahasto nirāmayaḥ pṛthuśravādyā dakṣasāvarṇā rājāno 'sya manoḥ putrāḥ (NsP_23.20) marīcigarbhāḥ sudharmāṇo haviṣmantas tatra devatāḥ teṣāṃ indro 'dbhutaḥ (NsP_23.21) savanaḥ kṛtimān havyo vasumedhātithir jyotiṣmān ity ete saptarṣayaḥ (NsP_23.22) daśamo brahmasāvarṇir manur bhavitā ḥviruddhādayas tatra devāḥ ḥteṣāṃ śāntir indraḥ ḥhaviṣmān sukṛtiḥ satyas tapomūrtir nābhāgaḥ pratimokaḥ saptaketur ity ete saptarṣayaḥ NsP_23.23 sukṣetra uttamo bhūriṣeṇādayo brahmasāvarṇiputrā rājāno bhaviṣyanti (NsP_23.24) ekādaśe manvantare dharmasāvarṇiko manuḥ (NsP_23.25) siṃhasavanādayo devagaṇāḥ teṣāṃ divaspatir indraḥ (NsP_23.26) nirmohas tattvadarśī nikaṃpo nirutsāho dhṛtimān rucya ity ete saptarṣayaḥ citrasenavicitrādyā dharmasāvarṇiputrā bhūbhṛto bhaviṣyanti (NsP_23.27) rudrasāvarṇir bhavitā dvādaśo manuḥ (NsP_23.28) kṛtadhāmā tatrendro haritā rohitāḥ sumanasaḥ sukarmāṇaḥ sutapāś ca devāḥ (NsP_23.29) tapasvī cārutapās tapomūrtis taporatis tapodhṛtir jyotis tapa ity ete saptarṣayaḥ (NsP_23.30) devavān devaśreṣṭhādyās tasya manoḥ sutā bhūpālā bhaviṣyanti (NsP_23.31) ḥtrayodaśo rucir nāma manuḥ ḥsragvī bāṇaḥ sudharmā prabhṛtayo devagaṇāḥ ḥteṣām indra ṛṣabho nāma bhavitā NsP_23.32 niścito 'gnitejā vapuṣmān dhṛṣṭo vāruṇir haviṣmān nahuṣo bhavya iti saptarṣayaḥ sudharmā devānīkādayas tasya manoḥ putrāḥ pṛthvīśvarā bhaviṣyanti (NsP_23.33) ḥbhaumaś caturdaśo manur bhavitā ḥsurucis tatrendraḥ ḥcakṣuṣmantaḥ pavitrāḥ kaniṣṭhābhā devagaṇāḥ NsP_23.34 agnibāhuśuciśukramādhavaśivābhīmajitaśvāsā ity ete saptarṣayaḥ urugaṃbhīrabrahmādyās tasya manoḥ sutāḥ rājanaḥ (NsP_23.35) evaṃ te caturdaśa manvantarāṇi kathitāni rājānaś ca yair iyaṃ vasudhā pālyate (NsP_23.36) manuḥ saptarṣayo devā bhūpālāś ca manoḥ sutāḥ manvantare bhavanty ete śakrāś caivādhikāriṇaḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे सोमवंशानुकीर्तनं नाम द्वाविंशो ऽध्यायः नर्प् २२ प्रथमं तावत् स्वायंभुवं मन्वन्तरं तत्स्वरूपं कथितम् सर्गादौ स्वारोचिषो नाम द्वितीयो मनुः (न्स्प्_२३.१) तस्मिन् स्वारोचिषे मन्वन्तरे विपश्चिन् नाम देवेन्द्रः पारावताः सतुषिता देवाः (न्स्प्_२३.२) ऊर्जस्तम्बः सुप्राणो दन्तो निरृषभो वरीयान् ईश्वरः सोमः सप्तर्षयश् चैवं किंपुरुषाद्याः स्वारोचिषस्य मनोः पुत्रा राजानो भवन्ति (न्स्प्_२३.३) ःतृतीय उत्तमो नाम मनुः ःसुधामानः सत्याः शिवाः प्रतर्दना वंशवर्तिनश् च देवाः ःपञ्चैते द्वादशगणाः न्स्प्_२३.४ तेषां सुशान्तिर् इन्द्रः (न्स्प्_२३.५) वन्द्याः सप्तर्षयो ऽभवन् अत्र परशुचित्राद्या मनोः सुताः (न्स्प्_२३.६) चतुर्थस् तामसो नाम मनुः तत्र मन्वन्तरे सुराः पराः सत्या सुधियश् च सप्तविंशतिका गणाः (न्स्प्_२३.७) तत्र भृशुण्डी नाम देवेन्द्रः हिरण्यरोमा देवश्रीर् ऊर्ध्वबाहुर् देवबाहुः सुधामा ह पर्जन्यो मुनिर् इत्य् एते सप्तर्षयः (न्स्प्_२३.८) ज्योतिर्धामा पृथुः काश्यो ऽग्निर् धनक इत्य् एते तामसस्य मनोः पुत्रा राजानः (न्स्प्_२३.९) पञ्चमो नाम रैवतो मनुः ःतस्यान्तरे ऽमिता निरता वैकुण्ठाः सुमेधस इत्य् एते देवगणाश् चतुर्दशका गणाः ःअसुरान्तको नाम देवेन्द्रः ःसप्तकाद्या मनोः सुता राजानो वै बभूवुः न्स्प्_२३.१० शान्तः शान्तभयो विद्वांस् तपस्वी मेधावी सुतपाः सप्तर्षयो ऽभवन् (न्स्प्_२३.११) ःषष्ठश् चाक्षुषो नाम मनुः ःपुरुशतद्युम्नप्रमुखास् तस्य सुता राजानः ःसुशान्ता आप्याः प्रसूता भव्याः प्रथिताश् च महानुभावाः लेखाद्याः पञ्चैते ह्य् अष्टका गणास् तत्र देवाः न्स्प्_२३.१२ तेषाम् इन्द्रो मनोजवः मेधाः सुमेधा विरजा हविष्मान् उत्तमो मतिमान् नाम्ना सहिष्णुश् चैते सप्तर्षयः (न्स्प्_२३.१३) सप्तमो वैवस्वतो मनुः सांप्रतं वर्तते तस्य पुत्रा इक्ष्वाकुप्रभृतयः क्षत्रिया भूभुजः (न्स्प्_२३.१४) आदित्यविश्ववसुरुद्राद्या देवाः पुरंदरो ऽत्र देवेन्द्रः (न्स्प्_२३.१५) वशिष्ठः कश्यपो ऽत्रिर् जमदग्निर् गौतमविश्वामित्रभरद्वाजाः सप्तर्षयो भवन्ति (न्स्प्_२३.१६) ःभविष्याणि मन्वन्तराणि कथ्यन्ते ःतद् यथा आदित्यात् संज्ञायां जातो यो मनुः पूर्वोक्तश् छायायाम् उत्पन्नो मनुर् द्वितीयः स तु ःपूर्वजस्य सावर्णस्य मन्वन्तरं सावर्णिकम् अष्टमं शृणु न्स्प्_२३.१७ मनुः सावर्णो अष्टमो भविता तत्र सुतपाद्या देवगणास् तेषां बलिर् इन्द्रो भविता (न्स्प्_२३.१८) दीप्तिमान् गालवो नाम कृपद्रौणिव्यासर्ष्यशृङ्गाश् च सप्तर्षयो भवितारः विराजोर्वरीयनिर्मोकाद्याः सावर्णस्य मनोः सुता राजानो भविष्यन्ति (न्स्प्_२३.१९) नवमो दक्षसावर्णिर् मनुर् भविता धृतिः कीर्तिर् दीप्तिः केतुः पञ्चहस्तो निरामयः पृथुश्रवाद्या दक्षसावर्णा राजानो ऽस्य मनोः पुत्राः (न्स्प्_२३.२०) मरीचिगर्भाः सुधर्माणो हविष्मन्तस् तत्र देवताः तेषां इन्द्रो ऽद्भुतः (न्स्प्_२३.२१) सवनः कृतिमान् हव्यो वसुमेधातिथिर् ज्योतिष्मान् इत्य् एते सप्तर्षयः (न्स्प्_२३.२२) दशमो ब्रह्मसावर्णिर् मनुर् भविता ःविरुद्धादयस् तत्र देवाः ःतेषां शान्तिर् इन्द्रः ःहविष्मान् सुकृतिः सत्यस् तपोमूर्तिर् नाभागः प्रतिमोकः सप्तकेतुर् इत्य् एते सप्तर्षयः न्स्प्_२३.२३ सुक्षेत्र उत्तमो भूरिषेणादयो ब्रह्मसावर्णिपुत्रा राजानो भविष्यन्ति (न्स्प्_२३.२४) एकादशे मन्वन्तरे धर्मसावर्णिको मनुः (न्स्प्_२३.२५) सिंहसवनादयो देवगणाः तेषां दिवस्पतिर् इन्द्रः (न्स्प्_२३.२६) निर्मोहस् तत्त्वदर्शी निकंपो निरुत्साहो धृतिमान् रुच्य इत्य् एते सप्तर्षयः चित्रसेनविचित्राद्या धर्मसावर्णिपुत्रा भूभृतो भविष्यन्ति (न्स्प्_२३.२७) रुद्रसावर्णिर् भविता द्वादशो मनुः (न्स्प्_२३.२८) कृतधामा तत्रेन्द्रो हरिता रोहिताः सुमनसः सुकर्माणः सुतपाश् च देवाः (न्स्प्_२३.२९) तपस्वी चारुतपास् तपोमूर्तिस् तपोरतिस् तपोधृतिर् ज्योतिस् तप इत्य् एते सप्तर्षयः (न्स्प्_२३.३०) देववान् देवश्रेष्ठाद्यास् तस्य मनोः सुता भूपाला भविष्यन्ति (न्स्प्_२३.३१) ःत्रयोदशो रुचिर् नाम मनुः ःस्रग्वी बाणः सुधर्मा प्रभृतयो देवगणाः ःतेषाम् इन्द्र ऋषभो नाम भविता न्स्प्_२३.३२ निश्चितो ऽग्नितेजा वपुष्मान् धृष्टो वारुणिर् हविष्मान् नहुषो भव्य इति सप्तर्षयः सुधर्मा देवानीकादयस् तस्य मनोः पुत्राः पृथ्वीश्वरा भविष्यन्ति (न्स्प्_२३.३३) ःभौमश् चतुर्दशो मनुर् भविता ःसुरुचिस् तत्रेन्द्रः ःचक्षुष्मन्तः पवित्राः कनिष्ठाभा देवगणाः न्स्प्_२३.३४ अग्निबाहुशुचिशुक्रमाधवशिवाभीमजितश्वासा इत्य् एते सप्तर्षयः उरुगंभीरब्रह्माद्यास् तस्य मनोः सुताः राजनः (न्स्प्_२३.३५) एवं ते चतुर्दश मन्वन्तराणि कथितानि राजानश् च यैर् इयं वसुधा पाल्यते (न्स्प्_२३.३६) मनुः सप्तर्षयो देवा भूपालाश् च मनोः सुताः मन्वन्तरे भवन्त्य् एते शक्राश् चैवाधिकारिणः
23,38,caturdaśabhir etais tu gatair manvantarair dvija sahasrayugaparyantaḥ kālo gacchati vāsaraḥ,चतुर्दशभिर् एतैस् तु गतैर् मन्वन्तरैर् द्विज सहस्रयुगपर्यन्तः कालो गच्छति वासरः
23,39,tāvatpramāṇā ca niśā tato bhavati sattama brahmarūpadharaḥ śete sarvātmā nṛhariḥ svayam,तावत्प्रमाणा च निशा ततो भवति सत्तम ब्रह्मरूपधरः शेते सर्वात्मा नृहरिः स्वयम्
23,40,trailokyam akhilaṃ grastā bhagavān ādikṛd vibhuḥ svamāyām āsthito vipra sarvarūpī janārdanaḥ,त्रैलोक्यम् अखिलं ग्रस्ता भगवान् आदिकृद् विभुः स्वमायाम् आस्थितो विप्र सर्वरूपी जनार्दनः
23,41,atha prabuddho bhagavān yathā pūrvaṃ tathā punaḥ yugavyavasthāṃ kurute sṛṣṭiṃ ca puruṣottamaḥ,अथ प्रबुद्धो भगवान् यथा पूर्वं तथा पुनः युगव्यवस्थां कुरुते सृष्टिं च पुरुषोत्तमः
23,42,ete tavoktā manavo 'marāś ca putrāś ca bhūpā munayaś ca sarve vibhūtayas tasya sthitau sthitasya tasyaiva sarvaṃ tvam avehi vipra,एते तवोक्ता मनवो ऽमराश् च पुत्राश् च भूपा मुनयश् च सर्वे विभूतयस् तस्य स्थितौ स्थितस्य तस्यैव सर्वं त्वम् अवेहि विप्र
24,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe trayoviṃśo 'dhyāya narp 23 ataḥ paraṃ pravakṣyāmi vaṃśānucaritaṃ śubham śṛṇvatām api pāpaghnaṃ sūryasomanṛpātmakam,इति श्रीनरसिंहपुराणे त्रयोविंशो ऽध्याय नर्प् २३ अतः परं प्रवक्ष्यामि वंशानुचरितं शुभम् शृण्वताम् अपि पापघ्नं सूर्यसोमनृपात्मकम्
24,2,sūryavaṃśodbhavo yo vai manuputraḥ puroditaḥ ikṣvākur nāma bhūpālaś caritaṃ tasya me śṛṇu,सूर्यवंशोद्भवो यो वै मनुपुत्रः पुरोदितः इक्ष्वाकुर् नाम भूपालश् चरितं तस्य मे शृणु
24,3,āsīd bhūmau mahābhāga purī divyā suśobhanā sarayūtīram āsādya ayodhyā nāma nāmataḥ,आसीद् भूमौ महाभाग पुरी दिव्या सुशोभना सरयूतीरम् आसाद्य अयोध्या नाम नामतः
24,4,amarāvatyatiśayā triṃśadyojanajālinī hastyaśvarathapattyoghair drumaiḥ kalpadrumaprabhaiḥ,अमरावत्यतिशया त्रिंशद्योजनजालिनी हस्त्यश्वरथपत्त्योघैर् द्रुमैः कल्पद्रुमप्रभैः
24,5,prākārāṭṭapratolībhis toraṇaiḥ kāñcanaprabhaiḥ virājamānā sarvatra suvibhaktacatuṣpathā,प्राकाराट्टप्रतोलीभिस् तोरणैः काञ्चनप्रभैः विराजमाना सर्वत्र सुविभक्तचतुष्पथा
24,6,anekabhūmiprāsādā bahubhāṇḍasuvikrayā padmotpalaśubhais toyair vāpībhir upaśobhitā,अनेकभूमिप्रासादा बहुभाण्डसुविक्रया पद्मोत्पलशुभैस् तोयैर् वापीभिर् उपशोभिता
24,7,devatāyatanair divyair vedaghoṣaiś ca śobhitā vīṇāveṇumṛdaṅgaiś ca śabdair utkṛṣṭakair yutā,देवतायतनैर् दिव्यैर् वेदघोषैश् च शोभिता वीणावेणुमृदङ्गैश् च शब्दैर् उत्कृष्टकैर् युता
24,8,śālais tālair nālikeraiḥ panasāmalajambukaiḥ tathaivāmrakapitthādyair aśokair upaśobhitā,शालैस् तालैर् नालिकेरैः पनसामलजम्बुकैः तथैवाम्रकपित्थाद्यैर् अशोकैर् उपशोभिता
24,9,ārāmair vividhair yuktā sarvatra phalapādapaiḥ mallikāmālatījātipāṭalānāgacampakaḥ,आरामैर् विविधैर् युक्ता सर्वत्र फलपादपैः मल्लिकामालतीजातिपाटलानागचम्पकः
24,10,karavīraiḥ karṇikāraiḥ ketakībhir alaṃkṛtā kadalīlavalījātimātuluṅgamahāphalaiḥ kvacic candanagandhādyair nāraṅgaiś ca suśobhitā,करवीरैः कर्णिकारैः केतकीभिर् अलंकृता कदलीलवलीजातिमातुलुङ्गमहाफलैः क्वचिच् चन्दनगन्धाद्यैर् नारङ्गैश् च सुशोभिता
24,11,nityotsavapramuditā gītavādyavicakṣaṇaiḥ naranārībhir āḍhyābhī rūpadraviṇaprekṣaṇaiḥ,नित्योत्सवप्रमुदिता गीतवाद्यविचक्षणैः नरनारीभिर् आढ्याभी रूपद्रविणप्रेक्षणैः
24,12,nānājanapadākīrṇā patākādhvajaśobhitā devatulyaprabhāyuktair nṛpaputraiś ca saṃyutā,नानाजनपदाकीर्णा पताकाध्वजशोभिता देवतुल्यप्रभायुक्तैर् नृपपुत्रैश् च संयुता
24,13,sarūpābhir varastrībhir devastrībhir ivāvṛtā vipraiḥ satkavibhir yuktā bṛhaspatisamaprabhaiḥ,सरूपाभिर् वरस्त्रीभिर् देवस्त्रीभिर् इवावृता विप्रैः सत्कविभिर् युक्ता बृहस्पतिसमप्रभैः
24,14,vaṇigjanais tathā pauraiḥ kalpavṛkṣavarair yutā aśvair uccaiḥśravastulyair dantibhir diggajair iva,वणिग्जनैस् तथा पौरैः कल्पवृक्षवरैर् युता अश्वैर् उच्चैःश्रवस्तुल्यैर् दन्तिभिर् दिग्गजैर् इव
24,15,iti nānāvidhair bhāvair ayodhyendrapurīsamā tāṃ dṛṣṭvā nāradaḥ ślokaṃ sabhāmadhye puroktavān,इति नानाविधैर् भावैर् अयोध्येन्द्रपुरीसमा तां दृष्ट्वा नारदः श्लोकं सभामध्ये पुरोक्तवान्
24,16,svargaṃ vai sṛjamānasya vyarthaṃ syāt padmajanmanaḥ jātāyodhyādhikā svargāt kāmabhogasamanvitā,स्वर्गं वै सृजमानस्य व्यर्थं स्यात् पद्मजन्मनः जातायोध्याधिका स्वर्गात् कामभोगसमन्विता
24,17,tām āvasad ayodhyāṃ tu svabhiṣikto mahīpatiḥ jitavān sarvabhūpālān dharmeṇa sa mahābalaḥ,ताम् आवसद् अयोध्यां तु स्वभिषिक्तो महीपतिः जितवान् सर्वभूपालान् धर्मेण स महाबलः
24,18,māṇikyamukuṭair yuktai rājabhir maṇḍalādhipaiḥ namadbhir bhaktibhītibhyāṃ pādau tasya kiṇīkṛtau,माणिक्यमुकुटैर् युक्तै राजभिर् मण्डलाधिपैः नमद्भिर् भक्तिभीतिभ्यां पादौ तस्य किणीकृतौ
24,19,ikṣvākur akṣatabalaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ tejasendreṇa sadṛśo manoḥ sūnuḥ pratāpavan,इक्ष्वाकुर् अक्षतबलः सर्वशास्त्रविशारदः तेजसेन्द्रेण सदृशो मनोः सूनुः प्रतापवन्
24,20,dharmato nyāyataś caiva vedajñair brāhmaṇair yutaḥ pālayām_asa dharmātmā āsamudrāṃ mahīm imām,धर्मतो न्यायतश् चैव वेदज्ञैर् ब्राह्मणैर् युतः पालयाम्_अस धर्मात्मा आसमुद्रां महीम् इमाम्
24,21,astrair jigāya sakalān saṃyuge bhūpatīn balī avajitya sutīkṣṇais tu tanmaṇḍalam athāharat,अस्त्रैर् जिगाय सकलान् संयुगे भूपतीन् बली अवजित्य सुतीक्ष्णैस् तु तन्मण्डलम् अथाहरत्
24,22,jitavān paralokāṃś ca kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ dānaiś ca vividhair brahman rājekṣvākuḥ pratāpavān,जितवान् परलोकांश् च क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैः दानैश् च विविधैर् ब्रह्मन् राजेक्ष्वाकुः प्रतापवान्
24,23,bāhudvayena vasudhāṃ jihvāgreṇa sarasvatīm babhāra padmām urasā bhaktiṃ cittena mādhave,बाहुद्वयेन वसुधां जिह्वाग्रेण सरस्वतीम् बभार पद्माम् उरसा भक्तिं चित्तेन माधवे
24,24,saṃtiṣṭhato hare rūpam upaviṣṭaṃ ca mādhavam śayānam apy anantaṃ tu kārayitvā paṭe 'malam,संतिष्ठतो हरे रूपम् उपविष्टं च माधवम् शयानम् अप्य् अनन्तं तु कारयित्वा पटे ऽमलम्
24,25,trikālaṃ trayam ārādhya rūpaṃ viṣṇor mahātmanaḥ gandhapuṣpādibhir nityaṃ reme dṛṣṭvā paṭe harim,त्रिकालं त्रयम् आराध्य रूपं विष्णोर् महात्मनः गन्धपुष्पादिभिर् नित्यं रेमे दृष्ट्वा पटे हरिम्
24,26,kṛṣṇaṃ taṃ kṛṣṇameghābhaṃ bhujagendranivāsinam padmākṣaṃ pītavāsaṃ ca svapneṣv api sa dṛṣṭavān,कृष्णं तं कृष्णमेघाभं भुजगेन्द्रनिवासिनम् पद्माक्षं पीतवासं च स्वप्नेष्व् अपि स दृष्टवान्
24,27,cakāra meghe tadvarṇe bahumānamatiṃ nṛpaḥ pakṣapātaṃ ca tannāmni mṛge padme ca tādṛśe,चकार मेघे तद्वर्णे बहुमानमतिं नृपः पक्षपातं च तन्नाम्नि मृगे पद्मे च तादृशे
24,28,divyākṛtiṃ hareḥ sākṣād draṣṭuṃ tasya mahībhṛtaḥ atīva tṛṣṇā saṃjātā apūrvaiva hi sattama,दिव्याकृतिं हरेः साक्षाद् द्रष्टुं तस्य महीभृतः अतीव तृष्णा संजाता अपूर्वैव हि सत्तम
24,29,tṛṣṇāyāṃ tu prabuddhāyāṃ manasaiva hi pārthivaḥ cintayām_asa matimān rājyabhogam asāravat,तृष्णायां तु प्रबुद्धायां मनसैव हि पार्थिवः चिन्तयाम्_अस मतिमान् राज्यभोगम् असारवत्
24,30,veśmadārasutakṣetraṃ saṃyastaṃ yena duḥkhadam vairāgyajñānapūrveṇa loke 'smin nāsti tatsamaḥ,वेश्मदारसुतक्षेत्रं संयस्तं येन दुःखदम् वैराग्यज्ञानपूर्वेण लोके ऽस्मिन् नास्ति तत्समः
24,31,ity evaṃ cintayitvā tu tapasy āsaktacetanaḥ vasiṣṭhaṃ paripapraccha tatropāyaṃ purohitam,इत्य् एवं चिन्तयित्वा तु तपस्य् आसक्तचेतनः वसिष्ठं परिपप्रच्छ तत्रोपायं पुरोहितम्
24,32,tapobalena deveśaṃ nārāyaṇam ajaṃ mune draṣṭum icchāmy ahaṃ tatra upāyaṃ taṃ vadasva me,तपोबलेन देवेशं नारायणम् अजं मुने द्रष्टुम् इच्छाम्य् अहं तत्र उपायं तं वदस्व मे
24,33,ityuktaḥ prāha rājānāṃ tapasy āsaktamānasam vasiṣṭhaḥ sarvadharmajñaḥ sadā tasya hite rataḥ,इत्युक्तः प्राह राजानां तपस्य् आसक्तमानसम् वसिष्ठः सर्वधर्मज्ञः सदा तस्य हिते रतः
24,34,yadīcchasi mahārāja draṣṭuṃ nārāyaṇaṃ param tapasā sukṛteneha ārādhaya janārdanam,यदीच्छसि महाराज द्रष्टुं नारायणं परम् तपसा सुकृतेनेह आराधय जनार्दनम्
24,35,kenāpy ataptatapasā devadevo janārdanaḥ draṣṭuṃ na śakyate jātu tasmāt taṃ tapasārcaya,केनाप्य् अतप्ततपसा देवदेवो जनार्दनः द्रष्टुं न शक्यते जातु तस्मात् तं तपसार्चय
24,36,pūrvadakṣiṇadigbhāge sarayūtīrage nṛpa gālavapramukhānāṃ ca ṛṣīṇām asti cāśramaḥ,पूर्वदक्षिणदिग्भागे सरयूतीरगे नृप गालवप्रमुखानां च ऋषीणाम् अस्ति चाश्रमः
24,37,pañcayojanam adhvānaṃ sthānam asmāt tu pāvanam nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpasamākulam,पञ्चयोजनम् अध्वानं स्थानम् अस्मात् तु पावनम् नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पसमाकुलम्
24,38,svamantriṇi mahāprājñe nītimaty arjune nṛpa svarājyabhāraṃ vinyasya karmakāṇḍam api dvija,स्वमन्त्रिणि महाप्राज्ञे नीतिमत्य् अर्जुने नृप स्वराज्यभारं विन्यस्य कर्मकाण्डम् अपि द्विज
24,39,stutvārādhya gaṇādhyakṣam ito vraja vināyakam tapaḥsiddhyartham anvicchaṃs tasmāt tatra tapaḥ kuru,स्तुत्वाराध्य गणाध्यक्षम् इतो व्रज विनायकम् तपःसिद्ध्यर्थम् अन्विच्छंस् तस्मात् तत्र तपः कुरु
24,40,tāpasaṃ veṣam āsthāya śākamūlaphalāśanaḥ dhyāyan nārāyaṇaṃ devam imaṃ mantraṃ sadā japa,तापसं वेषम् आस्थाय शाकमूलफलाशनः ध्यायन् नारायणं देवम् इमं मन्त्रं सदा जप
24,41,oṃ namo bhagavate vāsudevāya eṣa siddhikaro mantro dvādaśākṣarasaṃjñitaḥ japtvainaṃ munayaḥ siddhiṃ parāṃ prāptāḥ purātanāḥ,ॐ नमो भगवते वासुदेवाय एष सिद्धिकरो मन्त्रो द्वादशाक्षरसंज्ञितः जप्त्वैनं मुनयः सिद्धिं परां प्राप्ताः पुरातनाः
24,42,gatvā gatvā nivartante candrasūryādayo grahāḥ adyāpi na nivartante dvādaśākṣaracintakāḥ,गत्वा गत्वा निवर्तन्ते चन्द्रसूर्यादयो ग्रहाः अद्यापि न निवर्तन्ते द्वादशाक्षरचिन्तकाः
24,43,bāhyendriyaṃ hṛdi sthāpya manaḥ sūkṣme parātmani nṛpa saṃjapa tan mantraṃ draṣṭavyo madhusūdanaḥ,बाह्येन्द्रियं हृदि स्थाप्य मनः सूक्ष्मे परात्मनि नृप संजप तन् मन्त्रं द्रष्टव्यो मधुसूदनः
24,44,iti te kathitopāyo hariprāptes tapaḥkṛtau pṛcchataḥ sāṃprataṃ bhūyo yadīcchasi kuruṣva tat,इति ते कथितोपायो हरिप्राप्तेस् तपःकृतौ पृच्छतः सांप्रतं भूयो यदीच्छसि कुरुष्व तत्
24,45,ity evam ukto muninā sa rājā rājyaṃ bhuvo mantrivare samarpya stutvā gaṇeśaṃ sumanobhir arcya gataḥ purāt svāt tapase dhṛtātmā,इत्य् एवम् उक्तो मुनिना स राजा राज्यं भुवो मन्त्रिवरे समर्प्य स्तुत्वा गणेशं सुमनोभिर् अर्च्य गतः पुरात् स्वात् तपसे धृतात्मा
25,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe ikṣvākucaritraṃ caturviṃśo 'dhyāyaḥ narp 24 kathaṃ stuto gaṇādhyakṣas tena rājñā mahātmanā yathā tena tapas taptaṃ tan me vada mahāmate,इति श्रीनरसिंहपुराणे इक्ष्वाकुचरित्रं चतुर्विंशो ऽध्यायः नर्प् २४ कथं स्तुतो गणाध्यक्षस् तेन राज्ञा महात्मना यथा तेन तपस् तप्तं तन् मे वद महामते
25,2,caturthīdivase rājā snātvā triṣavaṇaṃ dvija raktāmbaradharo bhūtvā raktagandhānulepanaḥ,चतुर्थीदिवसे राजा स्नात्वा त्रिषवणं द्विज रक्ताम्बरधरो भूत्वा रक्तगन्धानुलेपनः
25,3,suraktakusumair hṛdyair vināyakam athārcayat raktacandanatoyena snānapūrvaṃ yathāvidhi,सुरक्तकुसुमैर् हृद्यैर् विनायकम् अथार्चयत् रक्तचन्दनतोयेन स्नानपूर्वं यथाविधि
25,4,vilipya raktagandhena raktapuṣpaiḥ prapūjayat tato 'sau dattavān dhūpam ājyayuktaṃ sacandanam naivedyaṃ caiva hāridraṃ guḍakhaṇḍaghṛtaplutam,विलिप्य रक्तगन्धेन रक्तपुष्पैः प्रपूजयत् ततो ऽसौ दत्तवान् धूपम् आज्ययुक्तं सचन्दनम् नैवेद्यं चैव हारिद्रं गुडखण्डघृतप्लुतम्
25,5,evaṃ suvidhinā pūjya vināyakam athāstavīt,एवं सुविधिना पूज्य विनायकम् अथास्तवीत्
25,5,ab namaskṛtya mahādevaṃ stoṣye 'ham taṃ vināyakam,अब् नमस्कृत्य महादेवं स्तोष्ये ऽहम् तं विनायकम्
25,6,cd mahāgaṇapatiṃ śūram ajitaṃ jñānavardhanam ekadantaṃ dvidantaṃ ca caturdantaṃ caturbhujam,च्द् महागणपतिं शूरम् अजितं ज्ञानवर्धनम् एकदन्तं द्विदन्तं च चतुर्दन्तं चतुर्भुजम्
25,7,tryakṣaṃ triśūlahastaṃ ca raktanetraṃ varapradam āmbikeyaṃ śūrpakarṇaṃ pracaṇḍaṃ ca vināyakam,त्र्यक्षं त्रिशूलहस्तं च रक्तनेत्रं वरप्रदम् आम्बिकेयं शूर्पकर्णं प्रचण्डं च विनायकम्
25,8,āraktaṃ daṇḍinaṃ caivam vahnivaktraṃ hutapriyam anarcito vighnakaraḥ sarvakāryeṣu yo nṛṇām,आरक्तं दण्डिनं चैवम् वह्निवक्त्रं हुतप्रियम् अनर्चितो विघ्नकरः सर्वकार्येषु यो नृणाम्
25,9,taṃ namāmi gaṇādhyakṣaṃ bhīmam ugram umāsutam madamattaṃ virūpākṣaṃ bhaktavighnanivārakam,तं नमामि गणाध्यक्षं भीमम् उग्रम् उमासुतम् मदमत्तं विरूपाक्षं भक्तविघ्ननिवारकम्
25,10,sūryakoṭipratīkāśaṃ bhinnāñjanasamaprabham baddhaṃ sunirmalaṃ śāntaṃ namasyāmi vināyakam,सूर्यकोटिप्रतीकाशं भिन्नाञ्जनसमप्रभम् बद्धं सुनिर्मलं शान्तं नमस्यामि विनायकम्
25,11,namo 'stu gajavaktrāya gaṇānāṃ pataye namaḥ merumandararūpāya namaḥ kailāsavāsine,नमो ऽस्तु गजवक्त्राय गणानां पतये नमः मेरुमन्दररूपाय नमः कैलासवासिने
25,12,virūpāya namas te 'stu namas te brahmacāriṇe bhaktastutāya devāya namas tubhyaṃ vināyaka,विरूपाय नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ब्रह्मचारिणे भक्तस्तुताय देवाय नमस् तुभ्यं विनायक
25,13,tvayā purāṇa pūrveṣāṃ devānāṃ kāryasiddhaye gajarūpaṃ samāsthāya trāsitāḥ sarvadānavāḥ,त्वया पुराण पूर्वेषां देवानां कार्यसिद्धये गजरूपं समास्थाय त्रासिताः सर्वदानवाः
25,14,ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca nāyakatvaṃ prakāśitam yatas tataḥ surair agre pūjyase tvaṃ bhavātmaja,ऋषीणां देवतानां च नायकत्वं प्रकाशितम् यतस् ततः सुरैर् अग्रे पूज्यसे त्वं भवात्मज
25,15,tvām ārādhya gaṇādhyakṣaṃ sarvajñaṃ kāmarūpiṇam kāryārthaṃ raktakusumai raktacandanavāribhiḥ,त्वाम् आराध्य गणाध्यक्षं सर्वज्ञं कामरूपिणम् कार्यार्थं रक्तकुसुमै रक्तचन्दनवारिभिः
25,16,raktāmbaradharo bhūtvā caturthyām arcayej japet trikālaṃ ekakālaṃ vā pūjayen niyatāśanaḥ,रक्ताम्बरधरो भूत्वा चतुर्थ्याम् अर्चयेज् जपेत् त्रिकालं एककालं वा पूजयेन् नियताशनः
25,17,rājānaṃ rājaputraṃ vā rājamantriṇam eva vā rājyaṃ ca sarvavighneśa vaśaṃ kuryāt sarāṣṭrakam,राजानं राजपुत्रं वा राजमन्त्रिणम् एव वा राज्यं च सर्वविघ्नेश वशं कुर्यात् सराष्ट्रकम्
25,18,avighnaṃ tapaso mahyaṃ kuru naumi vināyaka mayetthaṃ saṃstuto bhaktyā pūjitaś ca viśeṣataḥ,अविघ्नं तपसो मह्यं कुरु नौमि विनायक मयेत्थं संस्तुतो भक्त्या पूजितश् च विशेषतः
25,19,yat phalaṃ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu yat phalam tat phalaṃ pūrṇam āpnoti stutvā devaṃ vināyakam,यत् फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत् फलम् तत् फलं पूर्णम् आप्नोति स्तुत्वा देवं विनायकम्
25,20,viṣamaṃ na bhavet tasya na ca gacchet parābhavam na ca vighno bhavet tasya jāto jātismaro bhavet,विषमं न भवेत् तस्य न च गच्छेत् पराभवम् न च विघ्नो भवेत् तस्य जातो जातिस्मरो भवेत्
25,21,ya idaṃ paṭhate stotraṃ ṣaḍbhir māsair varaṃ labhet saṃvatsareṇa siddhiṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ,य इदं पठते स्तोत्रं षड्भिर् मासैर् वरं लभेत् संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशयः
25,22,evaṃ stutvā purā rājā gaṇādhyakṣaṃ dvijottama tāpasaṃ veṣam āsthāya tapaś cartum gato vanam,एवं स्तुत्वा पुरा राजा गणाध्यक्षं द्विजोत्तम तापसं वेषम् आस्थाय तपश् चर्तुम् गतो वनम्
25,23,utsṛjya vastraṃ nāgatvaksadṛśaṃ bahumūlyakam kaṭhināṃ tu tvacaṃ vārkṣīṃ kaṭyāṃ dhatte nṛpottamaḥ,उत्सृज्य वस्त्रं नागत्वक्सदृशं बहुमूल्यकम् कठिनां तु त्वचं वार्क्षीं कट्यां धत्ते नृपोत्तमः
25,24,tathā ratnāni divyāni valayāni nirasya tu akṣasūtram alaṃkāraṃ phalaiḥ padmasya śobhanam,तथा रत्नानि दिव्यानि वलयानि निरस्य तु अक्षसूत्रम् अलंकारं फलैः पद्मस्य शोभनम्
25,25,tathottamāṅge mukuṭaṃ ratnahāṭakaśobhitam tyaktvā jaṭākalāpaṃ tu taporthe bibhṛyān nṛpaḥ,तथोत्तमाङ्गे मुकुटं रत्नहाटकशोभितम् त्यक्त्वा जटाकलापं तु तपोर्थे बिभृयान् नृपः
25,26,kṛtvetthaṃ sa tapoveṣaṃ vasiṣṭhoktaṃ tapovanam praviśya ca tapas tepe śākamūlaphalāśanaḥ,कृत्वेत्थं स तपोवेषं वसिष्ठोक्तं तपोवनम् प्रविश्य च तपस् तेपे शाकमूलफलाशनः
25,27,grīṣme pañcāgnimadhyastho 'tapat kāle mahātapāḥ varṣākāle nirālambo hemante ca sarojale,ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो ऽतपत् काले महातपाः वर्षाकाले निरालम्बो हेमन्ते च सरोजले
25,28,indriyāṇi samastāni niyamya hṛdaye punaḥ mano viṣṇau samāveśya mantraṃ vai dvādaśākṣaram,इन्द्रियाणि समस्तानि नियम्य हृदये पुनः मनो विष्णौ समावेश्य मन्त्रं वै द्वादशाक्षरम्
25,29,japato vāyubhakṣasya tasya rājño mahātmanaḥ āvir babhūva bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ,जपतो वायुभक्षस्य तस्य राज्ञो महात्मनः आविर् बभूव भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः
25,30,tam āgatam athālokya padmayoniṃ caturmukham praṇamya bhaktibhāvena stutyā ca paryatoṣayat,तम् आगतम् अथालोक्य पद्मयोनिं चतुर्मुखम् प्रणम्य भक्तिभावेन स्तुत्या च पर्यतोषयत्
25,31,namo hiraṇyagarbhāya jagatsraṣṭre mahātmane vedaśāstrārthaviduṣe caturvaktrāya te namaḥ,नमो हिरण्यगर्भाय जगत्स्रष्ट्रे महात्मने वेदशास्त्रार्थविदुषे चतुर्वक्त्राय ते नमः
25,32,iti stuto jagatsraṣṭā brahmā prāha nṛpottamam,इति स्तुतो जगत्स्रष्टा ब्रह्मा प्राह नृपोत्तमम्
25,32,ab tapasy abhirataṃ śāntaṃ tyaktarājyaṃ mahāsukham,अब् तपस्य् अभिरतं शान्तं त्यक्तराज्यं महासुखम्
25,32,cd lokaprakāśako rājan sūryas tava pitāmahaḥ,च्द् लोकप्रकाशको राजन् सूर्यस् तव पितामहः
25,33,ef munīnām api sarveṣāṃ sadā mānyo manuḥ pitā kṛtavantau tapaḥ pūrvaṃ tīvraṃ pitṛpitāmahau,एफ़् मुनीनाम् अपि सर्वेषां सदा मान्यो मनुः पिता कृतवन्तौ तपः पूर्वं तीव्रं पितृपितामहौ
25,34,kimarthaṃ rājyabhogaṃ tu tyaktvā sarvaṃ nṛpottama tapaḥ karoṣi ghoraṃ tvaṃ samācakṣva mahāmate,किमर्थं राज्यभोगं तु त्यक्त्वा सर्वं नृपोत्तम तपः करोषि घोरं त्वं समाचक्ष्व महामते
25,35,ityukto brahmaṇā rājā taṃ praṇamyābravīd vacaḥ dṛṣṭum icchaṃs tapaścaryābalena madhusūdanam,इत्युक्तो ब्रह्मणा राजा तं प्रणम्याब्रवीद् वचः दृष्टुम् इच्छंस् तपश्चर्याबलेन मधुसूदनम्
25,36,karomy evaṃ tapo brahman śaṅkhacakragadādharam ityuktaḥ prāha rājānaṃ padmajanmā hasann iva,करोम्य् एवं तपो ब्रह्मन् शङ्खचक्रगदाधरम् इत्युक्तः प्राह राजानं पद्मजन्मा हसन्न् इव
25,37,na śakyas tapasā draṣṭuṃ tvayā nārāyaṇo vibhuḥ mādṛśair api no dṛśyaḥ keśavaḥ kleśanāśanaḥ,न शक्यस् तपसा द्रष्टुं त्वया नारायणो विभुः मादृशैर् अपि नो दृश्यः केशवः क्लेशनाशनः
25,38,purātanīṃ puṇyakathāṃ kathayāmi nibodha me niśānte pralaye lokān ninīya kamalekṣaṇaḥ,पुरातनीं पुण्यकथां कथयामि निबोध मे निशान्ते प्रलये लोकान् निनीय कमलेक्षणः
25,39,anantabhogaśayane yoganidrāṃ gato hariḥ sanandanādyair munibhiḥ stūyamāno mahāmate,अनन्तभोगशयने योगनिद्रां गतो हरिः सनन्दनाद्यैर् मुनिभिः स्तूयमानो महामते
25,40,tasya suptasya nābhau tu mahat padmam ajāyata tasmin padme śubhe rājan jāto 'haṃ vedavit purā,तस्य सुप्तस्य नाभौ तु महत् पद्मम् अजायत तस्मिन् पद्मे शुभे राजन् जातो ऽहं वेदवित् पुरा
25,41,tato bhūtvā tv adhodṛṣṭir dṛṣṭavān kamalekṣaṇam anantabhogaparyaṅke bhinnāñjananibhaṃ harim,ततो भूत्वा त्व् अधोदृष्टिर् दृष्टवान् कमलेक्षणम् अनन्तभोगपर्यङ्के भिन्नाञ्जननिभं हरिम्
25,42,atasīkusumābhāsaṃ śayānaṃ pītavāsasam divyaratnavicitrāṅgaṃ mukuṭena virājitam,अतसीकुसुमाभासं शयानं पीतवाससम् दिव्यरत्नविचित्राङ्गं मुकुटेन विराजितम्
25,43,kundendusadṛśākāram anantaṃ ca mahāmate sahasraphaṇamadhyasthair maṇibhir dīptimattaram,कुन्देन्दुसदृशाकारम् अनन्तं च महामते सहस्रफणमध्यस्थैर् मणिभिर् दीप्तिमत्तरम्
25,44,kṣaṇamātraṃ tu taṃ dṛṣṭvā punas tatra na dṛṣṭavān duḥkhena mahatāviṣṭo babhūvāhaṃ nṛpottama,क्षणमात्रं तु तं दृष्ट्वा पुनस् तत्र न दृष्टवान् दुःखेन महताविष्टो बभूवाहं नृपोत्तम
25,45,tato nv avātaraṃ tasmāt padmanālaṃ samāśritaḥ kautūhalena taṃ draṣṭuṃ nārāyaṇam anāmayam,ततो न्व् अवातरं तस्मात् पद्मनालं समाश्रितः कौतूहलेन तं द्रष्टुं नारायणम् अनामयम्
25,46,tatas tv anviṣya rājendra salilānte na dṛṣṭavān śrīśaṃ punas tam evāhaṃ padmam āśritya cintayan,ततस् त्व् अन्विष्य राजेन्द्र सलिलान्ते न दृष्टवान् श्रीशं पुनस् तम् एवाहं पद्मम् आश्रित्य चिन्तयन्
25,47,tad rūpaṃ vāsudevasya draṣṭuṃ tepe mahat tapaḥ tato mām antarikṣasthā vāg uvācāśarīriṇī,तद् रूपं वासुदेवस्य द्रष्टुं तेपे महत् तपः ततो माम् अन्तरिक्षस्था वाग् उवाचाशरीरिणी
25,48,vṛthā kiṃ kliśyate brahman sāṃprataṃ kuru me vacaḥ na dṛśyo bhagavān viṣṇus tapasā mahatāpi te,वृथा किं क्लिश्यते ब्रह्मन् सांप्रतं कुरु मे वचः न दृश्यो भगवान् विष्णुस् तपसा महतापि ते
25,49,sṛṣṭiṃ kuru tadājñapto yadi draṣṭum ihecchasi śuddhasphaṭikasaṃkāśanāgaparyaṅkaśāyinam,सृष्टिं कुरु तदाज्ञप्तो यदि द्रष्टुम् इहेच्छसि शुद्धस्फटिकसंकाशनागपर्यङ्कशायिनम्
25,50,yad dṛṣṭaṃ śārṅgiṇo rūpaṃ bhinnāñjanasamaprabham pratibhāniyataṃ rūpaṃ vimānasthaṃ mahāmate,यद् दृष्टं शार्ङ्गिणो रूपं भिन्नाञ्जनसमप्रभम् प्रतिभानियतं रूपं विमानस्थं महामते
25,51,bhaja nityam anālasyas tato drakṣyasi mādhavam tayetthaṃ codito rājaṃs tyaktvā taptam anukṣaṇam,भज नित्यम् अनालस्यस् ततो द्रक्ष्यसि माधवम् तयेत्थं चोदितो राजंस् त्यक्त्वा तप्तम् अनुक्षणम्
25,52,sṛṣṭavān lokabhūtānāṃ sṛṣṭiṃ sṛṣṭvā sthitasya ca āvir babhūva manasi viśvakarmā prajāpatiḥ,सृष्टवान् लोकभूतानां सृष्टिं सृष्ट्वा स्थितस्य च आविर् बभूव मनसि विश्वकर्मा प्रजापतिः
25,53,anantakṛṣṇayos tena dve rūpe nirmite śubhe vimānastho yathāpūrvaṃ mayā dṛṣṭo jale nṛpa,अनन्तकृष्णयोस् तेन द्वे रूपे निर्मिते शुभे विमानस्थो यथापूर्वं मया दृष्टो जले नृप
25,54,tathaiva taṃ tato bhaktyā saṃpūjyāhaṃ hariṃ sthitaḥ tatprasādāt tapaḥ śreṣṭhaṃ mayā jñānam anuttamam,तथैव तं ततो भक्त्या संपूज्याहं हरिं स्थितः तत्प्रसादात् तपः श्रेष्ठं मया ज्ञानम् अनुत्तमम्
25,55,labdhvā muktiṃ ca paśyāmi avikārakriyāsukham tad ahaṃ te pravakṣyāmi hitaṃ nṛpavareśvara,लब्ध्वा मुक्तिं च पश्यामि अविकारक्रियासुखम् तद् अहं ते प्रवक्ष्यामि हितं नृपवरेश्वर
25,56,visṛjyaitat tapo ghoraṃ purīṃ vraja nijāṃ nṛpa prajānāṃ pālanaṃ dharmas tapaś caiva mahībhṛtām,विसृज्यैतत् तपो घोरं पुरीं व्रज निजां नृप प्रजानां पालनं धर्मस् तपश् चैव महीभृताम्
25,57,vimānaṃ preṣayiṣyāmi siddhadvijagaṇānvitam tatrārādhaya deveśaṃ bāhyārthair akhilaiḥ śubhaiḥ,विमानं प्रेषयिष्यामि सिद्धद्विजगणान्वितम् तत्राराधय देवेशं बाह्यार्थैर् अखिलैः शुभैः
25,58,nārāyaṇam anantākhye śayānaṃ kratubhir yajan niṣkāmo nṛpaśārdūla prajā dharmeṇa pālaya,नारायणम् अनन्ताख्ये शयानं क्रतुभिर् यजन् निष्कामो नृपशार्दूल प्रजा धर्मेण पालय
25,59,prasādād vāsudevasya muktis te bhavitā nṛpa ity uktvā taṃ jagāmātha brahmalokaṃ pitāmahaḥ,प्रसादाद् वासुदेवस्य मुक्तिस् ते भविता नृप इत्य् उक्त्वा तं जगामाथ ब्रह्मलोकं पितामहः
25,60,ikṣvākuś cintayann āste padmayonivaco dvija āvir babhūva purato vimānaṃ tan mahībhṛtaḥ,इक्ष्वाकुश् चिन्तयन्न् आस्ते पद्मयोनिवचो द्विज आविर् बभूव पुरतो विमानं तन् महीभृतः
25,61,brahmadattaṃ dvijayutaṃ mādhavānantayoḥ śubham taṃ dṛṣṭvā parayā bhaktyā natvā ca puruṣottamam,ब्रह्मदत्तं द्विजयुतं माधवानन्तयोः शुभम् तं दृष्ट्वा परया भक्त्या नत्वा च पुरुषोत्तमम्
25,62,ṛṣīn praṇamya viprāṃś ca tad ādāya yayau purīm paurair janaiś ca nārībhir dṛṣṭaḥ śobhāsamanvitaiḥ,ऋषीन् प्रणम्य विप्रांश् च तद् आदाय ययौ पुरीम् पौरैर् जनैश् च नारीभिर् दृष्टः शोभासमन्वितैः
25,63,lājā vinikṣipadbhiś ca nīto rājā svakaṃ gṛham svamandire viśāle tu vimānaṃ vaiṣṇavaṃ śubham,लाजा विनिक्षिपद्भिश् च नीतो राजा स्वकं गृहम् स्वमन्दिरे विशाले तु विमानं वैष्णवं शुभम्
25,64,saṃsthāpyārādhayām_asa tair dvijair arcitaṃ harim mahiṣyaḥ śobhanā yās tu piṣṭvā tu haricandanam,संस्थाप्याराधयाम्_अस तैर् द्विजैर् अर्चितं हरिम् महिष्यः शोभना यास् तु पिष्ट्वा तु हरिचन्दनम्
25,65,mālāṃ kṛtvā sugandhāḍhyāṃ prītis tasya vavardha ha paurāḥ karpūraṃ śrīkhaṇḍaṃ kuṅkumādy aguruṃ tathā,मालां कृत्वा सुगन्धाढ्यां प्रीतिस् तस्य ववर्ध ह पौराः कर्पूरं श्रीखण्डं कुङ्कुमाद्य् अगुरुं तथा
25,66,kṛtsnaṃ viśeṣato vastraṃ mahiṣākhyaṃ ca guggulam puṣpāṇi viṣṇuyogyāni dadur ānīya bhūpateḥ,कृत्स्नं विशेषतो वस्त्रं महिषाख्यं च गुग्गुलम् पुष्पाणि विष्णुयोग्यानि ददुर् आनीय भूपतेः
25,67,vimānasthaṃ hariṃ pūjya gandhapuṣpādibhiḥ kramāt trisaṃdhyaṃ parayā bhaktyā japaiḥ stotraiś ca vaiṣṇavaiḥ,विमानस्थं हरिं पूज्य गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् त्रिसंध्यं परया भक्त्या जपैः स्तोत्रैश् च वैष्णवैः
25,68,gītaiḥ kolāhalaiḥ śabdaiḥ śaṅkhavāditranāditaiḥ prekṣaṇair api śāstroktaiḥ prītaiś ca niśi jāgaraiḥ,गीतैः कोलाहलैः शब्दैः शङ्खवादित्रनादितैः प्रेक्षणैर् अपि शास्त्रोक्तैः प्रीतैश् च निशि जागरैः
25,69,kārayām_asa suciram utsavaṃ paramaṃ hareḥ yāgaiś ca toṣayitvā taṃ sarvadevamayaṃ harim,कारयाम्_अस सुचिरम् उत्सवं परमं हरेः यागैश् च तोषयित्वा तं सर्वदेवमयं हरिम्
25,70,niṣkāmo dānadharmaiś ca paraṃ jñānam avāptavān yajan yajñaṃ mahīṃ rakṣan sa kurvan keśavārcanam,निष्कामो दानधर्मैश् च परं ज्ञानम् अवाप्तवान् यजन् यज्ञं महीं रक्षन् स कुर्वन् केशवार्चनम्
25,71,utpādya putrān pitrarthaṃ dhyānāt tyaktvā kalevaram dhyāyan vai kevalaṃ brahma prāptavān vaiṣṇavaṃ padam,उत्पाद्य पुत्रान् पित्रर्थं ध्यानात् त्यक्त्वा कलेवरम् ध्यायन् वै केवलं ब्रह्म प्राप्तवान् वैष्णवं पदम्
25,72,ajaṃ viśokaṃ vimalaṃ viśuddhaṃ śāntaṃ sadānandacidātmakaṃ tataḥ vihāya saṃsāram anantaduḥkhaṃ jagāma tad viṣṇupadaṃ hi rājā,अजं विशोकं विमलं विशुद्धं शान्तं सदानन्दचिदात्मकं ततः विहाय संसारम् अनन्तदुःखं जगाम तद् विष्णुपदं हि राजा
26,3,iti śrīnarasiṃhapurāṇe ikṣvākucarite pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ narp 25 ikṣvākor vikukṣināmaputraḥ (NsP_26.2) sa tu siddhe pitari maharṣibhir abhiṣikto dharmeṇa pṛthivīṃ pālayan vimānastham anantabhogaśāyinam acyutam ārādhya yāgair api devān iṣṭvā svaputraṃ rājye subāhum abhiṣicya divam āruroha subāhor bhrājamānād udyoto 'bhigīyate sa tu saptadvīpāṃ pṛthvīṃ dharmeṇa pālayitvā bhaktiṃ parāṃ nārāyaṇe pitāmahavat kṛtvā kratubhir bhūridakṣiṇair yajñeśvaraṃ niṣkāmena manaseṣṭvā nityaṃ nirañjanaṃ nirvikalpaṃ paraṃ jyotir amṛtākṣaraṃ paramātmarūpaṃ dhyātvā harim anantaṃ ca param ārādhya svargalokaṃ gataḥ tasya yuvanāśvo yuvanāśvasya ca māndhātā putro 'bhavat sa cābhiṣikto maharṣibhir nisargād eva viṣṇubhakto 'nantaśayanam acyutaṃ bhaktyārādhayan yāgaiś ca vividhair iṣṭvā saptadvīpavatīṃ pṛthivīṃ paripālya divaṃ gataḥ (NsP_26.1) yasyaiṣa śloko gīyate yāvat sūrya udeti sma yāvac ca pratitiṣṭhati sarvaṃ tad yauvanāśvasya māndhātuḥ kṣetram ucyate,इति श्रीनरसिंहपुराणे इक्ष्वाकुचरिते पञ्चविंशो ऽध्यायः नर्प् २५ इक्ष्वाकोर् विकुक्षिनामपुत्रः (न्स्प्_२६.२) स तु सिद्धे पितरि महर्षिभिर् अभिषिक्तो धर्मेण पृथिवीं पालयन् विमानस्थम् अनन्तभोगशायिनम् अच्युतम् आराध्य यागैर् अपि देवान् इष्ट्वा स्वपुत्रं राज्ये सुबाहुम् अभिषिच्य दिवम् आरुरोह सुबाहोर् भ्राजमानाद् उद्योतो ऽभिगीयते स तु सप्तद्वीपां पृथ्वीं धर्मेण पालयित्वा भक्तिं परां नारायणे पितामहवत् कृत्वा क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैर् यज्ञेश्वरं निष्कामेन मनसेष्ट्वा नित्यं निरञ्जनं निर्विकल्पं परं ज्योतिर् अमृताक्षरं परमात्मरूपं ध्यात्वा हरिम् अनन्तं च परम् आराध्य स्वर्गलोकं गतः तस्य युवनाश्वो युवनाश्वस्य च मान्धाता पुत्रो ऽभवत् स चाभिषिक्तो महर्षिभिर् निसर्गाद् एव विष्णुभक्तो ऽनन्तशयनम् अच्युतं भक्त्याराधयन् यागैश् च विविधैर् इष्ट्वा सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं परिपाल्य दिवं गतः (न्स्प्_२६.१) यस्यैष श्लोको गीयते यावत् सूर्य उदेति स्म यावच् च प्रतितिष्ठति सर्वं तद् यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रम् उच्यते
26,13,tasya purukuśyo 'bhavad yena devā brāhmaṇāś ca yāgadānaiḥ saṃtuṣṭāḥ (NsP_26.4) purukuśyād dṛṣado dṛṣadād abhiśaṃbhuḥ abhiśaṃbhor dāruṇo dāruṇāt sagaraḥ (NsP_26.5) sagarād dharyaśvo haryaśvād dhārīto hārītād rohitāśvaḥ rohitāśvād aṃśumān (NsP_26.6) aṃśumato bhagīrathaḥ ḥyena mahatā tapasā purā divo gaṅgā aśeṣakalmaṣanāśinī caturvidhapuruṣārthadāyinī bhuvam ānītā ḥasthiśarkarābhūtāḥ kapilamaharṣinirdagdhāś ca guravaḥ sagarākhyā gaṅgātoyasaṃspṛṣṭā divam āropitāḥ ḥbhagīrathāt saudāsaḥ saudāsāt satrasavaḥ NsP_26.7 satrasavād anaraṇyo 'naraṇyād dīrghabāhuḥ (NsP_26.8) dīrghabāhor ajo 'jād daśarathaḥ tasya gṛhe rāvaṇavināśārthaṃ sākṣān nārāyaṇo 'vatīrṇo rāmaḥ (NsP_26.9) ḥsa tu pitṛvacanād bhrātṛbhāryāsahito daṇḍakāraṇyaṃ prāpya tapaś cacāra ḥvane rāvaṇāpahṛtabhāryo bhrātrā saha duḥkhito 'nekakoṭivānaranāyakasugrīvasahāyo mahodadhau setuṃ nibadhya tair gatvā laṅkāṃ rāvaṇaṃ devakaṇṭakaṃ sabāndhavaṃ hatvā sītām ādāya punar ayodhyāṃ prāpya bharatābhiṣikto vibhīṣaṇāya laṅkārājyaṃ vimānaṃ vā dattvā taṃ preṣayām_asa ḥsa tu parameśvaro vimānastho vibhīṣaṇena nīyamāno laṅkāyām api rākṣasapuryāṃ vastum anicchan puṇyāraṇyaṃ tatra sthāpitavān NsP_26.10 tan nirīkṣya tatraiva mahāhibhogaśayane bhagavān śete so 'pi vibhīṣaṇas tatas tadvimānaṃ netum asamarthaḥ tadvacanāt svāṃ purīṃ jagāma (NsP_26.11) nārāyaṇasaṃnidhānān mahad vaiṣṇavaṃ kṣetram abhavad adyāpi dṛśyate ḥrāmāl lavo lavāt padmaḥ padmād ṛtuparṇa ṛṭuparṇād astrapāṇiḥ ḥastrapāṇeḥ śuddhodanaḥ śuddhodanād buddhaḥ ḥbuddhād vaṃśo nivartate NsP_26.12 ete mahīpā ravivaṃśajās tava prādhānyatas te kathitā mahābalāḥ purātanair yair vasudhā prapālitā yajñakriyābhiś ca divaukasair nṛpaiḥ,तस्य पुरुकुश्यो ऽभवद् येन देवा ब्राह्मणाश् च यागदानैः संतुष्टाः (न्स्प्_२६.४) पुरुकुश्याद् दृषदो दृषदाद् अभिशंभुः अभिशंभोर् दारुणो दारुणात् सगरः (न्स्प्_२६.५) सगराद् धर्यश्वो हर्यश्वाद् धारीतो हारीताद् रोहिताश्वः रोहिताश्वाद् अंशुमान् (न्स्प्_२६.६) अंशुमतो भगीरथः ःयेन महता तपसा पुरा दिवो गङ्गा अशेषकल्मषनाशिनी चतुर्विधपुरुषार्थदायिनी भुवम् आनीता ःअस्थिशर्कराभूताः कपिलमहर्षिनिर्दग्धाश् च गुरवः सगराख्या गङ्गातोयसंस्पृष्टा दिवम् आरोपिताः ःभगीरथात् सौदासः सौदासात् सत्रसवः न्स्प्_२६.७ सत्रसवाद् अनरण्यो ऽनरण्याद् दीर्घबाहुः (न्स्प्_२६.८) दीर्घबाहोर् अजो ऽजाद् दशरथः तस्य गृहे रावणविनाशार्थं साक्षान् नारायणो ऽवतीर्णो रामः (न्स्प्_२६.९) ःस तु पितृवचनाद् भ्रातृभार्यासहितो दण्डकारण्यं प्राप्य तपश् चचार ःवने रावणापहृतभार्यो भ्रात्रा सह दुःखितो ऽनेककोटिवानरनायकसुग्रीवसहायो महोदधौ सेतुं निबध्य तैर् गत्वा लङ्कां रावणं देवकण्टकं सबान्धवं हत्वा सीताम् आदाय पुनर् अयोध्यां प्राप्य भरताभिषिक्तो विभीषणाय लङ्काराज्यं विमानं वा दत्त्वा तं प्रेषयाम्_अस ःस तु परमेश्वरो विमानस्थो विभीषणेन नीयमानो लङ्कायाम् अपि राक्षसपुर्यां वस्तुम् अनिच्छन् पुण्यारण्यं तत्र स्थापितवान् न्स्प्_२६.१० तन् निरीक्ष्य तत्रैव महाहिभोगशयने भगवान् शेते सो ऽपि विभीषणस् ततस् तद्विमानं नेतुम् असमर्थः तद्वचनात् स्वां पुरीं जगाम (न्स्प्_२६.११) नारायणसंनिधानान् महद् वैष्णवं क्षेत्रम् अभवद् अद्यापि दृश्यते ःरामाल् लवो लवात् पद्मः पद्माद् ऋतुपर्ण ऋटुपर्णाद् अस्त्रपाणिः ःअस्त्रपाणेः शुद्धोदनः शुद्धोदनाद् बुद्धः ःबुद्धाद् वंशो निवर्तते न्स्प्_२६.१२ एते महीपा रविवंशजास् तव प्राधान्यतस् ते कथिता महाबलाः पुरातनैर् यैर् वसुधा प्रपालिता यज्ञक्रियाभिश् च दिवौकसैर् नृपैः
28,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe sūryavaṃśānucaritaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ narp 26 atha somavaṃśodbhavānāṃ bhūbhujāṃ saṃkṣepeṇa caritam ucyate (NsP_27.1) ādau tāvat samastaṃ trailokyaṃ kukṣau kṛtvā ekārṇave mahāmbhasi nāgabhogaśayane (NsP_27.2) ḥṛṅmayo yajurmayaḥ sāmamayo 'tharvamayo bhagavān nārāyaṇo yoganidrāṃ samārebhe ḥtasya suptasya nābhau mahāpadmam ajāyata ḥtasmin padme caturmukho brahmābhavat NsP_27.3 ḥtasya brahmaṇo mānasaḥ putro 'trir abhavat ḥatrer anasūyāyāṃ somaḥ ḥsa tu prajāpater dakṣasya trayastriṃśat kanyā rohiṇyādyā bhāryārthaṃ gṛhītvā priyāyāṃ jyeṣṭhāyāṃ viśeṣāt prasannamanāḥ rohiṇyāṃ budhaṃ putram utpādayām_asa NsP_27.4 ḥbudho 'pi sarvaśāstrajñaḥ pratiṣṭhāne pure 'vasat ḥilāyāṃ purūravasaṃ putram utpādayām_asa ḥtasyātiśayarūpānvitasya svargabhogān vihāya urvaśī bahukālaṃ bhāryā babhūva NsP_27.5 purūravasaḥ urvaśyām āyuḥ putro jajñe sa tu rājyaṃ dharmataḥ kṛtvā divam āruroha (NsP_27.6) ḥāyo rūpavatyāṃ nahuṣaḥ putro 'bhavat ḥyenendratvaṃ prāptam ḥnahuṣasyāpi pitṛmatyāṃ yayātiḥ NsP_27.7 yasya vaṃśajā vṛṣṇayaḥ yayāteḥ śarmiṣṭhāyāṃ pūrur abhavat (NsP_27.8) pūror vaṃśadāyāṃ saṃyātiḥ putro 'bhavat yasya pṛthivyāṃ saṃpannāḥ sarve kāmāḥ (NsP_27.9) saṃyāter bhānudattāyāṃ sārvabhaumaḥ sa tu sarvāṃ pṛthivīṃ dharmeṇa paripālayan narasiṃhaṃ bhagavantam ārādhya yāgadānaiḥ siddhim āpa (NsP_27.10) tasya sārvabhaumasya vaidehyāṃ bhojaḥ yasya vaṃśe purā devāsurasaṃgrāme viṣṇucakrahataḥ kālanemiḥ kaṃso bhūtvā vṛṣṇivaṃśajena vāsudevena ghātito nidhanaṃ gataḥ (NsP_27.11) ḥtasya bhojasya kaliṅgāyāṃ duṣyantaḥ ḥsa tu narasiṃhaṃ bhagavantam ārādhya tatprasādān niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ dharmeṇa kṛtvā divaṃ prāptavān ḥduṣyantasya śakuntalāyāṃ bharataḥ sa tu dharmeṇa rājyaṃ kurvan kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ sarvadevatāmayaṃ bhagavantam ārādhya nivṛttādhikāro brahmadhyānaparo vaiṣṇave pare jyotiṣi layam avāpa NsP_27.12 bharatasya ānandāyām ajamīḍhaḥ sa ca paramavaiṣṇavo narasiṃham ārādhya jātaputro dharmeṇa kṛtarājyo viṣṇupuram āruroha (NsP_27.13) ḥajamīḍhasya sudevyāṃ vṛṣṇiḥ putro 'bhavat ḥso 'pi bahuvarṣaṃ dharmeṇa rājyaṃ kurvan duṣṭanigrahaṃ śiṣṭaparipālanaṃ saptadvīpāṃ vaśe cakre ḥvṛṣṇer ugrasenāyāṃ pratyañcaḥ putro babhūva NsP_27.14 ḥso 'pi dharmeṇa medinīṃ pālayan pratisaṃvatsaraṃ jyotiṣṭomaṃ cakāra ḥnirvāṇam api labdhavān ḥpratyañcasya bahurūpāyāṃ śāṃtanuḥ NsP_27.15 tasya devadattasyandanārohaṇam aśakyaṃ babhūva purataḥ śakyaṃ ca (NsP_27.16) iti śrīnarasiṃhapurāṇe somavaṃśavarṇanaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ narp 27 syandanārohaṇe pūrvam aśaktiḥ śāṃtanoḥ katham paścāc chaktiḥ kathaṃ cāsīt tasya vai tad vadasva naḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे सूर्यवंशानुचरितं नाम षड्विंशो ऽध्यायः नर्प् २६ अथ सोमवंशोद्भवानां भूभुजां संक्षेपेण चरितम् उच्यते (न्स्प्_२७.१) आदौ तावत् समस्तं त्रैलोक्यं कुक्षौ कृत्वा एकार्णवे महाम्भसि नागभोगशयने (न्स्प्_२७.२) ःऋङ्मयो यजुर्मयः साममयो ऽथर्वमयो भगवान् नारायणो योगनिद्रां समारेभे ःतस्य सुप्तस्य नाभौ महापद्मम् अजायत ःतस्मिन् पद्मे चतुर्मुखो ब्रह्माभवत् न्स्प्_२७.३ ःतस्य ब्रह्मणो मानसः पुत्रो ऽत्रिर् अभवत् ःअत्रेर् अनसूयायां सोमः ःस तु प्रजापतेर् दक्षस्य त्रयस्त्रिंशत् कन्या रोहिण्याद्या भार्यार्थं गृहीत्वा प्रियायां ज्येष्ठायां विशेषात् प्रसन्नमनाः रोहिण्यां बुधं पुत्रम् उत्पादयाम्_अस न्स्प्_२७.४ ःबुधो ऽपि सर्वशास्त्रज्ञः प्रतिष्ठाने पुरे ऽवसत् ःइलायां पुरूरवसं पुत्रम् उत्पादयाम्_अस ःतस्यातिशयरूपान्वितस्य स्वर्गभोगान् विहाय उर्वशी बहुकालं भार्या बभूव न्स्प्_२७.५ पुरूरवसः उर्वश्याम् आयुः पुत्रो जज्ञे स तु राज्यं धर्मतः कृत्वा दिवम् आरुरोह (न्स्प्_२७.६) ःआयो रूपवत्यां नहुषः पुत्रो ऽभवत् ःयेनेन्द्रत्वं प्राप्तम् ःनहुषस्यापि पितृमत्यां ययातिः न्स्प्_२७.७ यस्य वंशजा वृष्णयः ययातेः शर्मिष्ठायां पूरुर् अभवत् (न्स्प्_२७.८) पूरोर् वंशदायां संयातिः पुत्रो ऽभवत् यस्य पृथिव्यां संपन्नाः सर्वे कामाः (न्स्प्_२७.९) संयातेर् भानुदत्तायां सार्वभौमः स तु सर्वां पृथिवीं धर्मेण परिपालयन् नरसिंहं भगवन्तम् आराध्य यागदानैः सिद्धिम् आप (न्स्प्_२७.१०) तस्य सार्वभौमस्य वैदेह्यां भोजः यस्य वंशे पुरा देवासुरसंग्रामे विष्णुचक्रहतः कालनेमिः कंसो भूत्वा वृष्णिवंशजेन वासुदेवेन घातितो निधनं गतः (न्स्प्_२७.११) ःतस्य भोजस्य कलिङ्गायां दुष्यन्तः ःस तु नरसिंहं भगवन्तम् आराध्य तत्प्रसादान् निष्कण्टकं राज्यं धर्मेण कृत्वा दिवं प्राप्तवान् ःदुष्यन्तस्य शकुन्तलायां भरतः स तु धर्मेण राज्यं कुर्वन् क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैः सर्वदेवतामयं भगवन्तम् आराध्य निवृत्ताधिकारो ब्रह्मध्यानपरो वैष्णवे परे ज्योतिषि लयम् अवाप न्स्प्_२७.१२ भरतस्य आनन्दायाम् अजमीढः स च परमवैष्णवो नरसिंहम् आराध्य जातपुत्रो धर्मेण कृतराज्यो विष्णुपुरम् आरुरोह (न्स्प्_२७.१३) ःअजमीढस्य सुदेव्यां वृष्णिः पुत्रो ऽभवत् ःसो ऽपि बहुवर्षं धर्मेण राज्यं कुर्वन् दुष्टनिग्रहं शिष्टपरिपालनं सप्तद्वीपां वशे चक्रे ःवृष्णेर् उग्रसेनायां प्रत्यञ्चः पुत्रो बभूव न्स्प्_२७.१४ ःसो ऽपि धर्मेण मेदिनीं पालयन् प्रतिसंवत्सरं ज्योतिष्टोमं चकार ःनिर्वाणम् अपि लब्धवान् ःप्रत्यञ्चस्य बहुरूपायां शांतनुः न्स्प्_२७.१५ तस्य देवदत्तस्यन्दनारोहणम् अशक्यं बभूव पुरतः शक्यं च (न्स्प्_२७.१६) इति श्रीनरसिंहपुराणे सोमवंशवर्णनं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः नर्प् २७ स्यन्दनारोहणे पूर्वम् अशक्तिः शांतनोः कथम् पश्चाच् छक्तिः कथं चासीत् तस्य वै तद् वदस्व नः
28,2,bharadvāja śṛṇuṣvaitat purāvṛttaṃ vadāmi te sarvapāpaharaṃ tad dhi caritaṃ śāṃtanor nṛṇām,भरद्वाज शृणुष्वैतत् पुरावृत्तं वदामि ते सर्वपापहरं तद् धि चरितं शांतनोर् नृणाम्
28,3,babhūva śāṃtanur bhakto narasiṃhatanau purā nāradoktavidhānena pūjayām_asa mādhavam,बभूव शांतनुर् भक्तो नरसिंहतनौ पुरा नारदोक्तविधानेन पूजयाम्_अस माधवम्
28,4,narasiṃhasya devasya nirmālyaṃ tena laṅghitam rājñā śāṃtanunā vipra tasmāt syandanam uttamam,नरसिंहस्य देवस्य निर्माल्यं तेन लङ्घितम् राज्ञा शांतनुना विप्र तस्मात् स्यन्दनम् उत्तमम्
28,5,devadattaṃ tad āroḍhum aśaktas tatkṣaṇād abhūt kim iyaṃ me gatir bhagnā sahasā vai rathāt tataḥ,देवदत्तं तद् आरोढुम् अशक्तस् तत्क्षणाद् अभूत् किम् इयं मे गतिर् भग्ना सहसा वै रथात् ततः
28,6,duḥkhaṃ cintayatas tasya saṃprāpto nāradaḥ kila kiṃ viṣaṇṇaḥ sthito rājann iti pṛṣṭaḥ sa śāṃtanuḥ,दुःखं चिन्तयतस् तस्य संप्राप्तो नारदः किल किं विषण्णः स्थितो राजन्न् इति पृष्टः स शांतनुः
28,7,nāradaitan na jānāmi gatibhaṅgasya kāraṇam ityukto nārado dhyātvā jñātvā tatkāraṇaṃ tataḥ,नारदैतन् न जानामि गतिभङ्गस्य कारणम् इत्युक्तो नारदो ध्यात्वा ज्ञात्वा तत्कारणं ततः
28,8,śāṃtanuṃ prāha rājānaṃ vinayena yataḥ sthitaḥ yatra kvāpi tvayā rājan narasiṃhasya vai dhruvam,शांतनुं प्राह राजानं विनयेन यतः स्थितः यत्र क्वापि त्वया राजन् नरसिंहस्य वै ध्रुवम्
28,9,nirmālyo laṅghitas tasmād rathārohaṇakarmaṇi gatir bhagnā mahārāja śrūyatām atra kāraṇam,निर्माल्यो लङ्घितस् तस्माद् रथारोहणकर्मणि गतिर् भग्ना महाराज श्रूयताम् अत्र कारणम्
28,10,antarvedyāṃ purā rājann āsīt kaścin mahāmatiḥ mālākāro ravir nāmnā tena vṛndāvanaṃ kṛtam,अन्तर्वेद्यां पुरा राजन्न् आसीत् कश्चिन् महामतिः मालाकारो रविर् नाम्ना तेन वृन्दावनं कृतम्
28,11,vividhāni ca puṣpārthaṃ vanāni sukṛtāni vai mallikāmālatījātibakulādīni sarvaśaḥ,विविधानि च पुष्पार्थं वनानि सुकृतानि वै मल्लिकामालतीजातिबकुलादीनि सर्वशः
28,12,prākāram ucchritaṃ tasya svabhūmau cāpi vistṛtam alaṅghyam apraveśyaṃ ca kṛtvā cakre svakaṃ gṛham,प्राकारम् उच्छ्रितं तस्य स्वभूमौ चापि विस्तृतम् अलङ्घ्यम् अप्रवेश्यं च कृत्वा चक्रे स्वकं गृहम्
28,13,gṛhaṃ praviśya taddvāraṃ bhaven nānyatra sattama evaṃ kṛtvā nu vasato mālākārasya dhīmataḥ,गृहं प्रविश्य तद्द्वारं भवेन् नान्यत्र सत्तम एवं कृत्वा नु वसतो मालाकारस्य धीमतः
28,14,puṣpitaṃ tad vanaṃ tv āsīd gandhāmoditadiṅmukham bhāryayā saha puṣpāṇi samāhṛtya dine dine,पुष्पितं तद् वनं त्व् आसीद् गन्धामोदितदिङ्मुखम् भार्यया सह पुष्पाणि समाहृत्य दिने दिने
28,15,kṛtvā mālāṃ yathānyāyaṃ narasiṃhasya nityaśaḥ dadau kāścid dvijebhyaś ca kāścid vikrīya poṣaṇam,कृत्वा मालां यथान्यायं नरसिंहस्य नित्यशः ददौ काश्चिद् द्विजेभ्यश् च काश्चिद् विक्रीय पोषणम्
28,16,cakre samāt prajīvī ca bhāryāder ātmanas tathā atha svargād upāgamya indraputro rathena vai,चक्रे समात् प्रजीवी च भार्यादेर् आत्मनस् तथा अथ स्वर्गाद् उपागम्य इन्द्रपुत्रो रथेन वै
28,17,apsarogaṇasaṃyukto niśi puṣpāṇi saṃharet tadgandhalipsuḥ sarvāṇi vicityāhṛtya gacchati,अप्सरोगणसंयुक्तो निशि पुष्पाणि संहरेत् तद्गन्धलिप्सुः सर्वाणि विचित्याहृत्य गच्छति
28,18,dine dine hṛte puṣpe mālākāro 'py acintayat nānyad dvāraṃ vanasyāsyālaṅghyaprākāram unnatam,दिने दिने हृते पुष्पे मालाकारो ऽप्य् अचिन्तयत् नान्यद् द्वारं वनस्यास्यालङ्घ्यप्राकारम् उन्नतम्
28,19,samastapuṣpajātasya haraṇe niśi vai nṛṇām ahaṃ śaktiṃ na paśyāmi kim idaṃ nu parīkṣaye,समस्तपुष्पजातस्य हरणे निशि वै नृणाम् अहं शक्तिं न पश्यामि किम् इदं नु परीक्षये
28,20,iti saṃcintya medhāvī jāgrad rātrau vane sthitaḥ tathaivāgatya puṣpāṇi saṃgṛhītva gataḥ pumān,इति संचिन्त्य मेधावी जाग्रद् रात्रौ वने स्थितः तथैवागत्य पुष्पाणि संगृहीत्व गतः पुमान्
28,21,taṃ dṛṣṭvā duḥkhito 'tīva mālyajīvī vane 'bhavat tato nidrāṃ gataḥ svapne dṛṣṭavāṃs taṃ nṛkesarim,तं दृष्ट्वा दुःखितो ऽतीव माल्यजीवी वने ऽभवत् ततो निद्रां गतः स्वप्ने दृष्टवांस् तं नृकेसरिम्
28,22,tadvākyaṃ śrutavāṃś caivaṃ nirmālyaṃ mama putraka ānīya kṣipyatāṃ kṣipraṃ puṣpārāmasamīpataḥ,तद्वाक्यं श्रुतवांश् चैवं निर्माल्यं मम पुत्रक आनीय क्षिप्यतां क्षिप्रं पुष्पारामसमीपतः
28,23,indraputrasya duṣṭasya nānyad asti nivāraṇam iti śrutvā harer vākyaṃ narasiṃhasya dhīmataḥ,इन्द्रपुत्रस्य दुष्टस्य नान्यद् अस्ति निवारणम् इति श्रुत्वा हरेर् वाक्यं नरसिंहस्य धीमतः
28,24,buddhvānīya tu nirmālyaṃ tathā cakre yathoditam so 'py āgatya yathāpūrvaṃ rathenālakṣitena tu,बुद्ध्वानीय तु निर्माल्यं तथा चक्रे यथोदितम् सो ऽप्य् आगत्य यथापूर्वं रथेनालक्षितेन तु
28,25,rathād uttīrya puṣpāṇi vicinvaṃs tadbhuvi sthitam nirmālyaṃ laṅghayām_asa indrasūnur aniṣṭakṛt,रथाद् उत्तीर्य पुष्पाणि विचिन्वंस् तद्भुवि स्थितम् निर्माल्यं लङ्घयाम्_अस इन्द्रसूनुर् अनिष्टकृत्
28,26,tatas tasya na śaktiḥ syad rathārohaṇakarmaṇi uktaḥ sārathinā caiva rathasyārohaṇe tava,ततस् तस्य न शक्तिः स्यद् रथारोहणकर्मणि उक्तः सारथिना चैव रथस्यारोहणे तव
28,27,narasiṃhasya nirmālyalaṅghane nāsti yogyatā gacchāmi divam evāhaṃ tvaṃ bhūmyāṃ vasa māruha,नरसिंहस्य निर्माल्यलङ्घने नास्ति योग्यता गच्छामि दिवम् एवाहं त्वं भूम्यां वस मारुह
28,28,tenaivam ukto matimāṃs tam āha harinandanaḥ pāpasya nodanaṃ tv atra karmaṇā yena me bhavet,तेनैवम् उक्तो मतिमांस् तम् आह हरिनन्दनः पापस्य नोदनं त्व् अत्र कर्मणा येन मे भवेत्
28,29,tad uktvā gaccha nākaṃ tvaṃ karmāsmān sārathe drutam,तद् उक्त्वा गच्छ नाकं त्वं कर्मास्मान् सारथे द्रुतम्
28,29,ab rāmasattre kurukṣetre dvādaśābde tu nityaśaḥ,अब् रामसत्त्रे कुरुक्षेत्रे द्वादशाब्दे तु नित्यशः
28,30,cd dvijocchiṣṭāpanayanaṃ kṛtvā tvaṃ śuddhim eṣyasi ity uktvāsau gataḥ svargaṃ sārathir devasevitam,च्द् द्विजोच्छिष्टापनयनं कृत्वा त्वं शुद्धिम् एष्यसि इत्य् उक्त्वासौ गतः स्वर्गं सारथिर् देवसेवितम्
28,31,indrasūnuḥ kurukṣetraṃ prāptaḥ sārasvataṃ taṭam rāmasattre tathā kuryād dvijocchiṣṭasya mārjanam,इन्द्रसूनुः कुरुक्षेत्रं प्राप्तः सारस्वतं तटम् रामसत्त्रे तथा कुर्याद् द्विजोच्छिष्टस्य मार्जनम्
28,32,pūrṇe dvādaśame varṣe tam ūcuḥ śaṅkitā dvijāḥ kas tvaṃ brūhi mahābhāga nityam ucchiṣṭamārjakaḥ,पूर्णे द्वादशमे वर्षे तम् ऊचुः शङ्किता द्विजाः कस् त्वं ब्रूहि महाभाग नित्यम् उच्छिष्टमार्जकः
28,33,na bhuñjase ca naḥ sattre śaṅkā no mahatī bhavet ityuktaḥ kathayitvā tu yathāvṛttam anukramāt,न भुञ्जसे च नः सत्त्रे शङ्का नो महती भवेत् इत्युक्तः कथयित्वा तु यथावृत्तम् अनुक्रमात्
28,34,jagāma tridivaṃ kṣipraṃ rathena tanayo hareḥ tasmāt tvam api bhūpāla brāhmaṇocchiṣṭam ādarāt,जगाम त्रिदिवं क्षिप्रं रथेन तनयो हरेः तस्मात् त्वम् अपि भूपाल ब्राह्मणोच्छिष्टम् आदरात्
28,35,mārjanaṃ kuru rāmasya sattre dvādaśavārṣike brāhmaṇebhyaḥ paraṃ nāsti sarvapāpaharaṃ param,मार्जनं कुरु रामस्य सत्त्रे द्वादशवार्षिके ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति सर्वपापहरं परम्
28,36,evaṃ kṛte devadattasyandanārohaṇe gatiḥ bhaviṣyati mahīpāla prāyaścitte kṛte tava,एवं कृते देवदत्तस्यन्दनारोहणे गतिः भविष्यति महीपाल प्रायश्चित्ते कृते तव
28,37,ata ūrdhvaṃ ca nirmālyaṃ mā laṅghaya mahāmate narasiṃhasya devasya tathānyeṣāṃ divaukasām,अत ऊर्ध्वं च निर्माल्यं मा लङ्घय महामते नरसिंहस्य देवस्य तथान्येषां दिवौकसाम्
28,38,ityuktaḥ śāṃtanus tena brāhmaṇocchiṣṭamārjanam kṛtavān dvādaśābdaṃ tu āruroha rathaṃ ca tam,इत्युक्तः शांतनुस् तेन ब्राह्मणोच्छिष्टमार्जनम् कृतवान् द्वादशाब्दं तु आरुरोह रथं च तम्
28,39,evaṃ purvam aśaktiḥ syād rathārohe mahīkṣitaḥ paścāt tasyaiva viprendra śaktir evam ajāyata,एवं पुर्वम् अशक्तिः स्याद् रथारोहे महीक्षितः पश्चात् तस्यैव विप्रेन्द्र शक्तिर् एवम् अजायत
28,40,evaṃ te kathito vipra doṣo nirmālyalaṅghane puṇyaṃ tathā dvijānāṃ tu proktam ucchiṣṭamārjane,एवं ते कथितो विप्र दोषो निर्माल्यलङ्घने पुण्यं तथा द्विजानां तु प्रोक्तम् उच्छिष्टमार्जने
28,41,bhaktyā dvijocchiṣṭam ihāpamārjayec chucir naro yaḥ susamāhitātmā sa pāpabandhaṃ pravihāya bhuṅkte gavāṃ pradānasya phalaṃ divi sthitaḥ,भक्त्या द्विजोच्छिष्टम् इहापमार्जयेच् छुचिर् नरो यः सुसमाहितात्मा स पापबन्धं प्रविहाय भुङ्क्ते गवां प्रदानस्य फलं दिवि स्थितः
29,13,iti śrīnarasiṃhapurāṇe śāṃtanucaritaṃ nāmāṣṭaviṃśo 'dhyāyaḥ narp 28 śaṃtanayor yojanagandhāyāṃ vicitravīryaḥ sa tu hastināpure sthitvā prajāḥ svadharmeṇa pālayan devāṃś ca yāgaiḥ pitṛṃś ca śrāddhaiḥ saṃtarpya saṃjātaputro divam āruroha (NsP_29.1) ḥvicitravīryasyāmbālikāyāṃ pāṇḍuḥ putro jajñe ḥso 'pi rājyaṃ dharmataḥ kṛtvā muniśāpāc charīraṃ vihāya devalokam avāpa ḥtasya pāṇḍoḥ kuntidevyām arjunaḥ NsP_29.2 sa tu mahatā tapasā śaṃkaraṃ toṣayitvā pāśupatam astram avāpya triviṣṭapādhipateḥ śatrūn nivātakavacān dānavān hatvā khāṇḍavavanam agner yathāruci nivedya tṛptāgnito divyān varān avāpya suyodhanena hṛtarājyo dharmabhīmanakulasahadevadraupadīsahito virāṭanagare 'jñātavāsaṃ caritvā gograhe ca bhīṣmadroṇakṛpaduryodhanakarṇādīn jitvā samastagomaṇḍalaṃ nivartayitvā bhrātṛbhiḥ saha virāṭarājakṛtapūjo vāsudevasahitaḥ kurukṣetre dhārtarāṣṭrair bahubalair yuddhaṃ kurvan bhīṣmadroṇakṛpaśalyakarṇādibhir bhūriparākramaiḥ kṣatriyair nānādeśāgatair anekair api rājaputraiḥ saha duryodhanādīn dhārtarāṣṭrān hatvā svarājyaṃ prāpya dharmeṇa rājyaṃ paripālya bhrātṛbhiḥ saha mudito divam āruroha (NsP_29.3) arjunasya subhadrāyām abhimanyuḥ yena bhāratayuddhe cakravyūhaṃ praviśyānekabhūbhujo nidhanaṃ prāpitāḥ (NsP_29.4) abhimanyor uttarāyāṃ parīkṣitaḥ so 'py abhiṣikto vanaṃ gacchatā dharmaputreṇa rājyaṃ kṛtvā rājaputro nākaṃ saṃprāpya reme (NsP_29.5) parīkṣitān mātṛvatyāṃ janamejayaḥ yena brahmahatyāvāraṇārthaṃ mahābhārataṃ vyāsaśiṣyād vaiśaṃpāyanāt sādyantaṃ śrutam (NsP_29.6) rājyaṃ ca dharmataḥ kṛtvā divam āruroha janamejayasya puṣpavatyāṃ śatānīkaḥ (NsP_29.7) sa tu dharmeṇa rājyaṃ kurvan saṃsāraduḥkhād viraktaḥ śaunakopadeśena kriyāyogena sakalalokanāthaṃ viṣṇum ārādhya niṣkāmo vaiṣṇavaṃ padam avāpa tasya śatānīkasya phalavatyāṃ sahasrānīkaḥ (NsP_29.8) sa tu bāla evābhiṣikto narasiṃhe 'tyantaṃ bhaktimān abhavat tasya caritam upariṣṭād bhaviṣyati (NsP_29.9) sahasrānīkasya mṛgavantyām udayanaḥ so 'pi rājyaṃ kṛtvā dharmato nārāyaṇam ārādhya tatpuram avāpa (NsP_29.10) ḥudayanasya vāsavadattāyāṃ naravāhanaḥ ḥsa tu yathānyāyaṃ rājyaṃ kṛtvā divam avāpa ḥnaravāhanasyāśvamedhadattāyāṃ kṣemakaḥ NsP_29.11 sa ca rājyasthaḥ prajāḥ paripālya mlecchābhibhūte jagati jñānabalāt kalāpagrāmam āśritaḥ (NsP_29.12) yaḥ śraddadhānaḥ paṭhate śṛṇoti vā harau ca bhaktiṃ caritaṃ mahībhṛtām sa saṃtatiṃ prāpya viśuddhakarmakṛd divaṃ samāsādya vasec ciraṃ sukhī,इति श्रीनरसिंहपुराणे शांतनुचरितं नामाष्टविंशो ऽध्यायः नर्प् २८ शंतनयोर् योजनगन्धायां विचित्रवीर्यः स तु हस्तिनापुरे स्थित्वा प्रजाः स्वधर्मेण पालयन् देवांश् च यागैः पितृंश् च श्राद्धैः संतर्प्य संजातपुत्रो दिवम् आरुरोह (न्स्प्_२९.१) ःविचित्रवीर्यस्याम्बालिकायां पाण्डुः पुत्रो जज्ञे ःसो ऽपि राज्यं धर्मतः कृत्वा मुनिशापाच् छरीरं विहाय देवलोकम् अवाप ःतस्य पाण्डोः कुन्तिदेव्याम् अर्जुनः न्स्प्_२९.२ स तु महता तपसा शंकरं तोषयित्वा पाशुपतम् अस्त्रम् अवाप्य त्रिविष्टपाधिपतेः शत्रून् निवातकवचान् दानवान् हत्वा खाण्डववनम् अग्नेर् यथारुचि निवेद्य तृप्ताग्नितो दिव्यान् वरान् अवाप्य सुयोधनेन हृतराज्यो धर्मभीमनकुलसहदेवद्रौपदीसहितो विराटनगरे ऽज्ञातवासं चरित्वा गोग्रहे च भीष्मद्रोणकृपदुर्योधनकर्णादीन् जित्वा समस्तगोमण्डलं निवर्तयित्वा भ्रातृभिः सह विराटराजकृतपूजो वासुदेवसहितः कुरुक्षेत्रे धार्तराष्ट्रैर् बहुबलैर् युद्धं कुर्वन् भीष्मद्रोणकृपशल्यकर्णादिभिर् भूरिपराक्रमैः क्षत्रियैर् नानादेशागतैर् अनेकैर् अपि राजपुत्रैः सह दुर्योधनादीन् धार्तराष्ट्रान् हत्वा स्वराज्यं प्राप्य धर्मेण राज्यं परिपाल्य भ्रातृभिः सह मुदितो दिवम् आरुरोह (न्स्प्_२९.३) अर्जुनस्य सुभद्रायाम् अभिमन्युः येन भारतयुद्धे चक्रव्यूहं प्रविश्यानेकभूभुजो निधनं प्रापिताः (न्स्प्_२९.४) अभिमन्योर् उत्तरायां परीक्षितः सो ऽप्य् अभिषिक्तो वनं गच्छता धर्मपुत्रेण राज्यं कृत्वा राजपुत्रो नाकं संप्राप्य रेमे (न्स्प्_२९.५) परीक्षितान् मातृवत्यां जनमेजयः येन ब्रह्महत्यावारणार्थं महाभारतं व्यासशिष्याद् वैशंपायनात् साद्यन्तं श्रुतम् (न्स्प्_२९.६) राज्यं च धर्मतः कृत्वा दिवम् आरुरोह जनमेजयस्य पुष्पवत्यां शतानीकः (न्स्प्_२९.७) स तु धर्मेण राज्यं कुर्वन् संसारदुःखाद् विरक्तः शौनकोपदेशेन क्रियायोगेन सकललोकनाथं विष्णुम् आराध्य निष्कामो वैष्णवं पदम् अवाप तस्य शतानीकस्य फलवत्यां सहस्रानीकः (न्स्प्_२९.८) स तु बाल एवाभिषिक्तो नरसिंहे ऽत्यन्तं भक्तिमान् अभवत् तस्य चरितम् उपरिष्टाद् भविष्यति (न्स्प्_२९.९) सहस्रानीकस्य मृगवन्त्याम् उदयनः सो ऽपि राज्यं कृत्वा धर्मतो नारायणम् आराध्य तत्पुरम् अवाप (न्स्प्_२९.१०) ःउदयनस्य वासवदत्तायां नरवाहनः ःस तु यथान्यायं राज्यं कृत्वा दिवम् अवाप ःनरवाहनस्याश्वमेधदत्तायां क्षेमकः न्स्प्_२९.११ स च राज्यस्थः प्रजाः परिपाल्य म्लेच्छाभिभूते जगति ज्ञानबलात् कलापग्रामम् आश्रितः (न्स्प्_२९.१२) यः श्रद्दधानः पठते शृणोति वा हरौ च भक्तिं चरितं महीभृताम् स संततिं प्राप्य विशुद्धकर्मकृद् दिवं समासाद्य वसेच् चिरं सुखी
30,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe śaṃtanusaṃtativarṇanaṃ nāma ekonatriṃśo 'dhyāyaḥ narp 29 ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhūgolaṃ dvijasattamāḥ saṃkṣepāt parvatākīrṇaṃ nadībhiś ca samantataḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे शंतनुसंततिवर्णनं नाम एकोनत्रिंशो ऽध्यायः नर्प् २९ अतः परं प्रवक्ष्यामि भूगोलं द्विजसत्तमाः संक्षेपात् पर्वताकीर्णं नदीभिश् च समन्ततः
30,5,ḥjambuplakṣaśālmalakuśakrauñcaśākapuṣkarasaṃjñāḥ sapta dvīpāḥ ḥlakṣayojanapramāṇāj jambudvīpād uttarottaradviguṇāḥ ḥlavaṇekṣurasasurāsarpirdadhidugdhasvacchodakasaṃjñaiḥ parasparaṃ dviguṇaiḥ saptasamudrair valayākārais te dvīpāḥ paridhiṣṭhitāḥ NsP_30.2 yo 'sau manuputraḥ priyavrato nāma sa saptadvīpādhipatir babhūva tasya agnīdhrādayo daśa putrā babhūvuḥ (NsP_30.3) ḥtrayaḥ pravrajitāḥ ḥśiṣṭānāṃ saptānāṃ saptadvīpāḥ pitrā dattāḥ ḥtatra jambudvīpādhipater agnīdhrasya nava putrāḥ jātāḥ NsP_30.4 nābhiḥ kiṃpuruṣaś caiva harivarṣa ilāvṛtaḥ ramyo hiraṇyayaś caiva kurur bhadraś ca ketumān,ःजम्बुप्लक्षशाल्मलकुशक्रौञ्चशाकपुष्करसंज्ञाः सप्त द्वीपाः ःलक्षयोजनप्रमाणाज् जम्बुद्वीपाद् उत्तरोत्तरद्विगुणाः ःलवणेक्षुरससुरासर्पिर्दधिदुग्धस्वच्छोदकसंज्ञैः परस्परं द्विगुणैः सप्तसमुद्रैर् वलयाकारैस् ते द्वीपाः परिधिष्ठिताः न्स्प्_३०.२ यो ऽसौ मनुपुत्रः प्रियव्रतो नाम स सप्तद्वीपाधिपतिर् बभूव तस्य अग्नीध्रादयो दश पुत्रा बभूवुः (न्स्प्_३०.३) ःत्रयः प्रव्रजिताः ःशिष्टानां सप्तानां सप्तद्वीपाः पित्रा दत्ताः ःतत्र जम्बुद्वीपाधिपतेर् अग्नीध्रस्य नव पुत्राः जाताः न्स्प्_३०.४ नाभिः किंपुरुषश् चैव हरिवर्ष इलावृतः रम्यो हिरण्ययश् चैव कुरुर् भद्रश् च केतुमान्
30,10,ḥnavavarṣāḥ vibhajya putrebhyaḥ pitrā dattā vanaṃ praviśatā ḥagnīdhrīyaṃ himāhvayam ḥyasyādhipatir nābheḥ ṛṣabhaḥ putro babhūva NsP_30.6 ṛṣabhād bharato bharatena cirakālaṃ dharmeṇa pālitatvād idaṃ bhārataṃ varṣam abhūt ḥilāvṛtasya madhye meruḥ suvarṇamayaś caturaśītisahasrāṇi yojanāni tasyocchrāyaḥ ḥṣoḍaśasahasram apy adhastād avagāḍhaḥ ḥtaddviguṇo mūrdhni vistāraḥ NsP_30.7 tanmadhye brahmaṇaḥ purī aindryām indrasya cāmarāvatī āgneyyām agnes tejovatī yāmyāṃ yamasya saṃyamanī nairṛtyāṃ nirṛter bhayaṃkarī vāruṇyāṃ varuṇasya viśvāvatī ḥvāyavyāṃ vāyor gandhavatī ḥudīcyāṃ somasya vibhāvarīti ḥnavavarṣānvitaṃ jambūdvīpaṃ puṇyaparvataiḥ puṇyanadībhir anvitam NsP_30.8 kiṃpuruṣādīny aṣṭavarṣāṇi puṇyavatāṃ bhogasthānāni sākṣād bhāratavarṣam ekaṃ karmabhūmiś cāturvarṇyayutam (NsP_30.9) tatraiva karmabhiḥ svargaṃ kṛteḥ prāpsyanti mānavāḥ muktiś cātraiva niṣkāmaiḥ prāpyate jñānakarmabhiḥ adhogatim ito vipra yānti vai pāpakāriṇaḥ,ःनववर्षाः विभज्य पुत्रेभ्यः पित्रा दत्ता वनं प्रविशता ःअग्नीध्रीयं हिमाह्वयम् ःयस्याधिपतिर् नाभेः ऋषभः पुत्रो बभूव न्स्प्_३०.६ ऋषभाद् भरतो भरतेन चिरकालं धर्मेण पालितत्वाद् इदं भारतं वर्षम् अभूत् ःइलावृतस्य मध्ये मेरुः सुवर्णमयश् चतुरशीतिसहस्राणि योजनानि तस्योच्छ्रायः ःषोडशसहस्रम् अप्य् अधस्ताद् अवगाढः ःतद्द्विगुणो मूर्ध्नि विस्तारः न्स्प्_३०.७ तन्मध्ये ब्रह्मणः पुरी ऐन्द्र्याम् इन्द्रस्य चामरावती आग्नेय्याम् अग्नेस् तेजोवती याम्यां यमस्य संयमनी नैरृत्यां निरृतेर् भयंकरी वारुण्यां वरुणस्य विश्वावती ःवायव्यां वायोर् गन्धवती ःउदीच्यां सोमस्य विभावरीति ःनववर्षान्वितं जम्बूद्वीपं पुण्यपर्वतैः पुण्यनदीभिर् अन्वितम् न्स्प्_३०.८ किंपुरुषादीन्य् अष्टवर्षाणि पुण्यवतां भोगस्थानानि साक्षाद् भारतवर्षम् एकं कर्मभूमिश् चातुर्वर्ण्ययुतम् (न्स्प्_३०.९) तत्रैव कर्मभिः स्वर्गं कृतेः प्राप्स्यन्ति मानवाः मुक्तिश् चात्रैव निष्कामैः प्राप्यते ज्ञानकर्मभिः अधोगतिम् इतो विप्र यान्ति वै पापकारिणः
30,14,ye pāpakāriṇas tān viddhi pātālatale narake koṭisamanvitān (NsP_30.11) ḥatha sapta kulaparvatāḥ kathyante ḥmahendro malayaḥ śuktimān ṛṣyamūkaḥ sahyaparvato vindhyaḥ pāriyātraḥ ḥity ete bhārate kulaparvatāḥ NsP_30.12 narmadā surasā ṛṣikulyā bhīmarathī kṛṣṇāveṇī candrabhāgā tāmraparṇī ity etāḥ sapta nadyaḥ gaṅgā yamunā godāvarī tuṅgabhadrā kāverī sarayūr ity etā mahānadyaḥ papaghnyaḥ (NsP_30.13) jambunāmnā ca vikhyātaṃ jambudvīpam idaṃ śubham lakṣayojanavistīrṇam idaṃ śreṣṭhaṃ tu bhāratam,ये पापकारिणस् तान् विद्धि पातालतले नरके कोटिसमन्वितान् (न्स्प्_३०.११) ःअथ सप्त कुलपर्वताः कथ्यन्ते ःमहेन्द्रो मलयः शुक्तिमान् ऋष्यमूकः सह्यपर्वतो विन्ध्यः पारियात्रः ःइत्य् एते भारते कुलपर्वताः न्स्प्_३०.१२ नर्मदा सुरसा ऋषिकुल्या भीमरथी कृष्णावेणी चन्द्रभागा ताम्रपर्णी इत्य् एताः सप्त नद्यः गङ्गा यमुना गोदावरी तुङ्गभद्रा कावेरी सरयूर् इत्य् एता महानद्यः पपघ्न्यः (न्स्प्_३०.१३) जम्बुनाम्ना च विख्यातं जम्बुद्वीपम् इदं शुभम् लक्षयोजनविस्तीर्णम् इदं श्रेष्ठं तु भारतम्
30,18,ḥṛkṣadvīpādipuṇyā janapadāḥ ḥniṣkāmā ye svadharmeṇa narasiṃhaṃ yajanti te tatra nivasanti ḥadhikārakṣayān muktiṃ ca prāpnuvanti NsP_30.15 ḥjambvādyāḥ svādūdakāntāḥ sapta payodhayaḥ ḥtataḥ parā hiraṇmayī bhūmiḥ ḥtato lokālokaparvataḥ eṣa bhūrlokaḥ NsP_30.16 asyopari antarikṣalokaḥ khecarāṇāṃ ramyas tadūrdhvaṃ svargalokaḥ (NsP_30.17) svargasthānaṃ mahāpuṇyaṃ procyamānaṃ nibodhata bhārate kṛtapuṇyānāṃ devānām api cālayam,ःऋक्षद्वीपादिपुण्या जनपदाः ःनिष्कामा ये स्वधर्मेण नरसिंहं यजन्ति ते तत्र निवसन्ति ःअधिकारक्षयान् मुक्तिं च प्राप्नुवन्ति न्स्प्_३०.१५ ःजम्ब्वाद्याः स्वादूदकान्ताः सप्त पयोधयः ःततः परा हिरण्मयी भूमिः ःततो लोकालोकपर्वतः एष भूर्लोकः न्स्प्_३०.१६ अस्योपरि अन्तरिक्षलोकः खेचराणां रम्यस् तदूर्ध्वं स्वर्गलोकः (न्स्प्_३०.१७) स्वर्गस्थानं महापुण्यं प्रोच्यमानं निबोधत भारते कृतपुण्यानां देवानाम् अपि चालयम्
30,19,madhye pṛthivyām adrīndro bhāsvān merur hiraṇmayaḥ yojanānāṃ sahasrāṇi caturāśītim ucchritaḥ,मध्ये पृथिव्याम् अद्रीन्द्रो भास्वान् मेरुर् हिरण्मयः योजनानां सहस्राणि चतुराशीतिम् उच्छ्रितः
30,20,praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastād dharaṇyāṃ dharaṇīdharaḥ tāvatpramāṇā pṛthivī parvatasya samantataḥ,प्रविष्टः षोडशाधस्ताद् धरण्यां धरणीधरः तावत्प्रमाणा पृथिवी पर्वतस्य समन्ततः
30,21,tasya śṛṅgatrayaṃ mūrdhni svargo yatra pratiṣṭhitaḥ nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpopaśobhitam,तस्य शृङ्गत्रयं मूर्ध्नि स्वर्गो यत्र प्रतिष्ठितः नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम्
30,22,madhyamaṃ paścimaṃ pūrvaṃ meroḥ śṛṅgāṇi trīṇi vai madhyamaṃ sphāṭikaṃ śṛṅgaṃ vaiḍūryamaṇikāmayam,मध्यमं पश्चिमं पूर्वं मेरोः शृङ्गाणि त्रीणि वै मध्यमं स्फाटिकं शृङ्गं वैडूर्यमणिकामयम्
30,23,indranīlamayaṃ pūrvaṃ māṇikyaṃ paścimaṃ smṛtam yojanānāṃ sahasrāṇi niyutāni caturdaśa,इन्द्रनीलमयं पूर्वं माणिक्यं पश्चिमं स्मृतम् योजनानां सहस्राणि नियुतानि चतुर्दश
30,24,ucchritaṃ madhyamaṃ śṛṅgaṃ svargo yatra triviṣṭapaḥ aprabhāntaritaṃ śṛṅgaṃ mūrdhni chatrākṛti sthitam,उच्छ्रितं मध्यमं शृङ्गं स्वर्गो यत्र त्रिविष्टपः अप्रभान्तरितं शृङ्गं मूर्ध्नि छत्राकृति स्थितम्
30,25,pūrvam uttaraśṛṅgāṇām antaraṃ madhyamasya ca triviṣṭapo nākapṛṣṭhe hy apsarāḥ santi nirvṛtāḥ,पूर्वम् उत्तरशृङ्गाणाम् अन्तरं मध्यमस्य च त्रिविष्टपो नाकपृष्ठे ह्य् अप्सराः सन्ति निर्वृताः
30,26,ānando 'tha pramodaś ca svargaśṛṅge tu madhyame śvetaś ca pauṣṭikaś caiva upaśobhanamanmathau,आनन्दो ऽथ प्रमोदश् च स्वर्गशृङ्गे तु मध्यमे श्वेतश् च पौष्टिकश् चैव उपशोभनमन्मथौ
30,27,āhlādaḥ svargarājā vai svargaśṛṅge tu paścime nirmamo nirahaṃkāraḥ saubhāgyaś cātinirmalaḥ,आह्लादः स्वर्गराजा वै स्वर्गशृङ्गे तु पश्चिमे निर्ममो निरहंकारः सौभाग्यश् चातिनिर्मलः
30,28,svargāś caiva dvijaśreṣṭha pūrvaśṛṅge samāsthitaḥ ekaviṃśāni svargā vai niviṣṭā merumūrdhani,स्वर्गाश् चैव द्विजश्रेष्ठ पूर्वशृङ्गे समास्थितः एकविंशानि स्वर्गा वै निविष्टा मेरुमूर्धनि
30,29,ahiṃsādānakartāro yajñānaṃ tapasāṃ tathā tat teṣu nivasanti sma janāḥ krodhavivarjitāḥ,अहिंसादानकर्तारो यज्ञानं तपसां तथा तत् तेषु निवसन्ति स्म जनाः क्रोधविवर्जिताः
30,30,jalapraveśe cānandaṃ pramodaṃ vahnisāhase bhṛguprapāte saukhyaṃ ca raṇaṃ caivāsya nirmalam,जलप्रवेशे चानन्दं प्रमोदं वह्निसाहसे भृगुप्रपाते सौख्यं च रणं चैवास्य निर्मलम्
30,31,anāśake tu saṃnyāse mṛto gacchet triviṣṭapam ṛtuyājī nākapṛṣṭhaṃ agnihotrī ca nirvṛtim,अनाशके तु संन्यासे मृतो गच्छेत् त्रिविष्टपम् ऋतुयाजी नाकपृष्ठं अग्निहोत्री च निर्वृतिम्
30,32,taḍāgakūpakartā ca labhate pauṣṭikaṃ dvijaḥ suvarṇadāyī saubhāgyaṃ labhan svargaṃ tapaḥ phalam,तडागकूपकर्ता च लभते पौष्टिकं द्विजः सुवर्णदायी सौभाग्यं लभन् स्वर्गं तपः फलम्
30,33,śītakāle mahāvahniṃ prajvālayati yo naraḥ sarvasattvahitārthāya svargaṃ so 'psarasaṃ labhet,शीतकाले महावह्निं प्रज्वालयति यो नरः सर्वसत्त्वहितार्थाय स्वर्गं सो ऽप्सरसं लभेत्
30,34,hiraṇyagopradāne hi nirahaṃkāram āpnuyāt bhūmidānena śuddhena labhate śāntikaṃ padam,हिरण्यगोप्रदाने हि निरहंकारम् आप्नुयात् भूमिदानेन शुद्धेन लभते शान्तिकं पदम्
30,35,raupyadānena svargaṃ tu nirmalaṃ labhate naraḥ aśvadānena puṇyāhaṃ kanyādānena maṅgalam,रौप्यदानेन स्वर्गं तु निर्मलं लभते नरः अश्वदानेन पुण्याहं कन्यादानेन मङ्गलम्
30,36,dvijebhyas tarpaṇaṃ kṛtvā dattvā vastrāṇi bhaktitaḥ śvetaṃ tu labhate svargaṃ yatra gatvā na śocate,द्विजेभ्यस् तर्पणं कृत्वा दत्त्वा वस्त्राणि भक्तितः श्वेतं तु लभते स्वर्गं यत्र गत्वा न शोचते
30,37,kapilāgopradānena paramārthe mahīyate govṛṣasya pradānena svargaṃ manmathām āpnuyāt,कपिलागोप्रदानेन परमार्थे महीयते गोवृषस्य प्रदानेन स्वर्गं मन्मथाम् आप्नुयात्
30,38,māghamāse saritsnāyī tiladhenupradas tathā chatropānahadātā ca svargaṃ yāty upaśobhanam,माघमासे सरित्स्नायी तिलधेनुप्रदस् तथा छत्रोपानहदाता च स्वर्गं यात्य् उपशोभनम्
30,39,devatāyatanaṃ kṛtvā dvijaśuśrūṣakas tathā tīrthayātrāparaś caiva svargarāje mahīyate,देवतायतनं कृत्वा द्विजशुश्रूषकस् तथा तीर्थयात्रापरश् चैव स्वर्गराजे महीयते
30,40,ekānnabhogī yo martyo naktabhogī ca nityaśaḥ upavāsī trirātrādyaiḥ śāntaḥ svargaṃ śubhaṃ labhet,एकान्नभोगी यो मर्त्यो नक्तभोगी च नित्यशः उपवासी त्रिरात्राद्यैः शान्तः स्वर्गं शुभं लभेत्
30,41,saritsnāyī jitakrodho brahmacārī dṛḍhavrataḥ nirmalaṃ svargam āpnoti yathābhūtahite rataḥ vidyādānena medhāvī nirahaṃkāram āpnuyāt,सरित्स्नायी जितक्रोधो ब्रह्मचारी दृढव्रतः निर्मलं स्वर्गम् आप्नोति यथाभूतहिते रतः विद्यादानेन मेधावी निरहंकारम् आप्नुयात्
30,42,yena yena hi bhāvena yad yad dānaṃ prayacchati tat tat svargam avāpnoti yad yad icchati mānavaḥ,येन येन हि भावेन यद् यद् दानं प्रयच्छति तत् तत् स्वर्गम् अवाप्नोति यद् यद् इच्छति मानवः
30,43,catvāri atidānāni kanyā gaur bhūḥ sarasvatī narakād uddharanty ete jayavāhanadohanāt,चत्वारि अतिदानानि कन्या गौर् भूः सरस्वती नरकाद् उद्धरन्त्य् एते जयवाहनदोहनात्
30,44,yas tu sarvāṇi dānāni brāhmaṇebhyaḥ prayacchati saṃprāpya na nivarteta svargaṃ śāntam anāmayam,यस् तु सर्वाणि दानानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति संप्राप्य न निवर्तेत स्वर्गं शान्तम् अनामयम्
30,45,śṛṅge tu paścime yatra brahmā tatra sthitaḥ svayam pūrvaśṛṅge svayaṃ viṣṇuḥ madhye caiva śivaḥ sthitaḥ,शृङ्गे तु पश्चिमे यत्र ब्रह्मा तत्र स्थितः स्वयम् पूर्वशृङ्गे स्वयं विष्णुः मध्ये चैव शिवः स्थितः
30,46,ataḥ paraṃ tu viprendra svargādhvānam imaṃ śṛṇu vimalaṃ vipulaṃ buddham upary upari saṃsthitaḥ,अतः परं तु विप्रेन्द्र स्वर्गाध्वानम् इमं शृणु विमलं विपुलं बुद्धम् उपर्य् उपरि संस्थितः
30,47,prathame tu kumāras tu dvitīye mātaraḥ sthitaḥ tṛtīye siddhagandharvās turye vidyādharā dvija,प्रथमे तु कुमारस् तु द्वितीये मातरः स्थितः तृतीये सिद्धगन्धर्वास् तुर्ये विद्याधरा द्विज
30,48,pañcame nāgarājā ca ṣaṣṭhe tu vinatāsutaḥ saptame divyapitaro dharmarājas tathāṣṭame navame tu tathā dakṣa ādityo daśame pathi,पञ्चमे नागराजा च षष्ठे तु विनतासुतः सप्तमे दिव्यपितरो धर्मराजस् तथाष्टमे नवमे तु तथा दक्ष आदित्यो दशमे पथि
30,49,bhūrlokāc chatasahasrād ūrdhvaṃ carati bhāskaraḥ yojanānāṃ sahasre dve viṣṭambhanasamaṃ tataḥ,भूर्लोकाच् छतसहस्राद् ऊर्ध्वं चरति भास्करः योजनानां सहस्रे द्वे विष्टम्भनसमं ततः
30,50,triguṇaṃ pariṇāhena sūryabimbaṃ pramāṇataḥ somapuryāṃ vibhāvaryāṃ madhyāhne cāryamā yadā mahendrasyāmarāvatyāṃ tadā tiṣṭhati bhāskaraḥ,त्रिगुणं परिणाहेन सूर्यबिम्बं प्रमाणतः सोमपुर्यां विभावर्यां मध्याह्ने चार्यमा यदा महेन्द्रस्यामरावत्यां तदा तिष्ठति भास्करः
30,51,madhyāhne tv amarāvatyāṃ yadā bhavati bhāskaraḥ tadā saṃyamane yāmye tatrodyaṃs tu pradṛśyate,मध्याह्ने त्व् अमरावत्यां यदा भवति भास्करः तदा संयमने याम्ये तत्रोद्यंस् तु प्रदृश्यते
30,52,meruṃ pradakṣiṇaṃ kurvan bhāty eva savitā sadā dhruvādhāras tathottiṣṭhan vālikhilyādibhiḥ stutaḥ,मेरुं प्रदक्षिणं कुर्वन् भात्य् एव सविता सदा ध्रुवाधारस् तथोत्तिष्ठन् वालिखिल्यादिभिः स्तुतः
31,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe bhūgolakathane triṃśo 'dhyāyaḥ narp 30 ko 'sau dhruvaḥ kasya sutaḥ sūryādhāro 'bhavat katham vicintya kathayāśu tvaṃ sūta jīva samāḥ śatam,इति श्रीनरसिंहपुराणे भूगोलकथने त्रिंशो ऽध्यायः नर्प् ३० को ऽसौ ध्रुवः कस्य सुतः सूर्याधारो ऽभवत् कथम् विचिन्त्य कथयाशु त्वं सूत जीव समाः शतम्
31,2,manoḥ svāyaṃbhuvasyāsīd uttānacaraṇaḥ sutaḥ tasya kṣitipater vipra dvau sutau saṃbabhūvatuḥ,मनोः स्वायंभुवस्यासीद् उत्तानचरणः सुतः तस्य क्षितिपतेर् विप्र द्वौ सुतौ संबभूवतुः
31,3,surucyām uttamo jyeṣṭhaḥ sunītyāṃ tu dhruvo 'paraḥ madhyesabhaṃ narapater upaviṣṭasya caikadā,सुरुच्याम् उत्तमो ज्येष्ठः सुनीत्यां तु ध्रुवो ऽपरः मध्येसभं नरपतेर् उपविष्टस्य चैकदा
31,4,sunītyā rājasevāyai niyukto 'laṃkṛtaḥ sutaḥ dhruvo dhātreyikāputraiḥ samaṃ vinayatatparaḥ,सुनीत्या राजसेवायै नियुक्तो ऽलंकृतः सुतः ध्रुवो धात्रेयिकापुत्रैः समं विनयतत्परः
31,5,sa gatvottānacaraṇaṃ kṣoṇīśaṃ praṇanāma ha dṛṣṭvottamaṃ tadutsaṅge niviṣṭaṃ janakasya vai,स गत्वोत्तानचरणं क्षोणीशं प्रणनाम ह दृष्ट्वोत्तमं तदुत्सङ्गे निविष्टं जनकस्य वै
31,6,prāpya siṃhāsanasthaṃ ca nṛpatiṃ bālacāpalāt ārurukṣum avekṣyāmuṃ surucir dhruvam abravīt,प्राप्य सिंहासनस्थं च नृपतिं बालचापलात् आरुरुक्षुम् अवेक्ष्यामुं सुरुचिर् ध्रुवम् अब्रवीत्
31,7,daurbhageya kim āroḍhum iccher aṅkaṃ mahīpateḥ bāla bāliśabuddhitvād abhāgyājāṭharodbhavaḥ,दौर्भगेय किम् आरोढुम् इच्छेर् अङ्कं महीपतेः बाल बालिशबुद्धित्वाद् अभाग्याजाठरोद्भवः
31,8,asmin siṃhāsane sthātuṃ sukṛtaṃ kiṃ tvayā kṛtam,अस्मिन् सिंहासने स्थातुं सुकृतं किं त्वया कृतम्
31,9,yadi syāt sukṛtaṃ tat kiṃ durbhāgyodarago 'bhavaḥ anenaivānumānena budhyasva svalpapuṇyatām,यदि स्यात् सुकृतं तत् किं दुर्भाग्योदरगो ऽभवः अनेनैवानुमानेन बुध्यस्व स्वल्पपुण्यताम्
31,10,bhūtvā rājakumāro 'pi nālaṃkuryā mamodaram sukukṣijaṃ amuṃ paśya tvam uttamam anuttamam,भूत्वा राजकुमारो ऽपि नालंकुर्या ममोदरम् सुकुक्षिजं अमुं पश्य त्वम् उत्तमम् अनुत्तमम्
31,11,adhijānu dharājaner mānena paribṛṃhitam,अधिजानु धराजनेर् मानेन परिबृंहितम्
31,11,ab madhyerājasabhaṃ bālas tayeti paribhartsitaḥ,अब् मध्येराजसभं बालस् तयेति परिभर्त्सितः
31,12,cd nipatannetrabāṣpāmbur dhairyāt kiṃcin na coktavān ucitaṃ nocitaṃ kiṃcin nocivān so 'pi pārthivaḥ,च्द् निपतन्नेत्रबाष्पाम्बुर् धैर्यात् किंचिन् न चोक्तवान् उचितं नोचितं किंचिन् नोचिवान् सो ऽपि पार्थिवः
31,13,niyantrito mahiṣyāś ca tasyāḥ saubhāgyagauravāt visarjitasabhālokaṃ śokaṃ saṃhṛtya ceṣṭitaiḥ,नियन्त्रितो महिष्याश् च तस्याः सौभाग्यगौरवात् विसर्जितसभालोकं शोकं संहृत्य चेष्टितैः
31,14,śaiśavaiḥ sa śiśur natvā nṛpaṃ svasadanaṃ yayau sunītir nītinilayam avalokyātha bālakam,शैशवैः स शिशुर् नत्वा नृपं स्वसदनं ययौ सुनीतिर् नीतिनिलयम् अवलोक्याथ बालकम्
31,15,mukhalakṣmyaiva cājñāsīd dhruvaṃ rājāpamānitam atha dṛṣṭvā sunītiṃ tu raho 'ntaḥpuravāsinīm,मुखलक्ष्म्यैव चाज्ञासीद् ध्रुवं राजापमानितम् अथ दृष्ट्वा सुनीतिं तु रहो ऽन्तःपुरवासिनीम्
31,16,āliṅgya dīrghaṃ niḥśvasya muktakaṇṭhaṃ ruroda ha sāntvayitvā sunītis taṃ vadanaṃ parimārjya ca,आलिङ्ग्य दीर्घं निःश्वस्य मुक्तकण्ठं रुरोद ह सान्त्वयित्वा सुनीतिस् तं वदनं परिमार्ज्य च
31,17,dukūlāñcalasaṃparkair vījya taṃ mṛdupāṇinā papraccha tanayaṃ mātā vada rodanakāraṇam,दुकूलाञ्चलसंपर्कैर् वीज्य तं मृदुपाणिना पप्रच्छ तनयं माता वद रोदनकारणम्
31,18,vidyamāne narapatau śiśo kenāpamānitaḥ,विद्यमाने नरपतौ शिशो केनापमानितः
31,18,ab saṃpṛcche janani tvāhaṃ saṃyak śaṃsa mamāgrataḥ,अब् संपृच्छे जननि त्वाहं संयक् शंस ममाग्रतः
31,19,cd bhāryātve 'pi ca sāmānye kathaṃ sā suruciḥ priyā kathaṃ na bhavatī mātaḥ priyā kṣitipater asi,च्द् भार्यात्वे ऽपि च सामान्ये कथं सा सुरुचिः प्रिया कथं न भवती मातः प्रिया क्षितिपतेर् असि
31,20,katham uttamatāṃ prāpta uttamaḥ suruceḥ sutaḥ kumāratve 'pi sāmānye kathaṃ cāham anuttamaḥ,कथम् उत्तमतां प्राप्त उत्तमः सुरुचेः सुतः कुमारत्वे ऽपि सामान्ये कथं चाहम् अनुत्तमः
31,21,kathaṃ tvaṃ mandabhāgyāsi sukukṣiḥ suruciḥ katham kathaṃ nṛpāsanaṃ yogyam uttamasya kathaṃ na me,कथं त्वं मन्दभाग्यासि सुकुक्षिः सुरुचिः कथम् कथं नृपासनं योग्यम् उत्तमस्य कथं न मे
31,22,kathaṃ me sukṛtaṃ tuccham uttamasyottamaṃ katham iti śrutvā vacas tasya sunītir nītimacchiśoḥ,कथं मे सुकृतं तुच्छम् उत्तमस्योत्तमं कथम् इति श्रुत्वा वचस् तस्य सुनीतिर् नीतिमच्छिशोः
31,23,kiṃcid ucchvasya śanakaiḥ śiśuśokopaśāntaye svabhāvamadhurāṃ vāṇīṃ vaktuṃ samupacakrame,किंचिद् उच्छ्वस्य शनकैः शिशुशोकोपशान्तये स्वभावमधुरां वाणीं वक्तुं समुपचक्रमे
31,24,ayi tāta mahābuddhe viśuddhenāntarātmanā nivedayāmi te sarvaṃ māvamāne matiṃ kṛthāḥ,अयि तात महाबुद्धे विशुद्धेनान्तरात्मना निवेदयामि ते सर्वं मावमाने मतिं कृथाः
31,25,tayā yad uktaṃ tat sarvaṃ tathyam eva na cānyathā yadi sā mahiṣī rājño rājñīnām ativallabhā,तया यद् उक्तं तत् सर्वं तथ्यम् एव न चान्यथा यदि सा महिषी राज्ञो राज्ञीनाम् अतिवल्लभा
31,26,mahāsukṛtasaṃbhārair uttamaś cottamodare uvāsa tasyāḥ puṇyāyā nṛpasiṃhāsanocitaḥ,महासुकृतसंभारैर् उत्तमश् चोत्तमोदरे उवास तस्याः पुण्याया नृपसिंहासनोचितः
31,27,ātapatraṃ ca candrābhaṃ śubhe cāpi hi cāmare bhadrāsanaṃ tathoccaṃ ca sindhurāś ca madotkaṭāḥ,आतपत्रं च चन्द्राभं शुभे चापि हि चामरे भद्रासनं तथोच्चं च सिन्धुराश् च मदोत्कटाः
31,28,turaṃgamāś ca turagā anādhivyādhi jīvitam niḥsapatnaṃ śubhaṃ rājyaṃ prāpyaṃ viṣṇuprasādataḥ,तुरंगमाश् च तुरगा अनाधिव्याधि जीवितम् निःसपत्नं शुभं राज्यं प्राप्यं विष्णुप्रसादतः
31,29,ity ākarṇya sunītyās tan mātur vākyam aninditam saunīteyo dhruvo vācam ādade vaktum uttaram,इत्य् आकर्ण्य सुनीत्यास् तन् मातुर् वाक्यम् अनिन्दितम् सौनीतेयो ध्रुवो वाचम् आददे वक्तुम् उत्तरम्
31,30,janayitri sunīte me śṛṇu vākyam anākulam uttānacaraṇād anyan nāstīti me matiḥ śubhe,जनयित्रि सुनीते मे शृणु वाक्यम् अनाकुलम् उत्तानचरणाद् अन्यन् नास्तीति मे मतिः शुभे
31,31,siddhārtho 'smy amba yady asti kaścid āśritakāmadhuk adyaiva sakalārādhyaṃ tam ārādhya jagatpatim,सिद्धार्थो ऽस्म्य् अम्ब यद्य् अस्ति कश्चिद् आश्रितकामधुक् अद्यैव सकलाराध्यं तम् आराध्य जगत्पतिम्
31,32,tattadāsāditaṃ viddhi padam anyair durāsadam ekam eva hi sāhāyyaṃ mātar me kartum arhasi,तत्तदासादितं विद्धि पदम् अन्यैर् दुरासदम् एकम् एव हि साहाय्यं मातर् मे कर्तुम् अर्हसि
31,33,anujñāṃ dehi me viṣṇuṃ yathā cārādhayāmy aham,अनुज्ञां देहि मे विष्णुं यथा चाराधयाम्य् अहम्
31,33,ab anujñātuṃ na śaknomi tvām uttānaśayāṅgaja,अब् अनुज्ञातुं न शक्नोमि त्वाम् उत्तानशयाङ्गज
31,34,cd saptāṣṭavarṣadeśīyaḥ krīḍāyogyo 'si putraka tvadekatanayā tāta tvadādhāraikajīvitā,च्द् सप्ताष्टवर्षदेशीयः क्रीडायोग्यो ऽसि पुत्रक त्वदेकतनया तात त्वदाधारैकजीविता
31,35,labdho 'si katibhiḥ kaṣṭhair iṣṭā saṃprārthya devatāḥ yadā yadā bahir yāsi raṃtuṃ tricaturaṃ padam tadā tadā mama prāṇas tāta tvām upagacchati,लब्धो ऽसि कतिभिः कष्ठैर् इष्टा संप्रार्थ्य देवताः यदा यदा बहिर् यासि रंतुं त्रिचतुरं पदम् तदा तदा मम प्राणस् तात त्वाम् उपगच्छति
31,36,adya yāvat pitā mātā tvaṃ cottānapado vibhuḥ adyaprabhṛti me mātā pitā viṣṇur na śaṃśayaḥ,अद्य यावत् पिता माता त्वं चोत्तानपदो विभुः अद्यप्रभृति मे माता पिता विष्णुर् न शंशयः
31,37,viṣṇor ārādhane nāhaṃ vāraye tvāṃ suputraka jihvā me śatadhā yāti yadi tvāṃ vārayāmi bhoḥ,विष्णोर् आराधने नाहं वारये त्वां सुपुत्रक जिह्वा मे शतधा याति यदि त्वां वारयामि भोः
31,38,ity anujñām iva prāpya jananīcaraṇāmbujau parikramya praṇamyātha tapase sa dhruvo yayau,इत्य् अनुज्ञाम् इव प्राप्य जननीचरणाम्बुजौ परिक्रम्य प्रणम्याथ तपसे स ध्रुवो ययौ
31,39,tayāpi dhairyasūtreṇa sunītyā parigumphya ca tatrendīvarajā mālā dhruvasyopāyanīkṛtā,तयापि धैर्यसूत्रेण सुनीत्या परिगुम्फ्य च तत्रेन्दीवरजा माला ध्रुवस्योपायनीकृता
31,40,mātrā tanmārgarakṣārthaṃ tadā tadanugīkṛtāḥ parair avāryaprasarāḥ svāśīrvādāḥ paraḥśatāḥ,मात्रा तन्मार्गरक्षार्थं तदा तदनुगीकृताः परैर् अवार्यप्रसराः स्वाशीर्वादाः परःशताः
31,41,sarvatrāvatu te putra śaṅkhacakagadādharaḥ nārāyaṇo jagadvyāpī prabhuḥ kāruṇyavāridhiḥ,सर्वत्रावतु ते पुत्र शङ्खचकगदाधरः नारायणो जगद्व्यापी प्रभुः कारुण्यवारिधिः
31,42,svasaudhāt sa vinirgatya bālo bālaparākramaḥ anukūlena marutā darśitādhvāviśad vanam,स्वसौधात् स विनिर्गत्य बालो बालपराक्रमः अनुकूलेन मरुता दर्शिताध्वाविशद् वनम्
31,43,sa mātṛdaivatobhijñaḥ kevalaṃ rājavartmani na veda kānanādhvānaṃ kṣaṇaṃ dadhyau nṛpātmajaḥ,स मातृदैवतोभिज्ञः केवलं राजवर्त्मनि न वेद काननाध्वानं क्षणं दध्यौ नृपात्मजः
31,44,puropavanam āsādya cintayām_asa so 'rbhakaḥ kiṃ karomi kva gacchāmi ko me sāhāyyado bhavet,पुरोपवनम् आसाद्य चिन्तयाम्_अस सो ऽर्भकः किं करोमि क्व गच्छामि को मे साहाय्यदो भवेत्
31,45,evam unmīlya nayane yāvat paśyati sa dhruvaḥ tāvad dadarśa saptarṣīn atarkitagatīn vane,एवम् उन्मील्य नयने यावत् पश्यति स ध्रुवः तावद् ददर्श सप्तर्षीन् अतर्कितगतीन् वने
31,46,atha dṛṣṭvā sa saptarṣīn saptasaptatitejasaḥ bhāgyasūtrair ivākṛṣyo-panītān pramumoda ha,अथ दृष्ट्वा स सप्तर्षीन् सप्तसप्ततितेजसः भाग्यसूत्रैर् इवाकृष्यो-पनीतान् प्रमुमोद ह
31,47,tilakāṅkitasadbhālān kuśopagrahitāṅgulīn kṛṣṇājinopaviṣṭāṃś ca brahmasūtrair alaṃkṛtān,तिलकाङ्कितसद्भालान् कुशोपग्रहिताङ्गुलीन् कृष्णाजिनोपविष्टांश् च ब्रह्मसूत्रैर् अलंकृतान्
31,48,upagamya vinamrāṃsaḥ prabaddhakarasaṃpuṭaḥ dhruvo vijñāpayaṃ_cakre praṇamya lalitaṃ vacaḥ,उपगम्य विनम्रांसः प्रबद्धकरसंपुटः ध्रुवो विज्ञापयं_चक्रे प्रणम्य ललितं वचः
31,49,avaita māṃ munivarāḥ sunītyudarasaṃbhavam uttānapādatanayaṃ dhruvaṃ nirviṇṇamānasam,अवैत मां मुनिवराः सुनीत्युदरसंभवम् उत्तानपादतनयं ध्रुवं निर्विण्णमानसम्
31,50,taṃ dṛṣṭvorjasvalaṃ bālaṃ svabhāvamadhurākṛtim anarghyanayane pathyaṃ mṛdugambhīrabhāṣiṇam,तं दृष्ट्वोर्जस्वलं बालं स्वभावमधुराकृतिम् अनर्घ्यनयने पथ्यं मृदुगम्भीरभाषिणम्
31,51,upopaveśya śiśukaṃ procus te vismitā bhṛśam tavādyāpi na jānīmo vatsa nirvedakāraṇam,उपोपवेश्य शिशुकं प्रोचुस् ते विस्मिता भृशम् तवाद्यापि न जानीमो वत्स निर्वेदकारणम्
31,52,anavāptābhilāṣāṇāṃ vairāgyaṃ jāyate nṛṇām saptadvīpapate rājñaḥ kumāras tvaṃ tathā katham,अनवाप्ताभिलाषाणां वैराग्यं जायते नृणाम् सप्तद्वीपपते राज्ञः कुमारस् त्वं तथा कथम्
31,53,kim asmābhir aho kāryaṃ kas tavāsti manorathaḥ,किम् अस्माभिर् अहो कार्यं कस् तवास्ति मनोरथः
31,53,ab munayo mama yo bandhur uttamaś cottamottamaḥ,अब् मुनयो मम यो बन्धुर् उत्तमश् चोत्तमोत्तमः
31,54,cd pitrā pradattaṃ tasyāstu tad bhadrāsanam uttamam bhavatkṛtaṃ hi sāhāyyaṃ etad icchāmi suvratāḥ,च्द् पित्रा प्रदत्तं तस्यास्तु तद् भद्रासनम् उत्तमम् भवत्कृतं हि साहाय्यं एतद् इच्छामि सुव्रताः
31,55,ananyanṛpabhuktaṃ yad yad anyebhyaḥ samucchritam indrādiduravāpaṃ yat kathaṃ labhyeta tat padam,अनन्यनृपभुक्तं यद् यद् अन्येभ्यः समुच्छ्रितम् इन्द्रादिदुरवापं यत् कथं लभ्येत तत् पदम्
31,56,iti śrutvā vacas tasya munayo bālakasya tu yathārtham eva pratyūcur marīcyādyās tadā dhruvam,इति श्रुत्वा वचस् तस्य मुनयो बालकस्य तु यथार्थम् एव प्रत्यूचुर् मरीच्याद्यास् तदा ध्रुवम्
31,57,anāsvāditagovindapadāmbujarajorasaḥ manorathapathātītaṃ sphītaṃ nākalayet phalam,अनास्वादितगोविन्दपदाम्बुजरजोरसः मनोरथपथातीतं स्फीतं नाकलयेत् फलम्
31,58,anarcitācyutapadaḥ padam āsādayet katham indrādiduravāpaṃ yan mānavaiḥ sudurāsadam,अनर्चिताच्युतपदः पदम् आसादयेत् कथम् इन्द्रादिदुरवापं यन् मानवैः सुदुरासदम्
31,59,na hi dūre padaṃ tasya sarvāsāṃ saṃpadām iha kamalākāntakāntāṅghrikamalaṃ yaḥ suśīlayet,न हि दूरे पदं तस्य सर्वासां संपदाम् इह कमलाकान्तकान्ताङ्घ्रिकमलं यः सुशीलयेत्
31,60,yasya smaraṇamātreṇa mahāpātakasaṃtatiḥ paramāntakam āpnoti sa viṣṇuḥ sarvado dhruva,यस्य स्मरणमात्रेण महापातकसंततिः परमान्तकम् आप्नोति स विष्णुः सर्वदो ध्रुव
31,61,yad āhuḥ paramaṃ brahma pradhānapuruṣāt param yanmāyayā kṛtaṃ sarvaṃ sa viṣṇu kīrtito 'rthadaḥ,यद् आहुः परमं ब्रह्म प्रधानपुरुषात् परम् यन्मायया कृतं सर्वं स विष्णु कीर्तितो ऽर्थदः
31,62,yo yajñapuruṣo viṣṇur vedavedyo janārdanaḥ antarātmāsya jagataḥ saṃtuṣṭaḥ kiṃ na yacchati,यो यज्ञपुरुषो विष्णुर् वेदवेद्यो जनार्दनः अन्तरात्मास्य जगतः संतुष्टः किं न यच्छति
31,63,yad bhūnartanavartinyaḥ siddhayo 'ṣṭau nṛpātmaja tam ārādhya hṛṣīkeśaṃ caturvargo na dūrataḥ,यद् भूनर्तनवर्तिन्यः सिद्धयो ऽष्टौ नृपात्मज तम् आराध्य हृषीकेशं चतुर्वर्गो न दूरतः
31,64,satyam uktaṃ dvijendrā vo viṣṇor ārādhanaṃ prati kathaṃ sa bhagavān ijyaḥ sa vidhiś copadiśyatām,सत्यम् उक्तं द्विजेन्द्रा वो विष्णोर् आराधनं प्रति कथं स भगवान् इज्यः स विधिश् चोपदिश्यताम्
31,65,prabhūtado bhaved yo vai durārādhyatamo bhavet bālo 'haṃ rājaputro 'haṃ duḥkhaṃ naiva mayā kṣamam,प्रभूतदो भवेद् यो वै दुराराध्यतमो भवेत् बालो ऽहं राजपुत्रो ऽहं दुःखं नैव मया क्षमम्
31,66,tiṣṭhatā gacchatā vāpi svapatā jāgratā tathā śayānenopaviṣṭena vedyo nārāyaṇaḥ sadā,तिष्ठता गच्छता वापि स्वपता जाग्रता तथा शयानेनोपविष्टेन वेद्यो नारायणः सदा
31,67,putrān kalatraṃ mitrāṇi rājyaṃ svargāpavargakam vāsudevaṃ japan martyaḥ sarvaṃ prāpnoty asaṃśayam,पुत्रान् कलत्रं मित्राणि राज्यं स्वर्गापवर्गकम् वासुदेवं जपन् मर्त्यः सर्वं प्राप्नोत्य् असंशयम्
31,68,dvādaśākṣaramantreṇa vāsudevātmakena ca dhyāyaṃś caturbhujaṃ viṣṇuṃ japtvā siddhiṃ na ko gataḥ,द्वादशाक्षरमन्त्रेण वासुदेवात्मकेन च ध्यायंश् चतुर्भुजं विष्णुं जप्त्वा सिद्धिं न को गतः
31,69,pitāmahena cāpy eṣa mahāmantra upāsitaḥ manunā rājyakāmena vaiṣṇavena nṛpātmaja,पितामहेन चाप्य् एष महामन्त्र उपासितः मनुना राज्यकामेन वैष्णवेन नृपात्मज
31,70,tvam apy etena mantreṇa vāsudevaparo bhava yathābhilaṣitām ṛddhiṃ kṣipraṃ prāpsyasi sattama,त्वम् अप्य् एतेन मन्त्रेण वासुदेवपरो भव यथाभिलषिताम् ऋद्धिं क्षिप्रं प्राप्स्यसि सत्तम
31,71,ity uktvāntarhitāḥ sarve mahātmāno munīśvarāḥ vāsudevamanā bhūtvā dhruvo 'pi tapase yayau,इत्य् उक्त्वान्तर्हिताः सर्वे महात्मानो मुनीश्वराः वासुदेवमना भूत्वा ध्रुवो ऽपि तपसे ययौ
31,72,dhruvaḥ sarvārthadaṃ mantraṃ japan madhuvane tapaḥ sa cakre yamunātīre munidiṣṭena vartmanā,ध्रुवः सर्वार्थदं मन्त्रं जपन् मधुवने तपः स चक्रे यमुनातीरे मुनिदिष्टेन वर्त्मना
31,73,śraddhānvitena japatā ca tapaḥprabhāvāt sākṣād ivābjanayanaṃ dadṛśe hṛdīśam divyākṛtiṃ sapadi tena tataḥ sa eva harṣāt punaḥ sa prajajāpa nṛpātmabhūtaḥ,श्रद्धान्वितेन जपता च तपःप्रभावात् साक्षाद् इवाब्जनयनं ददृशे हृदीशम् दिव्याकृतिं सपदि तेन ततः स एव हर्षात् पुनः स प्रजजाप नृपात्मभूतः
31,74,kṣuttarṣavarṣaghanavātamahoṣṇatādi śārīraduḥkhakulam asya na kiṃcanābhūt magne manasy anupameyasukhāmburāśau rājñaḥ śiśur na ca viveda śarīravārtām,क्षुत्तर्षवर्षघनवातमहोष्णतादि शारीरदुःखकुलम् अस्य न किंचनाभूत् मग्ने मनस्य् अनुपमेयसुखाम्बुराशौ राज्ञः शिशुर् न च विवेद शरीरवार्ताम्
31,75,vighnāś ca tasya kila śaṅkitadevasṛṣṭā bālasya tīvratapaso viphalā babhūvuḥ śītātapādir iva viṣṇumayaṃ muniṃ hi prādeśikā na khalu dharṣayituṃ kṣamante,विघ्नाश् च तस्य किल शङ्कितदेवसृष्टा बालस्य तीव्रतपसो विफला बभूवुः शीतातपादिर् इव विष्णुमयं मुनिं हि प्रादेशिका न खलु धर्षयितुं क्षमन्ते
31,76,atha bhaktajanapriyaḥ prabhuḥ śiśunā dhyānabalena toṣitaḥ varadaḥ patagendravāhano harir āgāt svajanaṃ tam īkṣitum,अथ भक्तजनप्रियः प्रभुः शिशुना ध्यानबलेन तोषितः वरदः पतगेन्द्रवाहनो हरिर् आगात् स्वजनं तम् ईक्षितुम्
31,77,maṇipiṇḍakamaulirājito vilasadratnamahāghanacchaviḥ sa babhāv udayādrimatsarād dhṛtabālārka ivāsitācalaḥ,मणिपिण्डकमौलिराजितो विलसद्रत्नमहाघनच्छविः स बभाव् उदयाद्रिमत्सराद् धृतबालार्क इवासिताचलः
31,78,sa rājasūnuṃ tapasi sthitaṃ taṃ dhruvaṃ dhruvasnigdhadṛg ity uvāca dantāṃśusaṃjñair amitapravāhaiḥ prakṣālayan reṇum ivāsya gātre,स राजसूनुं तपसि स्थितं तं ध्रुवं ध्रुवस्निग्धदृग् इत्य् उवाच दन्तांशुसंज्ञैर् अमितप्रवाहैः प्रक्षालयन् रेणुम् इवास्य गात्रे
31,79,varaṃ varaṃ vatsa vṛṇīṣva yas te manogatas tvattapasāsmi tuṣṭaḥ dhyānena te cendriyanigraheṇa manonirodhena ca duṣkareṇa,वरं वरं वत्स वृणीष्व यस् ते मनोगतस् त्वत्तपसास्मि तुष्टः ध्यानेन ते चेन्द्रियनिग्रहेण मनोनिरोधेन च दुष्करेण
31,80,śṛṇvan vacas tat sakalaṃ gambhīram unmīlitākṣaḥ sahasā dadarśa sve cintyamānaṃ tv idam eva mūrtaṃ puraḥsthitaṃ brahma caturbhujaṃ saḥ,शृण्वन् वचस् तत् सकलं गम्भीरम् उन्मीलिताक्षः सहसा ददर्श स्वे चिन्त्यमानं त्व् इदम् एव मूर्तं पुरःस्थितं ब्रह्म चतुर्भुजं सः
31,81,dṛṣṭvā kṣaṇaṃ rājasutaḥ supūjyaṃ puras trayīśaṃ kim iha bravīmi kiṃ vā karomīti sasaṃbhramaḥ sa tu na cābravīt kiṃcana no cakāra,दृष्ट्वा क्षणं राजसुतः सुपूज्यं पुरस् त्रयीशं किम् इह ब्रवीमि किं वा करोमीति ससंभ्रमः स तु न चाब्रवीत् किंचन नो चकार
31,82,harṣāśrupūrṇaḥ pulakāñcitāṅgas trilokanātheti vadann athoccaiḥ daṇḍapraṇāmāya papāta bhūmau pravepamānabhru hareḥ puraḥ sa hi,हर्षाश्रुपूर्णः पुलकाञ्चिताङ्गस् त्रिलोकनाथेति वदन्न् अथोच्चैः दण्डप्रणामाय पपात भूमौ प्रवेपमानभ्रु हरेः पुरः स हि
31,83,daṇḍavat praṇipatyātha paritaḥ pariluṇṭhya ca roroda harṣeṇa ciraṃ dṛṣṭvā taṃ jagato gurum,दण्डवत् प्रणिपत्याथ परितः परिलुण्ठ्य च रोरोद हर्षेण चिरं दृष्ट्वा तं जगतो गुरुम्
31,84,nāradena sanandena sanakena ca saṃśrutam anyaiḥ sanatkumārādyair yogibhir yogināṃ varam,नारदेन सनन्देन सनकेन च संश्रुतम् अन्यैः सनत्कुमाराद्यैर् योगिभिर् योगिनां वरम्
31,85,kāruṇyabāṣpanīrārdraṃ puṇḍarīkavilocanam dhruvam utthāpayāṃ_cakre cakrī dhṛtvā kareṇa tam,कारुण्यबाष्पनीरार्द्रं पुण्डरीकविलोचनम् ध्रुवम् उत्थापयां_चक्रे चक्री धृत्वा करेण तम्
31,86,haris tu paripasparśa tadaṅgaṃ dhūlidhūsaram karābhyāṃ komalābhyāṃ sa pariṣvajyāha taṃ hariḥ,हरिस् तु परिपस्पर्श तदङ्गं धूलिधूसरम् कराभ्यां कोमलाभ्यां स परिष्वज्याह तं हरिः
31,87,varaṃ varaya bho bāla yat te manasi vartate tad dadāmi na saṃdeho nādeyaṃ vidyate tava,वरं वरय भो बाल यत् ते मनसि वर्तते तद् ददामि न संदेहो नादेयं विद्यते तव
31,88,tato varaṃ rājaśiśur yayāce viṣṇuṃ varaṃ te stavaśaktim eva taṃ mūrtivijñānanibhena devaḥ pasparśa śaṅkhena mukhe 'malena,ततो वरं राजशिशुर् ययाचे विष्णुं वरं ते स्तवशक्तिम् एव तं मूर्तिविज्ञाननिभेन देवः पस्पर्श शङ्खेन मुखे ऽमलेन
31,89,atha suramunidattajñānacandreṇa samyag vimalitam iva cittaṃ pūrṇam eva dhruvasya tribhuvanaguruśaṅkhasparśajajñānabhānān udayati nitarāntaḥ sādhu tuṣṭāva hṛṣṭaḥ,अथ सुरमुनिदत्तज्ञानचन्द्रेण सम्यग् विमलितम् इव चित्तं पूर्णम् एव ध्रुवस्य त्रिभुवनगुरुशङ्खस्पर्शजज्ञानभानान् उदयति नितरान्तः साधु तुष्टाव हृष्टः
31,90,akhilamunijananivahanamitacaraṇaḥ kharakadanakaraḥ capalacaritaḥ devārādhitapādajalaḥ sajalajaladharaśyāmaḥ śamitasaubhapatiśālvādhāmā abhirāmarāmātivinayakṛtanavarasarasāpahatendriyasuraramaṇīvihitāntaḥkaraṇānandaḥ anādinidhanaḥ adhananijadvijamitroddharaṇadhīraḥ avadhīritasuranāthanāthitavipakṣapakṣaḥ ṛkṣarājabilapraveśāpahatasyamantakāpamārjita nijāpavādadūritahṛtatrailokyabhāraḥ dvārakāvāsanirataḥ svaritamadhuraveṇuvādanaśravaṇāmṛtaprakaṭita atīndriyajñānaḥ yamunātaṭacaraḥ dvijadhenubhṛṅgagaṇais tyaktanijanijāhāraḥ saṃsāradustarapārāvārasamuttāraṇāṅghripotaḥ svapratāpānalahutakālayavanaḥ vanamālādharavaramaṇikuṇḍalālaṃkṛtaśravaṇaḥ nānāprasiddhābhidhānaḥ nigamavibudhamunijanavacanamanogocaraḥ kanakapiśaṅgakauśeyavāso bhagavān bhṛgupadakaustubhavibhūṣitoraḥsthalaḥ svadayitākrūranijajananīgokulapālakacatur bhujaśaṅkhacakragadāpadmatulasīnavadala dāmahārakeyūrakaṭakamukuṭālaṃkṛtaḥ sunandanādibhāgavatopāsitaviśvarūpaḥ purāṇapuruṣottamaḥ uttamaślokaḥ lokāvāso vāsudevaḥ śrīdevakījaṭharasaṃbhūtaḥ bhūtapativirañcinatacaraṇāravindaḥ vṛndāvanakṛtakeligopikājanaśramāpahaḥ satataṃ saṃpāditasujanakāmaḥ kundanibhaśaṅkhadharam indunibhavaktraṃ sundarasudarśanam udāratarahāsaṃ vidvajjanavanditam idaṃ ye rūpam atihṛdyam akhileśvaraṃ nato 'smi sthānābhikāmī tapasi sthito 'ham tvāṃ dṛṣṭavān sādhumunīndraguhyam kācaṃ vicinvann iva divyaratnaṃ svāmin kṛtārtho 'smi varān na yāci,अखिलमुनिजननिवहनमितचरणः खरकदनकरः चपलचरितः देवाराधितपादजलः सजलजलधरश्यामः शमितसौभपतिशाल्वाधामा अभिरामरामातिविनयकृतनवरसरसापहतेन्द्रियसुररमणीविहितान्तःकरणानन्दः अनादिनिधनः अधननिजद्विजमित्रोद्धरणधीरः अवधीरितसुरनाथनाथितविपक्षपक्षः ऋक्षराजबिलप्रवेशापहतस्यमन्तकापमार्जित निजापवाददूरितहृतत्रैलोक्यभारः द्वारकावासनिरतः स्वरितमधुरवेणुवादनश्रवणामृतप्रकटित अतीन्द्रियज्ञानः यमुनातटचरः द्विजधेनुभृङ्गगणैस् त्यक्तनिजनिजाहारः संसारदुस्तरपारावारसमुत्तारणाङ्घ्रिपोतः स्वप्रतापानलहुतकालयवनः वनमालाधरवरमणिकुण्डलालंकृतश्रवणः नानाप्रसिद्धाभिधानः निगमविबुधमुनिजनवचनमनोगोचरः कनकपिशङ्गकौशेयवासो भगवान् भृगुपदकौस्तुभविभूषितोरःस्थलः स्वदयिताक्रूरनिजजननीगोकुलपालकचतुर् भुजशङ्खचक्रगदापद्मतुलसीनवदल दामहारकेयूरकटकमुकुटालंकृतः सुनन्दनादिभागवतोपासितविश्वरूपः पुराणपुरुषोत्तमः उत्तमश्लोकः लोकावासो वासुदेवः श्रीदेवकीजठरसंभूतः भूतपतिविरञ्चिनतचरणारविन्दः वृन्दावनकृतकेलिगोपिकाजनश्रमापहः सततं संपादितसुजनकामः कुन्दनिभशङ्खधरम् इन्दुनिभवक्त्रं सुन्दरसुदर्शनम् उदारतरहासं विद्वज्जनवन्दितम् इदं ये रूपम् अतिहृद्यम् अखिलेश्वरं नतो ऽस्मि स्थानाभिकामी तपसि स्थितो ऽहम् त्वां दृष्टवान् साधुमुनीन्द्रगुह्यम् काचं विचिन्वन्न् इव दिव्यरत्नं स्वामिन् कृतार्थो ऽस्मि वरान् न याचि
31,91,apūrvadṛṣṭe tava pādapadme dṛṣṭvā dṛḍhaṃ nātha na hi tyajāmi kāmān na yāce sa hi ko 'pi mūḍho yaḥ kalpavṛkṣāt tuṣamātram icchet,अपूर्वदृष्टे तव पादपद्मे दृष्ट्वा दृढं नाथ न हि त्यजामि कामान् न याचे स हि को ऽपि मूढो यः कल्पवृक्षात् तुषमात्रम् इच्छेत्
31,92,tvāṃ mokṣabījaṃ śaraṇaṃ prapannaḥ śaknomi bhoktuṃ na bahiḥsukhāni ratnākare deva sati svanāthe vibhūṣaṇaṃ kācamayaṃ na yuktam,त्वां मोक्षबीजं शरणं प्रपन्नः शक्नोमि भोक्तुं न बहिःसुखानि रत्नाकरे देव सति स्वनाथे विभूषणं काचमयं न युक्तम्
31,93,ato na yāce varam īśa yuṣmat pādābjabhaktiṃ satataṃ mamāstu imaṃ varaṃ devavara prayaccha punaḥ punas tvām idam eva yāce,अतो न याचे वरम् ईश युष्मत् पादाब्जभक्तिं सततं ममास्तु इमं वरं देववर प्रयच्छ पुनः पुनस् त्वाम् इदम् एव याचे
31,94,ity ātmasaṃdarśanalabdhadivyajñānaṃ gadantaṃ bhagavāñ jagāda,इत्य् आत्मसंदर्शनलब्धदिव्यज्ञानं गदन्तं भगवाञ् जगाद
31,95,ārādhya viṣṇuṃ kim anena labdhaṃ mā bhūñjane 'pīttham asādhuvādaḥ sthānaṃ paraṃ prāpnuhi yan mataṃ te kālena māṃ prāpsyasi śuddhabhāvaḥ,आराध्य विष्णुं किम् अनेन लब्धं मा भूञ्जने ऽपीत्थम् असाधुवादः स्थानं परं प्राप्नुहि यन् मतं ते कालेन मां प्राप्स्यसि शुद्धभावः
31,96,ādhārabhūtaḥ sakalagrahāṇāṃ kalpadrumaḥ sarvajanaiś ca vandyaḥ mama prasādāt tava sā ca mātā mamāntike yā ca sunītir āryā,आधारभूतः सकलग्रहाणां कल्पद्रुमः सर्वजनैश् च वन्द्यः मम प्रसादात् तव सा च माता ममान्तिके या च सुनीतिर् आर्या
31,97,taṃ sādhayitveti varair mukundaḥ svam ālayaṃ dṛśyavapur jagāma tyaktvā śanair divyavapuḥ svabhaktaṃ muhuḥ parāvṛttya samīkṣamāṇaḥ,तं साधयित्वेति वरैर् मुकुन्दः स्वम् आलयं दृश्यवपुर् जगाम त्यक्त्वा शनैर् दिव्यवपुः स्वभक्तं मुहुः परावृत्त्य समीक्षमाणः
31,98,tāvac ca sadyaḥ surasiddhasaṅghaḥ śrīviṣṇutadbhaktasamāgamaṃ tam dṛṣṭvātha varṣan surapuṣpavṛṣṭiṃ tuṣṭāva harṣād dhruvam avyayaṃ ca,तावच् च सद्यः सुरसिद्धसङ्घः श्रीविष्णुतद्भक्तसमागमं तम् दृष्ट्वाथ वर्षन् सुरपुष्पवृष्टिं तुष्टाव हर्षाद् ध्रुवम् अव्ययं च
31,99,śriyābhimatyā ca sunītisūnur vibhāti devair api vandyamānaḥ yo 'yaṃ nṛṇāṃ kīrtanadarśanābhyām āyur yaśo vardhayati śriyaṃ ca,श्रियाभिमत्या च सुनीतिसूनुर् विभाति देवैर् अपि वन्द्यमानः यो ऽयं नृणां कीर्तनदर्शनाभ्याम् आयुर् यशो वर्धयति श्रियं च
31,100,itthaṃ dhruvaḥ prāpa padaṃ durāpaṃ hareḥ prasādān na ca citram etat tasmin prasanne dvijarājapatre na durlabhaṃ bhaktajaneṣu kiṃcit,इत्थं ध्रुवः प्राप पदं दुरापं हरेः प्रसादान् न च चित्रम् एतत् तस्मिन् प्रसन्ने द्विजराजपत्रे न दुर्लभं भक्तजनेषु किंचित्
31,101,sūryamaṇḍalamānāt tu dviguṇaṃ somamaṇḍalam pūrṇe śatasahasre dve tasmān nakṣatramaṇḍalam,सूर्यमण्डलमानात् तु द्विगुणं सोममण्डलम् पूर्णे शतसहस्रे द्वे तस्मान् नक्षत्रमण्डलम्
31,102,dve lakṣe 'pi budhasyāpi sthānaṃ nakṣatramaṇḍalāt tāvatpramāṇabhāge tu budhasyāpy uśanā sthitaḥ,द्वे लक्षे ऽपि बुधस्यापि स्थानं नक्षत्रमण्डलात् तावत्प्रमाणभागे तु बुधस्याप्य् उशना स्थितः
31,103,aṅgārako 'pi śukrasya tāvanmāne vyavasthitaḥ lakṣadvayaṃ tu bhaumasya sthito devapurohitaḥ,अङ्गारको ऽपि शुक्रस्य तावन्माने व्यवस्थितः लक्षद्वयं तु भौमस्य स्थितो देवपुरोहितः
31,104,saurir bṛhaspateś cordhvaṃ dvilakṣe tu vyavasthitaḥ tasmāc chanaiścarād ūrdhvaṃ lakṣe saptarṣimaṇḍalam,सौरिर् बृहस्पतेश् चोर्ध्वं द्विलक्षे तु व्यवस्थितः तस्माच् छनैश्चराद् ऊर्ध्वं लक्षे सप्तर्षिमण्डलम्
31,105,saptarṣimaṇḍalād ūrdhvam ekaṃ lakṣaṃ dhruvaḥ sthitaḥ meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiścakrasya sattama,सप्तर्षिमण्डलाद् ऊर्ध्वम् एकं लक्षं ध्रुवः स्थितः मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य सत्तम
31,106,svabhāvāt tapati viprendra adhaś cordhvaṃ ca raśmibhiḥ kālasaṃkhyāṃ trilokasya sa karoti yuge yuge,स्वभावात् तपति विप्रेन्द्र अधश् चोर्ध्वं च रश्मिभिः कालसंख्यां त्रिलोकस्य स करोति युगे युगे
31,107,janas tapas tathā satyam etāṃl lokān dvijottama brahmaṇā muniśārdūla viṣṇubhaktivivardhitaḥ,जनस् तपस् तथा सत्यम् एतांल् लोकान् द्विजोत्तम ब्रह्मणा मुनिशार्दूल विष्णुभक्तिविवर्धितः
31,108,ūrdhvagatair dvijaśreṣṭha raśmibhis tapate raviḥ adhogataiś ca bhūrlokaṃ dyotate dīrghadīdhitiḥ,ऊर्ध्वगतैर् द्विजश्रेष्ठ रश्मिभिस् तपते रविः अधोगतैश् च भूर्लोकं द्योतते दीर्घदीधितिः
31,109,sarvapāpaharaḥ sūryaḥ kartā tribhuvanasya ca chatravat pratipaśyeta maṇḍalān maṇḍalaṃ param,सर्वपापहरः सूर्यः कर्ता त्रिभुवनस्य च छत्रवत् प्रतिपश्येत मण्डलान् मण्डलं परम्
31,110,ādityamaṇḍalādhastād bhuvarlokaṃ pratiṣṭhitam trailokyasyeśvaratvaṃ ca viṣṇudattaṃ śatakratoḥ,आदित्यमण्डलाधस्ताद् भुवर्लोकं प्रतिष्ठितम् त्रैलोक्यस्येश्वरत्वं च विष्णुदत्तं शतक्रतोः
31,111,lokapālaiḥ sa sahito lokān rakṣati dharmataḥ vaset svarge mahābhāga devendraḥ sa tu kīrtimān,लोकपालैः स सहितो लोकान् रक्षति धर्मतः वसेत् स्वर्गे महाभाग देवेन्द्रः स तु कीर्तिमान्
31,112,tato 'dhastān mune cedaṃ pātālaṃ viddhi saprabham na tatra tapate sūryo na rātrir na niśākaraḥ,ततो ऽधस्तान् मुने चेदं पातालं विद्धि सप्रभम् न तत्र तपते सूर्यो न रात्रिर् न निशाकरः
31,113,divyasvarūpam āsthāya tapanti satataṃ janāḥ pātālasthā dvijaśreṣṭha dīpyamanāḥ svatejasā,दिव्यस्वरूपम् आस्थाय तपन्ति सततं जनाः पातालस्था द्विजश्रेष्ठ दीप्यमनाः स्वतेजसा
31,114,svarlokāt tu maharlokaḥ koṭimātre vyavasthitaḥ tato yojanamātreṇa dviguṇo maṇḍalena tu,स्वर्लोकात् तु महर्लोकः कोटिमात्रे व्यवस्थितः ततो योजनमात्रेण द्विगुणो मण्डलेन तु
31,115,janalokaḥ sthito vipra pañcamo munisevitaḥ tatropari tapolokaś caturbhiḥ koṭibhiḥ sthitaḥ,जनलोकः स्थितो विप्र पञ्चमो मुनिसेवितः तत्रोपरि तपोलोकश् चतुर्भिः कोटिभिः स्थितः
31,116,satyaloko 'ṣṭakoṭībhis tapolokoparisthitaḥ sarve chatrākṛtijñeyā bhuvanoparisaṃsthitāḥ,सत्यलोको ऽष्टकोटीभिस् तपोलोकोपरिस्थितः सर्वे छत्राकृतिज्ञेया भुवनोपरिसंस्थिताः
31,117,brahmalokād viṣṇuloko dviguṇaś ca vyavasthitaḥ vārāhe tasya māhātmyaṃ kathitaṃ lokacintakaiḥ,ब्रह्मलोकाद् विष्णुलोको द्विगुणश् च व्यवस्थितः वाराहे तस्य माहात्म्यं कथितं लोकचिन्तकैः
31,118,tataḥ paraṃ dvijaśreṣṭha sthitaḥ paramapuruṣaḥ brahmāṇḍāt paramaḥ sākṣān nirlepaḥ puruṣaḥ sthitaḥ,ततः परं द्विजश्रेष्ठ स्थितः परमपुरुषः ब्रह्माण्डात् परमः साक्षान् निर्लेपः पुरुषः स्थितः
31,119,paśupāśair vimucyeta tapojñānasamanvitaḥ iti te saṃsthitiḥ proktā bhūgolasya mayānagha yas tu samyag imāṃ vetti sa yāti paramāṃ gatim,पशुपाशैर् विमुच्येत तपोज्ञानसमन्वितः इति ते संस्थितिः प्रोक्ता भूगोलस्य मयानघ यस् तु सम्यग् इमां वेत्ति स याति परमां गतिम्
31,120,lokasya saṃsthānakaro 'prameyo viṣṇur nṛsiṃho naradevapūjitaḥ yuge yuge viṣṇur anādimūrtimān āsthāya viśvaṃ paripāti duṣṭahā,लोकस्य संस्थानकरो ऽप्रमेयो विष्णुर् नृसिंहो नरदेवपूजितः युगे युगे विष्णुर् अनादिमूर्तिमान् आस्थाय विश्वं परिपाति दुष्टहा
32,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe ekatriṃśo 'dhyāyaḥ narp 31 sahasrānīkasya harer avatārāṃś ca śārṅgiṇaḥ sāṃprataṃ śrotum icchāmi tan me vada mahāmate,इति श्रीनरसिंहपुराणे एकत्रिंशो ऽध्यायः नर्प् ३१ सहस्रानीकस्य हरेर् अवतारांश् च शार्ङ्गिणः सांप्रतं श्रोतुम् इच्छामि तन् मे वद महामते
32,2,hanta te kathayiṣyāmi caritaṃ tasya dhīmataḥ sahasrānīkasya harer avatārāṃś ca me śṛṇu,हन्त ते कथयिष्यामि चरितं तस्य धीमतः सहस्रानीकस्य हरेर् अवतारांश् च मे शृणु
32,3,sahasrānīko 'bhiṣikto nijarājye dvijottamaiḥ pālayām_asa dharmeṇa rājyaṃ sa tu nṛpātmajaḥ,सहस्रानीको ऽभिषिक्तो निजराज्ये द्विजोत्तमैः पालयाम्_अस धर्मेण राज्यं स तु नृपात्मजः
32,4,tasya pālayato rājyaṃ rājaputrasya dhīmataḥ bhaktir babhūva deveśe narasiṃhe surottame,तस्य पालयतो राज्यं राजपुत्रस्य धीमतः भक्तिर् बभूव देवेशे नरसिंहे सुरोत्तमे
32,5,taṃ draṣṭum āgataḥ sākṣād viṣṇubhaktaṃ bhṛguḥ purā arghyapādyāsanai rājā tam abhyarcyābravīd idam,तं द्रष्टुम् आगतः साक्षाद् विष्णुभक्तं भृगुः पुरा अर्घ्यपाद्यासनै राजा तम् अभ्यर्च्याब्रवीद् इदम्
32,6,pāvito 'haṃ muniśreṣṭha sāṃprataṃ tava darśanāt tvaddarśanam apuṇyānāṃ kalāv asmin sudurlabham,पावितो ऽहं मुनिश्रेष्ठ सांप्रतं तव दर्शनात् त्वद्दर्शनम् अपुण्यानां कलाव् अस्मिन् सुदुर्लभम्
32,7,narasiṃhaṃ pratiṣṭhāpya devadevaṃ sanātanam ārādhayitum icchāmi vidhānaṃ tatra me vada,नरसिंहं प्रतिष्ठाप्य देवदेवं सनातनम् आराधयितुम् इच्छामि विधानं तत्र मे वद
32,8,avatārān aśeṣāṃś ca devadevasya cakriṇaḥ śrotum icchāmi sakalāṃs tān puṇyān api me vada,अवतारान् अशेषांश् च देवदेवस्य चक्रिणः श्रोतुम् इच्छामि सकलांस् तान् पुण्यान् अपि मे वद
32,9,śṛṇu bhūpālaputra tvaṃ na hi kaścit kalau yuge harau bhaktiṃ karoty atra nṛsiṃhe cātibhaktimān,शृणु भूपालपुत्र त्वं न हि कश्चित् कलौ युगे हरौ भक्तिं करोत्य् अत्र नृसिंहे चातिभक्तिमान्
32,10,svabhāvād yasya bhaktiḥ syān narasiṃhe surottame tasyārayaḥ praṇaśyanti kāryasiddhiś ca jāyate,स्वभावाद् यस्य भक्तिः स्यान् नरसिंहे सुरोत्तमे तस्यारयः प्रणश्यन्ति कार्यसिद्धिश् च जायते
32,11,tvam atīva harer bhaktaḥ pāṇḍuvaṃśe 'pi sattamaḥ tena te nikhilaṃ vakṣye śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ,त्वम् अतीव हरेर् भक्तः पाण्डुवंशे ऽपि सत्तमः तेन ते निखिलं वक्ष्ये शृणुष्वैकाग्रमानसः
32,12,yaḥ kuryāc chobhanaṃ veśma narasiṃhasya bhaktimān sa sarvapāpanirmukto viṣṇulokam avāpnuyāt,यः कुर्याच् छोभनं वेश्म नरसिंहस्य भक्तिमान् स सर्वपापनिर्मुक्तो विष्णुलोकम् अवाप्नुयात्
32,13,pratimāṃ lakṣaṇopetāṃ narasiṃhasya kārayet sa sarvapāpanirmukto viṣṇulokam avāpnuyāt,प्रतिमां लक्षणोपेतां नरसिंहस्य कारयेत् स सर्वपापनिर्मुक्तो विष्णुलोकम् अवाप्नुयात्
32,14,pratiṣṭhāṃ narasiṃhasya yaḥ karoti yathāvidhi niṣkāmo naraśārdūla dehabādhāt pramucyate,प्रतिष्ठां नरसिंहस्य यः करोति यथाविधि निष्कामो नरशार्दूल देहबाधात् प्रमुच्यते
32,15,narasiṃhaṃ pratiṣṭhapya yaḥ pūjām ācaren naraḥ tasya kāmāḥ prasidhyanti paramaṃ padam āpnuyāt,नरसिंहं प्रतिष्ठप्य यः पूजाम् आचरेन् नरः तस्य कामाः प्रसिध्यन्ति परमं पदम् आप्नुयात्
32,16,brahmādayaḥ surāḥ sarve viṣṇum ārādhya te purā svaṃ svaṃ padam anuprāptāḥ keśavasya prasādataḥ,ब्रह्मादयः सुराः सर्वे विष्णुम् आराध्य ते पुरा स्वं स्वं पदम् अनुप्राप्ताः केशवस्य प्रसादतः
32,17,ye ye nṛpavarā rājan māndhātṛpramukhā nṛpāḥ te te viṣṇuṃ samārādhya svargalokam ito gatāḥ,ये ये नृपवरा राजन् मान्धातृप्रमुखा नृपाः ते ते विष्णुं समाराध्य स्वर्गलोकम् इतो गताः
32,18,yas tu pūjayate nityaṃ narasiṃhaṃ sureśvaram sa svargamokṣabhāgī syān nātra kāryā vicāraṇā,यस् तु पूजयते नित्यं नरसिंहं सुरेश्वरम् स स्वर्गमोक्षभागी स्यान् नात्र कार्या विचारणा
32,19,tasmād ekamanā bhūtvā yāvajjīvaṃ pratijñayā arcanān narasiṃhasya prāpsyase svābhivāñchitam,तस्माद् एकमना भूत्वा यावज्जीवं प्रतिज्ञया अर्चनान् नरसिंहस्य प्राप्स्यसे स्वाभिवाञ्छितम्
32,20,vidhivat sthāpayed yas tu kārayitvā janārdanam na tu nirgamanaṃ tasya viṣṇulokād bhaven nṛpa,विधिवत् स्थापयेद् यस् तु कारयित्वा जनार्दनम् न तु निर्गमनं तस्य विष्णुलोकाद् भवेन् नृप
32,21,naro nṛsiṃhaṃ tam anantavikramaṃ surāsurair arcitapādapaṅkajam saṃsthāpya bhaktyā vidhivac ca pūjayet payāti sākṣāt parameśvaraṃ harim,नरो नृसिंहं तम् अनन्तविक्रमं सुरासुरैर् अर्चितपादपङ्कजम् संस्थाप्य भक्त्या विधिवच् च पूजयेत् पयाति साक्षात् परमेश्वरं हरिम्
33,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe sahasrānīkacarite dvātriṃśo 'dhyāyaḥ narp 32 harer arcāvidhiṃ puṇyāṃ śrotum icchāmi sattvataḥ tvatprasādād viśeṣeṇa bhagavan prabravīhi me,इति श्रीनरसिंहपुराणे सहस्रानीकचरिते द्वात्रिंशो ऽध्यायः नर्प् ३२ हरेर् अर्चाविधिं पुण्यां श्रोतुम् इच्छामि सत्त्वतः त्वत्प्रसादाद् विशेषेण भगवन् प्रब्रवीहि मे
33,2,saṃmārjanakaro yaś ca narasiṃhasya mandire yat puṇyaṃ labhate tadvad upalepanakṛṇ naraḥ,संमार्जनकरो यश् च नरसिंहस्य मन्दिरे यत् पुण्यं लभते तद्वद् उपलेपनकृण् नरः
33,3,śuddhodakena yat puṇyaṃ snāpite keśave bhavet kṣīrasnānena yat puṇyaṃ dadhnā ca madhunā tathā ghṛtasnānena yat puṇyaṃ pañcagavyena yad bhavet,शुद्धोदकेन यत् पुण्यं स्नापिते केशवे भवेत् क्षीरस्नानेन यत् पुण्यं दध्ना च मधुना तथा घृतस्नानेन यत् पुण्यं पञ्चगव्येन यद् भवेत्
33,4,kṣālite coṣṇatoyena pratimāyāṃ ca bhaktitaḥ karpūrāgurutoyena miśreṇa snāpitena ca,क्षालिते चोष्णतोयेन प्रतिमायां च भक्तितः कर्पूरागुरुतोयेन मिश्रेण स्नापितेन च
33,5,arghyadānena yat puṇyaṃ pādyācamanadānake mantreṇa snāpite yac ca vastradānena yad bhavet,अर्घ्यदानेन यत् पुण्यं पाद्याचमनदानके मन्त्रेण स्नापिते यच् च वस्त्रदानेन यद् भवेत्
33,6,śrīkhaṇḍakuṅkumābhyāṃ tu arcite kiṃ phalaṃ bhavet puṣpair abhyarcite yac ca yat phalaṃ dhūpadīpayoḥ,श्रीखण्डकुङ्कुमाभ्यां तु अर्चिते किं फलं भवेत् पुष्पैर् अभ्यर्चिते यच् च यत् फलं धूपदीपयोः
33,7,naivedyair yat phalaṃ proktaṃ pradakṣiṇakṛte tu yat namaskārakṛte yac ca phalaṃ yas stotragītayoḥ,नैवेद्यैर् यत् फलं प्रोक्तं प्रदक्षिणकृते तु यत् नमस्कारकृते यच् च फलं यस् स्तोत्रगीतयोः
33,8,tālavṛntapradānena cāmarasya ca yad bhavet dhvajapradāne yad viṣṇoḥ śaṅkhadānena yad bhavet,तालवृन्तप्रदानेन चामरस्य च यद् भवेत् ध्वजप्रदाने यद् विष्णोः शङ्खदानेन यद् भवेत्
33,9,etac cānyac ca yat kiṃcid ajñānān na pracoditam tat sarvaṃ kathaya brahman bhaktasya mama keśave,एतच् चान्यच् च यत् किंचिद् अज्ञानान् न प्रचोदितम् तत् सर्वं कथय ब्रह्मन् भक्तस्य मम केशवे
33,10,iti saṃprerito vipras tena rājñā bhṛgus tadā mārkaṇḍeyaṃ niyujyātha kathane sa gato muniḥ,इति संप्रेरितो विप्रस् तेन राज्ञा भृगुस् तदा मार्कण्डेयं नियुज्याथ कथने स गतो मुनिः
33,11,so 'pi tasmin mudāyukto haribhaktyā viśeṣataḥ rājñe pravaktum ārebhe bhṛguṇā codito muniḥ,सो ऽपि तस्मिन् मुदायुक्तो हरिभक्त्या विशेषतः राज्ञे प्रवक्तुम् आरेभे भृगुणा चोदितो मुनिः
33,12,rājaputra śṛṇuṣvedaṃ haripūjāvidhiṃ kramāt viṣṇubhaktasya vakṣyāmi tavāhaṃ pāṇḍuvaṃśaja,राजपुत्र शृणुष्वेदं हरिपूजाविधिं क्रमात् विष्णुभक्तस्य वक्ष्यामि तवाहं पाण्डुवंशज
33,13,narasiṃhasya nityaṃ ca yaḥ saṃmārjanam ārabhet sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke sa modate,नरसिंहस्य नित्यं च यः संमार्जनम् आरभेत् सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके स मोदते
33,14,gomayena mṛdā toyair yaḥ karoty upalepanam sa cākṣayaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate,गोमयेन मृदा तोयैर् यः करोत्य् उपलेपनम् स चाक्षयफलं प्राप्य विष्णुलोके महीयते
33,15,atrārthe yat purāvṛttam itihāsaṃ purātanam yac chrutvā sarvapāpebhyo muktir bhavati sattama,अत्रार्थे यत् पुरावृत्तम् इतिहासं पुरातनम् यच् छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुक्तिर् भवति सत्तम
33,16,purā yudhiṣṭhiro rājā pañcabhir bhrātṛbhir yutaḥ draupadyā saha rājendra kānanaṃ vicacāra ha,पुरा युधिष्ठिरो राजा पञ्चभिर् भ्रातृभिर् युतः द्रौपद्या सह राजेन्द्र काननं विचचार ह
33,17,śūlakaṇṭakaniṣkrāntās tatas te pañca pāṇḍavāḥ nārado 'pi gato nākaṃ juṣṭvedaṃ tīrtham uttamam,शूलकण्टकनिष्क्रान्तास् ततस् ते पञ्च पाण्डवाः नारदो ऽपि गतो नाकं जुष्ट्वेदं तीर्थम् उत्तमम्
33,18,tato yudhiṣṭhiro rājā prasthitas tīrtham uttamam darśanaṃ munimukhyasya tīrthadharmopadeśinaḥ,ततो युधिष्ठिरो राजा प्रस्थितस् तीर्थम् उत्तमम् दर्शनं मुनिमुख्यस्य तीर्थधर्मोपदेशिनः
33,19,cintayati ca dharmātmā krodhapaiśunyavarjitaḥ dānavo bahuromā ca tathā sthūlaśirā nṛpa,चिन्तयति च धर्मात्मा क्रोधपैशुन्यवर्जितः दानवो बहुरोमा च तथा स्थूलशिरा नृप
33,20,pāṇḍavān gacchato vīkṣya dānavo draupadīcchayā kṛtvā bhūpa mune rupaṃ bahuromā gatas tadā,पाण्डवान् गच्छतो वीक्ष्य दानवो द्रौपदीच्छया कृत्वा भूप मुने रुपं बहुरोमा गतस् तदा
33,21,praṇidhānaṃ vidhāyātha āsīnaḥ kuśaviṣṭare bibhrat kamaṇḍaluṃ pārśve darbhasūcīṃ tathā kare,प्रणिधानं विधायाथ आसीनः कुशविष्टरे बिभ्रत् कमण्डलुं पार्श्वे दर्भसूचीं तथा करे
33,22,akṣamālāṃ japan mantraṃ svanāsāgraṃ nirīkṣayan sa dṛṣṭaḥ pāṇḍavais tatra revāyāṃ vanacāribhiḥ,अक्षमालां जपन् मन्त्रं स्वनासाग्रं निरीक्षयन् स दृष्टः पाण्डवैस् तत्र रेवायां वनचारिभिः
33,23,tato yudhiṣṭhiro rājā taṃ praṇamya sahānujaḥ jagāda vacanaṃ dṛṣṭvā bhāgyenāsi mahāmune,ततो युधिष्ठिरो राजा तं प्रणम्य सहानुजः जगाद वचनं दृष्ट्वा भाग्येनासि महामुने
33,24,tīrthāni rudradehāyāḥ sugopyāni nivedaya munīnāṃ darśanaṃ nātha śrutaṃ dharmopadeśakam,तीर्थानि रुद्रदेहायाः सुगोप्यानि निवेदय मुनीनां दर्शनं नाथ श्रुतं धर्मोपदेशकम्
33,25,yāvan munim uvācedaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ tāvat sthūlaśirāḥ prāpto munirūpadharo 'paraḥ,यावन् मुनिम् उवाचेदं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः तावत् स्थूलशिराः प्राप्तो मुनिरूपधरो ऽपरः
33,26,jalpann ity āturaṃ vākyaṃ ko nāmāsty atra rakṣakaḥ bhayāturaṃ naro jīvaṃ yo rakṣec charaṇāgatam,जल्पन्न् इत्य् आतुरं वाक्यं को नामास्त्य् अत्र रक्षकः भयातुरं नरो जीवं यो रक्षेच् छरणागतम्
33,27,tasyānantaphalaṃ syād vai kiṃ punar māṃ dvijottamam ekato medinīdānaṃ merubhūdharadakṣiṇam,तस्यानन्तफलं स्याद् वै किं पुनर् मां द्विजोत्तमम् एकतो मेदिनीदानं मेरुभूधरदक्षिणम्
33,28,anyato hy ārtajīvānāṃ prāṇasaṃśayavāraṇam dvijaṃ dhenuṃ striyaṃ bālaṃ piḍyamānaṃ ca durjanaiḥ,अन्यतो ह्य् आर्तजीवानां प्राणसंशयवारणम् द्विजं धेनुं स्त्रियं बालं पिड्यमानं च दुर्जनैः
33,29,upekṣeta naro yas tu sa ca gacchati rauravam atha māṃ hṛtasarvasvaṃ prāṇatyāgaparāyaṇam,उपेक्षेत नरो यस् तु स च गच्छति रौरवम् अथ मां हृतसर्वस्वं प्राणत्यागपरायणम्
33,30,ko rakṣati naro vīraḥ parābhūtaṃ hi dānavaiḥ gṛhītvā cākṣamālāṃ me tathā subhakamaṇḍalum,को रक्षति नरो वीरः पराभूतं हि दानवैः गृहीत्वा चाक्षमालां मे तथा सुभकमण्डलुम्
33,31,nihato 'haṃ karāghātais tathā khāṭo manoharaḥ gṛhītaṃ mama sarvasvaṃ dānavena durātmanā,निहतो ऽहं कराघातैस् तथा खाटो मनोहरः गृहीतं मम सर्वस्वं दानवेन दुरात्मना
33,32,ity ākarṇya vacaḥ klībaṃ pāṇḍavā jātasaṃbhramāḥ yānti romāñcitā bhūyo vidhāyāgniṃ ca taṃ munim,इत्य् आकर्ण्य वचः क्लीबं पाण्डवा जातसंभ्रमाः यान्ति रोमाञ्चिता भूयो विधायाग्निं च तं मुनिम्
33,33,vimucya draupadīṃ tatra muneḥ pārśve mahātmanaḥ tato dūrataraṃ prāptāḥ saṃrambhāt te ca pāṇḍavāḥ,विमुच्य द्रौपदीं तत्र मुनेः पार्श्वे महात्मनः ततो दूरतरं प्राप्ताः संरम्भात् ते च पाण्डवाः
33,34,tato yudhiṣṭhiro 'vocat kiṃ ca no nātra dṛśyate kṛṣṇāsaṃrakṣaṇārthāya vraja vyāvartya cārjuna,ततो युधिष्ठिरो ऽवोचत् किं च नो नात्र दृश्यते कृष्णासंरक्षणार्थाय व्रज व्यावर्त्य चार्जुन
33,35,tato 'rjuno viniṣkrānto bandhuvākyapraṇoditaḥ tato yudhiṣṭhiro rājā satyāṃ vācam akalpayat,ततो ऽर्जुनो विनिष्क्रान्तो बन्धुवाक्यप्रणोदितः ततो युधिष्ठिरो राजा सत्यां वाचम् अकल्पयत्
33,36,nirīkṣya maṇḍalaṃ bhānos tadā sugahane vane mama satyāc ca sukṛtād dharmasaṃbhāṣaṇāt prabho,निरीक्ष्य मण्डलं भानोस् तदा सुगहने वने मम सत्याच् च सुकृताद् धर्मसंभाषणात् प्रभो
33,37,tathyaṃ śaṃsantu tridaśā mama saṃśayabhājinaḥ tato 'mbare 'bhavad vāṇī tadā bhūpāśarīriṇī,तथ्यं शंसन्तु त्रिदशा मम संशयभाजिनः ततो ऽम्बरे ऽभवद् वाणी तदा भूपाशरीरिणी
33,38,dānavo 'yaṃ mahārāja muniḥ sthūlaśirāḥ sthitaḥ nāsāv upadrutaḥ kena māyaiṣāsya durātmanaḥ,दानवो ऽयं महाराज मुनिः स्थूलशिराः स्थितः नासाव् उपद्रुतः केन मायैषास्य दुरात्मनः
33,39,tato bhīmaḥ karāghātair naśyamānaṃ hi dānavam saṃrambhāt kupito 'tyarthaṃ maulideśe jaghāna tam,ततो भीमः कराघातैर् नश्यमानं हि दानवम् संरम्भात् कुपितो ऽत्यर्थं मौलिदेशे जघान तम्
33,40,so 'pi rūpaṃ nijaṃ prāpya raudraṃ bhīmam atāḍayat tatra yuddhaṃ pravavṛte dāruṇaṃ bhīmadaityayoḥ,सो ऽपि रूपं निजं प्राप्य रौद्रं भीमम् अताडयत् तत्र युद्धं प्रववृते दारुणं भीमदैत्ययोः
33,41,kaṣṭād babhañja bhīmo 'pi tasya sthūlaṃ śiro vane arjuno 'pi samāyāto naiva paśyati taṃ munim,कष्टाद् बभञ्ज भीमो ऽपि तस्य स्थूलं शिरो वने अर्जुनो ऽपि समायातो नैव पश्यति तं मुनिम्
33,42,tathā ca draupadīṃ bhūyaḥ sādhvīṃ kāntāṃ ca vallabhām tato vṛkṣaṃ samāruhya yāvat paśyati cārjunaḥ,तथा च द्रौपदीं भूयः साध्वीं कान्तां च वल्लभाम् ततो वृक्षं समारुह्य यावत् पश्यति चार्जुनः
33,43,tāvad vidhāya tāṃ skandhe śīghraṃ dhāvati dānavaḥ saṃhṛtā yāti duṣṭena rudatī kurarī yathā,तावद् विधाय तां स्कन्धे शीघ्रं धावति दानवः संहृता याति दुष्टेन रुदती कुररी यथा
33,44,kurvatī bhīmabhīmeti dharmaputreti vādinī tāṃ dṛṣṭvā sa yayau vīraḥ śabdair saṃnādayan diśaḥ,कुर्वती भीमभीमेति धर्मपुत्रेति वादिनी तां दृष्ट्वा स ययौ वीरः शब्दैर् संनादयन् दिशः
33,45,pādanyāsoruvegena prabhagnāḥ pādapā bhṛśam tato daityo 'pi tāṃ tanvīṃ vihāyāśu palāyitaḥ,पादन्यासोरुवेगेन प्रभग्नाः पादपा भृशम् ततो दैत्यो ऽपि तां तन्वीं विहायाशु पलायितः
33,46,tathāpi cārjuno tasya kopān muñcati nāsuram patito medinīpṛṣṭhe tāvad eva caturbhujaḥ,तथापि चार्जुनो तस्य कोपान् मुञ्चति नासुरम् पतितो मेदिनीपृष्ठे तावद् एव चतुर्भुजः
33,47,pīte cavāsasī bibhrat śaṅkhacakrāyudhāni ca tataḥ sa vismayākrānto natvā pārtho vaco 'vadat,पीते चवाससी बिभ्रत् शङ्खचक्रायुधानि च ततः स विस्मयाक्रान्तो नत्वा पार्थो वचो ऽवदत्
33,48,kathaṃ kṛtaiṣā bhagavaṃs tvayā māyātra vaiṣṇavī mayāpy apakṛtaṃ nātha tat kṣamasva namo 'stu te,कथं कृतैषा भगवंस् त्वया मायात्र वैष्णवी मयाप्य् अपकृतं नाथ तत् क्षमस्व नमो ऽस्तु ते
33,49,nūnam ajñānabhāvena karmaitad dāruṇaṃ mayā tat kṣantavyaṃ jagannātha caitanyaṃ mānave kutaḥ,नूनम् अज्ञानभावेन कर्मैतद् दारुणं मया तत् क्षन्तव्यं जगन्नाथ चैतन्यं मानवे कुतः
33,50,nāhaṃ kṛṣṇo mahābāho bahuromāsmi dānavaḥ upayāto harer dehaṃ pūrvakarmaprabhāvataḥ,नाहं कृष्णो महाबाहो बहुरोमास्मि दानवः उपयातो हरेर् देहं पूर्वकर्मप्रभावतः
33,51,bahuroman purvajātiṃ karma me śaṃsa tattvataḥ kena karmavipākena viṣṇoḥ sārūpyam āptavān,बहुरोमन् पुर्वजातिं कर्म मे शंस तत्त्वतः केन कर्मविपाकेन विष्णोः सारूप्यम् आप्तवान्
33,52,śṛṇv arjuna mahābhāga sahito bhrātṛbhir mama caritaṃ citram atyarthaṃ śṛṇvatāṃ mudavardhanam,शृण्व् अर्जुन महाभाग सहितो भ्रातृभिर् मम चरितं चित्रम् अत्यर्थं शृण्वतां मुदवर्धनम्
33,53,aham āsaṃ purā rājā somavaṃśasamudbhavaḥ jayadhvaja iti khyāto nārāyaṇaparāyaṇaḥ,अहम् आसं पुरा राजा सोमवंशसमुद्भवः जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः
33,54,viṣṇor devālaye nityaṃ saṃmārjanaparāyaṇaḥ upaleparataś caiva dīpadāne samudyataḥ,विष्णोर् देवालये नित्यं संमार्जनपरायणः उपलेपरतश् चैव दीपदाने समुद्यतः
33,55,vītihotra iti khyāta āsīt sādhupurohitaḥ mama taccaritaṃ dṛṣṭvā vipro vismayam āgataḥ,वीतिहोत्र इति ख्यात आसीत् साधुपुरोहितः मम तच्चरितं दृष्ट्वा विप्रो विस्मयम् आगतः
33,56,kadācid upaviṣṭaṃ taṃ rājānaṃ viṣṇutatparam apṛcchad vītihotras taṃ vedavedāṅgapāragaḥ,कदाचिद् उपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् अपृच्छद् वीतिहोत्रस् तं वेदवेदाङ्गपारगः
33,57,rājan paramadharmajña haribhaktaparāyaṇa viṣṇubhaktimatāṃ puṃsāṃ śreṣṭho 'si puruṣarṣabha,राजन् परमधर्मज्ञ हरिभक्तपरायण विष्णुभक्तिमतां पुंसां श्रेष्ठो ऽसि पुरुषर्षभ
33,58,saṃmārjanaparo nityaṃ upaleparatas tathā tan me vada mahābhāga tvayā kiṃ viditaṃ phalam,संमार्जनपरो नित्यं उपलेपरतस् तथा तन् मे वद महाभाग त्वया किं विदितं फलम्
33,59,karmāṇy anyāni santy eva viṣṇoḥ priyatarāṇi vai tathāpi tvaṃ mahābhāga etayoḥ satatodyataḥ,कर्माण्य् अन्यानि सन्त्य् एव विष्णोः प्रियतराणि वै तथापि त्वं महाभाग एतयोः सततोद्यतः
33,60,sarvātmanā mahāpuṇyaṃ janeśa viditaṃ tava tad brūhi yady aguhyaṃ ca prītir mayi tavāsti cet,सर्वात्मना महापुण्यं जनेश विदितं तव तद् ब्रूहि यद्य् अगुह्यं च प्रीतिर् मयि तवास्ति चेत्
33,61,śṛṇuṣva vipraśārdūla mamaiva caritaṃ purā,शृणुष्व विप्रशार्दूल ममैव चरितं पुरा
33,62,jātismaratvāj jānāmi śrotṝṇāṃ vismayāvaham pūrvajanmani viprendra raivato nāma vāḍavaḥ,जातिस्मरत्वाज् जानामि श्रोतॄणां विस्मयावहम् पूर्वजन्मनि विप्रेन्द्र रैवतो नाम वाडवः
33,63,ayājyayājako 'haṃ vai sadaiva grāmayājakaḥ piśuno niṣṭhuraś caiva apaṇyanāṃ ca vikrayī,अयाज्ययाजको ऽहं वै सदैव ग्रामयाजकः पिशुनो निष्ठुरश् चैव अपण्यनां च विक्रयी
33,64,niṣiddhakarmācaraṇāt parityaktaḥ svabandhubhiḥ mahāpāparato nityaṃ brahmadveṣaratas tathā,निषिद्धकर्माचरणात् परित्यक्तः स्वबन्धुभिः महापापरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषरतस् तथा
33,65,paradāraparadravyalolupo jantuhiṃsakaḥ madyapānarato nityaṃ brahmadveṣaratas tathā,परदारपरद्रव्यलोलुपो जन्तुहिंसकः मद्यपानरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषरतस् तथा
33,66,evaṃ paparato nityaṃ bahuśo mārgarodhakṛt kadācit kāmacāro 'haṃ gṛhītvā brāhmaṇastriyaḥ,एवं पपरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत् कदाचित् कामचारो ऽहं गृहीत्वा ब्राह्मणस्त्रियः
33,67,śūnyaṃ pūjādibhir viṣṇor mandiraṃ prāptavān niśi svavastraprāntato brahman kiyadaṃśaḥ sa mārjitaḥ,शून्यं पूजादिभिर् विष्णोर् मन्दिरं प्राप्तवान् निशि स्ववस्त्रप्रान्ततो ब्रह्मन् कियदंशः स मार्जितः
33,68,pradīpaḥ sthāpitas tatra suratārthād dvijottama tenāpi mama duṣkarma niḥśeṣaṃ kṣayam āgatam,प्रदीपः स्थापितस् तत्र सुरतार्थाद् द्विजोत्तम तेनापि मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयम् आगतम्
33,69,evaṃ sthitaṃ viṣṇugṛhe mayā bhogecchayā dvija tadaiva dīpakaṃ dṛṣṭvā āgatāḥ purapālakāḥ,एवं स्थितं विष्णुगृहे मया भोगेच्छया द्विज तदैव दीपकं दृष्ट्वा आगताः पुरपालकाः
33,70,cauryārthaṃ paradūto 'yam ity uktvā mām apātayan khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa śiraś chittvā ca te gatāḥ,चौर्यार्थं परदूतो ऽयम् इत्य् उक्त्वा माम् अपातयन् खड्गेन तीक्ष्णधारेण शिरश् छित्त्वा च ते गताः
33,71,divyaṃ vimānam āruhya prabhudāsasamanvitam gandharvair gīyamāno 'haṃ svargalokaṃ tadā gataḥ,दिव्यं विमानम् आरुह्य प्रभुदाससमन्वितम् गन्धर्वैर् गीयमानो ऽहं स्वर्गलोकं तदा गतः
33,72,tatra sthitvā brahmakalpaṃ śataṃ sāgraṃ dvijottamāḥ divyabhogasamāyukto divyarūpasamanvitaḥ,तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पं शतं साग्रं द्विजोत्तमाः दिव्यभोगसमायुक्तो दिव्यरूपसमन्वितः
33,73,jāto 'haṃ puṇyayogād dhi somavaṃśasamudbhavaḥ jayadhvaja iti khyāto rājā rājīvalocanaḥ,जातो ऽहं पुण्ययोगाद् धि सोमवंशसमुद्भवः जयध्वज इति ख्यातो राजा राजीवलोचनः
33,74,tatrāpi kālavaśato mṛtaḥ svargam avāptavān indralokam anuprāpya rudralokaṃ tato gataḥ,तत्रापि कालवशतो मृतः स्वर्गम् अवाप्तवान् इन्द्रलोकम् अनुप्राप्य रुद्रलोकं ततो गतः
33,75,rudralokād brahmalokaṃ gacchatā nārado muniḥ dṛṣṭaś ca namito naiva garvān me hasitaś ca saḥ,रुद्रलोकाद् ब्रह्मलोकं गच्छता नारदो मुनिः दृष्टश् च नमितो नैव गर्वान् मे हसितश् च सः
33,76,kupitaḥ śaptavān māṃ sa rākṣaso bhava bhūpate iti śāpaṃ samākarṇya dattaṃ tena dvijanmanā,कुपितः शप्तवान् मां स राक्षसो भव भूपते इति शापं समाकर्ण्य दत्तं तेन द्विजन्मना
33,77,prasādito mayā bhūpa prasādaṃ kṛtavān muniḥ yadā revāmaṭhe rājan dharmaputrasya dhīmataḥ,प्रसादितो मया भूप प्रसादं कृतवान् मुनिः यदा रेवामठे राजन् धर्मपुत्रस्य धीमतः
33,78,bhāryāpahāraṃ nayataḥ śāpamokṣo bhaviṣyati so 'ham arjuna bhūpāla dharmaputra yudhiṣṭhira,भार्यापहारं नयतः शापमोक्षो भविष्यति सो ऽहम् अर्जुन भूपाल धर्मपुत्र युधिष्ठिर
33,79,viṣṇoḥ sārūpyam agamaṃ yāmi vaikuṇṭham adya vai,विष्णोः सारूप्यम् अगमं यामि वैकुण्ठम् अद्य वै
33,79,ab ity uktvā garuḍārūḍho dharmaputrasya paśyataḥ,अब् इत्य् उक्त्वा गरुडारूढो धर्मपुत्रस्य पश्यतः
33,80,cd gatavān viṣṇubhavanaṃ yatra viṣṇuḥ śriyā saha saṃmārjanopalepābhyāṃ mahimā tena varṇitaḥ,च्द् गतवान् विष्णुभवनं यत्र विष्णुः श्रिया सह संमार्जनोपलेपाभ्यां महिमा तेन वर्णितः
33,81,avaśenāpi yat karma kṛtvemāṃ śriyam āgataḥ bhaktimadbhiḥ praśāntaiś ca kiṃ punaḥ samyagarcanāt,अवशेनापि यत् कर्म कृत्वेमां श्रियम् आगतः भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश् च किं पुनः सम्यगर्चनात्
33,82,mārkaṇḍeyavacaḥ śrutvā pāṇḍuvaṃśasamudbhavaḥ sahasrānīkabhūpālo haripūjārato 'bhavat,मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा पाण्डुवंशसमुद्भवः सहस्रानीकभूपालो हरिपूजारतो ऽभवत्
33,83,tasmāc chṛṇuta viprendrā devo nārāyaṇo 'vyayaḥ jñānato 'jñānato vāpi pūjakānāṃ vimuktidaḥ,तस्माच् छृणुत विप्रेन्द्रा देवो नारायणो ऽव्ययः ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः
33,84,arcayadhvaṃ jagannāthaṃ bhūyo bhūyo vadāmy aham tartuṃ yadīcchatha dvijā dustaraṃ bhavasāgaram,अर्चयध्वं जगन्नाथं भूयो भूयो वदाम्य् अहम् तर्तुं यदीच्छथ द्विजा दुस्तरं भवसागरम्
33,85,ye 'rcayanti hariṃ bhaktāḥ praṇatārtiharaṃ harim te vandyās te prapūjyāś ca namasyāś ca viśeṣataḥ,ये ऽर्चयन्ति हरिं भक्ताः प्रणतार्तिहरं हरिम् ते वन्द्यास् ते प्रपूज्याश् च नमस्याश् च विशेषतः
34,1,iti śrīnarasimhapurāṇe sahasrānīkacarite mārkaṇḍeyenopadiṣṭasaṃmārjanopalepaphalaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ narp 33 punar eva dvijaśreṣṭha mārkaṇḍeya mahāmate nirmālyāpanayād viṣṇor yat puṇyaṃ tad vadasva me,इति श्रीनरसिम्हपुराणे सहस्रानीकचरिते मार्कण्डेयेनोपदिष्टसंमार्जनोपलेपफलं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः नर्प् ३३ पुनर् एव द्विजश्रेष्ठ मार्कण्डेय महामते निर्माल्यापनयाद् विष्णोर् यत् पुण्यं तद् वदस्व मे
34,2,nirmālyam apanīyātha toyena snāpya keśavam narasiṃhākṛtiṃ rājan sarvapāpaiḥ pramucyate,निर्माल्यम् अपनीयाथ तोयेन स्नाप्य केशवम् नरसिंहाकृतिं राजन् सर्वपापैः प्रमुच्यते
34,3,sarvatīrthaphalaṃ prāpya yānārūḍho divaṃ vrajet śrīviṣṇoḥ sadanaṃ prāpya modate kālam akṣayam,सर्वतीर्थफलं प्राप्य यानारूढो दिवं व्रजेत् श्रीविष्णोः सदनं प्राप्य मोदते कालम् अक्षयम्
34,4,āgaccha narasiṃheti āvāhyākṣatapuṣpakaiḥ etāvatāpi rājendra sarvapāpaiḥ pramucyate,आगच्छ नरसिंहेति आवाह्याक्षतपुष्पकैः एतावतापि राजेन्द्र सर्वपापैः प्रमुच्यते
34,5,dattvāsanam athārghyaṃ ca pādyam ācamanīyakam devadevasya vidhinā sarvapāpaiḥ pramucyate,दत्त्वासनम् अथार्घ्यं च पाद्यम् आचमनीयकम् देवदेवस्य विधिना सर्वपापैः प्रमुच्यते
34,6,snāpya toyena payasā narasiṃhaṃ narādhipa sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate,स्नाप्य तोयेन पयसा नरसिंहं नराधिप सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
34,7,snāpya dadhnā sakṛd yas tu nirmalaḥ priyadarśanaḥ viṣṇulokam avāpnoti pūjyamānaḥ surottamaiḥ,स्नाप्य दध्ना सकृद् यस् तु निर्मलः प्रियदर्शनः विष्णुलोकम् अवाप्नोति पूज्यमानः सुरोत्तमैः
34,8,yaḥ karoti harer arcāṃ madhunā snāpayan naraḥ agniloke sa moditvā punar viṣṇupure vaset,यः करोति हरेर् अर्चां मधुना स्नापयन् नरः अग्निलोके स मोदित्वा पुनर् विष्णुपुरे वसेत्
34,9,ghṛtena snapanaṃ yas tu snānakāle viśeṣataḥ narasiṃhākṛteḥ kuryāc *chaṅkhabherīnināditam,घृतेन स्नपनं यस् तु स्नानकाले विशेषतः नरसिंहाकृतेः कुर्याच् *छङ्खभेरीनिनादितम्
34,10,pāpakañcukam unmucya yathā jīrṇam ahis tvacam divyaṃ vimānam āsthāya viṣṇuloke mahīyate,पापकञ्चुकम् उन्मुच्य यथा जीर्णम् अहिस् त्वचम् दिव्यं विमानम् आस्थाय विष्णुलोके महीयते
34,11,pañcagavyena deveśaṃ yaḥ snāpayati bhaktitaḥ mantrapūrvaṃ mahārāja tasya puṇyam anantakam,पञ्चगव्येन देवेशं यः स्नापयति भक्तितः मन्त्रपूर्वं महाराज तस्य पुण्यम् अनन्तकम्
34,12,yaś ca godhūmakaiś cūrṇair udvartyoṣṇena vāriṇā prakṣālya devadeveśaṃ vāruṇaṃ lokam āpnuyāt,यश् च गोधूमकैश् चूर्णैर् उद्वर्त्योष्णेन वारिणा प्रक्षाल्य देवदेवेशं वारुणं लोकम् आप्नुयात्
34,13,pādapīṭhaṃ tu yo bhaktyā bilvapatrar nirgharṣitam uṣṇāmbunā ca prakṣālya sarvapāpair pramucyate,पादपीठं तु यो भक्त्या बिल्वपत्रर् निर्घर्षितम् उष्णाम्बुना च प्रक्षाल्य सर्वपापैर् प्रमुच्यते
34,14,kuśapuṣpodakaiḥ snātvā brahmalokam avāpnuyāt ratnodakena sāvitraṃ kauberaṃ hemavāriṇā narasiṃhaṃ tu saṃsnāpya karpūrāguruvāriṇā,कुशपुष्पोदकैः स्नात्वा ब्रह्मलोकम् अवाप्नुयात् रत्नोदकेन सावित्रं कौबेरं हेमवारिणा नरसिंहं तु संस्नाप्य कर्पूरागुरुवारिणा
34,15,indraloke sa moditvā paścād viṣṇupure vaset puṇyodakena govindaṃ snāpya bhaktyā narottama,इन्द्रलोके स मोदित्वा पश्चाद् विष्णुपुरे वसेत् पुण्योदकेन गोविन्दं स्नाप्य भक्त्या नरोत्तम
34,16,sāvitraṃ lokam āsādya viṣṇuloke mahīyate vastrābhyām arcanaṃ bhaktyā paridhāpya hariṃ hareḥ,सावित्रं लोकम् आसाद्य विष्णुलोके महीयते वस्त्राभ्याम् अर्चनं भक्त्या परिधाप्य हरिं हरेः
34,17,somaloke ramitvā ca viṣṇuloke mahīyate kuṅkumāguruśrīkhaṇḍakardamair acyutākṛtim,सोमलोके रमित्वा च विष्णुलोके महीयते कुङ्कुमागुरुश्रीखण्डकर्दमैर् अच्युताकृतिम्
34,18,ālipya bhaktyā rājendra kalpakoṭiṃ vased divi mallikāmālatījātiketakyaśokacampakaiḥ,आलिप्य भक्त्या राजेन्द्र कल्पकोटिं वसेद् दिवि मल्लिकामालतीजातिकेतक्यशोकचम्पकैः
34,19,puṃnāganāgabakulaiḥ padmair utpalajātibhiḥ tulasīkaravīraiś ca pālāśaiḥ sānukumbakaiḥ,पुंनागनागबकुलैः पद्मैर् उत्पलजातिभिः तुलसीकरवीरैश् च पालाशैः सानुकुम्बकैः
34,20,etair anyaiś ca kusumaiḥ praśastair acyutaṃ naraḥ arcayed daśasuvarṇasya pratyekaṃ phalam āpnuyāt,एतैर् अन्यैश् च कुसुमैः प्रशस्तैर् अच्युतं नरः अर्चयेद् दशसुवर्णस्य प्रत्येकं फलम् आप्नुयात्
34,21,mālāṃ kṛtvā yathālābham eteṣāṃ viṣṇum arcayet kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca,मालां कृत्वा यथालाभम् एतेषां विष्णुम् अर्चयेत् कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च
34,22,divyāṃ vimānam āsthāya viṣṇuloke sa modate narasiṃhaṃ tu yo bhaktyā bilvapatrair akhaṇḍitaiḥ,दिव्यां विमानम् आस्थाय विष्णुलोके स मोदते नरसिंहं तु यो भक्त्या बिल्वपत्रैर् अखण्डितैः
34,23,niśchidraiḥ pūjayed yas tu tulasībhiḥ samanvitam sarvapāpavinirmuktaḥ sarvabhūṣaṇabhūṣitaḥ,निश्छिद्रैः पूजयेद् यस् तु तुलसीभिः समन्वितम् सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वभूषणभूषितः
34,24,kāñcanena vimānena viṣṇuloke mahīyate māhiṣākhyaṃ guggulaṃ ca ājyayuktaṃ saśarkaram,काञ्चनेन विमानेन विष्णुलोके महीयते माहिषाख्यं गुग्गुलं च आज्ययुक्तं सशर्करम्
34,25,dhūpaṃ dadāti rājendra narasiṃhasya bhaktimān dhūpitaiḥ sarvadigbhyas tu sarvapāpavivarjitaḥ,धूपं ददाति राजेन्द्र नरसिंहस्य भक्तिमान् धूपितैः सर्वदिग्भ्यस् तु सर्वपापविवर्जितः
34,26,apsarogaṇasaṃkīrṇavimānena virājate vāyuloke sa moditvā paścād viṣṇupuraṃ vrajet,अप्सरोगणसंकीर्णविमानेन विराजते वायुलोके स मोदित्वा पश्चाद् विष्णुपुरं व्रजेत्
34,27,ghṛtena vātha tailena dīpaṃ prajvālayen naraḥ viṣṇave vidhivad bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu,घृतेन वाथ तैलेन दीपं प्रज्वालयेन् नरः विष्णवे विधिवद् भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु
34,28,vihāya pāpakalilaṃ saharādityasaprabhaḥ jyotiṣmatā vimānena viṣṇulokaṃ sa gacchati,विहाय पापकलिलं सहरादित्यसप्रभः ज्योतिष्मता विमानेन विष्णुलोकं स गच्छति
34,29,haviḥ śālyodanaṃ divān ājyayuktaṃ saśarkaram nivedya narasiṃhāya yāvakaṃ pāyasaṃ tathā,हविः शाल्योदनं दिवान् आज्ययुक्तं सशर्करम् निवेद्य नरसिंहाय यावकं पायसं तथा
34,30,samās tandulasaṃkhyāyā yāvatīs tāvatīr nṛpa viṣṇuloke mahābhogān bhuñjann āste sa vaiṣṇavaḥ,समास् तन्दुलसंख्याया यावतीस् तावतीर् नृप विष्णुलोके महाभोगान् भुञ्जन्न् आस्ते स वैष्णवः
34,31,balinā vaiṣṇavenātha tṛptāḥ santo divaukasaḥ śāntiṃ tasya prayacchanti śriyam ārogyam eva ca,बलिना वैष्णवेनाथ तृप्ताः सन्तो दिवौकसः शान्तिं तस्य प्रयच्छन्ति श्रियम् आरोग्यम् एव च
34,32,pradakṣiṇena caikena devadevasya bhaktitaḥ kṛtena yat phalaṃ nṝṇāṃ tac chṛṇuṣva nṛpātmaja,प्रदक्षिणेन चैकेन देवदेवस्य भक्तितः कृतेन यत् फलं नॄणां तच् छृणुष्व नृपात्मज
34,33,pṛthvīpradakṣiṇaphalaṃ prāpya viṣṇupure vaset namaskāraḥ kṛto yena bhaktyā vai mādhavasya ca,पृथ्वीप्रदक्षिणफलं प्राप्य विष्णुपुरे वसेत् नमस्कारः कृतो येन भक्त्या वै माधवस्य च
34,34,dharmārthakāmamokṣākhyaṃ phalaṃ tenāptam añjasā stotrair japaiś ca devāgre yaḥ stauti madhusūdanam,धर्मार्थकाममोक्षाख्यं फलं तेनाप्तम् अञ्जसा स्तोत्रैर् जपैश् च देवाग्रे यः स्तौति मधुसूदनम्
34,35,sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate gītavādyādikaṃ nāṭyaṃ śaṅkhatūryādiniḥsvanaiḥ,सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते गीतवाद्यादिकं नाट्यं शङ्खतूर्यादिनिःस्वनैः
34,36,yaḥ kārayati vai viṣṇoḥ sa yāti mandiraṃ naraḥ parvakāle viśeṣeṇa kāmagaḥ kāmarūpavān,यः कारयति वै विष्णोः स याति मन्दिरं नरः पर्वकाले विशेषेण कामगः कामरूपवान्
34,37,susaṃgītavidaiś caiva sevyamāno 'psarogaṇaiḥ mahārhamaṇicitreṇa vimānena virājatā,सुसंगीतविदैश् चैव सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः महार्हमणिचित्रेण विमानेन विराजता
34,38,svargāt svargam anuprāpya viṣṇuloke mahīyate dhvajaṃ tu viṣṇave yas tu garuḍena samanvitam,स्वर्गात् स्वर्गम् अनुप्राप्य विष्णुलोके महीयते ध्वजं तु विष्णवे यस् तु गरुडेन समन्वितम्
34,39,dadyāt so 'pi dhvajākīrṇavimānena virājatā viṣṇulokam avāpnoti sevyamāno 'psarogaṇaiḥ,दद्यात् सो ऽपि ध्वजाकीर्णविमानेन विराजता विष्णुलोकम् अवाप्नोति सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः
34,40,suvarṇābharaṇair divyair hārakeyūrakuṇḍalaiḥ mukuṭābharaṇādyaiś ca yo viṣṇuṃ pūjayen nṛpa,सुवर्णाभरणैर् दिव्यैर् हारकेयूरकुण्डलैः मुकुटाभरणाद्यैश् च यो विष्णुं पूजयेन् नृप
34,41,sarvapāpavinirmuktaḥ sarvabhūṣaṇabhūṣitaḥ indraloke vased dhīmān yāvad indrāś caturdaśa,सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वभूषणभूषितः इन्द्रलोके वसेद् धीमान् यावद् इन्द्राश् चतुर्दश
34,42,yo gāṃ payasvinīṃ viṣṇoḥ kapilāṃ saṃprayacchati ārādhya tam athāgre tu yat kiṃcid dagdham uttamam,यो गां पयस्विनीं विष्णोः कपिलां संप्रयच्छति आराध्य तम् अथाग्रे तु यत् किंचिद् दग्धम् उत्तमम्
34,43,tad dattvā narasiṃhāya viṣṇuloke mahīyate pitaras tasya modante śvetadvīpe ciraṃ nṛpa,तद् दत्त्वा नरसिंहाय विष्णुलोके महीयते पितरस् तस्य मोदन्ते श्वेतद्वीपे चिरं नृप
34,44,evaṃ yaḥ pūjayed rājan narasiṃhaṃ narottamaḥ tasya svargāpavargau tu bhavato nātra saṃśayaḥ,एवं यः पूजयेद् राजन् नरसिंहं नरोत्तमः तस्य स्वर्गापवर्गौ तु भवतो नात्र संशयः
34,45,yatraivaṃ pūjyate viṣṇur narasiṃho narair nṛpa na tatra vyādhidurbhikṣarājacaurādikaṃ bhayam,यत्रैवं पूज्यते विष्णुर् नरसिंहो नरैर् नृप न तत्र व्याधिदुर्भिक्षराजचौरादिकं भयम्
34,46,narasiṃhaṃ samārādhya vidhinānena mādhavam nānāsvargasukhaṃ bhuktvā na bhūyaḥ stanapo bhavet,नरसिंहं समाराध्य विधिनानेन माधवम् नानास्वर्गसुखं भुक्त्वा न भूयः स्तनपो भवेत्
34,47,nityaṃ sarpis tilair homo grāme yasmin pravartate na bhavet tasya grāmasya bhayaṃ vā tatra kutracit,नित्यं सर्पिस् तिलैर् होमो ग्रामे यस्मिन् प्रवर्तते न भवेत् तस्य ग्रामस्य भयं वा तत्र कुत्रचित्
34,48,anāvṛṣṭir māhāmārī doṣā no dāhakā nṛpa narasiṃhaṃ samārādhya brāhmaṇair vedapāragaiḥ,अनावृष्टिर् माहामारी दोषा नो दाहका नृप नरसिंहं समाराध्य ब्राह्मणैर् वेदपारगैः
34,49,kārayel lakṣahomaṃ tu grāme yatra purādhipaḥ kṛte tasmin mayokte tu āgacchati na tadbhayam,कारयेल् लक्षहोमं तु ग्रामे यत्र पुराधिपः कृते तस्मिन् मयोक्ते तु आगच्छति न तद्भयम्
34,50,dṛṣṭopasargamaraṇaṃ prajānām ātmanaś ca hi samyagārādhanīyaṃ tu narasiṃhasya mandire,दृष्टोपसर्गमरणं प्रजानाम् आत्मनश् च हि सम्यगाराधनीयं तु नरसिंहस्य मन्दिरे
34,51,śaṃkarāyatane cāpi koṭihomaṃ narādhipa kārayet saṃyatair vipraiḥ sabhojanasadakṣiṇaiḥ,शंकरायतने चापि कोटिहोमं नराधिप कारयेत् संयतैर् विप्रैः सभोजनसदक्षिणैः
34,52,kṛte tasmin nṛpaśreṣṭha narasiṃhaprasādataḥ upasargādimaraṇaṃ prajānām upaśāmyati,कृते तस्मिन् नृपश्रेष्ठ नरसिंहप्रसादतः उपसर्गादिमरणं प्रजानाम् उपशाम्यति
34,53,duḥsvapnadarśane ghore grahapīḍāsu cātmanaḥ homaṃ ca bhojanaṃ caiva tasya doṣaḥ praṇaśyati,दुःस्वप्नदर्शने घोरे ग्रहपीडासु चात्मनः होमं च भोजनं चैव तस्य दोषः प्रणश्यति
34,54,ayane viṣuve caiva candrasūryagrahe tathā narasiṃhaṃ samārādhya lakṣahomaṃ tu kārayet,अयने विषुवे चैव चन्द्रसूर्यग्रहे तथा नरसिंहं समाराध्य लक्षहोमं तु कारयेत्
34,55,śāntir bhavati rājendra tasya tatsthānavāsinām evamādiphalopetaṃ narasiṃhārcanaṃ nṛpa,शान्तिर् भवति राजेन्द्र तस्य तत्स्थानवासिनाम् एवमादिफलोपेतं नरसिंहार्चनं नृप
34,56,kuru tvaṃ bhūpateḥ putra yadi vāñchasi sadgatim ataḥ parataraṃ nāsti svargamokṣaphalapradam,कुरु त्वं भूपतेः पुत्र यदि वाञ्छसि सद्गतिम् अतः परतरं नास्ति स्वर्गमोक्षफलप्रदम्
34,57,narendraiḥ sukaraṃ kartuṃ devadevasya pūjanam santy araṇye hy amūlyāni patrapuṣpāṇi śākhinām,नरेन्द्रैः सुकरं कर्तुं देवदेवस्य पूजनम् सन्त्य् अरण्ये ह्य् अमूल्यानि पत्रपुष्पाणि शाखिनाम्
34,58,toyaṃ nadītaḍāgeṣu devaḥ sādhāraṇaḥ sthitaḥ mano niyamayed ekaṃ vidyāsādhanakarmaṇi,तोयं नदीतडागेषु देवः साधारणः स्थितः मनो नियमयेद् एकं विद्यासाधनकर्मणि
34,59,mano niyamitaṃ yena muktis tasya kare sthitā,मनो नियमितं येन मुक्तिस् तस्य करे स्थिता
34,60,ity evam uktaṃ bhṛgucoditena mayā tavehārcanam acyutasya dine dine tvaṃ kuru viṣṇupūjāṃ vadasva cānyat kathayāmi kiṃ te,इत्य् एवम् उक्तं भृगुचोदितेन मया तवेहार्चनम् अच्युतस्य दिने दिने त्वं कुरु विष्णुपूजां वदस्व चान्यत् कथयामि किं ते
35,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe sahasrānīkacarite śrīviṣṇoḥ pūjāvidhir nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ narp 34 aho mahat tvayā proktaṃ viṣṇvārādhanajaṃ phalam suptās te muniśārdūla ye viṣṇuṃ nārcayanti vai,इति श्रीनरसिंहपुराणे सहस्रानीकचरिते श्रीविष्णोः पूजाविधिर् नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः नर्प् ३४ अहो महत् त्वया प्रोक्तं विष्ण्वाराधनजं फलम् सुप्तास् ते मुनिशार्दूल ये विष्णुं नार्चयन्ति वै
35,2,tvatprasādāc chrutaṃ hy etan narasiṃhārcanakramam bhaktyā taṃ pūjayiṣyāmi koṭihomaphalaṃ vada,त्वत्प्रसादाच् छ्रुतं ह्य् एतन् नरसिंहार्चनक्रमम् भक्त्या तं पूजयिष्यामि कोटिहोमफलं वद
35,3,imam arthaṃ purā pṛṣṭaḥ śaunako guruṇā nṛpa yat tasmai kathayām_asa śaunakas tad vādami te,इमम् अर्थं पुरा पृष्टः शौनको गुरुणा नृप यत् तस्मै कथयाम्_अस शौनकस् तद् वादमि ते
35,4,śaunakaṃ tu sukhāsīnaṃ paryapṛcchad bṛhaspatiḥ,शौनकं तु सुखासीनं पर्यपृच्छद् बृहस्पतिः
35,4,ab lakṣahomasya yā bhūmiḥ koṭihomasya yā śubhā,अब् लक्षहोमस्य या भूमिः कोटिहोमस्य या शुभा
35,5,cd tāṃ me kathaya viprendra homasya carite vidhim,च्द् तां मे कथय विप्रेन्द्र होमस्य चरिते विधिम्
35,5,ab ityukto guruṇā so 'tha lakṣahomādikaṃ vidhim,अब् इत्युक्तो गुरुणा सो ऽथ लक्षहोमादिकं विधिम्
35,6,cd śaunako vaktum ārebhe yathāvan nṛpasattama,च्द् शौनको वक्तुम् आरेभे यथावन् नृपसत्तम
35,6,ab pravakṣyāmi yathāvat te śṛṇu devapurohita,अब् प्रवक्ष्यामि यथावत् ते शृणु देवपुरोहित
35,7,cd lakṣahomamahābhūmiṃ tadviśuddhiṃ viśeṣataḥ yajñakarmaṇi śastāyā bhūmer lakṣaṇam uttamam,च्द् लक्षहोममहाभूमिं तद्विशुद्धिं विशेषतः यज्ञकर्मणि शस्ताया भूमेर् लक्षणम् उत्तमम्
35,8,susaṃskṛtāṃ samāṃ snigdhāṃ pūrvapūrvam athottamām ūrumātraṃ khanitvā ca śodhayet tāṃ viśeṣataḥ,सुसंस्कृतां समां स्निग्धां पूर्वपूर्वम् अथोत्तमाम् ऊरुमात्रं खनित्वा च शोधयेत् तां विशेषतः
35,9,bahiracchatayā tatra mṛdācchādya pralepayet pramāṇaṃ bāhumātraṃ tu sarvataḥ kuṇḍalakṣaṇam,बहिरच्छतया तत्र मृदाच्छाद्य प्रलेपयेत् प्रमाणं बाहुमात्रं तु सर्वतः कुण्डलक्षणम्
35,10,caturasraṃ catuṣkoṇaṃ tulyasūtreṇa kārayet upari mekhalāṃ kuryāc caturasrāṃ suvistarām,चतुरस्रं चतुष्कोणं तुल्यसूत्रेण कारयेत् उपरि मेखलां कुर्याच् चतुरस्रां सुविस्तराम्
35,11,caturaṅgulamātraṃ tu ucchritāṃ sūtrasūtritām brāhmaṇān vedasaṃpannān brahmakarmasamanvitān,चतुरङ्गुलमात्रं तु उच्छ्रितां सूत्रसूत्रिताम् ब्राह्मणान् वेदसंपन्नान् ब्रह्मकर्मसमन्वितान्
35,12,āmantrayed yathānyāyaṃ yajamāno viśeṣataḥ brahmacaryavrataṃ kuryus trirātraṃ te dvijātayaḥ,आमन्त्रयेद् यथान्यायं यजमानो विशेषतः ब्रह्मचर्यव्रतं कुर्युस् त्रिरात्रं ते द्विजातयः
35,13,ahorātram upoṣyātha gāyatrīm ayutaṃ japet te śuklavāsasaḥ snātā gandhasrakpuṣpadhāriṇaḥ,अहोरात्रम् उपोष्याथ गायत्रीम् अयुतं जपेत् ते शुक्लवाससः स्नाता गन्धस्रक्पुष्पधारिणः
35,14,śucayaś ca nirāhārāḥ saṃtuṣṭā saṃyatendriyāḥ kauśam āsanam āsīnā ekāgramanasaḥ punaḥ,शुचयश् च निराहाराः संतुष्टा संयतेन्द्रियाः कौशम् आसनम् आसीना एकाग्रमनसः पुनः
35,15,ārabheyuś ca te yatnāt tato homam atandritāḥ bhūmim ālikhya cābhyukṣya yatnād agniṃ nidhāpayet,आरभेयुश् च ते यत्नात् ततो होमम् अतन्द्रिताः भूमिम् आलिख्य चाभ्युक्ष्य यत्नाद् अग्निं निधापयेत्
35,16,gṛhyoktena vidhānena homaṃ tatra ca homayet āghārāv ājyabhāgau ca juhuyāt pūrvam eva tu,गृह्योक्तेन विधानेन होमं तत्र च होमयेत् आघाराव् आज्यभागौ च जुहुयात् पूर्वम् एव तु
35,17,yavadhānyatilair miśrāṃ gāyatryā prathamāhutim juhuyād ekacittena svāhākārānvitāṃ budhaḥ,यवधान्यतिलैर् मिश्रां गायत्र्या प्रथमाहुतिम् जुहुयाद् एकचित्तेन स्वाहाकारान्वितां बुधः
35,18,gāyatrī chandasāṃ mātā brahmayoniḥ pratiṣṭhitā savitā devatā tasya viśvāmitras tathā ṛṣiḥ,गायत्री छन्दसां माता ब्रह्मयोनिः प्रतिष्ठिता सविता देवता तस्य विश्वामित्रस् तथा ऋषिः
35,19,tato vyāhṛtibhiḥ paścāj juhuyāc ca tilānvitam yāvat prapūryate saṃkhyā lakṣaṃ vā koṭir eva vā,ततो व्याहृतिभिः पश्चाज् जुहुयाच् च तिलान्वितम् यावत् प्रपूर्यते संख्या लक्षं वा कोटिर् एव वा
35,20,tāvad dhomaṃ tilaiḥ kuryād acyutārcanapūrvakam dīnānāthajanebhyas tu yajamānaḥ prayatnataḥ,तावद् धोमं तिलैः कुर्याद् अच्युतार्चनपूर्वकम् दीनानाथजनेभ्यस् तु यजमानः प्रयत्नतः
35,21,tāvac ca bhojanaṃ dadyād yāvad dhomaṃ samācaret samāpte dakṣiṇāṃ dadyād ṛtvigbhyaḥ śraddhayānvitaḥ,तावच् च भोजनं दद्याद् यावद् धोमं समाचरेत् समाप्ते दक्षिणां दद्याद् ऋत्विग्भ्यः श्रद्धयान्वितः
35,22,yathārhatā na lobhena tataḥ śāntyudakena ca prokṣayed grāmamadhye tu vyādhitāṃs tu viśeṣataḥ,यथार्हता न लोभेन ततः शान्त्युदकेन च प्रोक्षयेद् ग्राममध्ये तु व्याधितांस् तु विशेषतः
35,23,evaṃ kṛte tu homasya purasya nagarasya ca rāṣṭrasya ca mahābhāga rājño janapadasya ca sarvabādhāpraśamanī śāntir bhavati sarvadā,एवं कृते तु होमस्य पुरस्य नगरस्य च राष्ट्रस्य च महाभाग राज्ञो जनपदस्य च सर्वबाधाप्रशमनी शान्तिर् भवति सर्वदा
35,24,ity etac chaunakaproktaṃ kathitaṃ nṛpanandana lakṣahomādikavidhiṃ kāryaṃ rāṣṭre suśāntidam,इत्य् एतच् छौनकप्रोक्तं कथितं नृपनन्दन लक्षहोमादिकविधिं कार्यं राष्ट्रे सुशान्तिदम्
35,25,grāme gṛhe vā purabāhyadeśe dvijair ayaṃ yatnakṛtaḥ purovidhiḥ tatrāpi śāntir bhavitā narāṇāṃ gavāṃ ca bhṛtyaiḥ saha bhūpateś ca,ग्रामे गृहे वा पुरबाह्यदेशे द्विजैर् अयं यत्नकृतः पुरोविधिः तत्रापि शान्तिर् भविता नराणां गवां च भृत्यैः सह भूपतेश् च
36,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe lakṣahomavidhir nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ narp 35 avatārān ahaṃ vakṣye devadevasya cakriṇaḥ tān śṛṇuṣva mahīpāla pavitrān pāpanāśanān,इति श्रीनरसिंहपुराणे लक्षहोमविधिर् नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः नर्प् ३५ अवतारान् अहं वक्ष्ये देवदेवस्य चक्रिणः तान् शृणुष्व महीपाल पवित्रान् पापनाशनान्
36,2,yathā matsyena rūpeṇa dattā vedāḥ svayaṃbhuve madhukaiṭabhau ca nidhanaṃ prāpitau ca mahātmanā,यथा मत्स्येन रूपेण दत्ता वेदाः स्वयंभुवे मधुकैटभौ च निधनं प्रापितौ च महात्मना
36,3,yathā kaurmeṇa rūpeṇa viṣṇunā mandaro dhṛtaḥ yathā pṛthvī dhṛtā rājan vārāheṇa mahātmanā,यथा कौर्मेण रूपेण विष्णुना मन्दरो धृतः यथा पृथ्वी धृता राजन् वाराहेण महात्मना
36,4,tenaiva nidhanaṃ prāpto yathā rājan mahābalaḥ hiraṇyākṣo mahāvīryo ditiputro mahātanuḥ,तेनैव निधनं प्राप्तो यथा राजन् महाबलः हिरण्याक्षो महावीर्यो दितिपुत्रो महातनुः
36,5,yathā hiraṇyakaśipus tridaśānām ariḥ purā narasiṃhena devena prāpito nidhanaṃ nṛpa,यथा हिरण्यकशिपुस् त्रिदशानाम् अरिः पुरा नरसिंहेन देवेन प्रापितो निधनं नृप
36,6,yathā baddho baliḥ pūrvaṃ vāmanena mahātmanā indras tribhuvanādhyakṣaḥ kṛtas tena nṛpātmaja,यथा बद्धो बलिः पूर्वं वामनेन महात्मना इन्द्रस् त्रिभुवनाध्यक्षः कृतस् तेन नृपात्मज
36,7,rāmeṇa bhūtvā ca yathā viṣṇunā rāvaṇo hataḥ sagaṇāś cādbhutā rājan rākṣasā devakaṇṭakāḥ,रामेण भूत्वा च यथा विष्णुना रावणो हतः सगणाश् चाद्भुता राजन् राक्षसा देवकण्टकाः
36,8,yathā paraśurāmeṇa kṣatram utsāditaṃ purā balabhadreṇa rāmeṇa yathā daityaḥ purā hataḥ,यथा परशुरामेण क्षत्रम् उत्सादितं पुरा बलभद्रेण रामेण यथा दैत्यः पुरा हतः
36,9,yathā kṛṣṇena kaṃsādyā hatā daityāḥ suradviṣaḥ kalau prāpte yathā buddho bhaven nārāyaṇaḥ prabhuḥ,यथा कृष्णेन कंसाद्या हता दैत्याः सुरद्विषः कलौ प्राप्ते यथा बुद्धो भवेन् नारायणः प्रभुः
36,10,kalkirūpaṃ samāsthāya yathā mlecchā nipātitāḥ samāpte tu kalau bhūyas tathā te kathayāmy aham,कल्किरूपं समास्थाय यथा म्लेच्छा निपातिताः समाप्ते तु कलौ भूयस् तथा ते कथयाम्य् अहम्
36,11,harer anantasya parākramaṃ yaḥ śṛṇoti bhūpāla samāhitātmā mayocyamānaṃ ca vimucya pāpaṃ prayāti viṣṇoḥ padam atyudāram,हरेर् अनन्तस्य पराक्रमं यः शृणोति भूपाल समाहितात्मा मयोच्यमानं च विमुच्य पापं प्रयाति विष्णोः पदम् अत्युदारम्
37,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe hareḥ prādurbhāvānukramaṇe ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ narp 36 nānātvād avatārāṇām acyutasya mahātmanaḥ na śakyaṃ vistarād vaktuṃ tān bravīmi samāsataḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे हरेः प्रादुर्भावानुक्रमणे षट्त्रिंशो ऽध्यायः नर्प् ३६ नानात्वाद् अवताराणाम् अच्युतस्य महात्मनः न शक्यं विस्तराद् वक्तुं तान् ब्रवीमि समासतः
37,2,purā kila jagatsraṣṭā bhagavān puruṣottamaḥ anantabhogaśayane yoganidrāṃ samāgataḥ,पुरा किल जगत्स्रष्टा भगवान् पुरुषोत्तमः अनन्तभोगशयने योगनिद्रां समागतः
37,3,atha tasya prasuptasya devadevasya śārṅgiṇaḥ śrotrābhyām apatat toye svedabindudvayaṃ nṛpa,अथ तस्य प्रसुप्तस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिणः श्रोत्राभ्याम् अपतत् तोये स्वेदबिन्दुद्वयं नृप
37,4,madhukaiṭabhanāmānau tasmāj jātau mahābalau mahākāyau mahāvīryau mahābalaparākramau,मधुकैटभनामानौ तस्माज् जातौ महाबलौ महाकायौ महावीर्यौ महाबलपराक्रमौ
37,5,acyutasya prasuptasya mahat padmam ajāyata nābhimadhye nṛpaśreṣṭha tasmin brahmābhyajāyata,अच्युतस्य प्रसुप्तस्य महत् पद्मम् अजायत नाभिमध्ये नृपश्रेष्ठ तस्मिन् ब्रह्माभ्यजायत
37,6,sa cokto viṣṇunā rājan prajāḥ sṛja mahāmate tathety uktvā jagannāthaṃ brahmāpi kamalodbhavaḥ,स चोक्तो विष्णुना राजन् प्रजाः सृज महामते तथेत्य् उक्त्वा जगन्नाथं ब्रह्मापि कमलोद्भवः
37,7,vedaśāstravaśād yāvat prajā sraṣṭuṃ samudyataḥ tāvat tatra samāyātau tāv ubhau madhukaiṭabhau,वेदशास्त्रवशाद् यावत् प्रजा स्रष्टुं समुद्यतः तावत् तत्र समायातौ ताव् उभौ मधुकैटभौ
37,8,āgatya vedaśāstrārthavijñānaṃ brahmaṇaḥ kṣaṇāt apakṛtya gatau ghorau dānavau baladarpitau,आगत्य वेदशास्त्रार्थविज्ञानं ब्रह्मणः क्षणात् अपकृत्य गतौ घोरौ दानवौ बलदर्पितौ
37,9,tataḥ padmodbhavo rājan jñānahīno 'bhavat kṣaṇāt duḥkhitaś cintayām_asa kathaṃ srakṣyāmi vai prajāḥ,ततः पद्मोद्भवो राजन् ज्ञानहीनो ऽभवत् क्षणात् दुःखितश् चिन्तयाम्_अस कथं स्रक्ष्यामि वै प्रजाः
37,10,coditas tvaṃ sṛjasveti prajā devena tat katham srakṣye 'haṃ jñānahīnas tu aho kaṣṭam upasthitam,चोदितस् त्वं सृजस्वेति प्रजा देवेन तत् कथम् स्रक्ष्ये ऽहं ज्ञानहीनस् तु अहो कष्टम् उपस्थितम्
37,11,iti saṃcintya duḥkhārto brahmā lokapitāmahaḥ yatnato vedaśāstrāṇi smarann api na dṛṣṭavān,इति संचिन्त्य दुःखार्तो ब्रह्मा लोकपितामहः यत्नतो वेदशास्त्राणि स्मरन्न् अपि न दृष्टवान्
37,12,tato viṣaṇṇacittas tu taṃ devaṃ puruṣottamam ekāgramanasā samyak śāstreṇa stotum ārabhat,ततो विषण्णचित्तस् तु तं देवं पुरुषोत्तमम् एकाग्रमनसा सम्यक् शास्त्रेण स्तोतुम् आरभत्
37,13,oṃ namo vedanidhaye śāstrāṇāṃ nidhaye namaḥ vijñānanidhaye nityaṃ karmaṇāṃ nidhaye namaḥ,ॐ नमो वेदनिधये शास्त्राणां निधये नमः विज्ञाननिधये नित्यं कर्मणां निधये नमः
37,14,vidyādharāya devāya vāgīśāya namo namaḥ acintyāya namo nityaṃ sarvajñāya namo namaḥ,विद्याधराय देवाय वागीशाय नमो नमः अचिन्त्याय नमो नित्यं सर्वज्ञाय नमो नमः
37,15,amūrtis tvaṃ mahābāho yajñamūrtir adhokṣaja sāmnāṃ mūrtis tvam evādya sarvadā sarvarūpavān,अमूर्तिस् त्वं महाबाहो यज्ञमूर्तिर् अधोक्षज साम्नां मूर्तिस् त्वम् एवाद्य सर्वदा सर्वरूपवान्
37,16,sarvajñānamayo 'si tvaṃ hṛdi jñānamayo 'cyuta dehi me tvaṃ sarvajñānaṃ devadeva namo namaḥ,सर्वज्ञानमयो ऽसि त्वं हृदि ज्ञानमयो ऽच्युत देहि मे त्वं सर्वज्ञानं देवदेव नमो नमः
37,17,itthaṃ stutas tadā tena śaṅkhacakragadādharaḥ brahmāṇam āha deveśo dāsye te jñānam uttamam,इत्थं स्तुतस् तदा तेन शङ्खचक्रगदाधरः ब्रह्माणम् आह देवेशो दास्ये ते ज्ञानम् उत्तमम्
37,18,ity uktvā tu tadā viṣṇuś cintayām_asa pārthiva kenāsya nītaṃ vijñānaṃ kena rūpeṇa cādadhe,इत्य् उक्त्वा तु तदा विष्णुश् चिन्तयाम्_अस पार्थिव केनास्य नीतं विज्ञानं केन रूपेण चादधे
37,19,madhukaiṭabhakṛtaṃ sarvam iti jñātvā janārdanaḥ mātsyaṃ rūpaṃ samāsthāya bahuyojanam āyatam bahuyojanavistīrṇaṃ sarvajñānamayaṃ nṛpa,मधुकैटभकृतं सर्वम् इति ज्ञात्वा जनार्दनः मात्स्यं रूपं समास्थाय बहुयोजनम् आयतम् बहुयोजनविस्तीर्णं सर्वज्ञानमयं नृप
37,20,sa praviśya jalaṃ tūrṇaṃ kṣobhayām_asa taṃ hariḥ praviśya ca sa pātālaṃ dṛṣṭavān madhukaiṭabhau,स प्रविश्य जलं तूर्णं क्षोभयाम्_अस तं हरिः प्रविश्य च स पातालं दृष्टवान् मधुकैटभौ
37,21,tau mohayitvā tumulaṃ taj jñānaṃ jagṛhe hariḥ vedaśāstrāṇi munibhiḥ saṃstuto madhusūdanaḥ,तौ मोहयित्वा तुमुलं तज् ज्ञानं जगृहे हरिः वेदशास्त्राणि मुनिभिः संस्तुतो मधुसूदनः
37,22,ānīya brahmaṇe dattvā tyaktvā tan mātsyakaṃ nṛpa jagaddhitāya sa punar yoganidrāvaśaṃ gataḥ,आनीय ब्रह्मणे दत्त्वा त्यक्त्वा तन् मात्स्यकं नृप जगद्धिताय स पुनर् योगनिद्रावशं गतः
37,23,tataḥ prabuddhau saṃkruddhau tāv ubhau madhukaiṭabhau āgatya dadṛśāte tu śayānaṃ devam avyayam,ततः प्रबुद्धौ संक्रुद्धौ ताव् उभौ मधुकैटभौ आगत्य ददृशाते तु शयानं देवम् अव्ययम्
37,24,ayaṃ sa puruṣo dhūrta āvāṃ saṃmohya māyayā ānīya vedaśāstrāṇi dattvā śete 'tra sādhuvat,अयं स पुरुषो धूर्त आवां संमोह्य मायया आनीय वेदशास्त्राणि दत्त्वा शेते ऽत्र साधुवत्
37,25,ity uktvā tau mahāghorau dānavau madhukaiṭabhau bodhayām_asatus tūrṇaṃ śayānaṃ keśavaṃ nṛpa,इत्य् उक्त्वा तौ महाघोरौ दानवौ मधुकैटभौ बोधयाम्_असतुस् तूर्णं शयानं केशवं नृप
37,26,yuddhārtham āgatāv atra tvayā saha mahāmate āvayor dehi saṃgrāmaṃ yudhyasvotthāya sāṃpratam,युद्धार्थम् आगताव् अत्र त्वया सह महामते आवयोर् देहि संग्रामं युध्यस्वोत्थाय सांप्रतम्
37,27,ityukto bhagavāṃs tābhyāṃ devadevo nṛpottama tatheti coktvā tau devaḥ śārṅgaṃ sajjam athākarot,इत्युक्तो भगवांस् ताभ्यां देवदेवो नृपोत्तम तथेति चोक्त्वा तौ देवः शार्ङ्गं सज्जम् अथाकरोत्
37,28,jyāghoṣatalaghoṣeṇa śaṅkhaśabdena mādhavaḥ khaṃ diśaḥ pradiśaś caiva pūrayām_asa līlayā,ज्याघोषतलघोषेण शङ्खशब्देन माधवः खं दिशः प्रदिशश् चैव पूरयाम्_अस लीलया
37,29,tau ca rājan mahāvīryau jyāghoṣaṃ cakratus tadā yuyudhāte mahāghorau hariṇā madhukaiṭabhau,तौ च राजन् महावीर्यौ ज्याघोषं चक्रतुस् तदा युयुधाते महाघोरौ हरिणा मधुकैटभौ
37,30,kṛṣṇaś ca yuyudhe tābhyāṃ līlayā jagataḥ patiḥ samaṃ yuddhaṃ abhūd evaṃ teṣām astrāṇi muñcatām,कृष्णश् च युयुधे ताभ्यां लीलया जगतः पतिः समं युद्धं अभूद् एवं तेषाम् अस्त्राणि मुञ्चताम्
37,31,keśavaḥ śārṅganirmuktaiḥ śarair āśīviṣopamaiḥ tāni śastrāṇi sarvāṇi ciccheda tilaśas tadā,केशवः शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैर् आशीविषोपमैः तानि शस्त्राणि सर्वाणि चिच्छेद तिलशस् तदा
37,32,tau yuddhvā suciraṃ tena dānavau madhukaiṭabhau hatau śārṅgavinirmuktaiḥ śaraiḥ kṛṣṇena durmadau,तौ युद्ध्वा सुचिरं तेन दानवौ मधुकैटभौ हतौ शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैः कृष्णेन दुर्मदौ
37,33,tayos tu medasā rājan viṣṇunā kalpitā mahī medinīti tataḥ saṃjñām avāpeyaṃ vasuṃdharā,तयोस् तु मेदसा राजन् विष्णुना कल्पिता मही मेदिनीति ततः संज्ञाम् अवापेयं वसुंधरा
37,34,evaṃ kṛṣṇaprasādena vedāṃl labdhvā prajāpatiḥ prajāḥ sasarja bhūpāla vedadṛṣṭena karmaṇā,एवं कृष्णप्रसादेन वेदांल् लब्ध्वा प्रजापतिः प्रजाः ससर्ज भूपाल वेददृष्टेन कर्मणा
37,35,ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ prādurbhāvaṃ harer nṛpa vasitvā candrasadane vedavid brāhmaṇo bhavet,य इदं शृणुयान् नित्यं प्रादुर्भावं हरेर् नृप वसित्वा चन्द्रसदने वेदविद् ब्राह्मणो भवेत्
37,36,mātsyaṃ vapus tan mahad adritulyaṃ vidyāmayaṃ lokahitāya viṣṇuḥ āsthāya bhīmaṃ janalokasaṃsthaiḥ stuto 'tha yas taṃ smara bhūmipāla,मात्स्यं वपुस् तन् महद् अद्रितुल्यं विद्यामयं लोकहिताय विष्णुः आस्थाय भीमं जनलोकसंस्थैः स्तुतो ऽथ यस् तं स्मर भूमिपाल
38,1,iti śrīnarasiṃhapūrāṇe matsyaprādurbhāvo nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ narp 37 purā devāsure yuddhe devā daityaiḥ parājitāḥ sarve te śaraṇaṃ jagmuḥ kṣīrābdhitanayāpatim,इति श्रीनरसिंहपूराणे मत्स्यप्रादुर्भावो नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः नर्प् ३७ पुरा देवासुरे युद्धे देवा दैत्यैः पराजिताः सर्वे ते शरणं जग्मुः क्षीराब्धितनयापतिम्
38,2,stotreṇa tuṣṭuvuḥ sarve samārādhya jagatpatim kṛtāñjalipuṭā rājan brahmādyā devatāgaṇāḥ,स्तोत्रेण तुष्टुवुः सर्वे समाराध्य जगत्पतिम् कृताञ्जलिपुटा राजन् ब्रह्माद्या देवतागणाः
38,3,namas te devadevāya lokanāthāya śārṅgiṇe namas te padmanābhāya lokanāthāya śārṅgiṇe,नमस् ते देवदेवाय लोकनाथाय शार्ङ्गिणे नमस् ते पद्मनाभाय लोकनाथाय शार्ङ्गिणे
38,4,namas te padmanābhāya sarvaduḥkhāpahāriṇe namas te viśvarūpāya sarvadevamayāya ca,नमस् ते पद्मनाभाय सर्वदुःखापहारिणे नमस् ते विश्वरूपाय सर्वदेवमयाय च
38,5,madhukaiṭabhanāśāya keśavāya namo namaḥ,मधुकैटभनाशाय केशवाय नमो नमः
38,6,daityaiḥ parājitā deva vayaṃ yuddhe balānvitaiḥ jayopāyaṃ hi no brūhi karuṇākara te namaḥ,दैत्यैः पराजिता देव वयं युद्धे बलान्वितैः जयोपायं हि नो ब्रूहि करुणाकर ते नमः
38,7,iti stuto tadā daivair devadevo janārdanaḥ tān abravīd dharir devān teṣām evāgrataḥ sthitaḥ,इति स्तुतो तदा दैवैर् देवदेवो जनार्दनः तान् अब्रवीद् धरिर् देवान् तेषाम् एवाग्रतः स्थितः
38,8,gatvā tatra surāḥ sarve saṃdhiṃ kuruta dānavaiḥ manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā netraṃ kṛtvā ca vāsukim,गत्वा तत्र सुराः सर्वे संधिं कुरुत दानवैः मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा च वासुकिम्
38,9,sarvauṣadhīḥ samānīya prakṣipyābdhau tvarānvitāḥ dānavaiḥ sahitā bhūtvā manthadhvaṃ kṣīrasāgaram,सर्वौषधीः समानीय प्रक्षिप्याब्धौ त्वरान्विताः दानवैः सहिता भूत्वा मन्थध्वं क्षीरसागरम्
38,10,ahaṃ ca tatra sāhāyyaṃ kariṣyāmi divaukasaḥ bhaviṣyaty amṛtaṃ tatra tatpānād balavattarāḥ,अहं च तत्र साहाय्यं करिष्यामि दिवौकसः भविष्यत्य् अमृतं तत्र तत्पानाद् बलवत्तराः
38,11,bhaviṣyanti kṣaṇād devā amṛtasya prabhāvataḥ yūyaṃ sarve mahābhāgās tejiṣṭhā raṇavikramāḥ,भविष्यन्ति क्षणाद् देवा अमृतस्य प्रभावतः यूयं सर्वे महाभागास् तेजिष्ठा रणविक्रमाः
38,12,indrādyās tu mahotsāhās tal labdhvāmṛtam uttamam tato hi dānavāñ jetuṃ samarthā nātra saṃśayaḥ,इन्द्राद्यास् तु महोत्साहास् तल् लब्ध्वामृतम् उत्तमम् ततो हि दानवाञ् जेतुं समर्था नात्र संशयः
38,13,ityuktā devadevena devāḥ sarve jagatpatim praṇamyāgatya nilayaṃ saṃdhiṃ kṛtvātha dānavaiḥ,इत्युक्ता देवदेवेन देवाः सर्वे जगत्पतिम् प्रणम्यागत्य निलयं संधिं कृत्वाथ दानवैः
38,14,kṣīrābdher manthane sarve cakrur udyogam uttamam balinā coddhṛto rājan mandarākhyo mahāgiriḥ,क्षीराब्धेर् मन्थने सर्वे चक्रुर् उद्योगम् उत्तमम् बलिना चोद्धृतो राजन् मन्दराख्यो महागिरिः
38,15,kṣīrābdhau kṣepitaś caiva tenaikena nṛpottama sarvauṣadhīṃś ca prakṣipya devadaityaiḥ payonidhau,क्षीराब्धौ क्षेपितश् चैव तेनैकेन नृपोत्तम सर्वौषधींश् च प्रक्षिप्य देवदैत्यैः पयोनिधौ
38,16,vāsukiś cāgatas tatra rājan nārāyaṇājñayā sarve devahitārthāya viṣṇuś ca svayam āgataḥ,वासुकिश् चागतस् तत्र राजन् नारायणाज्ञया सर्वे देवहितार्थाय विष्णुश् च स्वयम् आगतः
38,17,tatra viṣṇuṃ samāsādya tataḥ sarve surāsurāḥ sarve te maitrabhāvena kṣīrābdhes taṭam āśritāḥ,तत्र विष्णुं समासाद्य ततः सर्वे सुरासुराः सर्वे ते मैत्रभावेन क्षीराब्धेस् तटम् आश्रिताः
38,18,manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā netraṃ kṛtvātha vāsukim tato mathitum ārabdhaṃ nṛpate tarasāmṛtam,मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वाथ वासुकिम् ततो मथितुम् आरब्धं नृपते तरसामृतम्
38,19,viṣṇunā mukhabhāge tu yojitā dānavās tadā devatāḥ pucchabhāge tu mathanāya niyojitāḥ,विष्णुना मुखभागे तु योजिता दानवास् तदा देवताः पुच्छभागे तु मथनाय नियोजिताः
38,20,evaṃ ca mathanāt tatra mandaro 'dhaḥ praviśya ca ādhāreṇa vinā rājan taṃ dṛṣṭvā sahasā hariḥ,एवं च मथनात् तत्र मन्दरो ऽधः प्रविश्य च आधारेण विना राजन् तं दृष्ट्वा सहसा हरिः
38,21,sarvalokahitārthāya kūrmarūpam ādhārayat ātmānaṃ saṃpraviśyātha mandarasya girer adhaḥ,सर्वलोकहितार्थाय कूर्मरूपम् आधारयत् आत्मानं संप्रविश्याथ मन्दरस्य गिरेर् अधः
38,22,praviśya dhṛtavān śailaṃ mandaraṃ madhusūdanaḥ upary ākrāntavān śailaṃ pṛthagrūpeṇa keśavaḥ,प्रविश्य धृतवान् शैलं मन्दरं मधुसूदनः उपर्य् आक्रान्तवान् शैलं पृथग्रूपेण केशवः
38,23,cakarṣa nāgarājaṃ ca devaiḥ sārdhaṃ janārdanaḥ surair adṛśyarūpeṇa daityamadhye janārdanaḥ tatas te tvarayā yuktā mamanthuḥ kṣīrasāgaram,चकर्ष नागराजं च देवैः सार्धं जनार्दनः सुरैर् अदृश्यरूपेण दैत्यमध्ये जनार्दनः ततस् ते त्वरया युक्ता ममन्थुः क्षीरसागरम्
38,24,yāvacchaktyā nṛpaśreṣṭha balavantaḥ surāsurāḥ mathyamānāt tatas tasmāt kṣīrābdher abhavan nṛpa,यावच्छक्त्या नृपश्रेष्ठ बलवन्तः सुरासुराः मथ्यमानात् ततस् तस्मात् क्षीराब्धेर् अभवन् नृप
38,25,kālakūṭam iti khyātaṃ viṣam atyantaduḥsaham taṃ nāgā jagṛhuḥ sarve taccheṣaṃ śaṃkaro 'grahīt,कालकूटम् इति ख्यातं विषम् अत्यन्तदुःसहम् तं नागा जगृहुः सर्वे तच्छेषं शंकरो ऽग्रहीत्
38,26,nārāyaṇājñayā tena nīlakaṇṭhatvam āptavān airāvataś ca nāgendro hariś coccaiḥśravāḥ punaḥ,नारायणाज्ञया तेन नीलकण्ठत्वम् आप्तवान् ऐरावतश् च नागेन्द्रो हरिश् चोच्चैःश्रवाः पुनः
38,27,dvitīyāvartanād rājann utpannāv iti naḥ śrutam tṛtīyāvartanād rājann apsarāś ca suśobhanā caturthāt parijātaś ca utpannaḥ sa mahādrumaḥ,द्वितीयावर्तनाद् राजन्न् उत्पन्नाव् इति नः श्रुतम् तृतीयावर्तनाद् राजन्न् अप्सराश् च सुशोभना चतुर्थात् परिजातश् च उत्पन्नः स महाद्रुमः
38,28,pañcamād dhi himāṃśus tu protthitaḥ kṣīrasāgarāt taṃ bhavaḥ śirasā dhatte nārīvat svastikaṃ nṛpa,पञ्चमाद् धि हिमांशुस् तु प्रोत्थितः क्षीरसागरात् तं भवः शिरसा धत्ते नारीवत् स्वस्तिकं नृप
38,29,nānāvidhāni divyāni ratnāny ābharaṇāni ca kṣīrodadher utthitāś ca gandharvāś ca sahasraśaḥ,नानाविधानि दिव्यानि रत्नान्य् आभरणानि च क्षीरोदधेर् उत्थिताश् च गन्धर्वाश् च सहस्रशः
38,30,etān dṛṣṭvā tathotpannān atyāścaryasamanvitān abhavan jātaharṣās te tatra sarve surāsurāḥ,एतान् दृष्ट्वा तथोत्पन्नान् अत्याश्चर्यसमन्वितान् अभवन् जातहर्षास् ते तत्र सर्वे सुरासुराः
38,31,devapakṣe tato meghāḥ svalpaṃ varṣanti saṃsthitāḥ kṛṣṇājñayā ca vāyuś ca sukhaṃ vāti surān prati,देवपक्षे ततो मेघाः स्वल्पं वर्षन्ति संस्थिताः कृष्णाज्ञया च वायुश् च सुखं वाति सुरान् प्रति
38,32,viṣaniḥśvāsavātena vāsukeś cāpare hatāḥ nistejaso 'bhavan daityā nirvīryāś ca mahāmate,विषनिःश्वासवातेन वासुकेश् चापरे हताः निस्तेजसो ऽभवन् दैत्या निर्वीर्याश् च महामते
38,33,tataḥ śrīr utthitā tasmāt kṣīrodād dhṛtapaṅkajā vibhrājamānā rājendra diśaḥ sarvāḥ svatejasā,ततः श्रीर् उत्थिता तस्मात् क्षीरोदाद् धृतपङ्कजा विभ्राजमाना राजेन्द्र दिशः सर्वाः स्वतेजसा
38,34,tatas tīrthodakaiḥ snātā divyavastrair alaṃkṛtā divyagandhānuliptāṅgī sumanobhiḥ subhūṣaṇaih,ततस् तीर्थोदकैः स्नाता दिव्यवस्त्रैर् अलंकृता दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गी सुमनोभिः सुभूषणैह्
38,35,devapakṣaṃ samāsādya sthitvā kṣaṇam ariṃdama harivakṣaḥsthalaṃ prāptā tataḥ sā kamalālayā,देवपक्षं समासाद्य स्थित्वा क्षणम् अरिंदम हरिवक्षःस्थलं प्राप्ता ततः सा कमलालया
38,36,tato 'mṛtaghaṭaṃ pūrṇaṃ dugdhvā tu payaso nidheḥ dhanvantariḥ samuttasthau tataḥ prītāḥ surā nṛpa,ततो ऽमृतघटं पूर्णं दुग्ध्वा तु पयसो निधेः धन्वन्तरिः समुत्तस्थौ ततः प्रीताः सुरा नृप
38,37,daityāḥ śriyā parityaktā duḥkhitās te 'bhavan nṛpa nītvāmṛtaghaṭaṃ pūrṇaṃ te ca jagmur yathāsukham,दैत्याः श्रिया परित्यक्ता दुःखितास् ते ऽभवन् नृप नीत्वामृतघटं पूर्णं ते च जग्मुर् यथासुखम्
38,38,tataḥ strīrūpam akarod viṣṇur devahitāya vai ātmānaṃ nṛpaśārdūla sarvalakṣaṇasaṃyutam,ततः स्त्रीरूपम् अकरोद् विष्णुर् देवहिताय वै आत्मानं नृपशार्दूल सर्वलक्षणसंयुतम्
38,39,tato jagāma bhagavān strīrūpeṇāsurān prati divyarūpāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā mohitās te suradviṣaḥ,ततो जगाम भगवान् स्त्रीरूपेणासुरान् प्रति दिव्यरूपां तु तां दृष्ट्वा मोहितास् ते सुरद्विषः
38,40,sudhāpūrṇaghaṭaṃ te tu mohaiḥ saṃsthāpya sattama kāmena pīḍitā hy āsann asurās tatra tatkṣaṇāt,सुधापूर्णघटं ते तु मोहैः संस्थाप्य सत्तम कामेन पीडिता ह्य् आसन्न् असुरास् तत्र तत्क्षणात्
38,41,mohayitvā tu tān evam asurān avanīpate amṛtaṃ tu samādāya devebhyaḥ pradadau hariḥ,मोहयित्वा तु तान् एवम् असुरान् अवनीपते अमृतं तु समादाय देवेभ्यः प्रददौ हरिः
38,42,tat pītvā tu tato devā devadevaprasādataḥ balavanto mahāvīryā raṇe jagmus tato 'surān,तत् पीत्वा तु ततो देवा देवदेवप्रसादतः बलवन्तो महावीर्या रणे जग्मुस् ततो ऽसुरान्
38,43,jitvā raṇe 'surān devāḥ svāni rājyāni cakrire etat te kathitaṃ rājan prādurbhāvo harer ayam,जित्वा रणे ऽसुरान् देवाः स्वानि राज्यानि चक्रिरे एतत् ते कथितं राजन् प्रादुर्भावो हरेर् अयम्
38,44,kūrmākhyaḥ puṇyado nṝṇāṃ śṛṇvatāṃ paṭhatām api āviskṛtaṃ kaurmam anantavarcasaṃ nārāyaṇenādbhutakarmakāriṇā divaukasānāṃ tu hitāya kevalaṃ rūpaṃ paraṃ pāvanam eva kīrtitam,कूर्माख्यः पुण्यदो नॄणां शृण्वतां पठताम् अपि आविस्कृतं कौर्मम् अनन्तवर्चसं नारायणेनाद्भुतकर्मकारिणा दिवौकसानां तु हिताय केवलं रूपं परं पावनम् एव कीर्तितम्
39,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe kūrmaprādurbhāvo nāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ narp 38 ataḥparaṃ hareḥ puṇyaṃ prādurbhāvaṃ narādhipa vārāhaṃ te pravakṣyāmi samāhitamanāḥ śṛṇu,इति श्रीनरसिंहपुराणे कूर्मप्रादुर्भावो नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः नर्प् ३८ अतःपरं हरेः पुण्यं प्रादुर्भावं नराधिप वाराहं ते प्रवक्ष्यामि समाहितमनाः शृणु
39,2,ābantapralaye prāpte brahmaṇas tu dinakṣaye trailokyam akhilaṃ vyāpya tiṣṭhanty ambhāṃsi sattama,आबन्तप्रलये प्राप्ते ब्रह्मणस् तु दिनक्षये त्रैलोक्यम् अखिलं व्याप्य तिष्ठन्त्य् अम्भांसि सत्तम
39,3,trailokye 'khilasattvāni yāni rājendra tāni vai grastvā viṣṇus tataḥ śete tasminn ekārṇave jale,त्रैलोक्ये ऽखिलसत्त्वानि यानि राजेन्द्र तानि वै ग्रस्त्वा विष्णुस् ततः शेते तस्मिन्न् एकार्णवे जले
39,4,anantabhogaśayane sahasraphaṇaśobhite rātriṃ yugasahasrāntāṃ brahmarūpī jagatpatiḥ,अनन्तभोगशयने सहस्रफणशोभिते रात्रिं युगसहस्रान्तां ब्रह्मरूपी जगत्पतिः
39,5,diteḥ putro mahān āsīt kaśyapād iti naḥ śrutam hiraṇyākṣa iti khyāto mahābalaparākramaḥ,दितेः पुत्रो महान् आसीत् कश्यपाद् इति नः श्रुतम् हिरण्याक्ष इति ख्यातो महाबलपराक्रमः
39,6,pātāle nivasan daityo devān uparurodha saḥ yajvinām apākārāya yatate sa tu bhūtale,पाताले निवसन् दैत्यो देवान् उपरुरोध सः यज्विनाम् अपाकाराय यतते स तु भूतले
39,7,atha bhūmyupari sthitvā martyā yakṣyanti devatāḥ tena teṣāṃ balaṃ vīryaṃ tejaś cāpi bhaviṣyati,अथ भूम्युपरि स्थित्वा मर्त्या यक्ष्यन्ति देवताः तेन तेषां बलं वीर्यं तेजश् चापि भविष्यति
39,8,iti matvā hiraṇyākṣaḥ kṛtasargaṃ tu brahmaṇā bhūmer yā dhāraṇāśaktis tāṃ nītvā sa mahāsuraḥ,इति मत्वा हिरण्याक्षः कृतसर्गं तु ब्रह्मणा भूमेर् या धारणाशक्तिस् तां नीत्वा स महासुरः
39,9,viveśa toyamadhye tu rasātalatalaṃ nṛpa vinā śaktyā ca jagatī praviveśa rasātalam,विवेश तोयमध्ये तु रसातलतलं नृप विना शक्त्या च जगती प्रविवेश रसातलम्
39,10,nidrāvasāne sarvātmā kva sthitā medinīti vai saṃcintya jñātvā yogena rasātalatalaṃ gatām,निद्रावसाने सर्वात्मा क्व स्थिता मेदिनीति वै संचिन्त्य ज्ञात्वा योगेन रसातलतलं गताम्
39,11,atha vedamayaṃ rūpaṃ vārāhaṃ vapur āsthitam vedapādaṃ yūpadaṃṣṭraṃ ketuvaktraṃ narādhipa,अथ वेदमयं रूपं वाराहं वपुर् आस्थितम् वेदपादं यूपदंष्ट्रं केतुवक्त्रं नराधिप
39,12,vyūḍhoraskaṃ mahābāhu pṛthuvaktraṃ narādhipa agnijihvaṃ srucaṃ tuṇḍaṃ candrārkanayanaṃ mahat,व्यूढोरस्कं महाबाहु पृथुवक्त्रं नराधिप अग्निजिह्वं स्रुचं तुण्डं चन्द्रार्कनयनं महत्
39,13,pūrteṣṭadharmaśravaṇaṃ divyaṃ tat sāmaniḥsvanam prāgvaṃśakāyaṃ havirnāsaṃ kuśadarbhatanūruham,पूर्तेष्टधर्मश्रवणं दिव्यं तत् सामनिःस्वनम् प्राग्वंशकायं हविर्नासं कुशदर्भतनूरुहम्
39,14,sarvavedamayaṃ tac ca puṇyasūktamahāsaṭam nakṣatratārāhāraṃ ca pralayāvartabhūṣaṇam,सर्ववेदमयं तच् च पुण्यसूक्तमहासटम् नक्षत्रताराहारं च प्रलयावर्तभूषणम्
39,15,itthaṃ kṛtvā tu vārāhaṃ praviveśa vṛṣākapiḥ rasātalaṃ nṛpaśreṣṭha sanakādyair abhiṣṭutaḥ,इत्थं कृत्वा तु वाराहं प्रविवेश वृषाकपिः रसातलं नृपश्रेष्ठ सनकाद्यैर् अभिष्टुतः
39,16,praviśya ca hiraṇyākṣaṃ yuddhe jitvā vṛṣākapiḥ daṃṣṭrāgreṇa tataḥ pṛthvīm samuddhṛtya rasātalāt,प्रविश्य च हिरण्याक्षं युद्धे जित्वा वृषाकपिः दंष्ट्राग्रेण ततः पृथ्वीम् समुद्धृत्य रसातलात्
39,17,stūyamāno 'maragaṇaiḥ sthāpayām_asa pūrvavat saṃsthāpya parvatān sarvān yathāsthānam akalpayat,स्तूयमानो ऽमरगणैः स्थापयाम्_अस पूर्ववत् संस्थाप्य पर्वतान् सर्वान् यथास्थानम् अकल्पयत्
39,18,vihāya rūpaṃ vārāhaṃ tīrthe koketi viśrute vaiṣṇavānāṃ hitārthāya kṣetraṃ tad guptam uttamam,विहाय रूपं वाराहं तीर्थे कोकेति विश्रुते वैष्णवानां हितार्थाय क्षेत्रं तद् गुप्तम् उत्तमम्
39,19,brahmarūpaṃ samāsthāya punaḥ sṛṣṭiṃ cakāra saḥ viṣṇuḥ pāti jagat sarvam evaṃbhūto yuge yuge hanti cānte jagat sarvaṃ rudrarūpī janārdanaḥ,ब्रह्मरूपं समास्थाय पुनः सृष्टिं चकार सः विष्णुः पाति जगत् सर्वम् एवंभूतो युगे युगे हन्ति चान्ते जगत् सर्वं रुद्ररूपी जनार्दनः
39,20,vedāntavedyaḥ puruṣo vṛṣākapeḥ kathām imāṃ yaś ca śṛṇoti mānavaḥ dṛḍhāṃ matiṃ yajñatanau viveśya vai vihāya pāpaṃ ca naro hariṃ vrajet,वेदान्तवेद्यः पुरुषो वृषाकपेः कथाम् इमां यश् च शृणोति मानवः दृढां मतिं यज्ञतनौ विवेश्य वै विहाय पापं च नरो हरिं व्रजेत्
40,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe vārāhaprādurbhāvo nāma ekonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 39 vārāhaḥ kathito hy evaṃ prādurbhāvo hares tava sāṃprataṃ nārasiṃhaṃ tu pravakṣyāmi nibodha me,इति श्रीनरसिंहपुराणे वाराहप्रादुर्भावो नाम एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ३९ वाराहः कथितो ह्य् एवं प्रादुर्भावो हरेस् तव सांप्रतं नारसिंहं तु प्रवक्ष्यामि निबोध मे
40,2,diteḥ putro mahān āsīd *dhiraṇyakaśipuḥ purā tapas tepe nirāhāro bahuvarṣasahasrakam,दितेः पुत्रो महान् आसीद् *धिरण्यकशिपुः पुरा तपस् तेपे निराहारो बहुवर्षसहस्रकम्
40,3,tapatas tasya saṃtuṣṭo brahmā taṃ prāha dānavam varaṃ varaya daityendra yas te manasi vartate,तपतस् तस्य संतुष्टो ब्रह्मा तं प्राह दानवम् वरं वरय दैत्येन्द्र यस् ते मनसि वर्तते
40,4,ityukto brahmaṇā daityo hiraṇyakaśipuḥ purā uvāca natvā deveśaṃ brahmāṇaṃ vinayānvitaḥ,इत्युक्तो ब्रह्मणा दैत्यो हिरण्यकशिपुः पुरा उवाच नत्वा देवेशं ब्रह्माणं विनयान्वितः
40,5,yadi tvaṃ varadānāya pravṛtto bhagavan mama yad yad vṛṇomy ahaṃ brahmaṃs tat tan me dātum arhasi,यदि त्वं वरदानाय प्रवृत्तो भगवन् मम यद् यद् वृणोम्य् अहं ब्रह्मंस् तत् तन् मे दातुम् अर्हसि
40,6,na śuṣkeṇa na cārdreṇa na jalena na vahninā na kāṣṭhena na kīṭena pāṣāṇena na vāyunā,न शुष्केण न चार्द्रेण न जलेन न वह्निना न काष्ठेन न कीटेन पाषाणेन न वायुना
40,7,nāyudhena na śūlena na śailena na mānuṣaiḥ na surair asurair vāpi na gandharvair na rākṣasaiḥ,नायुधेन न शूलेन न शैलेन न मानुषैः न सुरैर् असुरैर् वापि न गन्धर्वैर् न राक्षसैः
40,8,na kiṃnarair na yakṣais tu vidyādharabhujaṃgamaiḥ na vānarair mṛgair vāpi naiva mātṛgaṇair api,न किंनरैर् न यक्षैस् तु विद्याधरभुजंगमैः न वानरैर् मृगैर् वापि नैव मातृगणैर् अपि
40,9,nābhyantare na bāhye tu nānyair maraṇahetubhiḥ na dine na ca naktaṃ me tvatprasādād bhaven mṛtiḥ,नाभ्यन्तरे न बाह्ये तु नान्यैर् मरणहेतुभिः न दिने न च नक्तं मे त्वत्प्रसादाद् भवेन् मृतिः
40,10,iti vai devadeveśa varaṃ tvatto vṛṇomy aham,इति वै देवदेवेश वरं त्वत्तो वृणोम्य् अहम्
40,10,ab ityukto daityarājena brahmā taṃ prāha pārthiva,अब् इत्युक्तो दैत्यराजेन ब्रह्मा तं प्राह पार्थिव
40,11,cd tapasā tava tuṣṭo 'haṃ mahatā tu varān imān durlabhān api daityendra dadāmi paramādbhutān,च्द् तपसा तव तुष्टो ऽहं महता तु वरान् इमान् दुर्लभान् अपि दैत्येन्द्र ददामि परमाद्भुतान्
40,12,anyeṣāṃ nedṛśaṃ dattaṃ na tair itthaṃ tapaḥ kṛtam tvatprārthitaṃ mayā dattaṃ sarvaṃ te cāstu daityapa,अन्येषां नेदृशं दत्तं न तैर् इत्थं तपः कृतम् त्वत्प्रार्थितं मया दत्तं सर्वं ते चास्तु दैत्यप
40,13,gaccha bhuṅkṣva mahābāho tapasām ūrjitaṃ phalam ity evaṃ daityarājasya hiraṇyakaśipoḥ purā,गच्छ भुङ्क्ष्व महाबाहो तपसाम् ऊर्जितं फलम् इत्य् एवं दैत्यराजस्य हिरण्यकशिपोः पुरा
40,14,dattvā varān yayau brahmā brahmalokam anuttamam so 'pi labdhavaro daityo balavān baladarpitaḥ,दत्त्वा वरान् ययौ ब्रह्मा ब्रह्मलोकम् अनुत्तमम् सो ऽपि लब्धवरो दैत्यो बलवान् बलदर्पितः
40,15,devān siṃhān raṇe jitvā divaḥ prācyāvayad bhuvi divi rājyaṃ svayaṃ cakre sarvaśaktisamanvitam,देवान् सिंहान् रणे जित्वा दिवः प्राच्यावयद् भुवि दिवि राज्यं स्वयं चक्रे सर्वशक्तिसमन्वितम्
40,16,devā api bhayāt tasya rudrāś caivarṣayo nṛpa vicerur avanau sarve bibhrāṇā mānuṣīṃ tanum,देवा अपि भयात् तस्य रुद्राश् चैवर्षयो नृप विचेरुर् अवनौ सर्वे बिभ्राणा मानुषीं तनुम्
40,17,prāptatrailokyarājyo 'sau hiraṇyakaśipuḥ prajāḥ āhūya sarvā rājendra vākyaṃ cedam abhāṣata,प्राप्तत्रैलोक्यराज्यो ऽसौ हिरण्यकशिपुः प्रजाः आहूय सर्वा राजेन्द्र वाक्यं चेदम् अभाषत
40,18,na yaṣṭavyaṃ na hotavyaṃ na dātavyaṃ surān prati yuṣmābhir aham evādya trailokyādhipatiḥ prajāḥ,न यष्टव्यं न होतव्यं न दातव्यं सुरान् प्रति युष्माभिर् अहम् एवाद्य त्रैलोक्याधिपतिः प्रजाः
40,19,mamaiva pūjāṃ kuruta yajñadānādikarmaṇā tāś ca sarvās tathā cakrur daityendrasya bhayān nṛpa,ममैव पूजां कुरुत यज्ञदानादिकर्मणा ताश् च सर्वास् तथा चक्रुर् दैत्येन्द्रस्य भयान् नृप
40,20,yatraivaṃ kriyamāṇeṣu trailokyaṃ sacarācaram adharmayuktaṃ sakalaṃ babhūva nṛpasattama,यत्रैवं क्रियमाणेषु त्रैलोक्यं सचराचरम् अधर्मयुक्तं सकलं बभूव नृपसत्तम
40,21,svadharmalopāt sarveṣāṃ pāpe matir ajāyata gate kāle tu mahati devāḥ sendrā bṛhaspatim,स्वधर्मलोपात् सर्वेषां पापे मतिर् अजायत गते काले तु महति देवाः सेन्द्रा बृहस्पतिम्
40,22,nītijñaṃ sarvaśāstrajñaṃ papracchur vinayānvitāḥ hiraṇyakaśipor asya vināśaṃ munisattama,नीतिज्ञं सर्वशास्त्रज्ञं पप्रच्छुर् विनयान्विताः हिरण्यकशिपोर् अस्य विनाशं मुनिसत्तम
40,23,trailokyahāriṇaḥ śīghraṃ vadhopāyaṃ vadasva naḥ,त्रैलोक्यहारिणः शीघ्रं वधोपायं वदस्व नः
40,23,ab śṛṇudhvaṃ mama vākyāni svapadaprāptaye surāḥ,अब् शृणुध्वं मम वाक्यानि स्वपदप्राप्तये सुराः
40,24,cd prāyo hiraṇyakaśipuḥ kṣīṇabhāgo mahāsuraḥ śoko nāśayati prajñāṃ śoko nāśayati śrutam,च्द् प्रायो हिरण्यकशिपुः क्षीणभागो महासुरः शोको नाशयति प्रज्ञां शोको नाशयति श्रुतम्
40,25,śoko matiṃ nāśayati nāsti śokasamo ripuḥ soḍhuṃ śakyo 'gnisaṃbandhaḥ śastrasparśaś ca dāruṇaḥ,शोको मतिं नाशयति नास्ति शोकसमो रिपुः सोढुं शक्यो ऽग्निसंबन्धः शस्त्रस्पर्शश् च दारुणः
40,26,na tu śokabhavaṃ duḥkhaṃ saṃsoḍhuṃ nṛpa śakyate kālān nimittāc ca vayaṃ lakṣyāmas tatkṣayaṃ surāḥ,न तु शोकभवं दुःखं संसोढुं नृप शक्यते कालान् निमित्ताच् च वयं लक्ष्यामस् तत्क्षयं सुराः
40,27,budhāś ca sarve sarvatra sthitā vakṣyanti nityaśaḥ acirād eva duṣṭo 'sau naśyaty eva parasparam,बुधाश् च सर्वे सर्वत्र स्थिता वक्ष्यन्ति नित्यशः अचिराद् एव दुष्टो ऽसौ नश्यत्य् एव परस्परम्
40,28,devānāṃ tu parām ṛddhiṃ svapadaprāptilakṣaṇām hiraṇyakaśipor nāśaṃ śakunāni vadanti me,देवानां तु पराम् ऋद्धिं स्वपदप्राप्तिलक्षणाम् हिरण्यकशिपोर् नाशं शकुनानि वदन्ति मे
40,29,yata evam ato devāḥ sarve gacchata māciram kṣīrodasyottaraṃ tīraṃ prasupto yatra keśavaḥ,यत एवम् अतो देवाः सर्वे गच्छत माचिरम् क्षीरोदस्योत्तरं तीरं प्रसुप्तो यत्र केशवः
40,30,yuṣmābhiḥ saṃstuto devaḥ prasanno bhavati kṣaṇāt sa hi prasanno daityasya vadhopāyaṃ vadiṣyati,युष्माभिः संस्तुतो देवः प्रसन्नो भवति क्षणात् स हि प्रसन्नो दैत्यस्य वधोपायं वदिष्यति
40,31,ityuktās tena devās te sādhu sādhv ity athābruvan prītyā ca parayā yuktā gantuṃ cakrur athodyamam,इत्युक्तास् तेन देवास् ते साधु साध्व् इत्य् अथाब्रुवन् प्रीत्या च परया युक्ता गन्तुं चक्रुर् अथोद्यमम्
40,32,puṇye tithau śubhe lagne puṇyaṃ svasti ca maṅgalam kārayitvā munivaraiḥ prasthitās te divaukasaḥ,पुण्ये तिथौ शुभे लग्ने पुण्यं स्वस्ति च मङ्गलम् कारयित्वा मुनिवरैः प्रस्थितास् ते दिवौकसः
40,33,nāśāya duṣṭadaityasya svabhūtyai ca nṛpottama te śarvam agrataḥ kṛtvā kṣīrābdher uttaraṃ taṭam,नाशाय दुष्टदैत्यस्य स्वभूत्यै च नृपोत्तम ते शर्वम् अग्रतः कृत्वा क्षीराब्धेर् उत्तरं तटम्
40,34,tatra gatvā surāḥ sarve viṣṇuṃ jiṣṇuṃ janārdanam astuvan vividhaiḥ stotraiḥ pūjayantaḥ pratasthire,तत्र गत्वा सुराः सर्वे विष्णुं जिष्णुं जनार्दनम् अस्तुवन् विविधैः स्तोत्रैः पूजयन्तः प्रतस्थिरे
40,35,bhavo 'pi bhagavān bhaktyā bhagavantaṃ janārdanam astuvan nāmabhiḥ puṇyair ekāgramanasā harim,भवो ऽपि भगवान् भक्त्या भगवन्तं जनार्दनम् अस्तुवन् नामभिः पुण्यैर् एकाग्रमनसा हरिम्
40,36,viṣṇur jiṣṇur vibhur devo yajñeśo yajñapālakaḥ prabhaviṣṇur grasiṣṇuś ca lokātmā lokapālakaḥ,विष्णुर् जिष्णुर् विभुर् देवो यज्ञेशो यज्ञपालकः प्रभविष्णुर् ग्रसिष्णुश् च लोकात्मा लोकपालकः
40,37,keśavaḥ keśihā kalpaḥ sarvakāraṇakāraṇam karmakṛd vāmanādhīśo vāsudevaḥ puruṣṭutaḥ,केशवः केशिहा कल्पः सर्वकारणकारणम् कर्मकृद् वामनाधीशो वासुदेवः पुरुष्टुतः
40,38,ādikartā varāhaś ca mādhavo madhusūdanaḥ nārāyaṇo naro haṃso viṣṇuseno hutāśanaḥ,आदिकर्ता वराहश् च माधवो मधुसूदनः नारायणो नरो हंसो विष्णुसेनो हुताशनः
40,39,jyotiṣmān dyutimān śrīmān āyuṣmān puruṣottamaḥ vaikuṇṭhaḥ puṇḍarīkākṣaḥ kṛṣṇaḥ sūryaḥ surārcitaḥ,ज्योतिष्मान् द्युतिमान् श्रीमान् आयुष्मान् पुरुषोत्तमः वैकुण्ठः पुण्डरीकाक्षः कृष्णः सूर्यः सुरार्चितः
40,40,narasiṃho mahābhīmo vajradaṃstro nakhāyudhaḥ ādidevo jagatkartā yogeśo garuḍadhvajaḥ,नरसिंहो महाभीमो वज्रदंस्त्रो नखायुधः आदिदेवो जगत्कर्ता योगेशो गरुडध्वजः
40,41,govindo gopatir goptā bhūpatir bhuvaneśvaraḥ padmanābho hṛṣīkeśo vibhur dāmodaro hariḥ,गोविन्दो गोपतिर् गोप्ता भूपतिर् भुवनेश्वरः पद्मनाभो हृषीकेशो विभुर् दामोदरो हरिः
40,42,trivikramas trilokeśo brahmeśaḥ prītivardhanaḥ vāmano duṣṭadamano govindo gopavallabhaḥ,त्रिविक्रमस् त्रिलोकेशो ब्रह्मेशः प्रीतिवर्धनः वामनो दुष्टदमनो गोविन्दो गोपवल्लभः
40,43,bhaktipriyo 'cyutaḥ satyaḥ satyakīrtir dhruvaḥ śuciḥ kāruṇyaḥ karuṇo vyāsaḥ pāpahā śāntivardhanaḥ,भक्तिप्रियो ऽच्युतः सत्यः सत्यकीर्तिर् ध्रुवः शुचिः कारुण्यः करुणो व्यासः पापहा शान्तिवर्धनः
40,44,saṃnyāsī śāstratattvajño mandāragiriketanaḥ badarīnilayaḥ śāntas tapasvī vaidyutaprabhaḥ,संन्यासी शास्त्रतत्त्वज्ञो मन्दारगिरिकेतनः बदरीनिलयः शान्तस् तपस्वी वैद्युतप्रभः
40,45,bhūtāvāso guhāvāsaḥ śrīnivāsaḥ śriyaḥpatiḥ tapovāso damo vāsaḥ satyavāsaḥ sanātanaḥ,भूतावासो गुहावासः श्रीनिवासः श्रियःपतिः तपोवासो दमो वासः सत्यवासः सनातनः
40,46,puruṣaḥ puṣkalaḥ puṇyaḥ puṣkarākṣo maheśvaraḥ pūrṇaḥ pūrtiḥ purāṇajñaḥ puṇyajñaḥ puṇyavardhanaḥ,पुरुषः पुष्कलः पुण्यः पुष्कराक्षो महेश्वरः पूर्णः पूर्तिः पुराणज्ञः पुण्यज्ञः पुण्यवर्धनः
40,47,śaṅkhī cakrī gadī śārṅgī lāṅgalī muśalī halī kirīṭī kuṇḍalī hārī mekhalī kavacī dhvajī,शङ्खी चक्री गदी शार्ङ्गी लाङ्गली मुशली हली किरीटी कुण्डली हारी मेखली कवची ध्वजी
40,48,jiṣṇur jetā mahāvīraḥ śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ śāntaḥ śāntikaraḥ śāstā śaṃkaraḥ śaṃtanustutaḥ,जिष्णुर् जेता महावीरः शत्रुघ्नः शत्रुतापनः शान्तः शान्तिकरः शास्ता शंकरः शंतनुस्तुतः
40,49,sārathiḥ sāttvikaḥ svāmī sāmavedapriyaḥ samaḥ sāvanaḥ sāhasī sattvaḥ saṃpūrṇāṃśaḥ samṛddhimān,सारथिः सात्त्विकः स्वामी सामवेदप्रियः समः सावनः साहसी सत्त्वः संपूर्णांशः समृद्धिमान्
40,50,svargadaḥ kāmadaḥ śrīdaḥ kīrtidaḥ kīrtināśanaḥ mokṣadaḥ puṇḍarīkākṣaḥ kṣīrābdhikṛtaketanaḥ,स्वर्गदः कामदः श्रीदः कीर्तिदः कीर्तिनाशनः मोक्षदः पुण्डरीकाक्षः क्षीराब्धिकृतकेतनः
40,51,stutaḥ surāsurair īśaḥ prerakaḥ pāpanāśanaḥ tvaṃ yajñas tvaṃ vaṣaṭkāras tvam oṃkāras tvam agnayaḥ,स्तुतः सुरासुरैर् ईशः प्रेरकः पापनाशनः त्वं यज्ञस् त्वं वषट्कारस् त्वम् ओंकारस् त्वम् अग्नयः
40,52,tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā devas tvaṃ sudhā puruṣottama namo devādidevāya viṣṇave śāśvatāya ca,त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवस् त्वं सुधा पुरुषोत्तम नमो देवादिदेवाय विष्णवे शाश्वताय च
40,53,anantāyāprameyāya namas te garuḍadhvaja,अनन्तायाप्रमेयाय नमस् ते गरुडध्वज
40,53,ab ity etair nāmabhir divyaiḥ saṃstuto madhusūdanaḥ,अब् इत्य् एतैर् नामभिर् दिव्यैः संस्तुतो मधुसूदनः
40,54,cd uvāca prakaṭībhūtvā devān sarvān idaṃ vacaḥ,च्द् उवाच प्रकटीभूत्वा देवान् सर्वान् इदं वचः
40,54,ab yuṣmābhiḥ saṃstuto devā nāmabhiḥ kevalaiḥ śubhaiḥ,अब् युष्माभिः संस्तुतो देवा नामभिः केवलैः शुभैः
40,55,cd ata eva prasanno 'smi kim arthaṃ karavāṇi vaḥ,च्द् अत एव प्रसन्नो ऽस्मि किम् अर्थं करवाणि वः
40,55,ab devadeva hṛṣīkeśa puṇḍarīkākṣa mādhava,अब् देवदेव हृषीकेश पुण्डरीकाक्ष माधव
40,56,cd tvam eva jānāsi hare kiṃ tasmāt paripṛcchasi,च्द् त्वम् एव जानासि हरे किं तस्मात् परिपृच्छसि
40,56,ab yuṣmadāgamanaṃ sarvaṃ jānāmy asurasūdanāḥ,अब् युष्मदागमनं सर्वं जानाम्य् असुरसूदनाः
40,57,cd hiraṇyakavināśārthaṃ stuto 'haṃ śaṃkareṇa tu puṇyanāmaśatenaiva saṃstuto 'haṃ bhavena ca,च्द् हिरण्यकविनाशार्थं स्तुतो ऽहं शंकरेण तु पुण्यनामशतेनैव संस्तुतो ऽहं भवेन च
40,58,etena yas tu māṃ nityaṃ tvayoktena mahāmate tenāhaṃ pūjito nityaṃ bhavāmīha tvayā yathā,एतेन यस् तु मां नित्यं त्वयोक्तेन महामते तेनाहं पूजितो नित्यं भवामीह त्वया यथा
40,59,prīto 'haṃ gaccha deva tvaṃ kailāsaśikharaṃ śubham tvayā stuto haniṣyāmi hiraṇyakaśipuṃ bhava,प्रीतो ऽहं गच्छ देव त्वं कैलासशिखरं शुभम् त्वया स्तुतो हनिष्यामि हिरण्यकशिपुं भव
40,60,gacchadhvam adhunā devāḥ kālaṃ kaṃcit pratīkṣatām yadāsya tanayo dhīmān prahlādo nāma vaiṣṇavaḥ,गच्छध्वम् अधुना देवाः कालं कंचित् प्रतीक्षताम् यदास्य तनयो धीमान् प्रह्लादो नाम वैष्णवः
40,61,tasya drohaṃ yadā daityaḥ kariṣyati surāṃs tadā haniṣyāmi varair guptam ajeyaṃ devadānavaiḥ ity uktvā viṣṇunā devā natvā viṣṇuṃ yayur nṛpa,तस्य द्रोहं यदा दैत्यः करिष्यति सुरांस् तदा हनिष्यामि वरैर् गुप्तम् अजेयं देवदानवैः इत्य् उक्त्वा विष्णुना देवा नत्वा विष्णुं ययुर् नृप
41,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe viṣṇor nāmastotraṃ nāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 40 mārkaṇḍeya mahāprājña sarvaśāstraviśārada prādurbhāvaṃ nṛsiṃhasya yathāvad vaktum arhasi,इति श्रीनरसिंहपुराणे विष्णोर् नामस्तोत्रं नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ४० मार्कण्डेय महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद प्रादुर्भावं नृसिंहस्य यथावद् वक्तुम् अर्हसि
41,2,vada prahlādacaritaṃ vistareṇa mamānagha dhanyā vayaṃ mahāyogiṃs tvatprasādān mahāmune,वद प्रह्लादचरितं विस्तरेण ममानघ धन्या वयं महायोगिंस् त्वत्प्रसादान् महामुने
41,3,sudhāṃ pibāmo durlabhyāṃ dhanyāḥ śrīśakathābhidhām,सुधां पिबामो दुर्लभ्यां धन्याः श्रीशकथाभिधाम्
41,3,ab purā hiraṇyakaśipos taporthaṃ gacchato vanam,अब् पुरा हिरण्यकशिपोस् तपोर्थं गच्छतो वनम्
41,4,cd digdāho bhumikampaś ca jātas tasya mahātmanaḥ vārito bandhubhir bhṛtyair mitraiś ca hitakāribhiḥ,च्द् दिग्दाहो भुमिकम्पश् च जातस् तस्य महात्मनः वारितो बन्धुभिर् भृत्यैर् मित्रैश् च हितकारिभिः
41,5,śakunā viguṇā rājañ jātās tac ca na śobhanam trailokyādhipatis tvaṃ hi sarve devāḥ parājitāḥ,शकुना विगुणा राजञ् जातास् तच् च न शोभनम् त्रैलोक्याधिपतिस् त्वं हि सर्वे देवाः पराजिताः
41,6,tavāsti na bhayaṃ saumya kimarthaṃ tapyate tapaḥ prayojanaṃ na paśyāmo vayaṃ buddhyā samanvitāḥ,तवास्ति न भयं सौम्य किमर्थं तप्यते तपः प्रयोजनं न पश्यामो वयं बुद्ध्या समन्विताः
41,7,yo bhaven nyūnakāmo hi tapascaryāṃ karoti saḥ evaṃ tair vāryamāṇo 'pi durmado madamohitaḥ,यो भवेन् न्यूनकामो हि तपस्चर्यां करोति सः एवं तैर् वार्यमाणो ऽपि दुर्मदो मदमोहितः
41,8,yātaḥ kailāsaśikharaṃ dvitrair mitraiḥ parīvṛtaḥ tasya saṃtapyamānasya tapaḥ paramaduṣkaram,यातः कैलासशिखरं द्वित्रैर् मित्रैः परीवृतः तस्य संतप्यमानस्य तपः परमदुष्करम्
41,9,cintā jātā mahīpāla viriñceḥ padmajanmanaḥ kiṃ karomi kathaṃ daityas tapaso vinivartate,चिन्ता जाता महीपाल विरिञ्चेः पद्मजन्मनः किं करोमि कथं दैत्यस् तपसो विनिवर्तते
41,10,iti cintākulasyaiva brahmaṇo 'ngasamudbhavaḥ praṇamya prāha bhūpāla nārado munisattamaḥ,इति चिन्ताकुलस्यैव ब्रह्मणो ऽन्गसमुद्भवः प्रणम्य प्राह भूपाल नारदो मुनिसत्तमः
41,11,kimarthaṃ khidyate tāta nārāyaṇaparāyaṇa yeṣām manasi govindas te vai nārhanti śocitum,किमर्थं खिद्यते तात नारायणपरायण येषाम् मनसि गोविन्दस् ते वै नार्हन्ति शोचितुम्
41,12,ahaṃ taṃ vārayiṣyāmi tapyantaṃ ditinandanam nārāyaṇo jagatsvāmī matiṃ me saṃpradāsyati,अहं तं वारयिष्यामि तप्यन्तं दितिनन्दनम् नारायणो जगत्स्वामी मतिं मे संप्रदास्यति
41,13,ity uktvānamya pitaraṃ vāsudevaṃ hṛdi smaran prayātaḥ parvatenaiva sārdhaṃ sa munipuṃgavaḥ,इत्य् उक्त्वानम्य पितरं वासुदेवं हृदि स्मरन् प्रयातः पर्वतेनैव सार्धं स मुनिपुंगवः
41,14,kalaviṅkau tu tau bhūtvā kailāśaṃ parvatottamam yatrāste ditijaśreṣṭho dvitrair mitraiḥ parīvṛtaḥ,कलविङ्कौ तु तौ भूत्वा कैलाशं पर्वतोत्तमम् यत्रास्ते दितिजश्रेष्ठो द्वित्रैर् मित्रैः परीवृतः
41,15,kṛtasnāno munis tatra vṛkṣaśākhāsamāśritaḥ śṛṇvatas tasya daityasya prāha gambhīrayā girā,कृतस्नानो मुनिस् तत्र वृक्षशाखासमाश्रितः शृण्वतस् तस्य दैत्यस्य प्राह गम्भीरया गिरा
41,16,namo nārāyaṇāyeti punaḥ punar udāradhīḥ trivāraṃ prajapitvā vai nārado maunam āśritaḥ,नमो नारायणायेति पुनः पुनर् उदारधीः त्रिवारं प्रजपित्वा वै नारदो मौनम् आश्रितः
41,17,tac chrutvā vacanaṃ tasya kalaviṅkasya sādaram hiraṇyakaśipur daityaḥ kruddhaś cāpaṃ samādade,तच् छ्रुत्वा वचनं तस्य कलविङ्कस्य सादरम् हिरण्यकशिपुर् दैत्यः क्रुद्धश् चापं समाददे
41,18,bāṇaṃ dhanuṣi saṃdhāya yāvan muñcati tau prati tāvad uḍḍīya tau bhūpa gatau nāradaparvatau,बाणं धनुषि संधाय यावन् मुञ्चति तौ प्रति तावद् उड्डीय तौ भूप गतौ नारदपर्वतौ
41,19,so 'pi krodhaparītāṅgo hiraṇyakaśipus tadā tyaktvā tam āśramaṃ bhūyo nagaraṃ svaṃ mahīpate,सो ऽपि क्रोधपरीताङ्गो हिरण्यकशिपुस् तदा त्यक्त्वा तम् आश्रमं भूयो नगरं स्वं महीपते
41,20,tasyāpi bhāryā suśroṇī kayādhūr nāma nāmataḥ tadā rajasvalā bhūtvā snātābhūd daivayogataḥ,तस्यापि भार्या सुश्रोणी कयाधूर् नाम नामतः तदा रजस्वला भूत्वा स्नाताभूद् दैवयोगतः
41,21,rātrāv ekāntasamaye tayā pṛṣṭaḥ sa daityarāṭ svāmin yadā tapaścaryāṃ kartuṃ gehād vanaṃ gataḥ,रात्राव् एकान्तसमये तया पृष्टः स दैत्यराट् स्वामिन् यदा तपश्चर्यां कर्तुं गेहाद् वनं गतः
41,22,tadā tvayoktaṃ varṣāṇām ayutaṃ me tapas tv idam tat kimarthaṃ mahārāja sāṃprataṃ tyaktavān vratam,तदा त्वयोक्तं वर्षाणाम् अयुतं मे तपस् त्व् इदम् तत् किमर्थं महाराज सांप्रतं त्यक्तवान् व्रतम्
41,23,tathyaṃ kathaya me nātha snehāt pṛcchāmi daityapa,तथ्यं कथय मे नाथ स्नेहात् पृच्छामि दैत्यप
41,23,ab śṛṇu cārvaṅgi me tathyāṃ vācaṃ vratavināśinīm,अब् शृणु चार्वङ्गि मे तथ्यां वाचं व्रतविनाशिनीम्
41,24,cd krodhasyātīva jananīṃ devānāṃ mudavardhanīm kailāsaśikhare devi mahadānandakānane,च्द् क्रोधस्यातीव जननीं देवानां मुदवर्धनीम् कैलासशिखरे देवि महदानन्दकानने
41,25,vyāharantau śubhāṃ vāṇīṃ namo nārāyaṇeti ca vāradvayaṃ trayaṃ ceti vyāhṛtaṃ vacanaṃ śubhe,व्याहरन्तौ शुभां वाणीं नमो नारायणेति च वारद्वयं त्रयं चेति व्याहृतं वचनं शुभे
41,26,tena me manasi krodho jāto 'tīva varānane kodaṇḍe śaram ādhāya yāvan muñcāmi bhāmini,तेन मे मनसि क्रोधो जातो ऽतीव वरानने कोदण्डे शरम् आधाय यावन् मुञ्चामि भामिनि
41,27,tāvat tau pakṣiṇau bhītau gatau deśāntaraṃ tv aham tyaktvā vrataṃ samāyāto bhāvikāryabalena vai,तावत् तौ पक्षिणौ भीतौ गतौ देशान्तरं त्व् अहम् त्यक्त्वा व्रतं समायातो भाविकार्यबलेन वै
41,28,ity ucyamāne vacane vīryadrāvo 'bhavat tadā ṛtukāle tu saṃprāpte jāto garbhas tadaiva hi,इत्य् उच्यमाने वचने वीर्यद्रावो ऽभवत् तदा ऋतुकाले तु संप्राप्ते जातो गर्भस् तदैव हि
41,29,punaḥ pravardhamānasya garbhe garbhasya dhīmataḥ nāradasyopadeśena vaiṣṇavaḥ samajāyata,पुनः प्रवर्धमानस्य गर्भे गर्भस्य धीमतः नारदस्योपदेशेन वैष्णवः समजायत
41,30,tad agre kathayiṣyāmi bhūpa śraddhāparo bhava tasya sūnur abhud bhaktaḥ prahlādo janmavaiṣṇavaḥ,तद् अग्रे कथयिष्यामि भूप श्रद्धापरो भव तस्य सूनुर् अभुद् भक्तः प्रह्लादो जन्मवैष्णवः
41,31,so 'vardhatāsurakule nirmalo malināśraye yathā kalau harer bhaktiḥ pāśasaṃsāramocanī,सो ऽवर्धतासुरकुले निर्मलो मलिनाश्रये यथा कलौ हरेर् भक्तिः पाशसंसारमोचनी
41,32,sa vardhamāno virarāja bālaiḥ saha trayīnāthapadeṣu bhaktyā bālo 'lpadeho mahatīṃ mahātmā vistārayan bhāti sa viṣṇubhaktim,स वर्धमानो विरराज बालैः सह त्रयीनाथपदेषु भक्त्या बालो ऽल्पदेहो महतीं महात्मा विस्तारयन् भाति स विष्णुभक्तिम्
41,33,yathā caturthaṃ yugam āptadharma kāmārthamokṣaṃ kila kīrtidaṃ hi sa bālalīlāsu sahānyaḍimbhaiḥ prahelikākrīḍanakeṣu nityam,यथा चतुर्थं युगम् आप्तधर्म कामार्थमोक्षं किल कीर्तिदं हि स बाललीलासु सहान्यडिम्भैः प्रहेलिकाक्रीडनकेषु नित्यम्
41,34,kathāprasaṅgeṣu ca kṛṣṇam eva provāca yasmāt sa hi tatsvabhāvaḥ itthaṃ śiśutve 'pi vicitrakārī vyavardhateśasmaraṇāmṛtāśaḥ,कथाप्रसङ्गेषु च कृष्णम् एव प्रोवाच यस्मात् स हि तत्स्वभावः इत्थं शिशुत्वे ऽपि विचित्रकारी व्यवर्धतेशस्मरणामृताशः
41,35,taṃ padmavaktraṃ daityendraḥ kadācit strīvṛtaḥ khalaḥ bālaṃ gurugṛhāyātaṃ dadarśa svāyatekṣaṇam,तं पद्मवक्त्रं दैत्येन्द्रः कदाचित् स्त्रीवृतः खलः बालं गुरुगृहायातं ददर्श स्वायतेक्षणम्
41,36,gṛhītvā tu kare putraṃ paṭṭikā yā suśobhanā mūrdhni cakrāṅkitā paṭṭī kṛṣṇanāmāṅkitādarāt,गृहीत्वा तु करे पुत्रं पट्टिका या सुशोभना मूर्ध्नि चक्राङ्किता पट्टी कृष्णनामाङ्कितादरात्
41,37,tam āhūya mudāviṣṭo lālayan prāha putrakam putra te jananī nityaṃ sudhīr me tvā praśaṃsati,तम् आहूय मुदाविष्टो लालयन् प्राह पुत्रकम् पुत्र ते जननी नित्यं सुधीर् मे त्वा प्रशंसति
41,38,atha tad vada yat kiṃcid guruveśmani śikṣitam vicāryānandajananaṃ samyag āyāti tad vada,अथ तद् वद यत् किंचिद् गुरुवेश्मनि शिक्षितम् विचार्यानन्दजननं सम्यग् आयाति तद् वद
41,39,athāha pitaraṃ harṣāt prahlādo janmavaiṣṇavaḥ govindaṃ trijagadvandyaṃ prabhuṃ natvā bravīmi te,अथाह पितरं हर्षात् प्रह्लादो जन्मवैष्णवः गोविन्दं त्रिजगद्वन्द्यं प्रभुं नत्वा ब्रवीमि ते
41,40,iti śatroḥ stavaṃ śrutvā putroktaṃ strīvṛtaḥ khalaḥ kruddho 'pi taṃ vañcayituṃ jahāsoccaiḥ prahṛṣṭavat,इति शत्रोः स्तवं श्रुत्वा पुत्रोक्तं स्त्रीवृतः खलः क्रुद्धो ऽपि तं वञ्चयितुं जहासोच्चैः प्रहृष्टवत्
41,41,āliṅgya tanayaṃ prāha śṛṇu bāla hitaṃ vacaḥ rāma govinda kṛṣṇeti viṣṇo mādhava śrīpate,आलिङ्ग्य तनयं प्राह शृणु बाल हितं वचः राम गोविन्द कृष्णेति विष्णो माधव श्रीपते
41,42,evaṃ vadanti ye sarve te putra mama vairiṇaḥ śāsitās tu mayedānīṃ tvayedaṃ kva śrutaṃ vacaḥ,एवं वदन्ति ये सर्वे ते पुत्र मम वैरिणः शासितास् तु मयेदानीं त्वयेदं क्व श्रुतं वचः
41,43,pitur vacanam ākarṇya dhīmān abhayasaṃyutaḥ prahlādaḥ prāha he ārya maivaṃ brūyāḥ kadācana,पितुर् वचनम् आकर्ण्य धीमान् अभयसंयुतः प्रह्लादः प्राह हे आर्य मैवं ब्रूयाः कदाचन
41,44,sarvaiśvaryapradaṃ mantraṃ dharmādiparivardhanam kṛṣṇeti yo naro brūyāt so 'bhayaṃ vindate padam,सर्वैश्वर्यप्रदं मन्त्रं धर्मादिपरिवर्धनम् कृष्णेति यो नरो ब्रूयात् सो ऽभयं विन्दते पदम्
41,45,kṛṣṇanindāsamutthasya aghasyānto na vidyate rāma mādhava kṛṣṇeti smara bhaktyātmaśuddhaye,कृष्णनिन्दासमुत्थस्य अघस्यान्तो न विद्यते राम माधव कृष्णेति स्मर भक्त्यात्मशुद्धये
41,46,gurave 'pi bravīmy etad yato hitakaraṃ param śaraṇaṃ vraja sarveśaṃ sarvapāpakṣayaṃkaram,गुरवे ऽपि ब्रवीम्य् एतद् यतो हितकरं परम् शरणं व्रज सर्वेशं सर्वपापक्षयंकरम्
41,47,athāha prakaṭakrodhaḥ surārir bhartsayan sutam kenāyaṃ bālako nīto daśām etāṃ sumadhyamām,अथाह प्रकटक्रोधः सुरारिर् भर्त्सयन् सुतम् केनायं बालको नीतो दशाम् एतां सुमध्यमाम्
41,48,dhig dhig hāheti duṣputra kiṃ me kṛtam aghaṃ mahat yāhi yāhi durācāra pāpiṣṭha puruṣādhama uktveti parito vīkṣya punar āha śiśor gurum,धिग् धिग् हाहेति दुष्पुत्र किं मे कृतम् अघं महत् याहि याहि दुराचार पापिष्ठ पुरुषाधम उक्त्वेति परितो वीक्ष्य पुनर् आह शिशोर् गुरुम्
41,49,buddhvā cānīyatāṃ daityaiḥ krūraiḥ krūraparākramaiḥ iti śrutvā tato daityās tam ānīya nyavedayan dhīmān ūce khalaṃ bhūpaṃ devāntaka parīkṣatām,बुद्ध्वा चानीयतां दैत्यैः क्रूरैः क्रूरपराक्रमैः इति श्रुत्वा ततो दैत्यास् तम् आनीय न्यवेदयन् धीमान् ऊचे खलं भूपं देवान्तक परीक्षताम्
41,50,līlayaiva jitaṃ deva trailokyaṃ nikhilaṃ tvayā asakṛn na hi roṣeṇa kiṃ kruddhasyālpake mayi,लीलयैव जितं देव त्रैलोक्यं निखिलं त्वया असकृन् न हि रोषेण किं क्रुद्धस्याल्पके मयि
41,51,iti sāmavacaḥ śrutvā dvijoktaṃ prāha daityarāṭ viṣṇustavaṃ mama sutaṃ pāpa bālam apīpaṭhaḥ,इति सामवचः श्रुत्वा द्विजोक्तं प्राह दैत्यराट् विष्णुस्तवं मम सुतं पाप बालम् अपीपठः
41,52,uktveti tanayaṃ prāha rājā sāmnāmalaṃ sutam mamātmajasya kiṃ jāḍyāṃ tava caitad dvijaiḥ kṛtam,उक्त्वेति तनयं प्राह राजा साम्नामलं सुतम् ममात्मजस्य किं जाड्यां तव चैतद् द्विजैः कृतम्
41,53,viṣṇupakṣair dhruvaṃ dhūrtair mūḍha nityaṃ parityaja tyaja dvijaprasaṅgaṃ hi dvijasaṅgo hy aśobhanaḥ,विष्णुपक्षैर् ध्रुवं धूर्तैर् मूढ नित्यं परित्यज त्यज द्विजप्रसङ्गं हि द्विजसङ्गो ह्य् अशोभनः
41,54,asmatkulocitaṃ tejo yair dvijais tu tirohitam yasya yat saṃgatiḥ puṃso maṇivat syāt sa tadguṇaḥ,अस्मत्कुलोचितं तेजो यैर् द्विजैस् तु तिरोहितम् यस्य यत् संगतिः पुंसो मणिवत् स्यात् स तद्गुणः
41,55,svakularddhyai tato dhīmān svayūthān eva saṃśrayet matsutasyocitaṃ tyaktvā viṣṇupakṣīyanāśanam,स्वकुलर्द्ध्यै ततो धीमान् स्वयूथान् एव संश्रयेत् मत्सुतस्योचितं त्यक्त्वा विष्णुपक्षीयनाशनम्
41,56,svayam eva bhajan viṣṇuṃ manda kiṃ tvaṃ na lajjase viśvanāthasya me sūnur bhūtvānyaṃ nātham icchasi,स्वयम् एव भजन् विष्णुं मन्द किं त्वं न लज्जसे विश्वनाथस्य मे सूनुर् भूत्वान्यं नाथम् इच्छसि
41,57,śṛṇu vatsa jagattattvaṃ kaścin nāsti nijaḥ prabhuḥ yaḥ śūraḥ sa śriyaṃ bhuṅkte sa prabhuḥ sa maheśvaraḥ,शृणु वत्स जगत्तत्त्वं कश्चिन् नास्ति निजः प्रभुः यः शूरः स श्रियं भुङ्क्ते स प्रभुः स महेश्वरः
41,58,sa devaḥ sakalādhyakṣo yathāhaṃ trijagajjayī tyaja jāḍyam ataḥ śauryaṃ bhajasva svakulocitam,स देवः सकलाध्यक्षो यथाहं त्रिजगज्जयी त्यज जाड्यम् अतः शौर्यं भजस्व स्वकुलोचितम्
41,59,anye 'pi tvāṃ haniṣyanti vadiṣyanti janās tv idam asuro 'yaṃ surān stauti mārjāra iva mūṣakān,अन्ये ऽपि त्वां हनिष्यन्ति वदिष्यन्ति जनास् त्व् इदम् असुरो ऽयं सुरान् स्तौति मार्जार इव मूषकान्
41,60,dveṣyān śikhīva phaṇino durnimittam idaṃ dhruvam labdhvāpi mahad aiśvaryaṃ lāghavaṃ yānty abuddhayaḥ,द्वेष्यान् शिखीव फणिनो दुर्निमित्तम् इदं ध्रुवम् लब्ध्वापि महद् ऐश्वर्यं लाघवं यान्त्य् अबुद्धयः
41,61,yathāyaṃ matsutaḥ stutyaḥ stāvakān stauti nīcavat re mūḍha dṛṣṭvāpy aiśvasryaṃ mama brūṣe puro harim,यथायं मत्सुतः स्तुत्यः स्तावकान् स्तौति नीचवत् रे मूढ दृष्ट्वाप्य् ऐश्वस्र्यं मम ब्रूषे पुरो हरिम्
41,62,asadṛśasya tu hareḥ stutir eṣā viḍambanā ity uktvā tanayaṃ bhūpa jātakrodho bhayānakaḥ,असदृशस्य तु हरेः स्तुतिर् एषा विडम्बना इत्य् उक्त्वा तनयं भूप जातक्रोधो भयानकः
41,63,jihmaṃ nirīkṣya ca prāha tadguruṃ kampayan ruṣā yāhi yāhi dvijapaśo sādhu śādhi sutaṃ mama,जिह्मं निरीक्ष्य च प्राह तद्गुरुं कम्पयन् रुषा याहि याहि द्विजपशो साधु शाधि सुतं मम
41,64,prasāda ity eṣa vadan sa vipro jagāma gehaṃ khalarājasevī viṣṇuṃ visṛjyānvasarac ca daityaṃ kiṃ vā na kuryur bharaṇāya lubdhāḥ,प्रसाद इत्य् एष वदन् स विप्रो जगाम गेहं खलराजसेवी विष्णुं विसृज्यान्वसरच् च दैत्यं किं वा न कुर्युर् भरणाय लुब्धाः
42,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe nṛsiṃhaprādurbhāve ekacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 41 so 'py āśu nīto guruveśma daityair daityendrasūnur haribhaktibhūṣaṇaḥ aśeṣavidyānivahena sākaṃ kālena kaumāram avāpa yogī,इति श्रीनरसिंहपुराणे नृसिंहप्रादुर्भावे एकचत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ४१ सो ऽप्य् आशु नीतो गुरुवेश्म दैत्यैर् दैत्येन्द्रसूनुर् हरिभक्तिभूषणः अशेषविद्यानिवहेन साकं कालेन कौमारम् अवाप योगी
42,2,prāyeṇa kaumāram avāpya lokaḥ puṣṇāti nāstikyam asadgatiṃ ca tasmin vayaḥsthasya bahirviraktir bhavaty abhūc citram aje ca bhaktiḥ,प्रायेण कौमारम् अवाप्य लोकः पुष्णाति नास्तिक्यम् असद्गतिं च तस्मिन् वयःस्थस्य बहिर्विरक्तिर् भवत्य् अभूच् चित्रम् अजे च भक्तिः
42,3,atha saṃpūrṇavidyaṃ taṃ kadācid ditijeśvaraḥ ānāyya praṇataṃ prāha prahlādaṃ viditeśvaram,अथ संपूर्णविद्यं तं कदाचिद् दितिजेश्वरः आनाय्य प्रणतं प्राह प्रह्लादं विदितेश्वरम्
42,4,sādhv ajñānanidher bālyān mukto 'si surasūdana idānīṃ bhrājase bhāsvān nīhārād iva nirgataḥ,साध्व् अज्ञाननिधेर् बाल्यान् मुक्तो ऽसि सुरसूदन इदानीं भ्राजसे भास्वान् नीहाराद् इव निर्गतः
42,5,bālye vayaṃ ca tvam iva dvijair jāḍyāya mohitāḥ vayasā vardhamānena putrakaivaṃ suśikṣitāḥ,बाल्ये वयं च त्वम् इव द्विजैर् जाड्याय मोहिताः वयसा वर्धमानेन पुत्रकैवं सुशिक्षिताः
42,6,tad adya tvayi dhurye 'haṃ saṃsakaṇṭakatādhuram vinyasya svāṃ ciradhṛtāṃ sukhī paśyan śriyaṃ tava,तद् अद्य त्वयि धुर्ये ऽहं संसकण्टकताधुरम् विन्यस्य स्वां चिरधृतां सुखी पश्यन् श्रियं तव
42,7,yadā yadā hi naipuṇyaṃ pitā putrasya paśyati tadā tadādhiṃ tyaktvā nu mahat saukhyam avāpnuyāt,यदा यदा हि नैपुण्यं पिता पुत्रस्य पश्यति तदा तदाधिं त्यक्त्वा नु महत् सौख्यम् अवाप्नुयात्
42,8,guruś cātīva naipuṇyaṃ mamāgre 'varṇayat tava na citraṃ putra tac chrotuṃ kiṃ nu me vāñchataḥ śrutī,गुरुश् चातीव नैपुण्यं ममाग्रे ऽवर्णयत् तव न चित्रं पुत्र तच् छ्रोतुं किं नु मे वाञ्छतः श्रुती
42,9,netrayoḥ śatrudāridryaṃ śrotrayoḥ sutasūktayaḥ yuddhavraṇaṃ ca gātreṣu māyināṃ ca mahotsavaḥ,नेत्रयोः शत्रुदारिद्र्यं श्रोत्रयोः सुतसूक्तयः युद्धव्रणं च गात्रेषु मायिनां च महोत्सवः
42,10,śrutveti nikṛtiprajñaṃ daityādhipavacas tataḥ jagāda yogī niśśaṅkaṃ prahlādaḥ praṇato gurum,श्रुत्वेति निकृतिप्रज्ञं दैत्याधिपवचस् ततः जगाद योगी निश्शङ्कं प्रह्लादः प्रणतो गुरुम्
42,11,sūktayaḥ śrotrayoḥ satyaṃ mahārāja mahotsavaḥ kiṃtu tā vaiṣṇavīr vāco muktvā nānyā vicārayet,सूक्तयः श्रोत्रयोः सत्यं महाराज महोत्सवः किंतु ता वैष्णवीर् वाचो मुक्त्वा नान्या विचारयेत्
42,12,nītiḥ sūktiḥ kathāḥ śrāvyāḥ śrāvyaṃ kāvyaṃ ca tad vacaḥ yatra saṃsṛtiduḥkhaughakakṣāgnir gīyate hariḥ,नीतिः सूक्तिः कथाः श्राव्याः श्राव्यं काव्यं च तद् वचः यत्र संसृतिदुःखौघकक्षाग्निर् गीयते हरिः
42,13,acintyaḥ stūyate yatra bhaktyā bhaktepsitapradaḥ arthaśātreṇa kiṃ tāta yatra saṃsṛtisaṃtatiḥ,अचिन्त्यः स्तूयते यत्र भक्त्या भक्तेप्सितप्रदः अर्थशात्रेण किं तात यत्र संसृतिसंततिः
42,14,śāstraśrameṇa kiṃ tāta yenātmaiva vihaṃsyate vaiṣṇavaṃ vāṅmayaṃ tasmāc *chrāvyaṃ sevyaṃ ca sarvadā,शास्त्रश्रमेण किं तात येनात्मैव विहंस्यते वैष्णवं वाङ्मयं तस्माच् *छ्राव्यं सेव्यं च सर्वदा
42,15,mumukṣubhir bhavakleśān no cen naiva sukhī bhavet iti tasya vacaḥ śṛṇvan hiraṇyakaśipus tadā,मुमुक्षुभिर् भवक्लेशान् नो चेन् नैव सुखी भवेत् इति तस्य वचः शृण्वन् हिरण्यकशिपुस् तदा
42,16,jajvāla daityarāṭ taptasarpir adbhir ivādhikam prahlādasya giraṃ puṇyāṃ janasaṃsṛtināśinīm,जज्वाल दैत्यराट् तप्तसर्पिर् अद्भिर् इवाधिकम् प्रह्लादस्य गिरं पुण्यां जनसंसृतिनाशिनीम्
42,17,nāmṛsyatāsuraḥ kṣudro ghūko bhānuprabhām iva parito vīkṣya saṃprāha kruddho daityabhaṭān idam,नामृस्यतासुरः क्षुद्रो घूको भानुप्रभाम् इव परितो वीक्ष्य संप्राह क्रुद्धो दैत्यभटान् इदम्
42,18,hanyatām eṣa kuṭilaḥ śastrapātaiḥ subhīṣaṇaiḥ utkṛttyotkṛttya marmāṇi rakṣitāstu hariḥ svayam,हन्यताम् एष कुटिलः शस्त्रपातैः सुभीषणैः उत्कृत्त्योत्कृत्त्य मर्माणि रक्षितास्तु हरिः स्वयम्
42,19,paśyatv idānīm evaiṣa harisaṃstavajaṃ phalam kākolakaṅkagṛdhrebhyo hy asyāṅgaṃ saṃvibhajyatām,पश्यत्व् इदानीम् एवैष हरिसंस्तवजं फलम् काकोलकङ्कगृध्रेभ्यो ह्य् अस्याङ्गं संविभज्यताम्
42,20,athoddhṛtāstrā daiteyas tarjayantaḥ pragarjitaiḥ acyutasya priyaṃ bhaktaṃ taṃ jagnuḥ patinoditāḥ,अथोद्धृतास्त्रा दैतेयस् तर्जयन्तः प्रगर्जितैः अच्युतस्य प्रियं भक्तं तं जग्नुः पतिनोदिताः
42,21,prahlādo 'pi prabhuṃ natvā dhyānavajraṃ samādade akṛtrimarasam bhaktaṃ tam itthaṃ dhyānaniścalam,प्रह्लादो ऽपि प्रभुं नत्वा ध्यानवज्रं समाददे अकृत्रिमरसम् भक्तं तम् इत्थं ध्याननिश्चलम्
42,22,rarakṣa bhagavān viṣṇuḥ prahlādaṃ bhaktaduḥkhahṛt athālabdhapadāny asya gātre śastrāṇi rakṣasām,ररक्ष भगवान् विष्णुः प्रह्लादं भक्तदुःखहृत् अथालब्धपदान्य् अस्य गात्रे शस्त्राणि रक्षसाम्
42,23,nīlābjaśakalānīva petuś chinnāny anekadhā kiṃ prākṛtāni śastrāṇi kariṣyanti haripriye,नीलाब्जशकलानीव पेतुश् छिन्नान्य् अनेकधा किं प्राकृतानि शस्त्राणि करिष्यन्ति हरिप्रिये
42,24,tāpatrayamahāstraughaḥ sarvo 'py asmād bibheti vai pīḍayanti janāṃs tāvad vyādhayo rākṣasā grahāḥ,तापत्रयमहास्त्रौघः सर्वो ऽप्य् अस्माद् बिभेति वै पीडयन्ति जनांस् तावद् व्याधयो राक्षसा ग्रहाः
42,25,yāvad guhāśayaṃ viṣṇuṃ sūkṣmaṃ ceto na vindati te tu bhagnāstraśakalaiḥ pratīpotthair itas tataḥ,यावद् गुहाशयं विष्णुं सूक्ष्मं चेतो न विन्दति ते तु भग्नास्त्रशकलैः प्रतीपोत्थैर् इतस् ततः
42,26,hanyamānā nyavartanta sadyaḥ phaladadair iva na citraṃ vibudhānāṃ tad ajñānāṃ vismayāvaham,हन्यमाना न्यवर्तन्त सद्यः फलददैर् इव न चित्रं विबुधानां तद् अज्ञानां विस्मयावहम्
42,27,vaiṣṇavaṃ balam ālokya rājā nūnaṃ bhayaṃ dadhau punas tasya vadhopāyaṃ cintayan sa sudurmatiḥ,वैष्णवं बलम् आलोक्य राजा नूनं भयं दधौ पुनस् तस्य वधोपायं चिन्तयन् स सुदुर्मतिः
42,28,samādiśat samāhūya daṃdaśūkān sudurviṣān aśastravadhayogyo 'yam asmayo haritoṣakṛt,समादिशत् समाहूय दंदशूकान् सुदुर्विषान् अशस्त्रवधयोग्यो ऽयम् अस्मयो हरितोषकृत्
42,29,tasmād bhavadibhir acirād hanyatāṃ garalāyudhāḥ hiraṇyakaśipoḥ śrutvā vacanaṃ te bhujaṃgamāḥ tasyājñāṃ jagṛhur mūrdhnā praharṣād deśavartinaḥ,तस्माद् भवदिभिर् अचिराद् हन्यतां गरलायुधाः हिरण्यकशिपोः श्रुत्वा वचनं ते भुजंगमाः तस्याज्ञां जगृहुर् मूर्ध्ना प्रहर्षाद् देशवर्तिनः
42,30,atha jvaladdaśanakarāladaṃṣṭriṇa sphuṭasphuraddaśanasahasrabhīṣaṇāḥ akarṣakā harimahisvakarṣakā haripriyaṃ drutataram āpatan ruṣā,अथ ज्वलद्दशनकरालदंष्ट्रिण स्फुटस्फुरद्दशनसहस्रभीषणाः अकर्षका हरिमहिस्वकर्षका हरिप्रियं द्रुततरम् आपतन् रुषा
42,31,garāyudhās tvacam api bhettum alpikāṃ vapuṣyajasmṛtibaladurbhidākṛteḥ alaṃ na te harivapuṣaṃ tu kevalaṃ vidaśya taṃ nijadaśanair vinā kṛtāḥ,गरायुधास् त्वचम् अपि भेत्तुम् अल्पिकां वपुष्यजस्मृतिबलदुर्भिदाकृतेः अलं न ते हरिवपुषं तु केवलं विदश्य तं निजदशनैर् विना कृताः
42,32,tataḥ sravatkṣatajaviṣaṇṇamūrtayo dvidhākṛtādbhutadaśanā bhujaṃgamāḥ sametya te ditijapatiṃ vyajijñapan viniḥśvasatpracalaphaṇā bhujaṃgamāḥ,ततः स्रवत्क्षतजविषण्णमूर्तयो द्विधाकृताद्भुतदशना भुजंगमाः समेत्य ते दितिजपतिं व्यजिज्ञपन् विनिःश्वसत्प्रचलफणा भुजंगमाः
42,33,prabho mahīdhrān api bhasmaśeṣāṃs tasminn aśaktās tu tadaiva vadhyāḥ mahānubhāvasya tavātmajasya vadhe niyuktvā daśanair vinā kṛtāḥ,प्रभो महीध्रान् अपि भस्मशेषांस् तस्मिन्न् अशक्तास् तु तदैव वध्याः महानुभावस्य तवात्मजस्य वधे नियुक्त्वा दशनैर् विना कृताः
42,34,itthaṃ dvijihvāḥ kaṭhinaṃ nivedya yayur visṛṣṭāḥ prabhuṇākṛtārthāḥ vicintayantaḥ pṛthuvismayena prahlādasāmarthyanidānam eva,इत्थं द्विजिह्वाः कठिनं निवेद्य ययुर् विसृष्टाः प्रभुणाकृतार्थाः विचिन्तयन्तः पृथुविस्मयेन प्रह्लादसामर्थ्यनिदानम् एव
42,35,athāsureśaḥ sacivair vicārya niścitya sūnuṃ tam adaṇḍasādhyam āhūya sāmnā praṇataṃ jagāda vākyaṃ sadā nirmalapuṇyacittam prahlāda duṣṭo 'pi nijāṅgajāto na vadhya ity adya kṛpā mamābhūt,अथासुरेशः सचिवैर् विचार्य निश्चित्य सूनुं तम् अदण्डसाध्यम् आहूय साम्ना प्रणतं जगाद वाक्यं सदा निर्मलपुण्यचित्तम् प्रह्लाद दुष्टो ऽपि निजाङ्गजातो न वध्य इत्य् अद्य कृपा ममाभूत्
42,36,tatas tūrṇaṃ samāgatya daityarājapurohitāḥ mūḍhāḥ prāñjalayaḥ prāhur dvijāḥ śāstraviśāradāḥ,ततस् तूर्णं समागत्य दैत्यराजपुरोहिताः मूढाः प्राञ्जलयः प्राहुर् द्विजाः शास्त्रविशारदाः
42,37,trailokyaṃ kampate deva bhṛśaṃ tvayy abhikāṅkṣiṇi prahlādas tvāṃ na jānāti kruddhaṃ svalpo mahābalam,त्रैलोक्यं कम्पते देव भृशं त्वय्य् अभिकाङ्क्षिणि प्रह्लादस् त्वां न जानाति क्रुद्धं स्वल्पो महाबलम्
42,38,tad alaṃ deva roṣeṇa dayāṃ kartuṃ tvam arhasi putraḥ kuputratām eti na mātāpitarau kadā,तद् अलं देव रोषेण दयां कर्तुं त्वम् अर्हसि पुत्रः कुपुत्रताम् एति न मातापितरौ कदा
42,39,uktveti kuṭilaprajñaṃ daityaṃ daityapurohitāḥ ādāya tadanujñātaṃ prahlādaṃ dhīdhanaṃ yayuḥ,उक्त्वेति कुटिलप्रज्ञं दैत्यं दैत्यपुरोहिताः आदाय तदनुज्ञातं प्रह्लादं धीधनं ययुः
43,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe narasiṃhaprādurbhāve dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 42 atha sa gurugṛhe 'pi vartamānaḥ sakalavidacyutasaktapuṇyacetāḥ jaḍa iva vicacāra bāhyakṛtye satatam anantamayam jagat prapaśyan,इति श्रीनरसिंहपुराणे नरसिंहप्रादुर्भावे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ४२ अथ स गुरुगृहे ऽपि वर्तमानः सकलविदच्युतसक्तपुण्यचेताः जड इव विचचार बाह्यकृत्ये सततम् अनन्तमयम् जगत् प्रपश्यन्
43,2,sahagurukulavāsinaḥ kadācic chrutiviratā hy avadan sametya bālāḥ tava caritam aho vicitram etat kṣitipatiputra yato 'sy abhogalubdhaḥ hṛdi kim api vicintya hṛṣṭaromā bhavasi sadā ca vadāṅga yady aguhyam,सहगुरुकुलवासिनः कदाचिच् छ्रुतिविरता ह्य् अवदन् समेत्य बालाः तव चरितम् अहो विचित्रम् एतत् क्षितिपतिपुत्र यतो ऽस्य् अभोगलुब्धः हृदि किम् अपि विचिन्त्य हृष्टरोमा भवसि सदा च वदाङ्ग यद्य् अगुह्यम्
43,3,iti gaditavataḥ sa mantriputrān avadad idaṃ nṛpa sarvavatsalatvāt śṛṇuta sumanasaḥ surāriputrā yad aham ananyaratir vadāmi pṛṣṭaḥ,इति गदितवतः स मन्त्रिपुत्रान् अवदद् इदं नृप सर्ववत्सलत्वात् शृणुत सुमनसः सुरारिपुत्रा यद् अहम् अनन्यरतिर् वदामि पृष्टः
43,4,dhanajanataruṇīvilāsaramyo bhavavibhavaḥ kila bhāti yas tam enam vimṛśata subudhair utaiṣa sevyo drutam atha vā parivarjya eva dūrāt,धनजनतरुणीविलासरम्यो भवविभवः किल भाति यस् तम् एनम् विमृशत सुबुधैर् उतैष सेव्यो द्रुतम् अथ वा परिवर्ज्य एव दूरात्
43,5,prathamam iha vicāryatāṃ yad ambā jaṭharagatair anubhūyate suduḥkham sukuṭilatanubhis tadagnitaptair vividhapurājananāni saṃsmaradbhiḥ,प्रथमम् इह विचार्यतां यद् अम्बा जठरगतैर् अनुभूयते सुदुःखम् सुकुटिलतनुभिस् तदग्नितप्तैर् विविधपुराजननानि संस्मरद्भिः
43,6,kārāgṛhe dasyur ivāsmi baddho jarāyuṇā viṭkṛmimūtragehe paśyāmi garbhe 'pi sakṛn mukundapādābjayor asmaraṇena kaṣṭam,कारागृहे दस्युर् इवास्मि बद्धो जरायुणा विट्कृमिमूत्रगेहे पश्यामि गर्भे ऽपि सकृन् मुकुन्दपादाब्जयोर् अस्मरणेन कष्टम्
43,7,tasmāt sukhaṃ garbhaśayasya nāsti bālye tathā yauvanavārddhake vā evaṃ bhavo duḥkhamayaḥ sadaiva sevyaḥ kathaṃ daityasutāḥ prabuddhaiḥ evaṃ bhave 'smin parimṛgyamāṇā vīkṣāmahe naiva sukhāṃśaleśam,तस्मात् सुखं गर्भशयस्य नास्ति बाल्ये तथा यौवनवार्द्धके वा एवं भवो दुःखमयः सदैव सेव्यः कथं दैत्यसुताः प्रबुद्धैः एवं भवे ऽस्मिन् परिमृग्यमाणा वीक्षामहे नैव सुखांशलेशम्
43,8,yathā yathā sādhu vicārayāmas tathā tathā duḥkhataraṃ ca vidmaḥ tasmād bhave 'smin kila cārurūpe duḥkhākare naiva patanti santaḥ,यथा यथा साधु विचारयामस् तथा तथा दुःखतरं च विद्मः तस्माद् भवे ऽस्मिन् किल चारुरूपे दुःखाकरे नैव पतन्ति सन्तः
43,9,patanty atho 'tattvavidaḥ sumūḍhā vahnau pataṃgā iva darśanīye yady asti nānyac charaṇaṃ sukhāya yuktaṃ tadaitat patanaṃ sukhābhe,पतन्त्य् अथो ऽतत्त्वविदः सुमूढा वह्नौ पतंगा इव दर्शनीये यद्य् अस्ति नान्यच् छरणं सुखाय युक्तं तदैतत् पतनं सुखाभे
43,10,avindatām annam aho kṛśānāṃ yuktaṃ hi piṇyākatuṣādibhakṣaṇam asti tv ajaṃ śrīpatipādapadma dvaṃdvārcanaprāpyam anantam ādyam,अविन्दताम् अन्नम् अहो कृशानां युक्तं हि पिण्याकतुषादिभक्षणम् अस्ति त्व् अजं श्रीपतिपादपद्म द्वंद्वार्चनप्राप्यम् अनन्तम् आद्यम्
43,11,akleśataḥ prāpyam idaṃ visṛjya mahāsukhaṃ yo 'nyasukhāni vāñchet rājyaṃ karasthaṃ svam asau visṛjya bhikṣām aṭed dīnamanāḥ sumūḍhaḥ,अक्लेशतः प्राप्यम् इदं विसृज्य महासुखं यो ऽन्यसुखानि वाञ्छेत् राज्यं करस्थं स्वम् असौ विसृज्य भिक्षाम् अटेद् दीनमनाः सुमूढः
43,12,tac cārcyate śrīpatipādapadma dvaṃdvaṃ na vastrair na dhanaiḥ śramair na ananyacittena nareṇa kiṃtu uccāryate keśava mādhaveti,तच् चार्च्यते श्रीपतिपादपद्म द्वंद्वं न वस्त्रैर् न धनैः श्रमैर् न अनन्यचित्तेन नरेण किंतु उच्चार्यते केशव माधवेति
43,13,evaṃ bhavaṃ duḥkhamayaṃ viditvā daityātmajāḥ sādhu hariṃ bhajadhvam evaṃ jano janmaphalaṃ labheta no ced bhavābdhau prapated adho 'dhaḥ,एवं भवं दुःखमयं विदित्वा दैत्यात्मजाः साधु हरिं भजध्वम् एवं जनो जन्मफलं लभेत नो चेद् भवाब्धौ प्रपतेद् अधो ऽधः
43,14,tasmād bhave 'smin hṛdi śaṅkacakra gadādharaṃ devam anantam īḍyam smarantu nityaṃ varadaṃ mukundaṃ sadbhaktiyogena nivṛttakāmāḥ,तस्माद् भवे ऽस्मिन् हृदि शङ्कचक्र गदाधरं देवम् अनन्तम् ईड्यम् स्मरन्तु नित्यं वरदं मुकुन्दं सद्भक्तियोगेन निवृत्तकामाः
43,15,anāstikatvāt kṛpayā bhavadbhyo vadāmi guhyaṃ bhavasindhusaṃsthāḥ sarveṣu bhūteṣu ca mitrabhāvaṃ bhajantv ayaṃ sarvagato hi viṣṇuḥ,अनास्तिकत्वात् कृपया भवद्भ्यो वदामि गुह्यं भवसिन्धुसंस्थाः सर्वेषु भूतेषु च मित्रभावं भजन्त्व् अयं सर्वगतो हि विष्णुः
43,16,prahlāda tvaṃ vayaṃ cāpi bālabhāvān mahāmate ṣaṇḍāmarkāt paraṃ mitraṃ guruṃ cānyaṃ na vidmahe,प्रह्लाद त्वं वयं चापि बालभावान् महामते षण्डामर्कात् परं मित्रं गुरुं चान्यं न विद्महे
43,17,tvayaitac chikṣitaṃ kutra tathyaṃ no vada nistuṣam,त्वयैतच् छिक्षितं कुत्र तथ्यं नो वद निस्तुषम्
43,17,ab yadā tātaḥ prayāto me taporthaṃ kānanaṃ mahat,अब् यदा तातः प्रयातो मे तपोर्थं काननं महत्
43,18,cd tadā cendraḥ samāgatya puraṃ tasya rurodha ha mṛtaṃ vijñāya daityendraṃ hiraṇyakaśipuṃ tadā,च्द् तदा चेन्द्रः समागत्य पुरं तस्य रुरोध ह मृतं विज्ञाय दैत्येन्द्रं हिरण्यकशिपुं तदा
43,19,indro me jananīṃ gṛhya prayāto manmathāgninā dahyamāno mahābhāgāṃ mārge gacchati satvaram,इन्द्रो मे जननीं गृह्य प्रयातो मन्मथाग्निना दह्यमानो महाभागां मार्गे गच्छति सत्वरम्
43,20,tadā māṃ garbhagaṃ jñātvā nārado devadarśanaḥ āgatyendraṃ jagādoccair mūḍha muñca pativratām,तदा मां गर्भगं ज्ञात्वा नारदो देवदर्शनः आगत्येन्द्रं जगादोच्चैर् मूढ मुञ्च पतिव्रताम्
43,21,asyā garbhe sthito yo 'sau sa vai bhāgavatottamaḥ tac chrutvā nāradavaco mātaraṃ praṇipatya me,अस्या गर्भे स्थितो यो ऽसौ स वै भागवतोत्तमः तच् छ्रुत्वा नारदवचो मातरं प्रणिपत्य मे
43,22,viṣṇubhaktyā pramucyātha gataḥ svaṃ bhuvanaṃ hariḥ nāradas tāṃ samānīya āśramaṃ svaṃ śubhavrataḥ,विष्णुभक्त्या प्रमुच्याथ गतः स्वं भुवनं हरिः नारदस् तां समानीय आश्रमं स्वं शुभव्रतः
43,23,mām uddiśya mahābhāgām etad vai kathitaṃ tadā tathā me vismṛtaṃ naiva bālābhyāsād danoḥ sutāḥ,माम् उद्दिश्य महाभागाम् एतद् वै कथितं तदा तथा मे विस्मृतं नैव बालाभ्यासाद् दनोः सुताः
43,24,viṣṇoś cānugraheṇaiva nāradasyopadeśataḥ ekadā guptacaryāyāṃ gato 'sau rākṣasādhipaḥ,विष्णोश् चानुग्रहेणैव नारदस्योपदेशतः एकदा गुप्तचर्यायां गतो ऽसौ राक्षसाधिपः
43,25,śṛṇoti rātrau nagare jaya rāmeti kīrtanam avait putrakṛtaṃ sarvaṃ balavān dānaveśvaraḥ,शृणोति रात्रौ नगरे जय रामेति कीर्तनम् अवैत् पुत्रकृतं सर्वं बलवान् दानवेश्वरः
43,26,athāhūyāha daityendraḥ krodhāndhaḥ sa purohitān re re kṣudradvijā yūyam atimumūrṣatāṃ gatāḥ,अथाहूयाह दैत्येन्द्रः क्रोधान्धः स पुरोहितान् रे रे क्षुद्रद्विजा यूयम् अतिमुमूर्षतां गताः
43,27,prahlādo 'yaṃ mṛṣālāpān vakty anyān pāṭhayaty api iti nirbhartsya tān viprān śvasan rājāviśad gṛham,प्रह्लादो ऽयं मृषालापान् वक्त्य् अन्यान् पाठयत्य् अपि इति निर्भर्त्स्य तान् विप्रान् श्वसन् राजाविशद् गृहम्
43,28,na ca putravadhe cintāṃ jahau svavadhakāriṇīm āsannamaraṇo 'marṣāt kṛtyam ekaṃ vimṛśya saḥ,न च पुत्रवधे चिन्तां जहौ स्ववधकारिणीम् आसन्नमरणो ऽमर्षात् कृत्यम् एकं विमृश्य सः
43,29,akṛtyam eva daityādīn āhūyopādiśad rahaḥ adya kṣapāyāṃ prahlādaṃ prasuptaṃ duṣṭam ulbaṇaiḥ,अकृत्यम् एव दैत्यादीन् आहूयोपादिशद् रहः अद्य क्षपायां प्रह्लादं प्रसुप्तं दुष्टम् उल्बणैः
43,30,nāgapāśair dṛḍhaṃ baddhvā madhye nikṣipatāmbudheḥ tadājñāṃ śirasādāya dadṛśus tam upetya te,नागपाशैर् दृढं बद्ध्वा मध्ये निक्षिपताम्बुधेः तदाज्ञां शिरसादाय ददृशुस् तम् उपेत्य ते
43,31,rātripriyaṃ samādhisthaṃ prabuddhaṃ suptavat sthitam saṃchinnarāgalobhādimahābandhaṃ kṣapācarāḥ,रात्रिप्रियं समाधिस्थं प्रबुद्धं सुप्तवत् स्थितम् संछिन्नरागलोभादिमहाबन्धं क्षपाचराः
43,32,babandhus taṃ mahātmānaṃ phalgubhiḥ sarparajjubhiḥ garuḍadhvajabhaktaṃ taṃ buddhvāhibhir abuddhayaḥ,बबन्धुस् तं महात्मानं फल्गुभिः सर्परज्जुभिः गरुडध्वजभक्तं तं बुद्ध्वाहिभिर् अबुद्धयः
43,33,jalaśāyipriyaṃ nītvā jalarāśau nicikṣipuḥ balinas te 'calān daityā tasyopari nidhāya ca,जलशायिप्रियं नीत्वा जलराशौ निचिक्षिपुः बलिनस् ते ऽचलान् दैत्या तस्योपरि निधाय च
43,34,śaśaṃsus taṃ priyaṃ rājñe drutaṃ tān so 'py amānayat prahlādaṃ cābdhimadhyasthaṃ tam aurvāgnim ivāparam,शशंसुस् तं प्रियं राज्ञे द्रुतं तान् सो ऽप्य् अमानयत् प्रह्लादं चाब्धिमध्यस्थं तम् और्वाग्निम् इवापरम्
43,35,jvalantaṃ tejasā viṣṇor grāhā bhūribhiyātyajan sa cābhinnacidānandasindhumadhye samāhitaḥ,ज्वलन्तं तेजसा विष्णोर् ग्राहा भूरिभियात्यजन् स चाभिन्नचिदानन्दसिन्धुमध्ये समाहितः
43,36,"na veda baddham ātmānaṃ lavaṇāmbudhimadhyagam atha brahmāmṛtāmbhodhi, maye svasmin sthite munau","न वेद बद्धम् आत्मानं लवणाम्बुधिमध्यगम् अथ ब्रह्मामृताम्भोधि, मये स्वस्मिन् स्थिते मुनौ"
43,37,yayau kṣobhaṃ dvitīyābdhipraveśād iva sāgaraḥ kleśāt kleśān ivoddhūya prahlādam atha vīcayaḥ,ययौ क्षोभं द्वितीयाब्धिप्रवेशाद् इव सागरः क्लेशात् क्लेशान् इवोद्धूय प्रह्लादम् अथ वीचयः
43,38,ninyus tīre 'plavāmbhodheḥ gurūktaya ivāmbudheḥ dhyānena viṣṇubhūtaṃ taṃ bhagavān varuṇālayaḥ,निन्युस् तीरे ऽप्लवाम्भोधेः गुरूक्तय इवाम्बुधेः ध्यानेन विष्णुभूतं तं भगवान् वरुणालयः
43,39,vinyasya tīre ratnāni gṛhītvā draṣṭum āyayau tāvad bhagavatādiṣṭaḥ prahṛṣṭaḥ pannagāśanaḥ,विन्यस्य तीरे रत्नानि गृहीत्वा द्रष्टुम् आययौ तावद् भगवतादिष्टः प्रहृष्टः पन्नगाशनः
43,40,bandhanāhīn samabhyetya bhakṣayitvā punar yayau athābabhāṣe prahlādaṃ gambhīradhvanir arṇavaḥ,बन्धनाहीन् समभ्येत्य भक्षयित्वा पुनर् ययौ अथाबभाषे प्रह्लादं गम्भीरध्वनिर् अर्णवः
43,41,praṇamya divyarūpaḥ san samādhisthaṃ hareḥ priyam prahlāda bhagavadbhakta puṇyātmann arṇavo 'smy aham,प्रणम्य दिव्यरूपः सन् समाधिस्थं हरेः प्रियम् प्रह्लाद भगवद्भक्त पुण्यात्मन्न् अर्णवो ऽस्म्य् अहम्
43,42,cakṣurbhyām atha māṃ dṛṣṭvā pāvayārthinam āgatam ity ambudhigiraḥ śrutvā sa mahātmā hareḥ priyaḥ,चक्षुर्भ्याम् अथ मां दृष्ट्वा पावयार्थिनम् आगतम् इत्य् अम्बुधिगिरः श्रुत्वा स महात्मा हरेः प्रियः
43,43,udvīkṣya sahasā devaṃ taṃ natvāhāsurātmajaḥ kadāgataṃ bhagavatā tam athāmbudhir abravīt,उद्वीक्ष्य सहसा देवं तं नत्वाहासुरात्मजः कदागतं भगवता तम् अथाम्बुधिर् अब्रवीत्
43,44,yoginn ajñātavṛttas tvam aparāddhaṃ tavāsuraiḥ baddhas tvam ahibhir daityair mayi kṣipto 'dya vaiṣṇava,योगिन्न् अज्ञातवृत्तस् त्वम् अपराद्धं तवासुरैः बद्धस् त्वम् अहिभिर् दैत्यैर् मयि क्षिप्तो ऽद्य वैष्णव
43,45,tatas tūrṇaṃ mayā tīre nyastas tvaṃ phaṇinaś ca tān idānīm eva garuḍo bhakṣayitvā gato mahān,ततस् तूर्णं मया तीरे न्यस्तस् त्वं फणिनश् च तान् इदानीम् एव गरुडो भक्षयित्वा गतो महान्
43,46,mahātmann anugṛhṇīṣva tvaṃ māṃ satsaṅgam ārthinam gṛhāṇemāni ratnāni pūjyas tvaṃ me harir yathā,महात्मन्न् अनुगृह्णीष्व त्वं मां सत्सङ्गम् आर्थिनम् गृहाणेमानि रत्नानि पूज्यस् त्वं मे हरिर् यथा
43,47,yady apy etair na te kṛtyaṃ ratnair dāsyāmy athāpy aham dīpān nivedayaty eva bhāskarasyāpi bhaktimān,यद्य् अप्य् एतैर् न ते कृत्यं रत्नैर् दास्याम्य् अथाप्य् अहम् दीपान् निवेदयत्य् एव भास्करस्यापि भक्तिमान्
43,48,tvam āpatsv api ghorāsu viṣṇunaiva hi rakṣitaḥ tvādṛśā nirmalātmāno na santi bahavo 'rkavat,त्वम् आपत्स्व् अपि घोरासु विष्णुनैव हि रक्षितः त्वादृशा निर्मलात्मानो न सन्ति बहवो ऽर्कवत्
43,49,bahunā kiṃ kṛtārtho 'smi yat tiṣṭhāmi tvayā saha ālapāmi kṣaṇam api nekṣe hy etat phalopamām,बहुना किं कृतार्थो ऽस्मि यत् तिष्ठामि त्वया सह आलपामि क्षणम् अपि नेक्षे ह्य् एतत् फलोपमाम्
43,50,ity abdhinā stutaḥ śrīśamāhātmyavacanaiḥ svayam yayau lajjāṃ praharṣaṃ ca prahlādo bhagavatpriyaḥ,इत्य् अब्धिना स्तुतः श्रीशमाहात्म्यवचनैः स्वयम् ययौ लज्जां प्रहर्षं च प्रह्लादो भगवत्प्रियः
43,51,pratigṛhya sa ratnāni vatsalaḥ prāha vāridhim mahātman sutarāṃ dhanyaḥ śete tvayi hi sa prabhuḥ,प्रतिगृह्य स रत्नानि वत्सलः प्राह वारिधिम् महात्मन् सुतरां धन्यः शेते त्वयि हि स प्रभुः
43,52,kalpānte 'pi jagat kṛtsnaṃ grasitvā sa jaganmayaḥ tvayy evaikārṇavībhūte śete kila mahātmani,कल्पान्ते ऽपि जगत् कृत्स्नं ग्रसित्वा स जगन्मयः त्वय्य् एवैकार्णवीभूते शेते किल महात्मनि
43,53,locanābhyāṃ jagannāthaṃ draṣṭum icchāmi vāridhe tvaṃ paśyasi sadā dhanyas tatropāyaṃ prayaccha me,लोचनाभ्यां जगन्नाथं द्रष्टुम् इच्छामि वारिधे त्वं पश्यसि सदा धन्यस् तत्रोपायं प्रयच्छ मे
43,54,uktveti pādāvanataṃ tūrṇam utthāpya sāgaraḥ prahlādaṃ prāha yogīndra tvaṃ paśyasi sadā hṛdi,उक्त्वेति पादावनतं तूर्णम् उत्थाप्य सागरः प्रह्लादं प्राह योगीन्द्र त्वं पश्यसि सदा हृदि
43,55,draṣṭum icchasy athākṣibhyāṃ stuhi taṃ bhaktavatsalam uktveti sindhuḥ prahlādam ātmanaḥ sa jale 'viśat,द्रष्टुम् इच्छस्य् अथाक्षिभ्यां स्तुहि तं भक्तवत्सलम् उक्त्वेति सिन्धुः प्रह्लादम् आत्मनः स जले ऽविशत्
43,56,gate nadīndre sthitvaiko hariṃ rātrau sa daityajaḥ bhaktyāstaud iti manvānas taddarśanam asaṃbhavam,गते नदीन्द्रे स्थित्वैको हरिं रात्रौ स दैत्यजः भक्त्यास्तौद् इति मन्वानस् तद्दर्शनम् असंभवम्
43,57,vedāntavākyaśatamārutasaṃpravṛddha vairāgyavahniśikhayā paritāpya cittam saṃśodhayanti yadavekṣaṇayogyatāyai dhīrāḥ sadaiva sa kathaṃ mama gocaraḥ syāt,वेदान्तवाक्यशतमारुतसंप्रवृद्ध वैराग्यवह्निशिखया परिताप्य चित्तम् संशोधयन्ति यदवेक्षणयोग्यतायै धीराः सदैव स कथं मम गोचरः स्यात्
43,58,mātsaryaroṣasmaralobhamoha madādibhir vā sudṛḍhaiḥ suṣaḍbhiḥ uparyuparyāvaraṇaiḥ subaddham andhaṃ mano me kva hariḥ kva vāham,मात्सर्यरोषस्मरलोभमोह मदादिभिर् वा सुदृढैः सुषड्भिः उपर्युपर्यावरणैः सुबद्धम् अन्धं मनो मे क्व हरिः क्व वाहम्
43,59,yaṃ dhātṛmukhyā vibudhā bhayeṣu śāntyarthinaḥ kṣīranidher upāntam gatvottamastotrakṛtaḥ kathaṃcit paśyanti taṃ draṣṭum aho mamāśā,यं धातृमुख्या विबुधा भयेषु शान्त्यर्थिनः क्षीरनिधेर् उपान्तम् गत्वोत्तमस्तोत्रकृतः कथंचित् पश्यन्ति तं द्रष्टुम् अहो ममाशा
43,60,ayogyam ātmānam itīśadarśane sa manyamānas tadanāptikātaraḥ udvegaduḥkhārṇavamagnamānasaḥ srutāśrudhāro nṛpa mūrcchito 'patat,अयोग्यम् आत्मानम् इतीशदर्शने स मन्यमानस् तदनाप्तिकातरः उद्वेगदुःखार्णवमग्नमानसः स्रुताश्रुधारो नृप मूर्च्छितो ऽपतत्
43,61,atha kṣaṇāt sarvagataś caturbhujaḥ śubhākṛtir bhaktajanaikavallabhaḥ duḥsthaṃ tam āśliṣya sudhāmayair bhujais tatraiva bhūpāvir abhūd dayānidhiḥ,अथ क्षणात् सर्वगतश् चतुर्भुजः शुभाकृतिर् भक्तजनैकवल्लभः दुःस्थं तम् आश्लिष्य सुधामयैर् भुजैस् तत्रैव भूपाविर् अभूद् दयानिधिः
43,62,sa labdhasaṃjño 'tha tadaṅgasaṅgād unmīlitākṣaḥ sahasā dadarśa prasannavaktraṃ kamalāyatākṣaṃ sudīrghabāhuṃ yamunāsavarṇam,स लब्धसंज्ञो ऽथ तदङ्गसङ्गाद् उन्मीलिताक्षः सहसा ददर्श प्रसन्नवक्त्रं कमलायताक्षं सुदीर्घबाहुं यमुनासवर्णम्
43,63,udāratejomayam aprameyaṃ gadāriśaṅkhāmbujacārucihnitam sthitaṃ samāliṅgya vibhuṃ sa dṛṣṭvā prakampito vismayabhītiharṣaiḥ,उदारतेजोमयम् अप्रमेयं गदारिशङ्खाम्बुजचारुचिह्नितम् स्थितं समालिङ्ग्य विभुं स दृष्ट्वा प्रकम्पितो विस्मयभीतिहर्षैः
43,64,tat svapnam evātha sa manyamānaḥ svapne 'pi paśyāmi hariṃ kṛtārtham iti praharṣārṇavamagnacetāḥ svānandamūrchāṃ sa punaś ca bheje,तत् स्वप्नम् एवाथ स मन्यमानः स्वप्ने ऽपि पश्यामि हरिं कृतार्थम् इति प्रहर्षार्णवमग्नचेताः स्वानन्दमूर्छां स पुनश् च भेजे
43,65,tataḥ kṣitāv eva niviśya nāthaḥ kṛtvā tam aṅke svajanaikabandhuḥ śanair vidhunvan karapallavena spṛśan muhur mātṛvad āliliṅga,ततः क्षिताव् एव निविश्य नाथः कृत्वा तम् अङ्के स्वजनैकबन्धुः शनैर् विधुन्वन् करपल्लवेन स्पृशन् मुहुर् मातृवद् आलिलिङ्ग
43,66,tataś cireṇa prahlādaḥ saṃmukhonmīlitekṣaṇaḥ āluloke jagannāthaṃ vismayāviṣṭacetasā,ततश् चिरेण प्रह्लादः संमुखोन्मीलितेक्षणः आलुलोके जगन्नाथं विस्मयाविष्टचेतसा
43,67,tataś cirāt taṃ saṃbhāvya dhīraḥ śrīśāṅkaśāyinam ātmānaṃ sahasottasthau sadyaḥ sabhayasaṃbhramaḥ,ततश् चिरात् तं संभाव्य धीरः श्रीशाङ्कशायिनम् आत्मानं सहसोत्तस्थौ सद्यः सभयसंभ्रमः
43,68,praṇāmāyāpatac corvyāṃ prasīdeti vadan muhuḥ saṃbhramāt sa bahujño 'pi nānyāṃ pūjoktim asmarat,प्रणामायापतच् चोर्व्यां प्रसीदेति वदन् मुहुः संभ्रमात् स बहुज्ञो ऽपि नान्यां पूजोक्तिम् अस्मरत्
43,69,tam athābhayahastena gadāśaṅkhāridhṛk prabhuḥ gṛhītvā sthāpayām_asa prahlādaṃ sa dayānidhiḥ,तम् अथाभयहस्तेन गदाशङ्खारिधृक् प्रभुः गृहीत्वा स्थापयाम्_अस प्रह्लादं स दयानिधिः
43,70,karābjasparśanāhlādagaladaśruṃ savepathum bhūyo 'thāhlādayan svāmī taṃ jagādeti sāntvayan,कराब्जस्पर्शनाह्लादगलदश्रुं सवेपथुम् भूयो ऽथाह्लादयन् स्वामी तं जगादेति सान्त्वयन्
43,71,sabhayaṃ saṃbhramaṃ vatsa madgauravakṛtaṃ tyaja naivaṃ priyo me bhakteṣu svādhīnapraṇayī bhava,सभयं संभ्रमं वत्स मद्गौरवकृतं त्यज नैवं प्रियो मे भक्तेषु स्वाधीनप्रणयी भव
43,72,nityaṃ saṃpūrṇakāmasya janmāni vividhāni me bhaktasarveṣṭadānāya tasmāt kiṃ te priyaṃ vada,नित्यं संपूर्णकामस्य जन्मानि विविधानि मे भक्तसर्वेष्टदानाय तस्मात् किं ते प्रियं वद
43,73,atha vyajijñapad viṣṇuṃ prahlādaḥ prāñjalir naman salaulyam utphulladṛśā paśyann evaṃ ca tanmukham,अथ व्यजिज्ञपद् विष्णुं प्रह्लादः प्राञ्जलिर् नमन् सलौल्यम् उत्फुल्लदृशा पश्यन्न् एवं च तन्मुखम्
43,74,nāpy ayaṃ varadānāya kālo naiṣa prasīda me tvaddarśanāmṛtāsvādād antarātmā na tṛpyati,नाप्य् अयं वरदानाय कालो नैष प्रसीद मे त्वद्दर्शनामृतास्वादाद् अन्तरात्मा न तृप्यति
43,75,brahmādidevair durlakṣyaṃ tvām eva paśyataḥ prabho tṛptiṃ neṣyati me cittaṃ kalpāyutaśatair api,ब्रह्मादिदेवैर् दुर्लक्ष्यं त्वाम् एव पश्यतः प्रभो तृप्तिं नेष्यति मे चित्तं कल्पायुतशतैर् अपि
43,76,naivam etad dhy atṛptasya tvāṃ dṛṣṭvānyad vṛṇoti kim tataḥ smitasudhāpūraiḥ pūrayan sa priyaṃ priyāt,नैवम् एतद् ध्य् अतृप्तस्य त्वां दृष्ट्वान्यद् वृणोति किम् ततः स्मितसुधापूरैः पूरयन् स प्रियं प्रियात्
43,77,yojayan mokṣalakṣmyaiva taṃ jagāda jagatpatiḥ satyaṃ maddarśanād anyad vatsa naivāsti te priyam,योजयन् मोक्षलक्ष्म्यैव तं जगाद जगत्पतिः सत्यं मद्दर्शनाद् अन्यद् वत्स नैवास्ति ते प्रियम्
43,78,kiṃcit te dātum iṣṭaṃ me matpriyārthaṃ vṛṇīṣva tat prahlādo 'thābravīd dhīmān deva janmāntareṣv api,किंचित् ते दातुम् इष्टं मे मत्प्रियार्थं वृणीष्व तत् प्रह्लादो ऽथाब्रवीद् धीमान् देव जन्मान्तरेष्व् अपि
43,79,dāsas tavāhaṃ bhūyāsaṃ garutmān iva bhaktimān athāha nāthaḥ prahlādaṃ saṃkaṭaṃ khalv idaṃ kṛtam,दासस् तवाहं भूयासं गरुत्मान् इव भक्तिमान् अथाह नाथः प्रह्लादं संकटं खल्व् इदं कृतम्
43,80,ahaṃ tavātmadānecchus tvaṃ tu bhṛtyatvam icchasi varān anyāṃś ca varaya dhīman daityeśvarātmaja,अहं तवात्मदानेच्छुस् त्वं तु भृत्यत्वम् इच्छसि वरान् अन्यांश् च वरय धीमन् दैत्येश्वरात्मज
43,81,prahlādo 'pi punaḥ prāha bhaktakāmapradaṃ harim prasīda sāstu me nātha tvadbhaktiḥ sāttvikī sthirā,प्रह्लादो ऽपि पुनः प्राह भक्तकामप्रदं हरिम् प्रसीद सास्तु मे नाथ त्वद्भक्तिः सात्त्विकी स्थिरा
43,82,anayātha ca tvāṃ naumi nṛtyāmi tvatparaḥ sadā athābhituṣṭo bhagavān priyam āha priyaṃvadam,अनयाथ च त्वां नौमि नृत्यामि त्वत्परः सदा अथाभितुष्टो भगवान् प्रियम् आह प्रियंवदम्
43,83,vatsa yad yad abhīṣṭaṃ te tat tad astu sukhī bhava antarhite ca mayy atra mā khida tvaṃ mahāmate,वत्स यद् यद् अभीष्टं ते तत् तद् अस्तु सुखी भव अन्तर्हिते च मय्य् अत्र मा खिद त्वं महामते
43,84,tvaccittān nāpayāsyāmi kṣīrābdher iva supriyāt punar dvitridinais tvaṃ māṃ draṣṭā duṣṭavadhodyatam,त्वच्चित्तान् नापयास्यामि क्षीराब्धेर् इव सुप्रियात् पुनर् द्वित्रिदिनैस् त्वं मां द्रष्टा दुष्टवधोद्यतम्
43,85,apūrvāviṣkṛtākāraṃ nṛsiṃhaṃ pāpabhīṣaṇam uktvety ataḥ praṇamataḥ paśyataś cātilālasam,अपूर्वाविष्कृताकारं नृसिंहं पापभीषणम् उक्त्वेत्य् अतः प्रणमतः पश्यतश् चातिलालसम्
43,86,atuṣṭasyaiva tasyeśo māyayāntar dadhe hariḥ tato haṭhād adṛṣṭvā taṃ sarvato bhaktavatsalam,अतुष्टस्यैव तस्येशो माययान्तर् दधे हरिः ततो हठाद् अदृष्ट्वा तं सर्वतो भक्तवत्सलम्
43,87,hāhety aśruplutaḥ procya vavande sa cirād iti śrūyamāṇe 'tha paritaḥ pratibuddhajanasvane,हाहेत्य् अश्रुप्लुतः प्रोच्य ववन्दे स चिराद् इति श्रूयमाणे ऽथ परितः प्रतिबुद्धजनस्वने
43,88,utthāyābdhitaṭād dhīmān prahlādaḥ svapuraṃ yayau,उत्थायाब्धितटाद् धीमान् प्रह्लादः स्वपुरं ययौ
43,89,atha ditijasutaś ciraṃ prahṛṣṭaḥ smṛtibalataḥ paritas tam eva paśyan harimanujagatiṃ tv alaṃ ca paśyan gurugṛham utpulakaḥ śanair avāpa,अथ दितिजसुतश् चिरं प्रहृष्टः स्मृतिबलतः परितस् तम् एव पश्यन् हरिमनुजगतिं त्व् अलं च पश्यन् गुरुगृहम् उत्पुलकः शनैर् अवाप
44,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe narasiṃhaprādurbhāve tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 43 athāgataṃ te prahlādaṃ dṛṣṭvā daityāḥ suvismitāḥ śaśaṃsur daityapataye yaiḥ kṣiptaḥ sa mahārṇave,इति श्रीनरसिंहपुराणे नरसिंहप्रादुर्भावे त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ४३ अथागतं ते प्रह्लादं दृष्ट्वा दैत्याः सुविस्मिताः शशंसुर् दैत्यपतये यैः क्षिप्तः स महार्णवे
44,2,svasthaṃ tam āgataṃ śrutvā daityarāḍ vismayākulaḥ āhūyatāṃ ca ity āha krodhān mṛtyuvaśe sthitaḥ,स्वस्थं तम् आगतं श्रुत्वा दैत्यराड् विस्मयाकुलः आहूयतां च इत्य् आह क्रोधान् मृत्युवशे स्थितः
44,3,tathāsurair durānītaḥ samāsīnaṃ sa divyadṛk āsannamṛtyuṃ daityendraṃ dadarśātyūrjitaśriyam,तथासुरैर् दुरानीतः समासीनं स दिव्यदृक् आसन्नमृत्युं दैत्येन्द्रं ददर्शात्यूर्जितश्रियम्
44,4,nīlāṃśumiśramāṇikyadyuticchannavibhūṣaṇam sadhūmāgnim iva vyāptam uccāsanacitisthitam,नीलांशुमिश्रमाणिक्यद्युतिच्छन्नविभूषणम् सधूमाग्निम् इव व्याप्तम् उच्चासनचितिस्थितम्
44,5,daṃṣṭrotkaṭair ghoratarair ghanacchavibhir udbhaṭaiḥ kumārgadarśibhir daityair yamadūtair ivāvṛtam,दंष्ट्रोत्कटैर् घोरतरैर् घनच्छविभिर् उद्भटैः कुमार्गदर्शिभिर् दैत्यैर् यमदूतैर् इवावृतम्
44,6,dūrāt praṇamya pitaraṃ prāñjalis tu vyavasthitaḥ athāhākaraṇakrodhaḥ sa khalo bhartsayan sutam,दूरात् प्रणम्य पितरं प्राञ्जलिस् तु व्यवस्थितः अथाहाकरणक्रोधः स खलो भर्त्सयन् सुतम्
44,7,bhagavatpriyam atyuccair mṛtyum evāśrayann iva mūḍha re śṛṇu madvākyam etad evāntimaṃ dhruvam,भगवत्प्रियम् अत्युच्चैर् मृत्युम् एवाश्रयन्न् इव मूढ रे शृणु मद्वाक्यम् एतद् एवान्तिमं ध्रुवम्
44,8,ito na tvāṃ pravakṣyāmi śrutvā kuru yathepsitam uktveti drūtam ākṛṣya candrahāsāsim adbhutam,इतो न त्वां प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा कुरु यथेप्सितम् उक्त्वेति द्रूतम् आकृष्य चन्द्रहासासिम् अद्भुतम्
44,9,saṃbhramād vīkṣitaḥ sarvaiś cālayann āha taṃ punaḥ kva cāsti mūḍha te viṣṇuḥ sa tvām adya prarakṣatu,संभ्रमाद् वीक्षितः सर्वैश् चालयन्न् आह तं पुनः क्व चास्ति मूढ ते विष्णुः स त्वाम् अद्य प्ररक्षतु
44,10,tvayoktaṃ sa hi sarvatra kasmāt stambhe na dṛśyate yadi paśyāmi taṃ viṣṇum adhunā stambhamadhyagam,त्वयोक्तं स हि सर्वत्र कस्मात् स्तम्भे न दृश्यते यदि पश्यामि तं विष्णुम् अधुना स्तम्भमध्यगम्
44,11,tarhi tvāṃ na vadhiṣyāmi bhaviṣyasi dvidhānyathā prahlādo 'pi tathā dṛṣṭvā dadhyau taṃ parameśvaram,तर्हि त्वां न वधिष्यामि भविष्यसि द्विधान्यथा प्रह्लादो ऽपि तथा दृष्ट्वा दध्यौ तं परमेश्वरम्
44,12,puroktaṃ tadvacaḥ smṛtvā praṇanāma kṛtāñjaliḥ tāvatprasphuṭitastambho vīkṣito daityasūnunā,पुरोक्तं तद्वचः स्मृत्वा प्रणनाम कृताञ्जलिः तावत्प्रस्फुटितस्तम्भो वीक्षितो दैत्यसूनुना
44,13,ādarśarūpe daityasya khaḍgajo yaḥ pratiṣṭhitaḥ tanmadhye dṛśyate rūpaṃ bahuyojanam āyatam,आदर्शरूपे दैत्यस्य खड्गजो यः प्रतिष्ठितः तन्मध्ये दृश्यते रूपं बहुयोजनम् आयतम्
44,14,atiraudraṃ mahākāyaṃ dānavānāṃ bhayaṃkaram mahānetraṃ mahāvaktraṃ mahādaṃṣṭraṃ mahābhujam,अतिरौद्रं महाकायं दानवानां भयंकरम् महानेत्रं महावक्त्रं महादंष्ट्रं महाभुजम्
44,15,mahānakhaṃ mahāpādaṃ kālāgnisadṛśānanam karṇāntakṛtavistāravadanaṃ cātibhīṣaṇam,महानखं महापादं कालाग्निसदृशाननम् कर्णान्तकृतविस्तारवदनं चातिभीषणम्
44,16,kṛtvetthaṃ nārasiṃhaṃ tu yayau viṣṇus trivikramaḥ narasiṃhaḥ stambhamadhyād nirgatya praṇanāda ca,कृत्वेत्थं नारसिंहं तु ययौ विष्णुस् त्रिविक्रमः नरसिंहः स्तम्भमध्याद् निर्गत्य प्रणनाद च
44,17,ninādaśravaṇād daityā narasiṃham aveṣṭayan tān hatvā sakalāṃs tatra svapauruṣaparākramāt,निनादश्रवणाद् दैत्या नरसिंहम् अवेष्टयन् तान् हत्वा सकलांस् तत्र स्वपौरुषपराक्रमात्
44,18,babhañja ca sabhāṃ divyāṃ hiraṇyakaśipor nṛpa vārayām_asur abhyetya narasiṃhaṃ mahābhaṭāḥ,बभञ्ज च सभां दिव्यां हिरण्यकशिपोर् नृप वारयाम्_असुर् अभ्येत्य नरसिंहं महाभटाः
44,19,te tu rājan kṣaṇād eva narasiṃhena vai hatāḥ tataḥ śastrāṇi varṣanti narasiṃhe pratāpini,ते तु राजन् क्षणाद् एव नरसिंहेन वै हताः ततः शस्त्राणि वर्षन्ति नरसिंहे प्रतापिनि
44,20,sa tu kṣaṇena bhagavān hatvā tad balam ojasā nanāda ca mahānādaṃ diśaḥ śabdena pūrayan,स तु क्षणेन भगवान् हत्वा तद् बलम् ओजसा ननाद च महानादं दिशः शब्देन पूरयन्
44,21,tān mṛtān api vijñāya punar anyān mahāsuraḥ aṣṭāśītisahasrāṇi hetihastān samādiśat,तान् मृतान् अपि विज्ञाय पुनर् अन्यान् महासुरः अष्टाशीतिसहस्राणि हेतिहस्तान् समादिशत्
44,22,te 'py āgatya vai taṃ devaṃ rurudhuḥ sarvato diśam hatvā tān akhilān yuddhe yudhyamāno nanāda saḥ,ते ऽप्य् आगत्य वै तं देवं रुरुधुः सर्वतो दिशम् हत्वा तान् अखिलान् युद्धे युध्यमानो ननाद सः
44,23,punaḥ sabhāṃ babhañjāsau hiraṇyakaśipoḥ śubhām tān hatān api vijñāya krodhasaṃraktalocanaḥ,पुनः सभां बभञ्जासौ हिरण्यकशिपोः शुभाम् तान् हतान् अपि विज्ञाय क्रोधसंरक्तलोचनः
44,24,tato hiraṇyakaśipur niścakrāma mahābalaḥ uvāca ca mahīpāla dānavān baladarpitān,ततो हिरण्यकशिपुर् निश्चक्राम महाबलः उवाच च महीपाल दानवान् बलदर्पितान्
44,25,hanyatāṃ hanyatām eva gṛhyatāṃ gṛhyatām ayam ity evaṃ vadatas tasya pramukhe tu mahāsurān,हन्यतां हन्यताम् एव गृह्यतां गृह्यताम् अयम् इत्य् एवं वदतस् तस्य प्रमुखे तु महासुरान्
44,26,yudhyamānān raṇe hatvā narasiṃho nanāda ca tato 'tidudruvur daityā hataśeṣā diśo diśaḥ,युध्यमानान् रणे हत्वा नरसिंहो ननाद च ततो ऽतिदुद्रुवुर् दैत्या हतशेषा दिशो दिशः
44,27,yāvad dhatā yudhyamānā daityāḥ koṭisahasraśaḥ narasiṃhena tāvac ca nabhobhāgaṃ gato raviḥ,यावद् धता युध्यमाना दैत्याः कोटिसहस्रशः नरसिंहेन तावच् च नभोभागं गतो रविः
44,28,śastrāstravarṣacaturaṃ hiraṇyakaśipuṃ javāt pragṛhya tu balād rājan narasiṃho mahābalaḥ,शस्त्रास्त्रवर्षचतुरं हिरण्यकशिपुं जवात् प्रगृह्य तु बलाद् राजन् नरसिंहो महाबलः
44,29,saṃdhyākāle gṛhadvāri sthitvorau sthāpya taṃ ripum vajratulyamahoraskaṃ hiraṇyakaśipuṃ ruṣā nakhair kisalayam iva dārayaty āha so 'suraḥ,संध्याकाले गृहद्वारि स्थित्वोरौ स्थाप्य तं रिपुम् वज्रतुल्यमहोरस्कं हिरण्यकशिपुं रुषा नखैर् किसलयम् इव दारयत्य् आह सो ऽसुरः
44,30,yatrākhaṇḍaladantidantamusalāny ākhaṇḍitāny āhave dhārā yatra pinākapāṇiparaśor ākuṇṭhatām āgamat tan me tāvad uro nṛsiṃhakarajair vyādīryate sāṃprataṃ daive durjanatāṃ gate tṛṇam api prāyo 'py avajñāyate,यत्राखण्डलदन्तिदन्तमुसलान्य् आखण्डितान्य् आहवे धारा यत्र पिनाकपाणिपरशोर् आकुण्ठताम् आगमत् तन् मे तावद् उरो नृसिंहकरजैर् व्यादीर्यते सांप्रतं दैवे दुर्जनतां गते तृणम् अपि प्रायो ऽप्य् अवज्ञायते
44,31,evaṃ vadati daityendre dadāra narakesarī hṛdayaṃ daityarājasya padmapatram iva dvipaḥ,एवं वदति दैत्येन्द्रे ददार नरकेसरी हृदयं दैत्यराजस्य पद्मपत्रम् इव द्विपः
44,32,śakale dve tirobhūte nakharandhre mahātmane tataḥ kva yāto duṣṭo 'sāv iti devo 'tivismitaḥ,शकले द्वे तिरोभूते नखरन्ध्रे महात्मने ततः क्व यातो दुष्टो ऽसाव् इति देवो ऽतिविस्मितः
44,33,nirīkṣya sarvato rājan vṛthaitat karma me 'bhavat iti saṃcintya rājendra narasiṃho mahābalaḥ,निरीक्ष्य सर्वतो राजन् वृथैतत् कर्म मे ऽभवत् इति संचिन्त्य राजेन्द्र नरसिंहो महाबलः
44,34,vyadhūnayat karāv uccais tatas te śakale nṛpa nakharandhrān nipatite bhūmau reṇusame hareḥ,व्यधूनयत् कराव् उच्चैस् ततस् ते शकले नृप नखरन्ध्रान् निपतिते भूमौ रेणुसमे हरेः
44,35,dṛṣṭvā vyatītasaṃroṣo jahāsa parameśvaraḥ puṣpavarṣaṃ ca varṣanto narasiṃhasya mūrdhani,दृष्ट्वा व्यतीतसंरोषो जहास परमेश्वरः पुष्पवर्षं च वर्षन्तो नरसिंहस्य मूर्धनि
44,36,devā sabrahmakāḥ sarve āgatāḥ prītisaṃyutāḥ āgatya pūjayām_asur narasiṃhaṃ paraṃ prabhum,देवा सब्रह्मकाः सर्वे आगताः प्रीतिसंयुताः आगत्य पूजयाम्_असुर् नरसिंहं परं प्रभुम्
44,37,brahmā ca daityarājānaṃ prahlādam abhiṣecayat dharme ratiḥ samastānāṃ janānām abhavat tadā,ब्रह्मा च दैत्यराजानं प्रह्लादम् अभिषेचयत् धर्मे रतिः समस्तानां जनानाम् अभवत् तदा
44,38,indro 'pi sarvadevais tu hariṇā sthāpito divi narasiṃho 'pi bhagavān sarvalokahitāya vai,इन्द्रो ऽपि सर्वदेवैस् तु हरिणा स्थापितो दिवि नरसिंहो ऽपि भगवान् सर्वलोकहिताय वै
44,39,śrīśailaśikharaṃ prāpya viśrutaḥ surapūjitaḥ sthito bhaktahitārthāya abhaktānāṃ kṣamāya ca,श्रीशैलशिखरं प्राप्य विश्रुतः सुरपूजितः स्थितो भक्तहितार्थाय अभक्तानां क्षमाय च
44,40,ity etan narasiṃhasya māhātmyaṃ yaḥ paṭhen naraḥ śṛṇoti vā nṛpaśreṣṭha mucyate sarvapātakaiḥ,इत्य् एतन् नरसिंहस्य माहात्म्यं यः पठेन् नरः शृणोति वा नृपश्रेष्ठ मुच्यते सर्वपातकैः
44,41,naro vā yadi vā nārī śṛṇoty ākhyānam uttamam vaidhavyād duḥkhaśokāc ca duṣṭasaṅgāt pramucyate,नरो वा यदि वा नारी शृणोत्य् आख्यानम् उत्तमम् वैधव्याद् दुःखशोकाच् च दुष्टसङ्गात् प्रमुच्यते
44,42,duśśīlo 'pi durācāro duṣprajo doṣakarmakṛt adharmiṣṭho 'nabhogī ca śṛṇvan śuddho bhaven naraḥ,दुश्शीलो ऽपि दुराचारो दुष्प्रजो दोषकर्मकृत् अधर्मिष्ठो ऽनभोगी च शृण्वन् शुद्धो भवेन् नरः
44,43,hariḥ sureśo naralokapūjito hitāya lokasya carācarasya kṛtvā virūpaṃ ca purātmamāyayā hiraṇyakaṃ duḥkhakaraṃ nakhaiś chinat,हरिः सुरेशो नरलोकपूजितो हिताय लोकस्य चराचरस्य कृत्वा विरूपं च पुरात्ममायया हिरण्यकं दुःखकरं नखैश् छिनत्
45,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe narasiṃhaprādurbhāvo nāma catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 44 śṛṇu rājan samāsena vāmanasya parākramam baliyāge hatā yena purā daityāḥ sahasraśaḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे नरसिंहप्रादुर्भावो नाम चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ४४ शृणु राजन् समासेन वामनस्य पराक्रमम् बलियागे हता येन पुरा दैत्याः सहस्रशः
45,2,virocanasutaḥ pūrvaṃ mahābalaparākramaḥ trailokyaṃ bubhuje jitvā devān indrapurogamān,विरोचनसुतः पूर्वं महाबलपराक्रमः त्रैलोक्यं बुभुजे जित्वा देवान् इन्द्रपुरोगमान्
45,3,tataḥ kṛśatarā devā babhūvus tena khaṇḍitāḥ indraṃ kṛśataraṃ dṛṣṭvā naṣṭarājyaṃ nṛpottama,ततः कृशतरा देवा बभूवुस् तेन खण्डिताः इन्द्रं कृशतरं दृष्ट्वा नष्टराज्यं नृपोत्तम
45,4,aditir devamātā yā sātapyat paramaṃ tapaḥ tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhiḥ praṇipatya janārdanam,अदितिर् देवमाता या सातप्यत् परमं तपः तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः प्रणिपत्य जनार्दनम्
45,5,tataḥ stutyābhisaṃtuṣṭo devadevo janārdanaḥ sthitvā tatpurato vācam uvāca madhusūdanaḥ,ततः स्तुत्याभिसंतुष्टो देवदेवो जनार्दनः स्थित्वा तत्पुरतो वाचम् उवाच मधुसूदनः
45,6,tava putro bhaviṣyāmi subhage balibandhanaḥ ity uktvā tāṃ gato viṣṇuḥ svagṛhaṃ sā samāyayau,तव पुत्रो भविष्यामि सुभगे बलिबन्धनः इत्य् उक्त्वा तां गतो विष्णुः स्वगृहं सा समाययौ
45,7,tataḥ kālena sā garbham avāpa nṛpa kaśyapāt ajāyata sa viśveśo bhagavān vāmanākṛtiḥ,ततः कालेन सा गर्भम् अवाप नृप कश्यपात् अजायत स विश्वेशो भगवान् वामनाकृतिः
45,8,tasmiñ jāte samāgatya brahmā lokapitāmahaḥ jātakarmādikāḥ sarvāḥ kriyās tatra cakāra vai,तस्मिञ् जाते समागत्य ब्रह्मा लोकपितामहः जातकर्मादिकाः सर्वाः क्रियास् तत्र चकार वै
45,9,kṛtopanayano devo brahmacārī sanātanaḥ aditiṃ capy anujñāpya yajñaśālāṃ baler yayau,कृतोपनयनो देवो ब्रह्मचारी सनातनः अदितिं चप्य् अनुज्ञाप्य यज्ञशालां बलेर् ययौ
45,10,gacchataḥ pādavikṣepāc cacāla sakalā mahī yajñabhāgān na gṛhṇanti dānavāś ca baler makhāt,गच्छतः पादविक्षेपाच् चचाल सकला मही यज्ञभागान् न गृह्णन्ति दानवाश् च बलेर् मखात्
45,11,praśāntāś cāgnayas tatra ṛtvijo mantrataś cyutāḥ viparītam idaṃ dṛṣṭvā śukram āha mahābalaḥ,प्रशान्ताश् चाग्नयस् तत्र ऋत्विजो मन्त्रतश् च्युताः विपरीतम् इदं दृष्ट्वा शुक्रम् आह महाबलः
45,12,na gṛhṇanti mune kasmād *dhavirbhāgaṃ mahāsurāḥ kasmāc ca vahnayaḥ śāntāḥ kasmād bhūś calati dvija,न गृह्णन्ति मुने कस्माद् *धविर्भागं महासुराः कस्माच् च वह्नयः शान्ताः कस्माद् भूश् चलति द्विज
45,13,kasmāc ca mantrato bhraṣṭā ṛtvijaḥ sakalā amī ityukto balinā śukro dānavendraṃ vaco 'bravīt,कस्माच् च मन्त्रतो भ्रष्टा ऋत्विजः सकला अमी इत्युक्तो बलिना शुक्रो दानवेन्द्रं वचो ऽब्रवीत्
45,14,he bale śṛṇu me vākyaṃ tvayā devā nirākṛtāḥ teṣāṃ rājyapradānāya adityām acyuto 'sura,हे बले शृणु मे वाक्यं त्वया देवा निराकृताः तेषां राज्यप्रदानाय अदित्याम् अच्युतो ऽसुर
45,15,devadevo jagadyoniḥ saṃjāto vāmanākṛtiḥ sa tv āgacchati te yajñaṃ tadpadanyāsakampitā,देवदेवो जगद्योनिः संजातो वामनाकृतिः स त्व् आगच्छति ते यज्ञं तद्पदन्यासकम्पिता
45,16,calatīyaṃ mahī sarvā tenādyāsurabhūpate tatsaṃnidhānād asurā na gṛhṇanti havir makhe,चलतीयं मही सर्वा तेनाद्यासुरभूपते तत्संनिधानाद् असुरा न गृह्णन्ति हविर् मखे
45,17,tavāgnayo 'pi vai śāntā vāmanāgamanād dhi bhoḥ ṛtvijaś ca na bhāsante homamantro bale 'dhunā,तवाग्नयो ऽपि वै शान्ता वामनागमनाद् धि भोः ऋत्विजश् च न भासन्ते होममन्त्रो बले ऽधुना
45,18,asurāṇāṃ śriyo hanti surāṇāṃ bhūtir uttamā ityuktaḥ sa baliḥ prāha śukraṃ nītimatāṃ varam,असुराणां श्रियो हन्ति सुराणां भूतिर् उत्तमा इत्युक्तः स बलिः प्राह शुक्रं नीतिमतां वरम्
45,19,śṛṇu brahman vaco me tvam āgate vāmane makhe yan mayā cādya kartavyaṃ vāmanasyāsya dhīmataḥ,शृणु ब्रह्मन् वचो मे त्वम् आगते वामने मखे यन् मया चाद्य कर्तव्यं वामनस्यास्य धीमतः
45,20,tan me vada mahābhāga tvaṃ hi naḥ paramo guruḥ,तन् मे वद महाभाग त्वं हि नः परमो गुरुः
45,20,ab iti saṃcoditaḥ śukraḥ sa rājñā balinā nṛpa,अब् इति संचोदितः शुक्रः स राज्ञा बलिना नृप
45,21,cd tam uvāca baliṃ vākyaṃ mamāpi śṛṇu sāṃpratam devānām upakārāya bhavatāṃ saṃkṣayāya ca,च्द् तम् उवाच बलिं वाक्यं ममापि शृणु सांप्रतम् देवानाम् उपकाराय भवतां संक्षयाय च
45,22,sa nūnam āyāti bale tava yajñe na śaṃśayaḥ āgate vāmane deve tvayā tasya mahātmanaḥ,स नूनम् आयाति बले तव यज्ञे न शंशयः आगते वामने देवे त्वया तस्य महात्मनः
45,23,pratijñā naiva kartavyā dadāmy etat taveti vai iti śrutvā vacas tasya balir balavatāṃ varaḥ,प्रतिज्ञा नैव कर्तव्या ददाम्य् एतत् तवेति वै इति श्रुत्वा वचस् तस्य बलिर् बलवतां वरः
45,24,uvāca tāṃ śubhāṃ vāṇīṃ śukram ātmapurohitam āgate vāmane śukra yajñe me madhusūdane,उवाच तां शुभां वाणीं शुक्रम् आत्मपुरोहितम् आगते वामने शुक्र यज्ञे मे मधुसूदने
45,25,na śakyate pratikhyātuṃ dānaṃ prati mayā guro anyeṣām api jantūnām ity uktaṃ te mayādhunā,न शक्यते प्रतिख्यातुं दानं प्रति मया गुरो अन्येषाम् अपि जन्तूनाम् इत्य् उक्तं ते मयाधुना
45,26,kiṃ punar vāsudevasya āgatasya tu śārṅgiṇaḥ tvayā vighno na kartavyo vāmane 'trāgate dvija,किं पुनर् वासुदेवस्य आगतस्य तु शार्ङ्गिणः त्वया विघ्नो न कर्तव्यो वामने ऽत्रागते द्विज
45,27,yad yad dravyaṃ prārthayate tat tad dravyaṃ dadāmy aham kṛtārtho 'haṃ muniśreṣṭha yady āgacchati vāmanaḥ,यद् यद् द्रव्यं प्रार्थयते तत् तद् द्रव्यं ददाम्य् अहम् कृतार्थो ऽहं मुनिश्रेष्ठ यद्य् आगच्छति वामनः
45,28,ity evaṃ vadatas tasya yajñaśālāṃ sa vāmanaḥ āgatya praviveśātha praśaśaṃsa baler makham,इत्य् एवं वदतस् तस्य यज्ञशालां स वामनः आगत्य प्रविवेशाथ प्रशशंस बलेर् मखम्
45,29,taṃ dṛṣṭvā sahasā rājan rājā daityādhipo baliḥ upacāreṇa saṃpūjya vākyam etad uvāca ha,तं दृष्ट्वा सहसा राजन् राजा दैत्याधिपो बलिः उपचारेण संपूज्य वाक्यम् एतद् उवाच ह
45,30,yad yat prārthayase māṃ tvaṃ devadeva dhanādikam tat sarvaṃ tava dāsyāmi māṃ yācasvādya vāmana,यद् यत् प्रार्थयसे मां त्वं देवदेव धनादिकम् तत् सर्वं तव दास्यामि मां याचस्वाद्य वामन
45,31,ityukto vāmanas tatra nṛpendra balinā tadā yācayām_asa deveśo bhūmer dehi padatrayam,इत्युक्तो वामनस् तत्र नृपेन्द्र बलिना तदा याचयाम्_अस देवेशो भूमेर् देहि पदत्रयम्
45,32,mamāgniśaraṇārthāya na me 'rthe 'sti prayojanam ityukto vāmanenātha baliḥ prāha ca vāmanam,ममाग्निशरणार्थाय न मे ऽर्थे ऽस्ति प्रयोजनम् इत्युक्तो वामनेनाथ बलिः प्राह च वामनम्
45,33,padatrayeṇa cet tṛptir mayā dattaṃ padatrayam evam ukte tu balinā vāmano balim abravīt,पदत्रयेण चेत् तृप्तिर् मया दत्तं पदत्रयम् एवम् उक्ते तु बलिना वामनो बलिम् अब्रवीत्
45,34,dīyatāṃ me kare toyaṃ yadi dattaṃ padatrayam ityukto devadevena tadā tatra svayaṃ baliḥ,दीयतां मे करे तोयं यदि दत्तं पदत्रयम् इत्युक्तो देवदेवेन तदा तत्र स्वयं बलिः
45,35,sajalaṃ hemakalaśaṃ gṛhītvotthāya bhaktitaḥ yāvat sa vāmanakare toyaṃ dātum upasthitaḥ,सजलं हेमकलशं गृहीत्वोत्थाय भक्तितः यावत् स वामनकरे तोयं दातुम् उपस्थितः
45,36,tāvac chukraḥ kalaśago jaladhārāṃ rorodha ha tataś ca vāmanaḥ kruddhaḥ pavitrāgreṇa sattama,तावच् छुक्रः कलशगो जलधारां रोरोध ह ततश् च वामनः क्रुद्धः पवित्राग्रेण सत्तम
45,37,udake kalaśadvāri tacchukrākṣim avedhayat tato vyapagataḥ śukro viddhaikākṣo narottama,उदके कलशद्वारि तच्छुक्राक्षिम् अवेधयत् ततो व्यपगतः शुक्रो विद्धैकाक्षो नरोत्तम
45,38,toyadhārā nipatitā vāmanasya kare punaḥ kare nipatite toye vāmano vavṛdhe kṣaṇāt,तोयधारा निपतिता वामनस्य करे पुनः करे निपतिते तोये वामनो ववृधे क्षणात्
45,39,pādenaikena vikrāntā tenaiva sakalā mahī antarikṣaṃ dvitīyena dyaus tṛtīyena sattama,पादेनैकेन विक्रान्ता तेनैव सकला मही अन्तरिक्षं द्वितीयेन द्यौस् तृतीयेन सत्तम
45,40,anekān dānavān hatvā hṛtvā tribhuvanaṃ baleḥ puraṃdarāya trailokyaṃ dattvā balim uvāca ha,अनेकान् दानवान् हत्वा हृत्वा त्रिभुवनं बलेः पुरंदराय त्रैलोक्यं दत्त्वा बलिम् उवाच ह
45,41,yasmāt te bhaktito dattaṃ toyam adya kare mama tasmāt te sāṃprataṃ dattaṃ pātālatalam uttamam,यस्मात् ते भक्तितो दत्तं तोयम् अद्य करे मम तस्मात् ते सांप्रतं दत्तं पातालतलम् उत्तमम्
45,42,tatra gatvā mahābhāga bhuṅkṣva tvaṃ matprasādataḥ vaivasvate 'ntare 'tīte punar indro bhaviṣyasi,तत्र गत्वा महाभाग भुङ्क्ष्व त्वं मत्प्रसादतः वैवस्वते ऽन्तरे ऽतीते पुनर् इन्द्रो भविष्यसि
45,43,praṇamya ca tato gatvā talaṃ bhogam avāptavān,प्रणम्य च ततो गत्वा तलं भोगम् अवाप्तवान्
45,44,śukro 'pi svargam āruhya prasādād vāmanasya vai samāgatās tribhuvanaṃ rājan devasamanvitaḥ,शुक्रो ऽपि स्वर्गम् आरुह्य प्रसादाद् वामनस्य वै समागतास् त्रिभुवनं राजन् देवसमन्वितः
45,45,yaḥ smaret prātar utthāya vāmanasya kathām imām sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate,यः स्मरेत् प्रातर् उत्थाय वामनस्य कथाम् इमाम् सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
45,46,itthaṃ purā vāmanarūpam āsthito harir baler hṛtya jagattrayaṃ nṛpa kṛtvā prasādaṃ ca divaukasāṃ pater dattvā trilokaṃ sa yayau mahodadhim,इत्थं पुरा वामनरूपम् आस्थितो हरिर् बलेर् हृत्य जगत्त्रयं नृप कृत्वा प्रसादं च दिवौकसां पतेर् दत्त्वा त्रिलोकं स ययौ महोदधिम्
46,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe vāmanaprādurbhāve pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 45 ataḥ paraṃ pravakṣyāmi prādurbhāvaṃ hareḥ śubham jāmadagnyaṃ purā yena kṣatram utsāditaṃ śṛṇu,इति श्रीनरसिंहपुराणे वामनप्रादुर्भावे पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ४५ अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रादुर्भावं हरेः शुभम् जामदग्न्यं पुरा येन क्षत्रम् उत्सादितं शृणु
46,2,purā devagaṇair viṣṇuḥ stutaḥ kṣīrodadhau nṛpa ṛṣibhiś ca mahābhāgair jamadagneḥ suto 'bhavat,पुरा देवगणैर् विष्णुः स्तुतः क्षीरोदधौ नृप ऋषिभिश् च महाभागैर् जमदग्नेः सुतो ऽभवत्
46,3,parśurāma iti khyātaḥ sarvalokeṣu sa prabhuḥ duṣṭānāṃ nigrahaṃ kartum avatīrṇo mahītale,पर्शुराम इति ख्यातः सर्वलोकेषु स प्रभुः दुष्टानां निग्रहं कर्तुम् अवतीर्णो महीतले
46,4,kṛtavīryasutaḥ śrīmān kārtavīryo 'bhavat purā dattātreyaṃ samārādhya cakravartitvam āptavān,कृतवीर्यसुतः श्रीमान् कार्तवीर्यो ऽभवत् पुरा दत्तात्रेयं समाराध्य चक्रवर्तित्वम् आप्तवान्
46,5,sa kadācin mahābhāgo jamadagnyāśramaṃ yayau jamadagnis tu taṃ dṛṣṭvā caturaṅgabalānvitam,स कदाचिन् महाभागो जमदग्न्याश्रमं ययौ जमदग्निस् तु तं दृष्ट्वा चतुरङ्गबलान्वितम्
46,6,uvāca madhuraṃ vākyaṃ kārtavīryaṃ nṛpottamam mucyatām atra te senā atithis tvaṃ samāgataḥ vanyādikaṃ mayā dattaṃ bhuktvā gaccha mahāmate,उवाच मधुरं वाक्यं कार्तवीर्यं नृपोत्तमम् मुच्यताम् अत्र ते सेना अतिथिस् त्वं समागतः वन्यादिकं मया दत्तं भुक्त्वा गच्छ महामते
46,7,pramucya senāṃ munivākyagauravāt sthito nṛpas tatra mahānubhāvaḥ āmantrya rājānam alaṅghyakīrtir muniḥ sa dhenuṃ ca dudoha dogdhrīm,प्रमुच्य सेनां मुनिवाक्यगौरवात् स्थितो नृपस् तत्र महानुभावः आमन्त्र्य राजानम् अलङ्घ्यकीर्तिर् मुनिः स धेनुं च दुदोह दोग्ध्रीम्
46,8,hastyaśvaśālā vividhā narāṇāṃ gṛhāṇi citrāṇi ca toraṇāni sāmantayogyāni śubhāni rājan samicchatāṃ yāni sukānanāni,हस्त्यश्वशाला विविधा नराणां गृहाणि चित्राणि च तोरणानि सामन्तयोग्यानि शुभानि राजन् समिच्छतां यानि सुकाननानि
46,9,gṛhaṃ variṣṭhaṃ bahubhūmikaṃ punaḥ samanvitaṃ sādhuguṇair upaskaraiḥ dugdhvā prakalpan munir āha pārthivaṃ gṛhaṃ kṛtaṃ te praviśeha rājan,गृहं वरिष्ठं बहुभूमिकं पुनः समन्वितं साधुगुणैर् उपस्करैः दुग्ध्वा प्रकल्पन् मुनिर् आह पार्थिवं गृहं कृतं ते प्रविशेह राजन्
46,10,ime ca mantripravarā janās te gṛheṣu divyeṣu viśantu śīghram hastyaśvajātyaś ca viśantu śālāṃ bhṛtyāś ca nīceṣu gṛheṣu santu,इमे च मन्त्रिप्रवरा जनास् ते गृहेषु दिव्येषु विशन्तु शीघ्रम् हस्त्यश्वजात्यश् च विशन्तु शालां भृत्याश् च नीचेषु गृहेषु सन्तु
46,11,ityuktamātre muninā nṛpo 'sau gṛhaṃ variṣṭhaṃ praviveśa rājā anyeṣu cānyeṣu gṛheṣu satsu muniḥ punaḥ pārthivam ābabhāṣe,इत्युक्तमात्रे मुनिना नृपो ऽसौ गृहं वरिष्ठं प्रविवेश राजा अन्येषु चान्येषु गृहेषु सत्सु मुनिः पुनः पार्थिवम् आबभाषे
46,12,snānapradānārtham idaṃ mayā te prakalpitaṃ strīśatam uttamaṃ nṛpa snāhi tvam adyātra yathāprakāmaṃ yathā surendro divi nṛtyagītaiḥ,स्नानप्रदानार्थम् इदं मया ते प्रकल्पितं स्त्रीशतम् उत्तमं नृप स्नाहि त्वम् अद्यात्र यथाप्रकामं यथा सुरेन्द्रो दिवि नृत्यगीतैः
46,13,sa snātavāṃs tatra surendravan nṛpo gītyādiśabdair madhuraiś ca vādyaiḥ snātasya tasyāśu śubhe_2 ca vastre_2 dadau munir bhūpa vibhūṣite_2 dve,स स्नातवांस् तत्र सुरेन्द्रवन् नृपो गीत्यादिशब्दैर् मधुरैश् च वाद्यैः स्नातस्य तस्याशु शुभे_२ च वस्त्रे_२ ददौ मुनिर् भूप विभूषिते_२ द्वे
46,14,paridhāya vastraṃ ca kṛtottarīyaḥ kṛtakriyo viṣṇupūjāṃ cakāra muniś ca dugdhvānnamayaṃ mahāgiriṃ nṛpāya bhṛtyāya ca dattavān asau,परिधाय वस्त्रं च कृतोत्तरीयः कृतक्रियो विष्णुपूजां चकार मुनिश् च दुग्ध्वान्नमयं महागिरिं नृपाय भृत्याय च दत्तवान् असौ
46,15,yāvat sa rājā bubhuje sabhṛtyas tāvac ca sūryo gatavān nṛpāstam rātrau ca gītādivinodayuktaḥ śete sa rājā muninirmite gṛhe,यावत् स राजा बुभुजे सभृत्यस् तावच् च सूर्यो गतवान् नृपास्तम् रात्रौ च गीतादिविनोदयुक्तः शेते स राजा मुनिनिर्मिते गृहे
46,16,tataḥ prabhāte vimale svapnalabdham ivābhavat bhūmibhāgaṃ tataḥ kaṃcid dṛṣṭvāsau cintayan nṛpaḥ,ततः प्रभाते विमले स्वप्नलब्धम् इवाभवत् भूमिभागं ततः कंचिद् दृष्ट्वासौ चिन्तयन् नृपः
46,17,kim iyaṃ tapasaḥ śaktir muner asya mahātmanaḥ surabhyā vā mahābhāga brūhi me tvaṃ purohita,किम् इयं तपसः शक्तिर् मुनेर् अस्य महात्मनः सुरभ्या वा महाभाग ब्रूहि मे त्वं पुरोहित
46,18,ityuktaḥ kārtavīryeṇa tam uvāca purohitaḥ muneḥ sāmarthyam apy asti siddhiś ceyaṃ hi gor nṛpa,इत्युक्तः कार्तवीर्येण तम् उवाच पुरोहितः मुनेः सामर्थ्यम् अप्य् अस्ति सिद्धिश् चेयं हि गोर् नृप
46,19,tathāpi sā na hartavyā tvayā lobhān narādhipa yas tv etāṃ hartum icched vai tasya nāśo dhruvaṃ bhavet,तथापि सा न हर्तव्या त्वया लोभान् नराधिप यस् त्व् एतां हर्तुम् इच्छेद् वै तस्य नाशो ध्रुवं भवेत्
46,20,atha mantrivaraḥ prāha brāhmaṇo brāhmaṇapriyaḥ rājakāryaṃ ne paśyed vai svapakṣasyaiva poṣaṇāt,अथ मन्त्रिवरः प्राह ब्राह्मणो ब्राह्मणप्रियः राजकार्यं ने पश्येद् वै स्वपक्षस्यैव पोषणात्
46,21,he rājaṃs tvayi tiṣṭhanti gṛhāṇi vividhāni ca tathā suvarṇapātrāṇi śayanādīni ca striyaḥ,हे राजंस् त्वयि तिष्ठन्ति गृहाणि विविधानि च तथा सुवर्णपात्राणि शयनादीनि च स्त्रियः
46,22,tāṃ dhenuṃ prāpya rājendra līyamānāni tatkṣaṇāt asmābhis tatra dṛṣṭāni nīyatāṃ dhenur uttamā,तां धेनुं प्राप्य राजेन्द्र लीयमानानि तत्क्षणात् अस्माभिस् तत्र दृष्टानि नीयतां धेनुर् उत्तमा
46,23,tavaiva yogyā rājendra yadīcchasi mahāmate gatavāham ānayiṣyāmi ājñāṃ me dehi bhūbhuja,तवैव योग्या राजेन्द्र यदीच्छसि महामते गतवाहम् आनयिष्यामि आज्ञां मे देहि भूभुज
46,24,ityukto mantriṇā rājā tathety āha nṛpottama sacivas tatra gatvātha surabhiṃ hartum ārabhat,इत्युक्तो मन्त्रिणा राजा तथेत्य् आह नृपोत्तम सचिवस् तत्र गत्वाथ सुरभिं हर्तुम् आरभत्
46,25,vārayām_asa sacivaṃ jamadagniḥ samantataḥ rājayogyām imāṃ brahman dehi rājñe mahāmate,वारयाम्_अस सचिवं जमदग्निः समन्ततः राजयोग्याम् इमां ब्रह्मन् देहि राज्ञे महामते
46,26,tvaṃ tu śākaphalāhārī kiṃ dhenvā te prayojanam ity uktvā tāṃ balād dhṛtvā netuṃ mantrī pracakrame,त्वं तु शाकफलाहारी किं धेन्वा ते प्रयोजनम् इत्य् उक्त्वा तां बलाद् धृत्वा नेतुं मन्त्री प्रचक्रमे
46,27,punaḥ sabhāryaḥ sa munir vārayām_asa taṃ nṛpam tato mantrī suduṣṭātmā muniṃ hatvā tu taṃ nṛpa,पुनः सभार्यः स मुनिर् वारयाम्_अस तं नृपम् ततो मन्त्री सुदुष्टात्मा मुनिं हत्वा तु तं नृप
46,28,brahmahā netum ārebhe vāyumārgeṇa sā gatā rājā ca kṣubdhahṛdayo yayau māhiṣmatīṃ purīm,ब्रह्महा नेतुम् आरेभे वायुमार्गेण सा गता राजा च क्षुब्धहृदयो ययौ माहिष्मतीं पुरीम्
46,29,munipatnī suduḥkhārtā rodayantī bhṛśaṃ tadā trisaptakṛtvaḥ svāṃ kukṣiṃ tāḍayām_asa pārthiva,मुनिपत्नी सुदुःखार्ता रोदयन्ती भृशं तदा त्रिसप्तकृत्वः स्वां कुक्षिं ताडयाम्_अस पार्थिव
46,30,tac chṛṇvann āgato rāmo gṛhītaparaśus tadā puṣpādīni gṛhītvā tu vanān mātaram abravīt,तच् छृण्वन्न् आगतो रामो गृहीतपरशुस् तदा पुष्पादीनि गृहीत्वा तु वनान् मातरम् अब्रवीत्
46,31,alam amba prahāreṇa nimittād viditaṃ mayā haniṣyāmi durācāram arjunaṃ duṣṭamantriṇam,अलम् अम्ब प्रहारेण निमित्ताद् विदितं मया हनिष्यामि दुराचारम् अर्जुनं दुष्टमन्त्रिणम्
46,32,tvayaikaviṃśavāreṇa yasmāt kukṣiś ca tāḍitā triḥsaptakṛtvas tasmāt tu haniṣye bhuvi pārthivān,त्वयैकविंशवारेण यस्मात् कुक्षिश् च ताडिता त्रिःसप्तकृत्वस् तस्मात् तु हनिष्ये भुवि पार्थिवान्
46,33,iti kṛtvā pratijñāṃ sa gṛhītvā paraśuṃ yayau māhiṣmatīṃ purīṃ prāpya kārtavīryam athāhvayat,इति कृत्वा प्रतिज्ञां स गृहीत्वा परशुं ययौ माहिष्मतीं पुरीं प्राप्य कार्तवीर्यम् अथाह्वयत्
46,34,yuddhārtham āgataḥ so 'tha anekākṣauhiṇīyutaḥ tayor yuddham abhūt tatra bhairavaṃ lomaharṣaṇam,युद्धार्थम् आगतः सो ऽथ अनेकाक्षौहिणीयुतः तयोर् युद्धम् अभूत् तत्र भैरवं लोमहर्षणम्
46,35,piśitāśijanānandaṃ śastrāstraśatasaṃkulam tataḥ paraśurāmo 'bhūn mahābalaparākramaḥ,पिशिताशिजनानन्दं शस्त्रास्त्रशतसंकुलम् ततः परशुरामो ऽभून् महाबलपराक्रमः
46,36,paraṃ jyotir acintyātmā viṣṇuḥ kāraṇamūrtimān kārtavīryabalaṃ sarvam anekaiḥ kṣatriyaiḥ saha,परं ज्योतिर् अचिन्त्यात्मा विष्णुः कारणमूर्तिमान् कार्तवीर्यबलं सर्वम् अनेकैः क्षत्रियैः सह
46,37,hatvā nipātya bhūmau tu paramādbhutavikramaḥ kārtavīryasya bāhūnāṃ vanaṃ ciccheda roṣavān chinne bāhuvane tasya śiraś ciccheda bhārgavaḥ,हत्वा निपात्य भूमौ तु परमाद्भुतविक्रमः कार्तवीर्यस्य बाहूनां वनं चिच्छेद रोषवान् छिन्ने बाहुवने तस्य शिरश् चिच्छेद भार्गवः
46,38,viṣṇuhastād vadhaṃ prāpya cakravartī sa pārthivaḥ divyarūpadharaḥ śrīmān divyagandhānulepanaḥ,विष्णुहस्ताद् वधं प्राप्य चक्रवर्ती स पार्थिवः दिव्यरूपधरः श्रीमान् दिव्यगन्धानुलेपनः
46,39,divyaṃ vimānam āruhya viṣṇulokam avāptavān krodhāt paraśurāmo 'pi mahābalaparākramaḥ,दिव्यं विमानम् आरुह्य विष्णुलोकम् अवाप्तवान् क्रोधात् परशुरामो ऽपि महाबलपराक्रमः
46,40,triḥsaptakṛtvo bhūmyāṃ vai pārthivān nijaghāna saḥ kṣatriyāṇāṃ vadhāt tena bhūmer bhāro 'vatāritaḥ,त्रिःसप्तकृत्वो भूम्यां वै पार्थिवान् निजघान सः क्षत्रियाणां वधात् तेन भूमेर् भारो ऽवतारितः
46,41,bhūmiś ca sakalā dattā kaśyapāya mahātmane ity eṣa jāmadagnyākhyaḥ prādurbhāvo mayoditaḥ,भूमिश् च सकला दत्ता कश्यपाय महात्मने इत्य् एष जामदग्न्याख्यः प्रादुर्भावो मयोदितः
46,42,yaś ca tac chṛṇuyād bhaktyā sarvapāpaiḥ pramucyate,यश् च तच् छृणुयाद् भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
46,43,avatīrya bhūmau harir eṣa sākṣāt triḥsaptakṛtvaḥ kṣitipān nihatya sa kṣātraṃ ca tejo pravibhajya rājan rāmaḥ sthito 'dyāpi girau mahendre,अवतीर्य भूमौ हरिर् एष साक्षात् त्रिःसप्तकृत्वः क्षितिपान् निहत्य स क्षात्रं च तेजो प्रविभज्य राजन् रामः स्थितो ऽद्यापि गिरौ महेन्द्रे
47,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe paraśurāmaprādurbhāvo nāma ṣaṭcatvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 46 śṛṇu rājan pravakṣyāmi prādurbhāvaṃ hareḥ śubham nihato rāvaṇo yena sagaṇo devakaṇṭakaḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे परशुरामप्रादुर्भावो नाम षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ४६ शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि प्रादुर्भावं हरेः शुभम् निहतो रावणो येन सगणो देवकण्टकः
47,2,brahmaṇo mānasaḥ putraḥ pulastyo 'bhūn mahāmuniḥ tasya vai viśravā nāma putro 'bhūt tasya rākṣasaḥ,ब्रह्मणो मानसः पुत्रः पुलस्त्यो ऽभून् महामुनिः तस्य वै विश्रवा नाम पुत्रो ऽभूत् तस्य राक्षसः
47,3,tasmāj jāto mahāvīro rāvaṇo lokarāvaṇaḥ tapasā mahatā yuktaḥ sa tu lokān upādravat,तस्माज् जातो महावीरो रावणो लोकरावणः तपसा महता युक्तः स तु लोकान् उपाद्रवत्
47,4,sendrā devā jitāstena gandharvāḥ kiṃnarās tathā yakṣāś ca dānavāś caiva tena rājan vinirjitāḥ,सेन्द्रा देवा जितास्तेन गन्धर्वाः किंनरास् तथा यक्षाश् च दानवाश् चैव तेन राजन् विनिर्जिताः
47,5,striyaś caiva surūpiṇyo hṛtās tena durātmanā devādīnāṃ nṛpaśreṣṭha ratnāni vividhani ca,स्त्रियश् चैव सुरूपिण्यो हृतास् तेन दुरात्मना देवादीनां नृपश्रेष्ठ रत्नानि विविधनि च
47,6,raṇe kuberaṃ nijitya rāvaṇo baladarpitaḥ tatpurīṃ jagṛhe laṅkāṃ vimānaṃ cāpi puṣpakam,रणे कुबेरं निजित्य रावणो बलदर्पितः तत्पुरीं जगृहे लङ्कां विमानं चापि पुष्पकम्
47,7,tasyāṃ puryāṃ daśagrīvo rakṣasām adhipo 'bhavat putrāś ca bahavas tasya babhūvur amitaujasaḥ,तस्यां पुर्यां दशग्रीवो रक्षसाम् अधिपो ऽभवत् पुत्राश् च बहवस् तस्य बभूवुर् अमितौजसः
47,8,rākṣasāś ca tam āśritya mahābalaparākramāḥ anekakoṭayo rājan laṅkāyāṃ nivasanti ye,राक्षसाश् च तम् आश्रित्य महाबलपराक्रमाः अनेककोटयो राजन् लङ्कायां निवसन्ति ये
47,9,devān pitṝn manuṣyāṃś ca vidyādharagaṇān api yakṣāṃś caiva tataḥ sarve ghātayanti divāniśam,देवान् पितॄन् मनुष्यांश् च विद्याधरगणान् अपि यक्षांश् चैव ततः सर्वे घातयन्ति दिवानिशम्
47,10,saṃtrastaṃ tadbhayād eva jagad āsīc carācaram duḥkhābhibhūtam atyarthaṃ saṃbabhūva narādhipa,संत्रस्तं तद्भयाद् एव जगद् आसीच् चराचरम् दुःखाभिभूतम् अत्यर्थं संबभूव नराधिप
47,11,etasminn eva kāle tu devāḥ sendrā maharṣayaḥ siddhā vidyādharāś caiva gandharvāḥ kiṃnarās tathā,एतस्मिन्न् एव काले तु देवाः सेन्द्रा महर्षयः सिद्धा विद्याधराश् चैव गन्धर्वाः किंनरास् तथा
47,12,guhyakā bhujagā yakṣā ye cānye svargavāsinaḥ brahmāṇam agrataḥ kṛtvā śaṃkaraṃ ca narādhipa,गुह्यका भुजगा यक्षा ये चान्ये स्वर्गवासिनः ब्रह्माणम् अग्रतः कृत्वा शंकरं च नराधिप
47,13,te yayur hatavikrāntāḥ kṣīrābdhes taṭam uttamam tatrārādhya hariṃ devās tasthuḥ prāñjalayas tadā,ते ययुर् हतविक्रान्ताः क्षीराब्धेस् तटम् उत्तमम् तत्राराध्य हरिं देवास् तस्थुः प्राञ्जलयस् तदा
47,14,brahmā ca viṣṇum ārādhya gandhapuṣpādibhiḥ śubhaiḥ prāñjaliḥ praṇato bhūtvā vāsudevam athāstuvan,ब्रह्मा च विष्णुम् आराध्य गन्धपुष्पादिभिः शुभैः प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा वासुदेवम् अथास्तुवन्
47,15,namaḥ kṣīrābdhivāsāya nāgaparyaṅkaśāyine namaḥ śrīkarasaṃspṛṣṭadivyapādāya viṣṇave,नमः क्षीराब्धिवासाय नागपर्यङ्कशायिने नमः श्रीकरसंस्पृष्टदिव्यपादाय विष्णवे
47,16,namas te yoganidrāya yogāntarbhāvitāya ca tārkṣyāsanāya devāya govindāya namo namaḥ,नमस् ते योगनिद्राय योगान्तर्भाविताय च तार्क्ष्यासनाय देवाय गोविन्दाय नमो नमः
47,17,namaḥ kṣīrābdhikallolaspṛṣṭamātrāya śārṅgiṇe namo 'ravindapādāya padmanābhāya viṣṇave,नमः क्षीराब्धिकल्लोलस्पृष्टमात्राय शार्ङ्गिणे नमो ऽरविन्दपादाय पद्मनाभाय विष्णवे
47,18,bhaktārcitasupādāya namo yogapriyāya vai śubhāṅgāya sunetrāya mādhavāya namo namaḥ,भक्तार्चितसुपादाय नमो योगप्रियाय वै शुभाङ्गाय सुनेत्राय माधवाय नमो नमः
47,19,sukeśāya sunetrāya sulalāṭāya cakriṇe suvaktrāya sukarṇāya śrīdharāya namo namaḥ,सुकेशाय सुनेत्राय सुललाटाय चक्रिणे सुवक्त्राय सुकर्णाय श्रीधराय नमो नमः
47,20,suvakṣase sunābhāya padmanābhāya vai namaḥ subhruve cārudehāya cārudantāya śārṅgiṇe,सुवक्षसे सुनाभाय पद्मनाभाय वै नमः सुभ्रुवे चारुदेहाय चारुदन्ताय शार्ङ्गिणे
47,21,cārujaṅghāya divyāya keśavāya namo namaḥ sunakhāya suśāntāya suvidyāya gadābhṛte,चारुजङ्घाय दिव्याय केशवाय नमो नमः सुनखाय सुशान्ताय सुविद्याय गदाभृते
47,22,dharmapriyāya devāya vāmanāya namo namaḥ asuraghnāya cogrāya rakṣoghnāya namo namaḥ,धर्मप्रियाय देवाय वामनाय नमो नमः असुरघ्नाय चोग्राय रक्षोघ्नाय नमो नमः
47,23,devānām ārtināśāya bhīmakarmakṛte namaḥ namas te lokanāthāya rāvaṇāntakṛte namaḥ,देवानाम् आर्तिनाशाय भीमकर्मकृते नमः नमस् ते लोकनाथाय रावणान्तकृते नमः
47,24,iti stuto hṛṣīkeśas tutoṣa parameṣṭhinā svarūpaṃ darśayitvā tu pitāmaham uvāca ha,इति स्तुतो हृषीकेशस् तुतोष परमेष्ठिना स्वरूपं दर्शयित्वा तु पितामहम् उवाच ह
47,25,kimarthaṃ tu suraiḥ sārdham āgatas tvaṃ pitāmaha yat kāryaṃ brūhi me brahman yadarthaṃ saṃstutas tvayā,किमर्थं तु सुरैः सार्धम् आगतस् त्वं पितामह यत् कार्यं ब्रूहि मे ब्रह्मन् यदर्थं संस्तुतस् त्वया
47,26,ityukto devadevena viṣṇunā prabhaviṣṇunā sarvadevagaṇaiḥ sārdhaṃ brahmā prāha janārdanam,इत्युक्तो देवदेवेन विष्णुना प्रभविष्णुना सर्वदेवगणैः सार्धं ब्रह्मा प्राह जनार्दनम्
47,27,nāśitaṃ tu jagat sarvaṃ rāvaṇena durātmanā sendrāḥ parājitās tena bahuśo rakṣasā vibho,नाशितं तु जगत् सर्वं रावणेन दुरात्मना सेन्द्राः पराजितास् तेन बहुशो रक्षसा विभो
47,28,rākṣasair bhakṣitā martyā yajñāś cāpi vidūṣitāḥ devakanyā hṛtās tena balāc chatasahasraśaḥ,राक्षसैर् भक्षिता मर्त्या यज्ञाश् चापि विदूषिताः देवकन्या हृतास् तेन बलाच् छतसहस्रशः
47,29,tvām ṛte puṇḍarīkākṣa rāvaṇasya vadhaṃ prati na samarthā yato devās tvam atas tadvadhaṃ kuru,त्वाम् ऋते पुण्डरीकाक्ष रावणस्य वधं प्रति न समर्था यतो देवास् त्वम् अतस् तद्वधं कुरु
47,30,ityukto brahmaṇā viṣṇur brahmāṇam idam abravīt śṛṇuṣvāvahito brahman yad vadāmi hitaṃ vacaḥ,इत्युक्तो ब्रह्मणा विष्णुर् ब्रह्माणम् इदम् अब्रवीत् शृणुष्वावहितो ब्रह्मन् यद् वदामि हितं वचः
47,31,sūryavaṃśodbhavaḥ śrīmān rājāsīd bhuvi vīryavān nāmnā daśarathakhyātas tasya putro bhavāmy aham,सूर्यवंशोद्भवः श्रीमान् राजासीद् भुवि वीर्यवान् नाम्ना दशरथख्यातस् तस्य पुत्रो भवाम्य् अहम्
47,32,rāvaṇasya vadhārthāya caturdhāṃśena sattama svāṃśair vānararūpeṇa sakalā devatāgaṇāḥ,रावणस्य वधार्थाय चतुर्धांशेन सत्तम स्वांशैर् वानररूपेण सकला देवतागणाः
47,33,vartāyantāṃ viśvakartaḥ syād evaṃ rāvaṇakṣayaḥ ityukto devadevena brahmā lokapitāmahaḥ,वर्तायन्तां विश्वकर्तः स्याद् एवं रावणक्षयः इत्युक्तो देवदेवेन ब्रह्मा लोकपितामहः
47,34,devāś ca te praṇamyātha merupṛṣṭhaṃ tadā yayuḥ svāṃśair vānararūpeṇa avateruś ca bhūtale,देवाश् च ते प्रणम्याथ मेरुपृष्ठं तदा ययुः स्वांशैर् वानररूपेण अवतेरुश् च भूतले
47,35,athāputro daśaratho munibhir vedapāragaiḥ iṣṭiṃ tu kārayām_asa putraprāptikarīṃ nṛpaḥ,अथापुत्रो दशरथो मुनिभिर् वेदपारगैः इष्टिं तु कारयाम्_अस पुत्रप्राप्तिकरीं नृपः
47,36,tataḥ sauvarṇapātrasthaṃ havir ādāya pāyasam vahniḥ kuṇḍāt samuttasthau nūnaṃ devena noditaḥ,ततः सौवर्णपात्रस्थं हविर् आदाय पायसम् वह्निः कुण्डात् समुत्तस्थौ नूनं देवेन नोदितः
47,37,ādāya munayo mantrāc cakruḥ piṇḍadvayaṃ śubham datte kauśalyakaikeyyor dve piṇḍe_2 mantramantrite_2,आदाय मुनयो मन्त्राच् चक्रुः पिण्डद्वयं शुभम् दत्ते कौशल्यकैकेय्योर् द्वे पिण्डे_२ मन्त्रमन्त्रिते_२
47,38,te piṇḍaprāśane kāle sumitrāyā mahāmate piṇḍābhyām alpam alpaṃ tu subhāginyāḥ prayacchataḥ,ते पिण्डप्राशने काले सुमित्राया महामते पिण्डाभ्याम् अल्पम् अल्पं तु सुभागिन्याः प्रयच्छतः
47,39,tatas tāḥ prāśayām_asū rājapatnyo yathāvidhi piṇḍān devakṛtān prāśya prāpur garbhān aninditān,ततस् ताः प्राशयाम्_असू राजपत्न्यो यथाविधि पिण्डान् देवकृतान् प्राश्य प्रापुर् गर्भान् अनिन्दितान्
47,40,evaṃ viṣṇur daśarathāj jātas tatpatniṣu triṣu svāṃśair lokahitāyaiva caturdhā jagatīpate,एवं विष्णुर् दशरथाज् जातस् तत्पत्निषु त्रिषु स्वांशैर् लोकहितायैव चतुर्धा जगतीपते
47,41,rāmaś ca lakṣmaṇaś caiva bharataḥ śatrughnaiva ca jātakarmādikaṃ prāpya saṃskāraṃ munisaṃskṛtam,रामश् च लक्ष्मणश् चैव भरतः शत्रुघ्नैव च जातकर्मादिकं प्राप्य संस्कारं मुनिसंस्कृतम्
47,42,mantrapiṇḍavaśād yogaṃ prāpya cerur yathārbhakāḥ rāmaś ca lakṣmaṇaś caiva saha nityaṃ viceratuḥ,मन्त्रपिण्डवशाद् योगं प्राप्य चेरुर् यथार्भकाः रामश् च लक्ष्मणश् चैव सह नित्यं विचेरतुः
47,43,janmādikṛtasaṃskārau pituḥ prītikarau nṛpa vavṛdhāte mahāvīryau śrutiśabdātilakṣaṇau,जन्मादिकृतसंस्कारौ पितुः प्रीतिकरौ नृप ववृधाते महावीर्यौ श्रुतिशब्दातिलक्षणौ
47,44,bharataḥ kaikayo rājan bhrātrā saha gṛhe 'vasat vedaśāstrāṇi bubudhe śastraśāstraṃ nṛpottama,भरतः कैकयो राजन् भ्रात्रा सह गृहे ऽवसत् वेदशास्त्राणि बुबुधे शस्त्रशास्त्रं नृपोत्तम
47,45,etasminn eva kāle tu viśvāmitro mahātapā yāgena yaṣṭum ārebhe vidhinā madhusūdanam,एतस्मिन्न् एव काले तु विश्वामित्रो महातपा यागेन यष्टुम् आरेभे विधिना मधुसूदनम्
47,46,sa tu vighnena yāgo 'bhūd rākṣasair bahuśaḥ purā netuṃ sa yāgarākṣārthaṃ saṃprāpto rāmalakṣmaṇau,स तु विघ्नेन यागो ऽभूद् राक्षसैर् बहुशः पुरा नेतुं स यागराक्षार्थं संप्राप्तो रामलक्ष्मणौ
47,47,viśvāmitro nṛpaśreṣṭha tatpitur mandiraṃ śubham daśarathas tu taṃ dṛṣṭvā pratyutthāya mahāmatiḥ,विश्वामित्रो नृपश्रेष्ठ तत्पितुर् मन्दिरं शुभम् दशरथस् तु तं दृष्ट्वा प्रत्युत्थाय महामतिः
47,48,arghyapādyādividhina viśvāmitram apūjayat sa pūjito muniḥ prāha rājānaṃ rājasaṃmnidhau,अर्घ्यपाद्यादिविधिन विश्वामित्रम् अपूजयत् स पूजितो मुनिः प्राह राजानं राजसंम्निधौ
47,49,śṛṇu rājan daśaratha yadartham aham āgataḥ tat kāryaṃ nṛpaśārdūla kathayāmi tavāgrataḥ,शृणु राजन् दशरथ यदर्थम् अहम् आगतः तत् कार्यं नृपशार्दूल कथयामि तवाग्रतः
47,50,rākṣasair nāśito yāgo bahuśo me durāsadaiḥ yajñasya rakṣaṇārthaṃ me dehi tvaṃ rāmalakṣmaṇau,राक्षसैर् नाशितो यागो बहुशो मे दुरासदैः यज्ञस्य रक्षणार्थं मे देहि त्वं रामलक्ष्मणौ
47,51,rājā daśarathaḥ śrutvā viśvāmitravaco nṛpa viṣaṇṇavadano bhūtva viśvāmitram uvāca ha,राजा दशरथः श्रुत्वा विश्वामित्रवचो नृप विषण्णवदनो भूत्व विश्वामित्रम् उवाच ह
47,52,bālābhyāṃ mama putrābhyāṃ kiṃ te kāryaṃ bhaviṣyati ahaṃ tvayā sahāgatya śaktyā rakṣāmi te makham,बालाभ्यां मम पुत्राभ्यां किं ते कार्यं भविष्यति अहं त्वया सहागत्य शक्त्या रक्षामि ते मखम्
47,53,rājñas tu vacanaṃ śrutvā rājānaṃ munir abravīt rāmo 'pi śaknute nūnaṃ sarvān nāśayituṃ nṛpa,राज्ञस् तु वचनं श्रुत्वा राजानं मुनिर् अब्रवीत् रामो ऽपि शक्नुते नूनं सर्वान् नाशयितुं नृप
47,54,rāmeṇaiva hi te śakyā na tvayā rākṣasā nṛpa ato me dehi rāmaṃ ca na cintāṃ kartum arhasi,रामेणैव हि ते शक्या न त्वया राक्षसा नृप अतो मे देहि रामं च न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि
47,55,ityukto muninā tena viśvāmitreṇa dhīmatā tuṣṇīṃ sthitvā kṣaṇaṃ rājā munivaryam uvāca ha,इत्युक्तो मुनिना तेन विश्वामित्रेण धीमता तुष्णीं स्थित्वा क्षणं राजा मुनिवर्यम् उवाच ह
47,56,yad bravīmi muniśreṣṭha prasannas tvaṃ nibodha me rājīvalocanaṃ rāmam ahaṃ dāsye sahānujam,यद् ब्रवीमि मुनिश्रेष्ठ प्रसन्नस् त्वं निबोध मे राजीवलोचनं रामम् अहं दास्ये सहानुजम्
47,57,kiṃ tv asya jananī brahman adṛṣṭvainaṃ mariṣyati ato 'haṃ caturaṅgeṇa balena sahito mune,किं त्व् अस्य जननी ब्रह्मन् अदृष्ट्वैनं मरिष्यति अतो ऽहं चतुरङ्गेण बलेन सहितो मुने
47,58,āgatya rākṣasān hanmīty evaṃ me manasi sthitam viśvāmitraḥ punaḥ prāha rājānam amitaujasam,आगत्य राक्षसान् हन्मीत्य् एवं मे मनसि स्थितम् विश्वामित्रः पुनः प्राह राजानम् अमितौजसम्
47,59,nājño rāmo nṛpaśreṣṭha sa sarvajñaḥ samaḥ kṣamaḥ śeṣanārāyaṇāv etau tava putrau na saṃśayaḥ,नाज्ञो रामो नृपश्रेष्ठ स सर्वज्ञः समः क्षमः शेषनारायणाव् एतौ तव पुत्रौ न संशयः
47,60,duṣṭānāṃ nigrahārthāya śiṣṭānāṃ pālanāya ca avatīrṇau na saṃdeho gṛhe tava narādhipa,दुष्टानां निग्रहार्थाय शिष्टानां पालनाय च अवतीर्णौ न संदेहो गृहे तव नराधिप
47,61,na mātrā na tvayā rājan śokaḥ kāryo 'tra cāṇv api niḥkṣepe ca mahārāja arpayiṣyāmi te sutau,न मात्रा न त्वया राजन् शोकः कार्यो ऽत्र चाण्व् अपि निःक्षेपे च महाराज अर्पयिष्यामि ते सुतौ
47,62,ityukto daśarathas tena viśvāmitreṇa dhīmatā tacchāpabhīto manasā nīyatām ity abhāṣata,इत्युक्तो दशरथस् तेन विश्वामित्रेण धीमता तच्छापभीतो मनसा नीयताम् इत्य् अभाषत
47,63,kṛcchrāt pitrā vinirmuktaṃ rāmam ādāya sānujam tataḥ siddhāśramaṃ rājan saṃpratasthe sa kauśikaḥ,कृच्छ्रात् पित्रा विनिर्मुक्तं रामम् आदाय सानुजम् ततः सिद्धाश्रमं राजन् संप्रतस्थे स कौशिकः
47,64,taṃ prasthitam athālokya rājā daśarathas tadā anuvrajyābravīd etad vaco daśarathas tadā,तं प्रस्थितम् अथालोक्य राजा दशरथस् तदा अनुव्रज्याब्रवीद् एतद् वचो दशरथस् तदा
47,65,aputro 'haṃ purā brahman bahubhiḥ kāmyakarmabhiḥ muniprasādād adhunā putravān asmi sattama,अपुत्रो ऽहं पुरा ब्रह्मन् बहुभिः काम्यकर्मभिः मुनिप्रसादाद् अधुना पुत्रवान् अस्मि सत्तम
47,66,manasā tadviyogaṃ tu na śakṣyāmi viśeṣataḥ tvam eva jānāsi mune nītvā śīghraṃ prayaccha me,मनसा तद्वियोगं तु न शक्ष्यामि विशेषतः त्वम् एव जानासि मुने नीत्वा शीघ्रं प्रयच्छ मे
47,67,ity evam ukto rājānaṃ viśvāmitro 'bravīt punaḥ samāptayajñaś ca punar neṣye rāmaṃ ca lakṣmaṇam,इत्य् एवम् उक्तो राजानं विश्वामित्रो ऽब्रवीत् पुनः समाप्तयज्ञश् च पुनर् नेष्ये रामं च लक्ष्मणम्
47,68,satyapūrvaṃ tu dāsyāmi na cintāṃ kartum arhasi ityuktaḥ preṣayām_asa rāmaṃ lakṣmaṇasaṃyutam,सत्यपूर्वं तु दास्यामि न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि इत्युक्तः प्रेषयाम्_अस रामं लक्ष्मणसंयुतम्
47,69,anicchann api rājāsau muniśāpabhayān nṛpaḥ viśvāmitras tu tau gṛhya ayodhyāyā yayau śanaiḥ,अनिच्छन्न् अपि राजासौ मुनिशापभयान् नृपः विश्वामित्रस् तु तौ गृह्य अयोध्याया ययौ शनैः
47,70,sarayvās tīram āsādya gacchann eva sa kauśikaḥ tayoḥ prītyā sa rājendra dve vidye prathamaṃ dadau,सरय्वास् तीरम् आसाद्य गच्छन्न् एव स कौशिकः तयोः प्रीत्या स राजेन्द्र द्वे विद्ये प्रथमं ददौ
47,71,valām ativalāṃ caiva samantre ca sasaṃgrahe kṣutpipāsāpanayane punaś caiva mahāmatiḥ,वलाम् अतिवलां चैव समन्त्रे च ससंग्रहे क्षुत्पिपासापनयने पुनश् चैव महामतिः
47,72,astragrāmam aśeṣaṃ tu śikṣayitvā tu tau tadā āśramāni ca divyāni munīnāṃ bhāvitātmanām,अस्त्रग्रामम् अशेषं तु शिक्षयित्वा तु तौ तदा आश्रमानि च दिव्यानि मुनीनां भावितात्मनाम्
47,73,darśayitvā uṣitvā ca puṇyasthāneṣu sattamaḥ gaṅgām uttīrya śoṇasya tīram āsādya paścimam,दर्शयित्वा उषित्वा च पुण्यस्थानेषु सत्तमः गङ्गाम् उत्तीर्य शोणस्य तीरम् आसाद्य पश्चिमम्
47,74,munidhārmikasiddhāṃś ca paśyantau rāmalakṣmaṇau ṛṣibhyaś ca varān prāpya tena nītau nṛpātmajau,मुनिधार्मिकसिद्धांश् च पश्यन्तौ रामलक्ष्मणौ ऋषिभ्यश् च वरान् प्राप्य तेन नीतौ नृपात्मजौ
47,75,tāṭakāyā vanaṃ ghoraṃ mṛtyor mukham ivāparam gate tatra nṛpaśreṣṭha viśvāmitro mahātapāḥ,ताटकाया वनं घोरं मृत्योर् मुखम् इवापरम् गते तत्र नृपश्रेष्ठ विश्वामित्रो महातपाः
47,77,rāmam akliṣṭakarmāṇam idaṃ vacanam abravīt rāma rāma mahābāho tāṭakā nāma rākṣasī rāvaṇasya niyogena vasaty asmin mahāvane tayā manuṣyā bahavo muniputrā mṛgās tathā,रामम् अक्लिष्टकर्माणम् इदं वचनम् अब्रवीत् राम राम महाबाहो ताटका नाम राक्षसी रावणस्य नियोगेन वसत्य् अस्मिन् महावने तया मनुष्या बहवो मुनिपुत्रा मृगास् तथा
47,78,nihatā bhakṣitāś caiva tasmāt tāṃ vadha sattama ity evamukto muninā rāmas taṃ munim abravīt,निहता भक्षिताश् चैव तस्मात् तां वध सत्तम इत्य् एवमुक्तो मुनिना रामस् तं मुनिम् अब्रवीत्
47,79,kathaṃ hi strīvadhaṃ kuryām aham adya mahāmune strīvadhe tu mahāpāpaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ,कथं हि स्त्रीवधं कुर्याम् अहम् अद्य महामुने स्त्रीवधे तु महापापं प्रवदन्ति मनीषिणः
47,80,iti rāmavacaḥ śrutvā viśvāmitra uvāca tam tasyās tu nidhanād rāma janāḥ sarve nirākulāḥ,इति रामवचः श्रुत्वा विश्वामित्र उवाच तम् तस्यास् तु निधनाद् राम जनाः सर्वे निराकुलाः
47,81,bhavanti satataṃ tasmāt tasyāḥ puṇyaprado vadhaḥ ity evaṃ vādini munau viśvāmitre niśācarī,भवन्ति सततं तस्मात् तस्याः पुण्यप्रदो वधः इत्य् एवं वादिनि मुनौ विश्वामित्रे निशाचरी
47,82,āgatā sumahāghorā tāṭakā vivṛtānanā muninā prerito rāmas tāṃ dṛṣṭvā vivṛtānanām,आगता सुमहाघोरा ताटका विवृतानना मुनिना प्रेरितो रामस् तां दृष्ट्वा विवृताननाम्
47,83,udyataikabhujayaṣṭim āyatīṃ śroṇilambipuruṣāntramekhalām tāṃ vilokya vanitāvadhe ghṛṇāṃ patriṇā saha mumoca rāghavaḥ,उद्यतैकभुजयष्टिम् आयतीं श्रोणिलम्बिपुरुषान्त्रमेखलाम् तां विलोक्य वनितावधे घृणां पत्रिणा सह मुमोच राघवः
47,84,śaraṃ saṃdhāya vegena tena tasyā uraḥsthalam vipāṭitaṃ dvidhā rājan sā papāta mamāra ca,शरं संधाय वेगेन तेन तस्या उरःस्थलम् विपाटितं द्विधा राजन् सा पपात ममार च
47,85,ghātayitvā tu tām evaṃ tāv ānīya munis tu tau prāpayām_asa taṃ tatra nānāṛṣiniṣevitam,घातयित्वा तु ताम् एवं ताव् आनीय मुनिस् तु तौ प्रापयाम्_अस तं तत्र नानाऋषिनिषेवितम्
47,86,nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpopaśobhitam nānānirjharatoyāḍhyaṃ vindhyaśailāntarasthitam,नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम् नानानिर्झरतोयाढ्यं विन्ध्यशैलान्तरस्थितम्
47,87,śākamūlaphalopetaṃ divyaṃ siddhāśramaṃ svakam rakṣārthaṃ tāv ubhau sthāpya śikṣayitvā viśeṣataḥ,शाकमूलफलोपेतं दिव्यं सिद्धाश्रमं स्वकम् रक्षार्थं ताव् उभौ स्थाप्य शिक्षयित्वा विशेषतः
47,88,tataś cārabdhavān yāgaṃ viśvāmitro mahātapāḥ dīkṣāṃ praviṣṭe ca munau viśvāmitre mahātmani,ततश् चारब्धवान् यागं विश्वामित्रो महातपाः दीक्षां प्रविष्टे च मुनौ विश्वामित्रे महात्मनि
47,89,yajñe tu vitate tatra karma kurvanti ṛtvijaḥ mārīcaś ca subāhuś ca bahavaś cānyarākṣasāḥ,यज्ञे तु वितते तत्र कर्म कुर्वन्ति ऋत्विजः मारीचश् च सुबाहुश् च बहवश् चान्यराक्षसाः
47,90,āgatā yāganāśāya rāvaṇena niyojitāḥ tān āgatān sa vijñāya rāmaḥ kamalalocanaḥ,आगता यागनाशाय रावणेन नियोजिताः तान् आगतान् स विज्ञाय रामः कमललोचनः
47,91,śareṇa pātayām_asa subāhuṃ dharaṇītale asṛkpravāhaṃ varṣantaṃ mārīcaṃ bhallakena tu,शरेण पातयाम्_अस सुबाहुं धरणीतले असृक्प्रवाहं वर्षन्तं मारीचं भल्लकेन तु
47,92,pratāḍya nītavān abdhiṃ yathā parṇaṃ tu vāyunā śeṣāṃs tu hatavān rāmo lakṣmaṇāś ca niśācarān,प्रताड्य नीतवान् अब्धिं यथा पर्णं तु वायुना शेषांस् तु हतवान् रामो लक्ष्मणाश् च निशाचरान्
47,93,rāmeṇa rakṣitamakho viśvāmitro mahāyaśāḥ samāpya yāgaṃ vidhivat pūjayām_asa ṛtvijān,रामेण रक्षितमखो विश्वामित्रो महायशाः समाप्य यागं विधिवत् पूजयाम्_अस ऋत्विजान्
47,94,sadasyān api saṃpūjya yathārhaṃ ca hy ariṃdama rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva pūjayām_asa bhaktitaḥ,सदस्यान् अपि संपूज्य यथार्हं च ह्य् अरिंदम रामं च लक्ष्मणं चैव पूजयाम्_अस भक्तितः
47,95,tato devagaṇas tuṣṭo yajñabhāgena sattama vavarṣa puṣpavarṣaṃ tu rāmadevasya mūrdhani,ततो देवगणस् तुष्टो यज्ञभागेन सत्तम ववर्ष पुष्पवर्षं तु रामदेवस्य मूर्धनि
47,96,nivārya rākṣasabhayaṃ kārayitvā tu tanmakham śrutvā nānākathāḥ puṇyā rāmo bhrātṛsamanvitaḥ,निवार्य राक्षसभयं कारयित्वा तु तन्मखम् श्रुत्वा नानाकथाः पुण्या रामो भ्रातृसमन्वितः
47,97,tena nīto vinītātmā ahalyā yatra tiṣṭhati vyabhicārān mahendreṇa bhartrā śaptā hi sā purā,तेन नीतो विनीतात्मा अहल्या यत्र तिष्ठति व्यभिचारान् महेन्द्रेण भर्त्रा शप्ता हि सा पुरा
47,98,pāṣāṇabhūtā rājendra tasya rāmasya darśanāt ahalyā muktaśāpā ca jagāma gautamaṃ prati,पाषाणभूता राजेन्द्र तस्य रामस्य दर्शनात् अहल्या मुक्तशापा च जगाम गौतमं प्रति
47,99,viśvāmitras tatas tatra cintayām_asa vai kṣaṇam kṛtadāro mayā neyo rāmaḥ kamalalocanaḥ,विश्वामित्रस् ततस् तत्र चिन्तयाम्_अस वै क्षणम् कृतदारो मया नेयो रामः कमललोचनः
47,100,iti saṃcintya tau gṛhya viśvāmitro mahātapāḥ śiṣyaiḥ parivṛto 'nekair jagāma mithilāṃ prati,इति संचिन्त्य तौ गृह्य विश्वामित्रो महातपाः शिष्यैः परिवृतो ऽनेकैर् जगाम मिथिलां प्रति
47,101,nānādeśād athāyātā janakasya niveśanam rājaputrā mahāvīryāḥ pūrvaṃ sītābhikāṅkṣiṇaḥ,नानादेशाद् अथायाता जनकस्य निवेशनम् राजपुत्रा महावीर्याः पूर्वं सीताभिकाङ्क्षिणः
47,102,tān dṛṣṭvā pūjayitvā tu janakaś ca yathārhataḥ yat sītāyāḥ samutpannaṃ dhanur māheśvaraṃ mahat,तान् दृष्ट्वा पूजयित्वा तु जनकश् च यथार्हतः यत् सीतायाः समुत्पन्नं धनुर् माहेश्वरं महत्
47,103,arcitaṃ gandhamālābhī ramyaśobhāsamanvite raṅge mahati vistīrṇe sthāpayām_asa tad dhanuḥ,अर्चितं गन्धमालाभी रम्यशोभासमन्विते रङ्गे महति विस्तीर्णे स्थापयाम्_अस तद् धनुः
47,104,uvāca ca nṛpān sarvāṃs tadoccair janako nṛpaḥ ākarṣaṇād idaṃ yena dhanur bhagnaṃ nṛpātmajāḥ,उवाच च नृपान् सर्वांस् तदोच्चैर् जनको नृपः आकर्षणाद् इदं येन धनुर् भग्नं नृपात्मजाः
47,105,tasyeyaṃ dharmato bhāryā sītā sarvāṅgaśobhanā ity evaṃ śrāvite tena janakena mahātmanā,तस्येयं धर्मतो भार्या सीता सर्वाङ्गशोभना इत्य् एवं श्राविते तेन जनकेन महात्मना
47,106,kramād ādāya te tat tu sajyīkartum athābhavan dhanuṣā tāḍitāḥ sarve kramāt tena mahīpate,क्रमाद् आदाय ते तत् तु सज्यीकर्तुम् अथाभवन् धनुषा ताडिताः सर्वे क्रमात् तेन महीपते
47,107,vidhūya patitā rājan vilajjās tatra pārthivāḥ teṣu bhagneṣu janakas tad dhanus tryambakaṃ nṛpa,विधूय पतिता राजन् विलज्जास् तत्र पार्थिवाः तेषु भग्नेषु जनकस् तद् धनुस् त्र्यम्बकं नृप
47,108,saṃsthāpya sthitavān vīro rāmāgamanakāṅkṣayā viśvāmitras tataḥ prāpto mithilādhipater gṛham,संस्थाप्य स्थितवान् वीरो रामागमनकाङ्क्षया विश्वामित्रस् ततः प्राप्तो मिथिलाधिपतेर् गृहम्
47,109,janako 'pi ca taṃ dṛṣṭvā viśvāmitraṃ gṛhāgatam rāmalakṣmaṇasaṃyuktaṃ śiṣyaiś cābhigataṃ tadā,जनको ऽपि च तं दृष्ट्वा विश्वामित्रं गृहागतम् रामलक्ष्मणसंयुक्तं शिष्यैश् चाभिगतं तदा
47,110,taṃ pūjayitvā vidhivat prājñaṃ viprānuyāyinam rāmaṃ raghupatiṃ cāpi lāvaṇyādiguṇair yutam,तं पूजयित्वा विधिवत् प्राज्ञं विप्रानुयायिनम् रामं रघुपतिं चापि लावण्यादिगुणैर् युतम्
47,111,śīlācāraguṇopetaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahāmatim pūjayitvā yathānyāyaṃ janakaḥ prītamānasaḥ,शीलाचारगुणोपेतं लक्ष्मणं च महामतिम् पूजयित्वा यथान्यायं जनकः प्रीतमानसः
47,112,hemapīṭhe sukhāsīnaṃ śiṣyaiḥ pūrvāparair vṛtam viśvāmitram uvācātha kiṃ kartavyaṃ mayeti saḥ,हेमपीठे सुखासीनं शिष्यैः पूर्वापरैर् वृतम् विश्वामित्रम् उवाचाथ किं कर्तव्यं मयेति सः
47,113,iti śrutvā vacas tasya muniḥ prāha mahīpatim eṣa rāmo mahārāja viṣṇuḥ sākṣān mahīpatiḥ,इति श्रुत्वा वचस् तस्य मुनिः प्राह महीपतिम् एष रामो महाराज विष्णुः साक्षान् महीपतिः
47,114,rakṣārthaṃ viṣṭapānāṃ tu jāto daśarathātmajaḥ asmai sītāṃ prayaccha tvaṃ devakanyām iva sthitām,रक्षार्थं विष्टपानां तु जातो दशरथात्मजः अस्मै सीतां प्रयच्छ त्वं देवकन्याम् इव स्थिताम्
47,115,asyā vivāhe rājendra dhanurbhaṅgam ūdīritam tad ānaya bhavadhanur arcayasva janādhipa,अस्या विवाहे राजेन्द्र धनुर्भङ्गम् ऊदीरितम् तद् आनय भवधनुर् अर्चयस्व जनाधिप
47,116,tathety uktvā ca rājā hi bhavacāpaṃ tad adbhutam anekabhūbhujāṃ bhaṅgi sthāpayām_asa pūrvavat,तथेत्य् उक्त्वा च राजा हि भवचापं तद् अद्भुतम् अनेकभूभुजां भङ्गि स्थापयाम्_अस पूर्ववत्
47,117,tato daśarathasuto viśvāmitreṇa coditaḥ teṣāṃ madhyāt samutthāya rāmaḥ kamalalocanaḥ,ततो दशरथसुतो विश्वामित्रेण चोदितः तेषां मध्यात् समुत्थाय रामः कमललोचनः
47,118,praṇamya viprān devāṃś ca dhanur ādāya tat tadā sajyaṃ kṛtvā mahābāhur jyāghoṣam akarot tadā,प्रणम्य विप्रान् देवांश् च धनुर् आदाय तत् तदा सज्यं कृत्वा महाबाहुर् ज्याघोषम् अकरोत् तदा
47,119,ākṛṣyamāṇaṃ tu balāt tena bhagnaṃ mahad dhanuḥ sītā ca mālam ādāya śubhāṃ rāmasya mūrdhani,आकृष्यमाणं तु बलात् तेन भग्नं महद् धनुः सीता च मालम् आदाय शुभां रामस्य मूर्धनि
47,120,kṣiptvā saṃvarayām_asa sarvakṣatriyasaṃnidhau tatas te kṣatriyāḥ kruddhā rāmam āsādya sarvataḥ,क्षिप्त्वा संवरयाम्_अस सर्वक्षत्रियसंनिधौ ततस् ते क्षत्रियाः क्रुद्धा रामम् आसाद्य सर्वतः
47,121,mumucuḥ śarajālāni garjayanto mahābalāḥ tān nirīkṣya tato rāmo dhanur ādāya vegavān,मुमुचुः शरजालानि गर्जयन्तो महाबलाः तान् निरीक्ष्य ततो रामो धनुर् आदाय वेगवान्
47,122,jyāghoṣatalaghoṣeṇa kampayām_asa tān nṛpān ciccheda śarajālāni teṣāṃ svāstrai rathāṃs tataḥ,ज्याघोषतलघोषेण कम्पयाम्_अस तान् नृपान् चिच्छेद शरजालानि तेषां स्वास्त्रै रथांस् ततः
47,123,dhanūṃṣi ca patākāś ca rāmaś ciccheda līlayā saṃnahya svabalaṃ sarvaṃ mithilādhipatis tataḥ,धनूंषि च पताकाश् च रामश् चिच्छेद लीलया संनह्य स्वबलं सर्वं मिथिलाधिपतिस् ततः
47,124,jāmātaraṃ raṇe rakṣan pārṣṇigrāho babhūva ha lakṣmaṇas ca mahāvīro vidrāvya yudhi tān nṛpān,जामातरं रणे रक्षन् पार्ष्णिग्राहो बभूव ह लक्ष्मणस् च महावीरो विद्राव्य युधि तान् नृपान्
47,125,hastyaśvāñ jagṛhe teṣāṃ syandanāni bahūni ca vāhanāni parityajya palāyanaparān nṛpān,हस्त्यश्वाञ् जगृहे तेषां स्यन्दनानि बहूनि च वाहनानि परित्यज्य पलायनपरान् नृपान्
47,126,tān nihantuṃ ca dhāvat sa pṛṣṭhato lakṣmaṇas tadā mithilādhipatis taṃ ca vārayām_asa kauśikaḥ,तान् निहन्तुं च धावत् स पृष्ठतो लक्ष्मणस् तदा मिथिलाधिपतिस् तं च वारयाम्_अस कौशिकः
47,127,jitasenaṃ mahāvīraṃ rāmaṃ bhrātrā samanvitam ādāya prativeśātha janakaḥ svagṛhaṃ śubham,जितसेनं महावीरं रामं भ्रात्रा समन्वितम् आदाय प्रतिवेशाथ जनकः स्वगृहं शुभम्
47,128,dūtaṃ ca preṣayām_asa tadā daśarathāya saḥ śrutvā dūtamukhāt sarvaṃ viditārthaḥ saḥ pārthivaḥ,दूतं च प्रेषयाम्_अस तदा दशरथाय सः श्रुत्वा दूतमुखात् सर्वं विदितार्थः सः पार्थिवः
47,129,sabhāryaḥ sasutaḥ śrīmān hastyaśvarathavāhanaḥ mithilām ājagāmāśu svabalena samanvitaḥ,सभार्यः ससुतः श्रीमान् हस्त्यश्वरथवाहनः मिथिलाम् आजगामाशु स्वबलेन समन्वितः
47,130,janako 'py asya satkāraṃ kṛtvā svāṃ ca sutāṃ tataḥ vidhivat kṛtaśulkāṃ tāṃ dadau rāmāya pārthiva,जनको ऽप्य् अस्य सत्कारं कृत्वा स्वां च सुतां ततः विधिवत् कृतशुल्कां तां ददौ रामाय पार्थिव
47,131,aparāś ca sutās tisro rūpavatyaḥ svalaṃkṛtāḥ tribhyas tu lakṣmaṇādibhyaḥ svakanyā vidhivad dadau,अपराश् च सुतास् तिस्रो रूपवत्यः स्वलंकृताः त्रिभ्यस् तु लक्ष्मणादिभ्यः स्वकन्या विधिवद् ददौ
47,132,evaṃ kṛtavivāho 'sau rāmaḥ kamalalocanaḥ bhrātṛbhir mātṛbhiḥ sārdhaṃ pitrā balavatā saha,एवं कृतविवाहो ऽसौ रामः कमललोचनः भ्रातृभिर् मातृभिः सार्धं पित्रा बलवता सह
47,133,dināni katicit tatra sthito vividhabhojanaiḥ tato 'yodhyāpurīṃ gantum utsukaṃ sasutaṃ nṛpam dṛṣṭvā daśarathaṃ rājā sītāyāḥ pradadau vasu,दिनानि कतिचित् तत्र स्थितो विविधभोजनैः ततो ऽयोध्यापुरीं गन्तुम् उत्सुकं ससुतं नृपम् दृष्ट्वा दशरथं राजा सीतायाः प्रददौ वसु
47,134,ratnāni divyāni bahūni dattvā rāmāya vastrāṇy atiśobhanāni hastyaśvadāsān api karmayogyān dāsījanāṃś ca pravarāḥ striyaś ca,रत्नानि दिव्यानि बहूनि दत्त्वा रामाय वस्त्राण्य् अतिशोभनानि हस्त्यश्वदासान् अपि कर्मयोग्यान् दासीजनांश् च प्रवराः स्त्रियश् च
47,135,sītāṃ suśīlāṃ bahuratnabhūṣitāṃ rathaṃ samāropya sutāṃ surūpām vedādighoṣair bahumaṅgalaiś ca saṃpreṣayāṃ āsa sa pārthivo balī,सीतां सुशीलां बहुरत्नभूषितां रथं समारोप्य सुतां सुरूपाम् वेदादिघोषैर् बहुमङ्गलैश् च संप्रेषयां आस स पार्थिवो बली
47,136,preṣayitvā sutāṃ diyāṃ natvā daśarathaṃ nṛpam viśvāmitraṃ namaskṛtya janakaḥ saṃnivṛttavān,प्रेषयित्वा सुतां दियां नत्वा दशरथं नृपम् विश्वामित्रं नमस्कृत्य जनकः संनिवृत्तवान्
47,137,tasya patnyo mahābhāgāḥ śikṣayitvā sutāṃ tadā bhartṛbhaktiṃ kuru śubhe śvaśrūṇāṃ śvaśurasya ca,तस्य पत्न्यो महाभागाः शिक्षयित्वा सुतां तदा भर्तृभक्तिं कुरु शुभे श्वश्रूणां श्वशुरस्य च
47,138,śvaśrūṇām arpayitvā tāṃ nivṛttā viviśuḥ puram tatas tu rāmaṃ gacchantam ayodhyāṃ prabalānvitam,श्वश्रूणाम् अर्पयित्वा तां निवृत्ता विविशुः पुरम् ततस् तु रामं गच्छन्तम् अयोध्यां प्रबलान्वितम्
47,139,śrutvā paraśurāmo vai panthānaṃ saṃrurodha ha taṃ dṛṣṭvā rājapuruṣāḥ sarve te dīnamānasāḥ,श्रुत्वा परशुरामो वै पन्थानं संरुरोध ह तं दृष्ट्वा राजपुरुषाः सर्वे ते दीनमानसाः
47,140,āsīd daśarathaś cāpi duḥkhaśokapariplutaḥ sabhāryaḥ saparīvāro bhārgavasya bhayān nṛpa,आसीद् दशरथश् चापि दुःखशोकपरिप्लुतः सभार्यः सपरीवारो भार्गवस्य भयान् नृप
47,141,tato 'bravīj janān sarvān rājānaṃ ca suduḥkhitam vasiṣṭhaś corjitatapā brahmacārī mahāmuniḥ,ततो ऽब्रवीज् जनान् सर्वान् राजानं च सुदुःखितम् वसिष्ठश् चोर्जिततपा ब्रह्मचारी महामुनिः
47,142,yuṣmābhir atra rāmārthaṃ na kāryaṃ duḥkham aṇv api,युष्माभिर् अत्र रामार्थं न कार्यं दुःखम् अण्व् अपि
47,143,pitrā vā mātṛbhir vāpi anyair bhṛtyajanair api ayaṃ hi nṛpate rāma sākṣād viṣṇus tu te gṛhe,पित्रा वा मातृभिर् वापि अन्यैर् भृत्यजनैर् अपि अयं हि नृपते राम साक्षाद् विष्णुस् तु ते गृहे
47,144,jagataḥ pālanārthāya janmaprāpto na saṃśayaḥ yasya saṃkīrtyaṃ nāmāpi bhavabhītiḥ praṇaśyati,जगतः पालनार्थाय जन्मप्राप्तो न संशयः यस्य संकीर्त्यं नामापि भवभीतिः प्रणश्यति
47,145,brahma mūrtaṃ svayaṃ yatra bhayādes tatra kā kathā yatra saṃkīrtyate rāmakathāmātram api prabho,ब्रह्म मूर्तं स्वयं यत्र भयादेस् तत्र का कथा यत्र संकीर्त्यते रामकथामात्रम् अपि प्रभो
47,146,nopasargabhayaṃ tatra nākālamaraṇaṃ nṛṇām ityukte bhārgavo rāmo rāmam āhāgrataḥ sthitam,नोपसर्गभयं तत्र नाकालमरणं नृणाम् इत्युक्ते भार्गवो रामो रामम् आहाग्रतः स्थितम्
47,147,tyaja tvaṃ rāmasaṃjñāṃ tu mayā vā saṃgaraṃ kuru ityukte rāghavaḥ prāha bhārgavaṃ taṃ pathi sthitam,त्यज त्वं रामसंज्ञां तु मया वा संगरं कुरु इत्युक्ते राघवः प्राह भार्गवं तं पथि स्थितम्
47,148,rāmasaṃjñāṃ kutas tyakṣye tvayā yotsye sthiro bhava ity uktvā taṃ pṛthak sthitvā rāmo rājīvalocanaḥ,रामसंज्ञां कुतस् त्यक्ष्ये त्वया योत्स्ये स्थिरो भव इत्य् उक्त्वा तं पृथक् स्थित्वा रामो राजीवलोचनः
47,149,jyāghoṣam akarod vīro vīrasyaivāgratas tadā tataḥ paraśurāmasya dehān niṣkramya vaiṣṇavam,ज्याघोषम् अकरोद् वीरो वीरस्यैवाग्रतस् तदा ततः परशुरामस्य देहान् निष्क्रम्य वैष्णवम्
47,150,paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ tejo rāmamukhe 'viśat dṛṣṭvā taṃ bhārgavo rāmaḥ prasannavadano 'bravīt,पश्यतां सर्वभूतानां तेजो राममुखे ऽविशत् दृष्ट्वा तं भार्गवो रामः प्रसन्नवदनो ऽब्रवीत्
47,151,rāma rāma mahābāho rāmas tvaṃ nātra saṃśayaḥ viṣṇur eva bhavāñ jāto jñāto 'sy adya mayā vibho,राम राम महाबाहो रामस् त्वं नात्र संशयः विष्णुर् एव भवाञ् जातो ज्ञातो ऽस्य् अद्य मया विभो
47,152,gaccha vīra yathākāmaṃ devakāryaṃ ca vai kuru duṣṭānāṃ nidhanaṃ kṛtvā śiṣṭāṃś ca paripālaya,गच्छ वीर यथाकामं देवकार्यं च वै कुरु दुष्टानां निधनं कृत्वा शिष्टांश् च परिपालय
47,153,yāhi tvaṃ svecchayā rāma ahaṃ gacche tapovanam ity uktvā pūjitas tais tu munibhāvena bhārgavaḥ,याहि त्वं स्वेच्छया राम अहं गच्छे तपोवनम् इत्य् उक्त्वा पूजितस् तैस् तु मुनिभावेन भार्गवः
47,154,mahendrādriṃ jagāmātha tapase dhṛtamānasaḥ tatas tu jātaharṣās te janā daśarathaś ca ha,महेन्द्राद्रिं जगामाथ तपसे धृतमानसः ततस् तु जातहर्षास् ते जना दशरथश् च ह
47,155,purīm ayodhyāṃ saṃprāpya rāmeṇa saha pārthivaḥ divyaśobhāṃ purīṃ kṛtvā sarvato bhadraśālinīm,पुरीम् अयोध्यां संप्राप्य रामेण सह पार्थिवः दिव्यशोभां पुरीं कृत्वा सर्वतो भद्रशालिनीम्
47,156,pratyutthāya tataḥ paurāḥ śaṅkhatūryādibhiḥ svanaiḥ viśantaṃ rāmam āgatya kṛtadāraṃ raṇe 'jitam,प्रत्युत्थाय ततः पौराः शङ्खतूर्यादिभिः स्वनैः विशन्तं रामम् आगत्य कृतदारं रणे ऽजितम्
47,157,taṃ vīkṣya harṣitāḥ santo viviśus tena vai purīm tau dṛṣṭvā sa muniḥ prāptau rāmaṃ lakṣmaṇam antike,तं वीक्ष्य हर्षिताः सन्तो विविशुस् तेन वै पुरीम् तौ दृष्ट्वा स मुनिः प्राप्तौ रामं लक्ष्मणम् अन्तिके
47,158,daśarathāya tatpitre mātṛbhyaś ca viśeṣataḥ tau samarpya muniśreṣṭhas tena rājñā ca pūjitaḥ viśvāmitraś ca sahasā pratigantuṃ mano dadhe,दशरथाय तत्पित्रे मातृभ्यश् च विशेषतः तौ समर्प्य मुनिश्रेष्ठस् तेन राज्ञा च पूजितः विश्वामित्रश् च सहसा प्रतिगन्तुं मनो दधे
47,159,samarpya rāmaṃ sa muniḥ sahānujaṃ sabhāryam agre pitur ekavallabham punaḥ punaḥ śrāvya hasan mahāmatir jagāma siddhāśramam evam ātmanaḥ,समर्प्य रामं स मुनिः सहानुजं सभार्यम् अग्रे पितुर् एकवल्लभम् पुनः पुनः श्राव्य हसन् महामतिर् जगाम सिद्धाश्रमम् एवम् आत्मनः
48,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe rāmaprādurbhāve saptacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 47 kṛtadāro mahātejā rāmaḥ kamalalocanaḥ pitre sumahatīṃ prītiṃ janānām upapādayan,इति श्रीनरसिंहपुराणे रामप्रादुर्भावे सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ४७ कृतदारो महातेजा रामः कमललोचनः पित्रे सुमहतीं प्रीतिं जनानाम् उपपादयन्
48,2,ayodhyāyāṃ sthito rāmaḥ sarvabhogasamanvitaḥ prītyā nandaty ayodhyāyāṃ rāme raghupatau nṛpa,अयोध्यायां स्थितो रामः सर्वभोगसमन्वितः प्रीत्या नन्दत्य् अयोध्यायां रामे रघुपतौ नृप
48,3,bhrātā śatrughnasahito bharato mātulaṃ yayau tato daśaratho rājā prasamīkṣya suśobhanam,भ्राता शत्रुघ्नसहितो भरतो मातुलं ययौ ततो दशरथो राजा प्रसमीक्ष्य सुशोभनम्
48,4,yuvānaṃ balinaṃ yogyaṃ bhūpasiddhyai sutaṃ kavim abhiṣicya rājyabhāraṃ rāme saṃsthāpya vaiṣṇavam,युवानं बलिनं योग्यं भूपसिद्ध्यै सुतं कविम् अभिषिच्य राज्यभारं रामे संस्थाप्य वैष्णवम्
48,5,padaṃ prāptuṃ mahad yatnaṃ kariṣyāmīty acintayat saṃcintya tatparo rājā sarvadikṣu samādiśat,पदं प्राप्तुं महद् यत्नं करिष्यामीत्य् अचिन्तयत् संचिन्त्य तत्परो राजा सर्वदिक्षु समादिशत्
48,6,prājñān bhṛtyān mahīpālān mantrigaṇaś ca tvarānvitaḥ rāmābhiṣekadravyāṇi ṛṣiproktāni yāni vai,प्राज्ञान् भृत्यान् महीपालान् मन्त्रिगणश् च त्वरान्वितः रामाभिषेकद्रव्याणि ऋषिप्रोक्तानि यानि वै
48,7,tāni bhṛtyāḥ samāhṛtya śīghram āgantum arhatha dūtāmātyāḥ samādeśāt sarvadikṣu narādhipān,तानि भृत्याः समाहृत्य शीघ्रम् आगन्तुम् अर्हथ दूतामात्याः समादेशात् सर्वदिक्षु नराधिपान्
48,8,āhūya tān samāhṛtya śīghram āgantum arhatha ayodhyāpuram atyarthaṃ sarvaśobhāsamanvitam,आहूय तान् समाहृत्य शीघ्रम् आगन्तुम् अर्हथ अयोध्यापुरम् अत्यर्थं सर्वशोभासमन्वितम्
48,9,janāḥ kuruta sarvatra nṛtyagītādinanditam puravāsijanānandaṃ deśavāsimanaḥpriyam,जनाः कुरुत सर्वत्र नृत्यगीतादिनन्दितम् पुरवासिजनानन्दं देशवासिमनःप्रियम्
48,10,rāmābhiṣekaṃ vipulaṃ śvo bhaviṣyati jānatha śrutvetthaṃ mantriṇaḥ prāhus taṃ nṛpaṃ praṇipatya ca,रामाभिषेकं विपुलं श्वो भविष्यति जानथ श्रुत्वेत्थं मन्त्रिणः प्राहुस् तं नृपं प्रणिपत्य च
48,11,śobhanaṃ te mataṃ rājan yad idaṃ paribhāṣitam rāmābhiṣekam asmākaṃ sarveṣāṃ ca priyaṃkaram,शोभनं ते मतं राजन् यद् इदं परिभाषितम् रामाभिषेकम् अस्माकं सर्वेषां च प्रियंकरम्
48,12,ityukto daśarathas tais tān sarvān punar abravīt ānīyantāṃ drutaṃ sarve saṃbhārā mama śāsanāt,इत्युक्तो दशरथस् तैस् तान् सर्वान् पुनर् अब्रवीत् आनीयन्तां द्रुतं सर्वे संभारा मम शासनात्
48,13,sarvataḥ sārabhūtā ca purī ceyaṃ samantataḥ adya śobhānvitā kāryā kartavyaṃ yāgamaṇḍalam,सर्वतः सारभूता च पुरी चेयं समन्ततः अद्य शोभान्विता कार्या कर्तव्यं यागमण्डलम्
48,14,ity evamuktā rājñā te mantriṇaḥ śīghrakāriṇaḥ tathaiva cakrus te sarve punaḥ punar udīritāḥ,इत्य् एवमुक्ता राज्ञा ते मन्त्रिणः शीघ्रकारिणः तथैव चक्रुस् ते सर्वे पुनः पुनर् उदीरिताः
48,15,prāptaharṣaḥ sa rājā ca śubhaṃ dinam udīkṣayan kauśalyā lakṣmaṇaś caiva sumitrā nāgaro janaḥ,प्राप्तहर्षः स राजा च शुभं दिनम् उदीक्षयन् कौशल्या लक्ष्मणश् चैव सुमित्रा नागरो जनः
48,16,rāmābhiṣekam ākarṇya mudaṃ prāpyātiharṣitaḥ śvaśruśvaśurayoḥ samyak śuśrūṣaṇaparā tu sā,रामाभिषेकम् आकर्ण्य मुदं प्राप्यातिहर्षितः श्वश्रुश्वशुरयोः सम्यक् शुश्रूषणपरा तु सा
48,17,mudānvitā sitā sītā bhartur ākarṇya śobhanam śvobhāviny abhiṣeke tu rāmasya viditātmanaḥ,मुदान्विता सिता सीता भर्तुर् आकर्ण्य शोभनम् श्वोभाविन्य् अभिषेके तु रामस्य विदितात्मनः
48,18,dāsī tu mantharānāmnī kaikeyyāḥ kubjarūpiṇī svāṃ svāminīṃ tu kaikeyīm idaṃ vacanam abravīt,दासी तु मन्थरानाम्नी कैकेय्याः कुब्जरूपिणी स्वां स्वामिनीं तु कैकेयीम् इदं वचनम् अब्रवीत्
48,19,śṛṇu rājñi mabhābhāge vacanaṃ mama śobhanam tvatpatis tu mahārājas tava nāśāya codyataḥ,शृणु राज्ञि मभाभागे वचनं मम शोभनम् त्वत्पतिस् तु महाराजस् तव नाशाय चोद्यतः
48,20,rāmo 'sau kauśalīputraḥ śvo bhaviṣyati bhūpatiḥ vasuvāhanakośādi rājyaṃ ca sakalaṃ śubhe,रामो ऽसौ कौशलीपुत्रः श्वो भविष्यति भूपतिः वसुवाहनकोशादि राज्यं च सकलं शुभे
48,21,bhaviṣyaty adya rāmasya bharatasya na kiṃcana bharato 'pi gato dūraṃ mātulasya gṛhaṃ prati,भविष्यत्य् अद्य रामस्य भरतस्य न किंचन भरतो ऽपि गतो दूरं मातुलस्य गृहं प्रति
48,22,hā kaṣṭaṃ mandabhāgyāsi sāpatnyād duḥkhitā bhṛśam saivam ākarṇya kaikeyī kubjām idam athābravīt,हा कष्टं मन्दभाग्यासि सापत्न्याद् दुःखिता भृशम् सैवम् आकर्ण्य कैकेयी कुब्जाम् इदम् अथाब्रवीत्
48,23,paśya me dakṣatāṃ kubje adyaiva tvaṃ vicakṣaṇe yathā tu sakalaṃ rājyaṃ bharatasya bhaviṣyati,पश्य मे दक्षतां कुब्जे अद्यैव त्वं विचक्षणे यथा तु सकलं राज्यं भरतस्य भविष्यति
48,24,rāmasya vanavāsaś ca tathā yatnaṃ karomy aham ity uktvā mantharāṃ sā tu unmucya svāṅgabhūṣaṇam,रामस्य वनवासश् च तथा यत्नं करोम्य् अहम् इत्य् उक्त्वा मन्थरां सा तु उन्मुच्य स्वाङ्गभूषणम्
48,25,vastraṃ puṣpāṇi conmucya sthūlavāsodharābhavat nirmālyapuṣpadhṛk kaṣṭā kaśmalāṅgī virūpiṇī,वस्त्रं पुष्पाणि चोन्मुच्य स्थूलवासोधराभवत् निर्माल्यपुष्पधृक् कष्टा कश्मलाङ्गी विरूपिणी
48,26,bhasmadhūlyādinirdigdhā bhasmadhūlyā tathā śrite bhūbhāge śāntadīpe sā saṃdhyākāle suduḥkhitā,भस्मधूल्यादिनिर्दिग्धा भस्मधूल्या तथा श्रिते भूभागे शान्तदीपे सा संध्याकाले सुदुःखिता
48,27,lalāṭe śvetacailaṃ tu baddhvā suṣvāpa bhāminī mantribhiḥ saha kāryāṇi saṃmantrya sakalāni tu,ललाटे श्वेतचैलं तु बद्ध्वा सुष्वाप भामिनी मन्त्रिभिः सह कार्याणि संमन्त्र्य सकलानि तु
48,28,puṇyāhaḥsvastimāṅgalyaiḥ sthāpya rāmaṃ tu maṇḍale ṛṣibhis tu vasiṣṭhādyaiḥ sārdhaṃ saṃbhāramaṇḍape,पुण्याहःस्वस्तिमाङ्गल्यैः स्थाप्य रामं तु मण्डले ऋषिभिस् तु वसिष्ठाद्यैः सार्धं संभारमण्डपे
48,29,vṛddhijāgaraṇīyaiś ca sarvatas tūryanādite gītanṛtyasamakīrṇe śaṅkhakāhalaniḥsvanaiḥ,वृद्धिजागरणीयैश् च सर्वतस् तूर्यनादिते गीतनृत्यसमकीर्णे शङ्खकाहलनिःस्वनैः
48,30,svayaṃ daśarathas tatra sthitvā pratyāgataḥ punaḥ kaikeyyā veśmano dvāraṃ jaradbhiḥ parirakṣitam,स्वयं दशरथस् तत्र स्थित्वा प्रत्यागतः पुनः कैकेय्या वेश्मनो द्वारं जरद्भिः परिरक्षितम्
48,31,rāmābhiṣekaṃ kaikeyīṃ vaktukāmaḥ sa pārthivaḥ kaikeyībhavanaṃ vīkṣya sāndhakāram athābravīt,रामाभिषेकं कैकेयीं वक्तुकामः स पार्थिवः कैकेयीभवनं वीक्ष्य सान्धकारम् अथाब्रवीत्
48,32,andhakāram idaṃ kasmād adya te mandire priye rāmābhiṣekaṃ harṣāya antyajā api menire,अन्धकारम् इदं कस्माद् अद्य ते मन्दिरे प्रिये रामाभिषेकं हर्षाय अन्त्यजा अपि मेनिरे
48,33,gṛhālaṃkaraṇaṃ kurvanty adya lokā manoharam tvayādya na kṛtaṃ kasmād ity uktvā ca mahīpatiḥ,गृहालंकरणं कुर्वन्त्य् अद्य लोका मनोहरम् त्वयाद्य न कृतं कस्माद् इत्य् उक्त्वा च महीपतिः
48,34,jvālayitvā gṛhe dīpān praviveśa gṛhaṃ nṛpaḥ aśobhanāṅgīṃ kaikeyīṃ svapatnīṃ patitāṃ bhuvi,ज्वालयित्वा गृहे दीपान् प्रविवेश गृहं नृपः अशोभनाङ्गीं कैकेयीं स्वपत्नीं पतितां भुवि
48,35,dṛṣṭvā daśarathaḥ prāha tasyāḥ priyam idaṃ tv iti āśliṣyotthāya tāṃ rājā śṛṇu me paramaṃ vacaḥ,दृष्ट्वा दशरथः प्राह तस्याः प्रियम् इदं त्व् इति आश्लिष्योत्थाय तां राजा शृणु मे परमं वचः
48,36,svamātur adhikāṃ nityaṃ yas te bhaktiṃ karoti vai tasyābhiṣekaṃ rāmasya śvo bhaviṣyati śobhane,स्वमातुर् अधिकां नित्यं यस् ते भक्तिं करोति वै तस्याभिषेकं रामस्य श्वो भविष्यति शोभने
48,37,ityuktā pārthivenāpi kiṃcin novāca sā śubhā muñcantī dīrgham uṣṇaṃ ca roṣocchvāsaṃ muhur muhuḥ,इत्युक्ता पार्थिवेनापि किंचिन् नोवाच सा शुभा मुञ्चन्ती दीर्घम् उष्णं च रोषोच्छ्वासं मुहुर् मुहुः
48,38,tasthāv āśliṣya hastābhyāṃ pārthivaḥ prāha roṣitām kiṃ te kaikeyi duḥkhasya kāraṇaṃ vada śobhane,तस्थाव् आश्लिष्य हस्ताभ्यां पार्थिवः प्राह रोषिताम् किं ते कैकेयि दुःखस्य कारणं वद शोभने
48,39,vastrābharaṇaratnādi yad yad icchasi śobhane tat tvaṃ gṛhṇīṣva niḥśaṅkaṃ bhāṇḍārāt sukhinī bhava,वस्त्राभरणरत्नादि यद् यद् इच्छसि शोभने तत् त्वं गृह्णीष्व निःशङ्कं भाण्डारात् सुखिनी भव
48,40,bhāṇḍāreṇa mama śubhe śvo 'rthasiddhir bhaviṣyati yadābhiṣekaṃ saṃprāpte rāme rājīvalocane,भाण्डारेण मम शुभे श्वो ऽर्थसिद्धिर् भविष्यति यदाभिषेकं संप्राप्ते रामे राजीवलोचने
48,41,bhāṇḍāgārasya me dvāraṃ mayā muktaṃ nirargalam bhaviṣyati punaḥ pūrṇaṃ rāme rājyaṃ praśāsati,भाण्डागारस्य मे द्वारं मया मुक्तं निरर्गलम् भविष्यति पुनः पूर्णं रामे राज्यं प्रशासति
48,42,bahu mānaya rāmasya abhiṣekaṃ mahātmanaḥ ityuktā rājavaryeṇa kaikeyī pāpalakṣaṇā,बहु मानय रामस्य अभिषेकं महात्मनः इत्युक्ता राजवर्येण कैकेयी पापलक्षणा
48,43,kumatir nirghṛṇā duṣṭā kubjayā śikṣitābravīt rājānaṃ svapatiṃ vākyaṃ krūram atyantaniṣṭhuram,कुमतिर् निर्घृणा दुष्टा कुब्जया शिक्षिताब्रवीत् राजानं स्वपतिं वाक्यं क्रूरम् अत्यन्तनिष्ठुरम्
48,44,ratnādi sakalaṃ yat te tan mamaiva na saṃśayaḥ devāsuramahāyuddhe prītyā yan me varadvayam,रत्नादि सकलं यत् ते तन् ममैव न संशयः देवासुरमहायुद्धे प्रीत्या यन् मे वरद्वयम्
48,45,purā dattaṃ tvayā rājaṃs tad idānīṃ prayaccha me ityuktaḥ pārthivaḥ prāha kaikeyīm aśubhāṃ tadā,पुरा दत्तं त्वया राजंस् तद् इदानीं प्रयच्छ मे इत्युक्तः पार्थिवः प्राह कैकेयीम् अशुभां तदा
48,46,adattam apy ahaṃ dāsye tava nānyasya vā śubhe kiṃ me pratiśrutaṃ pūrvaṃ dattam eva mayā tava,अदत्तम् अप्य् अहं दास्ये तव नान्यस्य वा शुभे किं मे प्रतिश्रुतं पूर्वं दत्तम् एव मया तव
48,47,śubhāṅgī bhava kalyāṇi tyaja kopam anarthakam rāmābhiṣekajaṃ harṣaṃ bhajottiṣṭha sukhī bhava,शुभाङ्गी भव कल्याणि त्यज कोपम् अनर्थकम् रामाभिषेकजं हर्षं भजोत्तिष्ठ सुखी भव
48,48,ityuktā rājavaryeṇa kaikeyī kalahapriyā uvāca paruṣaṃ vākyaṃ rājño maraṇakāraṇam,इत्युक्ता राजवर्येण कैकेयी कलहप्रिया उवाच परुषं वाक्यं राज्ञो मरणकारणम्
48,49,varadvayaṃ pūrvadattaṃ yadi dāsyasi me vibho śvobhūte gacchatu vanaṃ rāmo 'yaṃ kośalātmajaḥ,वरद्वयं पूर्वदत्तं यदि दास्यसि मे विभो श्वोभूते गच्छतु वनं रामो ऽयं कोशलात्मजः
48,50,dvādaśābdaṃ nivasatu tvadvākyād daṇḍake vane abhiṣekaṃ ca rājyaṃ ca bharatasya bhaviṣyati,द्वादशाब्दं निवसतु त्वद्वाक्याद् दण्डके वने अभिषेकं च राज्यं च भरतस्य भविष्यति
48,51,ity ākarṇya sa kaikeyyā vacanaṃ ghoram apriyam papāta bhuvi niḥsaṃjño rājā sāpi vibhūṣitā,इत्य् आकर्ण्य स कैकेय्या वचनं घोरम् अप्रियम् पपात भुवि निःसंज्ञो राजा सापि विभूषिता
48,52,rātriśeṣaṃ nayitvā tu prabhāte sā mudāvatī dūtaṃ sumantram āhaivaṃ rāma ānīyatām iti,रात्रिशेषं नयित्वा तु प्रभाते सा मुदावती दूतं सुमन्त्रम् आहैवं राम आनीयताम् इति
48,53,rāmas tu kṛtapuṇyāhaḥ kṛtasvastyayano dvijaiḥ yāgamaṇḍapamadhyasthaḥ śaṅkhatūryaravānvitaḥ,रामस् तु कृतपुण्याहः कृतस्वस्त्ययनो द्विजैः यागमण्डपमध्यस्थः शङ्खतूर्यरवान्वितः
48,54,tam āsādya tato dūtaḥ praṇipatya puraḥsthitaḥ rāma rāma mahābāho ājñāpayati te pitā,तम् आसाद्य ततो दूतः प्रणिपत्य पुरःस्थितः राम राम महाबाहो आज्ञापयति ते पिता
48,55,drutam uttiṣṭha gaccha tvaṃ yatra tiṣṭhati te pitā ityuktas tena dūtena śīghram utthāya rāghavaḥ,द्रुतम् उत्तिष्ठ गच्छ त्वं यत्र तिष्ठति ते पिता इत्युक्तस् तेन दूतेन शीघ्रम् उत्थाय राघवः
48,56,anujñāpya dvijān prāptaḥ kaikeyyā bhavanaṃ prati praviśantaṃ gṛhaṃ rāmaṃ kaikeyī prāha nirghṛṇā,अनुज्ञाप्य द्विजान् प्राप्तः कैकेय्या भवनं प्रति प्रविशन्तं गृहं रामं कैकेयी प्राह निर्घृणा
48,57,pitus tava mataṃ vatsa idaṃ te prabravīmy aham vane vasa mahābāho gatvā tvaṃ dvādaśābdakam,पितुस् तव मतं वत्स इदं ते प्रब्रवीम्य् अहम् वने वस महाबाहो गत्वा त्वं द्वादशाब्दकम्
48,58,adyaiva gamyatāṃ vīra tapase dhṛtamānasaḥ na cintyam anyathā vatsa ādarāt kuru me vacaḥ,अद्यैव गम्यतां वीर तपसे धृतमानसः न चिन्त्यम् अन्यथा वत्स आदरात् कुरु मे वचः
48,59,etac chrutvā pitur vākyaṃ rāmaḥ kamalalocanaḥ tathety ājñāṃ gṛhītvāsau namaskṛtya ca tāv ubhau,एतच् छ्रुत्वा पितुर् वाक्यं रामः कमललोचनः तथेत्य् आज्ञां गृहीत्वासौ नमस्कृत्य च ताव् उभौ
48,60,niṣkramya tadgṛhād rāmo dhanur ādāya veśmataḥ kauśalyāṃ ca namaskṛtya sumitrāṃ gantum udyataḥ,निष्क्रम्य तद्गृहाद् रामो धनुर् आदाय वेश्मतः कौशल्यां च नमस्कृत्य सुमित्रां गन्तुम् उद्यतः
48,61,tac chrutvā tu tataḥ paurā duḥkhaśokapariplutāḥ vivyathuś cātha saumitriḥ kaikeyīṃ prati roṣitaḥ,तच् छ्रुत्वा तु ततः पौरा दुःखशोकपरिप्लुताः विव्यथुश् चाथ सौमित्रिः कैकेयीं प्रति रोषितः
48,62,tatas taṃ rāghavo dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ raktalocanam vārayām_asa dharmajño dharmavāgbhir mahāmatiḥ,ततस् तं राघवो दृष्ट्वा लक्ष्मणं रक्तलोचनम् वारयाम्_अस धर्मज्ञो धर्मवाग्भिर् महामतिः
48,63,tatas tu tatra ye vṛddhās tān praṇamya munīṃś ca saḥ rāmo rathaṃ khinnasūtaṃ prasthānāyāruroha vai,ततस् तु तत्र ये वृद्धास् तान् प्रणम्य मुनींश् च सः रामो रथं खिन्नसूतं प्रस्थानायारुरोह वै
48,64,ātmīyaṃ sakalaṃ dravyaṃ brāhmaṇebhyo nṛpātmajaḥ śraddhayā parayā dattvā vastrāṇi vividhāni ca,आत्मीयं सकलं द्रव्यं ब्राह्मणेभ्यो नृपात्मजः श्रद्धया परया दत्त्वा वस्त्राणि विविधानि च
48,65,tisraḥ śvaśrūḥ samāmantrya śvaśuraṃ ca visaṃjñitam muñcantam aśrudhārāṇi netrayoḥ śokajāni ca,तिस्रः श्वश्रूः समामन्त्र्य श्वशुरं च विसंज्ञितम् मुञ्चन्तम् अश्रुधाराणि नेत्रयोः शोकजानि च
48,66,paśyatī sarvataḥ sītā cāruroha tathā ratham ratham āruhya gacchantaṃ sītayā saha rāghavam,पश्यती सर्वतः सीता चारुरोह तथा रथम् रथम् आरुह्य गच्छन्तं सीतया सह राघवम्
48,67,dṛṣṭvā sumitrā vacanaṃ lakṣmaṇaṃ cāha duḥkhitā rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām,दृष्ट्वा सुमित्रा वचनं लक्ष्मणं चाह दुःखिता रामं दशरथं विद्धि मां विद्धि जनकात्मजाम्
48,68,ayodhyām aṭavīṃ viddhi vraja tābhyāṃ guṇākara mātraivamukto dharmātmā stanakṣīrārdradehayā,अयोध्याम् अटवीं विद्धि व्रज ताभ्यां गुणाकर मात्रैवमुक्तो धर्मात्मा स्तनक्षीरार्द्रदेहया
48,69,tāṃ natvā cāruyānaṃ tam āruroha sa lakṣmaṇaḥ gacchato lakṣmaṇo bhrātā sītā caiva pativratā,तां नत्वा चारुयानं तम् आरुरोह स लक्ष्मणः गच्छतो लक्ष्मणो भ्राता सीता चैव पतिव्रता
48,70,rāmasya pṛṣṭhato yātau purād dhīrau mahāmate vidhicchinnābhiṣekaṃ taṃ rāmaṃ rājīvalocanam,रामस्य पृष्ठतो यातौ पुराद् धीरौ महामते विधिच्छिन्नाभिषेकं तं रामं राजीवलोचनम्
48,71,ayodhyāyā viniṣkrāntam anuyātāḥ purohitāḥ mantriṇaḥ pauramukhyāś ca duḥkhena mahatānvitāḥ,अयोध्याया विनिष्क्रान्तम् अनुयाताः पुरोहिताः मन्त्रिणः पौरमुख्याश् च दुःखेन महतान्विताः
48,72,taṃ ca prāpya hi gacchantaṃ rāmam ūcur idaṃ vacaḥ rāma rāma mahābāho gantuṃ nārhasi śobhana,तं च प्राप्य हि गच्छन्तं रामम् ऊचुर् इदं वचः राम राम महाबाहो गन्तुं नार्हसि शोभन
48,73,rājann atra nivartasva vihāyāsmān kva gacchasi ityukto rāghavas tais tu tān uvāca dṛḍhavrataḥ,राजन्न् अत्र निवर्तस्व विहायास्मान् क्व गच्छसि इत्युक्तो राघवस् तैस् तु तान् उवाच दृढव्रतः
48,74,gacchadhvaṃ mantriṇaḥ paurā gacchadhvaṃ ca purodhasaḥ pitrādeśaṃ mayā kāryam abhiyāsyāmi vai vanam,गच्छध्वं मन्त्रिणः पौरा गच्छध्वं च पुरोधसः पित्रादेशं मया कार्यम् अभियास्यामि वै वनम्
48,75,dvādaśābdaṃ vrataṃ caitan nītvāhaṃ daṇḍake vane āgacchāmi pituḥ pādaṃ mātṝṇāṃ draṣṭum añjasā,द्वादशाब्दं व्रतं चैतन् नीत्वाहं दण्डके वने आगच्छामि पितुः पादं मातॄणां द्रष्टुम् अञ्जसा
48,76,ity uktvā tāñ jagāmātha rāmaḥ satyaparāyaṇaḥ taṃ gacchantaṃ punar yātāḥ pṛṣṭhato duḥkhitā janāḥ,इत्य् उक्त्वा ताञ् जगामाथ रामः सत्यपरायणः तं गच्छन्तं पुनर् याताः पृष्ठतो दुःखिता जनाः
48,77,punaḥ prāha sa kākutstho gacchadhvaṃ nagarīm imām mātṝś ca pitaraṃ caiva śatrughnaṃ nagarīm imām,पुनः प्राह स काकुत्स्थो गच्छध्वं नगरीम् इमाम् मातॄश् च पितरं चैव शत्रुघ्नं नगरीम् इमाम्
48,78,prajāḥ samastās tatrasthā rājyaṃ bharatam eva ca pālayadhvaṃ mahābhāgās tapase yāmy ahaṃ vanam,प्रजाः समस्तास् तत्रस्था राज्यं भरतम् एव च पालयध्वं महाभागास् तपसे याम्य् अहं वनम्
48,79,atha lakṣmaṇam āhedaṃ vacanaṃ rāghavas tadā sītām arpaya rājānaṃ janakaṃ mithileśvaram,अथ लक्ष्मणम् आहेदं वचनं राघवस् तदा सीताम् अर्पय राजानं जनकं मिथिलेश्वरम्
48,80,pitṛmātṛvaśe tiṣṭha gaccha lakṣmaṇa yāmy aham ityuktaḥ prāha dharmātmā lakṣmaṇo bhrātṛvatsalaḥ,पितृमातृवशे तिष्ठ गच्छ लक्ष्मण याम्य् अहम् इत्युक्तः प्राह धर्मात्मा लक्ष्मणो भ्रातृवत्सलः
48,81,maivam ājñāpaya vibho mām adya karuṇākara gantum icchasi yatra tvam avaśyaṃ tatra yāmy aham,मैवम् आज्ञापय विभो माम् अद्य करुणाकर गन्तुम् इच्छसि यत्र त्वम् अवश्यं तत्र याम्य् अहम्
48,82,ityukto lakṣmaṇenāsau sītāṃ tām āha rāghavaḥ sīte gaccha mamādeśāt pitaraṃ prati śobhane,इत्युक्तो लक्ष्मणेनासौ सीतां ताम् आह राघवः सीते गच्छ ममादेशात् पितरं प्रति शोभने
48,83,sumitrāyā gṛhe cāpi kauśalyāyāḥ sumadhyame nivartasva hi tāvat tvaṃ yāvad āgamanaṃ mama,सुमित्राया गृहे चापि कौशल्यायाः सुमध्यमे निवर्तस्व हि तावत् त्वं यावद् आगमनं मम
48,84,ityuktā rāghavenāpi sītā prāha kṛtāñjaliḥ yatra gatvā vane vāsaṃ tvaṃ karoṣi mahābhuja,इत्युक्ता राघवेनापि सीता प्राह कृताञ्जलिः यत्र गत्वा वने वासं त्वं करोषि महाभुज
48,85,tatra gatvā tvayā sārdhaṃ vasāmy aham ariṃdama viyogaṃ no sahe rājaṃs tvayā satyavatā kvacit,तत्र गत्वा त्वया सार्धं वसाम्य् अहम् अरिंदम वियोगं नो सहे राजंस् त्वया सत्यवता क्वचित्
48,86,atas tvāṃ prārthayiṣyāmi dayāṃ kuru mama prabho gantum icchasi yatra tvam avaśyaṃ tatra yāmy aham,अतस् त्वां प्रार्थयिष्यामि दयां कुरु मम प्रभो गन्तुम् इच्छसि यत्र त्वम् अवश्यं तत्र याम्य् अहम्
48,87,nānāyānair upagatāñ janān vīkṣya sa pṛṣṭhataḥ yoṣitāṃ ca gaṇān rāmo vārayām_asa dharmavit,नानायानैर् उपगताञ् जनान् वीक्ष्य स पृष्ठतः योषितां च गणान् रामो वारयाम्_अस धर्मवित्
48,88,nivṛttya sthīyatāṃ svairam ayodhyāyāṃ janāḥ striyaḥ gatvāhaṃ daṇḍakāraṇyaṃ tapase dhṛtamānasaḥ,निवृत्त्य स्थीयतां स्वैरम् अयोध्यायां जनाः स्त्रियः गत्वाहं दण्डकारण्यं तपसे धृतमानसः
48,89,katipayābdād āyāsye nānyathā satyam īritam lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā ca svabhāryayā,कतिपयाब्दाद् आयास्ये नान्यथा सत्यम् ईरितम् लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या च स्वभार्यया
48,90,janān nivartya rāmo 'sau jagāma ca guhāśramam guhas tu rāmabhakto 'sau svabhāvād eva vaiṣṇavaḥ,जनान् निवर्त्य रामो ऽसौ जगाम च गुहाश्रमम् गुहस् तु रामभक्तो ऽसौ स्वभावाद् एव वैष्णवः
48,91,kṛtāñjalipuṭo bhūtvā kiṃ kartavyam iti sthitaḥ mahatā tapasaānītā guruṇā yā hi vaḥ purā,कृताञ्जलिपुटो भूत्वा किं कर्तव्यम् इति स्थितः महता तपसआनीता गुरुणा या हि वः पुरा
48,92,bhāgīrathena yā bhūmiṃ sarvapāpaharā śubhā nānāmunijanair juṣṭā kūrmamatsyasamākulā,भागीरथेन या भूमिं सर्वपापहरा शुभा नानामुनिजनैर् जुष्टा कूर्ममत्स्यसमाकुला
48,93,gaṅgā tuṅgormimālāḍhyā sphaṭikābhajalāvahā guhopanītanāvā tu tāṃ gaṅgāṃ sa mahādyutiḥ,गङ्गा तुङ्गोर्मिमालाढ्या स्फटिकाभजलावहा गुहोपनीतनावा तु तां गङ्गां स महाद्युतिः
48,94,uttīrya bhagavān rāmo bharadvājāśramaṃ subham prayāge tu tatas tasmin snātvā tīrthe yathāvidhi,उत्तीर्य भगवान् रामो भरद्वाजाश्रमं सुभम् प्रयागे तु ततस् तस्मिन् स्नात्वा तीर्थे यथाविधि
48,95,lakṣmaṇena saha bhrātrā rāghavaḥ sītayā saha bharadvājāśrame tatra viśrāntas tena pūjitaḥ,लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राघवः सीतया सह भरद्वाजाश्रमे तत्र विश्रान्तस् तेन पूजितः
48,96,tataḥ prabhāte vimale tam anujñāpya rāghavaḥ bharadvājoktamārgeṇa citrakūṭaṃ śanair yayau,ततः प्रभाते विमले तम् अनुज्ञाप्य राघवः भरद्वाजोक्तमार्गेण चित्रकूटं शनैर् ययौ
48,97,nānādrumalatākīrṇaṃ puṇyatīrtham anuttamam tāpasaṃ veṣam āsthāya jahnukanyām atītya vai,नानाद्रुमलताकीर्णं पुण्यतीर्थम् अनुत्तमम् तापसं वेषम् आस्थाय जह्नुकन्याम् अतीत्य वै
48,98,gate rāme sabhārye tu saha bhrātrā sasārathau ayodhyām avasan bhūpa naṣṭasobhāṃ suduḥkhitāḥ,गते रामे सभार्ये तु सह भ्रात्रा ससारथौ अयोध्याम् अवसन् भूप नष्टसोभां सुदुःखिताः
48,99,naṣṭasaṃjño daśarathaḥ śrutvā vacanam apriyam rāmapravāsajananaṃ kaikeyyā mukhaniḥsṛtam,नष्टसंज्ञो दशरथः श्रुत्वा वचनम् अप्रियम् रामप्रवासजननं कैकेय्या मुखनिःसृतम्
48,100,labdhasaṃjñaḥ kṣaṇād rājā rāma rāmeti cukruśe kaikeyy uvāca bhūpālaṃ bharataṃ cābhiṣecaya,लब्धसंज्ञः क्षणाद् राजा राम रामेति चुक्रुशे कैकेय्य् उवाच भूपालं भरतं चाभिषेचय
48,101,sītālakṣmaṇasaṃyukto rāmacandro vanaṃ gataḥ putraśokābhisaṃtapto rājā daśarathas tadā,सीतालक्ष्मणसंयुक्तो रामचन्द्रो वनं गतः पुत्रशोकाभिसंतप्तो राजा दशरथस् तदा
48,102,vihāya dehaṃ duḥkhena devalokaṃ gatas tadā tatas tasya mahāpuryyām ayodhyāyām ariṃdama,विहाय देहं दुःखेन देवलोकं गतस् तदा ततस् तस्य महापुर्य्याम् अयोध्यायाम् अरिंदम
48,103,rurudur duḥkhaśokārtā janāḥ sarve ca yoṣitaḥ kauśalyā ca sumitrā ca kaikeyī kaṣṭakāriṇī,रुरुदुर् दुःखशोकार्ता जनाः सर्वे च योषितः कौशल्या च सुमित्रा च कैकेयी कष्टकारिणी
48,104,parivārya mṛtaṃ tatra rurudus tāḥ patiṃ tataḥ tataḥ purohitas tatra vasiṣṭhaḥ sarvadharmavit,परिवार्य मृतं तत्र रुरुदुस् ताः पतिं ततः ततः पुरोहितस् तत्र वसिष्ठः सर्वधर्मवित्
48,105,tailadroṇyāṃ vinikṣipya mṛtaṃ rajakalevaram dūtaṃ vai preṣayām_asa sahamantrigaṇaiḥ sthitaḥ,तैलद्रोण्यां विनिक्षिप्य मृतं रजकलेवरम् दूतं वै प्रेषयाम्_अस सहमन्त्रिगणैः स्थितः
48,106,sa gatvā yatra bharataḥ śatrughnena saha sthitaḥ tatra prāpya tathā vārtā saṃnivartya nṛpātmajau,स गत्वा यत्र भरतः शत्रुघ्नेन सह स्थितः तत्र प्राप्य तथा वार्ता संनिवर्त्य नृपात्मजौ
48,107,tāv ānīya tataḥ śīghram ayodhyāṃ punar āgataḥ krūrāṇi dṛṣṭvā bharato nimittāni ca vai pathi,ताव् आनीय ततः शीघ्रम् अयोध्यां पुनर् आगतः क्रूराणि दृष्ट्वा भरतो निमित्तानि च वै पथि
48,108,viparītaṃ tv ayodhyāyām iti mene sa pārthivaḥ niḥśobhāṃ nirgataśrīkāṃ duḥkhaśokānvitāṃ purīm,विपरीतं त्व् अयोध्यायाम् इति मेने स पार्थिवः निःशोभां निर्गतश्रीकां दुःखशोकान्वितां पुरीम्
48,109,kaikeyyagnivinirdagdhām ayodhyāṃ praviveśa saḥ duḥkhānvitā janāḥ sarve tau dṛṣṭvā rurudur bhṛśam,कैकेय्यग्निविनिर्दग्धाम् अयोध्यां प्रविवेश सः दुःखान्विता जनाः सर्वे तौ दृष्ट्वा रुरुदुर् भृशम्
48,110,hā tāta rāma hā sīte lakṣmaṇeti punaḥ punaḥ ruroda bharatas tatra śatrughnaś ca suduḥkhitaḥ,हा तात राम हा सीते लक्ष्मणेति पुनः पुनः रुरोद भरतस् तत्र शत्रुघ्नश् च सुदुःखितः
48,111,kaikeyyās tatkṣaṇāc chrutvā cukrodha bharatas tadā duṣṭā tvaṃ duṣṭacittā ca yayā rāmaḥ pravāsitaḥ,कैकेय्यास् तत्क्षणाच् छ्रुत्वा चुक्रोध भरतस् तदा दुष्टा त्वं दुष्टचित्ता च यया रामः प्रवासितः
48,112,lakṣmaṇena saha bhrātrā rāghavaḥ sītayā vanam sāhasaṃ kiṃ kṛtaṃ duṣṭe tvayā sadyo 'lpabhāgyayā,लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राघवः सीतया वनम् साहसं किं कृतं दुष्टे त्वया सद्यो ऽल्पभाग्यया
48,113,udvāsya sītayā rāmaṃ lakṣmaṇena mahātmanā mamaiva putraṃ rājānaṃ karotv iti matis tava,उद्वास्य सीतया रामं लक्ष्मणेन महात्मना ममैव पुत्रं राजानं करोत्व् इति मतिस् तव
48,114,duṣṭāyā naṣṭabhāgyāyāḥ putro 'haṃ bhāgyavarjitaḥ bhrātrā rāmeṇa rahito nāhaṃ rājyaṃ karomi vai,दुष्टाया नष्टभाग्यायाः पुत्रो ऽहं भाग्यवर्जितः भ्रात्रा रामेण रहितो नाहं राज्यं करोमि वै
48,115,yatra rāmo naravyāghraḥ padmapatrāyatekṣaṇaḥ dharmajño sarvaśāstrajño matimān bandhuvatsalaḥ,यत्र रामो नरव्याघ्रः पद्मपत्रायतेक्षणः धर्मज्ञो सर्वशास्त्रज्ञो मतिमान् बन्धुवत्सलः
48,116,sītā ca yatra vaidehī niyamavratacāriṇī pativratā mahābhāgā sarvalakṣaṇasaṃyutā,सीता च यत्र वैदेही नियमव्रतचारिणी पतिव्रता महाभागा सर्वलक्षणसंयुता
48,117,lakṣmaṇaś ca mahāvīryo guṇavān bhrātṛvatsalaḥ tatra yāsyāmi kaikeyi mahat pāpaṃ tvayā kṛtam,लक्ष्मणश् च महावीर्यो गुणवान् भ्रातृवत्सलः तत्र यास्यामि कैकेयि महत् पापं त्वया कृतम्
48,118,rāma eva mama bhrātā jyeṣṭho matimatāṃ varaḥ sa eva rājā duṣṭātme bhṛtyo 'haṃ tasya vai sadā,राम एव मम भ्राता ज्येष्ठो मतिमतां वरः स एव राजा दुष्टात्मे भृत्यो ऽहं तस्य वै सदा
48,119,ity uktvā mātaraṃ tatra ruroda bhṛśaduḥkhitaḥ hā rājan pṛthivīpāla māṃ vihāya suduḥkhitam,इत्य् उक्त्वा मातरं तत्र रुरोद भृशदुःखितः हा राजन् पृथिवीपाल मां विहाय सुदुःखितम्
48,120,kva gato 'sy adya vai tāta kiṃ karomīha tad vada bhrātā pitrā samaḥ kvāste jyeṣṭho me karunākaraḥ,क्व गतो ऽस्य् अद्य वै तात किं करोमीह तद् वद भ्राता पित्रा समः क्वास्ते ज्येष्ठो मे करुनाकरः
48,121,sītā ca mātṛtulyā me kva gato lakṣmaṇaś ca ha ity evaṃ vilapantaṃ taṃ bharataṃ mantribhiḥ saha,सीता च मातृतुल्या मे क्व गतो लक्ष्मणश् च ह इत्य् एवं विलपन्तं तं भरतं मन्त्रिभिः सह
48,122,vasiṣṭho bhagavān āha kālakarmavibhāgavit uttiṣṭhottiṣṭha vatsa tvaṃ na śokaṃ kartum arhasi,वसिष्ठो भगवान् आह कालकर्मविभागवित् उत्तिष्ठोत्तिष्ठ वत्स त्वं न शोकं कर्तुम् अर्हसि
48,123,karmakālavaśād eva pitā te svargam āsthitaḥ tasya saṃskārakāryāṇi karmāṇi kuru śobhana,कर्मकालवशाद् एव पिता ते स्वर्गम् आस्थितः तस्य संस्कारकार्याणि कर्माणि कुरु शोभन
48,124,rāmo 'pi duṣṭanāśāya śiṣṭānāṃ pālanāya ca avatīrṇo jagatsvāmī svāṃśena bhuvi mādhavaḥ,रामो ऽपि दुष्टनाशाय शिष्टानां पालनाय च अवतीर्णो जगत्स्वामी स्वांशेन भुवि माधवः
48,125,prāyas tatrāsti rāmeṇa kartavyaṃ lakṣmaṇena ca yatrāsau bhagavān vīraḥ karmaṇā tena coditaḥ,प्रायस् तत्रास्ति रामेण कर्तव्यं लक्ष्मणेन च यत्रासौ भगवान् वीरः कर्मणा तेन चोदितः
48,126,tat kṛtvā punar āyāti rāmaḥ kamalalocanaḥ ityukto bharatas tena vasiṣṭhena mahātmanā,तत् कृत्वा पुनर् आयाति रामः कमललोचनः इत्युक्तो भरतस् तेन वसिष्ठेन महात्मना
48,127,saṃskāraṃ lambhayām_asa vidhidṛṣṭena karmaṇā agnihotrāgninā dagdhvā pitur dehaṃ vidhānataḥ,संस्कारं लम्भयाम्_अस विधिदृष्टेन कर्मणा अग्निहोत्राग्निना दग्ध्वा पितुर् देहं विधानतः
48,128,snātvā sarayvāḥ salile kṛtvā tasyodakakriyām śatrughnena saha śrīmān mātṛbhir bāndhavaiḥ saha,स्नात्वा सरय्वाः सलिले कृत्वा तस्योदकक्रियाम् शत्रुघ्नेन सह श्रीमान् मातृभिर् बान्धवैः सह
48,129,tasyaurdhvadehikaṃ kṛtvā mantriṇā mantrināyakaḥ hastyaśvarathapattībhiḥ saha prāyān mahāmatiḥ,तस्यौर्ध्वदेहिकं कृत्वा मन्त्रिणा मन्त्रिनायकः हस्त्यश्वरथपत्तीभिः सह प्रायान् महामतिः
48,130,bharato rāmam anveṣṭuṃ rāmamārgeṇa sattamaḥ tam āyāntaṃ mahāsenaṃ rāmasyānuvirodhinam,भरतो रामम् अन्वेष्टुं राममार्गेण सत्तमः तम् आयान्तं महासेनं रामस्यानुविरोधिनम्
48,131,matvā taṃ bharataṃ śatruṃ rāmabhakto guhas tadā svaṃ sainyaṃ vartulaṃ kṛtvā saṃnaddhaḥ kavacī rathī,मत्वा तं भरतं शत्रुं रामभक्तो गुहस् तदा स्वं सैन्यं वर्तुलं कृत्वा संनद्धः कवची रथी
48,132,mahābalaparīvāro rurodha bharataṃ pathi,महाबलपरीवारो रुरोध भरतं पथि
48,133,sabhrātṛkaṃ sabhāryaṃ me rāmaṃ svāminam uttamam prāpayas tvaṃ vanaṃ duṣṭa sāṃprataṃ hantum icchasi,सभ्रातृकं सभार्यं मे रामं स्वामिनम् उत्तमम् प्रापयस् त्वं वनं दुष्ट सांप्रतं हन्तुम् इच्छसि
48,134,gamiṣyasi durātmaṃs tvaṃ senayā saha durmate ityukto bharatas tatra guhena nṛpanandanaḥ,गमिष्यसि दुरात्मंस् त्वं सेनया सह दुर्मते इत्युक्तो भरतस् तत्र गुहेन नृपनन्दनः
48,135,tam uvāca vinītātmā rāmāyātha kṛtāñjaliḥ yathā tvaṃ rāmabhakto 'si tathāham api bhaktimān,तम् उवाच विनीतात्मा रामायाथ कृताञ्जलिः यथा त्वं रामभक्तो ऽसि तथाहम् अपि भक्तिमान्
48,136,proṣite mayi kaikeyyā kṛtam etan mahāmate rāmasyānayanārthāya vrajāmy adya mahāmate,प्रोषिते मयि कैकेय्या कृतम् एतन् महामते रामस्यानयनार्थाय व्रजाम्य् अद्य महामते
48,137,satyapūrvaṃ gamiṣyāmi panthānaṃ dehi me guha iti viśvāsam ānīya jāhnavīṃ tena tāritaḥ,सत्यपूर्वं गमिष्यामि पन्थानं देहि मे गुह इति विश्वासम् आनीय जाह्नवीं तेन तारितः
48,138,naukāvṛndair anekais tu snātvāsau jāhnavījale bharadvājāśramaṃ prāpto bharatas taṃ mahāmunim,नौकावृन्दैर् अनेकैस् तु स्नात्वासौ जाह्नवीजले भरद्वाजाश्रमं प्राप्तो भरतस् तं महामुनिम्
48,139,praṇamya śirasā tasmai yathāvṛttam uvāca ha bharadvājo 'pi taṃ prāha kālena kṛtam īdṛśam,प्रणम्य शिरसा तस्मै यथावृत्तम् उवाच ह भरद्वाजो ऽपि तं प्राह कालेन कृतम् ईदृशम्
48,140,duḥkhaṃ na tāvat kartavyaṃ rāmārthe 'pi tvayādhunā vartate citrakūṭe 'sau rāmaḥ satyaparākramaḥ,दुःखं न तावत् कर्तव्यं रामार्थे ऽपि त्वयाधुना वर्तते चित्रकूटे ऽसौ रामः सत्यपराक्रमः
48,141,tvayi tatra gate vāpi prāyo 'sau nāgamiṣyati tathāpi tatra gaccha tvaṃ yas asau vakti tat kuru,त्वयि तत्र गते वापि प्रायो ऽसौ नागमिष्यति तथापि तत्र गच्छ त्वं यस् असौ वक्ति तत् कुरु
48,142,rāmas tu sītayā sārdhaṃ vanakhaṇḍe sthitaḥ śubhe lakṣmaṇas tu mahāvīryo duṣṭālokanatatparaḥ,रामस् तु सीतया सार्धं वनखण्डे स्थितः शुभे लक्ष्मणस् तु महावीर्यो दुष्टालोकनतत्परः
48,143,ityukto bharatas tatra bhāradvājena dhīmatā uttīrya yamunāṃ yātaś citrakūṭaṃ mahān agam,इत्युक्तो भरतस् तत्र भारद्वाजेन धीमता उत्तीर्य यमुनां यातश् चित्रकूटं महान् अगम्
48,144,sthito 'sau dṛṣṭavān dūrāt sadhūlīṃ cottarāṃ diśam rāmāya kathayitvāsa tadādeśāt tu lakṣmaṇaḥ,स्थितो ऽसौ दृष्टवान् दूरात् सधूलीं चोत्तरां दिशम् रामाय कथयित्वास तदादेशात् तु लक्ष्मणः
48,145,vṛkṣam āruhya medhāvī vīkṣamāṇaḥ prayatnataḥ sa tato dṛṣṭavān hṛṣṭām āyāntīṃ mahatīṃ camūm,वृक्षम् आरुह्य मेधावी वीक्षमाणः प्रयत्नतः स ततो दृष्टवान् हृष्टाम् आयान्तीं महतीं चमूम्
48,146,hastyaśvarathasaṃyuktāṃ dṛṣṭvā rāmam athābravīt he bhrātas tvaṃ mahābāho sītāpārśve sthiro bhava,हस्त्यश्वरथसंयुक्तां दृष्ट्वा रामम् अथाब्रवीत् हे भ्रातस् त्वं महाबाहो सीतापार्श्वे स्थिरो भव
48,147,bhūpo 'sti balavān kaścid *dhastyaśvarathapattibhiḥ ity ākarṇya vacas tasya lakṣmaṇasya mahātmanaḥ,भूपो ऽस्ति बलवान् कश्चिद् *धस्त्यश्वरथपत्तिभिः इत्य् आकर्ण्य वचस् तस्य लक्ष्मणस्य महात्मनः
48,148,rāmas tam abravīd vīro vīraṃ satyaparākramaḥ prāyeṇa bharato 'smākaṃ draṣṭum āyāti lakṣmaṇa,रामस् तम् अब्रवीद् वीरो वीरं सत्यपराक्रमः प्रायेण भरतो ऽस्माकं द्रष्टुम् आयाति लक्ष्मण
48,149,ity evaṃ vadatas tasya rāmasya viditātmanaḥ ārāt saṃsthāpya senāṃ tāṃ bharato vinayānvitaḥ,इत्य् एवं वदतस् तस्य रामस्य विदितात्मनः आरात् संस्थाप्य सेनां तां भरतो विनयान्वितः
48,150,brāhmaṇair mantribhiḥ sārdhaṃ rudann āgatya pādayoḥ rāmasya nipapātātha vaidehyā lakṣmaṇasya ca,ब्राह्मणैर् मन्त्रिभिः सार्धं रुदन्न् आगत्य पादयोः रामस्य निपपाताथ वैदेह्या लक्ष्मणस्य च
48,151,mantriṇo mātṛvargaś ca snigdhabandhusuhṛjjanāḥ parivārya tato rāmaṃ ruruduḥ śokakātarāḥ,मन्त्रिणो मातृवर्गश् च स्निग्धबन्धुसुहृज्जनाः परिवार्य ततो रामं रुरुदुः शोककातराः
48,152,svaryātaṃ pitaraṃ jñātvā tato rāmo mahāmatiḥ lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyātha samanvitaḥ,स्वर्यातं पितरं ज्ञात्वा ततो रामो महामतिः लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्याथ समन्वितः
48,153,snātvā malāpahe tīrthe dattvā ca salilāñ jalim mātrādīn abhivādyātha rāmo duḥkhasamanvitaḥ,स्नात्वा मलापहे तीर्थे दत्त्वा च सलिलाञ् जलिम् मात्रादीन् अभिवाद्याथ रामो दुःखसमन्वितः
48,154,uvāca bharataṃ rājan duḥkhena mahatānvitam ayodhyāṃ gaccha bharata itaḥ śīghraṃ mahāmate,उवाच भरतं राजन् दुःखेन महतान्वितम् अयोध्यां गच्छ भरत इतः शीघ्रं महामते
48,155,rājñā vihīnāṃ nagarīṃ anāthāṃ paripālaya ityukto bharato prāha rāmaṃ rājīvalocanam,राज्ञा विहीनां नगरीं अनाथां परिपालय इत्युक्तो भरतो प्राह रामं राजीवलोचनम्
48,156,tvām ṛte puruṣavyāghra na yāsye 'ham ito dhruvam yatra tvaṃ tatra yāsyāmi vaidehī lakṣmaṇo yathā,त्वाम् ऋते पुरुषव्याघ्र न यास्ये ऽहम् इतो ध्रुवम् यत्र त्वं तत्र यास्यामि वैदेही लक्ष्मणो यथा
48,157,ity ākarṇya punaḥ prāha bharataṃ purataḥ sthitam nṛṇāṃ pitṛsamo jyeṣṭhaḥ svadharmam anuvartinām,इत्य् आकर्ण्य पुनः प्राह भरतं पुरतः स्थितम् नृणां पितृसमो ज्येष्ठः स्वधर्मम् अनुवर्तिनाम्
48,158,yathā na laṅghyaṃ vacanaṃ mayā pitṛmukheritam tathā tvayā na laṅghyaṃ syād vacanaṃ mama sattama,यथा न लङ्घ्यं वचनं मया पितृमुखेरितम् तथा त्वया न लङ्घ्यं स्याद् वचनं मम सत्तम
48,159,matsamīpād ito gatvā prajās tvaṃ paripālaya dvādaśābdikam etan me vrataṃ pitṛmukheritam,मत्समीपाद् इतो गत्वा प्रजास् त्वं परिपालय द्वादशाब्दिकम् एतन् मे व्रतं पितृमुखेरितम्
48,160,tad araṇye caritvā tu āgamisyāmi te 'ntikam gaccha tiṣṭha mamādeśe na duḥkhaṃ kartum arhasi,तद् अरण्ये चरित्वा तु आगमिस्यामि ते ऽन्तिकम् गच्छ तिष्ठ ममादेशे न दुःखं कर्तुम् अर्हसि
48,161,ityukto bharataḥ prāha bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ yathā pitā tathā tvaṃ me nātra karyā vicāraṇā,इत्युक्तो भरतः प्राह बाष्पपर्याकुलेक्षणः यथा पिता तथा त्वं मे नात्र कर्या विचारणा
48,162,tavādeśān mayā kāryaṃ dehi tvaṃ pāduke_2 mama nandigrāme vasiṣye 'haṃ pāduke_2 dvādaśābdikam,तवादेशान् मया कार्यं देहि त्वं पादुके_२ मम नन्दिग्रामे वसिष्ये ऽहं पादुके_२ द्वादशाब्दिकम्
48,163,tvadveṣam eva madveṣaṃ tvadvrataṃ me mahāvratam tvaṃ dvādaśābdikād ūrdhvaṃ yadi nāyāsi sattama,त्वद्वेषम् एव मद्वेषं त्वद्व्रतं मे महाव्रतम् त्वं द्वादशाब्दिकाद् ऊर्ध्वं यदि नायासि सत्तम
48,164,tato havir yathā cāgnau pradhakṣyāmi kalevaram ity evaṃ śapathaṃ kṛtvā bharato hi suduḥkhitaḥ,ततो हविर् यथा चाग्नौ प्रधक्ष्यामि कलेवरम् इत्य् एवं शपथं कृत्वा भरतो हि सुदुःखितः
48,165,bahu pradakṣiṇaṃ kṛtvā namaskṛtya ca rāghavam pāduke_2 śirasā sthāpya bharataḥ prasthitaḥ śanaiḥ,बहु प्रदक्षिणं कृत्वा नमस्कृत्य च राघवम् पादुके_२ शिरसा स्थाप्य भरतः प्रस्थितः शनैः
48,166,sa kurvan bhrātur ādeśaṃ nandigrāme sthito vaśī tapasvī niyatāhāraḥ śākamūlaphalāśanaḥ,स कुर्वन् भ्रातुर् आदेशं नन्दिग्रामे स्थितो वशी तपस्वी नियताहारः शाकमूलफलाशनः
48,167,jaṭākalāpaṃ śirasā ca bibhrat tvacaś ca vārkṣīḥ kila vanyabhojī rāmasya vākyādarato hṛdi sthitaṃ babhāra bhūbhāram aninditātmā,जटाकलापं शिरसा च बिभ्रत् त्वचश् च वार्क्षीः किल वन्यभोजी रामस्य वाक्यादरतो हृदि स्थितं बभार भूभारम् अनिन्दितात्मा
49,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe śrīrāmaprādurbhāve aṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ narp 48 gate 'tha bharate tasmin rāmaḥ kamalalocanaḥ lakṣmaṇena saha bhrātrā bhāryayā sītayā saha,इति श्रीनरसिंहपुराणे श्रीरामप्रादुर्भावे अष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः नर्प् ४८ गते ऽथ भरते तस्मिन् रामः कमललोचनः लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा भार्यया सीतया सह
49,2,śākamūlaphalāhāro vicacāra mahāvane kadācil lakṣmaṇam ṛte rāmadevaḥ pratāpavān,शाकमूलफलाहारो विचचार महावने कदाचिल् लक्ष्मणम् ऋते रामदेवः प्रतापवान्
49,3,citrakūṭavanoddeśe vaidehyutsaṅgam āśritaḥ suṣvāpa sa muhūrtaṃ tu tataḥ kāko durātmavān,चित्रकूटवनोद्देशे वैदेह्युत्सङ्गम् आश्रितः सुष्वाप स मुहूर्तं तु ततः काको दुरात्मवान्
49,4,sītābhimukham abhyetya vidadāra stanāntaram vidārya vṛkṣam āruhya sthito 'sau vāyasādhamaḥ,सीताभिमुखम् अभ्येत्य विददार स्तनान्तरम् विदार्य वृक्षम् आरुह्य स्थितो ऽसौ वायसाधमः
49,5,tataḥ prabuddho rāmo 'sau dṛṣṭvā raktaṃ stanāntare śokāviṣṭāṃ tu sītāṃ tām uvāca kamalekṣaṇaḥ,ततः प्रबुद्धो रामो ऽसौ दृष्ट्वा रक्तं स्तनान्तरे शोकाविष्टां तु सीतां ताम् उवाच कमलेक्षणः
49,6,vada stanāntare bhadre tava raktasya kāraṇam ityuktā sā ca taṃ prāha bhartāraṃ vinayānvitā,वद स्तनान्तरे भद्रे तव रक्तस्य कारणम् इत्युक्ता सा च तं प्राह भर्तारं विनयान्विता
49,7,paśya rājendra vṛkṣāgre vāyasaṃ duṣṭaceṣṭitam anenaiva kṛtaṃ karma supte tvayi mahāmate,पश्य राजेन्द्र वृक्षाग्रे वायसं दुष्टचेष्टितम् अनेनैव कृतं कर्म सुप्ते त्वयि महामते
49,8,rāmo 'pi dṛṣṭavān kākaṃ tasmin krodham athākarot iṣīkāstraṃ samādhaya brahmāstreṇābhimantritam,रामो ऽपि दृष्टवान् काकं तस्मिन् क्रोधम् अथाकरोत् इषीकास्त्रं समाधय ब्रह्मास्त्रेणाभिमन्त्रितम्
49,9,kākam uddiśya cikṣepa so 'py adhāvad bhayānvitaḥ sa tv indrasya suto rājann indralokaṃ viveśa ha,काकम् उद्दिश्य चिक्षेप सो ऽप्य् अधावद् भयान्वितः स त्व् इन्द्रस्य सुतो राजन्न् इन्द्रलोकं विवेश ह
49,10,rāmāstraṃ prajvalad dīptaṃ tasyānu praviveśa vai viditārthaś ca devendro devaiḥ saha samanvitaḥ,रामास्त्रं प्रज्वलद् दीप्तं तस्यानु प्रविवेश वै विदितार्थश् च देवेन्द्रो देवैः सह समन्वितः
49,11,niṣkrāmayac ca taṃ duṣṭaṃ rāghavasyāpakāriṇam tato 'sau sarvadevais tu devalokād bahiḥ kṛtaḥ,निष्क्रामयच् च तं दुष्टं राघवस्यापकारिणम् ततो ऽसौ सर्वदेवैस् तु देवलोकाद् बहिः कृतः
49,12,punaḥ so 'py apatad rāmaṃ rājānaṃ śaraṇaṃ gataḥ pāhi rāma mahābāho ajñānād apakāriṇam,पुनः सो ऽप्य् अपतद् रामं राजानं शरणं गतः पाहि राम महाबाहो अज्ञानाद् अपकारिणम्
49,13,iti bruvantaṃ taṃ prāha rāmaḥ kamalalocanaḥ amoghaṃ ca mamaivāstram aṅgam ekaṃ prayaccha vai,इति ब्रुवन्तं तं प्राह रामः कमललोचनः अमोघं च ममैवास्त्रम् अङ्गम् एकं प्रयच्छ वै
49,14,tato jīvasi duṣṭa tvam apakāro mahān kṛtaḥ ityukto 'sau svakaṃ netram ekam astrāya dattavān,ततो जीवसि दुष्ट त्वम् अपकारो महान् कृतः इत्युक्तो ऽसौ स्वकं नेत्रम् एकम् अस्त्राय दत्तवान्
49,15,astraṃ tannetram ekaṃ tu bhasmīkṛtya samāyayau tataḥ prabhṛti kākānāṃ sarveṣām ekanetratā,अस्त्रं तन्नेत्रम् एकं तु भस्मीकृत्य समाययौ ततः प्रभृति काकानां सर्वेषाम् एकनेत्रता
49,16,cakṣuṣaikena paśyanti hetunā tena pārthiva uṣitvā tatra suciraṃ citrakūṭe sa rāghavaḥ,चक्षुषैकेन पश्यन्ति हेतुना तेन पार्थिव उषित्वा तत्र सुचिरं चित्रकूटे स राघवः
49,17,jagāma daṇḍakāraṇyaṃ nānāmuniniṣevitam sabhrātṛkaḥ sabhāryaś ca tāpasaṃ veṣam āsthitaḥ,जगाम दण्डकारण्यं नानामुनिनिषेवितम् सभ्रातृकः सभार्यश् च तापसं वेषम् आस्थितः
49,18,dhanuḥparvasupāṇiśca seṣudhiś ca mahābalaḥ tato dadarśa tatrasthān ambubhakṣān mahāmunīn,धनुःपर्वसुपाणिश्च सेषुधिश् च महाबलः ततो ददर्श तत्रस्थान् अम्बुभक्षान् महामुनीन्
49,19,aśmakuṭṭān anekāṃś ca dantolūkhalinas tathā pañcāgnimadhyagān anyān anyān ugratapaś carān,अश्मकुट्टान् अनेकांश् च दन्तोलूखलिनस् तथा पञ्चाग्निमध्यगान् अन्यान् अन्यान् उग्रतपश् चरान्
49,20,tān dṛṣṭvā praṇipatyoccai rāmas taiś cābhinanditaḥ tato 'khilaṃ vanaṃ dṛṣṭvā rāmaḥ sākṣāj janārdanaḥ,तान् दृष्ट्वा प्रणिपत्योच्चै रामस् तैश् चाभिनन्दितः ततो ऽखिलं वनं दृष्ट्वा रामः साक्षाज् जनार्दनः
49,21,bhrātṛbhāryāsahāyaś ca saṃpratasthe mahāmatiḥ darśayitvā tu sītāyai vanaṃ kusumitaṃ śubham,भ्रातृभार्यासहायश् च संप्रतस्थे महामतिः दर्शयित्वा तु सीतायै वनं कुसुमितं शुभम्
49,22,nānāścaryasamāyuktaṃ śanair gacchan sa dṛṣṭavān kṛṣṇāṅgaṃ raktanetraṃ tu sthūlaśailasamānakam,नानाश्चर्यसमायुक्तं शनैर् गच्छन् स दृष्टवान् कृष्णाङ्गं रक्तनेत्रं तु स्थूलशैलसमानकम्
49,23,śubhradaṃṣṭraṃ mahābāhuṃ saṃdhyāghanaśiroruham meghasvanaṃ sāparādhaṃ śaraṃ saṃdhāya rāghavaḥ,शुभ्रदंष्ट्रं महाबाहुं संध्याघनशिरोरुहम् मेघस्वनं सापराधं शरं संधाय राघवः
49,24,vivyādha rākṣasaṃ krodhāl lakṣmaṇena saha prabhuḥ anyair avadhyaṃ hatvā taṃ girigarte mahātanum,विव्याध राक्षसं क्रोधाल् लक्ष्मणेन सह प्रभुः अन्यैर् अवध्यं हत्वा तं गिरिगर्ते महातनुम्
49,25,śilābhiś chādya gatavāñ śarabhaṅgāśramaṃ tataḥ taṃ natvā tatra viśramya tatkathātuṣṭamānasaḥ,शिलाभिश् छाद्य गतवाञ् शरभङ्गाश्रमं ततः तं नत्वा तत्र विश्रम्य तत्कथातुष्टमानसः
49,26,tīkṣṇāśramam upāgamya dṛṣṭavāṃs taṃ mahāmunim tenādiṣṭena mārgeṇa gatvāgastyaṃ dadarśa ha,तीक्ष्णाश्रमम् उपागम्य दृष्टवांस् तं महामुनिम् तेनादिष्टेन मार्गेण गत्वागस्त्यं ददर्श ह
49,27,khaḍgaṃ tu vimalaṃ tasmād avāpa raghunandanaḥ iṣudhi cākṣayaśaraṃ cāpaṃ caiva tu vaiṣṇavam,खड्गं तु विमलं तस्माद् अवाप रघुनन्दनः इषुधि चाक्षयशरं चापं चैव तु वैष्णवम्
49,28,tato 'gastyāśramād rāmo bhrātṛbhāryāsamanvitaḥ godāvaryāḥ samīpe tu pañcavaṭyām uvāsa saḥ,ततो ऽगस्त्याश्रमाद् रामो भ्रातृभार्यासमन्वितः गोदावर्याः समीपे तु पञ्चवट्याम् उवास सः
49,29,tato jaṭāyur abhyetya rāmaṃ kamalalocanam natvā svakulam ākhyāya sthitavān gṛdhranāyakaḥ,ततो जटायुर् अभ्येत्य रामं कमललोचनम् नत्वा स्वकुलम् आख्याय स्थितवान् गृध्रनायकः
49,30,rāmo 'pi tatra taṃ dṛṣṭvā ātmavṛttaṃ viśeṣataḥ kathayitvā tu taṃ prāha sītāṃ rakṣa mahāmate,रामो ऽपि तत्र तं दृष्ट्वा आत्मवृत्तं विशेषतः कथयित्वा तु तं प्राह सीतां रक्ष महामते
49,31,ityukto 'sau jaṭāyus tu rāmam āliṅgya sādaram kāryārthaṃ tu gate rāme bhrātrā saha vanāntaram,इत्युक्तो ऽसौ जटायुस् तु रामम् आलिङ्ग्य सादरम् कार्यार्थं तु गते रामे भ्रात्रा सह वनान्तरम्
49,32,ahaṃ rakṣyāmi te bhāryāṃ sthīyatām atra śobhana ity uktvā gatavān rāmaṃ gṛdhrarājaḥ svam āśramam,अहं रक्ष्यामि ते भार्यां स्थीयताम् अत्र शोभन इत्य् उक्त्वा गतवान् रामं गृध्रराजः स्वम् आश्रमम्
49,33,samīpe dakṣiṇe bhāge nānāpakṣiniṣevite vasantaṃ rāghavaṃ tatra sītayā saha sundaram,समीपे दक्षिणे भागे नानापक्षिनिषेविते वसन्तं राघवं तत्र सीतया सह सुन्दरम्
49,34,manmathākārasadṛśaṃ kathayantaṃ mahākathāḥ kṛtvā māyāmayaṃ rūpaṃ lāvaṇyaguṇasaṃyutam,मन्मथाकारसदृशं कथयन्तं महाकथाः कृत्वा मायामयं रूपं लावण्यगुणसंयुतम्
49,35,madanākrāntahṛdayā kadācid rāvaṇānujā gāyantī susvaraṃ gītaṃ śanair āgatya rākṣasī,मदनाक्रान्तहृदया कदाचिद् रावणानुजा गायन्ती सुस्वरं गीतं शनैर् आगत्य राक्षसी
49,36,dadarśa rāmam āsīnaṃ kānane sītayā saha atha śūrpaṇakhā ghorā māyārūpadharā śubhā,ददर्श रामम् आसीनं कानने सीतया सह अथ शूर्पणखा घोरा मायारूपधरा शुभा
49,37,niḥśaṅkā duṣṭacittā sā rāghavaṃ pratyabhāṣata bhaja māṃ kānta kalyāṇīṃ bhajantīṃ kāminīm iha,निःशङ्का दुष्टचित्ता सा राघवं प्रत्यभाषत भज मां कान्त कल्याणीं भजन्तीं कामिनीम् इह
49,38,bhajamānāṃ tyajed yas tu tasya doṣo mahān bhavet ityuktaḥ śūrpaṇakhayā rāmas tām āha pārthivaḥ,भजमानां त्यजेद् यस् तु तस्य दोषो महान् भवेत् इत्युक्तः शूर्पणखया रामस् ताम् आह पार्थिवः
49,39,kalatravān ahaṃ bāle kanīyāṃsaṃ bhajasva me iti śrutvā tataḥ prāha rākṣasī kāmarūpiṇī,कलत्रवान् अहं बाले कनीयांसं भजस्व मे इति श्रुत्वा ततः प्राह राक्षसी कामरूपिणी
49,40,atīva nipuṇā cāhaṃ ratikarmaṇi rāghava tyaktvainām anabhijñāṃ tvaṃ sītāṃ māṃ bhaja śobhanam,अतीव निपुणा चाहं रतिकर्मणि राघव त्यक्त्वैनाम् अनभिज्ञां त्वं सीतां मां भज शोभनम्
49,41,ity ākarṇya vacaḥ prāha rāmas tāṃ dharmatatparaḥ parastriyaṃ na gacche 'haṃ tvam ito gaccha lakṣmaṇam,इत्य् आकर्ण्य वचः प्राह रामस् तां धर्मतत्परः परस्त्रियं न गच्छे ऽहं त्वम् इतो गच्छ लक्ष्मणम्
49,42,tasya nātra vane bhāryā tvām asau saṃgrahīṣyati ityuktā sā punaḥ prāha rāmaṃ rājīvalocanam,तस्य नात्र वने भार्या त्वाम् असौ संग्रहीष्यति इत्युक्ता सा पुनः प्राह रामं राजीवलोचनम्
49,43,yathā syāl lakṣmaṇo bhartā tathā tvaṃ dehi patrakam tathaivam uktvā matimān rāmaḥ kamalalocanaḥ,यथा स्याल् लक्ष्मणो भर्ता तथा त्वं देहि पत्रकम् तथैवम् उक्त्वा मतिमान् रामः कमललोचनः
49,44,chindhy asyā nāsikām iti moktavyā nātra saṃśayaḥ iti rāmo mahārājo likhya patraṃ pradattavān,छिन्ध्य् अस्या नासिकाम् इति मोक्तव्या नात्र संशयः इति रामो महाराजो लिख्य पत्रं प्रदत्तवान्
49,45,sā gṛhītvā tu tatpatraṃ gatvā tasmān mudānvitā gatvā dattavatī tadval lakṣmaṇāya mahātmane,सा गृहीत्वा तु तत्पत्रं गत्वा तस्मान् मुदान्विता गत्वा दत्तवती तद्वल् लक्ष्मणाय महात्मने
49,46,tāṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ prāha rākṣasīṃ kāmarūpiṇīm na laṅghyaṃ raghavavaco mayā tiṣṭhātmakaśmale,तां दृष्ट्वा लक्ष्मणः प्राह राक्षसीं कामरूपिणीम् न लङ्घ्यं रघववचो मया तिष्ठात्मकश्मले
49,47,tāṃ pragṛhya tataḥ khaḍgam udyamya vimalaṃ sudhīḥ tena tatkarṇanāsāṃ tu viccheda tilakāṇḍavat,तां प्रगृह्य ततः खड्गम् उद्यम्य विमलं सुधीः तेन तत्कर्णनासां तु विच्छेद तिलकाण्डवत्
49,48,chinnanāsā tataḥ sā tu ruroda bhṛśaduḥkhitā hā daśāsya mama bhrātaḥ sarvadevavimardaka,छिन्ननासा ततः सा तु रुरोद भृशदुःखिता हा दशास्य मम भ्रातः सर्वदेवविमर्दक
49,49,hā kaṣṭaṃ kumbhakarṇādyā-yātā me cāpadā parā hā hā kaṣṭaṃ guṇanidhe vibhīṣaṇa mahāmate,हा कष्टं कुम्भकर्णाद्या-याता मे चापदा परा हा हा कष्टं गुणनिधे विभीषण महामते
49,50,ity evam ārtā rudatī sā gatvā kharadūṣaṇau triśirasaṃ ca sā dṛṣṭvā nivedyātmaparābhavam,इत्य् एवम् आर्ता रुदती सा गत्वा खरदूषणौ त्रिशिरसं च सा दृष्ट्वा निवेद्यात्मपराभवम्
49,51,rāmam āha janasthāne bhrātrā saha mahābalam jñātvā te rāghavaṃ kruddhāḥ preṣayām_asur ūrjitān,रामम् आह जनस्थाने भ्रात्रा सह महाबलम् ज्ञात्वा ते राघवं क्रुद्धाः प्रेषयाम्_असुर् ऊर्जितान्
49,52,caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ balīyasām agre nijagmus tenaiva rakṣasāṃ nāyakās trayaḥ,चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां बलीयसाम् अग्रे निजग्मुस् तेनैव रक्षसां नायकास् त्रयः
49,53,rāvaṇena niyuktās te puraiva tu mahābalāḥ mahābalaparīvārā janasthānam upāgatāḥ,रावणेन नियुक्तास् ते पुरैव तु महाबलाः महाबलपरीवारा जनस्थानम् उपागताः
49,54,krodhena mahatāviṣṭā dṛṣṭvā tāṃ chinnanāsikām rudatīm aśrudigdhāṅgīṃ bhaginīṃ rāvaṇasya tu,क्रोधेन महताविष्टा दृष्ट्वा तां छिन्ननासिकाम् रुदतीम् अश्रुदिग्धाङ्गीं भगिनीं रावणस्य तु
49,55,rāmo 'pi tadbalaṃ dṛṣṭvā rākṣasānāṃ balīyasām saṃsthāpya lakṣmaṇaṃ tatra sītāyā rakṣaṇaṃ prati,रामो ऽपि तद्बलं दृष्ट्वा राक्षसानां बलीयसाम् संस्थाप्य लक्ष्मणं तत्र सीताया रक्षणं प्रति
49,56,gatvā tu prahitais tatra rākṣasair baladarpitaiḥ caturdaśasahasraṃ tu rākṣasānāṃ mahābalam,गत्वा तु प्रहितैस् तत्र राक्षसैर् बलदर्पितैः चतुर्दशसहस्रं तु राक्षसानां महाबलम्
49,57,kṣaṇena nihataṃ tena śarair agniśikhopamaiḥ kharaś ca nihatas tena dūṣaṇaś ca mahābalaḥ,क्षणेन निहतं तेन शरैर् अग्निशिखोपमैः खरश् च निहतस् तेन दूषणश् च महाबलः
49,58,triśirāś ca mahāroṣād raṇe rāmeṇa pātitaḥ hatvā tān rākṣasān duṣṭān rāmaś cāśramam āviśat,त्रिशिराश् च महारोषाद् रणे रामेण पातितः हत्वा तान् राक्षसान् दुष्टान् रामश् चाश्रमम् आविशत्
49,59,śūrpaṇakhā ca rudatī rāvaṇāntikam āgatā chinnanāsāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā rāvaṇo bhaginīṃ tadā,शूर्पणखा च रुदती रावणान्तिकम् आगता छिन्ननासां च तां दृष्ट्वा रावणो भगिनीं तदा
49,60,mārīcaṃ prāha durbuddhiḥ sītāharaṇakarmaṇi puṣpakeṇa vimānena gatvāhaṃ tvaṃ ca mātula,मारीचं प्राह दुर्बुद्धिः सीताहरणकर्मणि पुष्पकेण विमानेन गत्वाहं त्वं च मातुल
49,61,janasthānasamīpe tu sthitvā tatra mamājñayā sauvarṇamṛgarūpaṃ tvam āsthāya tu śanaiḥ śanaiḥ,जनस्थानसमीपे तु स्थित्वा तत्र ममाज्ञया सौवर्णमृगरूपं त्वम् आस्थाय तु शनैः शनैः
49,62,gaccha tvaṃ tatra kāryārthaṃ yatra sītā vyavasthitā dṛṣṭvā sā mṛgapotaṃ tvāṃ sauvarṇaṃ tvayi mātula,गच्छ त्वं तत्र कार्यार्थं यत्र सीता व्यवस्थिता दृष्ट्वा सा मृगपोतं त्वां सौवर्णं त्वयि मातुल
49,63,spṛhāṃ kariṣyate rāmaṃ preṣayiṣyati bandhane tadvākyāt tatra gachantaṃ dhāvasva gahane vane,स्पृहां करिष्यते रामं प्रेषयिष्यति बन्धने तद्वाक्यात् तत्र गछन्तं धावस्व गहने वने
49,64,lakṣmaṇasyāpakarṣārthaṃ vaktavyaṃ vāgudīraṇam tataḥ puṣpakam āruhya māyārūpeṇa cāpy aham,लक्ष्मणस्यापकर्षार्थं वक्तव्यं वागुदीरणम् ततः पुष्पकम् आरुह्य मायारूपेण चाप्य् अहम्
49,65,tāṃ sītām aham āneṣye tasyām āsaktamānasaḥ tvam api svecchayā paścād āgamiṣyasi śobhana,तां सीताम् अहम् आनेष्ये तस्याम् आसक्तमानसः त्वम् अपि स्वेच्छया पश्चाद् आगमिष्यसि शोभन
49,66,ityukte rāvaṇenātha mārīco vākyam abravīt tvam eva gaccha pāpiṣṭha nāhaṃ gacchāmi tatra vai,इत्युक्ते रावणेनाथ मारीचो वाक्यम् अब्रवीत् त्वम् एव गच्छ पापिष्ठ नाहं गच्छामि तत्र वै
49,67,puraivānena rāmeṇa vyathito 'haṃ muner makhe ityuktavati mārīce rāvaṇaḥ krodhamūrcchitaḥ,पुरैवानेन रामेण व्यथितो ऽहं मुनेर् मखे इत्युक्तवति मारीचे रावणः क्रोधमूर्च्छितः
49,68,mārīcaṃ hantum ārebhe mārīco 'py āha rāvaṇam tava hastavadhād vīra rāmeṇa maraṇaṃ varam,मारीचं हन्तुम् आरेभे मारीचो ऽप्य् आह रावणम् तव हस्तवधाद् वीर रामेण मरणं वरम्
49,69,ahaṃ gamiṣyāmi tatra yatra tvaṃ netum icchasi atha puṣpakam āruhya janasthānam upāgataḥ,अहं गमिष्यामि तत्र यत्र त्वं नेतुम् इच्छसि अथ पुष्पकम् आरुह्य जनस्थानम् उपागतः
49,70,mārīcas tatra sauvarṇaṃ mṛgam āsthāya cāgrataḥ jagāma yatra sā sītā vartate janakātmajā,मारीचस् तत्र सौवर्णं मृगम् आस्थाय चाग्रतः जगाम यत्र सा सीता वर्तते जनकात्मजा
49,71,sauvarṇaṃ mṛgapotaṃ tu dṛṣṭvā sītā yaśasvinī bhāvikarmavaśād rāmam uvāca patim ātmanaḥ,सौवर्णं मृगपोतं तु दृष्ट्वा सीता यशस्विनी भाविकर्मवशाद् रामम् उवाच पतिम् आत्मनः
49,72,gṛhītvā dehi sauvarṇaṃ mṛgapotaṃ nṛpātmaja ayodhāyāṃ tu madgehe krīḍanārtham idaṃ mama,गृहीत्वा देहि सौवर्णं मृगपोतं नृपात्मज अयोधायां तु मद्गेहे क्रीडनार्थम् इदं मम
49,73,tayaivam ukto rāmas tu lakṣmaṇaṃ sthāpya tatra vai rakṣaṇārthaṃ tu sītāyā gato 'sau mṛgapṛṣṭhatah,तयैवम् उक्तो रामस् तु लक्ष्मणं स्थाप्य तत्र वै रक्षणार्थं तु सीताया गतो ऽसौ मृगपृष्ठतह्
49,74,rāmeṇa cānuyāto 'sau abhyadhāvad vane mṛgaḥ tataḥ sareṇa vivyādha rāmas taṃ mṛgapotakam,रामेण चानुयातो ऽसौ अभ्यधावद् वने मृगः ततः सरेण विव्याध रामस् तं मृगपोतकम्
49,75,hā lakṣmaṇeti coktvāsau nipapāta mahītale mārīcaḥ parvatākāras tena naṣṭo babhūva saḥ,हा लक्ष्मणेति चोक्त्वासौ निपपात महीतले मारीचः पर्वताकारस् तेन नष्टो बभूव सः
49,76,ākarṇya rudataḥ śabdaṃ sītā lakṣmaṇam abravīt gaccha lakṣmaṇa putra tvaṃ yatrāyaṃ śabda utthitaḥ,आकर्ण्य रुदतः शब्दं सीता लक्ष्मणम् अब्रवीत् गच्छ लक्ष्मण पुत्र त्वं यत्रायं शब्द उत्थितः
49,77,bhrātur jyeṣṭhasya tat tvaṃ vai rudataḥ śrūyate dhvaniḥ prāyo rāmasya saṃdehaṃ lakṣaye 'ham mahātmanaḥ,भ्रातुर् ज्येष्ठस्य तत् त्वं वै रुदतः श्रूयते ध्वनिः प्रायो रामस्य संदेहं लक्षये ऽहम् महात्मनः
49,78,ityuktaḥ sa tathā prāha lakṣmaṇas tām aninditām na hi rāmasya saṃdeho na bhayaṃ vidyate kvacit,इत्युक्तः स तथा प्राह लक्ष्मणस् ताम् अनिन्दिताम् न हि रामस्य संदेहो न भयं विद्यते क्वचित्
49,79,iti bruvānaṃ taṃ sītā bhāvikarmabalād bhṛtam lakṣmaṇaṃ prāha vaidehī viruddhavacanaṃ tadā,इति ब्रुवानं तं सीता भाविकर्मबलाद् भृतम् लक्ष्मणं प्राह वैदेही विरुद्धवचनं तदा
49,80,mṛte rāme tu mām icchann atas tvaṃ na gamiṣyasi ityuktaḥ sa vinītātmā asahann apriyaṃ vacaḥ,मृते रामे तु माम् इच्छन्न् अतस् त्वं न गमिष्यसि इत्युक्तः स विनीतात्मा असहन्न् अप्रियं वचः
49,81,jagāma rāmam anveṣṭuṃ tadā pārthivanandanaḥ saṃnyāsaveṣam āsthāya rāvaṇo 'pi durātmavān,जगाम रामम् अन्वेष्टुं तदा पार्थिवनन्दनः संन्यासवेषम् आस्थाय रावणो ऽपि दुरात्मवान्
49,82,sa sītāpārśvam āsādya vacanaṃ cedam uktavān āgato bharataḥ śrīmān ayodhyāyā mahāmatiḥ,स सीतापार्श्वम् आसाद्य वचनं चेदम् उक्तवान् आगतो भरतः श्रीमान् अयोध्याया महामतिः
49,83,rāmeṇa saha saṃbhāṣya sthitavāṃs tatra kānane māṃ ca preṣitavān rāmo vimānam idam āruha,रामेण सह संभाष्य स्थितवांस् तत्र कानने मां च प्रेषितवान् रामो विमानम् इदम् आरुह
49,84,ayodhyāṃ yāti rāmas tu bharatena prasāditaḥ mṛgabālaṃ tu vaidehi krīḍārthaṃ te gṛhītavān,अयोध्यां याति रामस् तु भरतेन प्रसादितः मृगबालं तु वैदेहि क्रीडार्थं ते गृहीतवान्
49,85,kleśitāsi mahāraṇye bahukālaṃ tvam īdṛśam saṃprāptarājyas te bhartā rāmaḥ sa rucirānanaḥ,क्लेशितासि महारण्ये बहुकालं त्वम् ईदृशम् संप्राप्तराज्यस् ते भर्ता रामः स रुचिराननः
49,86,lakṣmaṇaś ca vinītātmā vimānam idam āruha ityuktā sā tathā gatvā nītā tena mahātmanā,लक्ष्मणश् च विनीतात्मा विमानम् इदम् आरुह इत्युक्ता सा तथा गत्वा नीता तेन महात्मना
49,87,āruroha vimānaṃ tu chadmanā preritā satī taj jagāma tataḥ śīghraṃ vimānaṃ dakṣiṇāṃ diśam,आरुरोह विमानं तु छद्मना प्रेरिता सती तज् जगाम ततः शीघ्रं विमानं दक्षिणां दिशम्
49,88,tataḥ sītā suduḥkhārtā vilalāpa suduḥkhitā vimāne khe 'pi rodantyāś cakre sparśaṃ na rākṣasaḥ,ततः सीता सुदुःखार्ता विललाप सुदुःखिता विमाने खे ऽपि रोदन्त्याश् चक्रे स्पर्शं न राक्षसः
49,89,rāvaṇaḥ svena rūpeṇa babhūvātha mahātanuḥ daśagrīvaṃ mahākāyaṃ dṛṣṭvā sītā suduḥkhitā,रावणः स्वेन रूपेण बभूवाथ महातनुः दशग्रीवं महाकायं दृष्ट्वा सीता सुदुःखिता
49,90,hā rāma vañcitādyāhaṃ kenāpi cchadmarūpiṇā rakṣasā ghorarūpeṇa trāyasveti bhayārditā,हा राम वञ्चिताद्याहं केनापि च्छद्मरूपिणा रक्षसा घोररूपेण त्रायस्वेति भयार्दिता
49,91,he lakṣmaṇa mahābāho māṃ hi duṣṭena rakṣasā drutam āgatya rakṣasva nīyamānām athākulām,हे लक्ष्मण महाबाहो मां हि दुष्टेन रक्षसा द्रुतम् आगत्य रक्षस्व नीयमानाम् अथाकुलाम्
49,92,evaṃ pralapamānāyāḥ sītāyās tan mahat svanam ākarṇya gṛdhrarājas tu jaṭāyus tatra cāgataḥ,एवं प्रलपमानायाः सीतायास् तन् महत् स्वनम् आकर्ण्य गृध्रराजस् तु जटायुस् तत्र चागतः
49,93,tiṣṭha rāvaṇa duṣṭātman muñca muñcātra maithilīm ity uktvā yuyudhe tena jaṭāyus tatra vīryavān,तिष्ठ रावण दुष्टात्मन् मुञ्च मुञ्चात्र मैथिलीम् इत्य् उक्त्वा युयुधे तेन जटायुस् तत्र वीर्यवान्
49,94,pakṣābhyāṃ tāḍayām_asa jaṭāyus tasya vakṣasi tāḍayantaṃ tu taṃ matvā balavān iti rāvaṇaḥ,पक्षाभ्यां ताडयाम्_अस जटायुस् तस्य वक्षसि ताडयन्तं तु तं मत्वा बलवान् इति रावणः
49,95,tuṇḍacañcuprahārais tu bhṛśaṃ tena prapīḍitaḥ tata utthāpya vegena candrahāsam asiṃ mahat,तुण्डचञ्चुप्रहारैस् तु भृशं तेन प्रपीडितः तत उत्थाप्य वेगेन चन्द्रहासम् असिं महत्
49,96,jaghāna tena duṣṭātmā jaṭāyuṃ dharmacāriṇam nipapāta mahīpṛṣṭhe jaṭāyuḥ kṣīṇacetanaḥ,जघान तेन दुष्टात्मा जटायुं धर्मचारिणम् निपपात महीपृष्ठे जटायुः क्षीणचेतनः
49,97,uvāca ca daśagrīvaṃ duṣṭātman na tvayā hataḥ candrahāsasya vīryeṇa hato 'haṃ rākṣasādhama,उवाच च दशग्रीवं दुष्टात्मन् न त्वया हतः चन्द्रहासस्य वीर्येण हतो ऽहं राक्षसाधम
49,98,nirāyudhaṃ ko hanen mūḍha sāyudhas tvām ṛte janaḥ sītāpaharaṇaṃ viddhi mṛtyus te duṣṭa rākṣasa,निरायुधं को हनेन् मूढ सायुधस् त्वाम् ऋते जनः सीतापहरणं विद्धि मृत्युस् ते दुष्ट राक्षस
49,99,duṣṭa rāvaṇa rāmas tvāṃ vadhiṣyati na saṃśayaḥ rudatī duḥkhaśokārtā jaṭāyuṃ prāha maithilī,दुष्ट रावण रामस् त्वां वधिष्यति न संशयः रुदती दुःखशोकार्ता जटायुं प्राह मैथिली
49,100,matkṛte maraṇam yasmāt tvayā prāptaṃ dvijottama tasmād rāmaprasādena viṣṇulokam avāpsyasi,मत्कृते मरणम् यस्मात् त्वया प्राप्तं द्विजोत्तम तस्माद् रामप्रसादेन विष्णुलोकम् अवाप्स्यसि
49,101,yāvad rāmeṇa saṅgas te bhaviṣyati mahādvija tāvat tiṣṭhantu te prāṇā ity uktvā tu khagottamam,यावद् रामेण सङ्गस् ते भविष्यति महाद्विज तावत् तिष्ठन्तु ते प्राणा इत्य् उक्त्वा तु खगोत्तमम्
49,102,tatas tāny arpitāny aṅgād bhūṣaṇāni vimucya sā śīghraṃ nibadhya vastreṇa rāmahastaṃ gamiṣyatha,ततस् तान्य् अर्पितान्य् अङ्गाद् भूषणानि विमुच्य सा शीघ्रं निबध्य वस्त्रेण रामहस्तं गमिष्यथ
49,103,ity uktvā pātayām_asa bhūmau sītā suduḥkhitā evaṃ hṛtvā sa sītāṃ tu jaṭāyuṃ pātya bhūtale,इत्य् उक्त्वा पातयाम्_अस भूमौ सीता सुदुःखिता एवं हृत्वा स सीतां तु जटायुं पात्य भूतले
49,104,puṣpakeṇa gataḥ śīghraṃ laṅkāṃ duṣṭaniśācaraḥ aśokavanikāmadhye sthāpayitvā sa maithilīm,पुष्पकेण गतः शीघ्रं लङ्कां दुष्टनिशाचरः अशोकवनिकामध्ये स्थापयित्वा स मैथिलीम्
49,105,imām atraiva rakṣadhvaṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ ity ādiśya gṛhaṃ yāto rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ,इमाम् अत्रैव रक्षध्वं राक्षस्यो विकृताननाः इत्य् आदिश्य गृहं यातो रावणो राक्षसेश्वरः
49,106,laṅkānivāsinaś cocur ekāntaṃ ca parasparam asyāḥ puryā vināśārthaṃ sthāpiteyaṃ durātmanā,लङ्कानिवासिनश् चोचुर् एकान्तं च परस्परम् अस्याः पुर्या विनाशार्थं स्थापितेयं दुरात्मना
49,107,rākṣasībhir virūpābhī rakṣyamāṇā samantataḥ sītā ca duḥkhitā tatra smarantī rāmam eva sā,राक्षसीभिर् विरूपाभी रक्ष्यमाणा समन्ततः सीता च दुःखिता तत्र स्मरन्ती रामम् एव सा
49,108,uvāsa sā suduḥkhārtā duḥkhitā rudatī bhṛśam yathā jñānakhale devī haṃsayānā sarasvatī,उवास सा सुदुःखार्ता दुःखिता रुदती भृशम् यथा ज्ञानखले देवी हंसयाना सरस्वती
49,109,sugrīvabhṛtyā harayaś caturaś ca yadṛcchayā vastrabaddhaṃ tayotsṛṣṭaṃ gṛhītvā bhūṣaṇaṃ drutam,सुग्रीवभृत्या हरयश् चतुरश् च यदृच्छया वस्त्रबद्धं तयोत्सृष्टं गृहीत्वा भूषणं द्रुतम्
49,110,svabhartre vinivedyocuḥ sugrīvāya mahātmane araṇye 'bhūn mahāyuddhaṃ jaṭāyo rāvaṇasya ca,स्वभर्त्रे विनिवेद्योचुः सुग्रीवाय महात्मने अरण्ये ऽभून् महायुद्धं जटायो रावणस्य च
49,111,atha rāmaś ca taṃ hatvā mārīcaṃ māyayāgatam nivṛtto lakṣaṇaṃ dṛṣṭvā tena gatvā svam āśramam,अथ रामश् च तं हत्वा मारीचं माययागतम् निवृत्तो लक्षणं दृष्ट्वा तेन गत्वा स्वम् आश्रमम्
49,112,sītām apaśyan duḥkhārtaḥ praruroda sa rāghavaḥ lakṣmaṇaś ca mahātejā ruroda bhṛśaduḥkhitaḥ,सीताम् अपश्यन् दुःखार्तः प्ररुरोद स राघवः लक्ष्मणश् च महातेजा रुरोद भृशदुःखितः
49,113,bahuprakāram asvasthaṃ rudantaṃ rāghavaṃ tadā bhūtale patitaṃ dhīmān utthāpyāśvāsya lakṣmaṇaḥ,बहुप्रकारम् अस्वस्थं रुदन्तं राघवं तदा भूतले पतितं धीमान् उत्थाप्याश्वास्य लक्ष्मणः
49,114,uvāca vacanaṃ prāptaṃ tadā yat tac chṛṇuṣva me ativelaṃ mahārāja na śokaṃ kartum arhasi,उवाच वचनं प्राप्तं तदा यत् तच् छृणुष्व मे अतिवेलं महाराज न शोकं कर्तुम् अर्हसि
49,115,uttiṣṭhottiṣṭha śīghraṃ tvaṃ sītāṃ mṛgayituṃ prabho ity evaṃ vadatā tena lakṣmaṇena mahātmanā,उत्तिष्ठोत्तिष्ठ शीघ्रं त्वं सीतां मृगयितुं प्रभो इत्य् एवं वदता तेन लक्ष्मणेन महात्मना
49,116,utthāpito narapatir duḥkhito duḥkhitena tu bhrātrā saha jagāmātha sītāṃ mṛgayituṃ vanam,उत्थापितो नरपतिर् दुःखितो दुःखितेन तु भ्रात्रा सह जगामाथ सीतां मृगयितुं वनम्
49,117,vanāni sarvāṇi viśodhya rāghavo girīn samastān girisānugocarān tathā munīnām api cāśramān bahūṃs tṛṇādivallīgahaneṣu bhūmiṣu,वनानि सर्वाणि विशोध्य राघवो गिरीन् समस्तान् गिरिसानुगोचरान् तथा मुनीनाम् अपि चाश्रमान् बहूंस् तृणादिवल्लीगहनेषु भूमिषु
49,118,nadītaṭe bhūvivare guhāyāṃ nirīkṣamāṇo 'pi mahānubhāvaḥ priyām apaśyan bhṛśaduḥkhitas tadā jaṭāyuṣaṃ vīkṣya ca ghātitaṃ nṛpaḥ,नदीतटे भूविवरे गुहायां निरीक्षमाणो ऽपि महानुभावः प्रियाम् अपश्यन् भृशदुःखितस् तदा जटायुषं वीक्ष्य च घातितं नृपः
49,119,aho bhavān kena hatas tvam īdṛśīṃ daśām avāpto 'si mṛto 'si jīvasi mamādya sarvaṃ samaduḥkhitasya bhoḥ patnīviyogād iha cāgatasya vai,अहो भवान् केन हतस् त्वम् ईदृशीं दशाम् अवाप्तो ऽसि मृतो ऽसि जीवसि ममाद्य सर्वं समदुःखितस्य भोः पत्नीवियोगाद् इह चागतस्य वै
49,120,ityuktamātre vihago 'tha kṛcchrād uvāca vācaṃ madhurāṃ tadānīm śṛṇuṣva rājan mama vṛttam atra vadāmi dṛṣṭaṃ ca kṛtaṃ ca sadyaḥ,इत्युक्तमात्रे विहगो ऽथ कृच्छ्राद् उवाच वाचं मधुरां तदानीम् शृणुष्व राजन् मम वृत्तम् अत्र वदामि दृष्टं च कृतं च सद्यः
49,121,daśānanas tām apanīya māyayā sītāṃ samāropya vimānam uttamam jagāma khe dakṣiṇadiṅmukho 'sau sītā ca mātā vilalāpa duḥkhitā,दशाननस् ताम् अपनीय मायया सीतां समारोप्य विमानम् उत्तमम् जगाम खे दक्षिणदिङ्मुखो ऽसौ सीता च माता विललाप दुःखिता
49,122,ākarṇya sītāsvanam āgato 'haṃ sītāṃ vimoktuṃ svabalena rāghava yuddhaṃ ca tenāham atīva kṛtvā hataḥ punaḥ khaḍgabalena rakṣasā,आकर्ण्य सीतास्वनम् आगतो ऽहं सीतां विमोक्तुं स्वबलेन राघव युद्धं च तेनाहम् अतीव कृत्वा हतः पुनः खड्गबलेन रक्षसा
49,123,vaidehivākyād iha jīvatā mayā dṛṣṭo bhavān svargam ito gamiṣye mā rāma śokaṃ kuru bhūmipāla jahy adya duṣṭaṃ sagaṇaṃ tu nairṛtam,वैदेहिवाक्याद् इह जीवता मया दृष्टो भवान् स्वर्गम् इतो गमिष्ये मा राम शोकं कुरु भूमिपाल जह्य् अद्य दुष्टं सगणं तु नैरृतम्
49,124,rāmo jaṭāyuṣetyuktaḥ punas taṃ cāha śokataḥ svasty astu te dvijavara gatis tu paramāstu te,रामो जटायुषेत्युक्तः पुनस् तं चाह शोकतः स्वस्त्य् अस्तु ते द्विजवर गतिस् तु परमास्तु ते
49,125,tato jaṭāyuḥ svaṃ dehaṃ vihāya gatavān divam vimānena tu ramyeṇa sevyamāno 'psarogaṇaiḥ,ततो जटायुः स्वं देहं विहाय गतवान् दिवम् विमानेन तु रम्येण सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः
49,126,rāmo 'pi dagdhvā taddehaṃ snāto dattvā jalāñjalim bhrātrā sa gacchan duḥkhārto rākṣasīṃ pathi dṛṣṭavān,रामो ऽपि दग्ध्वा तद्देहं स्नातो दत्त्वा जलाञ्जलिम् भ्रात्रा स गच्छन् दुःखार्तो राक्षसीं पथि दृष्टवान्
49,127,udvamantīṃ maholkābhāṃ vivṛtāsyāṃ bhayaṃkarīm kṣayaṃ nayantīṃ jantūn vai pātayitvā gato ruṣā,उद्वमन्तीं महोल्काभां विवृतास्यां भयंकरीम् क्षयं नयन्तीं जन्तून् वै पातयित्वा गतो रुषा
49,128,gacchan vanāntaraṃ rāmaḥ sa kabandhaṃ dadarśa ha virūpaṃ jaṭharamukhaṃ dīrghabāhuṃ ghanastanam,गच्छन् वनान्तरं रामः स कबन्धं ददर्श ह विरूपं जठरमुखं दीर्घबाहुं घनस्तनम्
49,129,rundhānaṃ rāmamārgaṃ tu dṛṣṭvā taṃ dagdhavāñ śanaiḥ dagdho 'sau divyarūpī tu khastho rāmam abhāṣata,रुन्धानं राममार्गं तु दृष्ट्वा तं दग्धवाञ् शनैः दग्धो ऽसौ दिव्यरूपी तु खस्थो रामम् अभाषत
49,130,rāma rāma mahābāho tvayā mama mahāmate virūpaṃ nāśitaṃ vira muniśāpāc cirāgatam,राम राम महाबाहो त्वया मम महामते विरूपं नाशितं विर मुनिशापाच् चिरागतम्
49,131,tridivaṃ yāmi dhanyo 'smi tvatprasādān na saṃśayaḥ tvaṃ sītāprāptaye sakhyaṃ kuru sūryasutena bhoḥ,त्रिदिवं यामि धन्यो ऽस्मि त्वत्प्रसादान् न संशयः त्वं सीताप्राप्तये सख्यं कुरु सूर्यसुतेन भोः
49,132,vānarendreṇa gatvā tu sugrīve svaṃ nivedya vai bhaviṣyati nṛpaśreṣṭha ṛṣyamūkagiriṃ vraja,वानरेन्द्रेण गत्वा तु सुग्रीवे स्वं निवेद्य वै भविष्यति नृपश्रेष्ठ ऋष्यमूकगिरिं व्रज
49,133,ity ukvā tu gate tasmin rāmo lakṣmaṇasaṃyutaḥ siddhais tu munibhiḥ śūnyam āśramaṃ praviveśa ha,इत्य् उक्वा तु गते तस्मिन् रामो लक्ष्मणसंयुतः सिद्धैस् तु मुनिभिः शून्यम् आश्रमं प्रविवेश ह
49,134,tatrasthāṃ tāpasīṃ dṛṣṭvā tayā saṃlāpya saṃsthitaḥ śabarīṃ munimukhyānāṃ sa paryāhatakalmaṣām,तत्रस्थां तापसीं दृष्ट्वा तया संलाप्य संस्थितः शबरीं मुनिमुख्यानां स पर्याहतकल्मषाम्
49,135,tayā saṃpūjito rāmo badarādibhir īśvaraḥ sāpy enaṃ pūjayitvā tu svām avasthāṃ nivedya vai,तया संपूजितो रामो बदरादिभिर् ईश्वरः साप्य् एनं पूजयित्वा तु स्वाम् अवस्थां निवेद्य वै
49,136,sītāṃ tvaṃ prāpsyasīty uktvā praviśyāgniṃ divaṃgatā divaṃ prasthāpya tāṃ cāpi jagāmānyatra rāghavaḥ,सीतां त्वं प्राप्स्यसीत्य् उक्त्वा प्रविश्याग्निं दिवंगता दिवं प्रस्थाप्य तां चापि जगामान्यत्र राघवः
49,137,tato vinītena guṇānvitena bhrātrā sameto jagadekanāthaḥ priyāviyogena suduḥkhitātmā jagāma yāmyāṃ sa tu rāmadevaḥ,ततो विनीतेन गुणान्वितेन भ्रात्रा समेतो जगदेकनाथः प्रियावियोगेन सुदुःखितात्मा जगाम याम्यां स तु रामदेवः
50,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe rāmaprādurbhāve ekonapañcāśo 'dhyāyaḥ narp 49 vālinā kṛtavairo 'tha durgavartī harīśvaraḥ sugrīvo dṛṣṭavān dūrād dṛṣṭvāha pavanātmajam,इति श्रीनरसिंहपुराणे रामप्रादुर्भावे एकोनपञ्चाशो ऽध्यायः नर्प् ४९ वालिना कृतवैरो ऽथ दुर्गवर्ती हरीश्वरः सुग्रीवो दृष्टवान् दूराद् दृष्ट्वाह पवनात्मजम्
50,2,kasyemau sudhanuḥpāṇī cīravalkaladhāriṇau paśyantau sarasīṃ divyāṃ padmotpalasamāvṛtām,कस्येमौ सुधनुःपाणी चीरवल्कलधारिणौ पश्यन्तौ सरसीं दिव्यां पद्मोत्पलसमावृताम्
50,3,nānārūpadharāv etau tāpasaṃ veṣam āsthitau vālidūtāv iha prāptāv iti niścitya sūryajaḥ,नानारूपधराव् एतौ तापसं वेषम् आस्थितौ वालिदूताव् इह प्राप्ताव् इति निश्चित्य सूर्यजः
50,4,utpapāta bhayatrastaḥ ṛṣyamūkād vanāntaram vānaraiḥ sahitaḥ sarvair agastyāśramam uttamam,उत्पपात भयत्रस्तः ऋष्यमूकाद् वनान्तरम् वानरैः सहितः सर्वैर् अगस्त्याश्रमम् उत्तमम्
50,5,tatra sthitvā sa sugrīvaḥ prāha vāyusutaṃ punaḥ hanūman pṛccha śīghraṃ tvaṃ gaccha tāpasaveṣadhṛk,तत्र स्थित्वा स सुग्रीवः प्राह वायुसुतं पुनः हनूमन् पृच्छ शीघ्रं त्वं गच्छ तापसवेषधृक्
50,6,kau hi kasya sutau jātau kimarthaṃ tatra saṃsthitau jñātvā satyaṃ mama brūhi vāyuputra mahāmate,कौ हि कस्य सुतौ जातौ किमर्थं तत्र संस्थितौ ज्ञात्वा सत्यं मम ब्रूहि वायुपुत्र महामते
50,7,ityukto hanumān gatvā pampātaṭam anuttamam bikṣurūpī sa taṃ prāha rāmaṃ bhrātrā samanvitam,इत्युक्तो हनुमान् गत्वा पम्पातटम् अनुत्तमम् बिक्षुरूपी स तं प्राह रामं भ्रात्रा समन्वितम्
50,8,ko bhavān iha saṃprāptas tathyaṃ brūhi mahāmate araṇye nirjane ghore kutas tvaṃ kiṃ prayojanam,को भवान् इह संप्राप्तस् तथ्यं ब्रूहि महामते अरण्ये निर्जने घोरे कुतस् त्वं किं प्रयोजनम्
50,9,evaṃ vadantaṃ taṃ prāha lakṣmaṇo bhrātur ājñayā pravakṣyāmi nibodha tvaṃ rāmavṛttāntam āditaḥ,एवं वदन्तं तं प्राह लक्ष्मणो भ्रातुर् आज्ञया प्रवक्ष्यामि निबोध त्वं रामवृत्तान्तम् आदितः
50,10,rājā daśaratho nāma babhūva bhuvi viśrutaḥ tasya putro mahābuddhe rāmo jyeṣṭho mamāgrajaḥ,राजा दशरथो नाम बभूव भुवि विश्रुतः तस्य पुत्रो महाबुद्धे रामो ज्येष्ठो ममाग्रजः
50,11,asyābhiṣeka ārabdhaḥ kaikeyyā tu nivāritaḥ pitur ājñām ayaṃ kurvan rāmo bhrātā mamāgrajaḥ,अस्याभिषेक आरब्धः कैकेय्या तु निवारितः पितुर् आज्ञाम् अयं कुर्वन् रामो भ्राता ममाग्रजः
50,12,mayā saha viniṣkramya sītayā saha bhāryayā praviṣṭo daṇḍakāraṇyaṃ nānāmunisamākulam,मया सह विनिष्क्रम्य सीतया सह भार्यया प्रविष्टो दण्डकारण्यं नानामुनिसमाकुलम्
50,13,janasthāne nivasato rāmasyāsya mahātmanaḥ bhāryā sītā tatra vane kenāpi pāpmanā hṛtā,जनस्थाने निवसतो रामस्यास्य महात्मनः भार्या सीता तत्र वने केनापि पाप्मना हृता
50,14,sītām anveṣayan vīro rāmaḥ kamalalocanaḥ ihāyātas tvayā dṛṣṭa iti vṛttāntam īritam,सीताम् अन्वेषयन् वीरो रामः कमललोचनः इहायातस् त्वया दृष्ट इति वृत्तान्तम् ईरितम्
50,15,śrutvā tato vacas tasya lakṣmaṇasya mahātmanaḥ avyañjitātmā viśvāsād *dhanūmān mārutātmajaḥ,श्रुत्वा ततो वचस् तस्य लक्ष्मणस्य महात्मनः अव्यञ्जितात्मा विश्वासाद् *धनूमान् मारुतात्मजः
50,16,tvaṃ me svāmī iti vadan rāmaṃ raghupatiṃ tadā āśvāsyānīya sugrīvaṃ tayoḥ sakhyam akārayat,त्वं मे स्वामी इति वदन् रामं रघुपतिं तदा आश्वास्यानीय सुग्रीवं तयोः सख्यम् अकारयत्
50,17,śirasy āropya pādābjaṃ rāmasya viditātmanaḥ sugrīvo vānarendras tu uvāca madhurākṣaram,शिरस्य् आरोप्य पादाब्जं रामस्य विदितात्मनः सुग्रीवो वानरेन्द्रस् तु उवाच मधुराक्षरम्
50,18,adyaprabhṛti rājendra tvaṃ me svāmī na saṃśayaḥ ahaṃ tu tava bhṛtyaś ca vānaraiḥ sahitaḥ prabho,अद्यप्रभृति राजेन्द्र त्वं मे स्वामी न संशयः अहं तु तव भृत्यश् च वानरैः सहितः प्रभो
50,19,tvacchatrur mama śatruḥ syād adyaprabhṛti rāghava mitraṃ te mama sanmitraṃ tvadduḥkhaṃ tan mamāpi ca,त्वच्छत्रुर् मम शत्रुः स्याद् अद्यप्रभृति राघव मित्रं ते मम सन्मित्रं त्वद्दुःखं तन् ममापि च
50,20,tvatprītir eva matprītir ity uktvā punar āha tam vālī nāma mama jyeṣṭho mahābalaparākramaḥ,त्वत्प्रीतिर् एव मत्प्रीतिर् इत्य् उक्त्वा पुनर् आह तम् वाली नाम मम ज्येष्ठो महाबलपराक्रमः
50,21,bhāryāpahārī duṣṭātmā madanāsaktamānasaḥ tvām ṛte puruṣavyāghra nāsti hantādya vālinam,भार्यापहारी दुष्टात्मा मदनासक्तमानसः त्वाम् ऋते पुरुषव्याघ्र नास्ति हन्ताद्य वालिनम्
50,22,yugapat saptatālāṃs tu tarūn yo vai vadhiṣyati sa taṃ vadhiṣyatīty uktaṃ purāṇajñair nṛpātmaja,युगपत् सप्ततालांस् तु तरून् यो वै वधिष्यति स तं वधिष्यतीत्य् उक्तं पुराणज्ञैर् नृपात्मज
50,23,tatpriyārthaṃ hi rāmo 'pi śrīmāṃś chittvā mahātarūn ardhākṛṣṭena bāṇena yugapad raghunandanaḥ,तत्प्रियार्थं हि रामो ऽपि श्रीमांश् छित्त्वा महातरून् अर्धाकृष्टेन बाणेन युगपद् रघुनन्दनः
50,24,viddhvā mahātarūn rāmaḥ sugrīvaṃ prāha pārthivam vālinā gaccha yudhyasva kṛtacihno raveḥ suta,विद्ध्वा महातरून् रामः सुग्रीवं प्राह पार्थिवम् वालिना गच्छ युध्यस्व कृतचिह्नो रवेः सुत
50,25,ityuktaḥ kṛtacihno 'yaṃ yuddhaṃ cakre 'tha vālinā rāmo 'pi tatra gatvātha śareṇaikena vālinam,इत्युक्तः कृतचिह्नो ऽयं युद्धं चक्रे ऽथ वालिना रामो ऽपि तत्र गत्वाथ शरेणैकेन वालिनम्
50,26,vivyādha vīryavān vālī papāta ca mamāra ca vitrastaṃ vāliputraṃ tu aṅgadaṃ vinayānvitam,विव्याध वीर्यवान् वाली पपात च ममार च वित्रस्तं वालिपुत्रं तु अङ्गदं विनयान्वितम्
50,27,raṇaśauṇḍaṃ yauvarājye niyuktvā rāghavas tadā tāṃ ca tārāṃ tathā dattvā rāmaś ca ravisūnave,रणशौण्डं यौवराज्ये नियुक्त्वा राघवस् तदा तां च तारां तथा दत्त्वा रामश् च रविसूनवे
50,28,sugrīvaṃ prāha dharmātmā rāmaḥ kamalalocanaḥ rājyam anveṣaya svaṃ tvaṃ kapīnāṃ punar āvraja,सुग्रीवं प्राह धर्मात्मा रामः कमललोचनः राज्यम् अन्वेषय स्वं त्वं कपीनां पुनर् आव्रज
50,29,tvaṃ sītānveṣaṇe yatnaṃ kuru śīghraṃ harīśvara ityuktaḥ prāha sugrīvo rāmaṃ lakṣmaṇasaṃyutam,त्वं सीतान्वेषणे यत्नं कुरु शीघ्रं हरीश्वर इत्युक्तः प्राह सुग्रीवो रामं लक्ष्मणसंयुतम्
50,30,prāvṛṭkālo mahān prāptaḥ sāṃprataṃ raghunandana vānarāṇāṃ gatir nāsti vane varṣati vāsave,प्रावृट्कालो महान् प्राप्तः सांप्रतं रघुनन्दन वानराणां गतिर् नास्ति वने वर्षति वासवे
50,31,gate tasmiṃs tu rājendra prāpte śaradi nirmale cārān saṃpreṣayiṣyāmi vānarān dikṣu rāghava,गते तस्मिंस् तु राजेन्द्र प्राप्ते शरदि निर्मले चारान् संप्रेषयिष्यामि वानरान् दिक्षु राघव
50,32,ity uktvā rāmacandraṃ sa taṃ praṇamya kapīśvaraḥ pampāpuraṃ praviśyātha reme tārāsamanvitaḥ,इत्य् उक्त्वा रामचन्द्रं स तं प्रणम्य कपीश्वरः पम्पापुरं प्रविश्याथ रेमे तारासमन्वितः
50,33,rāmo 'pi vidhivad bhrātrā śailasānau mahāvane nivāsaṃ kṛtavān śaile nīlakaṇṭhe mahāmatiḥ,रामो ऽपि विधिवद् भ्रात्रा शैलसानौ महावने निवासं कृतवान् शैले नीलकण्ठे महामतिः
50,34,prāvṛṭkāle gate kṛcchrāt prāpte śaradi rāghavaḥ sītāviyogād vyathitaḥ saumitriṃ prāha lakṣmaṇam,प्रावृट्काले गते कृच्छ्रात् प्राप्ते शरदि राघवः सीतावियोगाद् व्यथितः सौमित्रिं प्राह लक्ष्मणम्
50,35,ullaṅghitas tu samayaḥ sugrīveṇa tato ruṣā lakṣmaṇaṃ prāha kākutstho bhrātaraṃ bhrātṛvatsalaḥ,उल्लङ्घितस् तु समयः सुग्रीवेण ततो रुषा लक्ष्मणं प्राह काकुत्स्थो भ्रातरं भ्रातृवत्सलः
50,36,gaccha lakṣmaṇa duṣṭo 'sau nāgataḥ kapināyakaḥ gate tu varṣākāle 'haṃ āgamiṣyāmi te 'ntikam,गच्छ लक्ष्मण दुष्टो ऽसौ नागतः कपिनायकः गते तु वर्षाकाले ऽहं आगमिष्यामि ते ऽन्तिकम्
50,37,anekair vānaraiḥ sārdham ity uktvāsau tadā gataḥ tatra gaccha tvarāyukto yatrāste kapināyakaḥ,अनेकैर् वानरैः सार्धम् इत्य् उक्त्वासौ तदा गतः तत्र गच्छ त्वरायुक्तो यत्रास्ते कपिनायकः
50,38,taṃ duṣṭaṃ agrataḥ kṛtvā harisenāsamanvitam ramantaṃ tārayā sārdhaṃ śīghram ānaya māṃ prati,तं दुष्टं अग्रतः कृत्वा हरिसेनासमन्वितम् रमन्तं तारया सार्धं शीघ्रम् आनय मां प्रति
50,39,nātrāgacchati sugrīvo yady asau prāptabhūtikaḥ tadā tvayaivaṃ vaktavyaḥ sugrīvo 'nṛtabhāṣakaḥ,नात्रागच्छति सुग्रीवो यद्य् असौ प्राप्तभूतिकः तदा त्वयैवं वक्तव्यः सुग्रीवो ऽनृतभाषकः
50,40,vālihantā śaro duṣṭa kare me 'dyāpi tiṣṭhati smṛtvaitad ācara kape rāmavākyaṃ hitaṃ tava,वालिहन्ता शरो दुष्ट करे मे ऽद्यापि तिष्ठति स्मृत्वैतद् आचर कपे रामवाक्यं हितं तव
50,41,ityuktas tu tathety uktvā rāmaṃ natvā ca lakṣmaṇaḥ pampāpuraṃ jagāmātha sugrīvo yatra tiṣṭhati dṛṣṭvā sa tatra sugrīvaṃ kapirājaṃ babhāṣa vai,इत्युक्तस् तु तथेत्य् उक्त्वा रामं नत्वा च लक्ष्मणः पम्पापुरं जगामाथ सुग्रीवो यत्र तिष्ठति दृष्ट्वा स तत्र सुग्रीवं कपिराजं बभाष वै
50,42,tārābhogaviṣaktas tvaṃ rāmakāryaparāṅmukhaḥ kiṃ tvayā vismṛtaṃ sarvaṃ rāmāgre samayaṃ kṛtam,ताराभोगविषक्तस् त्वं रामकार्यपराङ्मुखः किं त्वया विस्मृतं सर्वं रामाग्रे समयं कृतम्
50,43,sītām anviṣya dāsyāmi yatra kvāpīti durmate hatvā tu vālinaṃ rājyaṃ yena dattaṃ purā tava,सीताम् अन्विष्य दास्यामि यत्र क्वापीति दुर्मते हत्वा तु वालिनं राज्यं येन दत्तं पुरा तव
50,44,tvām ṛte ko 'vamanyeta kapīndra pāpacetasa pratiśrutya ca rāmasya bhāryāhīnasya bhūpate,त्वाम् ऋते को ऽवमन्येत कपीन्द्र पापचेतस प्रतिश्रुत्य च रामस्य भार्याहीनस्य भूपते
50,45,sāhāyyaṃ te karomīti devāgnijalasaṃnidhau ye ye ca śatravo rājaṃs te te ca mama śatravaḥ,साहाय्यं ते करोमीति देवाग्निजलसंनिधौ ये ये च शत्रवो राजंस् ते ते च मम शत्रवः
50,46,mitrāṇi yāni te deva tāni mitrāṇi me sadā sītām anveṣituṃ rājan vānarair bahubhir vṛtaḥ,मित्राणि यानि ते देव तानि मित्राणि मे सदा सीताम् अन्वेषितुं राजन् वानरैर् बहुभिर् वृतः
50,47,satyaṃ yāsyāmi te pārśvam ity uktvā ko 'nyathākarot tvām ṛte pāpinaṃ duṣṭaṃ rāmadevasya saṃnidhau,सत्यं यास्यामि ते पार्श्वम् इत्य् उक्त्वा को ऽन्यथाकरोत् त्वाम् ऋते पापिनं दुष्टं रामदेवस्य संनिधौ
50,48,kārayitvā tu tenaivaṃ svakāryaṃ duṣṭavānara ṛṣīṇāṃ satyavad vākyaṃ tvayi dṛṣṭaṃ mayādhunā,कारयित्वा तु तेनैवं स्वकार्यं दुष्टवानर ऋषीणां सत्यवद् वाक्यं त्वयि दृष्टं मयाधुना
50,49,sarvasya hi kṛtārthasya matir anyā pravartate vatsaḥ kṣīrakṣayaṃ dṛṣṭvā parityajati mātaram,सर्वस्य हि कृतार्थस्य मतिर् अन्या प्रवर्तते वत्सः क्षीरक्षयं दृष्ट्वा परित्यजति मातरम्
50,50,janavṛttavidāṃ loke sarvajñānāṃ mahātmanām na taṃ paśyāmi loke 'smin kṛtaṃ pratikaroti yaḥ,जनवृत्तविदां लोके सर्वज्ञानां महात्मनाम् न तं पश्यामि लोके ऽस्मिन् कृतं प्रतिकरोति यः
50,51,śāstreṣu niṣkṛtir dṛṣṭā mahāpātakinām api kṛtaghnasya kape duṣṭa na dṛṣṭā niṣkṛtiḥ purā,शास्त्रेषु निष्कृतिर् दृष्टा महापातकिनाम् अपि कृतघ्नस्य कपे दुष्ट न दृष्टा निष्कृतिः पुरा
50,52,kṛtaghnatā na kāryā te tvatkṛtaṃ samayaṃ smara ehy ehy āgaccha śaraṇaṃ kakutsthaṃ hitapālakam,कृतघ्नता न कार्या ते त्वत्कृतं समयं स्मर एह्य् एह्य् आगच्छ शरणं ककुत्स्थं हितपालकम्
50,53,yadi nāyāsi ca kape rāmavākyam idaṃ śṛṇu nayiṣe mṛtyusadanaṃ sugrīvaṃ vālinaṃ yathā,यदि नायासि च कपे रामवाक्यम् इदं शृणु नयिषे मृत्युसदनं सुग्रीवं वालिनं यथा
50,54,sa śaro vidyate 'smākaṃ yena vālī hataḥ kapiḥ lakṣmaṇenaivam ukto 'sau sugrīvaḥ kapināyakaḥ,स शरो विद्यते ऽस्माकं येन वाली हतः कपिः लक्ष्मणेनैवम् उक्तो ऽसौ सुग्रीवः कपिनायकः
50,55,nirgatya tu namaś cakre lakṣmaṇaṃ mantriṇoditaḥ uvāca ca mahātmānaṃ lakṣmaṇaṃ vānarādhipaḥ,निर्गत्य तु नमश् चक्रे लक्ष्मणं मन्त्रिणोदितः उवाच च महात्मानं लक्ष्मणं वानराधिपः
50,56,ajñānakṛtapāpānām asmākaṃ kṣantum arhasi samayaḥ kṛto mayā rājñā rāmeṇāmitatejasā,अज्ञानकृतपापानाम् अस्माकं क्षन्तुम् अर्हसि समयः कृतो मया राज्ञा रामेणामिततेजसा
50,57,yas tadānīṃ mahābhāga tam adyāpi na laṅghaye yāsyāmi nikhilair adya kapibhir nṛpanandana,यस् तदानीं महाभाग तम् अद्यापि न लङ्घये यास्यामि निखिलैर् अद्य कपिभिर् नृपनन्दन
50,58,tvayā saha mahāvīra rāmapārśvaṃ na saṃśayaḥ māṃ dṛṣṭvā tatra kākutstho yad vakṣyati ca māṃ prati,त्वया सह महावीर रामपार्श्वं न संशयः मां दृष्ट्वा तत्र काकुत्स्थो यद् वक्ष्यति च मां प्रति
50,59,tat sarvaṃ śirasā gṛhya kariṣyāmi na saṃśayaḥ santi me harayaḥ śūrāḥ sītānveṣaṇakarmaṇi,तत् सर्वं शिरसा गृह्य करिष्यामि न संशयः सन्ति मे हरयः शूराः सीतान्वेषणकर्मणि
50,60,tāny ahaṃ preṣayiṣyāmi dikṣu sarvāsu pārthiva ityuktaḥ kapirājena sugrīveṇa sa lakṣmaṇaḥ,तान्य् अहं प्रेषयिष्यामि दिक्षु सर्वासु पार्थिव इत्युक्तः कपिराजेन सुग्रीवेण स लक्ष्मणः
50,61,ehi śīghraṃ gamiṣyāmo rāmapārśvam ito 'dhunā senā cāhūyatāṃ vīra ṛkṣāṇāṃ hariṇām api,एहि शीघ्रं गमिष्यामो रामपार्श्वम् इतो ऽधुना सेना चाहूयतां वीर ऋक्षाणां हरिणाम् अपि
50,62,yāṃ dṛṣṭvā prītim abahyeti rāghavas te mahāmate ityukto lakṣmaṇenātha sugrīvaḥ sa tu vīryavān,यां दृष्ट्वा प्रीतिम् अबह्येति राघवस् ते महामते इत्युक्तो लक्ष्मणेनाथ सुग्रीवः स तु वीर्यवान्
50,63,pārśvasthaṃ yuvarājānam aṅgadaṃ saṃjñayābravīt so 'pi nirgatya senānīm āha senāpatiṃ tadā,पार्श्वस्थं युवराजानम् अङ्गदं संज्ञयाब्रवीत् सो ऽपि निर्गत्य सेनानीम् आह सेनापतिं तदा
50,64,tenāhūtāḥ samāgatya ṛkṣavānarakoṭayaḥ guhāsthāś ca giristhāś ca vṛkṣasthāś caiva vānarāḥ,तेनाहूताः समागत्य ऋक्षवानरकोटयः गुहास्थाश् च गिरिस्थाश् च वृक्षस्थाश् चैव वानराः
50,65,taiḥ sārdhaṃ parvatākārair vānarair bhīmavikramaiḥ sugrīvaḥ śīghram āgatya vavande rāghavaṃ tadā,तैः सार्धं पर्वताकारैर् वानरैर् भीमविक्रमैः सुग्रीवः शीघ्रम् आगत्य ववन्दे राघवं तदा
50,66,lakṣmaṇo 'pi namaskṛtya rāmaṃ bhrātaram abravīt prasādaṃ kuru sugrīve vinīte cādhunā nṛpa,लक्ष्मणो ऽपि नमस्कृत्य रामं भ्रातरम् अब्रवीत् प्रसादं कुरु सुग्रीवे विनीते चाधुना नृप
50,67,ityukto rāghavas tena bhrātā sugrīvam abravīt āgacchātra mahāvīra sugrīva kuśalaṃ tava,इत्युक्तो राघवस् तेन भ्राता सुग्रीवम् अब्रवीत् आगच्छात्र महावीर सुग्रीव कुशलं तव
50,68,śrutvetthaṃ rāmavacanaṃ prasannaṃ ca narādhipam śirasy añjalim ādhāya sugrīvo rāmam abravīt,श्रुत्वेत्थं रामवचनं प्रसन्नं च नराधिपम् शिरस्य् अञ्जलिम् आधाय सुग्रीवो रामम् अब्रवीत्
50,69,tadā me kuśalaṃ rājan sītādevī tava prabho anviṣya tu yadā dattā mayā bhavati nānyathā,तदा मे कुशलं राजन् सीतादेवी तव प्रभो अन्विष्य तु यदा दत्ता मया भवति नान्यथा
50,70,ityukte vacane tena hanūmān mārutātmajaḥ natvā rāmaṃ babhāṣainaṃ sugrīvaṃ kapināyakam,इत्युक्ते वचने तेन हनूमान् मारुतात्मजः नत्वा रामं बभाषैनं सुग्रीवं कपिनायकम्
50,71,śṛṇu sugrīva me vākyaṃ rājāyaṃ duḥkhito bhṛśam sītāviyogena ca sadā nāśnāti ca phalādikam,शृणु सुग्रीव मे वाक्यं राजायं दुःखितो भृशम् सीतावियोगेन च सदा नाश्नाति च फलादिकम्
50,72,asya duḥkhena satataṃ lakṣmaṇo 'yaṃ suduḥkhitaḥ etayor atra yāvasthā tāṃ śrutvā bharato 'nujaḥ,अस्य दुःखेन सततं लक्ष्मणो ऽयं सुदुःखितः एतयोर् अत्र यावस्था तां श्रुत्वा भरतो ऽनुजः
50,73,duḥkhī bhavati tadduḥkhād duḥkhaṃ prāpnoti tajjanaḥ yata evam ato rājan sītānveṣanam ācara,दुःखी भवति तद्दुःखाद् दुःखं प्राप्नोति तज्जनः यत एवम् अतो राजन् सीतान्वेषनम् आचर
50,74,ityukte vacane tatra vāyuputreṇa dhīmatā jāmbavān atitejasvī natvā rāmaṃ puraḥsthitaḥ,इत्युक्ते वचने तत्र वायुपुत्रेण धीमता जाम्बवान् अतितेजस्वी नत्वा रामं पुरःस्थितः
50,75,sa prāha kapirājaṃ taṃ nītimān nītimad vacaḥ yad uktaṃ vāyuputreṇa tat tathety avagaccha bhoḥ,स प्राह कपिराजं तं नीतिमान् नीतिमद् वचः यद् उक्तं वायुपुत्रेण तत् तथेत्य् अवगच्छ भोः
50,76,yatra kvāpi sthitā sītā rāmabhāryā yaśasvinī pativratā mahābhāgā vaidehī janakātmajā,यत्र क्वापि स्थिता सीता रामभार्या यशस्विनी पतिव्रता महाभागा वैदेही जनकात्मजा
50,77,adyāpi vṛttasaṃpannā iti me manasi sthitam na hi kalyāṇacittāyāḥ sītāyāḥ kenacid bhuvi,अद्यापि वृत्तसंपन्ना इति मे मनसि स्थितम् न हि कल्याणचित्तायाः सीतायाः केनचिद् भुवि
50,78,parābhavo 'sti sugrīva preṣayādyaiva vānarān ityuktas tena sugrīvaḥ prītātmā kapināyakaḥ,पराभवो ऽस्ति सुग्रीव प्रेषयाद्यैव वानरान् इत्युक्तस् तेन सुग्रीवः प्रीतात्मा कपिनायकः
50,79,paścimāyāṃ diśi tadā preṣayām asa tān kapīn anveṣṭuṃ rāmabhāryāṃ tāṃ mahābalaparākramaḥ,पश्चिमायां दिशि तदा प्रेषयाम् अस तान् कपीन् अन्वेष्टुं रामभार्यां तां महाबलपराक्रमः
50,80,uttarasyāṃ diśi tadā niyutān vānarān asau preṣayām_asa dharmātmā sītānveṣaṇakarmaṇi,उत्तरस्यां दिशि तदा नियुतान् वानरान् असौ प्रेषयाम्_अस धर्मात्मा सीतान्वेषणकर्मणि
50,81,pūrvāsyāṃ diśi kapīṃś ca kapirājaḥ pratāpavān preṣayām_asa rāmasya subhārānveṣaṇāya vai,पूर्वास्यां दिशि कपींश् च कपिराजः प्रतापवान् प्रेषयाम्_अस रामस्य सुभारान्वेषणाय वै
50,82,iti tān preṣayām_asa vānarān vānarādhipaḥ sugrīvo vāliputraṃ tam aṅgadaṃ prāha buddhimān,इति तान् प्रेषयाम्_अस वानरान् वानराधिपः सुग्रीवो वालिपुत्रं तम् अङ्गदं प्राह बुद्धिमान्
50,83,tvaṃ gaccha dakṣiṇaṃ deśaṃ sītānveṣaṇakarmaṇi jāmbavāṃś ca hanūmāṃś ca maindo dvivida eva ca,त्वं गच्छ दक्षिणं देशं सीतान्वेषणकर्मणि जाम्बवांश् च हनूमांश् च मैन्दो द्विविद एव च
50,84,nīlādyāś caiva harayo mahābalaparākramāḥ anuyāsyanti gacchantaṃ tvām adya mama śāsanāt,नीलाद्याश् चैव हरयो महाबलपराक्रमाः अनुयास्यन्ति गच्छन्तं त्वाम् अद्य मम शासनात्
50,85,acirād eva yūyaṃ tāṃ dṛṣṭvā sītāṃ yaśasvinīm sthānato rūpataś caiva śīlataś ca viśeṣataḥ,अचिराद् एव यूयं तां दृष्ट्वा सीतां यशस्विनीम् स्थानतो रूपतश् चैव शीलतश् च विशेषतः
50,86,kena nītā ca kutrāste jñātvātrāgaccha putraka ityuktaḥ kapirājena pitṛvyeṇa mahātmanā,केन नीता च कुत्रास्ते ज्ञात्वात्रागच्छ पुत्रक इत्युक्तः कपिराजेन पितृव्येण महात्मना
50,87,aṅgadas tūrṇam utthāya tasyājñāṃ śirasā dadhe ityukte dūrataḥ sthāpya vānarān atha jāmbavān,अङ्गदस् तूर्णम् उत्थाय तस्याज्ञां शिरसा दधे इत्युक्ते दूरतः स्थाप्य वानरान् अथ जाम्बवान्
50,88,rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva sugrīvaṃ mārutātmajam ekataḥ sthāpya tān āha nītimān nītimad vacaḥ,रामं च लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं मारुतात्मजम् एकतः स्थाप्य तान् आह नीतिमान् नीतिमद् वचः
50,89,śrūyatāṃ vacanaṃ me 'dya sītānveṣaṇakarmaṇi śrutvā ca tad gṛhāṇa tvaṃ rocate yan nṛpātmaja,श्रूयतां वचनं मे ऽद्य सीतान्वेषणकर्मणि श्रुत्वा च तद् गृहाण त्वं रोचते यन् नृपात्मज
50,90,rāvaṇena janasthānān nīyamānā tapasvinī jaṭāyuṣā tu sā dṛṣṭvā śaktyā yuddhaṃ prakurvatā,रावणेन जनस्थानान् नीयमाना तपस्विनी जटायुषा तु सा दृष्ट्वा शक्त्या युद्धं प्रकुर्वता
50,91,bhūṣaṇāni ca dṛṣṭāni tayā kṣiptāni tena vai tāny asmābhiḥ pradṛṣṭāni sugrīvāyārpitāni ca,भूषणानि च दृष्टानि तया क्षिप्तानि तेन वै तान्य् अस्माभिः प्रदृष्टानि सुग्रीवायार्पितानि च
50,92,jaṭāyuvākyād rājendra satyam ity avadhāraya etasmāt kāraṇāt sītā nītā tenaiva rakṣasā,जटायुवाक्याद् राजेन्द्र सत्यम् इत्य् अवधारय एतस्मात् कारणात् सीता नीता तेनैव रक्षसा
50,93,rāvaṇena mahābāho laṅkāyāṃ vartate tu sā tvāṃ smarantī tu tatrasthā tvadduḥkhena suduḥkhitā,रावणेन महाबाहो लङ्कायां वर्तते तु सा त्वां स्मरन्ती तु तत्रस्था त्वद्दुःखेन सुदुःखिता
50,94,rakṣantī yatnato vṛttaṃ tatrāpi janakātmajā tvaddhyānenaiva svān prāṇān dhārayantī śubhānanā,रक्षन्ती यत्नतो वृत्तं तत्रापि जनकात्मजा त्वद्ध्यानेनैव स्वान् प्राणान् धारयन्ती शुभानना
50,95,sthitā prāyeṇa te devī sītā duḥkhaparāyaṇā hitam eva ca te rājann udadher laṅghane kṣamam,स्थिता प्रायेण ते देवी सीता दुःखपरायणा हितम् एव च ते राजन्न् उदधेर् लङ्घने क्षमम्
50,96,vāyuputraṃ hanūmantaṃ tvam atrādeṣṭum arhasi tvaṃ cāpy arhasi sugrīva preṣituṃ mārutātmajam,वायुपुत्रं हनूमन्तं त्वम् अत्रादेष्टुम् अर्हसि त्वं चाप्य् अर्हसि सुग्रीव प्रेषितुं मारुतात्मजम्
50,97,tam ṛte sāgaraṃ gantuṃ vānarāṇāṃ na vidyate balaṃ kasyāpi vā vīra iti me manasi sthitam,तम् ऋते सागरं गन्तुं वानराणां न विद्यते बलं कस्यापि वा वीर इति मे मनसि स्थितम्
50,98,kriyatāṃ madvacaḥ kṣipraṃ hitaṃ pathyaṃ ca naḥ sadā ukte jāmbavataivaṃ tu nītisvalpākṣarānvite,क्रियतां मद्वचः क्षिप्रं हितं पथ्यं च नः सदा उक्ते जाम्बवतैवं तु नीतिस्वल्पाक्षरान्विते
50,99,vākye vānararājo 'sau śīghram utthāya cāsanāt vāyuputrasamīpaṃ tu taṃ gatvā vākyam abravīt,वाक्ये वानरराजो ऽसौ शीघ्रम् उत्थाय चासनात् वायुपुत्रसमीपं तु तं गत्वा वाक्यम् अब्रवीत्
50,100,śṛṇu madvacanaṃ vīra hanuman mārutātmaja ayam ikṣvākutilako rājā rāmaḥ pratāpavān,शृणु मद्वचनं वीर हनुमन् मारुतात्मज अयम् इक्ष्वाकुतिलको राजा रामः प्रतापवान्
50,101,pitur ādeśam ādāya bhrātṛbhāryāsamanvitaḥ praviṣṭo daṇḍakāraṇyaṃ sākṣād dharmaparāyaṇaḥ,पितुर् आदेशम् आदाय भ्रातृभार्यासमन्वितः प्रविष्टो दण्डकारण्यं साक्षाद् धर्मपरायणः
50,102,sarvātmā sarvalokeśo viṣṇur mānuṣarūpavān asya bhāryā hṛtā tena duṣṭenāpi durātmanā,सर्वात्मा सर्वलोकेशो विष्णुर् मानुषरूपवान् अस्य भार्या हृता तेन दुष्टेनापि दुरात्मना
50,103,tadviyogajaduḥkhārto vicinvaṃs tāṃ vane vane tvayā dṛṣṭo nṛpaḥ pūrvam ayaṃ vīraḥ pratāpavān,तद्वियोगजदुःखार्तो विचिन्वंस् तां वने वने त्वया दृष्टो नृपः पूर्वम् अयं वीरः प्रतापवान्
50,104,etena saha saṃgamya samayaṃ cāpi kāritam anena nihataḥ śatrur mama vālir mahābalaḥ,एतेन सह संगम्य समयं चापि कारितम् अनेन निहतः शत्रुर् मम वालिर् महाबलः
50,105,asya prasādena kape rājyaṃ prāptaṃ mayādhunā mayā ca tat partijñātam asya sāhāyyakarmaṇi,अस्य प्रसादेन कपे राज्यं प्राप्तं मयाधुना मया च तत् पर्तिज्ञातम् अस्य साहाय्यकर्मणि
50,106,tat satyaṃ kartum icchāmi tvadbalān mārutātmaja uttīrya sāgaraṃ vīra dṛṣṭvā sītām aninditām,तत् सत्यं कर्तुम् इच्छामि त्वद्बलान् मारुतात्मज उत्तीर्य सागरं वीर दृष्ट्वा सीताम् अनिन्दिताम्
50,107,bhūyas tartuṃ balaṃ nāsti vānarāṇāṃ tvayā vinā atas tvam eva jānāsi svāmikāryaṃ mahāmate,भूयस् तर्तुं बलं नास्ति वानराणां त्वया विना अतस् त्वम् एव जानासि स्वामिकार्यं महामते
50,108,balavān nītimāṃś caiva dakṣas tvaṃ dautyakarmaṇi tenaivam ukto hanumān sugrīveṇa mahātmanā,बलवान् नीतिमांश् चैव दक्षस् त्वं दौत्यकर्मणि तेनैवम् उक्तो हनुमान् सुग्रीवेण महात्मना
50,109,svāmino 'rthaṃ na kiṃ kuryām īdṛśaṃ kiṃ nu bhāṣase ityukto vāyuputreṇa rāmas taṃ purataḥ sthitam,स्वामिनो ऽर्थं न किं कुर्याम् ईदृशं किं नु भाषसे इत्युक्तो वायुपुत्रेण रामस् तं पुरतः स्थितम्
50,110,prāha vākyaṃ mahābāhur bāṣpasaṃpūrṇalocanaḥ sītāṃ smṛtvā suduḥkhārtaḥ kālayuktam amitrajit,प्राह वाक्यं महाबाहुर् बाष्पसंपूर्णलोचनः सीतां स्मृत्वा सुदुःखार्तः कालयुक्तम् अमित्रजित्
50,111,tvayi bhāraṃ samāropya samudrataraṇādikam sugrīvaḥ sthāpyate hy atra mayā sārdhaṃ mahāmate,त्वयि भारं समारोप्य समुद्रतरणादिकम् सुग्रीवः स्थाप्यते ह्य् अत्र मया सार्धं महामते
50,112,hanūmaṃs tatra gaccha tvaṃ matprītyai kṛtaniścayaḥ jñātīnāṃ ca tathā prītyai sugrīvasya viśeṣataḥ,हनूमंस् तत्र गच्छ त्वं मत्प्रीत्यै कृतनिश्चयः ज्ञातीनां च तथा प्रीत्यै सुग्रीवस्य विशेषतः
50,113,prāyeṇa rakṣasā nītā bhāryā me janakātmajā tatra gaccha mahāvīra yatra sītā vyavasthitā,प्रायेण रक्षसा नीता भार्या मे जनकात्मजा तत्र गच्छ महावीर यत्र सीता व्यवस्थिता
50,114,yadi pṛcchati sādṛśyaṃ madākāram aśeṣataḥ ato nirīkṣya māṃ bhūyo lakṣmaṇaṃ ca mamānujam,यदि पृच्छति सादृश्यं मदाकारम् अशेषतः अतो निरीक्ष्य मां भूयो लक्ष्मणं च ममानुजम्
50,115,jñātvā sarvāṅgagaṃ lakṣma sakalaṃ cāvayor iha nānyathā viśvaset sītā iti me manasi sthitam,ज्ञात्वा सर्वाङ्गगं लक्ष्म सकलं चावयोर् इह नान्यथा विश्वसेत् सीता इति मे मनसि स्थितम्
50,116,ityukto rāmadevena prabhañjanasuto balī utthāya tatpuraḥ sthitvā kṛtāñjalir uvāca tam,इत्युक्तो रामदेवेन प्रभञ्जनसुतो बली उत्थाय तत्पुरः स्थित्वा कृताञ्जलिर् उवाच तम्
50,117,jānāmi lakṣaṇaṃ sarvaṃ yuvayos tu viśeṣataḥ gacchāmi kapibhiḥ sārdhaṃ tvaṃ śokaṃ mā kuruṣva vai,जानामि लक्षणं सर्वं युवयोस् तु विशेषतः गच्छामि कपिभिः सार्धं त्वं शोकं मा कुरुष्व वै
50,118,anyac ca dehy abhijñānaṃ viśvāso yena me bhavet sītāyās tava devyās tu rājan rājīvalocana,अन्यच् च देह्य् अभिज्ञानं विश्वासो येन मे भवेत् सीतायास् तव देव्यास् तु राजन् राजीवलोचन
50,119,ityukto vāyuputreṇa rāmaḥ kamalalocanaḥ aṅgulīyakam unmucya dattavān rāmacihnitam,इत्युक्तो वायुपुत्रेण रामः कमललोचनः अङ्गुलीयकम् उन्मुच्य दत्तवान् रामचिह्नितम्
50,120,tad gṛhītvā tadā so 'pi hanūmān mārutātmajaḥ rāmaṃ pradakṣiṇīkṛtya lakṣmaṇaṃ ca kapīśvaram,तद् गृहीत्वा तदा सो ऽपि हनूमान् मारुतात्मजः रामं प्रदक्षिणीकृत्य लक्ष्मणं च कपीश्वरम्
50,121,natvā tato jagāmāśu hanūmān añjanīsutaḥ sugrīvo 'pi ca tāñ chrutvā vānarān gantum udyatān,नत्वा ततो जगामाशु हनूमान् अञ्जनीसुतः सुग्रीवो ऽपि च ताञ् छ्रुत्वा वानरान् गन्तुम् उद्यतान्
50,122,ājñeyān ājñāpayati vānarān baladarpitān śṛṇvantu vānarāḥ sarve śāsanaṃ mama bhāṣitam,आज्ञेयान् आज्ञापयति वानरान् बलदर्पितान् शृण्वन्तु वानराः सर्वे शासनं मम भाषितम्
50,123,vilambanaṃ na kartavyaṃ yuṣmābhiḥ parvatādiṣu drutaṃ gatvā tu tāṃ vīkṣya āgantavyam aninditām,विलम्बनं न कर्तव्यं युष्माभिः पर्वतादिषु द्रुतं गत्वा तु तां वीक्ष्य आगन्तव्यम् अनिन्दिताम्
50,124,rāmapatnīṃ mahābhāgāṃ sthāsye 'haṃ rāmasaṃnidhau kartanaṃ vā kariṣyāmi anyathā kaṛnanāsayoḥ,रामपत्नीं महाभागां स्थास्ये ऽहं रामसंनिधौ कर्तनं वा करिष्यामि अन्यथा कऋननासयोः
50,125,evaṃ tān preṣayitvā tu ājñāpūrvaṃ kapīśvaraḥ atha te vānarā yātāḥ paścimādiṣu dikṣu vai,एवं तान् प्रेषयित्वा तु आज्ञापूर्वं कपीश्वरः अथ ते वानरा याताः पश्चिमादिषु दिक्षु वै
50,126,te sānuṣu samasteṣu girīṇām api mūrdhasu nadītīreṣu sarveṣu munīnām āśrameṣu ca,ते सानुषु समस्तेषु गिरीणाम् अपि मूर्धसु नदीतीरेषु सर्वेषु मुनीनाम् आश्रमेषु च
50,127,kandareṣu ca sarveṣu vaneṣūpavaneṣu ca vṛkṣeṣu vṛkṣagulmeṣu guhāsu ca śilāsu ca,कन्दरेषु च सर्वेषु वनेषूपवनेषु च वृक्षेषु वृक्षगुल्मेषु गुहासु च शिलासु च
50,128,sahyaparvatapārśveṣu vindhyasāgarapārśvayoḥ himavaty api śaile ca tathā kiṃpuruṣādiṣu,सह्यपर्वतपार्श्वेषु विन्ध्यसागरपार्श्वयोः हिमवत्य् अपि शैले च तथा किंपुरुषादिषु
50,129,manudeśeṣu sarveṣu saptapātālakeṣu ca madhyadeśeṣu sarveṣu kaśmīreṣu mahābalāḥ,मनुदेशेषु सर्वेषु सप्तपातालकेषु च मध्यदेशेषु सर्वेषु कश्मीरेषु महाबलाः
50,130,pūrvadeśeṣu sarveṣu kāmarūpeṣu kośale tīrthasthāneṣu sarveṣu saptakoṅkaṇakeṣu ca,पूर्वदेशेषु सर्वेषु कामरूपेषु कोशले तीर्थस्थानेषु सर्वेषु सप्तकोङ्कणकेषु च
50,131,yatra tatraiva te sītām adṛṣṭvā punar āgatāḥ āgatya te namaskṛtya rāmalakṣmaṇapādayoḥ,यत्र तत्रैव ते सीताम् अदृष्ट्वा पुनर् आगताः आगत्य ते नमस्कृत्य रामलक्ष्मणपादयोः
50,132,sugrīvaṃ ca viśeṣeṇa nāsmābhiḥ kamalekṣaṇā dṛṣṭā sītā mahābhāgety uktvā tāṃs tatra tasthire,सुग्रीवं च विशेषेण नास्माभिः कमलेक्षणा दृष्टा सीता महाभागेत्य् उक्त्वा तांस् तत्र तस्थिरे
50,133,tatas taṃ duḥkhitaṃ prāha rāmadevaṃ kapīśvaraḥ sītā dakṣiṇadigbhāge sthitā draṣṭuṃ vane nṛpa,ततस् तं दुःखितं प्राह रामदेवं कपीश्वरः सीता दक्षिणदिग्भागे स्थिता द्रष्टुं वने नृप
50,134,śakyā vānarasiṃhena vāyuputreṇa dhīmatā dṛṣṭvā sītām ihāyāti hanūmān nātra saṃśayaḥ,शक्या वानरसिंहेन वायुपुत्रेण धीमता दृष्ट्वा सीताम् इहायाति हनूमान् नात्र संशयः
50,135,sthiro bhava mahābāho rāma satyam idaṃ vacaḥ lakṣmaṇo 'py āha śakunaṃ tatra vākyam idaṃ tadā,स्थिरो भव महाबाहो राम सत्यम् इदं वचः लक्ष्मणो ऽप्य् आह शकुनं तत्र वाक्यम् इदं तदा
50,136,sarvathā dṛṣṭasītas tu hanumān āgamiṣyati ity āśvāsya sthitau tatra rāmaṃ sugrīvalakṣmaṇau,सर्वथा दृष्टसीतस् तु हनुमान् आगमिष्यति इत्य् आश्वास्य स्थितौ तत्र रामं सुग्रीवलक्ष्मणौ
50,137,athāṅgadaṃ puraskṛtya ye gatā vānarottamāḥ yatnād anveṣanārthāya rāmapatnīṃ yaśasvinīm,अथाङ्गदं पुरस्कृत्य ये गता वानरोत्तमाः यत्नाद् अन्वेषनार्थाय रामपत्नीं यशस्विनीम्
50,138,adṛṣṭvā śramam āpannāḥ kṛcchrabhūtās tadā vane bhakṣaṇena vihīnās te kṣudhayā ca prapīḍitāḥ,अदृष्ट्वा श्रमम् आपन्नाः कृच्छ्रभूतास् तदा वने भक्षणेन विहीनास् ते क्षुधया च प्रपीडिताः
50,139,bhramadbhir gahane 'raṇye kvāpi dṛṣṭā ca suprabhā guhānivāsinī siddhā ṛsipatnī hy aninditā,भ्रमद्भिर् गहने ऽरण्ये क्वापि दृष्टा च सुप्रभा गुहानिवासिनी सिद्धा ऋसिपत्नी ह्य् अनिन्दिता
50,140,sā ca tān āgatān dṛṣṭvā svāśramaṃ prati vānarān āgatāḥ kasya yūyaṃ tu kutaḥ kiṃ nu prayojanam,सा च तान् आगतान् दृष्ट्वा स्वाश्रमं प्रति वानरान् आगताः कस्य यूयं तु कुतः किं नु प्रयोजनम्
50,141,ityukte jāmbavān āha tāṃ siddhāṃ sumahāmatiḥ sugrīvasya vayaṃ bhṛtyā āgatā hy atra śobhane,इत्युक्ते जाम्बवान् आह तां सिद्धां सुमहामतिः सुग्रीवस्य वयं भृत्या आगता ह्य् अत्र शोभने
50,142,rāmabhāryārtham anaghe sītānveṣaṇakarmaṇi kāṃdigbhūtā nirāhārā adṛṣṭvā janakātmajām,रामभार्यार्थम् अनघे सीतान्वेषणकर्मणि कांदिग्भूता निराहारा अदृष्ट्वा जनकात्मजाम्
50,143,ityukte jāmbavaty atra punas tān āha sā śubhā jānāmi rāmaṃ sītāṃ ca lakṣmaṇaṃ ca kapīśvaram,इत्युक्ते जाम्बवत्य् अत्र पुनस् तान् आह सा शुभा जानामि रामं सीतां च लक्ष्मणं च कपीश्वरम्
50,144,bhuñjīdhvam atra me dattam āhāraṃ ca kapīśvarāḥ rāmakāryāgatās tv atra yūyaṃ rāmasamā mama,भुञ्जीध्वम् अत्र मे दत्तम् आहारं च कपीश्वराः रामकार्यागतास् त्व् अत्र यूयं रामसमा मम
50,145,ity uktvā cāmṛtaṃ teṣāṃ yogād dattvā tapasvinī bhojayitvā yathākāmaṃ bhūyas tān āha tāpasī,इत्य् उक्त्वा चामृतं तेषां योगाद् दत्त्वा तपस्विनी भोजयित्वा यथाकामं भूयस् तान् आह तापसी
50,146,sītāsthānaṃ tu jānāti saṃpātir nāma pakṣirāṭ āsthito vai vane so 'pi mahendre parvate dvijaḥ,सीतास्थानं तु जानाति संपातिर् नाम पक्षिराट् आस्थितो वै वने सो ऽपि महेन्द्रे पर्वते द्विजः
50,147,mārgeṇānena harayas tatra yūyaṃ gamiṣyatha sa vakti sītāṃ saṃpātir dūradarśī tu yaḥ khagaḥ,मार्गेणानेन हरयस् तत्र यूयं गमिष्यथ स वक्ति सीतां संपातिर् दूरदर्शी तु यः खगः
50,148,tenādiṣṭaṃ tu panthānaṃ punar āsādya gacchatha avaśyaṃ jānakīṃ sītāṃ drakṣyate pavanātmajaḥ,तेनादिष्टं तु पन्थानं पुनर् आसाद्य गच्छथ अवश्यं जानकीं सीतां द्रक्ष्यते पवनात्मजः
50,149,tayaivamuktāḥ kapayaḥ parāṃ prītim upāgatāḥ hṛṣṭās tejanam āpannās tāṃ praṇamya pratasthire,तयैवमुक्ताः कपयः परां प्रीतिम् उपागताः हृष्टास् तेजनम् आपन्नास् तां प्रणम्य प्रतस्थिरे
50,150,mahendrādriṃ gatā vīrā vānarās taddidṛkṣayā tatra sampātim āsīnaṃ dṛṣṭavantaḥ kapīśvarāḥ,महेन्द्राद्रिं गता वीरा वानरास् तद्दिदृक्षया तत्र सम्पातिम् आसीनं दृष्टवन्तः कपीश्वराः
50,151,tān uvācātha sampātir vānarān āgatān dvijaḥ ke yūyam iti saṃprāptāḥ kasya vā brūta mā ciram,तान् उवाचाथ सम्पातिर् वानरान् आगतान् द्विजः के यूयम् इति संप्राप्ताः कस्य वा ब्रूत मा चिरम्
50,152,ityukte vānarā ūcur yathāvṛttam anukramāt rāmadūtā vayaṃ sarve sītānveṣaṇakarmaṇi,इत्युक्ते वानरा ऊचुर् यथावृत्तम् अनुक्रमात् रामदूता वयं सर्वे सीतान्वेषणकर्मणि
50,153,preṣitāḥ kapirājena sugrīveṇa mahātmanā tvāṃ draṣṭum iha saṃprāptāḥ siddhāyā vacanād dvija,प्रेषिताः कपिराजेन सुग्रीवेण महात्मना त्वां द्रष्टुम् इह संप्राप्ताः सिद्धाया वचनाद् द्विज
50,154,sītāsthānaṃ mahābhāga tvaṃ no vada mahāmate ityukto vānaraiḥ śyeno vīkṣāṃ cakre sudakṣiṇām,सीतास्थानं महाभाग त्वं नो वद महामते इत्युक्तो वानरैः श्येनो वीक्षां चक्रे सुदक्षिणाम्
50,155,sītāṃ dṛṣṭvā sa laṅkāyām aśokākhye mahāvane sthiteti kathitaṃ tena jaṭāyus tu mṛtas tava,सीतां दृष्ट्वा स लङ्कायाम् अशोकाख्ये महावने स्थितेति कथितं तेन जटायुस् तु मृतस् तव
50,156,bhrāteti cocuḥ sa snātvā dattvā tasyodakāñjalim yogam āsthāya svaṃ dehaṃ visasarja mahāmatiḥ,भ्रातेति चोचुः स स्नात्वा दत्त्वा तस्योदकाञ्जलिम् योगम् आस्थाय स्वं देहं विससर्ज महामतिः
50,157,tatas taṃ vānarā dagdhvā dattvā tasyodakāñjalim gatvā mahendraśṛṅgaṃ te tam āruhya kṣaṇaṃ sthitāḥ,ततस् तं वानरा दग्ध्वा दत्त्वा तस्योदकाञ्जलिम् गत्वा महेन्द्रशृङ्गं ते तम् आरुह्य क्षणं स्थिताः
50,158,sāgaraṃ vīkṣya te sarve parasparam athābruvan rāvaṇenaiva bhāryā sā nītā rāmasya niścitam,सागरं वीक्ष्य ते सर्वे परस्परम् अथाब्रुवन् रावणेनैव भार्या सा नीता रामस्य निश्चितम्
50,159,sampātivacanād adya saṃjñātaṃ sakalaṃ hi tat vānarāṇāṃ tu kaś cātra uttīrya lavaṇodadhim,सम्पातिवचनाद् अद्य संज्ञातं सकलं हि तत् वानराणां तु कश् चात्र उत्तीर्य लवणोदधिम्
50,160,laṅkāṃ praviṣya dṛṣṭvā tāṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm punas codadhitaraṇe śaktiṃ brūta hi śobhanāḥ,लङ्कां प्रविष्य दृष्ट्वा तां रामपत्नीं यशस्विनीम् पुनस् चोदधितरणे शक्तिं ब्रूत हि शोभनाः
50,161,ityukto jāmbavvan prāha sarve śaktās tu vānarāḥ sāgarottaraṇe kiṃtu kāryam anyasya saṃbhavet,इत्युक्तो जाम्बव्वन् प्राह सर्वे शक्तास् तु वानराः सागरोत्तरणे किंतु कार्यम् अन्यस्य संभवेत्
50,162,tatra dakṣo 'yam evātra hanūmān iti me matiḥ kālakṣepo na kartavyo māsārdham adhikaṃ gatam,तत्र दक्षो ऽयम् एवात्र हनूमान् इति मे मतिः कालक्षेपो न कर्तव्यो मासार्धम् अधिकं गतम्
50,163,yady adṛṣṭvā tu gacchāmo vaidehīṃ vānararṣabhāḥ karṇanāsādi naḥ svāṅgaṃ nikṛntati kapīśvaraḥ,यद्य् अदृष्ट्वा तु गच्छामो वैदेहीं वानरर्षभाः कर्णनासादि नः स्वाङ्गं निकृन्तति कपीश्वरः
50,164,tasmāt prārthyaḥ sa cāsmābhir vāyuputras tu me matiḥ ityuktās te tathety ūcur vānarā vṛddhavānaram,तस्मात् प्रार्थ्यः स चास्माभिर् वायुपुत्रस् तु मे मतिः इत्युक्तास् ते तथेत्य् ऊचुर् वानरा वृद्धवानरम्
50,165,tatas te prārthayām_asur vānarāḥ pavanātmajam hanūmantaṃ mahāprājñaṃ dakṣaṃ kāryeṣu cādhikam,ततस् ते प्रार्थयाम्_असुर् वानराः पवनात्मजम् हनूमन्तं महाप्राज्ञं दक्षं कार्येषु चाधिकम्
50,166,gaccha tvaṃ rāmabhṛtyas tvaṃ rāvaṇasya bhayāya ca rakṣasva vānarakulam asmākam añjanīsuta ityuktas tāṃs tathety āha vānarān pavanātmajaḥ,गच्छ त्वं रामभृत्यस् त्वं रावणस्य भयाय च रक्षस्व वानरकुलम् अस्माकम् अञ्जनीसुत इत्युक्तस् तांस् तथेत्य् आह वानरान् पवनात्मजः
50,167,rāmaprayuktaś ca punaḥ svabhartṛṇā punar mahendraṃ kapibhiś ca noditaḥ gantuṃ pracakre matim añjanīsutaḥ samudram uttīrya niśācarālayam,रामप्रयुक्तश् च पुनः स्वभर्तृणा पुनर् महेन्द्रं कपिभिश् च नोदितः गन्तुं प्रचक्रे मतिम् अञ्जनीसुतः समुद्रम् उत्तीर्य निशाचरालयम्
51,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe rāmaprādurbhāve pañcāśo 'dhyāyaḥ narp 50 sa tu rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ parimārgaṇam iyeṣa padam anveṣṭuṃ cāraṇācarite pathi,इति श्रीनरसिंहपुराणे रामप्रादुर्भावे पञ्चाशो ऽध्यायः नर्प् ५० स तु रावणनीतायाः सीतायाः परिमार्गणम् इयेष पदम् अन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि
51,2,añjaliṃ prāṅmukhaṃ kṛtvā sagaṇāyātmayonaye manasāvandya rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahāratham,अञ्जलिं प्राङ्मुखं कृत्वा सगणायात्मयोनये मनसावन्द्य रामं च लक्ष्मणं च महारथम्
51,3,sāgaraṃ saritaś caiva praṇamya śirasā kapiḥ jñātīṃś caiva pariṣvajya kṛtvā caiva pradakṣiṇām,सागरं सरितश् चैव प्रणम्य शिरसा कपिः ज्ञातींश् चैव परिष्वज्य कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम्
51,4,ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ puṇyavāyuniṣevitam punarāgamanāyeti vānarair abhipūjitaḥ,अरिष्टं गच्छ पन्थानं पुण्यवायुनिषेवितम् पुनरागमनायेति वानरैर् अभिपूजितः
51,5,añjasā svaṃ tathā vīryam āviveśātha vīryavān mārgam ālokayan dūrād ūrdhvaṃ praṇihitekṣaṇaḥ,अञ्जसा स्वं तथा वीर्यम् आविवेशाथ वीर्यवान् मार्गम् आलोकयन् दूराद् ऊर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः
51,6,saṃpūrṇam iva cātmānaṃ bhāvayitvā mahābalaḥ utpapāta gireḥ śṛṅgān niṣpīḍya girim ambaram,संपूर्णम् इव चात्मानं भावयित्वा महाबलः उत्पपात गिरेः शृङ्गान् निष्पीड्य गिरिम् अम्बरम्
51,7,pitur mārgeṇa yātasya vāyuputrasya dhīmataḥ rāmakāryaparasyāsya sāgareṇa pracoditah,पितुर् मार्गेण यातस्य वायुपुत्रस्य धीमतः रामकार्यपरस्यास्य सागरेण प्रचोदितह्
51,8,viśrāmārthaṃ samuttasthau maināko lavaṇodadheḥ taṃ nirīkṣya nipīḍyātha rayāt saṃbhāṣya sādaram,विश्रामार्थं समुत्तस्थौ मैनाको लवणोदधेः तं निरीक्ष्य निपीड्याथ रयात् संभाष्य सादरम्
51,9,utpataṃś ca vane vīraḥ siṃhikāsyaṃ mahākapiḥ āsyaprāntaṃ praviśyātha vegenāntarviniḥsṛtaḥ,उत्पतंश् च वने वीरः सिंहिकास्यं महाकपिः आस्यप्रान्तं प्रविश्याथ वेगेनान्तर्विनिःसृतः
51,10,niḥsṛtya gatavāñ śīghraṃ vāyuputraḥ pratāpavān laṅghayitvā tu taṃ deśaṃ sāgaraṃ pavanātmajaḥ,निःसृत्य गतवाञ् शीघ्रं वायुपुत्रः प्रतापवान् लङ्घयित्वा तु तं देशं सागरं पवनात्मजः
51,11,trikūṭaśikhare ramye vṛkṣāgre nipapāta ha tasmin sa parvataśreṣṭhe dinaṃ nītvā dinakṣaye,त्रिकूटशिखरे रम्ये वृक्षाग्रे निपपात ह तस्मिन् स पर्वतश्रेष्ठे दिनं नीत्वा दिनक्षये
51,12,saṃdhyām upāsya hanumān rātrau laṅkām śanair niśi laṅkābhidhāṃ vinirjitya devatāṃ praviveśa ha,संध्याम् उपास्य हनुमान् रात्रौ लङ्काम् शनैर् निशि लङ्काभिधां विनिर्जित्य देवतां प्रविवेश ह
51,13,laṅkām anekaratnāḍhyāṃ bahvāścaryasamanvitām rākṣaseṣu prasupteṣu nītimān pavanātmajaḥ,लङ्काम् अनेकरत्नाढ्यां बह्वाश्चर्यसमन्विताम् राक्षसेषु प्रसुप्तेषु नीतिमान् पवनात्मजः
51,14,rāvaṇasya tato veśma praviveśātha ṛddhimat śayānaṃ rāvaṇaṃ dṛṣṭvā talpe mahati vānaraḥ,रावणस्य ततो वेश्म प्रविवेशाथ ऋद्धिमत् शयानं रावणं दृष्ट्वा तल्पे महति वानरः
51,15,nāsāpuṭair ghorakārair viśidbhir vāyumocakaiḥ tathaiva daśabhir vaktrair daṃṣṭropetais tu saṃyutam,नासापुटैर् घोरकारैर् विशिद्भिर् वायुमोचकैः तथैव दशभिर् वक्त्रैर् दंष्ट्रोपेतैस् तु संयुतम्
51,16,strīsahasrais tu dṛṣṭvā taṃ nānābharaṇabhūṣitam tasmin sītām adṛṣṭvā tu rāvaṇasya gṛhe śubhe,स्त्रीसहस्रैस् तु दृष्ट्वा तं नानाभरणभूषितम् तस्मिन् सीताम् अदृष्ट्वा तु रावणस्य गृहे शुभे
51,17,tathā śayānāṃ svagṛhe rākṣasānāṃ ca nāyakam duḥkhito vāyuputras tu saṃpāter vacanaṃ smaran,तथा शयानां स्वगृहे राक्षसानां च नायकम् दुःखितो वायुपुत्रस् तु संपातेर् वचनं स्मरन्
51,18,aśokavanikāṃ prāpto nānāpuṣpasamanvitām juṣṭāṃ malayajātena candanena sugandhinā,अशोकवनिकां प्राप्तो नानापुष्पसमन्विताम् जुष्टां मलयजातेन चन्दनेन सुगन्धिना
51,19,praviśya śiṃśapāvṛkṣam āśritāṃ janakātmajām rāmapatnīṃ samadrākṣīd rākṣasībhir surakṣitām,प्रविश्य शिंशपावृक्षम् आश्रितां जनकात्मजाम् रामपत्नीं समद्राक्षीद् राक्षसीभिर् सुरक्षिताम्
51,20,aśokavṛkṣam āruhya puṣpitaṃ madhupallavam āsāṃ cakre haris tatra seyaṃ sīteti saṃsmaran,अशोकवृक्षम् आरुह्य पुष्पितं मधुपल्लवम् आसां चक्रे हरिस् तत्र सेयं सीतेति संस्मरन्
51,21,sītāṃ nirīkṣya vṛkṣāgre yāvad āste 'nilātmajaḥ strībhiḥ parivṛtas tatra rāvaṇas tāvad āgataḥ,सीतां निरीक्ष्य वृक्षाग्रे यावद् आस्ते ऽनिलात्मजः स्त्रीभिः परिवृतस् तत्र रावणस् तावद् आगतः
51,22,āgatya sītāṃ prāhātha priye māṃ bhaja kāmukam bhuṣitā bhava vaidehi tyaja rāmāgataṃ manaḥ,आगत्य सीतां प्राहाथ प्रिये मां भज कामुकम् भुषिता भव वैदेहि त्यज रामागतं मनः
51,23,ity evaṃ bhāṣamāṇaṃ tam antardhāya tṛṇaṃ tataḥ prāha vākyaṃ śanaiḥ sītā kampamānātha rāvaṇam,इत्य् एवं भाषमाणं तम् अन्तर्धाय तृणं ततः प्राह वाक्यं शनैः सीता कम्पमानाथ रावणम्
51,24,gaccha rāvaṇa duṣṭa tvaṃ paradāraparāyaṇa acirād rāmabāṇās te pibantu rudhiraṃ raṇe,गच्छ रावण दुष्ट त्वं परदारपरायण अचिराद् रामबाणास् ते पिबन्तु रुधिरं रणे
51,25,tathetyukto bhartsitaś ca rākṣasīr āha rākṣasaḥ dvimāsābhyantare cainaṃ vaśīkuruta mānuṣīm,तथेत्युक्तो भर्त्सितश् च राक्षसीर् आह राक्षसः द्विमासाभ्यन्तरे चैनं वशीकुरुत मानुषीम्
51,26,yadi necchati māṃ sītā tataḥ khādata mānuṣīm ity uktvā gatavān duṣṭo rāvaṇaḥ svaṃ niketanam,यदि नेच्छति मां सीता ततः खादत मानुषीम् इत्य् उक्त्वा गतवान् दुष्टो रावणः स्वं निकेतनम्
51,27,tato bhayena tāṃ prāhū rākṣasyo janakātmajām rāvaṇaṃ bhaja kalyāṇi sadhanaṃ sukhinī bhava,ततो भयेन तां प्राहू राक्षस्यो जनकात्मजाम् रावणं भज कल्याणि सधनं सुखिनी भव
51,28,ityuktā prāha tāḥ sītā rāghavo 'laghuvikramaḥ nihatya rāvaṇaṃ yuddhe sagaṇaṃ māṃ nayiṣyati,इत्युक्ता प्राह ताः सीता राघवो ऽलघुविक्रमः निहत्य रावणं युद्धे सगणं मां नयिष्यति
51,29,nāham anyasya bhāryā syām ṛte rāmaṃ raghūttamam sa hy āgatya daśagrīvaṃ hatvā māṃ pālayiṣyati,नाहम् अन्यस्य भार्या स्याम् ऋते रामं रघूत्तमम् स ह्य् आगत्य दशग्रीवं हत्वा मां पालयिष्यति
51,30,ity ākarṇya vacas tasyā rākṣasyo dadṛśur bhayam hanyatāṃ hanyatām eṣā bhakṣyatāṃ bhakṣyatām iyam,इत्य् आकर्ण्य वचस् तस्या राक्षस्यो ददृशुर् भयम् हन्यतां हन्यताम् एषा भक्ष्यतां भक्ष्यताम् इयम्
51,31,tatas tās trijatā prāha svapne dṛṣṭam aninditā śṛṇudhvaṃ duṣṭarākṣasyo rāvaṇasya vināśanaḥ,ततस् तास् त्रिजता प्राह स्वप्ने दृष्टम् अनिन्दिता शृणुध्वं दुष्टराक्षस्यो रावणस्य विनाशनः
51,32,rakṣobhiḥ saha sarvais tu rāvaṇasya mṛtipradaḥ lakṣmaṇena saha bhrātrā rāmasya vijayapradaḥ,रक्षोभिः सह सर्वैस् तु रावणस्य मृतिप्रदः लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामस्य विजयप्रदः
51,33,svapnaḥ śubho mayā dṛṣṭaḥ sītāyās ca patipradaḥ trijatāvākyam ākarṇya sītāpārśvaṃ visṛjya tāḥ,स्वप्नः शुभो मया दृष्टः सीतायास् च पतिप्रदः त्रिजतावाक्यम् आकर्ण्य सीतापार्श्वं विसृज्य ताः
51,34,rākṣasyas tā yayuḥ sarvāḥ sītām āhāñjanīsutaḥ kīrtayan rāmavṛttāntaṃ sakalaṃ pavanātmajaḥ,राक्षस्यस् ता ययुः सर्वाः सीताम् आहाञ्जनीसुतः कीर्तयन् रामवृत्तान्तं सकलं पवनात्मजः
51,35,tasyāṃ viśvāsam ānīya dattvā rāmāṅgulīyakam saṃbhāṣya lakṣaṇaṃ sarvaṃ rāmalakṣmaṇayos tataḥ,तस्यां विश्वासम् आनीय दत्त्वा रामाङ्गुलीयकम् संभाष्य लक्षणं सर्वं रामलक्ष्मणयोस् ततः
51,36,mahatyā senayā yuktaḥ sugrīvaḥ kapināyakaḥ tena sārdham ihāgatya rāmas tava patiḥ prabhuḥ,महत्या सेनया युक्तः सुग्रीवः कपिनायकः तेन सार्धम् इहागत्य रामस् तव पतिः प्रभुः
51,37,lakṣmaṇaś ca mahāvīro devaras te śubhānane rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā tvām ito 'dāya gacchati,लक्ष्मणश् च महावीरो देवरस् ते शुभानने रावणं सगणं हत्वा त्वाम् इतो ऽदाय गच्छति
51,38,ityukte sā tu viśvastā vāyuputram athābravīt katham atrāgato vīra tvam uttīrya mahodadhim,इत्युक्ते सा तु विश्वस्ता वायुपुत्रम् अथाब्रवीत् कथम् अत्रागतो वीर त्वम् उत्तीर्य महोदधिम्
51,39,ity ākarṇya vacas tasyāḥ punas tām āha vānaraḥ goṣpadavan mayottīrṇaḥ samudro 'yaṃ varānane,इत्य् आकर्ण्य वचस् तस्याः पुनस् ताम् आह वानरः गोष्पदवन् मयोत्तीर्णः समुद्रो ऽयं वरानने
51,40,japato rāma rāmeti sāgaro goṣpadāyate duḥkhamagnāsi vaidehi sthirā bhava śubhānane,जपतो राम रामेति सागरो गोष्पदायते दुःखमग्नासि वैदेहि स्थिरा भव शुभानने
51,41,kṣipraṃ paśya hi rāmaṃ tvaṃ satyam etad bravīmi te ity āśvāsya satīṃ sītāṃ duḥkhitāṃ janakātmajām,क्षिप्रं पश्य हि रामं त्वं सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते इत्य् आश्वास्य सतीं सीतां दुःखितां जनकात्मजाम्
51,42,tataś cūḍāmaṇi prāpya śrutvā kākaparābhavam natvā tāṃ prasthito vīro gantuṃ kṛtamatiḥ kapiḥ,ततश् चूडामणि प्राप्य श्रुत्वा काकपराभवम् नत्वा तां प्रस्थितो वीरो गन्तुं कृतमतिः कपिः
51,43,tato vimṛśya tad bhuṅktvā kṛīḍāvanam aśeṣataḥ toraṇastho nanādoccai rāmo jayati vīryavān,ततो विमृश्य तद् भुङ्क्त्वा कृईडावनम् अशेषतः तोरणस्थो ननादोच्चै रामो जयति वीर्यवान्
51,44,anekān rākṣasān hatvā senāḥ senāpatīṃś ca saḥ tadā tvakṣakumāraṃ tu hatvā rāvaṇasainikam,अनेकान् राक्षसान् हत्वा सेनाः सेनापतींश् च सः तदा त्वक्षकुमारं तु हत्वा रावणसैनिकम्
51,45,sāśvaṃ sasārathiṃ hatvā indrajit taṃ gṛhītavān rāvaṇasya puraḥ sthitvā rāmaṃ saṃkīrtya lakṣmaṇam,साश्वं ससारथिं हत्वा इन्द्रजित् तं गृहीतवान् रावणस्य पुरः स्थित्वा रामं संकीर्त्य लक्ष्मणम्
51,46,sugrīvaṃ ca mahāvīryaṃ dagdhvā laṅkām aśeṣataḥ nirbhartsya rāvaṇaṃ duṣṭaṃ punaḥ saṃbhāṣya jānakīm,सुग्रीवं च महावीर्यं दग्ध्वा लङ्काम् अशेषतः निर्भर्त्स्य रावणं दुष्टं पुनः संभाष्य जानकीम्
51,47,bhūyaḥ sāgaram uttīrya jñātīn āsādya vīryavān sītādarśanam āvedya hanūmāṃś caiva pūjitaḥ,भूयः सागरम् उत्तीर्य ज्ञातीन् आसाद्य वीर्यवान् सीतादर्शनम् आवेद्य हनूमांश् चैव पूजितः
51,48,vānaraiḥ sārdham āgatya hanumān madhuvanaṃ mahat nihatya rakṣapālāṃs tu pāyayitvā ca tanmadhu,वानरैः सार्धम् आगत्य हनुमान् मधुवनं महत् निहत्य रक्षपालांस् तु पाययित्वा च तन्मधु
51,49,sarve dadhimukhaṃ pātya harṣito haribhiḥ saha kham utpatya ca saṃprāpya rāmalakṣmaṇapādayoḥ,सर्वे दधिमुखं पात्य हर्षितो हरिभिः सह खम् उत्पत्य च संप्राप्य रामलक्ष्मणपादयोः
51,50,natvā tu hanumāṃs tatra sugrīvaṃ ca viśeṣataḥ āditaḥ sarvam āvedya samudrataraṇādikam,नत्वा तु हनुमांस् तत्र सुग्रीवं च विशेषतः आदितः सर्वम् आवेद्य समुद्रतरणादिकम्
51,51,kathayām_asa rāmāya sītā dṛṣṭā mayeti vai aśokavanikāmadhye sītā devī suduḥkhitā,कथयाम्_अस रामाय सीता दृष्टा मयेति वै अशोकवनिकामध्ये सीता देवी सुदुःखिता
51,52,rākṣasībhiḥ parivṛtā tvāṃ smarantī ca sarvadā aśrupūrṇamukhī dīnā tava patnī varānanā,राक्षसीभिः परिवृता त्वां स्मरन्ती च सर्वदा अश्रुपूर्णमुखी दीना तव पत्नी वरानना
51,53,śīlavṛttasamāyuktā tatrāpi janakātmajā sarvatrānveṣamāṇena mayā dṛṣṭā pativratā,शीलवृत्तसमायुक्ता तत्रापि जनकात्मजा सर्वत्रान्वेषमाणेन मया दृष्टा पतिव्रता
51,54,mayā saṃbhāṣitā sītā viśvastā raghunandana alaṃkāraś ca sumaṇis tayā te preṣitaḥ prabho,मया संभाषिता सीता विश्वस्ता रघुनन्दन अलंकारश् च सुमणिस् तया ते प्रेषितः प्रभो
51,55,ity uktvā dattavāṃs tasmai cūḍāmaṇim anuttamam idaṃ ca vacanaṃ tubhyaṃ patnyā saṃpreṣitaṃ śṛṇu,इत्य् उक्त्वा दत्तवांस् तस्मै चूडामणिम् अनुत्तमम् इदं च वचनं तुभ्यं पत्न्या संप्रेषितं शृणु
51,56,citrakūṭe madaṅke tu supte tvayi mahāvrata vāyasābhibhavaṃ rājaṃs tat kila smartum arhasi,चित्रकूटे मदङ्के तु सुप्ते त्वयि महाव्रत वायसाभिभवं राजंस् तत् किल स्मर्तुम् अर्हसि
51,57,alpāparādhe rājendra tvayā balibhuji prabho yat kṛtaṃ tan na kartuṃ ca śakyaṃ devāsurair api,अल्पापराधे राजेन्द्र त्वया बलिभुजि प्रभो यत् कृतं तन् न कर्तुं च शक्यं देवासुरैर् अपि
51,58,brahmāstraṃ tu tadotsṛṣṭaṃ rāvaṇaṃ kiṃ na jeṣyasi ity evamādi bahuśaḥ proktvā sītā ruroda ha evaṃ tu duḥkhitā sītā tāṃ moktuṃ yatnam ācara,ब्रह्मास्त्रं तु तदोत्सृष्टं रावणं किं न जेष्यसि इत्य् एवमादि बहुशः प्रोक्त्वा सीता रुरोद ह एवं तु दुःखिता सीता तां मोक्तुं यत्नम् आचर
51,59,ity evam ukte pavanaātmajena sītāvacas tac chubhabhūṣaṇaṃ ca śrutvā ca dṛṣṭvā ca ruroda rāmaḥ kapiṃ samāliṅgya śanaiḥ pratasthe,इत्य् एवम् उक्ते पवनआत्मजेन सीतावचस् तच् छुभभूषणं च श्रुत्वा च दृष्ट्वा च रुरोद रामः कपिं समालिङ्ग्य शनैः प्रतस्थे
52,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe rāmaprādurbhāve ekapañcāso 'dhyāyaḥ narp 51 iti śrutvā priyāvārtāṃ vāyuputreṇa kīrtitām rāmo gatvā samudrāntaṃ vānaraiḥ saha vistṛtaiḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे रामप्रादुर्भावे एकपञ्चासो ऽध्यायः नर्प् ५१ इति श्रुत्वा प्रियावार्तां वायुपुत्रेण कीर्तिताम् रामो गत्वा समुद्रान्तं वानरैः सह विस्तृतैः
52,2,sāgarasya taṭe ramye tālīvanavirājite sugrīvo jāmbavāṃś cātha vānarair atiharṣitaiḥ,सागरस्य तटे रम्ये तालीवनविराजिते सुग्रीवो जाम्बवांश् चाथ वानरैर् अतिहर्षितैः
52,3,saṃkhyātītair vṛtaḥ śrīmān nakṣatrair iva candramāḥ anujena ca dhīreṇa vīkṣya tasthau saritpatim,संख्यातीतैर् वृतः श्रीमान् नक्षत्रैर् इव चन्द्रमाः अनुजेन च धीरेण वीक्ष्य तस्थौ सरित्पतिम्
52,4,rāvaṇenātha laṅkāyāṃ sa sūktau bhartsito 'nujaḥ vibhīṣaṇo mahābuddhiḥ śāstrajñair mantribhiḥ saha,रावणेनाथ लङ्कायां स सूक्तौ भर्त्सितो ऽनुजः विभीषणो महाबुद्धिः शास्त्रज्ञैर् मन्त्रिभिः सह
52,5,narasiṃhe mahādeve śrīdhare bhaktavatsale evaṃ rāme 'calāṃ bhaktim āgatya vinayāt tadā,नरसिंहे महादेवे श्रीधरे भक्तवत्सले एवं रामे ऽचलां भक्तिम् आगत्य विनयात् तदा
52,6,kṛtāñjalir uvācedaṃ rāmam akliṣṭakāriṇam rāma rāma mahābāho devadeva janārdana,कृताञ्जलिर् उवाचेदं रामम् अक्लिष्टकारिणम् राम राम महाबाहो देवदेव जनार्दन
52,7,vibhīṣaṇo 'smi māṃ rakṣa ahaṃ te śaraṇaṃ gataḥ ity uktvā nipapātātha prāñjalī rāmapādayoḥ,विभीषणो ऽस्मि मां रक्ष अहं ते शरणं गतः इत्य् उक्त्वा निपपाताथ प्राञ्जली रामपादयोः
52,8,viditārtho 'tha rāmas tu tam utthāpya mahāmatim samudratoyais taṃ vīram abhiṣicya vibhīṣaṇam,विदितार्थो ऽथ रामस् तु तम् उत्थाप्य महामतिम् समुद्रतोयैस् तं वीरम् अभिषिच्य विभीषणम्
52,9,laṅkārājyaṃ tavaiveti proktaḥ saṃbhāṣya tasthivān tato vibhīṣaṇenoktaṃ tvaṃ viṣṇur bhuvaneśvaraḥ,लङ्काराज्यं तवैवेति प्रोक्तः संभाष्य तस्थिवान् ततो विभीषणेनोक्तं त्वं विष्णुर् भुवनेश्वरः
52,10,abdhir dadātu mārgaṃ te deva taṃ yācayāmahe ityukto vānaraiḥ sārdhaṃ śiśye tatra sa rāghavaḥ,अब्धिर् ददातु मार्गं ते देव तं याचयामहे इत्युक्तो वानरैः सार्धं शिश्ये तत्र स राघवः
52,11,supte rāme gataṃ tatra trirātram amitadyutau tataḥ kruddho jagannātho rāmo rājīvalocanaḥ,सुप्ते रामे गतं तत्र त्रिरात्रम् अमितद्युतौ ततः क्रुद्धो जगन्नाथो रामो राजीवलोचनः
52,12,saṃśoṣaṇam apāṃ kartum astram āgneyam ādade tadotthāya vacaḥ prāhaḥ lakṣmaṇaś ca ruṣānvitam,संशोषणम् अपां कर्तुम् अस्त्रम् आग्नेयम् आददे तदोत्थाय वचः प्राहः लक्ष्मणश् च रुषान्वितम्
52,13,krodhas te layakartā hi enaṃ jahi mahamate bhūtānāṃ rakṣaṇārthāya avatāras tvayā kṛtaḥ,क्रोधस् ते लयकर्ता हि एनं जहि महमते भूतानां रक्षणार्थाय अवतारस् त्वया कृतः
52,14,kṣantavyaṃ devadeveśa ity uktvā dhṛtavān śaram tato rātritraye yāte kruddhaṃ rāmam avekṣya saḥ,क्षन्तव्यं देवदेवेश इत्य् उक्त्वा धृतवान् शरम् ततो रात्रित्रये याते क्रुद्धं रामम् अवेक्ष्य सः
52,15,āgneyāstrāc ca saṃtrastaḥ sāgaro 'bhyetya mūrtimān āha rāmaṃ mahādevaṃ rakṣa mām apakāriṇam,आग्नेयास्त्राच् च संत्रस्तः सागरो ऽभ्येत्य मूर्तिमान् आह रामं महादेवं रक्ष माम् अपकारिणम्
52,16,mārgo datto mayā te 'dya kuśalaḥ setukarmaṇi nalas ca kathito vīras tena kāraya rāghava,मार्गो दत्तो मया ते ऽद्य कुशलः सेतुकर्मणि नलस् च कथितो वीरस् तेन कारय राघव
52,17,yāvadiṣṭaṃ tu vistīrṇaṃ setubandhanam uttamam tato nalamukhair anyair vānarair amitaujasaiḥ,यावदिष्टं तु विस्तीर्णं सेतुबन्धनम् उत्तमम् ततो नलमुखैर् अन्यैर् वानरैर् अमितौजसैः
52,18,bandhayitvā mahāsetuṃ tena gatvā sa rāghavaḥ suvelākhyaṃ giriṃ prāptaḥ sthito 'sau vānarair vṛtaḥ,बन्धयित्वा महासेतुं तेन गत्वा स राघवः सुवेलाख्यं गिरिं प्राप्तः स्थितो ऽसौ वानरैर् वृतः
52,19,harmyasthalasthitaṃ duṣṭaṃ rāvaṇaṃ vīkṣya cāṅgadaḥ rāmādeśād athotplutya dūtakarmasu tatparaḥ,हर्म्यस्थलस्थितं दुष्टं रावणं वीक्ष्य चाङ्गदः रामादेशाद् अथोत्प्लुत्य दूतकर्मसु तत्परः
52,20,prādāt pādapraharaṃ tu roṣād rāvaṇamūrdhani vismitaṃ taiḥ suragaṇair vīkṣitaḥ so 'tivīryavān,प्रादात् पादप्रहरं तु रोषाद् रावणमूर्धनि विस्मितं तैः सुरगणैर् वीक्षितः सो ऽतिवीर्यवान्
52,21,sādhayitvā pratijñāṃ tāṃ suvelaṃ punar āgataḥ tato vānarasenābhiḥ saṃkhyātītābhir acyutaḥ,साधयित्वा प्रतिज्ञां तां सुवेलं पुनर् आगतः ततो वानरसेनाभिः संख्यातीताभिर् अच्युतः
52,22,rurodha rāvaṇapurīṃ laṅkāṃ tatra pratāpavān rāmaḥ samantād ālokya prāha lakṣmaṇam antike,रुरोध रावणपुरीं लङ्कां तत्र प्रतापवान् रामः समन्ताद् आलोक्य प्राह लक्ष्मणम् अन्तिके
52,23,tīrṇo 'rṇavaḥ kavaliteva kapīśvarasya senābhaṭair jhaṭiti rākṣasarājadhānī yat pauruṣocitam ihāṅkuritaṃ mayā tad daivasya vaśyam aparaṃ dhanuṣo 'tha vāsya,तीर्णो ऽर्णवः कवलितेव कपीश्वरस्य सेनाभटैर् झटिति राक्षसराजधानी यत् पौरुषोचितम् इहाङ्कुरितं मया तद् दैवस्य वश्यम् अपरं धनुषो ऽथ वास्य
52,24,lakṣmaṇaḥ prāha: kātarajanamanovalambinā kiṃ daivena yāval lalāṭaśikharaṃ bhrukuṭir na yāti yāvan na kārmukaśikhām adhirohati jyā tāvan niśācarapateḥ paṭim ānametu trailokyamūlavibhujeṣu bhujeṣu darpaḥ,लक्ष्मणः प्राह: कातरजनमनोवलम्बिना किं दैवेन यावल् ललाटशिखरं भ्रुकुटिर् न याति यावन् न कार्मुकशिखाम् अधिरोहति ज्या तावन् निशाचरपतेः पटिम् आनमेतु त्रैलोक्यमूलविभुजेषु भुजेषु दर्पः
52,26,tadā lakṣmaṇaḥ rāmasya karṇe lagitvā pitṛvadhavairasmaraṇe atha tadbaktivīryaparīkṣaṇāya lakṣaṇavijñānāyādiśyatām aṅgadāya dūtyam rāmaḥ sādhu iti bhaṇitvā aṅgadaṃ sabahumānam avalokya ādiśati (NsP_52.25) aṅgada pitā te yad vālī balini daśakaṇṭhe kalitavān na śaktās tad vaktuṃ vayam api mudā tena pulakaḥ sa eva tvaṃ vyāvartayasi tanujatvena pitṛtāṃ tataḥ kiṃ vaktavyaṃ tilakayati sṛṣṭārthapadavīm,तदा लक्ष्मणः रामस्य कर्णे लगित्वा पितृवधवैरस्मरणे अथ तद्बक्तिवीर्यपरीक्षणाय लक्षणविज्ञानायादिश्यताम् अङ्गदाय दूत्यम् रामः साधु इति भणित्वा अङ्गदं सबहुमानम् अवलोक्य आदिशति (न्स्प्_५२.२५) अङ्गद पिता ते यद् वाली बलिनि दशकण्ठे कलितवान् न शक्तास् तद् वक्तुं वयम् अपि मुदा तेन पुलकः स एव त्वं व्यावर्तयसि तनुजत्वेन पितृतां ततः किं वक्तव्यं तिलकयति सृष्टार्थपदवीम्
52,28,aṅgado maulimaṇḍalamilatkarayugalena praṇamya yad ājñāpayati devaḥ avadhāryatām (NsP_52.27) kiṃ prākāravihāratoraṇavatīṃ laṅkām ihaivānaye kiṃ vā sainyam ahaṃ drutaṃ raghupate tatraiva saṃpādaye atyalpaṃ kulaparvatair aviralair badhnāmi vā sāgaraṃ devādeśaya kiṃ karomi sakalaṃ dordaṇḍasādhyaṃ mama,अङ्गदो मौलिमण्डलमिलत्करयुगलेन प्रणम्य यद् आज्ञापयति देवः अवधार्यताम् (न्स्प्_५२.२७) किं प्राकारविहारतोरणवतीं लङ्काम् इहैवानये किं वा सैन्यम् अहं द्रुतं रघुपते तत्रैव संपादये अत्यल्पं कुलपर्वतैर् अविरलैर् बध्नामि वा सागरं देवादेशय किं करोमि सकलं दोर्दण्डसाध्यं मम
52,30,śrīrāmas tadvacanamātreṇaiva tadbhaktiṃ sāmarthyaṃ cāvekṣya vadati (NsP_52.29) ajñānād athavādhipatyarabhasā vāsmatparokṣe hṛtā sīteyaṃ pravimucyatām iti vaco gatvā daśāsyaṃ vada no cel lakṣmaṇamuktamārgaṇagaṇacchedocchalacchoṇitac chatracchannadigantam antakapurīṃ putrair vṛto yāsyasi,श्रीरामस् तद्वचनमात्रेणैव तद्भक्तिं सामर्थ्यं चावेक्ष्य वदति (न्स्प्_५२.२९) अज्ञानाद् अथवाधिपत्यरभसा वास्मत्परोक्षे हृता सीतेयं प्रविमुच्यताम् इति वचो गत्वा दशास्यं वद नो चेल् लक्ष्मणमुक्तमार्गणगणच्छेदोच्छलच्छोणितच् छत्रच्छन्नदिगन्तम् अन्तकपुरीं पुत्रैर् वृतो यास्यसि
52,32,aṅgadaḥ (NsP_52.31) deva saṃdhau vā vigrahe vāpi mayi dūte daśānanī akṣatā vā kṣatā vāpi kṣitipīṭhe luṭhiṣyati,अङ्गदः (न्स्प्_५२.३१) देव संधौ वा विग्रहे वापि मयि दूते दशाननी अक्षता वा क्षता वापि क्षितिपीठे लुठिष्यति
52,33,tadā śrīrāmacandreṇa praśasya prahito 'ṅgadaḥ uktipratyukticāturyaiḥ parājityāgato ripum,तदा श्रीरामचन्द्रेण प्रशस्य प्रहितो ऽङ्गदः उक्तिप्रत्युक्तिचातुर्यैः पराजित्यागतो रिपुम्
52,34,rāghavasya balaṃ jñātvā cārais tadanujasya ca vānarāṇāṃ ca bhīto 'pi nirbhīr iva daśānanaḥ,राघवस्य बलं ज्ञात्वा चारैस् तदनुजस्य च वानराणां च भीतो ऽपि निर्भीर् इव दशाननः
52,35,laṅkāpurasya rakṣārtham ādideśa sa rākṣasān ādiśya sarvato dikṣu putrān āha daśānanaḥ,लङ्कापुरस्य रक्षार्थम् आदिदेश स राक्षसान् आदिश्य सर्वतो दिक्षु पुत्रान् आह दशाननः
52,36,dhūmrākṣaṃ dhūmrapānaṃ ca rākṣasā yāta me purīm pāśair badhnīta tau martyau amitrāntakavīryavān kumbhakarṇo 'pi madbhrātā turyanādaiḥ prabodhitaḥ,धूम्राक्षं धूम्रपानं च राक्षसा यात मे पुरीम् पाशैर् बध्नीत तौ मर्त्यौ अमित्रान्तकवीर्यवान् कुम्भकर्णो ऽपि मद्भ्राता तुर्यनादैः प्रबोधितः
52,37,rākṣasāś caiva saṃdiṣṭā rāvaṇena mahābalāḥ tasyājñāṃ śirasādāya yuyudhur vānaraiḥ saha,राक्षसाश् चैव संदिष्टा रावणेन महाबलाः तस्याज्ञां शिरसादाय युयुधुर् वानरैः सह
52,38,yudhyamānā yathāśaktyā koṭisaṃkhyās tu rākṣasāḥ vānarair nidhanaṃ prāptāḥ punar anyān yathādiśat,युध्यमाना यथाशक्त्या कोटिसंख्यास् तु राक्षसाः वानरैर् निधनं प्राप्ताः पुनर् अन्यान् यथादिशत्
52,39,pūrvadvāre daśagrīvo rākṣasān amitaujasaḥ te cāpi yudhya haribhir nīlādyair nidhanaṃ gatāḥ,पूर्वद्वारे दशग्रीवो राक्षसान् अमितौजसः ते चापि युध्य हरिभिर् नीलाद्यैर् निधनं गताः
52,40,atha dakṣiṇadigbhāge rāvaṇena niyojitāḥ te sarve vānaravarair dāritās tu yamaṃ gatāḥ,अथ दक्षिणदिग्भागे रावणेन नियोजिताः ते सर्वे वानरवरैर् दारितास् तु यमं गताः
52,41,paścime 'ṅgadamukhyaiś ca vānarair atigarvitaiḥ rākṣasāḥ parvatākārāḥ prāpitā yamasādanam,पश्चिमे ऽङ्गदमुख्यैश् च वानरैर् अतिगर्वितैः राक्षसाः पर्वताकाराः प्रापिता यमसादनम्
52,42,taduttare tu digbhāge rāvaṇena niveśitāḥ petus te rākṣasāḥ krūrā maindādyair vānarair hatāḥ,तदुत्तरे तु दिग्भागे रावणेन निवेशिताः पेतुस् ते राक्षसाः क्रूरा मैन्दाद्यैर् वानरैर् हताः
52,43,tato vānarasaṃghās tu laṅkāprākāram ucchritam utplutyābhyantarasthāṃś ca rākṣasān baladarpitān,ततो वानरसंघास् तु लङ्काप्राकारम् उच्छ्रितम् उत्प्लुत्याभ्यन्तरस्थांश् च राक्षसान् बलदर्पितान्
52,44,hatvā śīghraṃ punaḥ prāptāḥ svasenām eva vānarāḥ evaṃ hateṣu sarveṣu rākṣaseṣu daśānanaḥ,हत्वा शीघ्रं पुनः प्राप्ताः स्वसेनाम् एव वानराः एवं हतेषु सर्वेषु राक्षसेषु दशाननः
52,45,rodamānāsu tatstrīṣu nirgataḥ krodhamūrcchitaḥ dvāre sa paścime vīro rākṣasair bahubhir vṛtaḥ,रोदमानासु तत्स्त्रीषु निर्गतः क्रोधमूर्च्छितः द्वारे स पश्चिमे वीरो राक्षसैर् बहुभिर् वृतः
52,46,kvāsau rāmeti ca vadan dhanuṣpāṇiḥ pratāpavān rathasthaḥ śaravarṣaṃ ca visṛjan vānareṣu saḥ,क्वासौ रामेति च वदन् धनुष्पाणिः प्रतापवान् रथस्थः शरवर्षं च विसृजन् वानरेषु सः
52,47,tatas tadbāṇachinnāṅgā vānarā dudruvus tadā palāyamānāṃs tān dṛṣṭvā vānarān rāghavas tadā,ततस् तद्बाणछिन्नाङ्गा वानरा दुद्रुवुस् तदा पलायमानांस् तान् दृष्ट्वा वानरान् राघवस् तदा
52,48,kasmāt tu vānarā bhagnāḥ kim eṣāṃ bhayam āgatam iti rāmavacaḥ śrutvā prāha vākyaṃ vibhīṣaṇaḥ,कस्मात् तु वानरा भग्नाः किम् एषां भयम् आगतम् इति रामवचः श्रुत्वा प्राह वाक्यं विभीषणः
52,49,śṛṇu rājan mahābāho rāvaṇo nirgato 'dhunā tadbāṇachinnā harayaḥ palāyante mahāmate,शृणु राजन् महाबाहो रावणो निर्गतो ऽधुना तद्बाणछिन्ना हरयः पलायन्ते महामते
52,50,ityukto rāghavas tena dhanur udyamya roṣitaḥ jyāghoṣatalaghoṣābhyāṃ pūrayām_asa khaṃ diśaḥ,इत्युक्तो राघवस् तेन धनुर् उद्यम्य रोषितः ज्याघोषतलघोषाभ्यां पूरयाम्_अस खं दिशः
52,51,yuyudhe rāvaṇenātha rāmaḥ kamalalocanaḥ sugrīvo jāmbavāṃś caiva hanumān aṅgadas tathā,युयुधे रावणेनाथ रामः कमललोचनः सुग्रीवो जाम्बवांश् चैव हनुमान् अङ्गदस् तथा
52,52,vibhīṣaṇo vānarāś ca lakṣmaṇaś cāpi vīryavān upetya rāvaṇīṃ senāṃ varṣantīṃ sarvasāyakān,विभीषणो वानराश् च लक्ष्मणश् चापि वीर्यवान् उपेत्य रावणीं सेनां वर्षन्तीं सर्वसायकान्
52,53,hastyaśvarathasaṃyuktāṃ te nijaghnur mahābalāḥ rāmarāvaṇayor yuddham abhūt tatrāpi bhīṣaṇam,हस्त्यश्वरथसंयुक्तां ते निजघ्नुर् महाबलाः रामरावणयोर् युद्धम् अभूत् तत्रापि भीषणम्
52,54,rāvaṇena visṛṣṭāni śastrāstrāṇi ca yāni vai tāni chittvātha śastrais tu rāghavaś ca mahābalaḥ,रावणेन विसृष्टानि शस्त्रास्त्राणि च यानि वै तानि छित्त्वाथ शस्त्रैस् तु राघवश् च महाबलः
52,55,śareṇa sārathiṃ hatvā daśabhiś ca mahāhayān rāvaṇasya dhanus chittvā bhallenaikena rāghavaḥ,शरेण सारथिं हत्वा दशभिश् च महाहयान् रावणस्य धनुस् छित्त्वा भल्लेनैकेन राघवः
52,56,mukuṭaṃ pañcadaśabhiś chittvā tanmastakaṃ punaḥ suvarṇapuṅkhair daśabhiḥ śarair vivyādha vīryavān,मुकुटं पञ्चदशभिश् छित्त्वा तन्मस्तकं पुनः सुवर्णपुङ्खैर् दशभिः शरैर् विव्याध वीर्यवान्
52,57,tadā daśāsyo vyathito rāmabāṇair bhṛśaṃ tadā viveśa mantribhir nītaḥ svapurīṃ devamardakaḥ,तदा दशास्यो व्यथितो रामबाणैर् भृशं तदा विवेश मन्त्रिभिर् नीतः स्वपुरीं देवमर्दकः
52,58,bodhitas tūryanādais tu gajayūthakramaiḥ śanaiḥ punaḥ prākāram ullaṅghya kumbhakarṇo vinirgataḥ,बोधितस् तूर्यनादैस् तु गजयूथक्रमैः शनैः पुनः प्राकारम् उल्लङ्घ्य कुम्भकर्णो विनिर्गतः
52,59,uttuṅgasthūladeho 'sa bhīmadṛṣṭir mahābalaḥ vānarān bhakṣayan duṣṭo vicacāra kṣudhānvitaḥ,उत्तुङ्गस्थूलदेहो ऽस भीमदृष्टिर् महाबलः वानरान् भक्षयन् दुष्टो विचचार क्षुधान्वितः
52,60,taṃ dṛṣṭvotpatya sugrīvaḥ śūlenorasy atāḍayat karṇadvayaṃ karābhyāṃ tu *cchittvā vakreṇa nāsikām,तं दृष्ट्वोत्पत्य सुग्रीवः शूलेनोरस्य् अताडयत् कर्णद्वयं कराभ्यां तु *च्छित्त्वा वक्रेण नासिकाम्
52,61,sarvato yudhyamānāṃś ca rakṣonāthān raṇe 'dhikān rāghavo ghātayitvā tu vānarendraiḥ samantataḥ,सर्वतो युध्यमानांश् च रक्षोनाथान् रणे ऽधिकान् राघवो घातयित्वा तु वानरेन्द्रैः समन्ततः
52,62,cakarta viśikhais tīkṣṇaiḥ kumbhakarṇasya kandharām vijityendrajitaṃ sākṣād garuḍenāgatena saḥ,चकर्त विशिखैस् तीक्ष्णैः कुम्भकर्णस्य कन्धराम् विजित्येन्द्रजितं साक्षाद् गरुडेनागतेन सः
52,63,rāmo lakṣmaṇasaṃyuktaḥ śuśubhe vānarair vṛtaḥ vyarthaṃ gate cendrajiti kumbhakarṇe nipātite,रामो लक्ष्मणसंयुक्तः शुशुभे वानरैर् वृतः व्यर्थं गते चेन्द्रजिति कुम्भकर्णे निपातिते
52,64,laṅkānāthas tataḥ kruddhaḥ putraṃ triśirasaṃ punaḥ atikāyamahākāyau devāntakanarāntakau,लङ्कानाथस् ततः क्रुद्धः पुत्रं त्रिशिरसं पुनः अतिकायमहाकायौ देवान्तकनरान्तकौ
52,65,yūyaṃ hatvā tu putrādyā tau narau yudhi nighnata tān niyujya daśagrīvaḥ putrān evaṃ punar bravīt,यूयं हत्वा तु पुत्राद्या तौ नरौ युधि निघ्नत तान् नियुज्य दशग्रीवः पुत्रान् एवं पुनर् ब्रवीत्
52,66,mahodaramahāpāśvau sārdham etair mahābalaiḥ saṃgrāme 'smin ripūn hantuṃ yuvāṃ vrajatam udyatau,महोदरमहापाश्वौ सार्धम् एतैर् महाबलैः संग्रामे ऽस्मिन् रिपून् हन्तुं युवां व्रजतम् उद्यतौ
52,67,dṛṣṭvā tān āgatāṃś caiva yudhyamānān raṇe ripūn anayal lakṣmaṇaḥ ṣaḍbhiḥ śarais tīkṣṇair yamālayam,दृष्ट्वा तान् आगतांश् चैव युध्यमानान् रणे रिपून् अनयल् लक्ष्मणः षड्भिः शरैस् तीक्ष्णैर् यमालयम्
52,68,vānarāṇāṃ samūhaś ca śiṣṭāṃś ca rajanīcarān sugrīveṇa hataḥ kumbho rākṣaso baladarpitaḥ,वानराणां समूहश् च शिष्टांश् च रजनीचरान् सुग्रीवेण हतः कुम्भो राक्षसो बलदर्पितः
52,69,nikumbho vāyuputreṇa nihato devakaṇṭakaḥ virūpākṣaṃ yudhyamānāṃ gadayā tu vibhīṣaṇaḥ,निकुम्भो वायुपुत्रेण निहतो देवकण्टकः विरूपाक्षं युध्यमानां गदया तु विभीषणः
52,70,bhīmamaindau ca śvapatiṃ vānarendrau nijaghnatuḥ aṅgado jāmbavāṃś cātha harayo 'nyān niśācarān,भीममैन्दौ च श्वपतिं वानरेन्द्रौ निजघ्नतुः अङ्गदो जाम्बवांश् चाथ हरयो ऽन्यान् निशाचरान्
52,71,yudhyamanas tu samare mahālakṣaṃ mahācalam jaghāna rāmo 'tha raṇe bāṇavṛṣṭikaraṃ nṛpa,युध्यमनस् तु समरे महालक्षं महाचलम् जघान रामो ऽथ रणे बाणवृष्टिकरं नृप
52,72,indrajin mantralabdhaṃ tu ratham āruhya vai punaḥ vānareṣu ca sareṣu śaravarṣaṃ vavarṣa saḥ,इन्द्रजिन् मन्त्रलब्धं तु रथम् आरुह्य वै पुनः वानरेषु च सरेषु शरवर्षं ववर्ष सः
52,73,rātrau tadbāṇabhinnaṃ tu balaṃ sarvaṃ ca rāghavam niśceṣṭam akhilaṃ dṛṣṭvā jāmbavat preritas tadā,रात्रौ तद्बाणभिन्नं तु बलं सर्वं च राघवम् निश्चेष्टम् अखिलं दृष्ट्वा जाम्बवत् प्रेरितस् तदा
52,74,vīryād auṣadham ānīya hanūmān mārutātmajaḥ bhūmyāṃ śayānam utthāpya rāmaṃ harigaṇāṃs tathā,वीर्याद् औषधम् आनीय हनूमान् मारुतात्मजः भूम्यां शयानम् उत्थाप्य रामं हरिगणांस् तथा
52,75,tair eva vānaraiḥ sārdhaṃ jvalitolkākarair niśi dāhayām_asa laṅkāṃ tāṃ hastyaśvaratharakṣasām,तैर् एव वानरैः सार्धं ज्वलितोल्काकरैर् निशि दाहयाम्_अस लङ्कां तां हस्त्यश्वरथरक्षसाम्
52,76,varṣantaṃ śarajālāni sarvadikṣu ghano yathā sa bhrātrā meghanādaṃ taṃ ghātayām_asa rāghavaḥ,वर्षन्तं शरजालानि सर्वदिक्षु घनो यथा स भ्रात्रा मेघनादं तं घातयाम्_अस राघवः
52,77,ghātiteṣv atha rakṣassu putramitrādibandhuṣu kāriteṣv atha vighneṣu homajapyādikarmaṇām,घातितेष्व् अथ रक्षस्सु पुत्रमित्रादिबन्धुषु कारितेष्व् अथ विघ्नेषु होमजप्यादिकर्मणाम्
52,78,tataḥ kruddho daśagrīvo laṅkādvāre vinirgataḥ kvāsau rāma iti brūte mānuṣas tāpasākṛtiḥ,ततः क्रुद्धो दशग्रीवो लङ्काद्वारे विनिर्गतः क्वासौ राम इति ब्रूते मानुषस् तापसाकृतिः
52,79,yoddhā kapibalīty uccair vyāharad rākṣasādhipaḥ vegavadbhir vinītaiś ca aśvaiś citrarathe sthitaḥ,योद्धा कपिबलीत्य् उच्चैर् व्याहरद् राक्षसाधिपः वेगवद्भिर् विनीतैश् च अश्वैश् चित्ररथे स्थितः
52,80,athāyāntaṃ tu taṃ dṛṣṭvā rāmaḥ prāha daśānanam rāmo 'ham atra duṣṭātmann ehi rāvaṇa māṃ prati,अथायान्तं तु तं दृष्ट्वा रामः प्राह दशाननम् रामो ऽहम् अत्र दुष्टात्मन्न् एहि रावण मां प्रति
52,81,ityukte lakṣmaṇaḥ prāha rāmaṃ rājīvalocanam anena rākṣasā yotsye tvaṃ tiṣṭheti mahābalaḥ,इत्युक्ते लक्ष्मणः प्राह रामं राजीवलोचनम् अनेन राक्षसा योत्स्ये त्वं तिष्ठेति महाबलः
52,82,tatas tu lakṣmaṇo gatvā rurodha śaravṛṣṭibhiḥ viṃśadbāhuvisṛṣṭais tu śastrāstrair lakṣmaṇaṃ yudhi,ततस् तु लक्ष्मणो गत्वा रुरोध शरवृष्टिभिः विंशद्बाहुविसृष्टैस् तु शस्त्रास्त्रैर् लक्ष्मणं युधि
52,83,rurodha sa daśagrīvaḥ tayor yuddham abhūn mahat devā vyomni vimānasthā vīkṣya tasthur mahāhavam,रुरोध स दशग्रीवः तयोर् युद्धम् अभून् महत् देवा व्योम्नि विमानस्था वीक्ष्य तस्थुर् महाहवम्
52,84,tato rāvaṇaśastrāṇi *cchittvā svais tīkṣṇasāyakaiḥ lakṣmaṇaḥ sārathiṃ hatvā tasyāśvān api bhallakaiḥ,ततो रावणशस्त्राणि *च्छित्त्वा स्वैस् तीक्ष्णसायकैः लक्ष्मणः सारथिं हत्वा तस्याश्वान् अपि भल्लकैः
52,85,rāvaṇasya dhanuś chittvā dhvajaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ vakṣaḥsthalaṃ mahāvīryo vivyādha paravīrahā,रावणस्य धनुश् छित्त्वा ध्वजं च निशितैः शरैः वक्षःस्थलं महावीर्यो विव्याध परवीरहा
52,86,tato rathān nipatyādhaḥ kṣipraṃ rākṣasanāyakaḥ śaktiṃ jagrāha kupito ghaṇṭānādavinādinīm,ततो रथान् निपत्याधः क्षिप्रं राक्षसनायकः शक्तिं जग्राह कुपितो घण्टानादविनादिनीम्
52,87,agnijvālājvalajjihvāṃ maholkāsadṛśadyutim dṛḍhamuṣṭyā tu nikṣiptā śaktiḥ sā lakṣmaṇorasi,अग्निज्वालाज्वलज्जिह्वां महोल्कासदृशद्युतिम् दृढमुष्ट्या तु निक्षिप्ता शक्तिः सा लक्ष्मणोरसि
52,88,vidāryāntaḥpraviṣṭātha devās trastās tato 'mbare lakṣmaṇaṃ patitaṃ dṛṣṭvā rudadbhir vānareśvaraiḥ,विदार्यान्तःप्रविष्टाथ देवास् त्रस्तास् ततो ऽम्बरे लक्ष्मणं पतितं दृष्ट्वा रुदद्भिर् वानरेश्वरैः
52,89,duḥkhitaḥ śīghram āgamya tatpārśvaṃ prāha rāghavaḥ kva gato hanumān vīro mitro me pavanātmajaḥ,दुःखितः शीघ्रम् आगम्य तत्पार्श्वं प्राह राघवः क्व गतो हनुमान् वीरो मित्रो मे पवनात्मजः
52,90,yadi jīvati me bhrātā kathaṃcit patito bhuvi ityukte hanumān rājan vīro vikhyātapauruṣaḥ,यदि जीवति मे भ्राता कथंचित् पतितो भुवि इत्युक्ते हनुमान् राजन् वीरो विख्यातपौरुषः
52,91,baddhvāñjaliṃ babhāṣedaṃ dehy anujñāṃ sthito 'smi bhoḥ rāmaḥ prāha mahāvīra viśalyakaraṇī mama,बद्ध्वाञ्जलिं बभाषेदं देह्य् अनुज्ञां स्थितो ऽस्मि भोः रामः प्राह महावीर विशल्यकरणी मम
52,92,anujaṃ virujaṃ śīghraṃ kuru mitra mahābala tato vegāt samutpatya gatvā droṇagiriṃ kapiḥ,अनुजं विरुजं शीघ्रं कुरु मित्र महाबल ततो वेगात् समुत्पत्य गत्वा द्रोणगिरिं कपिः
52,93,baddhvā ca śighram ānīya lakṣmaṇaṃ nīrujaṃ kṣaṇāt cakāra devadeveśāṃ paśyatāṃ rāghavasya ca,बद्ध्वा च शिघ्रम् आनीय लक्ष्मणं नीरुजं क्षणात् चकार देवदेवेशां पश्यतां राघवस्य च
52,94,tataḥ kruddho jagannātho rāmaḥ kamalalocanaḥ rāvaṇasya balaṃ śiṣṭaṃ hastyaśvaratharākṣasam,ततः क्रुद्धो जगन्नाथो रामः कमललोचनः रावणस्य बलं शिष्टं हस्त्यश्वरथराक्षसम्
52,95,hatvā kṣaṇena rāmas tu taccharīraṃ tu sāyakaiḥ tīkṣṇair jarjaritaṃ kṛtvā tasthivān vānarair vṛtaḥ,हत्वा क्षणेन रामस् तु तच्छरीरं तु सायकैः तीक्ष्णैर् जर्जरितं कृत्वा तस्थिवान् वानरैर् वृतः
52,96,astaceṣṭo daśagrīvaḥ saṃjñāṃ prāpya śanaiḥ punaḥ utthāya rāvaṇaḥ kruddhaḥ siṃhanādaṃ nanāda ca,अस्तचेष्टो दशग्रीवः संज्ञां प्राप्य शनैः पुनः उत्थाय रावणः क्रुद्धः सिंहनादं ननाद च
52,97,tannādaśravaṇair vyomni vitrasto devatāgaṇaḥ etasminn eva kale tu rāmaṃ prāpya mahāmuniḥ,तन्नादश्रवणैर् व्योम्नि वित्रस्तो देवतागणः एतस्मिन्न् एव कले तु रामं प्राप्य महामुनिः
52,98,rāvaṇe baddhavairas tu agastyo vai jayapradam ādityahṛdayaṃ nāma mantraṃ prādāj jayapradam,रावणे बद्धवैरस् तु अगस्त्यो वै जयप्रदम् आदित्यहृदयं नाम मन्त्रं प्रादाज् जयप्रदम्
52,99,rāmo 'pi japtvā tanmantram agastyoktaṃ jayapradam taddattaṃ vaiṣṇavaṃ cāpam atulaṃ sadguṇaṃ dṛḍham,रामो ऽपि जप्त्वा तन्मन्त्रम् अगस्त्योक्तं जयप्रदम् तद्दत्तं वैष्णवं चापम् अतुलं सद्गुणं दृढम्
52,100,pūjayitvā tad ādāya sajyaṃ kṛtvā mahābalaḥ sauvarṇapuṅkhais tīkṣṇais tu śarair marmavidāraṇaiḥ,पूजयित्वा तद् आदाय सज्यं कृत्वा महाबलः सौवर्णपुङ्खैस् तीक्ष्णैस् तु शरैर् मर्मविदारणैः
52,101,yuyudhe rākṣasendreṇa raghunāthaḥ pratāpavān tayos tu yudhyatos tatra bhīmaśaktyor mahāmate,युयुधे राक्षसेन्द्रेण रघुनाथः प्रतापवान् तयोस् तु युध्यतोस् तत्र भीमशक्त्योर् महामते
52,102,parasparavisṛṣṭas tu vyomni saṃvarddhito 'nalaḥ samutthito nṛpaśreṣṭha rāmarāvaṇayor yudhi,परस्परविसृष्टस् तु व्योम्नि संवर्द्धितो ऽनलः समुत्थितो नृपश्रेष्ठ रामरावणयोर् युधि
52,103,saṃgare vartamāne tu rāmo dāśarathis tadā padātir yuyudhe vīro rāmo 'nuktaparākramaḥ,संगरे वर्तमाने तु रामो दाशरथिस् तदा पदातिर् युयुधे वीरो रामो ऽनुक्तपराक्रमः
52,104,sahasrāśvayutaṃ divyaṃ rathaṃ mātalim eva ca preṣayām_asa devendro mahāntaṃ lokaviśrutam,सहस्राश्वयुतं दिव्यं रथं मातलिम् एव च प्रेषयाम्_अस देवेन्द्रो महान्तं लोकविश्रुतम्
52,105,rāmas tam ratham āruhya pūjyamānaḥ surottamaiḥ mātulyuktopadeśas tu rāmacandraḥ pratāpavān,रामस् तम् रथम् आरुह्य पूज्यमानः सुरोत्तमैः मातुल्युक्तोपदेशस् तु रामचन्द्रः प्रतापवान्
52,106,brahmadattavaraṃ duṣṭaṃ brahmāstreṇa daśānanam jaghāna vairiṇaṃ krūraṃ rāmadevaḥ pratāpavān,ब्रह्मदत्तवरं दुष्टं ब्रह्मास्त्रेण दशाननम् जघान वैरिणं क्रूरं रामदेवः प्रतापवान्
52,107,rāmeṇa nihate tatra rāvaṇe sagaṇe ripau indrādyā devatāḥ sarvāḥ parasparam athābruvan,रामेण निहते तत्र रावणे सगणे रिपौ इन्द्राद्या देवताः सर्वाः परस्परम् अथाब्रुवन्
52,108,rāmo bhūtvā harir yasmād asmākaṃ vairiṇaṃ raṇe anyair avadhyam apy enaṃ jaghāna yudhi rāvaṇam,रामो भूत्वा हरिर् यस्माद् अस्माकं वैरिणं रणे अन्यैर् अवध्यम् अप्य् एनं जघान युधि रावणम्
52,109,tasmāt taṃ rāmanāmānam anantam aparājitam pūjayāmo 'vatīryainam ity uktvā te divaukasaḥ,तस्मात् तं रामनामानम् अनन्तम् अपराजितम् पूजयामो ऽवतीर्यैनम् इत्य् उक्त्वा ते दिवौकसः
52,110,nānāvimānaiḥ śrīmadbhir avatīrya mahītale rudrendravasucandrādyā vidhātāraṃ sanātanam,नानाविमानैः श्रीमद्भिर् अवतीर्य महीतले रुद्रेन्द्रवसुचन्द्राद्या विधातारं सनातनम्
52,111,viṣṇuṃ jiṣṇuṃ jaganmūrtiṃ sānujaṃ rāmam avyayam taṃ pūjayitvā vidhivat parivāryopatasthire,विष्णुं जिष्णुं जगन्मूर्तिं सानुजं रामम् अव्ययम् तं पूजयित्वा विधिवत् परिवार्योपतस्थिरे
52,112,rāmo 'yaṃ dṛśyatāṃ devā lakṣmaṇo 'yaṃ vyavasthitaḥ sugrīvo raviputro 'yaṃ vāyuputro 'yam āsthitaḥ,रामो ऽयं दृश्यतां देवा लक्ष्मणो ऽयं व्यवस्थितः सुग्रीवो रविपुत्रो ऽयं वायुपुत्रो ऽयम् आस्थितः
52,113,aṅgadādyā ime sarve ity ūcus te divaukasaḥ gandhāmoditadikpālā bhramarālipadānugā,अङ्गदाद्या इमे सर्वे इत्य् ऊचुस् ते दिवौकसः गन्धामोदितदिक्पाला भ्रमरालिपदानुगा
52,114,devastrīkaranirmuktā rāmamūrdhani śobhitā papāta puṣpavṛṣṭis tu lakṣmaṇasya ca mūrdhani,देवस्त्रीकरनिर्मुक्ता राममूर्धनि शोभिता पपात पुष्पवृष्टिस् तु लक्ष्मणस्य च मूर्धनि
52,114,tato brahmā samāgatya haṃsayānena rāghavam amoghākhyena stotreṇa stutvā rāmam avocata,ततो ब्रह्मा समागत्य हंसयानेन राघवम् अमोघाख्येन स्तोत्रेण स्तुत्वा रामम् अवोचत
52,116,tvaṃ viṣṇur ādir bhūtānām ananto jñānadṛk prabhuḥ tvam eva śāśvataṃ brahma vedānte viditaṃ param,त्वं विष्णुर् आदिर् भूतानाम् अनन्तो ज्ञानदृक् प्रभुः त्वम् एव शाश्वतं ब्रह्म वेदान्ते विदितं परम्
52,117,tvayā yad adya nihato rāvaṇo lokarāvaṇaḥ tadāśru sarvalokānāṃ devānāṃ karma sādhitam,त्वया यद् अद्य निहतो रावणो लोकरावणः तदाश्रु सर्वलोकानां देवानां कर्म साधितम्
52,118,ityukte padmayonau tu śaṃkaraḥ pritim āsthitaḥ praṇamya rāmaṃ tasmai taṃ bhūyo daśarathaṃ nṛpam,इत्युक्ते पद्मयोनौ तु शंकरः प्रितिम् आस्थितः प्रणम्य रामं तस्मै तं भूयो दशरथं नृपम्
52,119,darśayitvā gato devaḥ sītā suddheti kīrtayan tato bāhubalaprāptaṃ vimānaṃ puṣpakaṃ śubham,दर्शयित्वा गतो देवः सीता सुद्धेति कीर्तयन् ततो बाहुबलप्राप्तं विमानं पुष्पकं शुभम्
52,120,pūtām āropya sītāṃ tām ādiṣṭaḥ pavanātmajaḥ tatas tu jānakīṃ devīṃ viśokāṃ bhūṣaṇānvitām,पूताम् आरोप्य सीतां ताम् आदिष्टः पवनात्मजः ततस् तु जानकीं देवीं विशोकां भूषणान्विताम्
52,121,vanditāṃ vānarendrais tu sārdhaṃ bhrātā mahābalaḥ pratiṣṭhāpya mahādevaṃ setumadhye sa rāghavaḥ,वन्दितां वानरेन्द्रैस् तु सार्धं भ्राता महाबलः प्रतिष्ठाप्य महादेवं सेतुमध्ये स राघवः
52,122,labdhavān paramaṃ bhaktiṃ śive śaṃbhor anugrahāt rāmeśvara iti khyāto mahādevaḥ pinākadhṛk,लब्धवान् परमं भक्तिं शिवे शंभोर् अनुग्रहात् रामेश्वर इति ख्यातो महादेवः पिनाकधृक्
52,123,tasya darśanamātreṇa sarvahatyāṃ vyapohati rāmas tīrṇapratijño 'sau bharatāsaktamānasaḥ,तस्य दर्शनमात्रेण सर्वहत्यां व्यपोहति रामस् तीर्णप्रतिज्ञो ऽसौ भरतासक्तमानसः
52,124,tato 'yodhyāṃ purīṃ divyāṃ gatvā tasyāṃ dvijottamaiḥ abhiṣikto vasiṣṭhādyair bharatena prasāditaḥ akarod dharmato rājyaṃ ciraṃ rāmaḥ pratāpavān,ततो ऽयोध्यां पुरीं दिव्यां गत्वा तस्यां द्विजोत्तमैः अभिषिक्तो वसिष्ठाद्यैर् भरतेन प्रसादितः अकरोद् धर्मतो राज्यं चिरं रामः प्रतापवान्
52,125,yajñādikaṃ karma nijaṃ ca kṛtvā paurais tu rāmo divam āruroha rājan mayā te kathitaṃ samāsato rāmasya bhūmyāṃ caritaṃ mahātmanaḥ idaṃ subhaktyā paṭhatāṃ ca śṛṇvatāṃ dadāti rāmaḥ svapadaṃ jagatpatiḥ,यज्ञादिकं कर्म निजं च कृत्वा पौरैस् तु रामो दिवम् आरुरोह राजन् मया ते कथितं समासतो रामस्य भूम्यां चरितं महात्मनः इदं सुभक्त्या पठतां च शृण्वतां ददाति रामः स्वपदं जगत्पतिः
53,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe rāmaprādurbhāve dvipañcāśo 'dhyāyaḥ narp 52 ataḥ paraṃ pravakṣyāmi prādurbhāvadvayaṃ śubham tṛtīyasya tu rāmasya kṛṣṇasya tu samāsataḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे रामप्रादुर्भावे द्विपञ्चाशो ऽध्यायः नर्प् ५२ अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रादुर्भावद्वयं शुभम् तृतीयस्य तु रामस्य कृष्णस्य तु समासतः
53,2,purā hy asurabhārārtā mahī prāha nṛpottama āsīnaṃ devamadhye tu brahmāṇaṃ kamalāsanam,पुरा ह्य् असुरभारार्ता मही प्राह नृपोत्तम आसीनं देवमध्ये तु ब्रह्माणं कमलासनम्
53,3,devāsure hatā ye tu viṣṇunā daityadānavāḥ te sarve kṣatriyā jātāḥ kaṃsādyāḥ kamalodbhava,देवासुरे हता ये तु विष्णुना दैत्यदानवाः ते सर्वे क्षत्रिया जाताः कंसाद्याः कमलोद्भव
53,4,tadbhūribhārasaṃprāptā sīdantī caturānana mama tadbhārahāniḥ syād yathā deva tathā kuru,तद्भूरिभारसंप्राप्ता सीदन्ती चतुरानन मम तद्भारहानिः स्याद् यथा देव तथा कुरु
53,5,tayaivam ukto brahmātha devaiḥ saha jagāma ha kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ viṣṇuṃ bhaktivibodhitam,तयैवम् उक्तो ब्रह्माथ देवैः सह जगाम ह क्षीरोदस्योत्तरं कूलं विष्णुं भक्तिविबोधितम्
53,6,tatra gatvā jagatsraṣṭā devaiḥ sārdhaṃ janārdanam narasiṃhaṃ mahādevaṃ gandhapuṣpādibhiḥ kramāt,तत्र गत्वा जगत्स्रष्टा देवैः सार्धं जनार्दनम् नरसिंहं महादेवं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात्
53,7,abhyarcya bhaktyā govindaṃ vākpuṣpeṇa ca keśavam pūjayām_asa rājendra tena tuṣṭo jagatpatiḥ,अभ्यर्च्य भक्त्या गोविन्दं वाक्पुष्पेण च केशवम् पूजयाम्_अस राजेन्द्र तेन तुष्टो जगत्पतिः
53,8,vākpuṣpeṇa kathaṃ brahman brahmāpy arcitavān harim tan me kathaya viprendra brahmoktaṃ stotram uttamam,वाक्पुष्पेण कथं ब्रह्मन् ब्रह्माप्य् अर्चितवान् हरिम् तन् मे कथय विप्रेन्द्र ब्रह्मोक्तं स्तोत्रम् उत्तमम्
53,9,śṛṇu rājan pravakṣyāmi stotraṃ brahmamukheritam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ viṣṇutuṣṭikaraṃ param,शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि स्तोत्रं ब्रह्ममुखेरितम् सर्वपापहरं पुण्यं विष्णुतुष्टिकरं परम्
53,10,tam ārādhya jagannātham ūrdhvabāhuḥ pitāmahaḥ bhūtvaikāgramanā rājann idaṃ stotram udīrayat,तम् आराध्य जगन्नाथम् ऊर्ध्वबाहुः पितामहः भूत्वैकाग्रमना राजन्न् इदं स्तोत्रम् उदीरयत्
53,11,namāmi devaṃ naranātham acyutaṃ nārāyaṇaṃ lokaguruṃ sanātanam anādim avyaktam acintyam avyayaṃ vedāntavedyaṃ puruṣottamaṃ harim,नमामि देवं नरनाथम् अच्युतं नारायणं लोकगुरुं सनातनम् अनादिम् अव्यक्तम् अचिन्त्यम् अव्ययं वेदान्तवेद्यं पुरुषोत्तमं हरिम्
53,12,ānandarūpaṃ paramaṃ parāt paraṃ cidātmakaṃ jñānavatāṃ parāṃ gatim sarvātmakaṃ sarvagataikarūpaṃ dhyeyasvarūpaṃ praṇamāmi mādhavam,आनन्दरूपं परमं परात् परं चिदात्मकं ज्ञानवतां परां गतिम् सर्वात्मकं सर्वगतैकरूपं ध्येयस्वरूपं प्रणमामि माधवम्
53,13,bhaktapriyaṃ kāntam atīvaṃ nirmalaṃ surādhipaṃ sūrijanair abhiṣṭutam caturbhujaṃ nīrajavarṇam īśvaraṃ rathāṅgapāṇiṃ praṇato 'smi keśavam,भक्तप्रियं कान्तम् अतीवं निर्मलं सुराधिपं सूरिजनैर् अभिष्टुतम् चतुर्भुजं नीरजवर्णम् ईश्वरं रथाङ्गपाणिं प्रणतो ऽस्मि केशवम्
53,14,gadāsiśaṅkhābjakaraṃ śriyaḥ patiṃ sadāśivaṃ śārṅgadharaṃ raviprabham pītāmbaraṃ hāravirājitodaraṃ namāmi viṣṇuṃ satataṃ kirīṭinam,गदासिशङ्खाब्जकरं श्रियः पतिं सदाशिवं शार्ङ्गधरं रविप्रभम् पीताम्बरं हारविराजितोदरं नमामि विष्णुं सततं किरीटिनम्
53,15,gaṇḍasthalāsaktasuraktakuṇḍalaṃ sudīpitāśeṣadiśaṃ nijatviṣā gandharvasiddhair upagītam ṛgdhvaniṃ janārdanaṃ bhūtapatiṃ namāmi tam,गण्डस्थलासक्तसुरक्तकुण्डलं सुदीपिताशेषदिशं निजत्विषा गन्धर्वसिद्धैर् उपगीतम् ऋग्ध्वनिं जनार्दनं भूतपतिं नमामि तम्
53,16,hatvāsurān pāti yuge yuge surān svadharmasaṃsthān bhuvi saṃsthito hariḥ karoti sṛṣṭiṃ jagataḥ kṣayaṃ yas taṃ vāsudevaṃ praṇato 'smi keśavam,हत्वासुरान् पाति युगे युगे सुरान् स्वधर्मसंस्थान् भुवि संस्थितो हरिः करोति सृष्टिं जगतः क्षयं यस् तं वासुदेवं प्रणतो ऽस्मि केशवम्
53,17,yo matsyarūpeṇa rasātalasthitān vedān samāhṛtya mama pradattavān nihatya yuddhe madhukaiṭabhāv ubhau taṃ vedavedyaṃ praṇato 'smy ahaṃ sadā,यो मत्स्यरूपेण रसातलस्थितान् वेदान् समाहृत्य मम प्रदत्तवान् निहत्य युद्धे मधुकैटभाव् उभौ तं वेदवेद्यं प्रणतो ऽस्म्य् अहं सदा
53,18,devāsuraiḥ kṣīrasamudramadhyato nyasto girir yena dhṛtaḥ purā mahān hitāya kaurmaṃ vapur āsthito yas taṃ viṣṇum ādyaṃ praṇato 'smi bhāskaram,देवासुरैः क्षीरसमुद्रमध्यतो न्यस्तो गिरिर् येन धृतः पुरा महान् हिताय कौर्मं वपुर् आस्थितो यस् तं विष्णुम् आद्यं प्रणतो ऽस्मि भास्करम्
53,19,hatvā hiraṇyākṣam atīvaṃ darpitaṃ varāharūpī bhagavān sanātanaḥ yo bhūmim etāṃ sakalāṃ samuddharaṃs taṃ vedamūrtiṃ praṇamāmi sūkaram,हत्वा हिरण्याक्षम् अतीवं दर्पितं वराहरूपी भगवान् सनातनः यो भूमिम् एतां सकलां समुद्धरंस् तं वेदमूर्तिं प्रणमामि सूकरम्
53,20,kṛtvā nṛsiṃhaṃ vapur ātmanaḥ paraṃ hitāya lokasya sanātano hariḥ jaghāna yas tīkṣṇanakhair diteḥ sutaṃ taṃ nārasiṃhaṃ puruṣaṃ namāmi,कृत्वा नृसिंहं वपुर् आत्मनः परं हिताय लोकस्य सनातनो हरिः जघान यस् तीक्ष्णनखैर् दितेः सुतं तं नारसिंहं पुरुषं नमामि
53,21,yo vāmano 'sau bhagavān janārdano baliṃ babandha tribhir ūrjitaiḥ padaiḥ jagattrayaṃ kramya dadau puraṃdare tad evaṃ ādyaṃ praṇato 'smi vāmanam,यो वामनो ऽसौ भगवान् जनार्दनो बलिं बबन्ध त्रिभिर् ऊर्जितैः पदैः जगत्त्रयं क्रम्य ददौ पुरंदरे तद् एवं आद्यं प्रणतो ऽस्मि वामनम्
53,22,yaḥ kārtavīryaṃ nijaghāna roṣāt triḥsaptakṛtvaḥ kṣitipātmajān api taṃ jāmadagnyaṃ kṣitibhāranāśakaṃ nato 'smi viṣṇuṃ puruṣottamaṃ sadā,यः कार्तवीर्यं निजघान रोषात् त्रिःसप्तकृत्वः क्षितिपात्मजान् अपि तं जामदग्न्यं क्षितिभारनाशकं नतो ऽस्मि विष्णुं पुरुषोत्तमं सदा
53,23,setuṃ mahāntaṃ jaladhau babandha yaḥ saṃprāpya laṅkāṃ sagaṇaṃ daśānanam jaghāna bhṛtyai jagatāṃ sanātanaṃ taṃ rāmadevaṃ satataṃ nato 'smi,सेतुं महान्तं जलधौ बबन्ध यः संप्राप्य लङ्कां सगणं दशाननम् जघान भृत्यै जगतां सनातनं तं रामदेवं सततं नतो ऽस्मि
53,24,yathā tu vārāhanṛsiṃharūpaiḥ kṛtaṃ tvayā deva hitaṃ surāṇām tathādya bhūmeḥ kuru bhārahāniṃ prasīda viṣṇo bhagavan namas te,यथा तु वाराहनृसिंहरूपैः कृतं त्वया देव हितं सुराणाम् तथाद्य भूमेः कुरु भारहानिं प्रसीद विष्णो भगवन् नमस् ते
53,25,iti stuto jagannāthaḥ śrīdharaḥ padmayoninā āvir babhūva bhagavān śaṅkhacakragadādharaḥ,इति स्तुतो जगन्नाथः श्रीधरः पद्मयोनिना आविर् बभूव भगवान् शङ्खचक्रगदाधरः
53,26,uvāca ca hṛṣīkeśaḥ padmayoniṃ surān api stutyānayāhaṃ saṃtuṣṭaḥ pitāmaha divaukasaḥ,उवाच च हृषीकेशः पद्मयोनिं सुरान् अपि स्तुत्यानयाहं संतुष्टः पितामह दिवौकसः
53,27,paṭhatāṃ pāpanāśāya nṛṇāṃ bhaktimatām api yato 'smi prakaṭībhūto durlabho 'pi hariḥ surāḥ,पठतां पापनाशाय नृणां भक्तिमताम् अपि यतो ऽस्मि प्रकटीभूतो दुर्लभो ऽपि हरिः सुराः
53,28,devaiḥ sendraiḥ sarudrais tu pṛthvyā ca prārthito hy aham padmayone vadādya tvaṃ śrutvā tat karavāṇi te,देवैः सेन्द्रैः सरुद्रैस् तु पृथ्व्या च प्रार्थितो ह्य् अहम् पद्मयोने वदाद्य त्वं श्रुत्वा तत् करवाणि ते
53,29,ityukte viṣṇunā prāha brahmā lokapitāmahaḥ daityānāṃ gurubhāreṇa pīḍiteyaṃ mahī bhṛśam,इत्युक्ते विष्णुना प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः दैत्यानां गुरुभारेण पीडितेयं मही भृशम्
53,30,laghvīm imāṃ kārayituṃ tvayāhaṃ puruṣottama tenāgataḥ suraiḥ sārdhaṃ nānyad astīti kāraṇam,लघ्वीम् इमां कारयितुं त्वयाहं पुरुषोत्तम तेनागतः सुरैः सार्धं नान्यद् अस्तीति कारणम्
53,31,ityukto bhagavān prāha gacchadhvam amarāḥ svayam sthānaṃ nirāmayāḥ sarve padmayonis tu gacchatu,इत्युक्तो भगवान् प्राह गच्छध्वम् अमराः स्वयम् स्थानं निरामयाः सर्वे पद्मयोनिस् तु गच्छतु
53,32,devakyāṃ vasudevāc ca avatīrya mahītale sitakṛṣṇe ca macchaktī kaṃsādīn ghātayiṣyataḥ,देवक्यां वसुदेवाच् च अवतीर्य महीतले सितकृष्णे च मच्छक्ती कंसादीन् घातयिष्यतः
53,33,ity ākarṇya harer vākyaṃ hariṃ natvā yayuḥ surāḥ gateṣu tridivaukaḥsu devadevo janārdanaḥ,इत्य् आकर्ण्य हरेर् वाक्यं हरिं नत्वा ययुः सुराः गतेषु त्रिदिवौकःसु देवदेवो जनार्दनः
53,34,śiṣṭānāṃ pālanārthāya duṣṭanigrahaṇāya ca preṣayām_asa te śaktī sitakṛṣṇe svake nṛpa,शिष्टानां पालनार्थाय दुष्टनिग्रहणाय च प्रेषयाम्_अस ते शक्ती सितकृष्णे स्वके नृप
53,35,tayoḥ sitā ca rohiṇyāṃ vasudevād babhūva ha tadvat kṛṣṇā ca devakyāṃ vasudevād babhūva ha,तयोः सिता च रोहिण्यां वसुदेवाद् बभूव ह तद्वत् कृष्णा च देवक्यां वसुदेवाद् बभूव ह
53,36,rauhiṇeyo 'tha puṇyātmā rāmanāmāśrito mahān devakīnandanaḥ kṛṣṇas tayoḥ karma śṛṇuṣva me,रौहिणेयो ऽथ पुण्यात्मा रामनामाश्रितो महान् देवकीनन्दनः कृष्णस् तयोः कर्म शृणुष्व मे
53,37,gokule bālakāle tu rākṣasī śakunī niśi rāmeṇa nihatā rājan tathā kṛṣṇena pūtanā,गोकुले बालकाले तु राक्षसी शकुनी निशि रामेण निहता राजन् तथा कृष्णेन पूतना
53,38,dhenukaḥ sagaṇas tālavane rāmeṇa ghātitaḥ śakaṭaś cārjunau vṛkṣau tadvat kṛṣṇena ghātitau,धेनुकः सगणस् तालवने रामेण घातितः शकटश् चार्जुनौ वृक्षौ तद्वत् कृष्णेन घातितौ
53,39,pralambo nidhanaṃ nīto daityo rāmeṇa muṣṭinā kāliyo damitas toye kālindyāṃ viṣapannagaḥ,प्रलम्बो निधनं नीतो दैत्यो रामेण मुष्टिना कालियो दमितस् तोये कालिन्द्यां विषपन्नगः
53,40,govardhanaś ca kṛṣṇena dhṛto varṣati vāsave gokulaṃ rakṣatā tena ariṣṭaś ca nipātitaḥ,गोवर्धनश् च कृष्णेन धृतो वर्षति वासवे गोकुलं रक्षता तेन अरिष्टश् च निपातितः
53,41,keśī ca nidhanaṃ nīto duṣṭavājī mahāsuraḥ akrūreṇa ca tau nītau mathurāyāṃ mahātmanā,केशी च निधनं नीतो दुष्टवाजी महासुरः अक्रूरेण च तौ नीतौ मथुरायां महात्मना
53,42,dadarśa tu nimagnaś ca rāmakṛṣṇau mahāmate svaṃ svaṃ rūpaṃ jale tasya akrūrasya vibhūtidam,ददर्श तु निमग्नश् च रामकृष्णौ महामते स्वं स्वं रूपं जले तस्य अक्रूरस्य विभूतिदम्
53,43,anayor bhāvam atulaṃ jñātvā dṛṣṭvā ca yādavāḥ babhūvuḥ prītamanaso hy akrūraś ca nṛpātmaja,अनयोर् भावम् अतुलं ज्ञात्वा दृष्ट्वा च यादवाः बभूवुः प्रीतमनसो ह्य् अक्रूरश् च नृपात्मज
53,44,durvacaś ca prajalpantaṃ kaṃsasya rajakaṃ tataḥ kṛṣṇo jaghāna rāmaś ca tadvastraṃ brahmaṇe dadau,दुर्वचश् च प्रजल्पन्तं कंसस्य रजकं ततः कृष्णो जघान रामश् च तद्वस्त्रं ब्रह्मणे ददौ
53,45,mālākāreṇa bhaktyā tu sumanobhiḥ prapūjitau tatas tasya varān dattvā durlabhān rāmakeśavau,मालाकारेण भक्त्या तु सुमनोभिः प्रपूजितौ ततस् तस्य वरान् दत्त्वा दुर्लभान् रामकेशवौ
53,46,gacchantau rājamārge tu kubjayā pūjitau tataḥ tatkauṭilyam apānīya virūpaṃ kārmukaṃ tataḥ,गच्छन्तौ राजमार्गे तु कुब्जया पूजितौ ततः तत्कौटिल्यम् अपानीय विरूपं कार्मुकं ततः
53,47,babhañja kṛṣṇo balavān kaṃsasyākṛṣya tatkṣaṇāt rakṣapālān jaghānātha rāmas tatra khalān bahūn hatvā kuvalayākhyaṃ ca gajaṃ rāmajanārdanau,बभञ्ज कृष्णो बलवान् कंसस्याकृष्य तत्क्षणात् रक्षपालान् जघानाथ रामस् तत्र खलान् बहून् हत्वा कुवलयाख्यं च गजं रामजनार्दनौ
53,48,praviśya raṅgaṃ gajadantapāṇī madānuliptau vasudevaputrau yuddhe tu rāmo nijaghāna mallaṃ śailopamaṃ muṣṭikam avyayātmā,प्रविश्य रङ्गं गजदन्तपाणी मदानुलिप्तौ वसुदेवपुत्रौ युद्धे तु रामो निजघान मल्लं शैलोपमं मुष्टिकम् अव्ययात्मा
53,49,kṛṣṇo 'pi cāṇūram atiprasiddhaṃ balena vīryeṇa ca kaṃsamallakam yuddhvā tu tenātha ciraṃ jaghāna taṃ daityamallaṃ janasaṃsadīśaḥ,कृष्णो ऽपि चाणूरम् अतिप्रसिद्धं बलेन वीर्येण च कंसमल्लकम् युद्ध्वा तु तेनाथ चिरं जघान तं दैत्यमल्लं जनसंसदीशः
53,50,mṛtasya mallasya ca muṣṭikasya mitraṃ punaḥ puṣkarakaṃ sa rāmaḥ yuddhārtham utthāya kṛtakṣaṇaṃ taṃ muṣṭiprahāreṇa jaghāna vīraḥ,मृतस्य मल्लस्य च मुष्टिकस्य मित्रं पुनः पुष्करकं स रामः युद्धार्थम् उत्थाय कृतक्षणं तं मुष्टिप्रहारेण जघान वीरः
53,51,kṛṣṇaḥ punas tān sakalān nihatya nigṛhya kaṃsaṃ vinipātya bhūmau svayaṃ ca dehe vinipatya tasya hatvā tathorvyāṃ nicakarṣa kṛṣṇaḥ,कृष्णः पुनस् तान् सकलान् निहत्य निगृह्य कंसं विनिपात्य भूमौ स्वयं च देहे विनिपत्य तस्य हत्वा तथोर्व्यां निचकर्ष कृष्णः
53,52,hate tu kaṃse hariṇātikruddho bhrātāpi tasyātiruṣeṇa cotthitaḥ sunābhasaṃjño balavīryayukto rāmeṇa nīto yamasādanaṃ kṣaṇāt,हते तु कंसे हरिणातिक्रुद्धो भ्रातापि तस्यातिरुषेण चोत्थितः सुनाभसंज्ञो बलवीर्ययुक्तो रामेण नीतो यमसादनं क्षणात्
53,53,tau vandya mātāpitarau suhṛṣṭau janaiḥ samastair yadubhiḥ susaṃvṛtau kṛtvā nṛpaṃ cograsenaṃ yadūnāṃ sabhāṃ sudharmāṃ dadatur mahendrīm,तौ वन्द्य मातापितरौ सुहृष्टौ जनैः समस्तैर् यदुभिः सुसंवृतौ कृत्वा नृपं चोग्रसेनं यदूनां सभां सुधर्मां ददतुर् महेन्द्रीम्
53,54,sarvajñabhāvāv api rāmakṛṣṇau saṃprāpya sāṃdīpanito 'stravidyām guroḥ kṛte pañcajanaṃ nihatya yamaṃ ca jitvā gurave sutaṃ dadau,सर्वज्ञभावाव् अपि रामकृष्णौ संप्राप्य सांदीपनितो ऽस्त्रविद्याम् गुरोः कृते पञ्चजनं निहत्य यमं च जित्वा गुरवे सुतं ददौ
53,55,nihatya rāmo magadheśvarasya balaṃ samastaṃ bahuśaḥ samāgatam divyāstrapūrair amarāv imāv ubhau śubhāṃ purīṃ cakratuḥ sāgarānte,निहत्य रामो मगधेश्वरस्य बलं समस्तं बहुशः समागतम् दिव्यास्त्रपूरैर् अमराव् इमाव् उभौ शुभां पुरीं चक्रतुः सागरान्ते
53,56,tasyāṃ vidhāyātha janasya vāsaṃ hatvā śṛgālaṃ harir avyayātmā dagdhvā mahāntaṃ yavanaṃ hy upāyād varaṃ ca dattvā nṛpater jagāma,तस्यां विधायाथ जनस्य वासं हत्वा शृगालं हरिर् अव्ययात्मा दग्ध्वा महान्तं यवनं ह्य् उपायाद् वरं च दत्त्वा नृपतेर् जगाम
53,57,rāmo 'tha saṃśāntasamastavigrahaḥ saṃprāpya nandasya punaḥ sa gokulam vṛndāvane gopajanaiḥ subhāṣitaḥ sīreṇa rāmo yamunāṃ cakarṣa,रामो ऽथ संशान्तसमस्तविग्रहः संप्राप्य नन्दस्य पुनः स गोकुलम् वृन्दावने गोपजनैः सुभाषितः सीरेण रामो यमुनां चकर्ष
53,58,saṃprāpya bhāryām atha revatīṃ ca reme tayā dvāravatīṃ sa lāṅgalī kṣātreṇa saṃprāpya tadā sa rukmiṇīṃ kṛṣṇo 'pi reme puruṣaḥ purāṇaḥ,संप्राप्य भार्याम् अथ रेवतीं च रेमे तया द्वारवतीं स लाङ्गली क्षात्रेण संप्राप्य तदा स रुक्मिणीं कृष्णो ऽपि रेमे पुरुषः पुराणः
53,59,dyūte kaliṅgarājasya dantān utpāṭya lāṅgalī jaghānāṣṭapadenaiva rukmiṇaṃ cānṛtānvitam,द्यूते कलिङ्गराजस्य दन्तान् उत्पाट्य लाङ्गली जघानाष्टपदेनैव रुक्मिणं चानृतान्वितम्
53,60,kṛṣṇaḥ prāgjyotiṣo daityān hayagrīvādikān bahūn hatvā tu narakaṃ cāpi jagrāha ca mahad dhanam,कृष्णः प्राग्ज्योतिषो दैत्यान् हयग्रीवादिकान् बहून् हत्वा तु नरकं चापि जग्राह च महद् धनम्
53,61,adityai kuṇḍale dattvā jitvendraṃ daivataiḥ saha gṛhītvā pārijātaṃ tu tato dvārāvatīṃ purīm,अदित्यै कुण्डले दत्त्वा जित्वेन्द्रं दैवतैः सह गृहीत्वा पारिजातं तु ततो द्वारावतीं पुरीम्
53,62,kurubhiś ca dhṛtaṃ sāmbaṃ rāma eko mahābalaḥ kurūṇāṃ bhayam utpādya mocayām_asa vīryavān,कुरुभिश् च धृतं साम्बं राम एको महाबलः कुरूणां भयम् उत्पाद्य मोचयाम्_अस वीर्यवान्
53,63,bāṇabāhuvanaṃ chinnaṃ kṛṣṇena yudhi dhīmatā rāmeṇa tadbalaṃ nītaṃ kṣayaṃ koṭiguṇaṃ kṣaṇāt,बाणबाहुवनं छिन्नं कृष्णेन युधि धीमता रामेण तद्बलं नीतं क्षयं कोटिगुणं क्षणात्
53,64,devāpakārī rāmeṇa nihato vānaro mahān tato 'rjunasya sāhāyyaṃ kurvatā kaṃsaśatruṇā,देवापकारी रामेण निहतो वानरो महान् ततो ऽर्जुनस्य साहाय्यं कुर्वता कंसशत्रुणा
53,65,sarvabhūtavadhād rājan bhuvo bhāro 'varopitaḥ tīrthayātrā kṛtā tadvad rāmeṇa jagataḥ kṛte,सर्वभूतवधाद् राजन् भुवो भारो ऽवरोपितः तीर्थयात्रा कृता तद्वद् रामेण जगतः कृते
53,66,rāmeṇa nihitā ye tu tān na saṃkhyātum utsahe evaṃ tau rāmakṛṣṇau tu kṛtvā duṣṭavadhaṃ nṛpa,रामेण निहिता ये तु तान् न संख्यातुम् उत्सहे एवं तौ रामकृष्णौ तु कृत्वा दुष्टवधं नृप
53,67,avatārya bhuvo bhāraṃ jagmatuḥ svecchayā divam ity etau kathitau divyau prādurbhāvau mayā tava saṃkṣepād rāmakṛṣṇasya kālkyaṃ śṛṇu mamādhunā,अवतार्य भुवो भारं जग्मतुः स्वेच्छया दिवम् इत्य् एतौ कथितौ दिव्यौ प्रादुर्भावौ मया तव संक्षेपाद् रामकृष्णस्य काल्क्यं शृणु ममाधुना
53,68,itthaṃ hi śaktī sitakṛṣṇarūpe harer anantasya mahābalāḍhye kṛtvā tu bhūmer nṛpa bhārahāniṃ punaś ca viṣṇuṃ pratijagmatus te,इत्थं हि शक्ती सितकृष्णरूपे हरेर् अनन्तस्य महाबलाढ्ये कृत्वा तु भूमेर् नृप भारहानिं पुनश् च विष्णुं प्रतिजग्मतुस् ते
54,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe kṛṣṇaprādurbhāve nāma tripañcāśo 'dhyāyaḥ narp 53 ataḥparaṃ pravakṣyāmi śṛṇu rājan samāhitaḥ prādurbhāvaṃ hareḥ puṇyaṃ kalkyākhyaṃ pāpanāśanam,इति श्रीनरसिंहपुराणे कृष्णप्रादुर्भावे नाम त्रिपञ्चाशो ऽध्यायः नर्प् ५३ अतःपरं प्रवक्ष्यामि शृणु राजन् समाहितः प्रादुर्भावं हरेः पुण्यं कल्क्याख्यं पापनाशनम्
54,2,kalikālena rājendra naṣṭe dharme mahītale vṛddhiṃ gate tathā pāpe vyādhisaṃpīḍite jane,कलिकालेन राजेन्द्र नष्टे धर्मे महीतले वृद्धिं गते तथा पापे व्याधिसंपीडिते जने
54,3,devaiḥ saṃprārthito viṣṇuḥ kṣīrābdhau stutipūrvakam sāmbhalākhye mahāgrāme nānājanasamākule,देवैः संप्रार्थितो विष्णुः क्षीराब्धौ स्तुतिपूर्वकम् साम्भलाख्ये महाग्रामे नानाजनसमाकुले
54,4,nāmnā viṣṇuyaśaḥputraḥ kalkī rājā bhaviṣyati aśvam āruhya khaḍgena mleccchān utsādayiṣyati,नाम्ना विष्णुयशःपुत्रः कल्की राजा भविष्यति अश्वम् आरुह्य खड्गेन म्लेच्च्छान् उत्सादयिष्यति
54,5,mlecchān samastān kṣitināśabhūtān hatvā sa kalkī puruṣottamāṃśaḥ kṛtvā ca yāgaṃ bahukāñcanākhyaṃ saṃsthāpya dharmaṃ divam āruroha,म्लेच्छान् समस्तान् क्षितिनाशभूतान् हत्वा स कल्की पुरुषोत्तमांशः कृत्वा च यागं बहुकाञ्चनाख्यं संस्थाप्य धर्मं दिवम् आरुरोह
54,6,daśāvatārāḥ kathitās tavaiva harer mayā pārthiva pāpahantuḥ imaṃ sadā yas tu nṛsiṃhabhaktaḥ śṛṇoti nityaṃ sa tu yāti viṣṇum,दशावताराः कथितास् तवैव हरेर् मया पार्थिव पापहन्तुः इमं सदा यस् तु नृसिंहभक्तः शृणोति नित्यं स तु याति विष्णुम्
54,7,tava prasādād viprendra prādurbhāvāḥ śrutā mayā nārāyaṇasya devasya śṛṇvatāṃ kalmaṣāpahāḥ,तव प्रसादाद् विप्रेन्द्र प्रादुर्भावाः श्रुता मया नारायणस्य देवस्य शृण्वतां कल्मषापहाः
54,8,kaliṃ vistarato brūhi tvaṃ hi sarvavidāṃ vara brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca munisattama,कलिं विस्तरतो ब्रूहि त्वं हि सर्वविदां वर ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च मुनिसत्तम
54,9,kimāhārāḥ kimācārā bhaviṣyanti kalau yuge,किमाहाराः किमाचारा भविष्यन्ति कलौ युगे
54,9,ab śṛṇudhvam ṛṣayaḥ sarve bharadvājena saṃyutāḥ,अब् शृणुध्वम् ऋषयः सर्वे भरद्वाजेन संयुताः
54,10,cd sarve dharmā vinaśyanti kṛṣṇe kṛṣṇatvam āgate tasmāt kalir mahāghoraḥ sarvapāpasya sādhakaḥ,च्द् सर्वे धर्मा विनश्यन्ति कृष्णे कृष्णत्वम् आगते तस्मात् कलिर् महाघोरः सर्वपापस्य साधकः
54,11,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā dharmaparāṅmukhāḥ ghore kaliyuge prāpte dvijadevaparāṅmukhāḥ,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा धर्मपराङ्मुखाः घोरे कलियुगे प्राप्ते द्विजदेवपराङ्मुखाः
54,12,vyājadharmaratāḥ sarve dambhācāraparāyaṇāḥ asūyāniratāś caiva vṛthāhaṃkāradūṣitāḥ,व्याजधर्मरताः सर्वे दम्भाचारपरायणाः असूयानिरताश् चैव वृथाहंकारदूषिताः
54,13,sarvaiḥ saṃkṣipyate satyaṃ naraiḥ paṇḍitagarvitaiḥ aham evādhika iti sarva eva vadanti vai,सर्वैः संक्षिप्यते सत्यं नरैः पण्डितगर्वितैः अहम् एवाधिक इति सर्व एव वदन्ति वै
54,14,adharmalolupāḥ sarve tathānyeṣāṃ ca nindakāḥ ataḥ svalpāyuṣaḥ sarve bhaviṣyanti kalau yuge,अधर्मलोलुपाः सर्वे तथान्येषां च निन्दकाः अतः स्वल्पायुषः सर्वे भविष्यन्ति कलौ युगे
54,15,alpāyuṣṭvān manuṣyāṇāṃ na vidyāgrahaṇaṃ dvijāḥ vidyāgrahaṇaśūnyatvād adharmo vartate punaḥ,अल्पायुष्ट्वान् मनुष्याणां न विद्याग्रहणं द्विजाः विद्याग्रहणशून्यत्वाद् अधर्मो वर्तते पुनः
54,16,brāhmaṇādyās tathā varṇāḥ saṃkīryante parasparam kāmakrodhaparā mūḍhā vṛthā saṃtāpapīḍitāḥ,ब्राह्मणाद्यास् तथा वर्णाः संकीर्यन्ते परस्परम् कामक्रोधपरा मूढा वृथा संतापपीडिताः
54,17,baddhavairā bhaviṣyanti parasparavadhepsavaḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ sarve dharmaparāṅmukhāḥ,बद्धवैरा भविष्यन्ति परस्परवधेप्सवः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः सर्वे धर्मपराङ्मुखाः
54,18,śūdratulyā bhaviṣyanti tapaḥsatyavivarjitāḥ uttamā nīcatāṃ yānti nīcāś cottamatāṃ tathā,शूद्रतुल्या भविष्यन्ति तपःसत्यविवर्जिताः उत्तमा नीचतां यान्ति नीचाश् चोत्तमतां तथा
54,19,rājāno dravyaniratās tathā lobhaparāyaṇāḥ dharmakañcukasaṃvītā dharmavidhvaṃsakāriṇaḥ,राजानो द्रव्यनिरतास् तथा लोभपरायणाः धर्मकञ्चुकसंवीता धर्मविध्वंसकारिणः
54,20,ghore kaliyuge prāpte sarvādharmasamanvite yo yo 'śvarathanāgāḍhyaḥ sa sa rājā bhaviṣyati,घोरे कलियुगे प्राप्ते सर्वाधर्मसमन्विते यो यो ऽश्वरथनागाढ्यः स स राजा भविष्यति
54,21,pitṝn putrā niyokṣyanti vadhvaḥ śvaśrūś ca karmasu patīn putrān vañcayitvā gamiṣyanti striyo 'nyataḥ,पितॄन् पुत्रा नियोक्ष्यन्ति वध्वः श्वश्रूश् च कर्मसु पतीन् पुत्रान् वञ्चयित्वा गमिष्यन्ति स्त्रियो ऽन्यतः
54,22,puruṣālpaṃ bahustrīkaṃ śvabāhulyaṃ gavāṃ kṣayaḥ dhanāni ślaghanīyāni satāṃ vṛttam apūjitam khaṇḍavarṣī ca parjanyaḥ panthānas taskarāvṛtāḥ sarvaḥ sarvaṃ ca jānāti vṛddhān anupasevya ca,पुरुषाल्पं बहुस्त्रीकं श्वबाहुल्यं गवां क्षयः धनानि श्लघनीयानि सतां वृत्तम् अपूजितम् खण्डवर्षी च पर्जन्यः पन्थानस् तस्करावृताः सर्वः सर्वं च जानाति वृद्धान् अनुपसेव्य च
54,23,na kaścid akavir nāma surāpā brahmavādinaḥ kiṃkarāś ca bhaviṣyanti śūdrāṇāṃ ca dvijātayaḥ,न कश्चिद् अकविर् नाम सुरापा ब्रह्मवादिनः किंकराश् च भविष्यन्ति शूद्राणां च द्विजातयः
54,24,dviṣanti pitaraṃ putrāḥ guruṃ śiṣyā dviṣanti ca patiṃ ca vanitā dveṣṭi kalau ghore samāgate,द्विषन्ति पितरं पुत्राः गुरुं शिष्या द्विषन्ति च पतिं च वनिता द्वेष्टि कलौ घोरे समागते
54,25,lobhābhibhūtamanasaḥ sarve duṣkarmaśīlinaḥ parānnalolupā nityaṃ bhaviṣyanti dvijātayaḥ,लोभाभिभूतमनसः सर्वे दुष्कर्मशीलिनः परान्नलोलुपा नित्यं भविष्यन्ति द्विजातयः
54,26,parastrīniratāḥ sarve paradravyaparāyaṇāḥ ghore kaliyuge prāpte naraṃ dharmaparāyaṇam,परस्त्रीनिरताः सर्वे परद्रव्यपरायणाः घोरे कलियुगे प्राप्ते नरं धर्मपरायणम्
54,27,asūyāniratāḥ sarve upahāsaṃ prakurvate na vratāni cariṣyanti brāhmaṇā vedanindakāḥ,असूयानिरताः सर्वे उपहासं प्रकुर्वते न व्रतानि चरिष्यन्ति ब्राह्मणा वेदनिन्दकाः
54,28,na yakṣyanti na hoṣyanti hetuvādair vikutsitāḥ dvijāḥ kurvanti dambhārthaṃ pitṛyajñādikāḥ kriyāḥ,न यक्ष्यन्ति न होष्यन्ति हेतुवादैर् विकुत्सिताः द्विजाः कुर्वन्ति दम्भार्थं पितृयज्ञादिकाः क्रियाः
54,29,na pātreṣv eva dānāni kurvanti na narās tathā kṣīropādhinimittena goṣu prītiṃ prakurvate,न पात्रेष्व् एव दानानि कुर्वन्ति न नरास् तथा क्षीरोपाधिनिमित्तेन गोषु प्रीतिं प्रकुर्वते
54,30,badhnanti ca dvijān eva dhanārthaṃ rājakiṃkarāḥ dānayajñajapādīnāṃ vikrīṇante phalaṃ dvijāḥ,बध्नन्ति च द्विजान् एव धनार्थं राजकिंकराः दानयज्ञजपादीनां विक्रीणन्ते फलं द्विजाः
54,31,pratigrahaṃ prakurvanti caṇḍālāder api dvijāḥ kaleḥ prathamapāde 'pi vinindanti hariṃ narāḥ,प्रतिग्रहं प्रकुर्वन्ति चण्डालादेर् अपि द्विजाः कलेः प्रथमपादे ऽपि विनिन्दन्ति हरिं नराः
54,32,yugānte ca harer nāma naiva kaścit smariṣyati śūdrastrīsaṅganiratā vidhavāsaṅgalolupāḥ,युगान्ते च हरेर् नाम नैव कश्चित् स्मरिष्यति शूद्रस्त्रीसङ्गनिरता विधवासङ्गलोलुपाः
54,33,śūdrānnabhoganiratā bhaviṣyanti kalau dvijāḥ na ca dvijātiśūsrūṣāṃ na svadharmapravartanam,शूद्रान्नभोगनिरता भविष्यन्ति कलौ द्विजाः न च द्विजातिशूस्रूषां न स्वधर्मप्रवर्तनम्
54,34,kariṣyanti tadā śūdrāḥ pravrajyāliṅgino 'dhamāḥ sukhāya parivītāś ca jaṭilā bhasmadhūrdharāḥ,करिष्यन्ति तदा शूद्राः प्रव्रज्यालिङ्गिनो ऽधमाः सुखाय परिवीताश् च जटिला भस्मधूर्धराः
54,35,śūdrā dharmān pravakṣyanti kūṭabuddhiviśāradāḥ ete cānye ca bahavaḥ pāṣaṇḍā viprasattamāḥ,शूद्रा धर्मान् प्रवक्ष्यन्ति कूटबुद्धिविशारदाः एते चान्ये च बहवः पाषण्डा विप्रसत्तमाः
54,36,brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā bhaviṣyanti kalau yuge gītavādyaratā viprā vedavādaparāṅmukhāḥ,ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या भविष्यन्ति कलौ युगे गीतवाद्यरता विप्रा वेदवादपराङ्मुखाः
54,37,bhaviṣyanti kalau prāpte śūdramārgapravartinaḥ alpadravyā vṛthāliṅgā vṛthāhaṃkāradūṣitāḥ,भविष्यन्ति कलौ प्राप्ते शूद्रमार्गप्रवर्तिनः अल्पद्रव्या वृथालिङ्गा वृथाहंकारदूषिताः
54,38,hartāro na ca dātāro bhaviṣyanti kalau yuge pratigrahaparā nityaṃ dvijāḥ sanmārgaśīlinaḥ,हर्तारो न च दातारो भविष्यन्ति कलौ युगे प्रतिग्रहपरा नित्यं द्विजाः सन्मार्गशीलिनः
54,39,ātmastutiparāḥ sarve paranindāparās tathā viśvāsahīnāḥ puruṣā devavedadvijātiṣu,आत्मस्तुतिपराः सर्वे परनिन्दापरास् तथा विश्वासहीनाः पुरुषा देववेदद्विजातिषु
54,40,asaṃśrutoktivaktāro dvijadveṣaratās tathā svadharmatyāginaḥ sarve kṛtaghnā bhinnavṛttayaḥ,असंश्रुतोक्तिवक्तारो द्विजद्वेषरतास् तथा स्वधर्मत्यागिनः सर्वे कृतघ्ना भिन्नवृत्तयः
54,41,yācakāḥ piśunāś caiva bhaviṣyanti kalau yuge parāpavādaniratā ātmastutiparāyaṇāḥ,याचकाः पिशुनाश् चैव भविष्यन्ति कलौ युगे परापवादनिरता आत्मस्तुतिपरायणाः
54,42,parasvaharaṇopāyacintakāḥ sarvadā janāḥ atyāhlādaparās tatra bhuñjānāḥ paraveśmani,परस्वहरणोपायचिन्तकाः सर्वदा जनाः अत्याह्लादपरास् तत्र भुञ्जानाः परवेश्मनि
54,43,tasminn eva dine prāyo devatārcanatatparāḥ tatraiva nindāniratā bhuktvā caikatra saṃsthitāḥ,तस्मिन्न् एव दिने प्रायो देवतार्चनतत्पराः तत्रैव निन्दानिरता भुक्त्वा चैकत्र संस्थिताः
54,44,dvijāś ca kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś cānye ca jātayaḥ atyantakāminaś caiva saṃkīryante parasparam,द्विजाश् च क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् चान्ये च जातयः अत्यन्तकामिनश् चैव संकीर्यन्ते परस्परम्
54,45,na śiṣyo na guruḥ kaścin na putro na pitā tathā na bhāryā na patiś caiva bhavitā tatra saṃkare,न शिष्यो न गुरुः कश्चिन् न पुत्रो न पिता तथा न भार्या न पतिश् चैव भविता तत्र संकरे
54,46,śūdravṛttyaiva jīvanti dvijā narakabhoginaḥ anāvṛṣṭibhayaprāyā gaganāsaktadṛṣṭayaḥ,शूद्रवृत्त्यैव जीवन्ति द्विजा नरकभोगिनः अनावृष्टिभयप्राया गगनासक्तदृष्टयः
54,47,bhaviṣyanti janāḥ sarve tadā kṣudbhayakātarāḥ annopādhinimittena śiṣyān gṛhṇanti bhikṣavaḥ,भविष्यन्ति जनाः सर्वे तदा क्षुद्भयकातराः अन्नोपाधिनिमित्तेन शिष्यान् गृह्णन्ति भिक्षवः
54,48,ubhābhyām api pāṇibhyāṃ śiraḥkaṇḍūyanaṃ striyaḥ kurvantyo gurubhartṛṇām ājñā bhetsyanti tā hitāḥ,उभाभ्याम् अपि पाणिभ्यां शिरःकण्डूयनं स्त्रियः कुर्वन्त्यो गुरुभर्तृणाम् आज्ञा भेत्स्यन्ति ता हिताः
54,49,yadā yadā na yakṣyanti na hoṣyanti dvijātayaḥ tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ,यदा यदा न यक्ष्यन्ति न होष्यन्ति द्विजातयः तदा तदा कलेर् वृद्धिर् अनुमेया विचक्षणैः
54,50,sarvadharmeṣu naṣṭeṣu yāti niḥśrīkatāṃ jagat,सर्वधर्मेषु नष्टेषु याति निःश्रीकतां जगत्
54,50,ab evaṃ kaleḥ svarūpaṃ tat kathitaṃ viprasattamāḥ,अब् एवं कलेः स्वरूपं तत् कथितं विप्रसत्तमाः
54,51,cd haribhaktiparān evaṃ na kalir bādhate dvijāḥ tapaḥ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ dhyānam eva hi,च्द् हरिभक्तिपरान् एवं न कलिर् बाधते द्विजाः तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ध्यानम् एव हि
54,52,dvāpare yajñam evāhur dānam ekaṃ kalau yuge yatate daśabhir varṣais tretāyāṃ hāyanena tat,द्वापरे यज्ञम् एवाहुर् दानम् एकं कलौ युगे यतते दशभिर् वर्षैस् त्रेतायां हायनेन तत्
54,53,dvāpare tac ca māsena ahorātreṇa tat kalau dhyāyan kṛte yajan yajñais tretāyāṃ dvāpare 'rcayan,द्वापरे तच् च मासेन अहोरात्रेण तत् कलौ ध्यायन् कृते यजन् यज्ञैस् त्रेतायां द्वापरे ऽर्चयन्
54,54,yad āpnoti tad āpnoti kalau saṃkīrtya keśavam samastajagadādhāraṃ paramārthasvarūpiṇam,यद् आप्नोति तद् आप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम् समस्तजगदाधारं परमार्थस्वरूपिणम्
54,55,ghore kaliyuge prāpte viṣṇuṃ dhyāyan na sīdati aho 'tīva mahābhāgyāḥ sakṛd ye keśavārcakāḥ,घोरे कलियुगे प्राप्ते विष्णुं ध्यायन् न सीदति अहो ऽतीव महाभाग्याः सकृद् ये केशवार्चकाः
54,56,ghore kaliyuge prāpte sarvakarmabahiṣkṛte nyūnātiriktatā na syāt kalau vedoktakarmaṇām,घोरे कलियुगे प्राप्ते सर्वकर्मबहिष्कृते न्यूनातिरिक्तता न स्यात् कलौ वेदोक्तकर्मणाम्
54,57,harismaraṇam evātra saṃpūrṇaphaladāyakam hare keśava govinda vāsudeva jaganmaya,हरिस्मरणम् एवात्र संपूर्णफलदायकम् हरे केशव गोविन्द वासुदेव जगन्मय
54,58,janārdana jagaddhāma pītāmbaradharācyuta itīrayanti ye nityaṃ na hi tān bādhate kaliḥ,जनार्दन जगद्धाम पीताम्बरधराच्युत इतीरयन्ति ये नित्यं न हि तान् बाधते कलिः
54,59,aho hariparā ye tu kalau sarvabhayaṃkare te sabhāgyā mahātmānas tatsaṃgatiratā api,अहो हरिपरा ये तु कलौ सर्वभयंकरे ते सभाग्या महात्मानस् तत्संगतिरता अपि
54,60,harināmaparā ye ca harikīrtanatatparāḥ haripūjāratā ye ca te kṛtārthā na saṃśayaḥ,हरिनामपरा ये च हरिकीर्तनतत्पराः हरिपूजारता ये च ते कृतार्था न संशयः
54,61,ity etad vaḥ samākhyātaṃ sarvaduḥkhanivāraṇam samastapuṇyaphaladaṃ kalau viṣṇoḥ prakīrtanam,इत्य् एतद् वः समाख्यातं सर्वदुःखनिवारणम् समस्तपुण्यफलदं कलौ विष्णोः प्रकीर्तनम्
55,1,ity śrīnarasiṃhapurāṇe kalilakṣaṇakīrtanaṃ catuḥpañcāśo 'dhyāyaḥ narp 54 mārkaṇḍeya kathaṃ śukraḥ purā balimakhe guruḥ vāmanena sa viddhākṣaḥ stutvā tallabdhavān katham,इत्य् श्रीनरसिंहपुराणे कलिलक्षणकीर्तनं चतुःपञ्चाशो ऽध्यायः नर्प् ५४ मार्कण्डेय कथं शुक्रः पुरा बलिमखे गुरुः वामनेन स विद्धाक्षः स्तुत्वा तल्लब्धवान् कथम्
55,2,vāmanena sa viddhākṣo bahutīrtheṣu bhārgavaḥ jāhnavīsalile sthitvā devam abhyarcya vāmanam,वामनेन स विद्धाक्षो बहुतीर्थेषु भार्गवः जाह्नवीसलिले स्थित्वा देवम् अभ्यर्च्य वामनम्
55,3,ūrdhvabāhuḥ sa deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam hṛdi saṃcintya tuṣṭāva narasiṃhaṃ sanātanam,ऊर्ध्वबाहुः स देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम् हृदि संचिन्त्य तुष्टाव नरसिंहं सनातनम्
55,4,namāmi devaṃ viśveśaṃ vāmanaṃ viṣṇurūpiṇam balidarpaharaṃ śāntaṃ śāśvataṃ puruṣottamam,नमामि देवं विश्वेशं वामनं विष्णुरूपिणम् बलिदर्पहरं शान्तं शाश्वतं पुरुषोत्तमम्
55,5,dhīraṃ śūraṃ mahādevaṃ śaṅkhacakragadādharam viśuddhaṃ jñānasaṃpannaṃ namāmi harim acyutam,धीरं शूरं महादेवं शङ्खचक्रगदाधरम् विशुद्धं ज्ञानसंपन्नं नमामि हरिम् अच्युतम्
55,6,sarvaśaktimayaṃ devaṃ sarvagaṃ sarvabhāvanam anādim ajaraṃ nityaṃ namāmi garuḍadhvajam,सर्वशक्तिमयं देवं सर्वगं सर्वभावनम् अनादिम् अजरं नित्यं नमामि गरुडध्वजम्
55,7,surāsurair bhaktimadbhiḥ stuto nārāyaṇaḥ sadā pūjitaṃ ca hṛṣikeśaṃ taṃ namāmi jagadgurum,सुरासुरैर् भक्तिमद्भिः स्तुतो नारायणः सदा पूजितं च हृषिकेशं तं नमामि जगद्गुरुम्
55,8,hṛdi saṃkalpya yadrūpaṃ dhyāyanti yatayaḥ sadā jyotīrūpam anaupamyaṃ narasiṃhaṃ namāmy aham,हृदि संकल्प्य यद्रूपं ध्यायन्ति यतयः सदा ज्योतीरूपम् अनौपम्यं नरसिंहं नमाम्य् अहम्
55,9,na jānanti paraṃ rūpaṃ brahmādyā devatāgaṇāḥ yasyāvatārarūpāṇi samarcanti namāmi tam,न जानन्ति परं रूपं ब्रह्माद्या देवतागणाः यस्यावताररूपाणि समर्चन्ति नमामि तम्
55,10,etat samastaṃ yenādau sṛṣṭaṃ duṣṭavadhāt punaḥ trātaṃ yatra jagal līnaṃ taṃ namāmi janārdanam,एतत् समस्तं येनादौ सृष्टं दुष्टवधात् पुनः त्रातं यत्र जगल् लीनं तं नमामि जनार्दनम्
55,11,bhaktair abhyarcito yas tu nityaṃ bhaktapriyo hi yaḥ taṃ devam amalaṃ divyaṃ praṇamāmi jagatpatim,भक्तैर् अभ्यर्चितो यस् तु नित्यं भक्तप्रियो हि यः तं देवम् अमलं दिव्यं प्रणमामि जगत्पतिम्
55,12,durlabhaṃ cāpi bhaktānāṃ yaḥ prayacchati toṣitaḥ taṃ sarvasākṣiṇaṃ viṣṇuṃ praṇamāmi sanātanam,दुर्लभं चापि भक्तानां यः प्रयच्छति तोषितः तं सर्वसाक्षिणं विष्णुं प्रणमामि सनातनम्
55,13,iti stuto jagannāthaḥ purā śukreṇa pārthiva prādur babhūva tasyāgre śaṅkhacakragadādharaḥ,इति स्तुतो जगन्नाथः पुरा शुक्रेण पार्थिव प्रादुर् बभूव तस्याग्रे शङ्खचक्रगदाधरः
55,14,uvāca śukram ekākṣaṃ devo nārāyaṇas tadā kimarthaṃ jāhnavītīre stuto 'haṃ tad bravīhi me,उवाच शुक्रम् एकाक्षं देवो नारायणस् तदा किमर्थं जाह्नवीतीरे स्तुतो ऽहं तद् ब्रवीहि मे
55,15,devadeva mayā pūrvam aparādho mahān kṛtaḥ taddoṣasyāpanuttyarthaṃ stutavān asmi sāṃpratam,देवदेव मया पूर्वम् अपराधो महान् कृतः तद्दोषस्यापनुत्त्यर्थं स्तुतवान् अस्मि सांप्रतम्
55,16,mamāparādhān nayanaṃ naṣṭam ekaṃ tavādhunā saṃtuṣṭo 'smi tataḥ śukra stotreṇānena te mune,ममापराधान् नयनं नष्टम् एकं तवाधुना संतुष्टो ऽस्मि ततः शुक्र स्तोत्रेणानेन ते मुने
55,17,ity uktvā devadeveśas taṃ muniṃ prahasann iva pāñcajanyena taccakṣuḥ pasparśa ca janārdanaḥ,इत्य् उक्त्वा देवदेवेशस् तं मुनिं प्रहसन्न् इव पाञ्चजन्येन तच्चक्षुः पस्पर्श च जनार्दनः
55,18,spṛṣṭamātre tu śaṅkhena devadevena śārṅgiṇā babhūva nirmalaṃ cakṣuḥ pūrvavan nṛpasattama,स्पृष्टमात्रे तु शङ्खेन देवदेवेन शार्ङ्गिणा बभूव निर्मलं चक्षुः पूर्ववन् नृपसत्तम
55,19,evaṃ dattvā muneś cakṣuḥ pūjitas tena mādhavaḥ jagāmādarśanaṃ sadyaḥ śukro 'pi svāśramaṃ yayau,एवं दत्त्वा मुनेश् चक्षुः पूजितस् तेन माधवः जगामादर्शनं सद्यः शुक्रो ऽपि स्वाश्रमं ययौ
55,20,ity etad uktaṃ muninā mahātmanā prāptaṃ purā devavaraprasādāt śukreṇa kiṃ te kathayāmi rājan punaś ca māṃ pṛccha manorathāntaḥ,इत्य् एतद् उक्तं मुनिना महात्मना प्राप्तं पुरा देववरप्रसादात् शुक्रेण किं ते कथयामि राजन् पुनश् च मां पृच्छ मनोरथान्तः
56,1,ity śrīnarasiṃhapurāṇe śukravarapradāno nāma pañcapañcāśo 'dhyāyaḥ narp 55 sāṃprataṃ devadevasya narasiṃh asya śārṅgiṇaḥ śrotum icchāmi sakalaṃ pratiṣṭhāyāḥ paraṃ vidhim,इत्य् श्रीनरसिंहपुराणे शुक्रवरप्रदानो नाम पञ्चपञ्चाशो ऽध्यायः नर्प् ५५ सांप्रतं देवदेवस्य नरसिंह् अस्य शार्ङ्गिणः श्रोतुम् इच्छामि सकलं प्रतिष्ठायाः परं विधिम्
56,2,pratiṣṭhāyā vidhiṃ viṣṇor devadevasya cakriṇaḥ pravakṣyāmi yathāśāstraṃ śṛṇu bhūpāla puṇyadam,प्रतिष्ठाया विधिं विष्णोर् देवदेवस्य चक्रिणः प्रवक्ष्यामि यथाशास्त्रं शृणु भूपाल पुण्यदम्
56,3,kartuṃ pratiṣṭhāṃ yaś cātra viṣṇor icchati pārthiva sa pūrvaṃ sthiranakṣatre bhūmiśodhanam ārabhet,कर्तुं प्रतिष्ठां यश् चात्र विष्णोर् इच्छति पार्थिव स पूर्वं स्थिरनक्षत्रे भूमिशोधनम् आरभेत्
56,4,khātvā puruṣamātraṃ tu bāhudvayam athāpi vā pūrayec chuddhamṛdbhis tu jalāktaiḥ śarkarānvitaiḥ,खात्वा पुरुषमात्रं तु बाहुद्वयम् अथापि वा पूरयेच् छुद्धमृद्भिस् तु जलाक्तैः शर्करान्वितैः
56,5,adhiṣṭhānaṃ tato buddhvā pāṣāṇoṣṭakamṛṇmayam prāsādaṃ kārayet tatra vāstuvidyāvidā nṛpa,अधिष्ठानं ततो बुद्ध्वा पाषाणोष्टकमृण्मयम् प्रासादं कारयेत् तत्र वास्तुविद्याविदा नृप
56,6,caturasraṃ sūtramārge catuḥkoṇaṃ samantataḥ śilābhittikam utkṛṣṭaṃ tadalābheṣṭikāmayam,चतुरस्रं सूत्रमार्गे चतुःकोणं समन्ततः शिलाभित्तिकम् उत्कृष्टं तदलाभेष्टिकामयम्
56,7,tadalābhe tu mṛtkuḍyaṃ pūrvadvāraṃ suśobhanam jātikāṣṭhamayaiḥ stambhais tallagnaiḥ phaladānvitaiḥ,तदलाभे तु मृत्कुड्यं पूर्वद्वारं सुशोभनम् जातिकाष्ठमयैः स्तम्भैस् तल्लग्नैः फलदान्वितैः
56,8,utpalaiḥ padmapatraiś ca pātitaiś citraśilpibhiḥ itthaṃ tu kārayitvā hi harer veśma suśobhanam,उत्पलैः पद्मपत्रैश् च पातितैश् चित्रशिल्पिभिः इत्थं तु कारयित्वा हि हरेर् वेश्म सुशोभनम्
56,9,pūrvadvāraṃ nṛpaśreṣṭha sukapāṭaṃ sucitritam ativṛddhātibālais tu kārayen nākṛtiṃ hareḥ,पूर्वद्वारं नृपश्रेष्ठ सुकपाटं सुचित्रितम् अतिवृद्धातिबालैस् तु कारयेन् नाकृतिं हरेः
56,10,kuṣṭhādyupahatair vāpi anyair vā dīrgharogibhiḥ viśvakarmoktamārgeṇa purāṇoktāṃ nṛpottama,कुष्ठाद्युपहतैर् वापि अन्यैर् वा दीर्घरोगिभिः विश्वकर्मोक्तमार्गेण पुराणोक्तां नृपोत्तम
56,11,kārayet pratimāṃ divyāṃ puṣṭāṅgena tu dhīmatā saumyānanāṃ suśravanāṃ sunāsāṃ ca sulocanām,कारयेत् प्रतिमां दिव्यां पुष्टाङ्गेन तु धीमता सौम्याननां सुश्रवनां सुनासां च सुलोचनाम्
56,12,nādhodṛṣṭiṃ nordhvadṛṣṭiṃ tiryagdṛṣṭiṃ na kārayet kārayet samadṛṣṭiṃ tu padmapatrāyatekṣaṇām,नाधोदृष्टिं नोर्ध्वदृष्टिं तिर्यग्दृष्टिं न कारयेत् कारयेत् समदृष्टिं तु पद्मपत्रायतेक्षणाम्
56,13,subhruvaṃ sulalātāṃ ca sukapolāṃ samāṃ śubhām bimbauṣṭhīṃ suṣṭhucibukāṃ sugrīvāṃ kārayed budhaḥ,सुभ्रुवं सुललातां च सुकपोलां समां शुभाम् बिम्बौष्ठीं सुष्ठुचिबुकां सुग्रीवां कारयेद् बुधः
56,14,upabāhukare deyaṃ dakṣiṇe cakram arkavat nābhisaṃlagnadivyāraṃ parito nemisaṃyutam,उपबाहुकरे देयं दक्षिणे चक्रम् अर्कवत् नाभिसंलग्नदिव्यारं परितो नेमिसंयुतम्
56,15,vāmapārśve ity upabhuje deyaṃ śaṅkhaṃ śaśiprabham pāñcajanyam iti khyātaṃ daityadarpaharaṃ śubham,वामपार्श्वे इत्य् उपभुजे देयं शङ्खं शशिप्रभम् पाञ्चजन्यम् इति ख्यातं दैत्यदर्पहरं शुभम्
56,16,hārārpitavarāṃ divyāṃ kaṇṭhe trivalisaṃyutām sustanīṃ cāruhṛdayāṃ sujaṭharāṃ samāṃ śubhām,हारार्पितवरां दिव्यां कण्ठे त्रिवलिसंयुताम् सुस्तनीं चारुहृदयां सुजठरां समां शुभाम्
56,17,kaṭilagnavāmakarāṃ padmalagnāṃ ca dakṣiṇām keyūrabāhukāṃ divyāṃ sunābhivalibhaṅgikām,कटिलग्नवामकरां पद्मलग्नां च दक्षिणाम् केयूरबाहुकां दिव्यां सुनाभिवलिभङ्गिकाम्
56,18,sukaṭīṃ ca sujaṅghorūṃ vastramekhalabhūṣitām evaṃ tāṃ kārayitvā tu pratimāṃ rājasattama,सुकटीं च सुजङ्घोरूं वस्त्रमेखलभूषिताम् एवं तां कारयित्वा तु प्रतिमां राजसत्तम
56,19,suvarṇavastradānena tatkartṝn pūjya sattama pūrvapakṣe śubhe kāle pratimāṃ sthāpayed budhaḥ,सुवर्णवस्त्रदानेन तत्कर्तॄन् पूज्य सत्तम पूर्वपक्षे शुभे काले प्रतिमां स्थापयेद् बुधः
56,20,prāsādasyāgrataḥ kṛtvā yāgamaṇḍapam uttamam caturdvāraṃ caturdikṣu caturbhis toraṇair yutam,प्रासादस्याग्रतः कृत्वा यागमण्डपम् उत्तमम् चतुर्द्वारं चतुर्दिक्षु चतुर्भिस् तोरणैर् युतम्
56,21,saptadhānyāṅkurair yuktaṃ śaṅkhabherīnināditam pratimāṃ kṣālya vidvadbhiḥ ṣattriṃśadbhir ghaṭodakaiḥ,सप्तधान्याङ्कुरैर् युक्तं शङ्खभेरीनिनादितम् प्रतिमां क्षाल्य विद्वद्भिः षत्त्रिंशद्भिर् घटोदकैः
56,22,praviśya maṇḍape tasmin brāhmaṇair vedapāragaiḥ tatrāpi snāpayet paścāt pañcagavyaiḥ pṛthak pṛthak,प्रविश्य मण्डपे तस्मिन् ब्राह्मणैर् वेदपारगैः तत्रापि स्नापयेत् पश्चात् पञ्चगव्यैः पृथक् पृथक्
56,23,tathoṣṇavāriṇā snāpya punaḥ śītodakena ca haridrākuṅkumādyais tu candanaiś copalepayet,तथोष्णवारिणा स्नाप्य पुनः शीतोदकेन च हरिद्राकुङ्कुमाद्यैस् तु चन्दनैश् चोपलेपयेत्
56,24,puṣpamālyair alaṃkṛtya vastrair ācchādya tāṃ punaḥ puṇyāhaṃ tatra kṛtvā tu ṛgbhis tā prokṣya vāribhiḥ,पुष्पमाल्यैर् अलंकृत्य वस्त्रैर् आच्छाद्य तां पुनः पुण्याहं तत्र कृत्वा तु ऋग्भिस् ता प्रोक्ष्य वारिभिः
56,25,snātvā tāṃ brāhmaṇair bhaktaiḥ śaṅkhabherīsvanair yuktam vāsayet saptarātraṃ tu trirātraṃ vā nadījale,स्नात्वा तां ब्राह्मणैर् भक्तैः शङ्खभेरीस्वनैर् युक्तम् वासयेत् सप्तरात्रं तु त्रिरात्रं वा नदीजले
56,26,hṛde tu vimale śuddhe taḍāge vāpi rakṣayet adhivāsya jale devam evaṃ pārthivapuṃgava,हृदे तु विमले शुद्धे तडागे वापि रक्षयेत् अधिवास्य जले देवम् एवं पार्थिवपुंगव
56,27,tata utthāpya viprais tu sthāpyālaṃkṛtya pūrvavat tato bherīninādais tu vedaghoṣaiś ca keśavam,तत उत्थाप्य विप्रैस् तु स्थाप्यालंकृत्य पूर्ववत् ततो भेरीनिनादैस् तु वेदघोषैश् च केशवम्
56,28,ānīya maṇḍape śuddhe padmākāravinirmite kṛtvā punas tataḥ snāpya viṣṇubhaktair alaṃkriyāt,आनीय मण्डपे शुद्धे पद्माकारविनिर्मिते कृत्वा पुनस् ततः स्नाप्य विष्णुभक्तैर् अलंक्रियात्
56,29,brāhmaṇān bhojayitvā tu vidhivat ṣoḍaśartvijaḥ caturbhir adhyayanaṃ kāryaṃ caturbhir pālanaṃ tathā,ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु विधिवत् षोडशर्त्विजः चतुर्भिर् अध्ययनं कार्यं चतुर्भिर् पालनं तथा
56,30,caturbhis tu caturdikṣu homaḥ kāryo vicakṣaṇaiḥ pūṣpākṣatānnamiśreṇa dadyād dikṣu balīn nṛpa,चतुर्भिस् तु चतुर्दिक्षु होमः कार्यो विचक्षणैः पूष्पाक्षतान्नमिश्रेण दद्याद् दिक्षु बलीन् नृप
56,31,ekena dāpayet teṣām indrādyaḥ prīyantām iti pratyekaṃ sāyaṃ saṃdhyāyāṃ madhyarātre tathoṣasi,एकेन दापयेत् तेषाम् इन्द्राद्यः प्रीयन्ताम् इति प्रत्येकं सायं संध्यायां मध्यरात्रे तथोषसि
56,32,udite ca tato dadyān mātṛvipragaṇāya vā japan puruṣasūktaṃ tu ekatas tu punaḥ punaḥ,उदिते च ततो दद्यान् मातृविप्रगणाय वा जपन् पुरुषसूक्तं तु एकतस् तु पुनः पुनः
56,33,ekato manasā rājan viṣṇor mandiramadhyagaḥ ahorātroṣito bhūtvā yajamāno dvijaiḥ saha,एकतो मनसा राजन् विष्णोर् मन्दिरमध्यगः अहोरात्रोषितो भूत्वा यजमानो द्विजैः सह
56,34,praviśya pratimādvāraṃ śubhalagne vicakṣaṇaḥ devasūktaṃ dvijaiḥ sārdham upasthāpya ca tāṃ dṛḍham,प्रविश्य प्रतिमाद्वारं शुभलग्ने विचक्षणः देवसूक्तं द्विजैः सार्धम् उपस्थाप्य च तां दृढम्
56,35,saṃsthāpya viṣṇusūktena pavamānena vā punaḥ prokṣayed devadeveśam ācāryaḥ kuśavāriṇā,संस्थाप्य विष्णुसूक्तेन पवमानेन वा पुनः प्रोक्षयेद् देवदेवेशम् आचार्यः कुशवारिणा
56,36,tadagre cāgnim ādhāya saṃparistīrya yatnataḥ juhuyāj jātakarmādi gāyatryā vaiṣṇavena tu,तदग्रे चाग्निम् आधाय संपरिस्तीर्य यत्नतः जुहुयाज् जातकर्मादि गायत्र्या वैष्णवेन तु
56,37,caturbhir ājyāhutibhir ekām ekāṃ kriyāṃ prati ācāryas tu svayaṃ kuryād astrair bandhaṃ ca kārayet,चतुर्भिर् आज्याहुतिभिर् एकाम् एकां क्रियां प्रति आचार्यस् तु स्वयं कुर्याद् अस्त्रैर् बन्धं च कारयेत्
56,38,trātāram iti caindryāṃ tu kuryād ājyapraṇunnakam parodiveti yāmyāyāṃ vāruṇyāṃ niṣaveti ca,त्रातारम् इति चैन्द्र्यां तु कुर्याद् आज्यप्रणुन्नकम् परोदिवेति याम्यायां वारुण्यां निषवेति च
56,39,yā te rudreti sāumyāṃ tu huved ājyāhutīr nṛpa paromātreti sūktābhyāṃ sarvatrājyāhutīr nṛpa,या ते रुद्रेति साउम्यां तु हुवेद् आज्याहुतीर् नृप परोमात्रेति सूक्ताभ्यां सर्वत्राज्याहुतीर् नृप
56,40,hutvā japec ca vidhivad yad asyeti ca sviṣṭakṛt tataḥ sa dakṣiṇāṃ dadyād ṛtvigbhyaś ca yathārhataḥ,हुत्वा जपेच् च विधिवद् यद् अस्येति च स्विष्टकृत् ततः स दक्षिणां दद्याद् ऋत्विग्भ्यश् च यथार्हतः
56,41,vastre dve kuṇḍale caiva gurave cāṅgulīyakam yajamānas tato dadyād vibhave sati kāñcanam,वस्त्रे द्वे कुण्डले चैव गुरवे चाङ्गुलीयकम् यजमानस् ततो दद्याद् विभवे सति काञ्चनम्
56,42,kalaśāṣṭasahasreṇa kalaśāṣṭaśatena vā ekaviṃśatinā vāpi snapanaṃ kārayed budhaḥ,कलशाष्टसहस्रेण कलशाष्टशतेन वा एकविंशतिना वापि स्नपनं कारयेद् बुधः
56,43,śaṅkhadundubhinirghoṣair vedaghoṣaiś ca maṅgalaiḥ yavavrīhiyutaiḥ pātrair uddhṛtair ucchritāṅkuraiḥ,शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर् वेदघोषैश् च मङ्गलैः यवव्रीहियुतैः पात्रैर् उद्धृतैर् उच्छ्रिताङ्कुरैः
56,44,dīpayaṣṭipatākābhiś chatracāmaratoraṇaiḥ snapanaṃ kārayitvā tu yathāvibhavavistaram,दीपयष्टिपताकाभिश् छत्रचामरतोरणैः स्नपनं कारयित्वा तु यथाविभवविस्तरम्
56,45,tatrāpi dadyād viprebhyo yathāśaktyā tu dakṣiṇām evaṃ yaḥ kurute rājan pratiṣṭhāṃ devacakriṇaḥ,तत्रापि दद्याद् विप्रेभ्यो यथाशक्त्या तु दक्षिणाम् एवं यः कुरुते राजन् प्रतिष्ठां देवचक्रिणः
56,46,sarvapāpavinirmuktaḥ sarvabhūṣaṇabhūṣitaḥ vimānena vicitreṇa trissaptakulajair vṛtaḥ,सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वभूषणभूषितः विमानेन विचित्रेण त्रिस्सप्तकुलजैर् वृतः
56,47,pūjāṃ saṃprāpya mahatīm indralokādiṣu kramāt bāndhavāṃs teṣu saṃsthāpya viṣṇuloke mahīyate,पूजां संप्राप्य महतीम् इन्द्रलोकादिषु क्रमात् बान्धवांस् तेषु संस्थाप्य विष्णुलोके महीयते
56,47,tatraiva jñānam āsādya vaiṣṇavaṃ padam āpnuyāt pratiṣṭhāvidhir ayaṃ viṣṇor mayaivaṃ te prakīrtitaḥ,तत्रैव ज्ञानम् आसाद्य वैष्णवं पदम् आप्नुयात् प्रतिष्ठाविधिर् अयं विष्णोर् मयैवं ते प्रकीर्तितः
56,49,paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvapāpapraṇāśanaḥ,पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनः
56,50,yadā nṛsiṃhaṃ naranātha bhūmau saṃsthāpya viṣṇuṃ vidhinā hy anena tadā hy asau yāti hareḥ padaṃ tu yatra sthito 'yaṃ na nivartate punaḥ,यदा नृसिंहं नरनाथ भूमौ संस्थाप्य विष्णुं विधिना ह्य् अनेन तदा ह्य् असौ याति हरेः पदं तु यत्र स्थितो ऽयं न निवर्तते पुनः
57,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe pratiṣṭhāvidhir nāma ṣaṭpañcāśo 'dhyāyaḥ narp 56 bhaktānāṃ lakṣaṇaṃ brūhi narasiṃh asya me dvija yeṣāṃ saṃgatimātreṇa viṣṇuloko na dūrataḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे प्रतिष्ठाविधिर् नाम षट्पञ्चाशो ऽध्यायः नर्प् ५६ भक्तानां लक्षणं ब्रूहि नरसिंह् अस्य मे द्विज येषां संगतिमात्रेण विष्णुलोको न दूरतः
57,2,viṣṇubhaktā mahotsāhā viṣṇvarcanavidhau sadā saṃyatā dharmasaṃpannāḥ sarvārthān sādhayanti te,विष्णुभक्ता महोत्साहा विष्ण्वर्चनविधौ सदा संयता धर्मसंपन्नाः सर्वार्थान् साधयन्ति ते
57,3,paropakāraniratā guruśuśrūṣaṇe ratāḥ varṇāśramācārayutāḥ sarveṣāṃ supriyaṃvadāḥ,परोपकारनिरता गुरुशुश्रूषणे रताः वर्णाश्रमाचारयुताः सर्वेषां सुप्रियंवदाः
57,4,vedavedārthatattvajñā gataroṣā gataspṛhāḥ śāntāś ca saumyavadanā nityaṃ dharmaparāyaṇāḥ,वेदवेदार्थतत्त्वज्ञा गतरोषा गतस्पृहाः शान्ताश् च सौम्यवदना नित्यं धर्मपरायणाः
57,5,hitaṃ mitaṃ ca vaktāraḥ kāle śaktyātithipriyāḥ dambhamāyāvinirmuktāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ,हितं मितं च वक्तारः काले शक्त्यातिथिप्रियाः दम्भमायाविनिर्मुक्ताः कामक्रोधविवर्जिताः
57,6,īdṛgvidhā narā dhīrāḥ kṣamāvanto bahuśrutāḥ viṣṇukīrtanasaṃjātaharṣā romāñcitā janāḥ,ईदृग्विधा नरा धीराः क्षमावन्तो बहुश्रुताः विष्णुकीर्तनसंजातहर्षा रोमाञ्चिता जनाः
57,7,viṣṇvarcāpūjane yattās tatkathāyāṃ kṛtādarāḥ īdṛgvidhā mahātmāno viṣṇubhaktāḥ prakīrtitāḥ,विष्ण्वर्चापूजने यत्तास् तत्कथायां कृतादराः ईदृग्विधा महात्मानो विष्णुभक्ताः प्रकीर्तिताः
57,8,ye varṇāśramadharmasthās te bhaktāḥ keśavaṃ prati iti proktaṃ tvayā vidvan bhṛguvarya guro mama,ये वर्णाश्रमधर्मस्थास् ते भक्ताः केशवं प्रति इति प्रोक्तं त्वया विद्वन् भृगुवर्य गुरो मम
57,9,varṇānām āśramāṇāṃ ca dharmaṃ me vaktum arhasi yaiḥ kṛtais tuṣyate devo narasiṃhaḥ sanātanaḥ,वर्णानाम् आश्रमाणां च धर्मं मे वक्तुम् अर्हसि यैः कृतैस् तुष्यते देवो नरसिंहः सनातनः
57,10,atre te varṇayiṣyāmi purāvṛttam anuttamam munibhiḥ saha saṃvādaṃ hārītasya mahātmanaḥ,अत्रे ते वर्णयिष्यामि पुरावृत्तम् अनुत्तमम् मुनिभिः सह संवादं हारीतस्य महात्मनः
57,11,hārītaṃ dharmatattvajñam āsīnaṃ bahupāṭhakam praṇipatyābruvan sarve munayo dharmakāṅkṣiṇaḥ,हारीतं धर्मतत्त्वज्ञम् आसीनं बहुपाठकम् प्रणिपत्याब्रुवन् सर्वे मुनयो धर्मकाङ्क्षिणः
57,12,bhagavan sarvadharmajña sarvadharmapravartaka varṇānām āśramāṇāṃ ca dharmaṃ prabrūhi śāśvatam,भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वधर्मप्रवर्तक वर्णानाम् आश्रमाणां च धर्मं प्रब्रूहि शाश्वतम्
57,13,nārāyaṇaḥ purā devo jagatsraṣṭā jalopari suṣvāpa bhogiparyaṅke śayane tu śriyā saha,नारायणः पुरा देवो जगत्स्रष्टा जलोपरि सुष्वाप भोगिपर्यङ्के शयने तु श्रिया सह
57,14,tasya suptasya nābhau tu divyaṃ padmam abhūt kila tanmadhye cābhavad brahmā vedavedāṅgabhūṣaṇaḥ,तस्य सुप्तस्य नाभौ तु दिव्यं पद्मम् अभूत् किल तन्मध्ये चाभवद् ब्रह्मा वेदवेदाङ्गभूषणः
57,15,sa coktas tena devena brāhmaṇān mukhato 'sṛjat asṛjat kṣatriyān bāhvor vaiśyāṃs tu ūruto 'sṛjat,स चोक्तस् तेन देवेन ब्राह्मणान् मुखतो ऽसृजत् असृजत् क्षत्रियान् बाह्वोर् वैश्यांस् तु ऊरुतो ऽसृजत्
57,16,śūdrās tu pādataḥ sṛṣṭās teṣāṃ caivānupūrvaśaḥ dharmaśāstraṃ ca maryādāṃ provāca kamalodbhavaḥ,शूद्रास् तु पादतः सृष्टास् तेषां चैवानुपूर्वशः धर्मशास्त्रं च मर्यादां प्रोवाच कमलोद्भवः
57,17,tadvat sarvaṃ pravakṣyāmi śṛṇuta dvijasattamāḥ dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ svargamokṣaphalapradam,तद्वत् सर्वं प्रवक्ष्यामि शृणुत द्विजसत्तमाः धन्यं यशस्यम् आयुष्यं स्वर्गमोक्षफलप्रदम्
57,18,brāhmaṇyāṃ brāhmaṇenaiva cotpanno brāhmaṇaḥ smṛtaḥ tasya dharmaṃ pravakṣyāmi tadyogyaṃ deśam eva ca,ब्राह्मण्यां ब्राह्मणेनैव चोत्पन्नो ब्राह्मणः स्मृतः तस्य धर्मं प्रवक्ष्यामि तद्योग्यं देशम् एव च
57,19,kṛṣṇasāro mṛgo yatra svabhāvāt tu pravartate tasmin deśe vaser dharmaṃ kuru brāhmaṇapuṃgava,कृष्णसारो मृगो यत्र स्वभावात् तु प्रवर्तते तस्मिन् देशे वसेर् धर्मं कुरु ब्राह्मणपुंगव
57,20,ṣaṭkarmāṇi ca yāny āhur brāhmaṇasya manīṣiṇaḥ tair eva satataṃ yas tu pravṛttaḥ sukham edhate,षट्कर्माणि च यान्य् आहुर् ब्राह्मणस्य मनीषिणः तैर् एव सततं यस् तु प्रवृत्तः सुखम् एधते
57,21,adhyayanādhyāpanaṃ ca yajanaṃ yājanaṃ tathā dānaṃ pratigrahaś ceti karmaṣaṭkam ihocyate,अध्ययनाध्यापनं च यजनं याजनं तथा दानं प्रतिग्रहश् चेति कर्मषट्कम् इहोच्यते
57,22,adhyāpanaṃ ca trividhaṃ dharmasyārthasya kāraṇam śuśrūṣākāraṇaṃ caiva trividhaṃ parikīrtitam,अध्यापनं च त्रिविधं धर्मस्यार्थस्य कारणम् शुश्रूषाकारणं चैव त्रिविधं परिकीर्तितम्
57,23,yogyān adhyāpayec chiṣyān yājyān api ca yājayet vidhinā pratigṛhṇaṃś ca gṛhadharmapasiddhaye,योग्यान् अध्यापयेच् छिष्यान् याज्यान् अपि च याजयेत् विधिना प्रतिगृह्णंश् च गृहधर्मपसिद्धये
57,24,vedam evābhyasen nityaṃ śubhe deśe samāhitaḥ nityaṃ naimittakaṃ kāmyaṃ karma kuryāt prayatnataḥ,वेदम् एवाभ्यसेन् नित्यं शुभे देशे समाहितः नित्यं नैमित्तकं काम्यं कर्म कुर्यात् प्रयत्नतः
57,25,guruśuśrūṣaṇaṃ caiva yathānyāyam atandritaḥ sāyaṃ prātar upāsīta vidhināgniṃ dvijottamaḥ,गुरुशुश्रूषणं चैव यथान्यायम् अतन्द्रितः सायं प्रातर् उपासीत विधिनाग्निं द्विजोत्तमः
57,26,kṛtasnānas tu kurvīta vaiśvadevaṃ dine dine atithiṃ cāgataṃ bhaktyā pūjayec chaktito gṛhī,कृतस्नानस् तु कुर्वीत वैश्वदेवं दिने दिने अतिथिं चागतं भक्त्या पूजयेच् छक्तितो गृही
57,27,anyān athāgatān dṛṣṭvā pūjayed avirodhataḥ svadāranirato nityaṃ paradāravivarjitaḥ,अन्यान् अथागतान् दृष्ट्वा पूजयेद् अविरोधतः स्वदारनिरतो नित्यं परदारविवर्जितः
57,28,satyavādī jitakrodhaḥ svadharmanirato bhavet svakarmaṇi ca saṃprāpte pramādaṃ naiva kārayet,सत्यवादी जितक्रोधः स्वधर्मनिरतो भवेत् स्वकर्मणि च संप्राप्ते प्रमादं नैव कारयेत्
57,29,priyāṃ hitāṃ vaded vācaṃ paralokāvirodhinīm evaṃ dharmaḥ samuddiṣṭo brāhmaṇasya samāsataḥ dharmam evaṃ tu yaḥ kuryāt sa yāti brahmaṇaḥ padam,प्रियां हितां वदेद् वाचं परलोकाविरोधिनीम् एवं धर्मः समुद्दिष्टो ब्राह्मणस्य समासतः धर्मम् एवं तु यः कुर्यात् स याति ब्रह्मणः पदम्
57,30,ity eṣa dharmaḥ kathitomayā vai viprasya viprā akhilāghahārī vadāmi rājādijanasya dharmaṃ pṛthak pṛthag bodhata vipravaryāḥ,इत्य् एष धर्मः कथितोमया वै विप्रस्य विप्रा अखिलाघहारी वदामि राजादिजनस्य धर्मं पृथक् पृथग् बोधत विप्रवर्याः
58,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe brāhmaṇadharmakathanaṃ nāma saptapañcāśo 'dhyāyaḥ narp 57 kṣatrādīnāṃ pravakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ yena yena pravartante vidhinā kṣatriyādayaḥ,इति श्रीनरसिंहपुराणे ब्राह्मणधर्मकथनं नाम सप्तपञ्चाशो ऽध्यायः नर्प् ५७ क्षत्रादीनां प्रवक्ष्यामि यथावद् अनुपूर्वशः येन येन प्रवर्तन्ते विधिना क्षत्रियादयः
58,2,rājyasthaḥ kṣatriyaś caiva prajā dharmeṇa pālayet kuryād adhyayanaṃ samyag yajed yajñān yathāvidhi,राज्यस्थः क्षत्रियश् चैव प्रजा धर्मेण पालयेत् कुर्याद् अध्ययनं सम्यग् यजेद् यज्ञान् यथाविधि
58,3,dadyād dānaṃ dvijāgryebhyo dharmabuddhisamanvitaḥ svadāranirato nityaṃ paradāravivarjitaḥ,दद्याद् दानं द्विजाग्र्येभ्यो धर्मबुद्धिसमन्वितः स्वदारनिरतो नित्यं परदारविवर्जितः
58,4,nītiśāstrārthakuśalaḥ saṃdhivigrahatattvavit devabrāhmaṇabhaktaś ca pitṛkāryaparas tathā,नीतिशास्त्रार्थकुशलः संधिविग्रहतत्त्ववित् देवब्राह्मणभक्तश् च पितृकार्यपरस् तथा
58,5,dharmeṇaiva jayaṃ kāṅkṣed adharmaṃ parivarjayet uttamāṃ gatim āpnoti kṣatriyo 'thaivam ācaran,धर्मेणैव जयं काङ्क्षेद् अधर्मं परिवर्जयेत् उत्तमां गतिम् आप्नोति क्षत्रियो ऽथैवम् आचरन्
58,6,gorakṣākṛṣivāṇijyaṃ kuryād vaiśyo yathāvidhi dānadharmaṃ yathāśaktyā guruśuśrūṣaṇaṃ tathā,गोरक्षाकृषिवाणिज्यं कुर्याद् वैश्यो यथाविधि दानधर्मं यथाशक्त्या गुरुशुश्रूषणं तथा
58,7,lobhadambhavinirmuktaḥ satyavāg anasūyakaḥ svadāranirato dāntaḥ paradāravivarjitaḥ,लोभदम्भविनिर्मुक्तः सत्यवाग् अनसूयकः स्वदारनिरतो दान्तः परदारविवर्जितः
58,8,dhanair viprān samarceta yajñakāle tvarānvitaḥ yajñādhyayanadānāni kuryān nityam atandritaḥ,धनैर् विप्रान् समर्चेत यज्ञकाले त्वरान्वितः यज्ञाध्ययनदानानि कुर्यान् नित्यम् अतन्द्रितः
58,9,pitṛkāryaṃ ca tatkāle narasiṃhārcanaṃ tathā etad vaiśyasya karmoktaṃ svadharmam anutiṣṭataḥ,पितृकार्यं च तत्काले नरसिंहार्चनं तथा एतद् वैश्यस्य कर्मोक्तं स्वधर्मम् अनुतिष्टतः
58,10,etad āsevamānas tu sa svargī syān na saṃśayaḥ varṇatrayasya śuśrūṣāṃ kuryāc chūdraḥ prayatnataḥ,एतद् आसेवमानस् तु स स्वर्गी स्यान् न संशयः वर्णत्रयस्य शुश्रूषां कुर्याच् छूद्रः प्रयत्नतः
58,11,dāsavad brāhmaṇānāṃ ca viśeṣeṇa samācaret ayācitaṃ pradātavyaṃ kṛṣiṃ vṛttyartham ācaret,दासवद् ब्राह्मणानां च विशेषेण समाचरेत् अयाचितं प्रदातव्यं कृषिं वृत्त्यर्थम् आचरेत्
58,12,grahāṇāṃ māsikaṃ kāryaṃ pūjanaṃ nyāyadharmataḥ dhāraṇaṃ jīrṇavastrasya viprasyocchiṣṭamārjanam,ग्रहाणां मासिकं कार्यं पूजनं न्यायधर्मतः धारणं जीर्णवस्त्रस्य विप्रस्योच्छिष्टमार्जनम्
58,13,svadāreṣu ratiṃ kuryāt paradāravivarjitaḥ purāṇaśravaṇaṃ viprān narasiṃhasya pūjanam,स्वदारेषु रतिं कुर्यात् परदारविवर्जितः पुराणश्रवणं विप्रान् नरसिंहस्य पूजनम्
58,14,tathā vipranamaskāraṃ kāryaṃ śraddhāsamanvitam satyasaṃbhāṣaṇaṃ caiva rāgadveṣavivarjanam,तथा विप्रनमस्कारं कार्यं श्रद्धासमन्वितम् सत्यसंभाषणं चैव रागद्वेषविवर्जनम्
58,15,itthaṃ kurvan sadā śūdro manovākkāyakarmabhiḥ sthānam aindram avāpnoti naṣṭapāpas tu puṇyabhāk,इत्थं कुर्वन् सदा शूद्रो मनोवाक्कायकर्मभिः स्थानम् ऐन्द्रम् अवाप्नोति नष्टपापस् तु पुण्यभाक्
58,16,varṇeṣu dharmā vividhā mayoktā yathākramaṃ brāhmaṇavaryasādhitāḥ śṛṇudhvam atrāśramadharmam ādyaṃ mayocyamānaṃ kramaśo munīndrāḥ,वर्णेषु धर्मा विविधा मयोक्ता यथाक्रमं ब्राह्मणवर्यसाधिताः शृणुध्वम् अत्राश्रमधर्मम् आद्यं मयोच्यमानं क्रमशो मुनीन्द्राः
58,17,upanīto māṇavako vased gurukule sadā guroḥ priyahitaṃ kāryaṃ karmaṇā manasā girā,उपनीतो माणवको वसेद् गुरुकुले सदा गुरोः प्रियहितं कार्यं कर्मणा मनसा गिरा
58,18,brahmacaryam adhaḥśayyā tathā vahner upāsanam udakumbhaṃ guror dadyāt tathā cendhanam āharet,ब्रह्मचर्यम् अधःशय्या तथा वह्नेर् उपासनम् उदकुम्भं गुरोर् दद्यात् तथा चेन्धनम् आहरेत्
58,19,kuryād adhyayanaṃ pūrvaṃ brahmacārī yathāvidhi vidhiṃ hitvā prakurvāṇo na svādhyāyaphalaṃ labhet,कुर्याद् अध्ययनं पूर्वं ब्रह्मचारी यथाविधि विधिं हित्वा प्रकुर्वाणो न स्वाध्यायफलं लभेत्
58,20,yat kiṃcit kurute karma vidhiṃ hitvā nirātmakaḥ na tatphalam avāpnoti kurvāṇo vidhivicyutaḥ,यत् किंचित् कुरुते कर्म विधिं हित्वा निरात्मकः न तत्फलम् अवाप्नोति कुर्वाणो विधिविच्युतः
58,21,tasmād evaṃ vratānīha caret svādhyāyasiddhaye śaucācāram aśeṣaṃ tu śikṣayed gurusaṃnidhau,तस्माद् एवं व्रतानीह चरेत् स्वाध्यायसिद्धये शौचाचारम् अशेषं तु शिक्षयेद् गुरुसंनिधौ
58,22,ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca mekhalāṃ copavītakam dhārayed apramattas tu brahmacārī samāhitaḥ,अजिनं दण्डकाष्ठं च मेखलां चोपवीतकम् धारयेद् अप्रमत्तस् तु ब्रह्मचारी समाहितः
58,23,sāyaṃ prātaś cared bhaikṣaṃ bhojanaṃ saṃyatendriyaḥ guroḥ kule na bhikṣeta na jñātikulabandhuṣu,सायं प्रातश् चरेद् भैक्षं भोजनं संयतेन्द्रियः गुरोः कुले न भिक्षेत न ज्ञातिकुलबन्धुषु
58,24,alābhe tv anyagehānāṃ pūrvapurvaṃ ca varjayet ācamya prayato nityam aśnīyād gurvanujñayā,अलाभे त्व् अन्यगेहानां पूर्वपुर्वं च वर्जयेत् आचम्य प्रयतो नित्यम् अश्नीयाद् गुर्वनुज्ञया
58,25,śayanāt pūrvam utthāya darbhamṛddantaśodhanam vastrādikam athānyac ca gurave pratipādayet,शयनात् पूर्वम् उत्थाय दर्भमृद्दन्तशोधनम् वस्त्रादिकम् अथान्यच् च गुरवे प्रतिपादयेत्
58,26,snāne kṛte gurau paścāt snānaṃ kurvīta yatnavān brahmacārī vratī nityaṃ na kuryād dantaśodhanam,स्नाने कृते गुरौ पश्चात् स्नानं कुर्वीत यत्नवान् ब्रह्मचारी व्रती नित्यं न कुर्याद् दन्तशोधनम्
58,27,chatropānaham abhyaṅgaṃ gandhamālyāni varjayet nṛtyagītakathālāpaṃ maithunaṃ ca viśeṣataḥ,छत्रोपानहम् अभ्यङ्गं गन्धमाल्यानि वर्जयेत् नृत्यगीतकथालापं मैथुनं च विशेषतः
58,28,varjayen madhu māṃsaṃ ca rasāsvādaṃ tathā striyaḥ kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca parivādaṃ tathā nṛṇām,वर्जयेन् मधु मांसं च रसास्वादं तथा स्त्रियः कामं क्रोधं च लोभं च परिवादं तथा नृणाम्
58,29,strīṇāṃ ca prekṣaṇālambham upaghātaṃ parasya ca ekaḥ śayīta sarvatra na retaḥ skandayet kvacit,स्त्रीणां च प्रेक्षणालम्भम् उपघातं परस्य च एकः शयीत सर्वत्र न रेतः स्कन्दयेत् क्वचित्
58,30,svapne siktvā brahmacārī dvijaḥ śukram akāmataḥ snātvārkam arcayitvāgniṃ punar mām ity ṛcaṃ japet,स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रम् अकामतः स्नात्वार्कम् अर्चयित्वाग्निं पुनर् माम् इत्य् ऋचं जपेत्
58,31,āstiko 'har ahaḥ saṃdhyāṃ trikālaṃ saṃyatendriyaḥ upāsīta yathānyāyaṃ brahmacārivrate sthitaḥ,आस्तिको ऽहर् अहः संध्यां त्रिकालं संयतेन्द्रियः उपासीत यथान्यायं ब्रह्मचारिव्रते स्थितः
58,32,abhivādya guroḥ pādau saṃdhyākarmāvasānataḥ yathāyogaṃ prakurvīta mātāpitros tu bhaktitaḥ,अभिवाद्य गुरोः पादौ संध्याकर्मावसानतः यथायोगं प्रकुर्वीत मातापित्रोस् तु भक्तितः
58,33,eteṣu triṣu tuṣṭeṣu tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ tad eṣāṃ śāsane tiṣṭhed brahmacārī vimatsaraḥ,एतेषु त्रिषु तुष्टेषु तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः तद् एषां शासने तिष्ठेद् ब्रह्मचारी विमत्सरः
58,34,adhītya caturo vedān vedau vedam athāpi vā gurave dakṣiṇāṃ dattvā tadā svasvecchayā vaset,अधीत्य चतुरो वेदान् वेदौ वेदम् अथापि वा गुरवे दक्षिणां दत्त्वा तदा स्वस्वेच्छया वसेत्
58,35,viraktaḥ pravrajed vidvān saṃraktas tu gṛhī bhavet sarāgo narakaṃ yāti pravrajan hi dhruvaṃ dvijaḥ,विरक्तः प्रव्रजेद् विद्वान् संरक्तस् तु गृही भवेत् सरागो नरकं याति प्रव्रजन् हि ध्रुवं द्विजः
58,36,yasyaitāni suśuddhāni jihvopasthodaraṃ giraḥ saṃnyased akṛtodvāho brāhmaṇo brahmacaryavān,यस्यैतानि सुशुद्धानि जिह्वोपस्थोदरं गिरः संन्यसेद् अकृतोद्वाहो ब्राह्मणो ब्रह्मचर्यवान्
58,37,evaṃ yo vidhim āsthāya nayet kālam atandritaḥ tena bhūyaḥ prajāyeta brahmacārī dṛḍhavrataḥ,एवं यो विधिम् आस्थाय नयेत् कालम् अतन्द्रितः तेन भूयः प्रजायेत ब्रह्मचारी दृढव्रतः
58,38,yo brahmacārī vidhim etam āsthitaś caret pṛthivyāṃ gurusevane rataḥ saṃprāpya vidyām api durlabhāṃ tāṃ phalaṃ hi tasyāḥ sakalaṃ hi vindati,यो ब्रह्मचारी विधिम् एतम् आस्थितश् चरेत् पृथिव्यां गुरुसेवने रतः संप्राप्य विद्याम् अपि दुर्लभां तां फलं हि तस्याः सकलं हि विन्दति
58,39,gṛhītavedādhyayanaḥ śrutiśāstrārthatattvavit guror dattavaraḥ samyak samāvartanam ārabhet,गृहीतवेदाध्ययनः श्रुतिशास्त्रार्थतत्त्ववित् गुरोर् दत्तवरः सम्यक् समावर्तनम् आरभेत्
58,40,asamānanāmagotrāṃ kanyāṃ bhrātṛyutāṃ śubhām sarvāvayavasaṃyuktāṃ sadvṛttām udvahet tataḥ,असमाननामगोत्रां कन्यां भ्रातृयुतां शुभाम् सर्वावयवसंयुक्तां सद्वृत्ताम् उद्वहेत् ततः
58,41,nodvahet kapilāṃ kanyāṃ nādhikāṅgīṃ na rogiṇīm vācālām atilomāṃ ca na vyaṅgāṃ bhīmadarśanām,नोद्वहेत् कपिलां कन्यां नाधिकाङ्गीं न रोगिणीम् वाचालाम् अतिलोमां च न व्यङ्गां भीमदर्शनाम्
58,42,narkṣavṛkṣanadīnāmnīṃ nāntaparvatanāmikām na pakṣiahipreṣyanāmnīṃ na ca bhīṣaṇanāmikām,नर्क्षवृक्षनदीनाम्नीं नान्तपर्वतनामिकाम् न पक्षिअहिप्रेष्यनाम्नीं न च भीषणनामिकाम्
58,43,avyaṅgāṅgīṃ saumyanāmnīṃ haṃsavāraṇagāminīm tanvoṣṭhakeśadaśanāṃ mṛdvaṅgīm udvahet striyam,अव्यङ्गाङ्गीं सौम्यनाम्नीं हंसवारणगामिनीम् तन्वोष्ठकेशदशनां मृद्वङ्गीम् उद्वहेत् स्त्रियम्
58,44,brāhmeṇa vidhinā kuryāt praśastena dvijottamaḥ yathāyogaṃ tathā hy evaṃ vivāhaṃ varṇadharmataḥ,ब्राह्मेण विधिना कुर्यात् प्रशस्तेन द्विजोत्तमः यथायोगं तथा ह्य् एवं विवाहं वर्णधर्मतः
58,45,uṣaḥkāle samutthāya kṛtaśauco dvijottamaḥ kuryāt snānaṃ tato vidvān dantadhāvanapūrvakam,उषःकाले समुत्थाय कृतशौचो द्विजोत्तमः कुर्यात् स्नानं ततो विद्वान् दन्तधावनपूर्वकम्
58,46,mukhe paryuṣite nityaṃ yato 'pūto bhaven naraḥ tasmāc chuṣkam athārdraṃ vā bhakṣayed dantadhāvanam,मुखे पर्युषिते नित्यं यतो ऽपूतो भवेन् नरः तस्माच् छुष्कम् अथार्द्रं वा भक्षयेद् दन्तधावनम्
58,47,khadiraṃ ca kadambaṃ ca karañjaṃ ca vaṭaṃ tathā apāmārgaṃ ca bilvaṃ ca arkaś codumbaras tathā,खदिरं च कदम्बं च करञ्जं च वटं तथा अपामार्गं च बिल्वं च अर्कश् चोदुम्बरस् तथा
58,48,ete praśastāḥ kathitā dantadhāvanakarmaṇi dantadhāvanakāṣṭhaṃ ca vakṣyāmi tatpraśastatām,एते प्रशस्ताः कथिता दन्तधावनकर्मणि दन्तधावनकाष्ठं च वक्ष्यामि तत्प्रशस्तताम्
58,49,sarve kaṇṭakinaḥ puṇyāḥ kṣīriṇas tu yaśasvinaḥ aṣṭāṅgulena mānena tatpramāṇam ihocyate,सर्वे कण्टकिनः पुण्याः क्षीरिणस् तु यशस्विनः अष्टाङ्गुलेन मानेन तत्प्रमाणम् इहोच्यते
58,50,prādeśamātram athavā tena dantān viśodhayet pratipaddarśaṣaṣṭhīṣu navamyāṃ caiva sattamāḥ,प्रादेशमात्रम् अथवा तेन दन्तान् विशोधयेत् प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां चैव सत्तमाः
58,51,dantānāṃ kāṣṭhasaṃyogad dahaty āsaptamaṃ kulam alābhe dantakāṣṭhasya pratiṣiddhe ca taddine,दन्तानां काष्ठसंयोगद् दहत्य् आसप्तमं कुलम् अलाभे दन्तकाष्ठस्य प्रतिषिद्धे च तद्दिने
58,52,apāṃ dvādaśagaṇḍūṣair mukhaśuddhir vidhīyate snātvā mantravad ācamya punar ācamanaṃ caret,अपां द्वादशगण्डूषैर् मुखशुद्धिर् विधीयते स्नात्वा मन्त्रवद् आचम्य पुनर् आचमनं चरेत्
58,53,mantravān prokṣya cātmānaṃ prakṣiped udakāñjalim ādityena saha prātar mandehā nāma rākṣasāḥ,मन्त्रवान् प्रोक्ष्य चात्मानं प्रक्षिपेद् उदकाञ्जलिम् आदित्येन सह प्रातर् मन्देहा नाम राक्षसाः
58,54,yudhyanti varadānena brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ udakāñjalivikṣepo gāyatryā cābhimantritaḥ,युध्यन्ति वरदानेन ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः उदकाञ्जलिविक्षेपो गायत्र्या चाभिमन्त्रितः
58,55,tān hanti rākṣasān sarvān mandehān ravivairiṇaḥ tataḥ prayāti savitā brāhmaṇai rakṣito divi,तान् हन्ति राक्षसान् सर्वान् मन्देहान् रविवैरिणः ततः प्रयाति सविता ब्राह्मणै रक्षितो दिवि
58,56,marīcyādyair mahābhāgaiḥ sanakādyais ca yogibhiḥ tasmān na laṅghayet saṃdhyāṃ sāyaṃ prātar dvijaḥ sadā,मरीच्याद्यैर् महाभागैः सनकाद्यैस् च योगिभिः तस्मान् न लङ्घयेत् संध्यां सायं प्रातर् द्विजः सदा
58,57,ullaṅghayati yo mohāt sa yāti narakaṃ dhruvam sāyaṃ mantravad ācamya prokṣya sūryasya cāñjalim,उल्लङ्घयति यो मोहात् स याति नरकं ध्रुवम् सायं मन्त्रवद् आचम्य प्रोक्ष्य सूर्यस्य चाञ्जलिम्
58,58,dattvā pradakṣiṇaṃ kṛtvā jalaṃ spṛṣṭvā viśudhyati pūrvāṃ saṃdhyāṃ sanakṣatrām upakramya yathāvidhi,दत्त्वा प्रदक्षिणं कृत्वा जलं स्पृष्ट्वा विशुध्यति पूर्वां संध्यां सनक्षत्राम् उपक्रम्य यथाविधि
58,59,gāyatrīm abhyaset tāvad yāvad ṛkṣāṇi paśyati tatas tv āvasathaṃ prāpya homaṃ kuryāt svayaṃ budhaḥ,गायत्रीम् अभ्यसेत् तावद् यावद् ऋक्षाणि पश्यति ततस् त्व् आवसथं प्राप्य होमं कुर्यात् स्वयं बुधः
58,60,saṃcintya bhṛtyavargasya bharaṇārthaṃ vicakṣaṇaḥ tataḥ śiṣyahitārthāya svādhyāyaṃ kiṃcid ācaret,संचिन्त्य भृत्यवर्गस्य भरणार्थं विचक्षणः ततः शिष्यहितार्थाय स्वाध्यायं किंचिद् आचरेत्
58,61,īśvaraṃ caiva rakṣārtham abhigacched dvijottamaḥ kuśapuṣpendhanādīni gatvā dūrāt samāharet,ईश्वरं चैव रक्षार्थम् अभिगच्छेद् द्विजोत्तमः कुशपुष्पेन्धनादीनि गत्वा दूरात् समाहरेत्
58,62,mādhyāhnikīṃ kriyāṃ kuryāc *chucau deśe samāhitaḥ vidhiṃ snānasya vakṣyāmi samāsāt pāpanāśanam,माध्याह्निकीं क्रियां कुर्याच् *छुचौ देशे समाहितः विधिं स्नानस्य वक्ष्यामि समासात् पापनाशनम्
58,63,snātvā yena vidhānena sadyo mucyeta kilbiṣāt sudhīḥ snānārtham ādāya suklāṃ kuśatilaiḥ saha,स्नात्वा येन विधानेन सद्यो मुच्येत किल्बिषात् सुधीः स्नानार्थम् आदाय सुक्लां कुशतिलैः सह
58,64,sumanāś ca tato gacchen nadīṃ śuddhāṃ manoramām nadyāṃ tu vidyamānāyāṃ na snāyād alpavāriṣu,सुमनाश् च ततो गच्छेन् नदीं शुद्धां मनोरमाम् नद्यां तु विद्यमानायां न स्नायाद् अल्पवारिषु
58,65,śucau deśe samabhyukṣya sthāpayet kuśamṛttikām mṛttoyena svakaṃ deham abhiprakṣālya yatnataḥ,शुचौ देशे समभ्युक्ष्य स्थापयेत् कुशमृत्तिकाम् मृत्तोयेन स्वकं देहम् अभिप्रक्षाल्य यत्नतः
58,66,snānāc charīraṃ saṃśodhya kuryād ācamanaṃ budhaḥ śubhe jale praviśyātha named varuṇam appatim,स्नानाच् छरीरं संशोध्य कुर्याद् आचमनं बुधः शुभे जले प्रविश्याथ नमेद् वरुणम् अप्पतिम्
58,67,harim eva smaraṃś citte nimajjec ca bahūdake tataḥ snānaṃ samāsādyā apa ācamya mantrataḥ,हरिम् एव स्मरंश् चित्ते निमज्जेच् च बहूदके ततः स्नानं समासाद्या अप आचम्य मन्त्रतः
58,68,prokṣayed varuṇaṃ devaṃ tair mantraiḥ pāvamānibhiḥ kuśāgrasthena toyena prokṣyātmānaṃ prayatnataḥ,प्रोक्षयेद् वरुणं देवं तैर् मन्त्रैः पावमानिभिः कुशाग्रस्थेन तोयेन प्रोक्ष्यात्मानं प्रयत्नतः
58,69,ālabhen mṛttikāṃ gātre idaṃ viṣṇur iti tridhā tato nārāyaṇaṃ devaṃ saṃsmaran praviśej jalam,आलभेन् मृत्तिकां गात्रे इदं विष्णुर् इति त्रिधा ततो नारायणं देवं संस्मरन् प्रविशेज् जलम्
58,70,nimajjyāntarjale samyak triḥ paṭhed aghamarṣaṇam snātvā kuśatilais tadvad devarṣīn pitṛbhiḥ saha,निमज्ज्यान्तर्जले सम्यक् त्रिः पठेद् अघमर्षणम् स्नात्वा कुशतिलैस् तद्वद् देवर्षीन् पितृभिः सह
58,71,tarpayitvā jalāt tasmān niṣkramya ca samāhitaḥ jalatīraṃ samāsādya dhaute śukle ca vāsasī,तर्पयित्वा जलात् तस्मान् निष्क्रम्य च समाहितः जलतीरं समासाद्य धौते शुक्ले च वाससी
58,72,paridhāyottarīyaṃ ca na kuryāt keśadhūnanam na raktam ulbaṇaṃ vāso na nīlaṃ tat praśasyate,परिधायोत्तरीयं च न कुर्यात् केशधूननम् न रक्तम् उल्बणं वासो न नीलं तत् प्रशस्यते
58,73,malāktaṃ tu daśāhīnaṃ varjayed ambaraṃ budhaḥ tataḥ prakṣālayet pādau mṛttoyena vicakṣaṇaḥ,मलाक्तं तु दशाहीनं वर्जयेद् अम्बरं बुधः ततः प्रक्षालयेत् पादौ मृत्तोयेन विचक्षणः
58,74,triḥ pibed vīkṣitaṃ toyam āsyaṃ dviḥ parimārjayet pādau śirasi cābhyukṣet trir ācamya tu saṃspṛśet,त्रिः पिबेद् वीक्षितं तोयम् आस्यं द्विः परिमार्जयेत् पादौ शिरसि चाभ्युक्षेत् त्रिर् आचम्य तु संस्पृशेत्
58,75,aṅguṣṭhena pradeśinyā nāsikāṃ samupaspṛśet aṅguṣṭhakaniṣṭhikābhyāṃ nābhau hṛdi talena ca,अङ्गुष्ठेन प्रदेशिन्या नासिकां समुपस्पृशेत् अङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यां नाभौ हृदि तलेन च
58,76,śiraś cāṅgulibhiḥ sarvair bāhuṃ caiva tataḥ spṛśet anena vidhinācamya brāhmaṇaḥ śuddhamānasaḥ,शिरश् चाङ्गुलिभिः सर्वैर् बाहुं चैव ततः स्पृशेत् अनेन विधिनाचम्य ब्राह्मणः शुद्धमानसः
58,77,darbhe tu darbhapāṇiḥ syāt prāṅmukhaḥ susamāhitaḥ prāṇāyāmāṃs tu kurvīta yathāśāstram atandritaḥ,दर्भे तु दर्भपाणिः स्यात् प्राङ्मुखः सुसमाहितः प्राणायामांस् तु कुर्वीत यथाशास्त्रम् अतन्द्रितः
58,78,japayajñaṃ tataḥ kuryād gāyatrīṃ vedamātaram trividho japayajñaḥ syāt tasya bhedaṃ nibodhata,जपयज्ञं ततः कुर्याद् गायत्रीं वेदमातरम् त्रिविधो जपयज्ञः स्यात् तस्य भेदं निबोधत
58,79,vācikaś ca upāṃśuś ca mānasas trividhaḥ smṛtaḥ trayāṇāṃ japayajñānāṃ śreyaḥ syād uttarottamam,वाचिकश् च उपांशुश् च मानसस् त्रिविधः स्मृतः त्रयाणां जपयज्ञानां श्रेयः स्याद् उत्तरोत्तमम्
58,80,yad uccanīcasvaritaiḥ spaṣṭaśabdavadakṣaraiḥ śabdam uccārayed vācā japayajñaḥ sa vācikaḥ,यद् उच्चनीचस्वरितैः स्पष्टशब्दवदक्षरैः शब्दम् उच्चारयेद् वाचा जपयज्ञः स वाचिकः
58,81,śanair uccārayen mantram īṣad oṣṭhau pracālayet kiṃcin mantraṃ svayaṃ vindyād upāṃśuḥ sa japaḥ smṛtaḥ,शनैर् उच्चारयेन् मन्त्रम् ईषद् ओष्ठौ प्रचालयेत् किंचिन् मन्त्रं स्वयं विन्द्याद् उपांशुः स जपः स्मृतः
58,82,dhiyā yad akṣaraśreṇyā varṇād varṇaṃ padāt padam śabdārthacintanaṃ dhyānaṃ tad uktaṃ mānasaṃ japaḥ,धिया यद् अक्षरश्रेण्या वर्णाद् वर्णं पदात् पदम् शब्दार्थचिन्तनं ध्यानं तद् उक्तं मानसं जपः
58,83,japena devatā nityaṃ stūyamānā prasīdati prasannā vipulān bhogān dadyān muktiṃ ca śāśvatīm,जपेन देवता नित्यं स्तूयमाना प्रसीदति प्रसन्ना विपुलान् भोगान् दद्यान् मुक्तिं च शाश्वतीम्
58,84,yakṣarakṣaḥ piśācāś ca grahāḥ sūryādidūṣaṇāḥ jāpinaṃ nopasarpanti dūrad evāpayānti te,यक्षरक्षः पिशाचाश् च ग्रहाः सूर्यादिदूषणाः जापिनं नोपसर्पन्ति दूरद् एवापयान्ति ते
58,85,ṛkṣādikaṃ parijñāya japayajñam atandritaḥ japed ahar ahaḥ snātvā sāvitrīṃ tanmanā dvijaḥ,ऋक्षादिकं परिज्ञाय जपयज्ञम् अतन्द्रितः जपेद् अहर् अहः स्नात्वा सावित्रीं तन्मना द्विजः
58,86,sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām gāyatrīṃ yo japen nityaṃ na sa pāpair hi lipyate,सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् गायत्रीं यो जपेन् नित्यं न स पापैर् हि लिप्यते
58,87,atha puṣpāñjaliṃ dattvā bhānave cordhvabāhukaḥ udutyaṃ ca japen mantraṃ citraṃ taccakṣur ity api,अथ पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा भानवे चोर्ध्वबाहुकः उदुत्यं च जपेन् मन्त्रं चित्रं तच्चक्षुर् इत्य् अपि
58,88,pradakṣiṇam upāvṛtya namas kuryād divākaram svena tīrthena devādīn adbhiḥ saṃtarpayed budhaḥ,प्रदक्षिणम् उपावृत्य नमस् कुर्याद् दिवाकरम् स्वेन तीर्थेन देवादीन् अद्भिः संतर्पयेद् बुधः
58,89,devān devagaṇāṃś caiva ṛṣīn ṛṣigaṇāṃs tathā pitṝn pitṛgaṇāṃś caiva nityaṃ saṃtarpayed budhaḥ,देवान् देवगणांश् चैव ऋषीन् ऋषिगणांस् तथा पितॄन् पितृगणांश् चैव नित्यं संतर्पयेद् बुधः
58,90,snānavastraṃ tataḥ pīḍya punar ācamanaṃ caret darbheṣu darbhapāṇiḥ syād brahmayajñavidhānataḥ,स्नानवस्त्रं ततः पीड्य पुनर् आचमनं चरेत् दर्भेषु दर्भपाणिः स्याद् ब्रह्मयज्ञविधानतः
58,91,prāṅmukho brahmayajñaṃ tu kuryād buddhisamanvitaḥ tato 'rghaṃ bhānave dadyāt tilapuṣpajalānvitam,प्राङ्मुखो ब्रह्मयज्ञं तु कुर्याद् बुद्धिसमन्वितः ततो ऽर्घं भानवे दद्यात् तिलपुष्पजलान्वितम्
58,92,utthāya mūrdhaparyantaṃ haṃsaḥ śuciṣad ity ṛcā jale devaṃ namaskṛtya tato gṛhagataḥ punaḥ,उत्थाय मूर्धपर्यन्तं हंसः शुचिषद् इत्य् ऋचा जले देवं नमस्कृत्य ततो गृहगतः पुनः
58,93,vidhinā puruṣasūktena tatra viṣṇuṃ samarcayet vaiśvadevaṃ tataḥ kuryād balikarma yathāvidhi,विधिना पुरुषसूक्तेन तत्र विष्णुं समर्चयेत् वैश्वदेवं ततः कुर्याद् बलिकर्म यथाविधि
58,94,godohamātram atithiṃ prativīkṣeta vai gṛhī adṛṣṭapūrvam atithim āgataṃ prāk samarcayet,गोदोहमात्रम् अतिथिं प्रतिवीक्षेत वै गृही अदृष्टपूर्वम् अतिथिम् आगतं प्राक् समर्चयेत्
58,95,āgatya ca punar dvāraṃ pratyutthānena sādhunā svāgatenāgnayas tuṣṭā bhavanti gṛhamedhinām,आगत्य च पुनर् द्वारं प्रत्युत्थानेन साधुना स्वागतेनाग्नयस् तुष्टा भवन्ति गृहमेधिनाम्
58,96,āsanena tu dattena prīto bhavati devarāṭ pādaśaucena pitaraḥ prītim āyānti tasya ca,आसनेन तु दत्तेन प्रीतो भवति देवराट् पादशौचेन पितरः प्रीतिम् आयान्ति तस्य च
58,97,annādyena ca dattena tṛpyatīha prajāpatiḥ tasmād atithaye kāryaṃ pūjanaṃ gṛhamedhinā,अन्नाद्येन च दत्तेन तृप्यतीह प्रजापतिः तस्माद् अतिथये कार्यं पूजनं गृहमेधिना
58,98,bhaktyā ca bhaktimān nityaṃ viṣṇum abhyarcya cintayet bhikṣāṃ ca bhikṣave dadyāt parivrāḍbrahmacāriṇe,भक्त्या च भक्तिमान् नित्यं विष्णुम् अभ्यर्च्य चिन्तयेत् भिक्षां च भिक्षवे दद्यात् परिव्राड्ब्रह्मचारिणे
58,99,ākalpitānnād uddhṛtya sarvavyañjanasaṃyutam dadyāc ca manasā nityaṃ bhikṣāṃ bhikṣoḥ prayatnataḥ,आकल्पितान्नाद् उद्धृत्य सर्वव्यञ्जनसंयुतम् दद्याच् च मनसा नित्यं भिक्षां भिक्षोः प्रयत्नतः
58,100,akṛte vaiśvadeve tu bhikṣau bhikṣārtham āgate avaśyam eva dātavyaṃ svargasopānakārakam,अकृते वैश्वदेवे तु भिक्षौ भिक्षार्थम् आगते अवश्यम् एव दातव्यं स्वर्गसोपानकारकम्
58,101,uddhṛtya vaiśvadevānnaṃ bhikṣāṃ dattvā visarjayet vaiśvadevākṛtaṃ doṣaṃ śakto bhikṣur vyapohitum,उद्धृत्य वैश्वदेवान्नं भिक्षां दत्त्वा विसर्जयेत् वैश्वदेवाकृतं दोषं शक्तो भिक्षुर् व्यपोहितुम्
58,102,suvāsinīḥ kumārīś ca bhojayitvāturān api bālavṛddhāṃs tataḥ śeṣaṃ svayaṃ bhuñjīta vai gṛhī,सुवासिनीः कुमारीश् च भोजयित्वातुरान् अपि बालवृद्धांस् ततः शेषं स्वयं भुञ्जीत वै गृही
58,103,prāṅmukhodaṅmukho vāpi maunī ca mitabhāṣaṇaḥ annaṃ pūrvaṃ namaskṛtya prahṛṣṭenāntarātmanā,प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि मौनी च मितभाषणः अन्नं पूर्वं नमस्कृत्य प्रहृष्टेनान्तरात्मना
58,104,pañca prāṇāhutīḥ kuryāt sa mantreṇa pṛthak pṛthak tataḥ svādukaraṃ cānnaṃ bhuñjīta susamāhitaḥ,पञ्च प्राणाहुतीः कुर्यात् स मन्त्रेण पृथक् पृथक् ततः स्वादुकरं चान्नं भुञ्जीत सुसमाहितः
58,105,ācamya devatām iṣṭāṃ saṃsmared udaraṃ spṛśan itihāsapurāṇābhyāṃ kaṃcit kālaṃ nayed budhaḥ,आचम्य देवताम् इष्टां संस्मरेद् उदरं स्पृशन् इतिहासपुराणाभ्यां कंचित् कालं नयेद् बुधः
58,106,tataḥ saṃdhyām upāsīta bahir gatvā vidhānataḥ kṛtahomaś ca bhuñjīta rātrāv atithim arcayet,ततः संध्याम् उपासीत बहिर् गत्वा विधानतः कृतहोमश् च भुञ्जीत रात्राव् अतिथिम् अर्चयेत्
58,107,sāyaṃ prātar dvijātīnām aśanaṃ śruticoditam nāntarā bhojanaṃ kuryād agnihotrasamo vidhiḥ,सायं प्रातर् द्विजातीनाम् अशनं श्रुतिचोदितम् नान्तरा भोजनं कुर्याद् अग्निहोत्रसमो विधिः
58,108,śiṣyān adhyāpayet tadvad anadhyāyaṃ vivarjayet smṛtyuktān sakalān pūrvaṃ purāṇoktān api dvijaḥ,शिष्यान् अध्यापयेत् तद्वद् अनध्यायं विवर्जयेत् स्मृत्युक्तान् सकलान् पूर्वं पुराणोक्तान् अपि द्विजः
58,109,mahānavamyāṃ dvādaśyāṃ bharaṇyām api caiva hi tathākṣayyatṛtīyāyāṃ śiṣyān nādhyāpayed budhaḥ,महानवम्यां द्वादश्यां भरण्याम् अपि चैव हि तथाक्षय्यतृतीयायां शिष्यान् नाध्यापयेद् बुधः
58,110,māghamāse tu saptamyāṃ rathyām adhyayanaṃ tyajet adhyāpanam athābhyajya snānakāle vivarjayet,माघमासे तु सप्तम्यां रथ्याम् अध्ययनं त्यजेत् अध्यापनम् अथाभ्यज्य स्नानकाले विवर्जयेत्
58,111,dānaṃ ca vidhinā deyaṃ gṛhasthena hitaiṣiṇā hiraṇyadānaṃ godānaṃ bhūmidānaṃ viśeṣataḥ,दानं च विधिना देयं गृहस्थेन हितैषिणा हिरण्यदानं गोदानं भूमिदानं विशेषतः
58,112,etāni yaḥ prayaccheta śrotriyebhyo dvijottamaḥ sarvapāpavinirmuktaḥ svargaloke mahīyate,एतानि यः प्रयच्छेत श्रोत्रियेभ्यो द्विजोत्तमः सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते
58,113,maṅgalācārayuktaś ca śuciḥ śraddhāparo gṛhī śrāddhaṃ ca śraddhayā kuryāt sa yāti brahmaṇaḥ padam,मङ्गलाचारयुक्तश् च शुचिः श्रद्धापरो गृही श्राद्धं च श्रद्धया कुर्यात् स याति ब्रह्मणः पदम्
58,114,jātāv utkarṣam āyāti narasiṃhaprasādataḥ sa tasmān muktim āpnoti brahmaṇā saha sattamāḥ,जाताव् उत्कर्षम् आयाति नरसिंहप्रसादतः स तस्मान् मुक्तिम् आप्नोति ब्रह्मणा सह सत्तमाः
58,115,evaṃ hi viprāḥ kathito mayā vaḥ samāsataḥ śāśvatadharmarāśiḥ samyag gṛhasthasya sato hi dharmaṃ kurvan prayatnād dharim eti muktaḥ,एवं हि विप्राः कथितो मया वः समासतः शाश्वतधर्मराशिः सम्यग् गृहस्थस्य सतो हि धर्मं कुर्वन् प्रयत्नाद् धरिम् एति मुक्तः
59,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe gṛhasthadharmo nāmāṣṭapañcāśo 'dhyāyaḥ narp 58 ataḥ paraṃ pravakṣyāmi vānaprasthasya lakṣaṇam dharmam agryaṃ mahābhāgāḥ kathyamānaṃ nibodhata,इति श्रीनरसिंहपुराणे गृहस्थधर्मो नामाष्टपञ्चाशो ऽध्यायः नर्प् ५८ अतः परं प्रवक्ष्यामि वानप्रस्थस्य लक्षणम् धर्मम् अग्र्यं महाभागाः कथ्यमानं निबोधत
59,2,gṛhasthaḥ putrapautrādīn dṛṣṭvā palitam ātmanaḥ svabhāryāṃ tanaye sthāpye svaśiṣyaiḥ praviśed vanam,गृहस्थः पुत्रपौत्रादीन् दृष्ट्वा पलितम् आत्मनः स्वभार्यां तनये स्थाप्ये स्वशिष्यैः प्रविशेद् वनम्
59,3,jaṭākalāpacīrāṇi nakhagātraruhāṇi vā dhārayañ juhuyād agnau vaitānavidhinā sthitaḥ,जटाकलापचीराणि नखगात्ररुहाणि वा धारयञ् जुहुयाद् अग्नौ वैतानविधिना स्थितः
59,4,bhṛtaparṇair mṛtsaṃbhūtair nīvārādyair atandritaḥ kandamūlaphalair vāpi kuryān nityakriyāṃ budhaḥ,भृतपर्णैर् मृत्संभूतैर् नीवाराद्यैर् अतन्द्रितः कन्दमूलफलैर् वापि कुर्यान् नित्यक्रियां बुधः
59,5,trikālaṃ snānayuktas tu kuryāt tīvraṃ tapaḥ sadā pakṣe gate vā aśnīyān māsānte vā parākakṛt,त्रिकालं स्नानयुक्तस् तु कुर्यात् तीव्रं तपः सदा पक्षे गते वा अश्नीयान् मासान्ते वा पराककृत्
59,6,catuḥkāle 'pi cāśnīyāt kāle 'py uta tathāṣṭame ṣaṣṭhāhnakāle hy athavā athavā vāyubhakṣakaḥ,चतुःकाले ऽपि चाश्नीयात् काले ऽप्य् उत तथाष्टमे षष्ठाह्नकाले ह्य् अथवा अथवा वायुभक्षकः
59,7,gharme pañcāgnimadhyastho dhārāvarṣāsu vai nayet haimantike jale sthitvā nayet kālaṃ tapaś caran,घर्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो धारावर्षासु वै नयेत् हैमन्तिके जले स्थित्वा नयेत् कालं तपश् चरन्
59,8,evaṃ svakarmabhogena kṛtvā śuddhim athātmanaḥ agniṃ cātmani vai kṛtvā vrajed vāthottarāṃ diśam,एवं स्वकर्मभोगेन कृत्वा शुद्धिम् अथात्मनः अग्निं चात्मनि वै कृत्वा व्रजेद् वाथोत्तरां दिशम्
59,9,ādehapātād vanago maunam āsthāya tāpasaḥ smarann atīndriyaṃ brahma brahmaloke mahīyate,आदेहपाताद् वनगो मौनम् आस्थाय तापसः स्मरन्न् अतीन्द्रियं ब्रह्म ब्रह्मलोके महीयते
59,10,tapo hi yaḥ sevati kānanastho vasen mahatsattvasamādhiyuktaḥ vimuktapāpo hi manaḥpraśāntaḥ prayāti viṣṇoḥ sadanaṃ dvijendraḥ,तपो हि यः सेवति काननस्थो वसेन् महत्सत्त्वसमाधियुक्तः विमुक्तपापो हि मनःप्रशान्तः प्रयाति विष्णोः सदनं द्विजेन्द्रः
60,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe vānaprasthadharmo nāma ekonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ narp 59 ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi yatidharmam anuttamam śraddhayā yad anuṣṭhāya yatir mucyeta bandhanāt,इति श्रीनरसिंहपुराणे वानप्रस्थधर्मो नाम एकोनषष्टितमो ऽध्यायः नर्प् ५९ अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यतिधर्मम् अनुत्तमम् श्रद्धया यद् अनुष्ठाय यतिर् मुच्येत बन्धनात्
60,2,evaṃ vanāśrame tiṣṭhaṃs tapasā dagdhakilbiṣaḥ caturtham āśramaṃ gacchet saṃnyasya vidhinā dvijaḥ,एवं वनाश्रमे तिष्ठंस् तपसा दग्धकिल्बिषः चतुर्थम् आश्रमं गच्छेत् संन्यस्य विधिना द्विजः
60,3,divyaṃ ṛṣibhyo devebhyaḥ svapitṛbhyaś ca yatnataḥ dattvā śrāddham ṛṣibhyaś ca manujebhyas tathātmane,दिव्यं ऋषिभ्यो देवेभ्यः स्वपितृभ्यश् च यत्नतः दत्त्वा श्राद्धम् ऋषिभ्यश् च मनुजेभ्यस् तथात्मने
60,4,iṣṭiṃ vaiśvānarīṃ kṛtvā prājāpatyam athāpi vā agniṃ svātmani saṃsthāpya mantravat pravrajet punaḥ,इष्टिं वैश्वानरीं कृत्वा प्राजापत्यम् अथापि वा अग्निं स्वात्मनि संस्थाप्य मन्त्रवत् प्रव्रजेत् पुनः
60,5,tataḥ prabhṛti putrādau sukhalobhādi varjayet dadyāc ca bhūmāv udakaṃ sarvabhūtābhayaṃkaram,ततः प्रभृति पुत्रादौ सुखलोभादि वर्जयेत् दद्याच् च भूमाव् उदकं सर्वभूताभयंकरम्
60,6,tridaṇḍaṃ vaiṇavaṃ saumyaṃ satvacaṃ samaparvakam veṣṭitaṃ kṛṣṇagovālarajjvā ca caturaṅgulam,त्रिदण्डं वैणवं सौम्यं सत्वचं समपर्वकम् वेष्टितं कृष्णगोवालरज्ज्वा च चतुरङ्गुलम्
60,7,granthibhir vā tribhir yuktaṃ jalapūtaṃ ca dhārayet gṛhṇīyād dakṣiṇe haste mantreṇaiva tu mantravit,ग्रन्थिभिर् वा त्रिभिर् युक्तं जलपूतं च धारयेत् गृह्णीयाद् दक्षिणे हस्ते मन्त्रेणैव तु मन्त्रवित्
60,8,kaupīnāc chādanaṃ vāsaḥ kuthāṃ śītanivāriṇīm pāduke cāpi gṛhṇīyāt kuryān nānyasya saṃgraham,कौपीनाच् छादनं वासः कुथां शीतनिवारिणीम् पादुके चापि गृह्णीयात् कुर्यान् नान्यस्य संग्रहम्
60,9,etāni tasya liṅgāni yateḥ proktāni dharmataḥ saṃgṛhya kṛtasaṃnyāso gatvā tīrtham anuttamam,एतानि तस्य लिङ्गानि यतेः प्रोक्तानि धर्मतः संगृह्य कृतसंन्यासो गत्वा तीर्थम् अनुत्तमम्
60,10,snātvā hy ācamya vidhivaj jalayuktāṃśukena vai vāriṇā tarpayitvā tu mantravad bhāskaraṃ namet,स्नात्वा ह्य् आचम्य विधिवज् जलयुक्तांशुकेन वै वारिणा तर्पयित्वा तु मन्त्रवद् भास्करं नमेत्
60,11,āsīnaḥ prāṅmukho maunī prāṇāyāmatrayaṃ caret gāyatrīṃ ca yathāśakti japtvā dhyāyet paraṃ padam,आसीनः प्राङ्मुखो मौनी प्राणायामत्रयं चरेत् गायत्रीं च यथाशक्ति जप्त्वा ध्यायेत् परं पदम्
60,12,sthityartham ātmano nityaṃ bhikṣāṭanam athācaret sāyāhnakāle viprāṇāṃ gṛhāṇi vicared yatiḥ,स्थित्यर्थम् आत्मनो नित्यं भिक्षाटनम् अथाचरेत् सायाह्नकाले विप्राणां गृहाणि विचरेद् यतिः
60,13,syād arthī yāvatānnena tāvad bhaikṣaṃ samācaret tato nivṛttya tatpātram abhyukṣyācamya saṃyamī,स्याद् अर्थी यावतान्नेन तावद् भैक्षं समाचरेत् ततो निवृत्त्य तत्पात्रम् अभ्युक्ष्याचम्य संयमी
60,14,sūryādidaivatebhyo hi dattvānnaṃ prokṣya vāriṇā bhuñjīta parṇapuṭake pātre vā vagyato yatiḥ,सूर्यादिदैवतेभ्यो हि दत्त्वान्नं प्रोक्ष्य वारिणा भुञ्जीत पर्णपुटके पात्रे वा वग्यतो यतिः
60,15,vaṭakāśvatthapatreṣu kumbhītindukapatrayoḥ kovidārakarañjeṣu na bhūñjīta kadācana,वटकाश्वत्थपत्रेषु कुम्भीतिन्दुकपत्रयोः कोविदारकरञ्जेषु न भूञ्जीत कदाचन
60,16,bhuktvācamya niruddhāsur upatiṣṭheta bhāskaram japadhyānetihāsais tu dinaśeṣaṃ nayed yatiḥ,भुक्त्वाचम्य निरुद्धासुर् उपतिष्ठेत भास्करम् जपध्यानेतिहासैस् तु दिनशेषं नयेद् यतिः
60,17,palāśāḥ sarva ucyante yatayaḥ kāṃsyabhojinaḥ kāṃsyasyeva tu yatpātraṃ gṛhasthasya tathaiva ca,पलाशाः सर्व उच्यन्ते यतयः कांस्यभोजिनः कांस्यस्येव तु यत्पात्रं गृहस्थस्य तथैव च
60,17,* kāṃsyabhojī yatiḥ sarvaṃ prāpnuyāt kilbiṣaṃ punaḥ bhuktapātre yatir nityaṃ bhakṣayen mantrapūrvakam,* कांस्यभोजी यतिः सर्वं प्राप्नुयात् किल्बिषं पुनः भुक्तपात्रे यतिर् नित्यं भक्षयेन् मन्त्रपूर्वकम्
60,17,* na duṣyet tasya tat pātraṃ yajñeṣu camasā iva kṛtasaṃdhyas tato rātriṃ nayed devagṛhādiṣu,* न दुष्येत् तस्य तत् पात्रं यज्ञेषु चमसा इव कृतसंध्यस् ततो रात्रिं नयेद् देवगृहादिषु
60,17,* hṛtpuṇḍarīkanilaye dhyāyan nārāyaṇaṃ harim tatpadaṃ samavāpnoti yat prāpya na nivartate,* हृत्पुण्डरीकनिलये ध्यायन् नारायणं हरिम् तत्पदं समवाप्नोति यत् प्राप्य न निवर्तते
61,1,* iti śrīnarasiṃhapurāṇe yatidharmo nāma ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ narp 60 varṇānām āśramāṇāṃ ca kathitaṃ dharmalakṣaṇam yataḥ svargāpavargau tu prāpnuyus te dvijādayaḥ,* इति श्रीनरसिंहपुराणे यतिधर्मो नाम षष्टितमो ऽध्यायः नर्प् ६० वर्णानाम् आश्रमाणां च कथितं धर्मलक्षणम् यतः स्वर्गापवर्गौ तु प्राप्नुयुस् ते द्विजादयः
61,2,yogaśāstrasya vakṣyāmi saṃkṣepāt sāram uttamam yasyābhyāsabalād yānti mokṣaṃ ceha mumukṣavaḥ,योगशास्त्रस्य वक्ष्यामि संक्षेपात् सारम् उत्तमम् यस्याभ्यासबलाद् यान्ति मोक्षं चेह मुमुक्षवः
61,3,yogābhyāsaratasyeha naśyeyuḥ pātakāni ca tasmād yogaparo bhūtvā dhyāyen nityaṃ kriyāntare,योगाभ्यासरतस्येह नश्येयुः पातकानि च तस्माद् योगपरो भूत्वा ध्यायेन् नित्यं क्रियान्तरे
61,4,prāṇāyāmena vacanaṃ pratyāhāreṇa cendriyam dhāraṇābhir vaśīkṛtya punar durdharṣaṇaṃ manaḥ,प्राणायामेन वचनं प्रत्याहारेण चेन्द्रियम् धारणाभिर् वशीकृत्य पुनर् दुर्धर्षणं मनः
61,5,ekaṃ kāraṇam ānandabodhaṃ ca tam anāmayam sukṣmāt sūkṣmataraṃ dhyāyej jagadādhāram acyutam,एकं कारणम् आनन्दबोधं च तम् अनामयम् सुक्ष्मात् सूक्ष्मतरं ध्यायेज् जगदाधारम् अच्युतम्
61,6,ātmānam aravindasthaṃ taptacāmīkaraprabham rahasy ekāntam āsīta dhyāyed ātmahṛdi sthitam,आत्मानम् अरविन्दस्थं तप्तचामीकरप्रभम् रहस्य् एकान्तम् आसीत ध्यायेद् आत्महृदि स्थितम्
61,7,yaḥ sarvaprāṇacittajño yaḥ sarveṣāṃ hṛdi sthitaḥ yaś ca sarvajanair jñeyaḥ so 'ham asmīti cintayet,यः सर्वप्राणचित्तज्ञो यः सर्वेषां हृदि स्थितः यश् च सर्वजनैर् ज्ञेयः सो ऽहम् अस्मीति चिन्तयेत्
61,8,ātmalābhasukhaṃ yāvat tāvad dhyānam udāhṛtam śrutismṛtyuditaṃ karma tattadūrdhvaṃ samācaret,आत्मलाभसुखं यावत् तावद् ध्यानम् उदाहृतम् श्रुतिस्मृत्युदितं कर्म तत्तदूर्ध्वं समाचरेत्
61,9,yathāśvā rathahīnāś ca rathāś cāśvair vinā yathā evaṃ tapaś ca vidyā ca ubhāv api tapasvinaḥ,यथाश्वा रथहीनाश् च रथाश् चाश्वैर् विना यथा एवं तपश् च विद्या च उभाव् अपि तपस्विनः
61,10,yathānnaṃ madhusaṃyuktaṃ madhu cānnena saṃyutam evaṃ tapaś ca vidyā ca saṃyukte bheṣajaṃ mahat,यथान्नं मधुसंयुक्तं मधु चान्नेन संयुतम् एवं तपश् च विद्या च संयुक्ते भेषजं महत्
61,11,dvābhyām eva hi pakṣābhyāṃ yathā vai pakṣiṇāṃ gatiḥ tathaiva jñānakarmabhyāṃ prāpyate brahma śāśvatam,द्वाभ्याम् एव हि पक्षाभ्यां यथा वै पक्षिणां गतिः तथैव ज्ञानकर्मभ्यां प्राप्यते ब्रह्म शाश्वतम्
61,12,vidyātapobhyāṃ saṃpanno brāhmaṇo yogatatparaḥ dehadvandvaṃ vihāyāśu mukto bhavati bandhanāt,विद्यातपोभ्यां संपन्नो ब्राह्मणो योगतत्परः देहद्वन्द्वं विहायाशु मुक्तो भवति बन्धनात्
61,13,na devayānamārgeṇa yāvat prāptaṃ paraṃ padam na tāvad dehaliṅgasya vināśo vidyate kvacit,न देवयानमार्गेण यावत् प्राप्तं परं पदम् न तावद् देहलिङ्गस्य विनाशो विद्यते क्वचित्
61,14,mayā vaḥ kathitaḥ sarvo varṇāśramavibhāgaśaḥ saṃkṣepeṇa dvijaśreṣṭhā dharmas teṣāṃ sanātanaḥ,मया वः कथितः सर्वो वर्णाश्रमविभागशः संक्षेपेण द्विजश्रेष्ठा धर्मस् तेषां सनातनः
61,15,śrutvaivam ṛṣayo dharmaṃ svargamokṣaphalapradam praṇamya tam ṛṣiṃ jagmur muditās te svam ālayam,श्रुत्वैवम् ऋषयो धर्मं स्वर्गमोक्षफलप्रदम् प्रणम्य तम् ऋषिं जग्मुर् मुदितास् ते स्वम् आलयम्
61,16,dharmaśāstram idaṃ yas tu hārītamukhaniḥsṛtam śrutvā ca kurute dharmaṃ sa yāti paramāṃ gatim,धर्मशास्त्रम् इदं यस् तु हारीतमुखनिःसृतम् श्रुत्वा च कुरुते धर्मं स याति परमां गतिम्
61,17,mukhajasya tu yat karma karma yad bāhujasya tu ūrujasya tu yat karma pādajasya tathā nṛpa,मुखजस्य तु यत् कर्म कर्म यद् बाहुजस्य तु ऊरुजस्य तु यत् कर्म पादजस्य तथा नृप
61,18,svaṃ svaṃ karma prakurvāṇā viprādyā yānti sadgatim anyathā vartamāno hi sadyaḥ patati yāty adhaḥ,स्वं स्वं कर्म प्रकुर्वाणा विप्राद्या यान्ति सद्गतिम् अन्यथा वर्तमानो हि सद्यः पतति यात्य् अधः
61,19,yasya ye 'bhihitā dharmāḥ sa tu tais taiḥ pratiṣṭhitaḥ tasmāt svadharmaṃ kurvīta nityam evam anāpadi,यस्य ये ऽभिहिता धर्माः स तु तैस् तैः प्रतिष्ठितः तस्मात् स्वधर्मं कुर्वीत नित्यम् एवम् अनापदि
61,20,caturvarṇāś ca rājendra catvāraś cāpi cāśramāḥ svadharmaṃ ye 'nutiṣṭhanti te yānti paramāṃ gatim,चतुर्वर्णाश् च राजेन्द्र चत्वारश् चापि चाश्रमाः स्वधर्मं ये ऽनुतिष्ठन्ति ते यान्ति परमां गतिम्
61,21,svadharmeṇa yathā nṛṇāṃ narasiṃhaḥ pratuṣyati varṇadharmānusāreṇa narasiṃhaṃ tathārcayet,स्वधर्मेण यथा नृणां नरसिंहः प्रतुष्यति वर्णधर्मानुसारेण नरसिंहं तथार्चयेत्
61,22,utpannavairāgyabalena yogād dhyāyet paraṃ brahma sadā kriyāvān satyātmakaṃ citsukharūpam ādyaṃ vihāya dehaṃ padam eti viṣṇoḥ,उत्पन्नवैराग्यबलेन योगाद् ध्यायेत् परं ब्रह्म सदा क्रियावान् सत्यात्मकं चित्सुखरूपम् आद्यं विहाय देहं पदम् एति विष्णोः
62,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe yogādhyāyo nāmaikaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ narp 61 varṇānām āśramāṇāṃ ca kathitaṃ lakṣaṇaṃ tava bhūyaḥ kathaya rājendra śuśrūṣā tatra kā nṛpa,इति श्रीनरसिंहपुराणे योगाध्यायो नामैकषष्टितमो ऽध्यायः नर्प् ६१ वर्णानाम् आश्रमाणां च कथितं लक्षणं तव भूयः कथय राजेन्द्र शुश्रूषा तत्र का नृप
62,2,snātvā veśmani deveśam arcayed acyutaṃ tv iti tvayoktaṃ mama viprendra tat kathaṃ pūjanaṃ bhavet,स्नात्वा वेश्मनि देवेशम् अर्चयेद् अच्युतं त्व् इति त्वयोक्तं मम विप्रेन्द्र तत् कथं पूजनं भवेत्
62,3,yair mantrair arcyate viṣṇur yeṣu sthāneṣu vai mune tāni sthānāni tān mantrāṃs tvam ācakṣva mahāmune,यैर् मन्त्रैर् अर्च्यते विष्णुर् येषु स्थानेषु वै मुने तानि स्थानानि तान् मन्त्रांस् त्वम् आचक्ष्व महामुने
62,4,arcanaṃ saṃpravakṣyāmi viṣṇor amitatejasaḥ yat kṛtvā munayaḥ sarve paraṃ nirvāṇam āpnuyuḥ,अर्चनं संप्रवक्ष्यामि विष्णोर् अमिततेजसः यत् कृत्वा मुनयः सर्वे परं निर्वाणम् आप्नुयुः
62,5,agnau kriyāvatāṃ devo hṛdi devo manīṣiṇām pratimāsv alpabuddhīnāṃ yogināṃ hṛdaye hariḥ,अग्नौ क्रियावतां देवो हृदि देवो मनीषिणाम् प्रतिमास्व् अल्पबुद्धीनां योगिनां हृदये हरिः
62,6,ato 'gnau hṛdaye sūrye sthaṇḍile pratimāsu ca eteṣu ca hareḥ samyag arcanaṃ munibhiḥ smṛtam,अतो ऽग्नौ हृदये सूर्ये स्थण्डिले प्रतिमासु च एतेषु च हरेः सम्यग् अर्चनं मुनिभिः स्मृतम्
62,7,tasya sarvamayatvāc ca sthaṇḍile pratimāsu ca ānuṣṭubhasya sūktasya viṣṇus tasya ca devatā,तस्य सर्वमयत्वाच् च स्थण्डिले प्रतिमासु च आनुष्टुभस्य सूक्तस्य विष्णुस् तस्य च देवता
62,8,puruṣo yo jagadbījaṃ ṛṣir nārāyaṇaḥ smṛtaḥ dadyāt puruṣasūktena yaḥ puṣpāṇy apa eva ca,पुरुषो यो जगद्बीजं ऋषिर् नारायणः स्मृतः दद्यात् पुरुषसूक्तेन यः पुष्पाण्य् अप एव च
62,9,arcitaṃ syāj jagat sarvaṃ tena vai sacarācaram ādyayāvāhayed devam ṛcā tu puruṣottamam,अर्चितं स्याज् जगत् सर्वं तेन वै सचराचरम् आद्ययावाहयेद् देवम् ऋचा तु पुरुषोत्तमम्
62,10,dvitīyayāsanaṃ dadyāt pādyaṃ dadyāt tṛtīyayā caturthyārghyaḥ pradātavyaḥ pañcamyācamanīyakam,द्वितीययासनं दद्यात् पाद्यं दद्यात् तृतीयया चतुर्थ्यार्घ्यः प्रदातव्यः पञ्चम्याचमनीयकम्
62,11,ṣaṣṭhyā snānaṃ prakurvīta saptamyā vastram eva ca yajñopavītam aṣṭamyā navamyā gandham eva ca,षष्ठ्या स्नानं प्रकुर्वीत सप्तम्या वस्त्रम् एव च यज्ञोपवीतम् अष्टम्या नवम्या गन्धम् एव च
62,12,daśamyā puṣpadānaṃ syād ekādaśyā ca dhūpakam dvādaśyā ca tathā dīpaṃ trayodaśyārcanaṃ tathā,दशम्या पुष्पदानं स्याद् एकादश्या च धूपकम् द्वादश्या च तथा दीपं त्रयोदश्यार्चनं तथा
62,13,caturdaśyā stutiṃ kṛtvā pañcadaśyā pradakṣiṇam ṣoḍaśyodvāsanaṃ kuryāc *cheṣakarmāṇi pūrvavat,चतुर्दश्या स्तुतिं कृत्वा पञ्चदश्या प्रदक्षिणम् षोडश्योद्वासनं कुर्याच् *छेषकर्माणि पूर्ववत्
62,14,snānaṃ vastraṃ ca naivedyaṃ dadyād ācanamīyakam ṣaṇmāsāt siddhim āpnoti devadevaṃ samarcayan,स्नानं वस्त्रं च नैवेद्यं दद्याद् आचनमीयकम् षण्मासात् सिद्धिम् आप्नोति देवदेवं समर्चयन्
62,15,saṃvatsareṇa tenaiva sāyujyam adhigachati haviṣāgnau jale puṣpair dhyānena hṛdaye harim,संवत्सरेण तेनैव सायुज्यम् अधिगछति हविषाग्नौ जले पुष्पैर् ध्यानेन हृदये हरिम्
62,16,arcanti sūrayo nityaṃ japena ravimaṇḍale ādityamaṇḍale divyaṃ devadevam anāmayam śaṅkhacakragadāpāṇiṃ dhyātvā viṣṇum upāsate,अर्चन्ति सूरयो नित्यं जपेन रविमण्डले आदित्यमण्डले दिव्यं देवदेवम् अनामयम् शङ्खचक्रगदापाणिं ध्यात्वा विष्णुम् उपासते
62,17,dhyeyaḥ sadā savitṛmaṇḍalamadhyavartī nārāyaṇaḥ sarasijāsanasaṃniviṣṭaḥ keyūravān makarakuṇḍalavān kirīṭī hārī hiraṇmayavapur dhṛtaśaṅkhacakraḥ,ध्येयः सदा सवितृमण्डलमध्यवर्ती नारायणः सरसिजासनसंनिविष्टः केयूरवान् मकरकुण्डलवान् किरीटी हारी हिरण्मयवपुर् धृतशङ्खचक्रः
62,18,etat paṭhan kevalam eva sūktaṃ dine dine bhāvitaviṣṇubuddhiḥ sa sarvapāpaṃ pravihāya vaiṣṇavaṃ padaṃ prayāty acyutatuṣṭikṛn naraḥ,एतत् पठन् केवलम् एव सूक्तं दिने दिने भावितविष्णुबुद्धिः स सर्वपापं प्रविहाय वैष्णवं पदं प्रयात्य् अच्युततुष्टिकृन् नरः
62,19,patreṣu puṣpeṣu phaleṣu toyeṣv akrītalabhyeṣu sadaiva satsu bhaktyaikalabhye puruṣe purāṇe muktyai kimarthaṃ kriyate na yatnaḥ,पत्रेषु पुष्पेषु फलेषु तोयेष्व् अक्रीतलभ्येषु सदैव सत्सु भक्त्यैकलभ्ये पुरुषे पुराणे मुक्त्यै किमर्थं क्रियते न यत्नः
62,20,ity evam uktaḥ puruṣasya viṣṇor arcāvidhis te 'dya mayā nṛpendra anena nityaṃ kuru viṣṇupūjāṃ prāptuṃ tadiṣṭaṃ yadi vaiṣṇavaṃ padam,इत्य् एवम् उक्तः पुरुषस्य विष्णोर् अर्चाविधिस् ते ऽद्य मया नृपेन्द्र अनेन नित्यं कुरु विष्णुपूजां प्राप्तुं तदिष्टं यदि वैष्णवं पदम्
63,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe viṣṇor arcāvidhir nāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ narp 62 satyam uktaṃ tvayā brahman vaidikaḥ paramo vidhiḥ viṣṇor devātidevasya pūjanaṃ prati me 'dhunā,इति श्रीनरसिंहपुराणे विष्णोर् अर्चाविधिर् नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः नर्प् ६२ सत्यम् उक्तं त्वया ब्रह्मन् वैदिकः परमो विधिः विष्णोर् देवातिदेवस्य पूजनं प्रति मे ऽधुना
63,2,anena vidhinā brahman pūjyate madhusūdanaḥ vedajñair eva nānyais tu tasmāt sarvahitaṃ vada,अनेन विधिना ब्रह्मन् पूज्यते मधुसूदनः वेदज्ञैर् एव नान्यैस् तु तस्मात् सर्वहितं वद
63,3,aṣṭākṣareṇa deveśaṃ narasiṃham anāmayam gandhapuṣpādibhir nityam arcayed acyutaṃ naraḥ,अष्टाक्षरेण देवेशं नरसिंहम् अनामयम् गन्धपुष्पादिभिर् नित्यम् अर्चयेद् अच्युतं नरः
63,4,rājann aṣṭākṣaro mantraḥ sarvapāpaharaḥ paraḥ samastayajñaphaladaḥ sarvaśāntikaraḥ śubhaḥ,राजन्न् अष्टाक्षरो मन्त्रः सर्वपापहरः परः समस्तयज्ञफलदः सर्वशान्तिकरः शुभः
63,5,oṃ namo nārāyaṇāya gandhapuṣpādisakalam anena vai nivedayet anenābhyarcito devaḥ prīto bhavati tatkṣaṇāt,ॐ नमो नारायणाय गन्धपुष्पादिसकलम् अनेन वै निवेदयेत् अनेनाभ्यर्चितो देवः प्रीतो भवति तत्क्षणात्
63,6,kiṃ tasya bahubhir mantraiḥ kiṃ tasya bahubhir vrataiḥ oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ,किं तस्य बहुभिर् मन्त्रैः किं तस्य बहुभिर् व्रतैः ॐ नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
63,7,imaṃ mantraṃ japed yas tu śucir bhūtvā samāhitaḥ sarvapāpavinirmukto viṣṇusāyujyam āpnuyāt,इमं मन्त्रं जपेद् यस् तु शुचिर् भूत्वा समाहितः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यम् आप्नुयात्
63,8,sarvatīrthaphalaṃ hy etat sarvatīrthavaraṃ nṛpa harer arcanam avyagraṃ sarvayajñaphalaṃ nṛpa,सर्वतीर्थफलं ह्य् एतत् सर्वतीर्थवरं नृप हरेर् अर्चनम् अव्यग्रं सर्वयज्ञफलं नृप
63,9,tasmāt kuru nṛpaśreṣṭha pratimādiṣu cārcanam dānāni vipramukhebhyaḥ prayaccha vidhinā nṛpa evaṃ kṛte nṛpaśreṣṭha narasiṃhaprasādataḥ prāpnoti vaiṣṇavaṃ tejo yat kāṅkṣanti mumukṣavaḥ,तस्मात् कुरु नृपश्रेष्ठ प्रतिमादिषु चार्चनम् दानानि विप्रमुखेभ्यः प्रयच्छ विधिना नृप एवं कृते नृपश्रेष्ठ नरसिंहप्रसादतः प्राप्नोति वैष्णवं तेजो यत् काङ्क्षन्ति मुमुक्षवः
63,10,purā puraṃdaro rājan strītvaṃ prāpto 'padharmataḥ tṛṇabindumuneḥ śāpān mukto hy aṣṭākṣarāj japāt,पुरा पुरंदरो राजन् स्त्रीत्वं प्राप्तो ऽपधर्मतः तृणबिन्दुमुनेः शापान् मुक्तो ह्य् अष्टाक्षराज् जपात्
63,11,etat kathaya bhūdeva devendrasyāghamocanam ko 'padharmaḥ kathaṃ strītvaṃ prāpto me vada kāraṇam,एतत् कथय भूदेव देवेन्द्रस्याघमोचनम् को ऽपधर्मः कथं स्त्रीत्वं प्राप्तो मे वद कारणम्
63,12,rājendra mahad ākhyānaṃ śṛṇu kautūhalānvitam viṣṇubhaktiprajananaṃ śṛṇvatāṃ paṭhatām idam,राजेन्द्र महद् आख्यानं शृणु कौतूहलान्वितम् विष्णुभक्तिप्रजननं शृण्वतां पठताम् इदम्
63,13,purā puraṃdarasyaiva devarājyaṃ prakurvataḥ vairāgyasyāpi jananaṃ saṃbhūtaṃ bāhyavastuṣu,पुरा पुरंदरस्यैव देवराज्यं प्रकुर्वतः वैराग्यस्यापि जननं संभूतं बाह्यवस्तुषु
63,14,indras tadābhūd viṣamasvabhāvo rājyeṣu bhogeṣv api so 'py acintayat dhruvaṃ virāgīkṛtamānasānāṃ svargasya rājyaṃ na ca kiṃcid eva,इन्द्रस् तदाभूद् विषमस्वभावो राज्येषु भोगेष्व् अपि सो ऽप्य् अचिन्तयत् ध्रुवं विरागीकृतमानसानां स्वर्गस्य राज्यं न च किंचिद् एव
63,15,rājyasya sāraṃ viṣayeṣu bhogo bhogasya cānte na ca kiṃcid asti vimṛśya caitan munayo 'py ajasraṃ mokṣādhikāraṃ paricintayanti,राज्यस्य सारं विषयेषु भोगो भोगस्य चान्ते न च किंचिद् अस्ति विमृश्य चैतन् मुनयो ऽप्य् अजस्रं मोक्षाधिकारं परिचिन्तयन्ति
63,16,sadaiva bhogāya tapaḥpravṛttir bhogāvasāne hi tapo vinaṣṭam maitryādisaṃyogaparāṅmukhānāṃ vimuktibhājāṃ na tapo na bhogaḥ,सदैव भोगाय तपःप्रवृत्तिर् भोगावसाने हि तपो विनष्टम् मैत्र्यादिसंयोगपराङ्मुखानां विमुक्तिभाजां न तपो न भोगः
63,17,vimṛśya caitat sa surādhinātho vimānam āruhya sakiṅkiṇīkam nūnaṃ harārādhanakāraṇena kailāsam abhyeti vimuktikāmaḥ,विमृश्य चैतत् स सुराधिनाथो विमानम् आरुह्य सकिङ्किणीकम् नूनं हराराधनकारणेन कैलासम् अभ्येति विमुक्तिकामः
63,18,sa ekadā mānasam āgataḥ san saṃvīkṣya tāṃ yakṣapateś ca kāntām samarcayantīṃ girijāṅghriyugmaṃ dhvajām ivānaṅgamahārathasya,स एकदा मानसम् आगतः सन् संवीक्ष्य तां यक्षपतेश् च कान्ताम् समर्चयन्तीं गिरिजाङ्घ्रियुग्मं ध्वजाम् इवानङ्गमहारथस्य
63,19,pradhānajāmbūnadaśuddhavarṇāṃ karṇāntasaṃlagnamanojñanetrām susūkṣmavastrāntaradṛśyagātrāṃ nīhāramadhyād iva candralekhām,प्रधानजाम्बूनदशुद्धवर्णां कर्णान्तसंलग्नमनोज्ञनेत्राम् सुसूक्ष्मवस्त्रान्तरदृश्यगात्रां नीहारमध्याद् इव चन्द्रलेखाम्
63,20,tāṃ vīkṣya vīkṣaṇasahasrabhareṇa kāmaṃ kāmāṅgamohitamatir na yayau tadānīm dūrādhvagaṃ svagṛham etya susaṃcitārthas tasthau tadā surapatir viṣayābhilāṣī,तां वीक्ष्य वीक्षणसहस्रभरेण कामं कामाङ्गमोहितमतिर् न ययौ तदानीम् दूराध्वगं स्वगृहम् एत्य सुसंचितार्थस् तस्थौ तदा सुरपतिर् विषयाभिलाषी
63,21,pūrvaṃ varaṃ syāt sukule 'pi janma tato hi sarvāṅgaśarīrarūpam tato dhanaṃ durlabham eva paścād dhanādhipatyaṃ sukṛtena labhyam,पूर्वं वरं स्यात् सुकुले ऽपि जन्म ततो हि सर्वाङ्गशरीररूपम् ततो धनं दुर्लभम् एव पश्चाद् धनाधिपत्यं सुकृतेन लभ्यम्
63,22,svargādhipatyaṃ ca mayā pralabdhaṃ tathāpi bhogāya na cāsti bhāgyam yaḥ svaṃ parityajya vimuktikāmas tiṣṭhāmi me durmatir asti citte,स्वर्गाधिपत्यं च मया प्रलब्धं तथापि भोगाय न चास्ति भाग्यम् यः स्वं परित्यज्य विमुक्तिकामस् तिष्ठामि मे दुर्मतिर् अस्ति चित्ते
63,23,mokṣo 'munā yady api mohanīyo mokṣe 'pi kiṃ kāraṇam asti rājye kṣetraṃ supakvaṃ parihṛtya dvāre kiṃ nāma cāraṇyakṛṣiṃ karoti,मोक्षो ऽमुना यद्य् अपि मोहनीयो मोक्षे ऽपि किं कारणम् अस्ति राज्ये क्षेत्रं सुपक्वं परिहृत्य द्वारे किं नाम चारण्यकृषिं करोति
63,24,saṃsāraduḥkhopahatā narā ye kartuṃ samarthā na ca kiṃcid eva akarmiṇo bhāgyavivarjitāś ca vāñchanti te mokṣapathaṃ vimūḍhāḥ,संसारदुःखोपहता नरा ये कर्तुं समर्था न च किंचिद् एव अकर्मिणो भाग्यविवर्जिताश् च वाञ्छन्ति ते मोक्षपथं विमूढाः
63,25,etad vimṛśya bahudhā matimān pravīro rūpeṇa mohitamanā dhanadāṅganāyāḥ sarvādhir ākulamatiḥ parimuktadhairyaḥ sasmāra māram amarādhipacakravartī,एतद् विमृश्य बहुधा मतिमान् प्रवीरो रूपेण मोहितमना धनदाङ्गनायाः सर्वाधिर् आकुलमतिः परिमुक्तधैर्यः सस्मार मारम् अमराधिपचक्रवर्ती
63,26,samāgato 'sau parimandamandaṃ kāmo 'tikāmākulacittavṛttiḥ purā maheśena kṛtāṅganāśo dhairyāl layaṃ gacchati ko viśaṅkaḥ,समागतो ऽसौ परिमन्दमन्दं कामो ऽतिकामाकुलचित्तवृत्तिः पुरा महेशेन कृताङ्गनाशो धैर्याल् लयं गच्छति को विशङ्कः
63,27,ādiśyatāṃ nātha yad asti kāryaṃ ko nāma te saṃprati śatrubhūtaḥ śīghraṃ samādeśaya mā vilambaṃ tasyāpadaṃ saṃprati bho diśāmi,आदिश्यतां नाथ यद् अस्ति कार्यं को नाम ते संप्रति शत्रुभूतः शीघ्रं समादेशय मा विलम्बं तस्यापदं संप्रति भो दिशामि
63,28,śrutvā tadā tasya vaco abhirāmaṃ manogataṃ tat paramaṃ tutoṣa niṣpannam arthaṃ sahasaiva matvā jagāda vākyaṃ sa vihasya vīraḥ,श्रुत्वा तदा तस्य वचो अभिरामं मनोगतं तत् परमं तुतोष निष्पन्नम् अर्थं सहसैव मत्वा जगाद वाक्यं स विहस्य वीरः
63,29,rudro 'pi yenārdhaśarīramātraś cakre 'py anaṅgatvam upāgatena soḍhuṃ samartho 'tha paro 'pi loke ko nāma te māra śarābhighātam,रुद्रो ऽपि येनार्धशरीरमात्रश् चक्रे ऽप्य् अनङ्गत्वम् उपागतेन सोढुं समर्थो ऽथ परो ऽपि लोके को नाम ते मार शराभिघातम्
63,30,ekāgracittā girijārcane 'pi yā mohayaty eva mamātra cittam etām anaṅgāyatalocanākhyāṃ madaṅgasaṅgaikarasāṃ vidhehi,एकाग्रचित्ता गिरिजार्चने ऽपि या मोहयत्य् एव ममात्र चित्तम् एताम् अनङ्गायतलोचनाख्यां मदङ्गसङ्गैकरसां विधेहि
63,31,sa evam uktaḥ suravallabhena svakāryabhāvādhikagauraveṇa saṃdhāya bāṇaṃ kusumāyudho 'pi sasmāra māraḥ parimohanaṃ sudhīḥ,स एवम् उक्तः सुरवल्लभेन स्वकार्यभावाधिकगौरवेण संधाय बाणं कुसुमायुधो ऽपि सस्मार मारः परिमोहनं सुधीः
63,32,saṃmohitā puṣpaśareṇa bālā kāmena kāmaṃ madavihvalāṅgī vihāya pūjāṃ hasate sureśaṃ kaḥ kāmakodaṇḍaravaṃ saheta,संमोहिता पुष्पशरेण बाला कामेन कामं मदविह्वलाङ्गी विहाय पूजां हसते सुरेशं कः कामकोदण्डरवं सहेत
63,33,vilolanetre ayi kāsi bāle surādhipo vākyam idaṃ jagāda saṃmohayantīva manāṃsi puṃsāṃ kasyeha kāntā vada puṇyabhājaḥ,विलोलनेत्रे अयि कासि बाले सुराधिपो वाक्यम् इदं जगाद संमोहयन्तीव मनांसि पुंसां कस्येह कान्ता वद पुण्यभाजः
63,34,uktāpi bālā madavihvalāṅgī romāñcasaṃsvedasakampagātrā kṛtākulā kāmaśilīmukhena sagadgadaṃ vākyam uvāca mandam,उक्तापि बाला मदविह्वलाङ्गी रोमाञ्चसंस्वेदसकम्पगात्रा कृताकुला कामशिलीमुखेन सगद्गदं वाक्यम् उवाच मन्दम्
63,35,kāntā dhaneśasya ca yakṣakanyā prāptā ca gaurīcaraṇārcanāya prabrūhi kāryaṃ ca tavāsti nātha kas tvaṃ vades tiṣṭhasi kāmarūpaḥ,कान्ता धनेशस्य च यक्षकन्या प्राप्ता च गौरीचरणार्चनाय प्रब्रूहि कार्यं च तवास्ति नाथ कस् त्वं वदेस् तिष्ठसि कामरूपः
63,36,sā tvaṃ samāgaccha bhajasva māṃ cirān madaṅgasaṅgotsukatāṃ vrajāśu tvayā vinā jīvitam apy analpaṃ svargasya rājyaṃ mama niṣphalaṃ syāt,सा त्वं समागच्छ भजस्व मां चिरान् मदङ्गसङ्गोत्सुकतां व्रजाशु त्वया विना जीवितम् अप्य् अनल्पं स्वर्गस्य राज्यं मम निष्फलं स्यात्
63,37,uktā ca saivaṃ madhuraṃ ca tena kandarpasaṃtāpitacārudehā vimānam āruhya calatpatākaṃ sureśakaṇṭhagrahaṇaṃ cakāra,उक्ता च सैवं मधुरं च तेन कन्दर्पसंतापितचारुदेहा विमानम् आरुह्य चलत्पताकं सुरेशकण्ठग्रहणं चकार
63,38,jagāma śīghraṃ sa hi nākanāthaḥ sākaṃ tayā mandarakandarāsu adṛṣṭadevāsurasaṃcarāsu vicitraratnāṅkurabhāsurāsu,जगाम शीघ्रं स हि नाकनाथः साकं तया मन्दरकन्दरासु अदृष्टदेवासुरसंचरासु विचित्ररत्नाङ्कुरभासुरासु
63,39,reme tayā sākam udāravīryaś citraṃ suraiśvaryagatādaro 'pi svayaṃ ca yasyā laghupuṣpaśayyāṃ cakāra cāturyanidhiḥ sakāmaḥ,रेमे तया साकम् उदारवीर्यश् चित्रं सुरैश्वर्यगतादरो ऽपि स्वयं च यस्या लघुपुष्पशय्यां चकार चातुर्यनिधिः सकामः
63,40,jātaḥ kṛtārtho 'maravṛndanāthaḥ sakāmabhogeṣu sadā vidagdhaḥ mokṣādhikaṃ sneharasātimṛṣṭaṃ parāṅganāliṅganasaṅgasaukhyam,जातः कृतार्थो ऽमरवृन्दनाथः सकामभोगेषु सदा विदग्धः मोक्षाधिकं स्नेहरसातिमृष्टं पराङ्गनालिङ्गनसङ्गसौख्यम्
63,41,athāgatā yakṣapateḥ samīpaṃ nāryo 'nuvarjyaiva ca citrasenām sasaṃbhramāḥ saṃbhramakhinnagātrāḥ sagadgadaṃ procur asāhasajñāḥ,अथागता यक्षपतेः समीपं नार्यो ऽनुवर्ज्यैव च चित्रसेनाम् ससंभ्रमाः संभ्रमखिन्नगात्राः सगद्गदं प्रोचुर् असाहसज्ञाः
63,42,nūnaṃ samākarṇaya yakṣanātha vimānam āropya jagāma kaścit saṃvīkṣamāṇaḥ kakubho 'pi kāntāṃ vigṛhya vegād iha so 'pi taskaraḥ,नूनं समाकर्णय यक्षनाथ विमानम् आरोप्य जगाम कश्चित् संवीक्षमाणः ककुभो ऽपि कान्तां विगृह्य वेगाद् इह सो ऽपि तस्करः
63,43,vaco niśamyātha dhanādhinātho viṣopamaṃ jātamaṣīnibhānanaḥ jagāda bhūyo na ca kiṃcid eva babhūva vai vṛkṣa ivāgnidagdhaḥ,वचो निशम्याथ धनाधिनाथो विषोपमं जातमषीनिभाननः जगाद भूयो न च किंचिद् एव बभूव वै वृक्ष इवाग्निदग्धः
63,44,vijñāpitārtho varakanyakābhir yaś citrasenāsahacāriṇībhiḥ mohāpanodāya matiṃ dadhānaḥ sa kaṇṭhakubjo 'pi samājagāma,विज्ञापितार्थो वरकन्यकाभिर् यश् चित्रसेनासहचारिणीभिः मोहापनोदाय मतिं दधानः स कण्ठकुब्जो ऽपि समाजगाम
63,45,śrutvāgataṃ vīkṣya sa rājarāja unmīlitākṣo vacanaṃ jagāda viniḥśvasan gāḍhasakampagātraḥ svasthaṃ mano 'py āśu vidhāya dīnaḥ,श्रुत्वागतं वीक्ष्य स राजराज उन्मीलिताक्षो वचनं जगाद विनिःश्वसन् गाढसकम्पगात्रः स्वस्थं मनो ऽप्य् आशु विधाय दीनः
63,46,tad yauvanaṃ yad yuvatīvinodo dhanaṃ tu caitat svajanopayogi taṃ jīvitaṃ yat kriyate sudharmas tad ādhipatyaṃ yadi naṣṭavigraham,तद् यौवनं यद् युवतीविनोदो धनं तु चैतत् स्वजनोपयोगि तं जीवितं यत् क्रियते सुधर्मस् तद् आधिपत्यं यदि नष्टविग्रहम्
63,47,dhiṅ me dhanaṃ jīvitam atyanalpaṃ rājyaṃ bṛhat saṃprati guhyakānām viśāmi cāgniṃ na ca veda kaścit parābhavo 'stīti ca ko mṛtānām,धिङ् मे धनं जीवितम् अत्यनल्पं राज्यं बृहत् संप्रति गुह्यकानाम् विशामि चाग्निं न च वेद कश्चित् पराभवो ऽस्तीति च को मृतानाम्
63,48,pārśve sthitasyāpi ca jīvito me gatā taḍāgaṃ girijārcanāya hṛtā ca kenāpi vayaṃ na vidmo dhruvaṃ na tasyāsti bhayaṃ ca mṛtyoḥ,पार्श्वे स्थितस्यापि च जीवितो मे गता तडागं गिरिजार्चनाय हृता च केनापि वयं न विद्मो ध्रुवं न तस्यास्ति भयं च मृत्योः
63,49,jagāda vākyaṃ sa ca kaṇṭhakubjo mohāpanodāya vibhoḥ sa mantrī ākarṇyatāṃ nātha na cāsti yogyaḥ kāntāviyoge nijadehaghātaḥ,जगाद वाक्यं स च कण्ठकुब्जो मोहापनोदाय विभोः स मन्त्री आकर्ण्यतां नाथ न चास्ति योग्यः कान्तावियोगे निजदेहघातः
63,50,ekā purā rāmavadhūr hṛtā ca niśācareṇāpi mṛto na so 'pi anekaśaḥ santi tavātra nāryaḥ ko nāma citte kriyate viṣādaḥ,एका पुरा रामवधूर् हृता च निशाचरेणापि मृतो न सो ऽपि अनेकशः सन्ति तवात्र नार्यः को नाम चित्ते क्रियते विषादः
63,51,vimucya śokaṃ kuru vikrame matiṃ dhairyaṃ samālambaya yakṣarāja bhṛśaṃ na jalpanti rudanti sādhavaḥ parābhavaṃ bāhyakṛtaṃ sahante,विमुच्य शोकं कुरु विक्रमे मतिं धैर्यं समालम्बय यक्षराज भृशं न जल्पन्ति रुदन्ति साधवः पराभवं बाह्यकृतं सहन्ते
63,52,kṛtaṃ hi kāryaṃ guru darśayanti sahāyavān vittapa kātaro 'si kim sahāyakāryaṃ kurute hi saṃprati svayaṃ hi yasyāvarajo vibhīṣaṇaḥ,कृतं हि कार्यं गुरु दर्शयन्ति सहायवान् वित्तप कातरो ऽसि किम् सहायकार्यं कुरुते हि संप्रति स्वयं हि यस्यावरजो विभीषणः
63,53,vibhīṣaṇo me pratipakṣabhūto dāyādabhāvaṃ na vimuñcatīti dhruvaṃ prasannā na bhavanti durjanāḥ kṛtopakārā harivajraniṣṭhurāḥ,विभीषणो मे प्रतिपक्षभूतो दायादभावं न विमुञ्चतीति ध्रुवं प्रसन्ना न भवन्ति दुर्जनाः कृतोपकारा हरिवज्रनिष्ठुराः
63,54,na copakārair na guṇair na sauhṛdaiḥ prasādam āyāti mano hi gotriṇaḥ uvāca vākyaṃ sa ca kaṇṭhakubjo yuktaṃ tvayoktaṃ ca dhanādhinātha,न चोपकारैर् न गुणैर् न सौहृदैः प्रसादम् आयाति मनो हि गोत्रिणः उवाच वाक्यं स च कण्ठकुब्जो युक्तं त्वयोक्तं च धनाधिनाथ
63,55,parasparaṃ ghnanti ca te viruddhās tathāpi loke na parābhavo 'sti parābhavaṃ nānyakṛtaṃ sahante noṣṇaṃ jalaṃ jvālayate tṛṇāni,परस्परं घ्नन्ति च ते विरुद्धास् तथापि लोके न पराभवो ऽस्ति पराभवं नान्यकृतं सहन्ते नोष्णं जलं ज्वालयते तृणानि
63,56,tasmāt samāgaccha dhanādhinātha pārśvaṃ na vegena vibhīṣaṇasya svabāhuvīryārjitavittabhogināṃ svabandhuvargeṣu hi ko virodhaḥ,तस्मात् समागच्छ धनाधिनाथ पार्श्वं न वेगेन विभीषणस्य स्वबाहुवीर्यार्जितवित्तभोगिनां स्वबन्धुवर्गेषु हि को विरोधः
63,57,ityuktaḥ sa tadā tena kaṇṭhakubjena mantriṇā vibhīṣaṇasya sāmīpyaṃ jagāmāśu vicārayan,इत्युक्तः स तदा तेन कण्ठकुब्जेन मन्त्रिणा विभीषणस्य सामीप्यं जगामाशु विचारयन्
63,58,tato laṅkādhipaḥ śrutvā bāndhavaṃ pūrvajaṃ tadā prāptaṃ pratyājagāmāśu vinayena samanvitaḥ,ततो लङ्काधिपः श्रुत्वा बान्धवं पूर्वजं तदा प्राप्तं प्रत्याजगामाशु विनयेन समन्वितः
63,59,tato vibhīṣaṇo dṛṣṭvā tadā dīnaṃ ca bāndhavam saṃtaptamānaso bhūpa jagādedaṃ vaco mahat,ततो विभीषणो दृष्ट्वा तदा दीनं च बान्धवम् संतप्तमानसो भूप जगादेदं वचो महत्
63,60,kathaṃ dīno 'si yakṣeśa kiṃ kaṣṭaṃ tava cetasi nivedayādhunāsmākaṃ niścayān mārjayāmi tat,कथं दीनो ऽसि यक्षेश किं कष्टं तव चेतसि निवेदयाधुनास्माकं निश्चयान् मार्जयामि तत्
63,61,tadaikāntaṃ samāsādya kathayām_asa vedanām,तदैकान्तं समासाद्य कथयाम्_अस वेदनाम्
63,61,ab gṛhītā kiṃ svayaṃ yātā nihatā kenacid dviṣā,अब् गृहीता किं स्वयं याता निहता केनचिद् द्विषा
63,62,cd bhrātaḥ kāntāṃ na paśyāmi citrasenāṃ manoramām etad bandho mahat kaṣṭaṃ mama nārīsamudbhavam,च्द् भ्रातः कान्तां न पश्यामि चित्रसेनां मनोरमाम् एतद् बन्धो महत् कष्टं मम नारीसमुद्भवम्
63,63,prāṇān vai ghātayiṣyāmi anāsādya ca vallabhām,प्राणान् वै घातयिष्यामि अनासाद्य च वल्लभाम्
63,63,ab ānayiṣyāmi te kāntāṃ yatra tatra sthitāṃ vibho,अब् आनयिष्यामि ते कान्तां यत्र तत्र स्थितां विभो
63,64,cd kaḥ samartho 'dhunāsmākaṃ hartuṃ nātha tṛṇasya ca tato vibhīṣaṇas tatra nāḍījaṅghāṃ niśācarīm,च्द् कः समर्थो ऽधुनास्माकं हर्तुं नाथ तृणस्य च ततो विभीषणस् तत्र नाडीजङ्घां निशाचरीम्
63,65,bhṛśaṃ saṃjalpayām_asa nānāmāyāgarīyasīm dhanadasya ca yā kāntā citrasenāvidhānataḥ,भृशं संजल्पयाम्_अस नानामायागरीयसीम् धनदस्य च या कान्ता चित्रसेनाविधानतः
63,66,sā ca kena hṛtā loke manase sarasi sthitā tāṃ ca jānīhi saṃvīkṣya devarājādiveśmasu,सा च केन हृता लोके मनसे सरसि स्थिता तां च जानीहि संवीक्ष्य देवराजादिवेश्मसु
63,67,tato niśācarī bhūpa kṛtvā māyāmayaṃ vapuḥ jagāma tridivaṃ śīghraṃ devarājādiveśmasu,ततो निशाचरी भूप कृत्वा मायामयं वपुः जगाम त्रिदिवं शीघ्रं देवराजादिवेश्मसु
63,68,yayā dṛṣṭyā kṣaṇaṃ dṛṣṭo mohaṃ yāsyati copalaḥ yasyāḥ samaṃ dhruvaṃ rūpaṃ vidyate na carācare,यया दृष्ट्या क्षणं दृष्टो मोहं यास्यति चोपलः यस्याः समं ध्रुवं रूपं विद्यते न चराचरे
63,69,etasminn eva kāle ca devarājo 'pi bhūpate saṃprāpto mandarāc chīghraṃ preritaś citrasenayā,एतस्मिन्न् एव काले च देवराजो ऽपि भूपते संप्राप्तो मन्दराच् छीघ्रं प्रेरितश् चित्रसेनया
63,70,grahītuṃ divyapuṣpāṇi nandanaprabhavāṇi ca tatra paśyan sa tāṃ tanvīṃ nijasthāne sabhāgatām,ग्रहीतुं दिव्यपुष्पाणि नन्दनप्रभवाणि च तत्र पश्यन् स तां तन्वीं निजस्थाने सभागताम्
63,71,atīvarūpasaṃpannāṃ gītagānaparāyaṇām tāṃ vīkṣya devarājo 'pi sa kāmavaśago 'bhavat,अतीवरूपसंपन्नां गीतगानपरायणाम् तां वीक्ष्य देवराजो ऽपि स कामवशगो ऽभवत्
63,72,tataḥ saṃprerayām_asa devavaidyau surādhipaḥ tasyāḥ pārśve samānetuṃ dhruvaṃ cāntaḥpure tadā,ततः संप्रेरयाम्_अस देववैद्यौ सुराधिपः तस्याः पार्श्वे समानेतुं ध्रुवं चान्तःपुरे तदा
63,73,devavaidyau tadāgatya jalpataś cāgrataḥ sthitau āgaccha bhava tanvaṅgi devarājasamīpagā,देववैद्यौ तदागत्य जल्पतश् चाग्रतः स्थितौ आगच्छ भव तन्वङ्गि देवराजसमीपगा
63,74,ityuktā sā tadā tābhyāṃ jagāda madhurākṣaram,इत्युक्ता सा तदा ताभ्यां जगाद मधुराक्षरम्
63,74,ab devarājaḥ svayaṃ yan me pārśvaṃ cātrāgamiṣyati,अब् देवराजः स्वयं यन् मे पार्श्वं चात्रागमिष्यति
63,75,cd tasya vācyaṃ ca kartavyaṃ nānyathā sarvathā mayā tau tadā vāsavaṃ gatvā ūcatur vacanaṃ śubham,च्द् तस्य वाच्यं च कर्तव्यं नान्यथा सर्वथा मया तौ तदा वासवं गत्वा ऊचतुर् वचनं शुभम्
63,76,samādeśaya tanvaṅgi kiṃ kartavyaṃ mayādhunā sarvadā dāsabhūtas te yācase tad dadāmy aham,समादेशय तन्वङ्गि किं कर्तव्यं मयाधुना सर्वदा दासभूतस् ते याचसे तद् ददाम्य् अहम्
63,77,yācitaṃ yadi me nātha dāsyasīti na saṃśayaḥ tato 'haṃ vaśagā deva bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ,याचितं यदि मे नाथ दास्यसीति न संशयः ततो ऽहं वशगा देव भविष्यामि न संशयः
63,78,adya tvaṃ darśayāsmākaṃ sarvaḥ kāntāparigrahaḥ mama rūpasamā rāmā kāntā te cāsti vā na vā,अद्य त्वं दर्शयास्माकं सर्वः कान्तापरिग्रहः मम रूपसमा रामा कान्ता ते चास्ति वा न वा
63,79,tayā cokte ca vacane sa bhūyo vāsavo 'vadat darśayiṣyāmi sarvaṃ te devi kāntāparigraham,तया चोक्ते च वचने स भूयो वासवो ऽवदत् दर्शयिष्यामि सर्वं ते देवि कान्तापरिग्रहम्
63,80,sa sarvaṃ darśayām_asa vāsavo 'ntaḥpuraṃ tadā tato jagāda bhūyaḥ sa kiṃcid gūḍhaṃ mama sthitam,स सर्वं दर्शयाम्_अस वासवो ऽन्तःपुरं तदा ततो जगाद भूयः स किंचिद् गूढं मम स्थितम्
63,81,vimucyaikāṃ ca yuvatīṃ sarvaṃ te darśitaṃ mayā,विमुच्यैकां च युवतीं सर्वं ते दर्शितं मया
63,81,ab sā rāmā mandare cāsti avijñātā surāsuraiḥ,अब् सा रामा मन्दरे चास्ति अविज्ञाता सुरासुरैः
63,82,cd tāṃ ca te darśayiṣyāmi nākhyeyaṃ kasyacit tvayā tataḥ sa devarājo 'pi tayā sārdhaṃ ca bhūpate,च्द् तां च ते दर्शयिष्यामि नाख्येयं कस्यचित् त्वया ततः स देवराजो ऽपि तया सार्धं च भूपते
63,83,gacchann evāmbare bhūpa mandaraṃ prati bhūdharam tasya vai gacchamānasya vimānenārkavarcasā,गच्छन्न् एवाम्बरे भूप मन्दरं प्रति भूधरम् तस्य वै गच्छमानस्य विमानेनार्कवर्चसा
63,84,darśanaṃ nāradasyāpi tasya jātaṃ tadāmbare taṃ vīkṣya nāradaṃ vīro lajjamāno 'pi vāsavaḥ,दर्शनं नारदस्यापि तस्य जातं तदाम्बरे तं वीक्ष्य नारदं वीरो लज्जमानो ऽपि वासवः
63,85,namaskṛtya jagādoccaiḥ kva yāsyasi mahāmune tataḥ kṛtāśīḥ sa munir avadat trideveśvaram,नमस्कृत्य जगादोच्चैः क्व यास्यसि महामुने ततः कृताशीः स मुनिर् अवदत् त्रिदेवेश्वरम्
63,86,gacchāmi mānase snātuṃ devarāja sukhī bhava nāḍījaṅghe 'sti kuśalaṃ rākṣasānāṃ mahātmanām,गच्छामि मानसे स्नातुं देवराज सुखी भव नाडीजङ्घे ऽस्ति कुशलं राक्षसानां महात्मनाम्
63,87,vibhīṣaṇo 'pi te bhrātā sukhī tiṣṭhati sarvadā evam uktā ca muninā sā kṛṣṇavadanābhavat,विभीषणो ऽपि ते भ्राता सुखी तिष्ठति सर्वदा एवम् उक्ता च मुनिना सा कृष्णवदनाभवत्
63,88,vismito devarājo 'pi chalito duṣṭayānayā nārado 'pi gataḥ snātuṃ kailāse mānasaṃ saraḥ,विस्मितो देवराजो ऽपि छलितो दुष्टयानया नारदो ऽपि गतः स्नातुं कैलासे मानसं सरः
63,89,indras tāṃ hantukāmo 'pi āgacchan mandarācalam yatrāśramo 'sti vai nūnaṃ tṛṇabindor mahātmanaḥ,इन्द्रस् तां हन्तुकामो ऽपि आगच्छन् मन्दराचलम् यत्राश्रमो ऽस्ति वै नूनं तृणबिन्दोर् महात्मनः
63,90,kṣaṇaṃ viśramya tatraiva dhṛtvā keśeṣu rākṣasīm hantum icchati deveśo nāḍījaṅghāṃ niśācarīm,क्षणं विश्रम्य तत्रैव धृत्वा केशेषु राक्षसीम् हन्तुम् इच्छति देवेशो नाडीजङ्घां निशाचरीम्
63,91,tāvat tatra samāyātas tṛṇabindur nijāśramāt dhṛtā krandati sā rājann indreṇāpi niśācarī,तावत् तत्र समायातस् तृणबिन्दुर् निजाश्रमात् धृता क्रन्दति सा राजन्न् इन्द्रेणापि निशाचरी
63,92,mā māṃ rakṣati puṇyātmā hanyamānāṃ ca sāṃpratam tadāgatya muniśreṣṭhas tṛṇabindur mahātapāḥ,मा मां रक्षति पुण्यात्मा हन्यमानां च सांप्रतम् तदागत्य मुनिश्रेष्ठस् तृणबिन्दुर् महातपाः
63,93,jagāda purataḥ sthitvā muñcemāṃ mahilāṃ vane jalpaty evaṃ munau tasmin mahendreṇa niśācarī,जगाद पुरतः स्थित्वा मुञ्चेमां महिलां वने जल्पत्य् एवं मुनौ तस्मिन् महेन्द्रेण निशाचरी
63,94,vajreṇa nihatā bhūyaḥ kopayuktena cetasā sa cukopa muniśreṣṭhaḥ prekṣamāṇo muhur muhuḥ,वज्रेण निहता भूयः कोपयुक्तेन चेतसा स चुकोप मुनिश्रेष्ठः प्रेक्षमाणो मुहुर् मुहुः
63,95,yad eṣā yuvatī duṣṭa nihatā me tapovane tatas tvaṃ mama śāpena niścayāt strī bhaviṣyasi,यद् एषा युवती दुष्ट निहता मे तपोवने ततस् त्वं मम शापेन निश्चयात् स्त्री भविष्यसि
63,96,eṣā nātha mahāduṣṭā rākṣasī nihatā mayā ahaṃ svāmī surāṇāṃ ca śāpaṃ mā dehi me 'dhunā,एषा नाथ महादुष्टा राक्षसी निहता मया अहं स्वामी सुराणां च शापं मा देहि मे ऽधुना
63,97,nūnaṃ tapovane 'smākaṃ duṣṭās tiṣṭhanti sādhavaḥ mamātra tapaso bhāvān na nighnanti parasparam,नूनं तपोवने ऽस्माकं दुष्टास् तिष्ठन्ति साधवः ममात्र तपसो भावान् न निघ्नन्ति परस्परम्
63,98,ityukto hi tadā cendraḥ prāptaḥ strītvaṃ na saṃśayaḥ jagāma tridivaṃ bhūpa hataśaktiparākramaḥ,इत्युक्तो हि तदा चेन्द्रः प्राप्तः स्त्रीत्वं न संशयः जगाम त्रिदिवं भूप हतशक्तिपराक्रमः
63,99,nāsīno hi bhavaty eva sarvadā devasaṃsadi devā duḥkhaṃ samāpannā dṛṣṭvā strītvaṃ gataṃ harim,नासीनो हि भवत्य् एव सर्वदा देवसंसदि देवा दुःखं समापन्ना दृष्ट्वा स्त्रीत्वं गतं हरिम्
63,100,tato devagaṇāḥ sarve vāsavena samanvitāḥ jagmuś ca brahmasadanaṃ tathā dīnā śacī tadā,ततो देवगणाः सर्वे वासवेन समन्विताः जग्मुश् च ब्रह्मसदनं तथा दीना शची तदा
63,101,brahmā bhagnasamādhiś ca tāvat tatraiva saṃsthitāḥ devā ūcuś ca te sarve vāsavena samanvitāḥ,ब्रह्मा भग्नसमाधिश् च तावत् तत्रैव संस्थिताः देवा ऊचुश् च ते सर्वे वासवेन समन्विताः
63,102,tṛṇabindor muneḥ śāpād yātaḥ strītvaṃ surādhipaḥ sa muniḥ kopavān brahman naiva gacchaty anugraham,तृणबिन्दोर् मुनेः शापाद् यातः स्त्रीत्वं सुराधिपः स मुनिः कोपवान् ब्रह्मन् नैव गच्छत्य् अनुग्रहम्
63,103,svakarmaṇopayāto sau strītvaṃ strīvadhakāraṇāt,स्वकर्मणोपयातो सौ स्त्रीत्वं स्त्रीवधकारणात्
63,104,cakāra durnayaṃ devā devarājo 'pi durmadaḥ jahāra citrasenāṃ ca suguptāṃ dhanadāṅganām,चकार दुर्नयं देवा देवराजो ऽपि दुर्मदः जहार चित्रसेनां च सुगुप्तां धनदाङ्गनाम्
63,105,tathā jaghāna yuvatīṃ tṛṇabindos tapovane tena karmavipākena strībhāvaṃ vāsavo gataḥ,तथा जघान युवतीं तृणबिन्दोस् तपोवने तेन कर्मविपाकेन स्त्रीभावं वासवो गतः
63,106,yad asau kṛtavāñ śaṃbhor durnayaṃ nātha durmatiḥ tat sarvaṃ sādhayiṣyāmo vayaṃ śacyā samanvitāḥ,यद् असौ कृतवाञ् शंभोर् दुर्नयं नाथ दुर्मतिः तत् सर्वं साधयिष्यामो वयं शच्या समन्विताः
63,107,kāntā dhanādhināthasya gūḍhā tiṣṭhati yā vibho tāṃ ca tasmai pradāsyāmaḥ sarve kṛtvā parāṃ matim,कान्ता धनाधिनाथस्य गूढा तिष्ठति या विभो तां च तस्मै प्रदास्यामः सर्वे कृत्वा परां मतिम्
63,108,trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ devarājaḥ śacīyutaḥ nandane cārcanaṃ kartā sarvadā yakṣarakṣasām,त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां देवराजः शचीयुतः नन्दने चार्चनं कर्ता सर्वदा यक्षरक्षसाम्
63,109,tataḥ śacī tadā gūḍhaṃ citrasenāṃ vigṛhya ca mumoca yakṣabhavanaṃ priyakaṣṭānuvartinīm,ततः शची तदा गूढं चित्रसेनां विगृह्य च मुमोच यक्षभवनं प्रियकष्टानुवर्तिनीम्
63,110,etasminn antare dūto 'kāle laṅkāṃ samāgataḥ dhaneśaṃ kathayām_asa citrasenāsamāgamam,एतस्मिन्न् अन्तरे दूतो ऽकाले लङ्कां समागतः धनेशं कथयाम्_अस चित्रसेनासमागमम्
63,111,śacyā sākaṃ samāyātā tava kāntā dhanādhipa sakhīṃ svām atulāṃ prāpya caritārthā babhūva sā,शच्या साकं समायाता तव कान्ता धनाधिप सखीं स्वाम् अतुलां प्राप्य चरितार्था बभूव सा
63,113,dhaneśo 'pi kṛtārtho 'bhūj jagāma nijaveśmani patihīnā yathā nārī nāthahīnaṃ yathā balam gokulaṃ kṛṣṇahīnaṃ tu tathendreṇāmarāvatī,धनेशो ऽपि कृतार्थो ऽभूज् जगाम निजवेश्मनि पतिहीना यथा नारी नाथहीनं यथा बलम् गोकुलं कृष्णहीनं तु तथेन्द्रेणामरावती
63,114,japaḥ kriyā tapo dānaṃ jñānaṃ tīrthaṃ ca vai prabho vāsavasya samākhyāhi yataḥ strītvād vimucyate,जपः क्रिया तपो दानं ज्ञानं तीर्थं च वै प्रभो वासवस्य समाख्याहि यतः स्त्रीत्वाद् विमुच्यते
63,115,nihantuṃ na muneḥ śāpaṃ samartho 'haṃ na śaṃkaraḥ tīrthaṃ cānyan na paśyāmi muktvaikaṃ viṣṇupūjanam,निहन्तुं न मुनेः शापं समर्थो ऽहं न शंकरः तीर्थं चान्यन् न पश्यामि मुक्त्वैकं विष्णुपूजनम्
63,116,aṣṭākṣareṇa mantreṇa pūjanaṃ ca tathā japam karotu vidhivac chakraḥ strītvād yena ca mucyate,अष्टाक्षरेण मन्त्रेण पूजनं च तथा जपम् करोतु विधिवच् छक्रः स्त्रीत्वाद् येन च मुच्यते
63,117,ekāgramanasā śakra snātvā śraddhāsamanvitaḥ oṃ namo narāyaṇāyeti japa tvam ātmaśuddhaye,एकाग्रमनसा शक्र स्नात्वा श्रद्धासमन्वितः ॐ नमो नरायणायेति जप त्वम् आत्मशुद्धये
63,118,lakṣadvaye kṛte jāpye strībhāvān mucyase hare iti śrutvā tathākārṣīd brahmoktaṃ vacanaṃ hariḥ strībhāvāc ca vinirmuktas tadā viṣṇoḥ prasādataḥ,लक्षद्वये कृते जाप्ये स्त्रीभावान् मुच्यसे हरे इति श्रुत्वा तथाकार्षीद् ब्रह्मोक्तं वचनं हरिः स्त्रीभावाच् च विनिर्मुक्तस् तदा विष्णोः प्रसादतः
63,119,iti te kathitaṃ sarvaṃ viṣṇumāhātmyam uttamam mayā bhṛguniyuktena kuru sarvam atandritaḥ,इति ते कथितं सर्वं विष्णुमाहात्म्यम् उत्तमम् मया भृगुनियुक्तेन कुरु सर्वम् अतन्द्रितः
63,120,śṛṇvanti ye viṣṇukathām akalmaṣā vīryaṃ hi viṣṇo 'khilakāraṇasya te muktapāpāḥ paradāragāmino viśanti viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ dhruvam,शृण्वन्ति ये विष्णुकथाम् अकल्मषा वीर्यं हि विष्णो ऽखिलकारणस्य ते मुक्तपापाः परदारगामिनो विशन्ति विष्णोः परमं पदं ध्रुवम्
63,121,iti sambodhitas tena mārkaṇḍeyena pārthivaḥ narasiṃhaṃ samārādhya prāptavān vaiṣṇavaṃ padam,इति सम्बोधितस् तेन मार्कण्डेयेन पार्थिवः नरसिंहं समाराध्य प्राप्तवान् वैष्णवं पदम्
63,122,etat te kathitaṃ sarvaṃ bharadvāja mune mayā sahasrānīkacaritaṃ kim anyat kathayāmi te,एतत् ते कथितं सर्वं भरद्वाज मुने मया सहस्रानीकचरितं किम् अन्यत् कथयामि ते
63,123,kathām imāṃ yas tu śṛṇoti mānavaḥ purātanīṃ sarvavimuktidāṃ ca saṃprāpya sa jñānam atīva nirmalaṃ tenaiva viṣṇuṃ pratipadyate janaḥ,कथाम् इमां यस् तु शृणोति मानवः पुरातनीं सर्वविमुक्तिदां च संप्राप्य स ज्ञानम् अतीव निर्मलं तेनैव विष्णुं प्रतिपद्यते जनः
64,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe sahasrānīkacarite 'ṣṭākṣaramantrakathanaṃ nāma triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ narp 63 satyaṃ kecit praśaṃsanti tapaḥ śaucaṃ tathāpare sāṃkhyaṃ kecit praśaṃsanti yogam anye pracakṣate,इति श्रीनरसिंहपुराणे सहस्रानीकचरिते ऽष्टाक्षरमन्त्रकथनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः नर्प् ६३ सत्यं केचित् प्रशंसन्ति तपः शौचं तथापरे सांख्यं केचित् प्रशंसन्ति योगम् अन्ये प्रचक्षते
64,2,jñānaṃ kecit praśaṃsanti samaloṣṭāśmakāñcanāḥ kṣamāṃ kecit praśaṃsanti tathaiva ca dayārjavam,ज्ञानं केचित् प्रशंसन्ति समलोष्टाश्मकाञ्चनाः क्षमां केचित् प्रशंसन्ति तथैव च दयार्जवम्
64,3,kecid dānaṃ praśaṃsanti kecid āhuḥ paraṃ śubham samyagjñānaṃ paraṃ kecit kecid vairāgyam uttamam,केचिद् दानं प्रशंसन्ति केचिद् आहुः परं शुभम् सम्यग्ज्ञानं परं केचित् केचिद् वैराग्यम् उत्तमम्
64,4,agniṣṭomādikarmāṇi tathā kecit paraṃ viduḥ ātmadhyānaṃ paraṃ kecit sāṃkhyatattvārthavedinaḥ,अग्निष्टोमादिकर्माणि तथा केचित् परं विदुः आत्मध्यानं परं केचित् सांख्यतत्त्वार्थवेदिनः
64,5,dharmārthakāmamokṣāṇāṃ caturṇām iha kevalam upāyaḥ padabhedena bahudhaivaṃ pracakṣyate,धर्मार्थकाममोक्षाणां चतुर्णाम् इह केवलम् उपायः पदभेदेन बहुधैवं प्रचक्ष्यते
64,6,evaṃ cāvasthite loke kṛtyākṛtyavidhau narāḥ vyāmoham eva gacchanti vimuktāḥ pāpakarmabhiḥ,एवं चावस्थिते लोके कृत्याकृत्यविधौ नराः व्यामोहम् एव गच्छन्ति विमुक्ताः पापकर्मभिः
64,7,yad eteṣu paraṃ kṛtyam anuṣṭheyaṃ mahātmabhiḥ vaktum arhasi sarvajña mama sarvārthasādhakam,यद् एतेषु परं कृत्यम् अनुष्ठेयं महात्मभिः वक्तुम् अर्हसि सर्वज्ञ मम सर्वार्थसाधकम्
64,8,śrūyatām idam atyantaṃ gūḍhaṃ saṃsāramocanam atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam,श्रूयताम् इदम् अत्यन्तं गूढं संसारमोचनम् अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
64,9,puṇḍarīkasya saṃvādaṃ devarṣer nāradasya ca brāhmaṇaḥ śrutasaṃpannaḥ puṇḍarīko mahāmatiḥ,पुण्डरीकस्य संवादं देवर्षेर् नारदस्य च ब्राह्मणः श्रुतसंपन्नः पुण्डरीको महामतिः
64,10,āśrame prathame tiṣṭhan gurūṇāṃ vaśagaḥ sadā jitendriyo jitakrodhaḥ saṃdhyopāsanadhiṣṭhitaḥ,आश्रमे प्रथमे तिष्ठन् गुरूणां वशगः सदा जितेन्द्रियो जितक्रोधः संध्योपासनधिष्ठितः
64,11,vedavedāṅganipuṇaḥ śāstreṣu ca vicakṣaṇaḥ samidbhiḥ sādhuyatnena sāyaṃ prātar hutāśanam,वेदवेदाङ्गनिपुणः शास्त्रेषु च विचक्षणः समिद्भिः साधुयत्नेन सायं प्रातर् हुताशनम्
64,12,dhyātvā yajñapatiṃ viṣṇuṃ samyag ārādhayan vibhum tapassvādhyāyanirataḥ sākṣād brahmasuto yathā,ध्यात्वा यज्ञपतिं विष्णुं सम्यग् आराधयन् विभुम् तपस्स्वाध्यायनिरतः साक्षाद् ब्रह्मसुतो यथा
64,13,udakendhanapuṣpārthair asakṛt tarpayan gurūn mātāpitṛbhyāṃ śuśrūṣur bhikṣāhārī janapriyaḥ,उदकेन्धनपुष्पार्थैर् असकृत् तर्पयन् गुरून् मातापितृभ्यां शुश्रूषुर् भिक्षाहारी जनप्रियः
64,15,brahmavidyām adhīyāṇaḥ prāṇāyāmaparāyaṇaḥ tasya sarvārthabhūtasya saṃsāre 'tyantaniḥspṛhā buddhir āsīn mahārāja saṃsārārṇavatāraṇī pitaraṃ mātaraṃ caiva bhrātṛn atha pitāmahān,ब्रह्मविद्याम् अधीयाणः प्राणायामपरायणः तस्य सर्वार्थभूतस्य संसारे ऽत्यन्तनिःस्पृहा बुद्धिर् आसीन् महाराज संसारार्णवतारणी पितरं मातरं चैव भ्रातृन् अथ पितामहान्
64,16,pitṛvyān mātulāṃś caiva sakhīn saṃbandhibāndhavān parityajya mahodāras tṛṇānīva yathāsukham,पितृव्यान् मातुलांश् चैव सखीन् संबन्धिबान्धवान् परित्यज्य महोदारस् तृणानीव यथासुखम्
64,17,vicacāra mahīm etāṃ śākamūlaphalāśanaḥ anityaṃ yauvanaṃ rūpam āyuṣyaṃ dravyasaṃcayam,विचचार महीम् एतां शाकमूलफलाशनः अनित्यं यौवनं रूपम् आयुष्यं द्रव्यसंचयम्
64,18,iti saṃcintyamānena trailokyaṃ loṣṭhavat smṛtam purāṇoditamārgeṇa sarvatīrthāni vai mune,इति संचिन्त्यमानेन त्रैलोक्यं लोष्ठवत् स्मृतम् पुराणोदितमार्गेण सर्वतीर्थानि वै मुने
64,19,gamiṣyāmi yathākālam iti niścitamānasaḥ gaṅgāṃ ca yamunāṃ caiva gomatīm atha gaṇḍakīm,गमिष्यामि यथाकालम् इति निश्चितमानसः गङ्गां च यमुनां चैव गोमतीम् अथ गण्डकीम्
64,20,śatadrūṃ ca payoṣṇīṃ ca sarayūṃ ca sarasvatīm prayāgaṃ narmadāṃ caiva mahānadyo nadān api,शतद्रूं च पयोष्णीं च सरयूं च सरस्वतीम् प्रयागं नर्मदां चैव महानद्यो नदान् अपि
64,21,gayāṃ ca vindhyatīrthāni himavatprabhavāṇi ca anyāni ca mahātejās tīrtāni sa mahāvrataḥ,गयां च विन्ध्यतीर्थानि हिमवत्प्रभवाणि च अन्यानि च महातेजास् तीर्तानि स महाव्रतः
64,22,saṃcacāra mahābāhur yathākālaṃ yathāvidhi kadācit prāptavān vīraḥ śālagrāmaṃ tapodhanaḥ,संचचार महाबाहुर् यथाकालं यथाविधि कदाचित् प्राप्तवान् वीरः शालग्रामं तपोधनः
64,23,puṇḍarīko mahābhāgaḥ puṇyakarmavaśānugaḥ āsevyamānam ṛṣibhis tattvavidbhis tapodhanaiḥ,पुण्डरीको महाभागः पुण्यकर्मवशानुगः आसेव्यमानम् ऋषिभिस् तत्त्वविद्भिस् तपोधनैः
64,24,munīnām āśramaṃ ramyaṃ purāṇeṣu ca viśrutam bhūṣitaṃ cakranadyā ca cakrāṅkitaśilātalam,मुनीनाम् आश्रमं रम्यं पुराणेषु च विश्रुतम् भूषितं चक्रनद्या च चक्राङ्कितशिलातलम्
64,25,ramyaṃ viviktaṃ vistīrṇaṃ sadā cittaprasādakam kecic cakrāṅkitās tasmin prāṇinaḥ puṇyadarśanāḥ,रम्यं विविक्तं विस्तीर्णं सदा चित्तप्रसादकम् केचिच् चक्राङ्कितास् तस्मिन् प्राणिनः पुण्यदर्शनाः
64,26,vicaranti yathākāmaṃ puṇyatīrthaprasaṅginaḥ tasmin kṣetre mahāpuṇye śālagrāme mahāmatiḥ,विचरन्ति यथाकामं पुण्यतीर्थप्रसङ्गिनः तस्मिन् क्षेत्रे महापुण्ये शालग्रामे महामतिः
64,27,puṇḍarīkaḥ prasannātmā tīrthāni samasevata snātvā devahrade tīrthe sarasvatyāṃ ca suvrataḥ,पुण्डरीकः प्रसन्नात्मा तीर्थानि समसेवत स्नात्वा देवह्रदे तीर्थे सरस्वत्यां च सुव्रतः
64,28,jātismaryāṃ cakrakuṇḍe cakranadyāsṛteṣv api tathānyāny api tīrthāni tasminn eva cacāra saḥ,जातिस्मर्यां चक्रकुण्डे चक्रनद्यासृतेष्व् अपि तथान्यान्य् अपि तीर्थानि तस्मिन्न् एव चचार सः
64,29,tataḥ kṣetraprabhāveṇa tīrthānāṃ caiva tejasā manaḥ prasādam agamat tasya tasmin mahātmanaḥ,ततः क्षेत्रप्रभावेण तीर्थानां चैव तेजसा मनः प्रसादम् अगमत् तस्य तस्मिन् महात्मनः
64,30,so 'pi tīrthe viśuddhātmā dhyānayogaparāyaṇaḥ tatraiva siddhim ākāṅkṣan samārādhya jagatpatim,सो ऽपि तीर्थे विशुद्धात्मा ध्यानयोगपरायणः तत्रैव सिद्धिम् आकाङ्क्षन् समाराध्य जगत्पतिम्
64,31,śāstroktena vidhānena bhaktyā paramayā yutaḥ uvāsa ciram ekākī nirdvandvaḥ saṃyatendriyaḥ,शास्त्रोक्तेन विधानेन भक्त्या परमया युतः उवास चिरम् एकाकी निर्द्वन्द्वः संयतेन्द्रियः
64,32,śākamūlaphalāhāraḥ saṃtuṣṭaḥ samadarśanaḥ yamaiś ca niyamaiś caiva tathā cāsanabandhanaiḥ,शाकमूलफलाहारः संतुष्टः समदर्शनः यमैश् च नियमैश् चैव तथा चासनबन्धनैः
64,33,prāṇāyāmaiḥ sutīkṣṇaiś ca pratyāhāraiś ca saṃtataiḥ dhāraṇābhis tathā dhyānaiḥ samādhibhir atandritaḥ,प्राणायामैः सुतीक्ष्णैश् च प्रत्याहारैश् च संततैः धारणाभिस् तथा ध्यानैः समाधिभिर् अतन्द्रितः
64,34,yogābhyāsaṃ tadā samyak cakre vigatakalmaṣaḥ ārādhya devadeveśaṃ tadgatenāntarātmanā,योगाभ्यासं तदा सम्यक् चक्रे विगतकल्मषः आराध्य देवदेवेशं तद्गतेनान्तरात्मना
64,35,puṇḍarīko mahābhāgaḥ puruṣārthaviśāradaḥ prasādaṃ param ākāṅkṣan viṣṇos tadgatamānasaḥ,पुण्डरीको महाभागः पुरुषार्थविशारदः प्रसादं परम् आकाङ्क्षन् विष्णोस् तद्गतमानसः
64,36,tasya tasmin nivasataḥ śālagrāme mahātmanaḥ puṇḍarīkasya rājendra kālo 'gacchan mahāṃs tataḥ,तस्य तस्मिन् निवसतः शालग्रामे महात्मनः पुण्डरीकस्य राजेन्द्र कालो ऽगच्छन् महांस् ततः
64,37,mune kadācit taṃ deśaṃ nāradaḥ paramārthavit jagāma sumahātejāḥ sākṣādādityasaṃnibhaḥ,मुने कदाचित् तं देशं नारदः परमार्थवित् जगाम सुमहातेजाः साक्षादादित्यसंनिभः
64,38,taṃ draṣṭukāmo devarṣiḥ puṇḍarīkaṃ taponidhim viṣṇubhaktiparītātmā vaiṣṇavānāṃ hite rataḥ,तं द्रष्टुकामो देवर्षिः पुण्डरीकं तपोनिधिम् विष्णुभक्तिपरीतात्मा वैष्णवानां हिते रतः
64,39,sa dṛṣṭvā nāradaṃ prāptaṃ sarvatejaḥ prabhānvitam mahāmatiṃ mahāprājñaṃ sarvāgamaviśāradam,स दृष्ट्वा नारदं प्राप्तं सर्वतेजः प्रभान्वितम् महामतिं महाप्राज्ञं सर्वागमविशारदम्
64,40,prāñjaliḥ praṇato bhūtvā prahṛṣṭenāntarātmanā arghaṃ dattvā yathāyogyaṃ praṇāmam akarot tataḥ,प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा प्रहृष्टेनान्तरात्मना अर्घं दत्त्वा यथायोग्यं प्रणामम् अकरोत् ततः
64,41,ko 'yam atyadbhutākāras tejasvī hṛdyaveṣadhṛk ātodyahastaḥ sumukho jaṭāmaṇḍalabhūṣaṇaḥ,को ऽयम् अत्यद्भुताकारस् तेजस्वी हृद्यवेषधृक् आतोद्यहस्तः सुमुखो जटामण्डलभूषणः
64,42,vivasvān atha vā vahnir indro varuṇa eva vā iti saṃcintayan vipraḥ papraccha paramadyutiḥ,विवस्वान् अथ वा वह्निर् इन्द्रो वरुण एव वा इति संचिन्तयन् विप्रः पप्रच्छ परमद्युतिः
64,43,ko bhavān iha saṃprāptaḥ kuto vā paramadyute tvaddarśanaṃ hy apuṇyānāṃ prāyeṇa bhuvi durlabham,को भवान् इह संप्राप्तः कुतो वा परमद्युते त्वद्दर्शनं ह्य् अपुण्यानां प्रायेण भुवि दुर्लभम्
64,44,nārado 'ham anuprāptas tvaddarśanakutūhalāt puṇḍarīka harer bhaktas tvādṛśaḥ satataṃ dvija,नारदो ऽहम् अनुप्राप्तस् त्वद्दर्शनकुतूहलात् पुण्डरीक हरेर् भक्तस् त्वादृशः सततं द्विज
64,45,smṛtaḥ saṃbhāṣito vāpi pūjito vā dvijottama punāti bhagavadbhaktaś cāṇḍālo 'pi yadṛcchayā,स्मृतः संभाषितो वापि पूजितो वा द्विजोत्तम पुनाति भगवद्भक्तश् चाण्डालो ऽपि यदृच्छया
64,46,dāso 'haṃ vāsudevasya devadevasya śārṅgiṇah ityukto nāradenāsau bhaktiparyākulātmanā,दासो ऽहं वासुदेवस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिणह् इत्युक्तो नारदेनासौ भक्तिपर्याकुलात्मना
64,47,provāca madhuraṃ vipras taddarśanasuvismitaḥ,प्रोवाच मधुरं विप्रस् तद्दर्शनसुविस्मितः
64,47,ab dhanyo 'haṃ dehinām adya supūjyo 'haṃ surair api,अब् धन्यो ऽहं देहिनाम् अद्य सुपूज्यो ऽहं सुरैर् अपि
64,48,cd kṛtārthāḥ pitaro me 'dya saṃprātaṃ janmaṇaḥ phalam anugṛhṇīṣva devarṣe tvadbhaktasya viśeṣataḥ,च्द् कृतार्थाः पितरो मे ऽद्य संप्रातं जन्मणः फलम् अनुगृह्णीष्व देवर्षे त्वद्भक्तस्य विशेषतः
64,49,kiṃ kiṃ karomy ahaṃ vidvan bhrāmyamāṇaḥ svakarmabhiḥ kartavyaṃ paramaṃ guhyam upadeṣṭuṃ tvam arhasi,किं किं करोम्य् अहं विद्वन् भ्राम्यमाणः स्वकर्मभिः कर्तव्यं परमं गुह्यम् उपदेष्टुं त्वम् अर्हसि
64,50,tvaṃ gatiḥ saravalokānāṃ vaiṣṇavānāṃ viśeṣataḥ,त्वं गतिः सरवलोकानां वैष्णवानां विशेषतः
64,50,ab anekānīha śāstrāṇi karmāṇi ca tathā dvija,अब् अनेकानीह शास्त्राणि कर्माणि च तथा द्विज
64,51,cd dharmamārgāś ca bahavas tathaiva prāṇinaḥ smṛtāḥ vailakṣaṇyaṃ ca jagatas tasmād eva dvijottama,च्द् धर्ममार्गाश् च बहवस् तथैव प्राणिनः स्मृताः वैलक्षण्यं च जगतस् तस्माद् एव द्विजोत्तम
64,52,avyaktāj jāyate sarvaṃ sarvātmakam idaṃ jagat ity evaṃ prāhur apare tatraiva layam eva ca,अव्यक्ताज् जायते सर्वं सर्वात्मकम् इदं जगत् इत्य् एवं प्राहुर् अपरे तत्रैव लयम् एव च
64,53,ātmāno bahavo proktā nityāḥ sarvagatās tathā anyair matimatāṃ śreṣṭha tattvālokanatatparaiḥ,आत्मानो बहवो प्रोक्ता नित्याः सर्वगतास् तथा अन्यैर् मतिमतां श्रेष्ठ तत्त्वालोकनतत्परैः
64,54,evamādy anusaṃcintya yathāmati yathāśrutam vadanti ṛṣayaḥ sarve nānāmataviśāradāḥ,एवमाद्य् अनुसंचिन्त्य यथामति यथाश्रुतम् वदन्ति ऋषयः सर्वे नानामतविशारदाः
64,55,śṛṇuṣvāvahito brahman kathayāmi tavānagha paramārtham idaṃ guhyaṃ ghorasaṃsāramocanam,शृणुष्वावहितो ब्रह्मन् कथयामि तवानघ परमार्थम् इदं गुह्यं घोरसंसारमोचनम्
64,56,anāgatam atītaṃ ca viprakṛṣṭam atīva yat na gṛhṇāti nṛṇāṃ dṛṣṭir vartamānārthaniścitā,अनागतम् अतीतं च विप्रकृष्टम् अतीव यत् न गृह्णाति नृणां दृष्टिर् वर्तमानार्थनिश्चिता
64,57,śṛṇuṣvāvahitaṃ tāta kathayāmi tavānagha yat proktaṃ brahmaṇā pūrvaṃ pṛcchato mama suvrata,शृणुष्वावहितं तात कथयामि तवानघ यत् प्रोक्तं ब्रह्मणा पूर्वं पृच्छतो मम सुव्रत
64,58,kadācid brahmalokasthaṃ padmayoniṃ pitāmaham praṇipatya yathānyāyaṃ pṛṣṭavān aham avyayam,कदाचिद् ब्रह्मलोकस्थं पद्मयोनिं पितामहम् प्रणिपत्य यथान्यायं पृष्टवान् अहम् अव्ययम्
64,59,kiṃ taj jñānaṃ paraṃ deva kaś ca yogaḥ paras tathā etan me tattvataḥ sarvaṃ tvam ācakṣva pitāmaha,किं तज् ज्ञानं परं देव कश् च योगः परस् तथा एतन् मे तत्त्वतः सर्वं त्वम् आचक्ष्व पितामह
64,60,yaḥ paraḥ prakṛteḥ proktaḥ puruṣaḥ pañcaviṃśakaḥ sa eva sarvabhūtānāṃ nara ity abhidhīyate,यः परः प्रकृतेः प्रोक्तः पुरुषः पञ्चविंशकः स एव सर्वभूतानां नर इत्य् अभिधीयते
64,61,narāj jātāni tattvāni nārāṇīti tato viduḥ tāny eva cāyanaṃ tasya tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ,नराज् जातानि तत्त्वानि नाराणीति ततो विदुः तान्य् एव चायनं तस्य तेन नारायणः स्मृतः
64,62,nārāyaṇāj jagat sarvaṃ sargakāle prajāyate tasminn eva punas tac ca pralaye saṃpralīyate,नारायणाज् जगत् सर्वं सर्गकाले प्रजायते तस्मिन्न् एव पुनस् तच् च प्रलये संप्रलीयते
64,63,nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tattvaṃ nārāyaṇaḥ param nārāyaṇaḥ paraṃ jyotir ātmā nārāyaṇaḥ paraḥ,नारायणः परं ब्रह्म तत्त्वं नारायणः परम् नारायणः परं ज्योतिर् आत्मा नारायणः परः
64,64,parād api paraś cāsau tasmān nātiparaṃ mune yac ca kiṃcij jagaty asmin dṛśyate śrūyate 'pi vā,पराद् अपि परश् चासौ तस्मान् नातिपरं मुने यच् च किंचिज् जगत्य् अस्मिन् दृश्यते श्रूयते ऽपि वा
64,65,antar bahiś ca tat sarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ evaṃ viditvā taṃ devāḥ sākāraṃ vyāharan muhuḥ,अन्तर् बहिश् च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः एवं विदित्वा तं देवाः साकारं व्याहरन् मुहुः
64,66,namo nārāyaṇāyeti dhyātvā cānanyamānasāḥ kiṃ tasya dānaiḥ kiṃ tīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kim adhvaraiḥ,नमो नारायणायेति ध्यात्वा चानन्यमानसाः किं तस्य दानैः किं तीर्थैः किं तपोभिः किम् अध्वरैः
64,67,yo nityaṃ dhyāyate devaṃ nārāyaṇam ananyadhīḥ etaj jñānaṃ varaṃ nāto yogaś caiva paras tathā,यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणम् अनन्यधीः एतज् ज्ञानं वरं नातो योगश् चैव परस् तथा
64,68,parasparaviruddhārthaiḥ kim anyaiḥ śāstravistaraiḥ bahavo 'pi yathā mārgā viśanty evaṃ mahat puram,परस्परविरुद्धार्थैः किम् अन्यैः शास्त्रविस्तरैः बहवो ऽपि यथा मार्गा विशन्त्य् एवं महत् पुरम्
64,69,tathā jñānāni sarvāṇi praviśanti tam īśvaram sa hi sarvagato devaḥ sūkṣmo 'vyaktaḥ sanātanaḥ,तथा ज्ञानानि सर्वाणि प्रविशन्ति तम् ईश्वरम् स हि सर्वगतो देवः सूक्ष्मो ऽव्यक्तः सनातनः
64,70,jagadādir anādyantaḥ svayaṃbhūr bhūtabhāvanaḥ viṣṇur vibhur acintyātmā nityaḥ sadasadātmakaḥ,जगदादिर् अनाद्यन्तः स्वयंभूर् भूतभावनः विष्णुर् विभुर् अचिन्त्यात्मा नित्यः सदसदात्मकः
64,71,vāsudevojagadvāsaḥ purāṇaḥ kavir avyayaḥ yasmāt prāptaṃ sthitiṃ kṛtsnaṃ trailokyaṃ sacarācaram,वासुदेवोजगद्वासः पुराणः कविर् अव्ययः यस्मात् प्राप्तं स्थितिं कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम्
64,72,tasmāt sa bhagavān devo viṣṇur ity abhidhīyate yasmād vā sarvabhūtānāṃ tattvādyānāṃ yugakṣaye,तस्मात् स भगवान् देवो विष्णुर् इत्य् अभिधीयते यस्माद् वा सर्वभूतानां तत्त्वाद्यानां युगक्षये
64,73,tasmin nivāsaḥ saṃsarge vāsudevas tatas tu saḥ tam āhuḥ puruṣaṃ kecit kecid īśvaram avyayam,तस्मिन् निवासः संसर्गे वासुदेवस् ततस् तु सः तम् आहुः पुरुषं केचित् केचिद् ईश्वरम् अव्ययम्
64,74,vijñānamātraṃ kecic ca kecid brahma paraṃ tathā kecit kālam anādyantaṃ kecij jīvaṃ sanātanam,विज्ञानमात्रं केचिच् च केचिद् ब्रह्म परं तथा केचित् कालम् अनाद्यन्तं केचिज् जीवं सनातनम्
64,75,kecic ca paramātmānaṃ kecic caivam anāmayam kecit kṣetrajñam ity āhuḥ kecit ṣaḍviṃśakaṃ tathā,केचिच् च परमात्मानं केचिच् चैवम् अनामयम् केचित् क्षेत्रज्ञम् इत्य् आहुः केचित् षड्विंशकं तथा
64,76,aṅguṣṭhamātraṃ kecic ca kecit padmarajoupamam ete cānye ca munibhiḥ saṃjñābhedāḥ pṛthagvidhāḥ,अङ्गुष्ठमात्रं केचिच् च केचित् पद्मरजोउपमम् एते चान्ये च मुनिभिः संज्ञाभेदाः पृथग्विधाः
64,77,śāstreṣu kathitā viṣṇor lokavyāmohakārakāḥ ekaṃ yadi bhavec chāstraṃ jñānaṃ niḥsaṃśayaṃ bhavet,शास्त्रेषु कथिता विष्णोर् लोकव्यामोहकारकाः एकं यदि भवेच् छास्त्रं ज्ञानं निःसंशयं भवेत्
64,78,bahutvād iha śātrāṇāṃ jñānatattvaṃ sudurlabham āloḍya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ,बहुत्वाद् इह शात्राणां ज्ञानतत्त्वं सुदुर्लभम् आलोड्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः
64,79,idam ekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā tyaktvā vyāmohakān sarvān tasmāc chāstrārthavistarān,इदम् एकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा त्यक्त्वा व्यामोहकान् सर्वान् तस्माच् छास्त्रार्थविस्तरान्
64,80,ananyacetā dhyāyasva nārāyaṇam atandritaḥ evaṃ jnātvā tu satataṃ devadevaṃ tam avyayam,अनन्यचेता ध्यायस्व नारायणम् अतन्द्रितः एवं ज्नात्वा तु सततं देवदेवं तम् अव्ययम्
64,81,kṣipraṃ yāsyasi tatraiva sāyujyaṃ nātra saṃśayaḥ śrutvedaṃ brahmaṇā proktaṃ jñānayogaṃ sudurlabham,क्षिप्रं यास्यसि तत्रैव सायुज्यं नात्र संशयः श्रुत्वेदं ब्रह्मणा प्रोक्तं ज्ञानयोगं सुदुर्लभम्
64,82,tato 'ham āsaṃ viprendra nārāyaṇaparāyaṇaḥ namo nārāyaṇāyeti ye vidur brahma śāśvatam,ततो ऽहम् आसं विप्रेन्द्र नारायणपरायणः नमो नारायणायेति ये विदुर् ब्रह्म शाश्वतम्
64,83,antakāle japantas te yānti viṣṇoḥ paraṃ padam tasmān nārāyaṇas tāta paramātmā sanātanaḥ,अन्तकाले जपन्तस् ते यान्ति विष्णोः परं पदम् तस्मान् नारायणस् तात परमात्मा सनातनः
64,84,ananyamanasā nityaṃ dhyeyas tattvavicintakaiḥ nārāyaṇo jagadvyāpī paramātmā sanātanaḥ,अनन्यमनसा नित्यं ध्येयस् तत्त्वविचिन्तकैः नारायणो जगद्व्यापी परमात्मा सनातनः
64,85,jagatāṃ sṛṣṭisaṃhāraparipālanatatparaḥ śravaṇāt paṭhanāc caiva nididhyāsanatatparaiḥ,जगतां सृष्टिसंहारपरिपालनतत्परः श्रवणात् पठनाच् चैव निदिध्यासनतत्परैः
64,86,ārādhyaḥ sarvathā brahman puruṣeṇa hitaiṣiṇā niḥspṛhā nityasaṃtuṣṭā jñāninaḥ saṃyatendriyāḥ,आराध्यः सर्वथा ब्रह्मन् पुरुषेण हितैषिणा निःस्पृहा नित्यसंतुष्टा ज्ञानिनः संयतेन्द्रियाः
64,87,nirmamā nirahaṃkārā rāgadveṣavivarjitāḥ apakṣapatitāḥ śāntāḥ sarvasaṃkalpavarjitāḥ,निर्ममा निरहंकारा रागद्वेषविवर्जिताः अपक्षपतिताः शान्ताः सर्वसंकल्पवर्जिताः
64,88,dhyānayogaparā brahman te paśyanti jagatpatim tyaktatrayā mahātmāno vāsudevaṃ hariṃ gurum,ध्यानयोगपरा ब्रह्मन् ते पश्यन्ति जगत्पतिम् त्यक्तत्रया महात्मानो वासुदेवं हरिं गुरुम्
64,89,kīrtayanti jagannāthaṃ te paśyanti jagatpatim tasmāt tvam api viprendra nārāyaṇaparo bhava,कीर्तयन्ति जगन्नाथं ते पश्यन्ति जगत्पतिम् तस्मात् त्वम् अपि विप्रेन्द्र नारायणपरो भव
64,90,tadanyaḥ ko mahodāraḥ prārthitaṃ dātum īśvaraḥ helayā kīrtito yo vai svaṃ padaṃ diśati dvija,तदन्यः को महोदारः प्रार्थितं दातुम् ईश्वरः हेलया कीर्तितो यो वै स्वं पदं दिशति द्विज
64,91,api kāryas tvayā caiva japaḥ svādhyāya eva ca tam evoddiśya deveśaṃ kuru nityam atandritaḥ,अपि कार्यस् त्वया चैव जपः स्वाध्याय एव च तम् एवोद्दिश्य देवेशं कुरु नित्यम् अतन्द्रितः
64,92,kiṃ tatra bahubhir mantraiḥ kiṃ tatra bahubhir vrataiḥ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ,किं तत्र बहुभिर् मन्त्रैः किं तत्र बहुभिर् व्रतैः नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
64,93,cīravāsā jaṭadhārī tridaṇḍī muṇḍa eva vā bhūṣito vā dvijaśreṣṭha na liṅgaṃ dharmakāraṇam,चीरवासा जटधारी त्रिदण्डी मुण्ड एव वा भूषितो वा द्विजश्रेष्ठ न लिङ्गं धर्मकारणम्
64,94,ye nṛsaṃśā durātmānaḥ pāpācāraratāḥ sadā te 'pi yānti paraṃ sthānaṃ narā nārāyaṇāśrayāḥ,ये नृसंशा दुरात्मानः पापाचाररताः सदा ते ऽपि यान्ति परं स्थानं नरा नारायणाश्रयाः
64,95,janmāntarasahasreṣu yasya syād buddhir īdṛśī dāso 'ha.m vāsudevasya devadevasya śārṅgiṇaḥ,जन्मान्तरसहस्रेषु यस्य स्याद् बुद्धिर् ईदृशी दासो ऽह.म् वासुदेवस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिणः
64,96,prayāti viṣṇusālokyaṃ puruṣo nātra saṃśayaḥ kiṃ punas tatgataprāṇaḥ puruṣa saṃyatendriyaḥ,प्रयाति विष्णुसालोक्यं पुरुषो नात्र संशयः किं पुनस् तत्गतप्राणः पुरुष संयतेन्द्रियः
64,97,ity uktvā devadevarṣis tatraivāntaradhīyata paropakāraniratas trailokyasyaikabhūṣaṇaḥ,इत्य् उक्त्वा देवदेवर्षिस् तत्रैवान्तरधीयत परोपकारनिरतस् त्रैलोक्यस्यैकभूषणः
64,98,puṇḍarīko 'pi dharmātmā nārāyaṇaparāyaṇaḥ namo 'stu keśavāyeti punaḥ punar udīrayan,पुण्डरीको ऽपि धर्मात्मा नारायणपरायणः नमो ऽस्तु केशवायेति पुनः पुनर् उदीरयन्
64,99,prasīdasva mahāyoginn idam uccārya sarvadā hṛtpuṇḍarīke govindaṃ pratiṣṭhāpya janārdanam,प्रसीदस्व महायोगिन्न् इदम् उच्चार्य सर्वदा हृत्पुण्डरीके गोविन्दं प्रतिष्ठाप्य जनार्दनम्
64,100,tapassiddhikare 'raṇye śālagrāme tapodhanaḥ uvāsa ciram ekākī puruṣārthavicakṣaṇaḥ,तपस्सिद्धिकरे ऽरण्ये शालग्रामे तपोधनः उवास चिरम् एकाकी पुरुषार्थविचक्षणः
64,101,svapne 'pi keśavād anyan na paśyati mahātapāḥ nidrāpi tasya naivāsīt puruṣārthavirodhinī,स्वप्ने ऽपि केशवाद् अन्यन् न पश्यति महातपाः निद्रापि तस्य नैवासीत् पुरुषार्थविरोधिनी
64,102,tapasā brahmacaryeṇa śaucena ca viśeṣataḥ janmajanmāntarārūḍhasaṃskāreṇa ca sa dvijaḥ,तपसा ब्रह्मचर्येण शौचेन च विशेषतः जन्मजन्मान्तरारूढसंस्कारेण च स द्विजः
64,103,prasādād devadevasya sarvalokaikasākṣiṇaḥ avāpa paramāṃ siddhiṃ vaiṣṇavīṃ vītakalmaṣaḥ,प्रसादाद् देवदेवस्य सर्वलोकैकसाक्षिणः अवाप परमां सिद्धिं वैष्णवीं वीतकल्मषः
64,104,siṃhavyāghrās tathānye 'pi mṛgāḥ prāṇivihiṃsakāḥ virodhaṃ sahajaṃ hitvā sametās tasya saṃnidhau nivasanti dvijaśreṣṭha praśāntendriyavṛttayaḥ,सिंहव्याघ्रास् तथान्ये ऽपि मृगाः प्राणिविहिंसकाः विरोधं सहजं हित्वा समेतास् तस्य संनिधौ निवसन्ति द्विजश्रेष्ठ प्रशान्तेन्द्रियवृत्तयः
64,105,tataḥ kadācid bhagavān puṇḍarīkasya dhīmataḥ prādur āsīj jagannāthaḥ puṇḍarīkāyatekṣaṇaḥ,ततः कदाचिद् भगवान् पुण्डरीकस्य धीमतः प्रादुर् आसीज् जगन्नाथः पुण्डरीकायतेक्षणः
64,106,śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsāḥ sragujjvalaḥ śrīvatsavakṣāḥ śrīvāsaḥ kaustubhena vibhūṣitaḥ,शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासाः स्रगुज्ज्वलः श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः कौस्तुभेन विभूषितः
64,107,āruhya garuḍaṃ śrīmān añjanācalasaṃnibhaḥ meruśṛṅgam ivāruḍhaḥ kālameghas taḍiddyutiḥ,आरुह्य गरुडं श्रीमान् अञ्जनाचलसंनिभः मेरुशृङ्गम् इवारुढः कालमेघस् तडिद्द्युतिः
64,108,rājatenātapatreṇa muktādāmavilambinā virājamāno deveśaś cāmaravyajanādibhiḥ,राजतेनातपत्रेण मुक्तादामविलम्बिना विराजमानो देवेशश् चामरव्यजनादिभिः
64,109,taṃ dṛṣṭvā devadeveśaṃ puṇḍarīkaḥ kṛtāñjaliḥ papāta śirasā bhūmau sādhvasāvanato dvijaḥ,तं दृष्ट्वा देवदेवेशं पुण्डरीकः कृताञ्जलिः पपात शिरसा भूमौ साध्वसावनतो द्विजः
64,110,pipann iva hṛṣīkeśaṃ nayanābhyāṃ samākulaḥ jagāma mahatīṃ tṛptiṃ puṇḍarīkas tadānaghaḥ,पिपन्न् इव हृषीकेशं नयनाभ्यां समाकुलः जगाम महतीं तृप्तिं पुण्डरीकस् तदानघः
64,111,tam evālokayan vīraś ciraprārthitadarśanaḥ tatas tam āha bhagavān padmanābhas trivikramaḥ,तम् एवालोकयन् वीरश् चिरप्रार्थितदर्शनः ततस् तम् आह भगवान् पद्मनाभस् त्रिविक्रमः
64,112,prīto 'smi vatsa bhadraṃ te puṇḍarīka mahāmate varaṃ vṛṇīṣva dāsyāmi yat te manasi vartate,प्रीतो ऽस्मि वत्स भद्रं ते पुण्डरीक महामते वरं वृणीष्व दास्यामि यत् ते मनसि वर्तते
64,113,etac chrutvā tu vacanaṃ devadevena bhāṣitam idaṃ vijñāpayam āsa puṇḍarīko mahāmatiḥ,एतच् छ्रुत्वा तु वचनं देवदेवेन भाषितम् इदं विज्ञापयम् आस पुण्डरीको महामतिः
64,114,kvāham atyantadurbuddhiḥ kva cātmahitavīkṣaṇam yad dhitaṃ mama deveśa tad ājñāpaya mādhava,क्वाहम् अत्यन्तदुर्बुद्धिः क्व चात्महितवीक्षणम् यद् धितं मम देवेश तद् आज्ञापय माधव
64,115,evam ukto 'tha bhagavān suprītaḥ punar abravīt puṇḍarīkaṃ mahābhāgaṃ kṛtāñjalim upasthitam,एवम् उक्तो ऽथ भगवान् सुप्रीतः पुनर् अब्रवीत् पुण्डरीकं महाभागं कृताञ्जलिम् उपस्थितम्
64,116,āgaccha kuśalaṃ te 'stu mayaiva saha suvrata madrūpadhārī nityātmā mamaiva pārṣado bhava,आगच्छ कुशलं ते ऽस्तु मयैव सह सुव्रत मद्रूपधारी नित्यात्मा ममैव पार्षदो भव
64,117,evam uktavati prītyā śrīdhare bhaktavatsale devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca,एवम् उक्तवति प्रीत्या श्रीधरे भक्तवत्सले देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च
64,118,devāḥ sendrās tathā siddhāḥ sādhu sādhv ity athābruvan jaguś ca siddhagandharvāḥ kiṃnarāś ca viśeṣataḥ,देवाः सेन्द्रास् तथा सिद्धाः साधु साध्व् इत्य् अथाब्रुवन् जगुश् च सिद्धगन्धर्वाः किंनराश् च विशेषतः
64,119,athainaṃ samupādāya vāsudevo jagatpatiḥ jagāma garuḍārūḍhaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ,अथैनं समुपादाय वासुदेवो जगत्पतिः जगाम गरुडारूढः सर्वदेवनमस्कृतः
64,120,tasmāt tvam api viprendra viṣṇubhaktisamanvitaḥ taccittas tadgataprāṇas tadbhaktānāṃ hite rataḥ,तस्मात् त्वम् अपि विप्रेन्द्र विष्णुभक्तिसमन्वितः तच्चित्तस् तद्गतप्राणस् तद्भक्तानां हिते रतः
64,121,arcayitvā yathāyogaṃ bhajasva puruṣottamam śṛṇuṣva tatkathāḥ puṇyāḥ sarvapāpapraṇāśinīḥ,अर्चयित्वा यथायोगं भजस्व पुरुषोत्तमम् शृणुष्व तत्कथाः पुण्याः सर्वपापप्रणाशिनीः
64,122,yenopāyena viprendra viṣṇuḥ sarveśvareśvaraḥ prīto bhavati viśvātmā tat kuruṣva suvistaram,येनोपायेन विप्रेन्द्र विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः प्रीतो भवति विश्वात्मा तत् कुरुष्व सुविस्तरम्
64,123,aśvamedhasahasreṇa vājapeyaśatair api nāpnuvanti gatiṃ puṇyāṃ nārāyaṇaparāṅmukhāḥ,अश्वमेधसहस्रेण वाजपेयशतैर् अपि नाप्नुवन्ति गतिं पुण्यां नारायणपराङ्मुखाः
64,124,ajaram amaram ekaṃ dhyeyam ādyantaśūnyaṃ saguṇaviguṇam ādyaṃ sthūlam atyantasūkṣmam nirupamam upameyaṃ yogināṃ jñānagamyaṃ tribhuvanagurum īśaṃ tvāṃ prapanno 'smi viṣṇo,अजरम् अमरम् एकं ध्येयम् आद्यन्तशून्यं सगुणविगुणम् आद्यं स्थूलम् अत्यन्तसूक्ष्मम् निरुपमम् उपमेयं योगिनां ज्ञानगम्यं त्रिभुवनगुरुम् ईशं त्वां प्रपन्नो ऽस्मि विष्णो
65,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe puṇḍarīkanāradasaṃvāde catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ narp 64 tvatto hi śrotum icchāmi guhyakṣetrāṇi vai hareḥ nāmāni ca suguhyāni vada pāpaharāṇi ca,इति श्रीनरसिंहपुराणे पुण्डरीकनारदसंवादे चतुःषष्टितमो ऽध्यायः नर्प् ६४ त्वत्तो हि श्रोतुम् इच्छामि गुह्यक्षेत्राणि वै हरेः नामानि च सुगुह्यानि वद पापहराणि च
65,2,mandarasthaṃ hariṃ devaṃ brahmā pṛcchati keśavam bhagavantaṃ devadevaṃ śaṅkhacakragadādharam,मन्दरस्थं हरिं देवं ब्रह्मा पृच्छति केशवम् भगवन्तं देवदेवं शङ्खचक्रगदाधरम्
65,3,keṣu keṣu ca kṣetreṣu draṣṭavyo 'si mayā hare bhaktair anyaiḥ suraśreṣṭha muktikāmair viśeṣataḥ,केषु केषु च क्षेत्रेषु द्रष्टव्यो ऽसि मया हरे भक्तैर् अन्यैः सुरश्रेष्ठ मुक्तिकामैर् विशेषतः
65,4,yāni te guhyanāmāni kṣetrāṇi ca jagatpate tāny ahaṃ śrotum icchāmi tvattaḥ padmāyatekṣaṇa,यानि ते गुह्यनामानि क्षेत्राणि च जगत्पते तान्य् अहं श्रोतुम् इच्छामि त्वत्तः पद्मायतेक्षण
65,5,kiṃ japan sugatiṃ yāti naro nityam atandritaḥ tvadbhaktānāṃ hitārthāya tan me vada sureśvara,किं जपन् सुगतिं याति नरो नित्यम् अतन्द्रितः त्वद्भक्तानां हितार्थाय तन् मे वद सुरेश्वर
65,6,śṛṇuṣvāvahito brahman guhyanāmāni me 'dhunā kṣetrāṇi caiva guhyāni tava vakṣyāmi tattvataḥ,शृणुष्वावहितो ब्रह्मन् गुह्यनामानि मे ऽधुना क्षेत्राणि चैव गुह्यानि तव वक्ष्यामि तत्त्वतः
65,7,kokāmukhe tu vārāhaṃ mandare madhusūdanam anantaṃ kapiladvīpe prabhāse ravinandanam,कोकामुखे तु वाराहं मन्दरे मधुसूदनम् अनन्तं कपिलद्वीपे प्रभासे रविनन्दनम्
65,8,mālyodapāne vaikuṇṭhaṃ mahendre tu nṛpātmajam ṛṣabhe tu mahāviṣṇuṃ dvārakāyāṃ tu bhūpatim,माल्योदपाने वैकुण्ठं महेन्द्रे तु नृपात्मजम् ऋषभे तु महाविष्णुं द्वारकायां तु भूपतिम्
65,9,pāṇḍusahye tu deveśaṃ vāsurūḍhe jagatpatim vallīvaṭe mahāyogaṃ citrakūṭe narādhipam,पाण्डुसह्ये तु देवेशं वासुरूढे जगत्पतिम् वल्लीवटे महायोगं चित्रकूटे नराधिपम्
65,10,nimiṣe pītavāsaṃ ca gavāṃ niṣkramaṇe harim śālagrāme tapovāsam acintyaṃ gandhamādane,निमिषे पीतवासं च गवां निष्क्रमणे हरिम् शालग्रामे तपोवासम् अचिन्त्यं गन्धमादने
65,11,kubjāgāre hṛṣīkeśaṃ gandhadvāre payodharam garuḍadhvajaṃ tu sakale govindaṃ nāma sāyake,कुब्जागारे हृषीकेशं गन्धद्वारे पयोधरम् गरुडध्वजं तु सकले गोविन्दं नाम सायके
65,12,vṛndāvane tu gopālaṃ mathurāyāṃ svayaṃbhuvam kedāre mādhavaṃ vindyād vārāṇasyāṃ tu keśavam,वृन्दावने तु गोपालं मथुरायां स्वयंभुवम् केदारे माधवं विन्द्याद् वाराणस्यां तु केशवम्
65,13,puṣkare puṣkarākṣaṃ tu dhṛṣṭadyumne jayadhvajam tṛṇabinduvane vīram aśokaṃ sindhusāgare,पुष्करे पुष्कराक्षं तु धृष्टद्युम्ने जयध्वजम् तृणबिन्दुवने वीरम् अशोकं सिन्धुसागरे
65,14,kaseraṭe mahābāhum amṛtaṃ taijase vane viśvāsayūpe viśvaīśaṃ narasiṃhaṃ mahāvane,कसेरटे महाबाहुम् अमृतं तैजसे वने विश्वासयूपे विश्वईशं नरसिंहं महावने
65,15,halāṅgare ripuharaṃ devaśālāṃ trivikramam puruṣottamaṃ daśapure kubjake vāmanaṃ viduḥ,हलाङ्गरे रिपुहरं देवशालां त्रिविक्रमम् पुरुषोत्तमं दशपुरे कुब्जके वामनं विदुः
65,16,vidyādharaṃ vitastāyāṃ vārāhe dharaṇīdharam devadāruvane guhyaṃ kāveryāṃ nāgaśāyinam,विद्याधरं वितस्तायां वाराहे धरणीधरम् देवदारुवने गुह्यं कावेर्यां नागशायिनम्
65,17,prayāge yogamūrtiṃ ca payoṣṇyāṃ ca sudarśanam kumāratīrthe kaumāraṃ lohite hayaśīrṣakam,प्रयागे योगमूर्तिं च पयोष्ण्यां च सुदर्शनम् कुमारतीर्थे कौमारं लोहिते हयशीर्षकम्
65,18,ujjayinyāṃ trivikramaṃ liṅgakūṭe caturbhujam hariharaṃ tu bhadrāyāṃ dṛṣṭvā pāpāt pramucyate,उज्जयिन्यां त्रिविक्रमं लिङ्गकूटे चतुर्भुजम् हरिहरं तु भद्रायां दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते
65,19,viśvarūpaṃ kurukṣetre maṇikuṇḍe halāyudham lokanātham ayodhyāyāṃ kuṇḍine kuṇḍineśvaram,विश्वरूपं कुरुक्षेत्रे मणिकुण्डे हलायुधम् लोकनाथम् अयोध्यायां कुण्डिने कुण्डिनेश्वरम्
65,20,bhāṇḍāre vāsudevaṃ tu cakratīrthe sudarśanam āḍhye viṣṇupadaṃ vidyāc *chūkare śūkaraṃ viduḥ,भाण्डारे वासुदेवं तु चक्रतीर्थे सुदर्शनम् आढ्ये विष्णुपदं विद्याच् *छूकरे शूकरं विदुः
65,21,brahmeśaṃ mānase tīrthe daṇḍake śyāmalaṃ viduḥ trikūṭe nāgamokṣaṃ ca merupṛṣṭhe ca bhāskaram,ब्रह्मेशं मानसे तीर्थे दण्डके श्यामलं विदुः त्रिकूटे नागमोक्षं च मेरुपृष्ठे च भास्करम्
65,22,virajaṃ puṣpabhadrāyāṃ bālaṃ keralake viduḥ yaśaskaraṃ vipāśāyāṃ māhiṣmatyāṃ hutāśanam,विरजं पुष्पभद्रायां बालं केरलके विदुः यशस्करं विपाशायां माहिष्मत्यां हुताशनम्
65,23,kṣīrābdhau padmanābhaṃ tu vimale tu sanātanam śivanadyāṃ śivakaraṃ gayāyāṃ ca gadādharam,क्षीराब्धौ पद्मनाभं तु विमले तु सनातनम् शिवनद्यां शिवकरं गयायां च गदाधरम्
65,24,sarvatra paramātmānaṃ yaḥ paśyati sa mucyate aṣṭaṣaṣṭiś ca nāmāni kathitāni mayā tava,सर्वत्र परमात्मानं यः पश्यति स मुच्यते अष्टषष्टिश् च नामानि कथितानि मया तव
65,25,kṣetrāṇi caiva guhyāni kathitāni viśeṣataḥ etāni mama nāmāni rahasyāni prajāpate,क्षेत्राणि चैव गुह्यानि कथितानि विशेषतः एतानि मम नामानि रहस्यानि प्रजापते
65,26,yaḥ paṭhet prātar utthāya śṛṇuyād vāpi nityaśaḥ gavāṃ śatasahasrasya dattasya phalam āpnuyāt,यः पठेत् प्रातर् उत्थाय शृणुयाद् वापि नित्यशः गवां शतसहस्रस्य दत्तस्य फलम् आप्नुयात्
65,27,dine dine śucir bhūtvā nāmāny etāni yaḥ paṭhet duḥsvapnaṃ na bhavet tasya matprasādān na saṃśayaḥ,दिने दिने शुचिर् भूत्वा नामान्य् एतानि यः पठेत् दुःस्वप्नं न भवेत् तस्य मत्प्रसादान् न संशयः
65,28,aṣṭaṣaṣṭis tu nāmāni trikālaṃ yaḥ paṭhen naraḥ vimuktaḥ sarvapāpebhyo mama loke sa modate,अष्टषष्टिस् तु नामानि त्रिकालं यः पठेन् नरः विमुक्तः सर्वपापेभ्यो मम लोके स मोदते
65,29,draṣṭavyāni yathāśaktyā kṣetrāṇy etāni mānavaiḥ vaiṣṇavais tu viśeṣeṇa teṣām muktiṃ dadāmy aham,द्रष्टव्यानि यथाशक्त्या क्षेत्राण्य् एतानि मानवैः वैष्णवैस् तु विशेषेण तेषाम् मुक्तिं ददाम्य् अहम्
65,30,hariṃ samabhyarcya tadagrasaṃsthito hariṃ smaran viṣṇudine viśeṣataḥ imaṃ stavaṃ yaḥ paṭhate sa mānavaḥ prāpnoti viṣṇor amṛtātmakaṃ padam,हरिं समभ्यर्च्य तदग्रसंस्थितो हरिं स्मरन् विष्णुदिने विशेषतः इमं स्तवं यः पठते स मानवः प्राप्नोति विष्णोर् अमृतात्मकं पदम्
66,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe ādye dharmārthamokṣadāyini viṣṇuvallabhe pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ narp 65 uktaḥ puṇyaḥ stavo brahman harer ebhis ca nāmabhiḥ punar anyāni nāmāni yāni tāni nibodha me,इति श्रीनरसिंहपुराणे आद्ये धर्मार्थमोक्षदायिनि विष्णुवल्लभे पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः नर्प् ६५ उक्तः पुण्यः स्तवो ब्रह्मन् हरेर् एभिस् च नामभिः पुनर् अन्यानि नामानि यानि तानि निबोध मे
66,2,gaṅgā tu prathamaṃ puṇyā yamunā gomatī punaḥ sarayūḥ sarasvatī ca candrabhāgā carmaṇvatī,गङ्गा तु प्रथमं पुण्या यमुना गोमती पुनः सरयूः सरस्वती च चन्द्रभागा चर्मण्वती
66,3,kurukṣetraṃ gayā caiva puṣkarāṇi tathārbudam narmadā ca mahāpuṇyā tīrthāny etāni cottare,कुरुक्षेत्रं गया चैव पुष्कराणि तथार्बुदम् नर्मदा च महापुण्या तीर्थान्य् एतानि चोत्तरे
66,4,tāpī payoṣṇī puṇye dve tatsaṅgāt tīrtham uttamam tathā brahmagireś cāpi mekhalābhiḥ samanvitāḥ,तापी पयोष्णी पुण्ये द्वे तत्सङ्गात् तीर्थम् उत्तमम् तथा ब्रह्मगिरेश् चापि मेखलाभिः समन्विताः
66,5,virajaṃ ca tathā tīrthaṃ sarvapāpakṣayaṃkaram godāvarī mahāpuṇyā sarvatra caturānana,विरजं च तथा तीर्थं सर्वपापक्षयंकरम् गोदावरी महापुण्या सर्वत्र चतुरानन
66,6,tuṅgabhadrā mahāpuṇyā yatrāhaṃ kamalodbhava hareṇa sārdhaṃ prītyā tu vasāmi munipūjitaḥ,तुङ्गभद्रा महापुण्या यत्राहं कमलोद्भव हरेण सार्धं प्रीत्या तु वसामि मुनिपूजितः
66,7,dakṣiṇagaṅgā kṛṣṇā tu kāverī ca viśeṣataḥ sahye tv āmalakagrāme sthito 'haṃ kamalodbhava,दक्षिणगङ्गा कृष्णा तु कावेरी च विशेषतः सह्ये त्व् आमलकग्रामे स्थितो ऽहं कमलोद्भव
66,8,devadevasya nāmnā tu tvayā brahman sadārcitaḥ tatra tīrthāny anekāni sarvapāpaharāṇi vai yeṣu snātvā ca pītvā ca pāpān mucyati mānavaḥ,देवदेवस्य नाम्ना तु त्वया ब्रह्मन् सदार्चितः तत्र तीर्थान्य् अनेकानि सर्वपापहराणि वै येषु स्नात्वा च पीत्वा च पापान् मुच्यति मानवः
66,9,ity evaṃ kathayitvā tu tīrthāni madhusūdanaḥ brahmaṇe gatavān brahman brahmāpi svapuraṃ gataḥ,इत्य् एवं कथयित्वा तु तीर्थानि मधुसूदनः ब्रह्मणे गतवान् ब्रह्मन् ब्रह्मापि स्वपुरं गतः
66,10,tasminn āmalakagrāme puṇyatīrthāni yāni vai tāni me vada dharmajña vistareṇa yathārthataḥ,तस्मिन्न् आमलकग्रामे पुण्यतीर्थानि यानि वै तानि मे वद धर्मज्ञ विस्तरेण यथार्थतः
66,11,kṣetrotpattiṃ ca māhātmyaṃ yātrāparvaṃ ca yatra tat tatrāsau devadeveśaḥ pūjyate brahmaṇā svayam,क्षेत्रोत्पत्तिं च माहात्म्यं यात्रापर्वं च यत्र तत् तत्रासौ देवदेवेशः पूज्यते ब्रह्मणा स्वयम्
66,12,śṛṇu vipra pravakṣyāmi puṇyaṃ pāpapraṇāśanam sahyāmalakatīrthasya utpattyādi mahāmune,शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पुण्यं पापप्रणाशनम् सह्यामलकतीर्थस्य उत्पत्त्यादि महामुने
66,13,purā sahyavanoddeśe tarur āmalako mahān āsīd brahman mahogro 'yaṃ nāmnāyaṃ cocyate budhaiḥ,पुरा सह्यवनोद्देशे तरुर् आमलको महान् आसीद् ब्रह्मन् महोग्रो ऽयं नाम्नायं चोच्यते बुधैः
66,14,phalāni tasya vṛkṣasya mahānti surasāni ca darśanīyāni divyāni durlabhāni mahāmune,फलानि तस्य वृक्षस्य महान्ति सुरसानि च दर्शनीयानि दिव्यानि दुर्लभानि महामुने
66,15,pareṣāṃ brāhmaṇānāṃ tu pareṇa brahmaṇā purā sa dṛṣṭas tu mahāvṛkṣo mahāphalasamanvitaḥ,परेषां ब्राह्मणानां तु परेण ब्रह्मणा पुरा स दृष्टस् तु महावृक्षो महाफलसमन्वितः
66,16,kim etad iti viprendra dhyānadṛṣṭiparo 'bhavat dhyānena dṛṣṭavāṃs tatra punar āmalakaṃ tarum,किम् एतद् इति विप्रेन्द्र ध्यानदृष्टिपरो ऽभवत् ध्यानेन दृष्टवांस् तत्र पुनर् आमलकं तरुम्
66,17,tasyopari tu deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam utthāya ca punaḥ paśyet pratimām eva kevalām,तस्योपरि तु देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम् उत्थाय च पुनः पश्येत् प्रतिमाम् एव केवलाम्
66,18,tatpādaṃ bhūtale devaḥ praviveśa mahātaruḥ tatas tv ārādhayām_asa devadeveśam avyayam,तत्पादं भूतले देवः प्रविवेश महातरुः ततस् त्व् आराधयाम्_अस देवदेवेशम् अव्ययम्
66,19,gandhapuṣpādibhir nityaṃ brahmā lokapitamahaḥ dvādaśabhiḥ saptabhis tu saṃkhyābhiḥ pujito hariḥ,गन्धपुष्पादिभिर् नित्यं ब्रह्मा लोकपितमहः द्वादशभिः सप्तभिस् तु संख्याभिः पुजितो हरिः
66,20,tasmin kṣetre muniśreṣṭha māhātmyaṃ tasya ko vadet śrīsahyāmalakagrāme devadeveśam avyayam,तस्मिन् क्षेत्रे मुनिश्रेष्ठ माहात्म्यं तस्य को वदेत् श्रीसह्यामलकग्रामे देवदेवेशम् अव्ययम्
66,21,ārādhya tīrthe saṃprāptā dvādaśa prati caturmukham tasya pādatale tīrthaṃ niḥsṛtaṃ paścimāmukham,आराध्य तीर्थे संप्राप्ता द्वादश प्रति चतुर्मुखम् तस्य पादतले तीर्थं निःसृतं पश्चिमामुखम्
66,22,tac cakratīrtham abhavat puṇyaṃ pāpapraṇāśanam cakratirthe naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate,तच् चक्रतीर्थम् अभवत् पुण्यं पापप्रणाशनम् चक्रतिर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
66,23,bahuvarṣasahasrāṇi brahmaloke mahīyate śaṅkhatīrthe naraḥ snātvā vājapeyaphalaṃ labhet,बहुवर्षसहस्राणि ब्रह्मलोके महीयते शङ्खतीर्थे नरः स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्
66,24,pauṣe māse tu puṣyārke tadyātrādivasaṃ mune brahmaṇaḥ kuṇḍikā pūrvaṃ gaṅgātoyaprapūritā,पौषे मासे तु पुष्यार्के तद्यात्रादिवसं मुने ब्रह्मणः कुण्डिका पूर्वं गङ्गातोयप्रपूरिता
66,25,tasyādrau patitā brahmaṃs tatra tīrthe 'śubhaṃ haret nāmnā tatkuṇḍikātīrthaṃ śilāgṛhasamanvitam,तस्याद्रौ पतिता ब्रह्मंस् तत्र तीर्थे ऽशुभं हरेत् नाम्ना तत्कुण्डिकातीर्थं शिलागृहसमन्वितम्
66,26,tattīrthe manujaḥ snātvā tadānīṃ siddhim āpnuyāt trirātropoṣito bhūtvā yas tatra snāti mānavaḥ,तत्तीर्थे मनुजः स्नात्वा तदानीं सिद्धिम् आप्नुयात् त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा यस् तत्र स्नाति मानवः
66,27,sarvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate kuṇḍikātīrthād uttare piṇḍasthānāc ca dakṣiṇe,सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते कुण्डिकातीर्थाद् उत्तरे पिण्डस्थानाच् च दक्षिणे
66,28,ṛṇamocanatīrthaṃ hi tīrthānāṃ guhyam uttamam trirātram uṣito yas tu tatra snānaṃ samācaret,ऋणमोचनतीर्थं हि तीर्थानां गुह्यम् उत्तमम् त्रिरात्रम् उषितो यस् तु तत्र स्नानं समाचरेत्
66,29,ṛṇais tribhir asau brahman mucyate nātra saṃśayaḥ śrāddhaṃ kṛtvā pitṛbhyaś ca piṇḍasthāneṣu yo narah,ऋणैस् त्रिभिर् असौ ब्रह्मन् मुच्यते नात्र संशयः श्राद्धं कृत्वा पितृभ्यश् च पिण्डस्थानेषु यो नरह्
66,30,pitṝn uddiśya vidhivat piṇḍān nirvāpayiṣyati sutṛptāḥ pitaro yānti pitṛlokaṃ na saṃśayaḥ,पितॄन् उद्दिश्य विधिवत् पिण्डान् निर्वापयिष्यति सुतृप्ताः पितरो यान्ति पितृलोकं न संशयः
66,31,pañcarātroṣitasnāyī tīrthe vai pāpamocane sarvapāpakṣayaṃ prāpya viṣṇuloke sa modate,पञ्चरात्रोषितस्नायी तीर्थे वै पापमोचने सर्वपापक्षयं प्राप्य विष्णुलोके स मोदते
66,32,tatraiva mahatīṃ dhārāṃ śirasā yas tu dhārayet sarvakratuphalaṃ prāpya nākapṛṣṭhe mahīyate,तत्रैव महतीं धारां शिरसा यस् तु धारयेत् सर्वक्रतुफलं प्राप्य नाकपृष्ठे महीयते
66,33,dhanuḥpāte mahātīrthe bhaktyā yaḥ snānam ācaret āyurbhogaphalaṃ prāpya svargaloke mahīyate,धनुःपाते महातीर्थे भक्त्या यः स्नानम् आचरेत् आयुर्भोगफलं प्राप्य स्वर्गलोके महीयते
66,34,śarabindau naraḥ snātvā śatakratupuraṃ vrajet vārāhatīrthe viprendra sahye yaḥ snānam ācaret,शरबिन्दौ नरः स्नात्वा शतक्रतुपुरं व्रजेत् वाराहतीर्थे विप्रेन्द्र सह्ये यः स्नानम् आचरेत्
66,35,ahorātroṣito bhūtvā viṣṇuloke mahīyate ākāśagaṅgānāmnā ca sahyāgre tīrtham uttamam,अहोरात्रोषितो भूत्वा विष्णुलोके महीयते आकाशगङ्गानाम्ना च सह्याग्रे तीर्थम् उत्तमम्
66,36,śilātalāt tato brahman nirgatā śvetamṛttikā tasyāṃ bhaktyā tu yaḥ snāti naro dvijavarottamam,शिलातलात् ततो ब्रह्मन् निर्गता श्वेतमृत्तिका तस्यां भक्त्या तु यः स्नाति नरो द्विजवरोत्तमम्
66,37,sarvakratuphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate brahmann amalasahyādrer yadyadtoyavinirgamaḥ,सर्वक्रतुफलं प्राप्य विष्णुलोके महीयते ब्रह्मन्न् अमलसह्याद्रेर् यद्यद्तोयविनिर्गमः
66,38,tatra tīrthaṃ vijānīhi snātvā pāpāt pramucyate sahyādriṃ gatavān nityaṃ snātvā pāpāt pramucyate,तत्र तीर्थं विजानीहि स्नात्वा पापात् प्रमुच्यते सह्याद्रिं गतवान् नित्यं स्नात्वा पापात् प्रमुच्यते
66,39,eteṣu tīrtheṣu naro dvijendra puṇyeṣu sahyādrisamudbhaveṣu dattvā supuṣpāṇi hariṃ sa bhaktyā vihāya pāpaṃ praviśet sa viṣṇum,एतेषु तीर्थेषु नरो द्विजेन्द्र पुण्येषु सह्याद्रिसमुद्भवेषु दत्त्वा सुपुष्पाणि हरिं स भक्त्या विहाय पापं प्रविशेत् स विष्णुम्
66,40,sakṛt tīrthādritoyeṣu gaṅgāyāṃ tu punah punaḥ sarvatīrthamayī gaṅgā sarvadevamayo hariḥ,सकृत् तीर्थाद्रितोयेषु गङ्गायां तु पुनह् पुनः सर्वतीर्थमयी गङ्गा सर्वदेवमयो हरिः
66,41,sarvaśāstramayī gītā sarvadharmo dayāparaḥ evaṃ te kathitaṃ vipra kṣetramāhātmyam uttamam,सर्वशास्त्रमयी गीता सर्वधर्मो दयापरः एवं ते कथितं विप्र क्षेत्रमाहात्म्यम् उत्तमम्
66,42,śrīsahyāmalakagrāme tīrthe snātvā phalāni ca tīrthānām api yat tīrthaṃ tat tīrthaṃ dvijasattama devadevasya pādasya talād bhuvi niniḥsṛtam,श्रीसह्यामलकग्रामे तीर्थे स्नात्वा फलानि च तीर्थानाम् अपि यत् तीर्थं तत् तीर्थं द्विजसत्तम देवदेवस्य पादस्य तलाद् भुवि निनिःसृतम्
66,43,ambhoyugaṃ turagamedhasahasratulyaṃ tac cakratīrtham iti vedavido vadanti snānāc ca tatra manujā na punar bhavanti pādau praṇamya śirasā madhusūdanasya,अम्भोयुगं तुरगमेधसहस्रतुल्यं तच् चक्रतीर्थम् इति वेदविदो वदन्ति स्नानाच् च तत्र मनुजा न पुनर् भवन्ति पादौ प्रणम्य शिरसा मधुसूदनस्य
66,44,gaṅgāprayāgagamanaimiṣapuṣkarāṇi puṇyāyutāni kurujāṅgalayāmunāni kālena tīrthasalilāni punanti pāpāt pādodakaṃ bhagavatas tu punāti sadyaḥ,गङ्गाप्रयागगमनैमिषपुष्कराणि पुण्यायुतानि कुरुजाङ्गलयामुनानि कालेन तीर्थसलिलानि पुनन्ति पापात् पादोदकं भगवतस् तु पुनाति सद्यः
67,1,iti śrīnarasiṃhapuraṇe tīrthapraśaṃsāyāṃ ṣaṭsaṣṭitamo 'dhyāyaḥ narp 66 tīrthāni kathitāny evaṃ bhaumāni dvijasattama mānasāni hi tīrthāni phaladāni viśeṣataḥ,इति श्रीनरसिंहपुरणे तीर्थप्रशंसायां षट्सष्टितमो ऽध्यायः नर्प् ६६ तीर्थानि कथितान्य् एवं भौमानि द्विजसत्तम मानसानि हि तीर्थानि फलदानि विशेषतः
67,2,manonirmalatā tīrthaṃ rāgādibhir anākulā satyaṃ tīrthaṃ dayā tīrthaṃ tīrtham indriyanigrahaḥ,मनोनिर्मलता तीर्थं रागादिभिर् अनाकुला सत्यं तीर्थं दया तीर्थं तीर्थम् इन्द्रियनिग्रहः
67,3,guruśuśrūṣaṇaṃ tīrthaṃ mātṛśuśrūṣaṇaṃ tathā svadharmācaraṇaṃ tīrthaṃ tīrtham agner upāsanam,गुरुशुश्रूषणं तीर्थं मातृशुश्रूषणं तथा स्वधर्माचरणं तीर्थं तीर्थम् अग्नेर् उपासनम्
67,4,etāni puṇyatīrthāni vratāni śṛṇu me 'dhunā ekabhuktaṃ tathā naktam upavāsaṃ ca vai mune,एतानि पुण्यतीर्थानि व्रतानि शृणु मे ऽधुना एकभुक्तं तथा नक्तम् उपवासं च वै मुने
67,5,pūrṇamāsyām amāvāsyām ekabhuktaṃ samācaret tatraikabhuktaṃ kurvāṇaḥ puṇyāṃ gatim avāpnuyāt,पूर्णमास्याम् अमावास्याम् एकभुक्तं समाचरेत् तत्रैकभुक्तं कुर्वाणः पुण्यां गतिम् अवाप्नुयात्
67,6,caturthyāṃ tu caturdaśyāṃ saptamyāṃ naktam ācaret aṣṭamyāṃ tu trayodaśyāṃ sa prāpnoty abhivāñchitam,चतुर्थ्यां तु चतुर्दश्यां सप्तम्यां नक्तम् आचरेत् अष्टम्यां तु त्रयोदश्यां स प्राप्नोत्य् अभिवाञ्छितम्
67,7,upavāso manuśreṣṭha ekādaśyāṃ vidhīyate narasiṃhaṃ samabhyarcya sarvapāpaiḥ pramucyate,उपवासो मनुश्रेष्ठ एकादश्यां विधीयते नरसिंहं समभ्यर्च्य सर्वपापैः प्रमुच्यते
67,8,hastayukte 'rkadivase sauranaktaṃ samācaret snātvārkamadhye viṣṇuṃ ca dhyātvā rogāt pramucyate,हस्तयुक्ते ऽर्कदिवसे सौरनक्तं समाचरेत् स्नात्वार्कमध्ये विष्णुं च ध्यात्वा रोगात् प्रमुच्यते
67,9,ātmano dviguṇāṃ chāyāṃ yadā saṃtiṣṭhate raviḥ sauranaktaṃ vijānīyān na naktaṃ niśi bhojanam,आत्मनो द्विगुणां छायां यदा संतिष्ठते रविः सौरनक्तं विजानीयान् न नक्तं निशि भोजनम्
67,10,guruvāre trayodaśyām aparāhṇe jale tataḥ tarpayitvā pitṛn devān ṛṣīṃś ca tilatandulaiḥ,गुरुवारे त्रयोदश्याम् अपराह्णे जले ततः तर्पयित्वा पितृन् देवान् ऋषींश् च तिलतन्दुलैः
67,11,narasiṃhaṃ samabhyarcya yaḥ karoty upavāsakam sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate,नरसिंहं समभ्यर्च्य यः करोत्य् उपवासकम् सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
67,12,yadāgastyodaye prāpte tadā saptasu rātriṣu arghyaṃ dadyāt samabhyarcya agastyāya mahāmune,यदागस्त्योदये प्राप्ते तदा सप्तसु रात्रिषु अर्घ्यं दद्यात् समभ्यर्च्य अगस्त्याय महामुने
67,13,śaṅkhe toyaṃ vinikṣipya sitapuṣpākṣatair yutam mantreṇānena vai dadyāc *chitapuṣpādinārcite,शङ्खे तोयं विनिक्षिप्य सितपुष्पाक्षतैर् युतम् मन्त्रेणानेन वै दद्याच् *छितपुष्पादिनार्चिते
67,14,kāśapuṣpapratīkāśa agnimārutasaṃbhava mitrāvaruṇayoḥ putra kumbhayone namo 'stu te,काशपुष्पप्रतीकाश अग्निमारुतसंभव मित्रावरुणयोः पुत्र कुम्भयोने नमो ऽस्तु ते
67,15,ātāpī bhakṣito yena vātāpī ca mahāsuraḥ samudraḥ śoṣito yena so 'gastyaḥ prīyatāṃ mama,आतापी भक्षितो येन वातापी च महासुरः समुद्रः शोषितो येन सो ऽगस्त्यः प्रीयतां मम
67,16,evaṃ tu dadyād yo sarvam agastye vai diśaṃ prati sarvapāpavinirmuktas tamas tarati dustaram,एवं तु दद्याद् यो सर्वम् अगस्त्ये वै दिशं प्रति सर्वपापविनिर्मुक्तस् तमस् तरति दुस्तरम्
67,17,evaṃ te kathitaṃ sarvaṃ bharadvāja mahāmune purāṇaṃ nārasiṃhaṃ ca munīnāṃ saṃnidhau mayā,एवं ते कथितं सर्वं भरद्वाज महामुने पुराणं नारसिंहं च मुनीनां संनिधौ मया
67,18,sargaś ca pratisargaś ca vaṃso manvantarāṇi ca vaṃśānucaritaṃ caiva sarvam eva prakīrtitam,सर्गश् च प्रतिसर्गश् च वंसो मन्वन्तराणि च वंशानुचरितं चैव सर्वम् एव प्रकीर्तितम्
67,19,brahmaṇaiva purā proktaṃ marīcyādiṣu vai mune tebhyaś ca bhṛguṇā proktaṃ mārkaṇḍeyāya vai tataḥ,ब्रह्मणैव पुरा प्रोक्तं मरीच्यादिषु वै मुने तेभ्यश् च भृगुणा प्रोक्तं मार्कण्डेयाय वै ततः
67,20,mārkaṇḍeyena vai proktaṃ rājño nāgakulasya ha prasādān narasiṃhasya prāptaṃ vyāsena dhīmatā,मार्कण्डेयेन वै प्रोक्तं राज्ञो नागकुलस्य ह प्रसादान् नरसिंहस्य प्राप्तं व्यासेन धीमता
67,21,tatprasādān mayā prāptaṃ sarvapāpapraṇāśanam purāṇaṃ narasiṃhasya mayā ca kathitaṃ tava,तत्प्रसादान् मया प्राप्तं सर्वपापप्रणाशनम् पुराणं नरसिंहस्य मया च कथितं तव
67,22,munīnāṃ saṃnidhau puṇyaṃ svasti te 'stu vrajāmy aham yaḥ śṛṇoti śucir bhūtvā purāṇaṃ hy etad uttamam,मुनीनां संनिधौ पुण्यं स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्य् अहम् यः शृणोति शुचिर् भूत्वा पुराणं ह्य् एतद् उत्तमम्
67,23,māghe māsi prayāge tu sa snānaphalam āpnuyāt yo bhaktyā śrāvayed bhaktān nityaṃ naraharer idam,माघे मासि प्रयागे तु स स्नानफलम् आप्नुयात् यो भक्त्या श्रावयेद् भक्तान् नित्यं नरहरेर् इदम्
67,24,sarvatīrthaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate śrutvaivaṃ snātakaiḥ sārdhaṃ bharadvājo mahāmatiḥ,सर्वतीर्थफलं प्राप्य विष्णुलोके महीयते श्रुत्वैवं स्नातकैः सार्धं भरद्वाजो महामतिः
67,25,sūtam abhyarcya tatraiva sthitavān munayo gatāḥ sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ nṛsiṃhātmakam,सूतम् अभ्यर्च्य तत्रैव स्थितवान् मुनयो गताः सर्वपापहरं पुण्यं पुराणं नृसिंहात्मकम्
67,26,paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nṛṇāṃ narasiṃho prasīdati prasanne devadeveśe sarvapāpakṣayo bhavet,पठतां शृण्वतां नृणां नरसिंहो प्रसीदति प्रसन्ने देवदेवेशे सर्वपापक्षयो भवेत्
67,27,prakṣīṇapāpabandhās te muktiṃ yānti narā iti,प्रक्षीणपापबन्धास् ते मुक्तिं यान्ति नरा इति
68,1,iti śrīnarasiṃhapurāṇe mānasatīrthavrataṃ nāma saptaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ narp 67 ity etat sarvam ākhyātaṃ purāṇaṃ nārasiṃhakam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvaduḥkhanivāraṇam,इति श्रीनरसिंहपुराणे मानसतीर्थव्रतं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः नर्प् ६७ इत्य् एतत् सर्वम् आख्यातं पुराणं नारसिंहकम् सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखनिवारणम्
68,2,samastapuṇyaphaladaṃ sarvayajñaphalapradam ye paṭhanty api śṛṇvanti ślokaṃ ślokārdham eva vā,समस्तपुण्यफलदं सर्वयज्ञफलप्रदम् ये पठन्त्य् अपि शृण्वन्ति श्लोकं श्लोकार्धम् एव वा
68,3,na teṣāṃ pāpabandhas tu kadācid api jāyate viṣṇvarpitam idaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ sarvakāmadam,न तेषां पापबन्धस् तु कदाचिद् अपि जायते विष्ण्वर्पितम् इदं पुण्यं पुराणं सर्वकामदम्
68,4,bhaktyā ca vadatām etac *chṛṇvatāṃ ca phalaṃ śṛṇu śatajanmārjitaiḥ pāpaiḥ sadya eva vimocitāḥ,भक्त्या च वदताम् एतच् *छृण्वतां च फलं शृणु शतजन्मार्जितैः पापैः सद्य एव विमोचिताः
68,5,sahasrakulasaṃyuktāḥ prayānti paramaṃ padam kiṃ tīrthair gopradānair vā tapobhir vā kim adhvaraiḥ,सहस्रकुलसंयुक्ताः प्रयान्ति परमं पदम् किं तीर्थैर् गोप्रदानैर् वा तपोभिर् वा किम् अध्वरैः
68,6,ahanyahani govindaṃ tatparatvena śṛṇvatām yaḥ paṭhet prātar utthāya yad asya ślokaviṃśatim,अहन्यहनि गोविन्दं तत्परत्वेन शृण्वताम् यः पठेत् प्रातर् उत्थाय यद् अस्य श्लोकविंशतिम्
68,7,jyotiṣṭomaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate etat pavitraṃ pūjyaṃ ca na vācyam akṛtātmanām,ज्योतिष्टोमफलं प्राप्य विष्णुलोके महीयते एतत् पवित्रं पूज्यं च न वाच्यम् अकृतात्मनाम्
68,8,dvijānāṃ viṣṇubhaktānāṃ śrāvyam etan na saṃśayaḥ etat purāṇaśravaṇam ihāmutra sukhapradam,द्विजानां विष्णुभक्तानां श्राव्यम् एतन् न संशयः एतत् पुराणश्रवणम् इहामुत्र सुखप्रदम्
68,9,vadatāṃ śṛṇvatāṃ sadyaḥ sarvapāpapraṇāśanam bahunātra kim uktena bhūyo bhūyo munīśvarāḥ,वदतां शृण्वतां सद्यः सर्वपापप्रणाशनम् बहुनात्र किम् उक्तेन भूयो भूयो मुनीश्वराः
68,10,śraddhayāśraddhayā vāpi śrotavyam idam uttamam bhāradvājamukhāḥ sarve kṛtakṛtyā dvijottamāḥ,श्रद्धयाश्रद्धया वापि श्रोतव्यम् इदम् उत्तमम् भारद्वाजमुखाः सर्वे कृतकृत्या द्विजोत्तमाः
68,11,sūtaṃ hṛṣṭāḥ prapūjyātha sarve svasvāśramaṃ yayuḥ,सूतं हृष्टाः प्रपूज्याथ सर्वे स्वस्वाश्रमं ययुः