Àwòrán láti ọwọ́ọ Amanda Leigh Lichtenstein, a fi àṣẹ lò ó.


On December 26, 2019, BBC Swahili released a video featuring Francisco Ouma, an elder from Busia, western Kenya, who received a message from God to carve a cave.


Lọ́jọ́ 26 oṣù Ọ̀pẹ, BBC Swahili gbé àwòrán-àtohùn kan tí ó ṣe àfihàn-an Francisco Ouma, ẹni àgbà kan láti Busia, ìlà-oòrùnun Kenya, ẹni tí ó gbọ́ ohùn Ọlọ́run láti gbẹ́ ihò nísàlẹ̀ ilẹ̀ jáde.


The message came in the form of a map that he received through his dreams.


Ìran náà wá nípasẹ̀ àwòrán ìtọ́nà tí ó rí lójú àwọn àláa rẹ̀.


Since February 1967, Ouma has followed the divine map delivered in his dream.


Láti inú oṣù kejì ọdún-un 1967, ni Ouma ti ń tọ ipasẹ̀ẹ ìtọ́nà látọ̀run wá náà tí ó gbà Iójú àláa rẹ̀.


Today, his cave has 24 rooms and counting.


Lónìí, ihò nísàlẹ̀ ilẹ̀ẹ rẹ̀ ti ní yàrá 24 tí ó sì ń lé sí i.


Screenshot of Francis Ouma, who received a message from God to carve a cave with 24 rooms via BBC Swahili / Instagram.


Àgékù àwòrán-an Francis Ouma, tí ó gbọ́ ohùn Ọlọ́run láti gbẹ́ ihò sísàlẹ̀ ilẹ̀ tí ó ní 24 ìyàrá lóríi BBC Swahili / Instagram.


Throughout history, many have questioned the veracity of divine intervention through dreams, even casting doubt on one's mental health and stability.


Láti ayébáyé, ọ̀pọ̀ ènìyàn ló ti ní kò sí ẹ̀rí tí ó dájú wípé ìran àt'ọ̀run wá ni àwọn irú àlá báwọ̀nyí, tí wọn ń dẹ́jàá ìlera ọpọlọ irú ẹni bẹ́ẹ̀ tí ó pé òún ríran lójú àlá.


But prophets from Islam, Judaism and Christianity have all testified to messages from God sent through dreams for millennia.


Àmọ́ àwọn òjíṣẹ́ ẹ̀sìn Ìmàle, Júù àti Onígbàgbọ́ gbogboó ti jẹ́rìí sí ìran láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run ent tí ó wá lójú àlá fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún.


"""God brought me something like a map,"" Ouma told BBC Swahili."


"""Ọlọ́run fi nǹkankan bí àwòrán-ìtọ́nà hàn mí,"" Ouma sọ fún BBC Swahili."


Then, when I was digging, this map is what I followed.


Nígbà yẹn, nígbà tí mò ń wa ilẹ̀, àwòrán-ìtọ́nà yìí ni mo tẹ̀lé.


It wasn't just that when I was digging, better to keep digging, no.


Kì í ṣe nígbà tí mò ń walẹ̀ nìkan, ó dára jù kí n máa walẹ̀ lọ, rárá.


Using just a plow and his own two hands, Ouma faced trial and error as he hit on stones that prevented him from digging.


Ìtúlẹ̀ àti ọwọ́ọ rẹ̀ méjèèjì ni ó lò, Ouma kan àwọn òkúta abẹ́lẹ̀ tí kò mú ìwalẹ̀ náà rọrùn fún un.


He finally found the right spot to manifest God's cave map in his mind.


Àṣẹ̀yìnwá àṣẹ̀yìnbọ ó rí ibi tí yóò ti mú àwòrán-ìtọ́nà ihò nísàlẹ̀ ilẹ̀ẹ Ọlọ́run tí ó wà ní ọkàn-an rẹ̀ wá sí ìmúṣẹ.


In one room, there's a stone with writing on it with the words of Jesus.


Nínú ìyẹ̀wù kan, ó ní òkúta kan tí a kọ ọ̀rọ̀ọ Jésù sí lára.


Jesus Christ was the one who brought me this news, Ouma said, and then he explained it to me as it was with Moses.


Jésù Kristì ni ẹni tí ó mú ìròyìn yìí wá fún mi, Ouma sọ, ó sì ṣàlàyée rẹ̀ fún mi gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe ṣe fún Mósè.


Ouma believes he is bringing back another covenant with God to the world.


Ouma gbàgbọ́ wípé òun ń mú májẹ̀mú mìíràn pẹ̀lú Ọlọ́run padà wá sílé ayé.


The second stage is coming.


Ìpele kejì ń bọ̀ lọ́nà.


This is the first stage of the covenant.


Èyí ni ìpele àkọ́kọ́ ti májẹ̀mú náà.


The second is coming.


Ìkejì ń bọ̀ lọ́nà.


I can't say for sure what it is now because if I announce it, I may be cheating humanity.


Mi ò leè sọ ní pàtó ohun tí yóò jẹ́ báyìí nítorí bí mo bá kédee rẹ̀, mo lè máa yan ìṣẹ̀dá ẹ̀dá ọmọ ènìyàn jẹ.


Therefore, I will wait for the report to be given at last, Ouma told BBC Swahili.


Toríi bẹ́ẹ̀, mo máa dúró fún ìjábọ̀ náà bí ó bá tó àsìkò, Ouma wí fún BBC Swahili.


The BBC Swahili video has been viewed nearly 50,000 times with over 100 comments and counting.


Àwòrán-àtohùn-un BBC Swahili ti di wíwò fún ìgbà 50,000 pẹ̀lú èsì tí ó tó 100 tí ó sì ń lé sí í.


While some have raised questions about the mental stability of those who claim to receive messages from God through dreams, including a professor quoted in the video, many comments supported people of faith who tune into messages shared through dreams.


Níwọ̀n-ọn bí àwọn kan ti sọ nípa àìlera ọpọlọ àwọn t'ó ń sọ pé àwọn gbọ́hùn Ọlọ́run lójú àlá, tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ èsì àdásí gbè lẹ́yìn àwọn ẹni Ọlọ́run tí ó sọ sí ìran ojú àlá.


One Instagram user wrote:


Òǹlòo Instagram kan kọ:


For me, people like these, usually I believe them a lot, much more than those who fill us [up] from continuous contributions of words of hope from houses of worship, 52 years a person just digs - if he didn't have his mind, wouldn't his community or the government not recognize this?


Fún èmi, àwọn ènìyàn báyìí, mo máa ń gbà wọ́n gbọ́ gidi gan-an, ju àwọn tí ó máa ń fi ọ̀rọ̀ Ọlọ́run [rọ] wá nílé ìjọsìn, fún ọdún 52 èèyàn-án wa ilẹ̀ - bí kò bá tẹ̀lé ọkàn-an rẹ̀, ṣé kò yẹ kí àdúgbòo rẹ̀ àti ìjọba ó dá a mọ̀?


He hasn't even asked for the help of a tractor or money for his labor. We should not judge this person.


Kò tilẹ̀ béèrè fún ìrànwọ́ fún katakata tàbí owó fún làálàáa rẹ̀. A kò gbọdọ̀ dájọ́ ẹni yìí.


Mohammed Yiso Banatah in 2012 explains the ten dreams through which Allah instructed him to dig underground wedding chapels.


Mohammed Yiso Banatah lọ́dún-un 2012 ṣàlàyé àlá mẹ́wàá tí Allah yọ sí òun lójú àlá láti gbẹ́ ilé Ọlọ́run fún ìgbéyàwó sábẹ́ ilẹ̀.


Photo courtesy of Amanda Leigh Lichtenstein.


Àwòrán láti ọwọ́ọ Amanda Leigh Lichtenstein.


Ethiopia's underground wedding chapels


Ilé Ọlọ́run fún ètò ìgbéyàwó Ethiopia


In southern Ethiopia, a similar testimony exists from an elder named Mohammed Yiso Banatah, who said back in 2012 that he was visited by Allah 33 years ago in a series of ten dreams.


Ní gúúsù Ethiopia, ẹ̀rí tí ó jọra á wá láti àgbàlagbà kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Mohammed Yiso Banatah, tí ó ní lọ́dún-un 2012 wípé Allah yọ sí òun ní ọdún 33 sẹ́yìn lójú àlá lẹ́ẹ̀mẹwàá ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.


Through the dreams, he received explicit instructions from Allah to ultimately create underground wedding chapel caves.


Lójú àwọn àlá náà, ó gbọ́ ohùn-un Allah láti gbẹ́ ihò ilé Ọlọ́run fún ètò ìgbéyàwó nísàlẹ̀ ilẹ̀.


Known as Dunbar Caves, these elaborate chapels exist on Banatah's roadside property halfway between Hawassa and Shashamene.


Ihò nísàlẹ̀ ilẹ̀ẹ Dunbar ni a mọ̀ ọ́ sí, ilé Ọlọ́run fẹ̀nfẹ̀ wọ̀nyí wà ní ẹ̀bá ọ̀nàa Banatah tí í ṣe ìlàjì ọ̀nàa Hawassa àti Shashamene.


Banatah said it was in his third dream that the blueprint for these chapel caves was burned into his consciousness.


Banatah sọ wípé nínú àláa rẹ̀ kẹ́ta ni ó ti rí àwòṣe fún àwọn ilé Ọlọ́run wọ̀nyí.


You can read my full narrative account of Banatah's dream sequence and what prompted him to start digging what would become his life's work here:


O lè ka ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ àkọsílẹ̀ àláa Banatah ní ṣísẹ̀-n-tẹ̀lé àti ohun tí ó gùn ún kí ó tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìwalẹ̀ ayée rẹ̀ níbí:


In his final dream, the tenth one in a series back in 1979, a man appeared in his dream who took Mohammed to a small tree on his property and pointed to its roots.


Lójú àláa àsèkágbáa rẹ̀, èyí tí ó jẹ́ ìkẹwàá nínú àkọsílẹ̀ oníṣísẹ̀ntẹ̀lé ọdún-un 1979, ọkùnrin kan fara hàn tí ó mú Mohammed lọ sí ibi igi kékeré kan nínúu ọgbàa rẹ̀, ó sì tọ́ka sí egbòo rẹ̀.


The man showed him exactly where to start digging and told him that his life would depend on it.


Ọkùnrin náà fi ojú ibi tí yóò ti bẹ̀rẹ̀ ìwalẹ̀, ó sì tún sọ fún un pé lórí iṣẹ́ ìwalẹ̀ náà ni yóò ti là.


At midnight, he saw visions of gold.


Ní ọ̀gànjọ́, ó ríran rí wúrà.


Surroundings up close appeared far away and objects farthest away were pulled up close to him.


Agbègbè tí ó sún mọ́ jìnà, àwọn ohun tí ó jìnà di fífà sún mọ́ ọ.


He was told where, when, and how to begin digging.


A sọ ibi tí yóò ti bẹ̀rẹ̀ ìwalẹ̀, ìgbà tí yó bẹ̀rẹ̀ àti bí yóò ṣe bẹ̀rẹ̀ .


The next day, when he woke up, he began to dig into the earth with his bare hands.


Lọ́jọ́ kejì, nígbà tí ó lajú sáyé, ó bẹ̀rẹ̀ síí gbẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ọwọ́ọ rẹ̀ nìkan láì lo ìtúlẹ̀.


These sunlight-flooded caves have been somewhat of a tourist attraction where people stop, pay a modest fee, and tour the quiet stillness at least four meters underground.


Ihò nísàlẹ̀ ilẹ̀ tí ìmọ́lẹ̀ oòrùn tán sínúu rẹ̀ wọ̀nyí ti di ibi ìgbafẹ́ olówó kékeré fún àwọn èèyàn láti ṣe ìrinsẹ̀ máìlì mẹ́rin lábẹ́ ilẹ̀ tí ó pa lọ́lọ́.


Some couples have even arranged wedding ceremonies there.


Àwọn àfẹ́sọ́nà kan ti ṣe ètò ìgbéyàwó níbé.


The architectural genius of these spaces reveals the finery and steadiness of Mohammed's hand - he's spent careful hours carving, smoothing, cutting, digging, and designing an intricate series of archways, cosy nooks and hidden rooms within rooms, some that have been furnished with soft mattresses and simple earth-slab shelves, while others are stark and cool with tiny, rounded windows flooding through with secret rays of sunlight appearing out of nowhere.


Bí a ṣe kọ́ àwọn ìyẹ̀wù wọ̀nyí fi iṣẹ́ ọpọlọ àti itú ọwọ́ọ Mohammed hàn - ó ti fi ìfarabalẹ̀ lọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ wákàtí fún gbígbẹ́, dídán, àti ṣíṣe iṣẹ́ ọnà sí gbogbo kọ́lọ́fín inú iyàrá àti ògiri, pẹ̀lú àwọn tìmùtìmù, àti pẹpẹ tí a fi iyẹ̀pẹ̀ mọ nínúu rẹ̀, tí àwọn yàrá mìíràn ní fèrèsé tí ìmọ́lẹ̀ oòrùn ń tàn gbà láti ibi tí ẹnìkan kò mọ̀.


Caves have carried deep spiritual and metaphorical significance throughout history.


Láti ayébáyé ni ihò nísàlẹ̀ ilẹ̀ ti jẹ́ ibi àpẹẹrẹ tí a kà sí gẹ́gẹ́ bí ibi ti ẹ̀mí.


"A whole chapter called ""Al Kahf"" or ""The Cave"" appears in the Quran."


"Odindin ìwé kan gbáko tí a pè ní ""Al Kahf"" tàbí ""Ihò nísàlẹ̀ ilẹ̀ "" jẹyọ nínúu ìwé mímọ́ọ Kuran."


"It features a Christian folktale known as the ""People of the Cave,"" in which youth, tortured for their beliefs, fled their city to find refuge in a cave and fell asleep."


"Nínúu rẹ̀ ni a ti bá ìtàn Ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ kan tí a mọ̀ sí ""Àwọn ẹni Ihò-òkúta,"" which nínú èyí tí àwọn ọ̀dọ́, jìyà àìṣẹ̀ nítorí ìgbàgbọ́ọ wọ́n sá kúrò nílùú, wọ́n sì wá ibi ihò-òkúta kan sùn sí."


When they awoke and returned, they realized the entire city had become believers.


Nígbà tí wọ́n jí, wọ́n padà sílé, wọ́n sì ṣàkíyèsí wípé gbogbo ọmọ ìlú ti di ònígbàgbọ́.


Why is Donald Trump so popular in Nigeria?


Kíni ìdí irẹ̀ tí Donald Trump ṣe l'ókìkí ní Nàìjíríà?


Trump has so many fans in southern Nigeria


Trump ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ olólùfẹ́ ní gúúsù orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà


President Donald Trump returns to the White House in Washington on August 19, 2018.


Ààrẹ Donald Trump padà sí Ilé Agbára Funfun ní Washington lọ́jọ́ 19 oṣù Ògún, ọdún-un 2018.


Image by Samira Bouaou/The Epoch Times, CC BY 2.0.


Àwòrán láti ọwọ́ọ Samira Bouaou/The Epoch Times, CC BY 2.0.


United States President Donald Trump has received low ratings across the world for his handling of international affairs - but not in some African countries like Nigeria.


Ààrẹ orílẹ̀-èdèe Amẹ́ríkà Donald Trump ti ré sí ipò ìsàlẹ̀ lójú àwọn ènìyàn kárí ayé látàrí àwọn òfin rẹ̀ àti bí ó ṣe ń ṣe ìṣàkóso ọ̀ràn tí ó jẹ mọ́ orílẹ̀-èdèe òkèèrè - àmọ́ kò rí bẹ́ẹ̀ ní àwọn orílẹ̀-èdè bíi Nàìjíríà.


"According to a recent survey by the Pew Research Centre most Nigerians ""have confidence"" that Trump ""will do the right thing in world affairs."""


"Ní kò pẹ́ kò pẹ́ yìí ni ìwádìí àyẹ̀wò tí Pew Research Centre ṣagbátẹrùu rẹ̀ fi hàn wípé ọ̀gọ̀rọ̀ ọmọ Nàìjíríà ""fi Ògún-un rẹ̀ gbárí"" wípé Trump ""yóò gbé ìgbésẹ̀ tí ó lààmìlaka nípa ti ọ̀ràn àgbáyé."""


The Pew survey results were gathered from telephone and face-to-face interviews conducted under the direction of Gallup - a Washington, DC, based analytics and advisory company.


Orí ẹ̀rọ-ìbánisọ̀rọ̀ àti ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ojúkorojú ni Gallup - iléeṣẹ́ aṣàgbéyẹ̀wò fínnífínní àti iléeṣẹ́ olùdámọ̀ràn tí ó wà ní Washington, DC fi gba èsì jọ nínú ìwádìí àyẹ̀wò èrò àwọn ènìyàn-an fún Pew.


Tweepsmap analysis of on Trump's total followers on Twitter shows that Nigerians ranked in the top five across the world:


Àgbéyẹ̀wò Tweepsmap kan tí ó dá lóríi iye àwọn tí ó ń tẹ̀lé Trump lóríi ẹ̀rọ alátagbà Twitter ṣe òfófó wípé ipò karùn-ún ni Nàìjíríà dúró sí nínú àwọn orílẹ̀-èdè márùn-ún lágbàáyé:


"Nigerian writer Adaobi Tricia Nwaubani explained to The World, a public radio show co-produced by the BBC, that Trump's ""tough guy image"" strikes a chord in Africa's most populous country:"


"Òǹkọ̀wé tí í ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà Adaobi Tricia Nwaubani làdíi rẹ̀ fún àgbáyé lórí ètò ẹ̀rọ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ kan tí ó jẹ́ àbáṣepọ̀ pẹ̀lú BBC, wípé ìrísíi Trump gẹ́gẹ́ bí ""ọkùnrin alágídí"" mú kí àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè tí ó kún fún ènìyàn jù lọ ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ó fẹ́ràn-an rẹ̀ dé góńgó:"


People admire his tough guy image and his bluntness is entertaining.


Àwọn ènìyàn fẹ́ràn-an ìhùwàsí alágídíi rẹ̀ àti pé àìfọ̀rọ̀ sábẹ́ ahọ́n-ọn rẹ̀ dùn ún gbọ́ sétí.


He's weird to Americans.


Àwọn ọmọ Amẹ́ríkà rí i bí àkàndá ènìyàn.


He's strange.


Ìhùwàsíi rẹ̀ kò bá tayé mu.


He's different from what you've had.


Kì í ṣe ẹni tí wọ́n sọ pé ó jẹ́.


But we're used to leaders who speak without restraint, who are verbally abusive when they please.


Àmọ́ irú olórí tí kì í lọ́ra sọ̀rọ̀ bí ó ti wù ú kò jẹ́ tuntun sí wa.


And so, he's not as outlandish to us as he may appear to an American.


Torí ìdí èyí, ìhùwàsíi rẹ̀ kò bàjẹ́ tó bẹ́ẹ̀ bí àwọn ọmọ Amẹ́ríkà ṣe ń rí i.


The other reason is religion.


Ìdí mìíràn ni ẹ̀sìn.


Nigerian Christians love Trump.


Àwọn Ọmọ lẹ́yìn-in Krístì nífẹ̀ẹ́ẹ Trump


Cheta Nwanze, Head of Research at SBM Intelligence told Global Voices:


Cheta Nwanze, Olórí Ìwádìí ní SBM Intelligence sọ fún Ohùn Àgbáyé:


I'd like to see exactly WHERE in Nigeria this survey was conducted.


Ó hùn mí láti mọ IBI tí wọ́n ti ṣe ìwádìí-àyẹ̀wò yìí ní Nàìjíríà.


I'm willing to bet that it was largely in southern Nigeria, which explains the love of Trump.


Mo mọ̀ dájú wípé kì í ṣe káríi gúúsù orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà, tí ó ṣàlàyé ìfẹ́ tí ọmọ Nàìjíríà ní sí Trump.


A lot of his base are evangelical Christians, from whom many Nigerians draw their inspiration.


Ọ̀pọ̀ nínú àwọn olólùfẹ́ẹ rẹ̀ l'ó jẹ́ Onígbàgbọ́, tí wọ́n ń gbójú sókè wò ó bí àwòkọ́ṣe rere.


Nigeria, with an estimated population of 200 million people, has two major religions: Christianity and Islam.


Nàìjíríà, pẹ̀lú iye ènìyàn ìlú tí ó tó ẹgbẹẹgbẹ̀rún 200 èèyàn, ní ẹ̀sìn méjì tí àwọn ènìyàn-án ń ṣe jù: ẹ̀sìn Ìgbàgbọ́ àti Ìmàle.


Muslims and Christians make up 50 percent and 48 percent of the Nigerian population respectively.


Ìmàle àti Ìgbàgbọ́ kó ìdá 50 àti ìdá 48 iye gbogbo ènìyàn t'ó ń gbé Nàìjíríà.


"The methodology of the recent poll states that the study was conducted in Nigerian ""local government areas stratified by geopolitical region."""


"Ìlànà ìwádìí náà fi hàn wípé ""iléeṣẹ́ ìjọba Ìpínlẹ̀ tí wọ́n sì pín àwọn ènìyàn sí agbègbè"" ni wọ́n ti ṣe ìwádìí àyẹ̀wò yìí."


However, Adamawa, Borno, and Yobe states in northwestern Nigeria were excluded from the study due to security concerns.


Bí ó ti wù kíó rí, kò sí ohùn àwọn Adamawa, Borno, àti ìpínlẹ̀ Yobe ní àríwá ìlà-oòrùn Nàìjíríà nínú àbájáde ìwádìí náà nítorí ọ̀rọ̀ ààbò.


Nigeria has 774 local government areas, the grassroots arm of executive governance structure in the country.


Nàìjíríà ní ìjọba ìbílẹ̀ 774, tí í ṣe ẹ̀ka aláṣẹ ìjọba ìbílẹ̀. Bákan náà ni ó ní ẹ̀ka àkóso mẹ́fàá.


There are also six geopolitical regions: North Central, Northwest, Northeast, South-south, Southeast, and Southwest.


Àárín gbùngbùn Àríwá, Àríwá Ìlà-oòrùn, Àríwá Ìwọ̀-oòrùn, Àjìǹdò-gúúsù, Ìwọ̀-oòrùn gúúsù, àti Ìlà-oòrùnun gúúsù.


Nwanze's position that Christians in southern Nigeria must have formed the core of the sample size for the Pew Research results are not unfounded.


Ọ̀rọ̀ọ Nwanze pé àwọn Onígbàgbọ́ ní gúúsù Nàìjíríà ló pọ̀ jù lọ nínú ìwádìí àyẹ̀wò Pew Research kò ṣe é má gbàgbọ́.


"The survey also showed that Nigerian Christians also ""have a more favorable opinion of the US (69 percent) than do Muslims (54 percent)."""


"Ìwádìí àyẹ̀wò náà tún fi hàn pé ọ̀pọ̀ ọmọ lẹ́yìn Krístì ní Nàìjíríà ""rí orílẹ̀-èdèe US bí ìlú tí ó dára (ìdá 69) ju bí àwọn Ìmàlé ṣe rí i lọ (ìdá 54)."""


"After the killing of top Iranian General Qasem Soleimani, by the United States, Nigeria's police chief issued a national security alert to forestall any disturbances by ""domestic interests."""


"Lẹ́yìn tí orílẹ̀-èdèe Amẹ́ríkà pa Ọ̀gágun ọmọ Iran Qasem Soleimani, ọ̀gá ọlọ́pàá tẹ ìkéde ìṣọ́ra ẹni jákèjádò orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà jáde kí ó ba ti ilẹ̀kùn ""ogun."""


"The Islamic movement in Nigeria described the US airstrike that killed Soleimani as a ""declaration of war on Iran."""


"Ẹgbẹ́ Ẹ̀sìn Ìmàle ní Nàìjíríà ṣàpèjúwe ikú oró òjò ọta ìbọn láti òkè wá tí US fi pa Soleimani gẹ́gẹ́ bí ""ìpè ogun sí Ìran."""


"Trump has been described as ""one of the most controversial world leaders in modern times."""


"A ti ṣe àpèjúwe Trump gẹ́gẹ́ bí ""ọ̀kan lára àwọn olórí àgbáyé sáà tí a wà yìí tí ó ní ọkàn líle."""


Yet, he is clearly adored by many in Nigeria.


Síbẹ̀, ọ̀pọ̀ ọmọ Nàìjíríà ló fẹ́ràn-an Trump.


Twitter di pápá ìròyìn ayédèrú lásìkò Ìdìbò ọdún-un 2019 ní Nàìjíríà


Ethnic hate speech and disinformation were rife on Twitter


Ọ̀rọ̀ Ìkórìíra Ẹ̀yà àti Ayédèrú Ìròyìn tàn ká lórí Twitter


Image remixed by Nwachukwu Egbunike


Àtòpọ̀ àwòrán láti ọwọ́ Nwachukwu Egbunike


This story is the second in a two-part series on online ethnic hate speech, disinformation and propaganda during the 2019 Nigeria elections.


Èyí ni apá kejì ìròyìn nínú àkọsílẹ̀ ẹlẹ́ka méjì lórí ọ̀rọ̀ ìkórìíra ẹ̀yà lórí ayélujára, ìròyìn ayédèrú àti ìsọkiri lásìkò ìdìbò ọdún-un 2019 lórílẹ̀-èdèe Nàìjíríà.


You can read the first part here.


O lè ka apá kìíní níbí.


In Nigeria, social media has a history of enabling ethnocentric disinformation and propaganda during elections.


Ní orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà, àwùjọ ìbánisọ̀rọ̀ orí ayélujára jẹ́ ibi tí ìròyìn ìtakora-ẹ̀yà tẹ̀gbintẹ̀gbin àti ìsọkiri ti máa ń gbilẹ̀ bíi ṣẹ́lẹ̀rú lásìkò ìdìbò.


During the 2015 elections, Twitter Nigeria descended into a bitter and binary sparring match between supporters of the then-two major contestants, Goodluck Jonathan (PDP, an Ijaw Christian) and Muhammadu Buhari (APC, a Hausa, Fulani Muslim).


Ní àsìkò ìdìbò ọdún-un 2015, Twitter Nàìjíríà kó sí ìjà àti ìsọ̀rọ̀-takora láàárín àwọn alátilẹyìn olùdíje-dupò méjèèjì tí ó lérò lẹ́yìn jù lọ lásìkò náà, ìyẹn Goodluck Jonathan (ọmọ ẹgbẹ́ẹ PDP tí ó jẹ́ kìrìsìtẹ́nì àti ọmọ Ijaw) àti Muhammadu Buhari (ọmọ ẹgbẹ́ APC tí ó jẹ́ Mùsùlùmí àti ọmọ Hausa-Fulani).


Túwítà di ohun èlò fún ìsọkiri ọ̀rọ̀ ìkórìíra ẹ̀yà àti ọ̀rọ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú.


The 2019 elections were no exception.


Àsìkò ìdìbò ọdún 2019 ò yàtọ̀ rárá.


"On February 15, Reporters Without Borders (RSF) released a statement expressing its concerns over an election campaign ""polluted by disinformation."""


"Ní ọjọ́ 15, oṣù Èrèlé ẹgbẹ́ Ajábọ̀ Ìròyìn Láìsí Àlà (RSF) ṣe àkọsílẹ̀ kan tí ó ń ṣe àfihàn èròo wọn lórí ìpolongo ìdìbò tí ""ìròyìn ayédèrú ti mú bàjẹ́ ."""


Nigerians also expressed their concerns.


Àwọn ọmọ orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà náà fi èròo wọn hàn.


Journalist Abdulbaqi Jari tweeted:


Akọ̀ròyìn Abdulbaqi Jari túwíìtì pé:


Disinformation and politics in African countries


Ìròyìn ayédèrú àti ìṣèlú ní àwọn orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Adúláwọ̀


"A 2019 study by Dani Madrid-Morales, University of Huston and Herman Wasserman, University of Cape Town concluded that ""mis- and disinformation campaigns have been used to influence political agendas"" in Nigeria, Kenya and South Africa."


"Ìwádìí ọdún-un 2019 kan láti ọwọ́ Dani Madrid-Morales ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Huston àti Herman Wasserman ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Cape Town fẹnukò pé ""ìròyìn irọ́ àti ìròyìn ayédèrú ni wọ́n ti máa ń lò láti fi mú ìfẹ́-inú àwọn olóṣèlú ṣẹ"" ní orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà, Kenya àti South Africa."


"The high exposure to disinformation in social media especially during electoral campaigns, leads to a ""distrust"" among social media users ""because that's where they find 'fake news' most often,"" Madrid-Morales asserted."


"Ọ̀pọ̀ Ìròyìn ayédèrú lórí àwọn àwùjọ ìbánisọ̀rọ̀ orí ayélujára pàápàá lásìkò ìpolongo ìbò máa ń fa ""àìgbara-eni-gbọ́ "" láàárín àwọn tí wọ́n ń lo àwùjọ ìbánisọ̀rọ̀ orí ayélujára ""nítorí pé ibẹ̀ ni wọ́n ti ń rí 'ìròyìn ayédèrú' lọ́pọ̀ ìgbà,"" Madrid-Morales sọ̀rọ̀."


My ethnographic study between October 28, 2018, and May 29, 2019, that covered the 2019 Nigerian elections held on February 23 (to elect a president and a national assembly), and March 9 (to elect governors and state houses of assembly) revealed two major categories of false information: ethnocentric driven disinformation and political propaganda.


Ìwádìí mi lórí onírúurú ẹ̀yà láàárín ọjọ́ 28, oṣù Ọ̀wàrà ọdún-un 2018 àti ọjọ́ 29 oṣù Èbìbí, ọdún-un 2019 lórí ìdìbò ọdún-un 2019 lórílẹ̀-èdèe Nàìjíríà tó wáyé ní ọjọ́ 23, oṣù Èrèlé (láti dìbò yan ààrẹ àti aṣòfin sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti orílẹ̀-èdè) àti ọjọ́ 9, oṣù Erénà (láti yan gómìnà àti aṣòfin sí ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin ti ìjọba ìpínlẹ̀) ṣe àfihàn ìṣẹ̀lẹ̀ ìròyìn ayédèrú méjì pàtàkì kan: ìròyìn ayédèrú tó tako ẹ̀yà kan àti ìsọkiri láti mú èrò inú àwọn olóṣèlú ṣẹ.


Ethnically charged disinformation


Ìròyìn Ayédèrú tó tako ẹ̀yà


Peter Obi, the running mate of the opposition People's Democratic Party (PDP) presidential candidate Atiku Abubakar, was a victim of ethnocentric disinformation during the last elections.


Peter Obi, igbá kejì Atiku Abubakar tí ó jẹ́ òǹdíje-dupò ẹgbẹ́ òṣèlú (PDP) jẹ́ ẹni tí ó dojú kọ ìpalára ìròyìn ayédèrú tó tako ẹ̀yà lásìkò ìdìbò tó kọjá.


Obi was the former governor of Anambra State, in southeast Nigeria.


Obi jẹ́ gómìnà ìgbà kan rí ní ìpínlẹ̀ Anambra ní gúúsù-ìlà oòrùn Nàìjíríà.


"A Twitter account supporting the Buhari-Osinbajo campaign, Coalition of Buhari-Osibanjo Movement, shared a tweet (Figure 1) which accused Obi of ""deporting"" northerners from Anambra State as governor."


"Ìkànni Túwítà kan tí ó ń ṣe àtìlẹyìn ìpolongo fún Buhari-Osinbajo, Coalition of Buhari-Osinbajo Movement pín Túwíìtì kan (Atọ́ka 1) tí ó ń fẹ̀sùn kan Obi pé ó ""lé àwọn ará àríwá orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà kúrò ní ìpínlẹ̀ Anambra nígbà tí ó jẹ́ gómìnà."


Figure 1: Screenshot of a tweet by Coalition of Buhari-Osibanjo Movement accusing Obi of 'deporting' northerners.


"Àwòrán 1: Àwòrán Túwíìtì kan láti ọwọ́ Coalition of Buhari-Osibanjo Movement tí ó ń fẹ̀sùn kan òbí pé ó ṣe ""ìdápadà"" àwọn ará àríwá sí ìlúu wọn."


Figure 2: Screenshot of a tweet by Nasir El-Rufia


Atọ́ka 2: Àwòrán Túwíìtì kan láti ọwọ́ Nasir El-Rufia


"This charge was amplified by Nasir El-Rufai, Governor of Kaduna State and member of the ruling APC, who tweeted (Figure 2) that Obi was ""a tribal bigot."""


"Gómìnà ìpínlẹ̀-ẹ Kaduna àti ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú tí ó ń ṣè ìjọba lọ́wọ́, Nasir El-Rufai, mú ẹ̀sùn yìí rinlẹ̀ sí i, ó túwíìtì (Atọ́ka 2) pé Obi jẹ́ ""ẹni tí ó ń ṣe ìyàtọ̀ọ̀tọ̀ ẹ̀yà."""


This, according to El-Rufai, made Obi unfit to be a vice president of Nigeria.


Ohun tí El-Rufai sọ yìí ò mú kí ipò igbákejì ààrẹ tọ́ fún Obi.


Read more: Nigerian governor warns foreign governments: Interfere in our elections and 'go back in body bags'


Kà sí i: Gómìnà kan ní Nàìjíríà kìlọ̀ fún ìjọba ilẹ̀ òkèèrè: Ẹ dá sí ọ̀rọ̀ ìdìbò wa kí 'ẹ padà sí ìlú yín ní òkú'


What really happened?


Kí ni ohun tí ó ṣẹlẹ̀ gan-an?


"In July 2013, 67 Nigerians, mostly from the Igbo ethnic group, ""were deported all the way from Lagos and dumped at almost the same spot at the popular Upper Iweka area"" in Onitsha, Anambra State, reported the Nigerian Vanguard newspaper."


"Ilé-iṣẹ́ ìwé ìròyìn Vanguard jábọ̀ wípé ní oṣù Agẹmọ ọdún-un 2013, ọmọ Nàìjíríà 67 tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn wá láti ilẹ̀-ẹ Igbo ni ""wọ́n dá padà láti Èkó tí wọ́n sì pa wọ́n tì sí ibi kan náà ní agbègbè Upper Iweka"" tí ó gbajúmọ̀ ní Onitsha, Ìpínlẹ̀ Anambra."


"Obi, who was then the governor of Anambra State, described this action by his Lagos State colleague, Tunde Fashola, as ""illegal, unconstitutional, and a blatant violation of the human rights of the deportees."""


"Obi, tí ó jẹ́ gómìnà ìpínlẹ̀ Anambra ní ìgbà náà, ṣàpèjúwe ìhùwàsí yìí tí akẹgbẹ́-ẹ ""ẹ̀ Túndé Fáṣọlá ní ìpínlẹ̀ Èkó hù gẹ́gẹ́ bí ""ohun tí kò bá òfin mu àti ìrúfin ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn àwọn ẹni tí ó di èrò ìlúu wọn."""


Following the public fury that this action generated, Premium Times reported that Obi was also guilty of the same action:


Lẹ́yìn ìbínúu gbogboògbò tí ọ̀rọ̀ yìí fà, Premium Times jábọ̀ pé Obi náà jẹ̀bi irú ọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀:


In 2011, he repatriated child beggars back to Ebonyi and Akwa Ibom states, both in southern Nigeria.


Ní 2011, ó lé àwọn atọrọbárà tó jẹ́ ọmọdé padà sí ìpínlẹ̀ Ebonyi àti Akwa Ibom, ní apá gúúsù orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà.


Figure 3: Screenshot of a tweet by Jubril A. Gawat


Atọ́ka 3: Àwòrán Túwíìtì kan láti ọwọ́ Jubril A. Gawat


While Obi did indeed deport beggars back to states in Southern Nigeria, he did not deport northerners and the accusation tweeted (Figure 1) by the Coalition of Buhari-Osibanjo Movement Twitter account was inaccurate.


Nígbà tí Obi dá àwọn oníbárà padà sí àwọn ìpínlẹ̀ ní Gúúsù Nàìjíríà lóòótọ́, kò lé àwọn ará Àríwá, ẹ̀sùn tí ìṣàmúlò-o Twitter ẹgbẹ́ alátìlẹ́yìn-in Coalition of Buhari-Osinbajo Movement túwíìtì (Atọ́ka 1) kò gún régé.


"Rather it was APC's Tunde Fashola, who in December 2014, ""deported 70 northerners, found publicly begging"" back to Kano State, according to the online investigative newspaper Sahara Reporters."


"Kódà Túndé Fáṣọlá ti ẹgbẹ́ APC ni ó ""ṣe ìdápadà àwọn ará Àríwá 70 sí ìpínlẹ̀-ẹ Kano nítorí wọ́n tọrọ bárà"" gẹ́gẹ́ bí ìwé ìròyìn aṣèwádìí lórí ayélujára Sahara Reporters ṣẹ jábọ̀."


However, this ethnically motivated disinformation was employed by APC supporters on Twitter to discredit their opponent.


Bẹ́ẹ̀ àwọn agbèsẹ́yìn egbẹ́ òṣèlú APC ni wọ́n ṣàmúlò ìròyìn ayédèrú tó tako ẹ̀yà kan yìí láti fi bu ẹnu àtẹ́ lu òǹdíje-dupò lábẹ́ àsíá ẹgbẹ́ tó tako ẹ̀gbẹ́ẹ wọn.


"For instance, Jubril A. Gawat recently appointed as Lagos State's senior special assistant on new media tweeted that (Figure 3) a vote for opposition candidate Atiku Abubakar ""is a vote for Igbo."""


"Fún àpẹẹrẹ, Jubril Gawat tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ yàn sípò aṣèrànwọ́ Gómìnà pàtàkì lórí ẹ̀rọ ìgbéròyìnjáde ìgbàlódé tuntun túwíìtì pé (Atọ́ka 3) ìbò kan fún òǹdíje-dupò ẹgbẹ́ atako Atiku Abubakar ""jẹ́ ìbò fún ẹ̀yà Igbo."""


Nigeria is a country where ethnic identities run deep.


Nàìjíríà jẹ́ orílẹ̀-èdè kan tí ọ̀rọ̀ ẹ̀yà ti rinlẹ̀ gan-an.


"These divisions are usually exploited during elections by politicians because of the obvious need to pitch their opponents into opposing camps of ""we"" versus ""them."""


"Àwọn olóṣèlú sì máa ń sa ẹ̀yàmẹyà yìí bí oògùn ní àsìkò ìdìbò nítorí wọ́n máa ń nílò láti pín àwọn ènìyàn sí ẹgbẹ́ ""àwa"" pẹ̀lú ""wọn."""


Hence, the allegations that Obi deported northerners was meant to re-ignite the ethnic animosities between the Igbo and Hausa, Fulani that led to the Nigerian Civil War.


Nítorí náà, wọ́n ní í lọ́kàn láti fi ẹ̀sùn tí wọ́n fi kan Obi pé ó lé àwọn ará Àríwá padà sí ìlú wọn rú inúnibíni tí ó ti wà tẹ́lẹ̀ láàárín ẹ̀yà Igbo àti Hausa tí ó fa Ogun Abẹ́lée Nàìjíríà.


The aim of these disinformation campaigns was to paint Obi as a Biafran ethnic irredentist.


Èròǹgbà wọn pẹ̀lú ìpolongo àwọn ìròyìn ayédèrú yìí ni láti ṣe àfihàn Obi gẹ́gẹ́ bí ajìjàǹgbara fún ẹ̀yà Biafra.


Located in southeastern Nigeria, the breakaway Republic of Biafra, which lasted for three years through a bitter civil war between 1967 to 1970, is largely populated by the Igbo.


Ẹ̀yà tó wà ní Gúúsù-ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà, tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn jẹ́ ọmọ Igbo gbìyànjú láti ya kúrò lára orílẹ̀-èdè nípasẹ̀ ogun abẹ́lé tí ó wáyé fún ọdún mẹ́ta láàárín ọdún 1967 sí 1970.


"Thus, Figure 3 proclamation that ""a vote for Atiku is a vote for Igbo..."" was aimed to revive the ghost of the acrimonious ethnic hatred that pitched Hausa against Igbo."


"Fún ìdí èyí, wọ́n ní í lọ́kàn láti lo àkọsílẹ̀ inú atọ́ka 3 tí ó sọ pé ""Ìbò kan fún Atiku jẹ́ ibo fún ẹ̀yà Igbo..."" fi jí òkú ìkórìíra ẹ̀yà tẹ̀gbintẹ̀gbin tí ó ti wà láàárín ẹ̀yà Hausa àti Igbo."


In 2019 elections, this meant that Atiku is a supporter of the Igbo who had once tried to break away from Nigeria.


Ní àsìkò ìdìbò ọdún-un 2019, èyí túmọ̀ sí pé Atiku jẹ́ agbèsẹ́yìn ẹ̀yà Igbo tí wọ́n ti fìgbà kan gbìyànjú láti pínyà kúrò nínú orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà.


Statements in Figures 1-3 convey strong emotions capable of reopening pent up memories, which in most cases have still not received closure, from both sides of the divide.


Àkọsílẹ̀ inú atọ́ka 1 dé 3 ń ṣe àfihàn àwọn èrò tí ó lágbára láti jí ìṣẹ̀lẹ̀ àtijọ́ tí ó ti relẹ̀, tí kòì tí ì tán nínú àwọn ẹ̀yà méjèèjì.


"The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) maintains that disinformation like this targets the ""vulnerability or partisan potential of recipients"" by turning them into ""amplifiers and multipliers."""


"Àjọ UNESCO sọ pé ìròyìn ayédèrú báyìí máa ń lapa lára àwọn ""tí ó mọ̀ díẹ̀ káàtó tí ìpalára lè bá tí ó ń gbà á"" yóó sì sọ wọ́n di ""aláriwo àti alápìínká ìròyìn náà."""


Ethnically-charged electoral campaigns not only exploit deeply rooted prejudices but also morph recipients into disseminators of false information.


Ìpolongo ìbò tí ó bá ti ń tako ẹ̀yà kan máa ń fi ẹ̀tanú tó rinlẹ̀ sínú ọkàn àwọn tí ó ń gbọ́ ọ, ó sì máa ń sọ àwọn olùgbọ́ yìí di alápìínká ìròyìn ayédèrú.


Fabricated claims of Yoruba burning Igbo shops in Lagos


Irọ́ tí wọ́n pa pé àwọn Yorùbá ń tiná bọ ìsọ̀ àwọn ọmọ Igbo nílùú Èkó


Figure 4: Screenshot of a tweet [flagged and pulled down by Twitter] by Chioma spreading disinformation of Yoruba burning Igbo shops in Lagos


Atọ́ka 4: Àwòrán Túwíìtì kan [ti Twitter lòdì sí tí wọ́n sì yọ kúrò] láti ọwọ́ Chioma tí ó ń ṣe ìtànká ìròyìn ayédèrú pé àwọn Yorùbá ń dáná sun ìsọ̀ àwọn Igbo nílùú Èkó.


Similarly, ethnocentrism was also used by PDP supporters on Twitter to drive votes against the APC in Lagos State.


Bákan náà, àwọn agbèsẹ́yìn ẹgbẹ́ẹ PDP náà lo ọ̀rọ̀ ìdójúkọ ẹ̀yà yìí láti kó ìbò ju ẹgbẹ́ẹ APC lọ ní ìpínlẹ̀ Èkó.


Figures 4 and 5 show tweets by a PDP sympathizer alleging that Yoruba had set Igbo shops in Lagos on fire.


Atọ́ka 4 àti 5 ń ṣàfihàn àwòrán Túwíìtì láti ọwọ́ abánikẹ́dùn PDP kan tí ó ń sọ pé àwọn Yorùbá ti ń ti iná bọ ìsọ̀ àwọn ọmọ Igbo nílùú Èkó.


The stories were false and were quickly dispelled by the Lagos State Police.


Irọ́ ni àwọn ìròyìn náà, Àjọ Ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Èkó sì tètè fi òtítọ́ hàn láti pa á rẹ́.


A Facebook post, using nearly the same words from Figure 4, and a picture depicting roads blocked by burning tires, circulated the same false claims.


Àkọsílẹ̀ orí Facebook kan tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ ṣàmúlò gbogbo ọ̀rọ̀ inú àwòrán atọ́ka 4, pẹ̀lú àwòrán ibi tí wọ́n ti fi táyà tó ń jó dí ọ̀nà náà ṣe àpínká ìròyìn irọ́ náà.


The photo used was from a February 24, 2017 protest that took place in a province near Pretoria, South Africa, reported African Check.


African Check jábọ̀ pé àwòrán tí wọ́n lò yìí jẹ́ àwòrán kan lati ibi ìfẹ̀hónúhàn kan ni ọjọ́ 24 oṣù Èrèlé ọdún 2017 tí ó wáyé ní agbègbè kan nítòsí Pretoria ní orílẹ̀ èdè South Africa.


Figure 5: Screenshot of a tweet spreading disinformation of Yoruba burning Igbo shops in Lagos II


Atọ́ka 5: Àwòrán Túwíìtì kan tí ó ń ṣe ìtànká ìròyìn ayédèrú kan pé àwọn Yorùbá ń tiná bọ ìsọ̀ àwọn ọmọ Igbo nílùú Èkó II


Political propaganda


Ìsọkiri láti mú èrò inú àwọn olóṣèlú ṣẹ


On February 13, Twitter user Souljah tweeted (Figure 6) that Ballard Partners, a PR firm based in Washington DC, which was allegedly hired as a publicist for the Abubakar presidential campaign, had conducted a poll which predicted a loss for the opposition PDP presidential candidate.


Ní ọjọ́ 13 oṣù Èrèlé, olùṣàmúlò Túwítà kan Souljah túwíìtì (Atọ́ka 6) pé Ballard Partners, tí ó jẹ́ iléeṣẹ́ Alukoro kan tí wọ́n gbà síṣẹ́ tí ó kalẹ̀ sí Washington DC, láti ṣe ìpolongo fún Abubakar gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ, ṣe ìwádìí àyẹ̀wò lábẹ́lẹ̀ kan tí ó ti ṣàpẹẹrẹ ìfìdírẹmi òǹdíje-dupò lábẹ́ àsiá ẹgbẹ́ alátakò, ìyẹn PDP.


The result of the survey was conveyed in a letter signed by Brian Ballard, head of Ballard Partners, on February 5, and addressed to Olusola Saraki, the Director-General of Abubakar's campaign.


Ní ọjọ́ 5, oṣù Èrèlé, ìwé àbájáde ìwádìí náà tí Brian Ballard, adaríiléeṣẹ́ Ballard Partners buwọ́lù tẹ Olúṣọlá Saraki, tí ó jẹ́ adarí pátápátá fún ìpolongo ìbò Abubakar lọ́wọ́.


Souljah's tweet went viral with over 1 million likes and 1 million retweets for obvious reasons.


Túwíìtì Souljah tàn káàkiri tí ènìyàn ẹgbẹẹgbẹ̀rún kan fẹ́ràn-an rẹ̀, tí ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn-án sì ṣe àtúnpín-in rẹ̀ fún ìdí tí ò f'ara sin.


The presidential election was previously slated to hold on February 16 (later postponed to February 23) and, with this poll coming three days before the elections, would have been catastrophic for the opposition PDP.


Wọ́n gbé ọjọ́ ìdìbò láti yan ààrẹ sí ọjọ́ 16 oṣù Èrèlé (tí wọ́n padà sún un síwájú sí ọjọ́ 23 oṣù Èrèlé), nǹkan ò bá bàjẹ́ fún ẹgbẹ́ asàtakò PDP pẹ̀lú àbájáde ìwádìí tí ó ń fara hàn ní ọjọ́ mẹ́ta kí ìdìbò ó tó wáyé yìí..


Read more: Nigeria postpones 2019 general elections hours before polls open, citing 'logistics and operations' concerns


Kà sí i: Nàìjíríà sún ìdìbò gbogboògbò ọdún-un 2019 síwájú nígbà tí ìdìbò kú ìwọ̀n-ọn wákàtí nítorí ọ̀rọ̀ 'ètò àti ìlànà ìmúṣẹ́ṣe'


Figure 6: Screenshot of a tweet by Souljah


Atọ́ka 6: Àwòrán Túwíìtì kan láti ọwọ́ Souljah


"However, by the evening of February 13, Ballard Partners refuted the said survey (Figure 7) which they described as ""fraudulent"" and maintained that they had not ""conducted any survey research on behalf of the People's Democratic Party of Nigeria."""


"Sùgbọ́n ní ìrólẹ́ ọjọ́ 13 oṣù Èrèlé, Ballard Partners ní àbájáde ìwádìí náà kò rí bẹ́ẹ̀ (Atọ́ka 7) tí wọ́n ṣe àpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí i ""jìbìtì,"" wọ́n sì fi ìdíi rẹ̀ múlẹ̀ pé àwọn kò ""ṣe ìwádìí kankan fún ẹgbẹ́ òṣèlú PDP."""


"Ose Anenih, a PDP supporter reported some of the APC Twitter sympathizers who circulated the fake poll to the Twitter handle of the Nigerian police and the Independent Electoral Commission, the electoral umpire, for ""criminally and illegally"" trying to ""interfere with free and fair elections."""


"Ose Anenih, tí ó jẹ́ agbèsẹ́yìn ẹgbẹ́ PDP ṣe ìfisùn lára àwọn ará APC orí Túwítà tí wọ́n ṣe ìtànká àbájáde ìwádìí náà sí ìkànni àwọn ọlọ́pàá orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà àti àjọ tí ó ń ṣe àmójútó ọ̀rọ̀ ìdìbò, INEC fún ""ìwà ọ̀daràn àti ohun tí ó lòdì sófin"" tí ó ń gbìyànjú ""láti dí ìdìbò tí ó yẹ kí ó lọ nírọ̀rùn lọ́wọ́ ."""


But this was not the only case of weaponizing disinformation for political propaganda that was witnessed online during the elections.


Ṣùgbọ́n èyí kì í ṣe ìgbà àkọ́kọ́ tí wọ́n máa fi ìròyìn ayédèrú mú èrò inú àwọn olóṣèlú ṣẹ lórí ayélujára ní àsìkò ìdìbò.


Figure 7: Screenshot of a tweet by Ballard and Partners refuting a fake poll attributed to them.


Atọ́ka 7: Àwòrán Túwíìtì kan láti ọwọ́ iléeṣẹ́ Ballard and Partners tí í sẹ́ ayédèrú ìwádìí tí wọ́n purọ́ mọ́ wọn pé wọ́n ṣe.


The many lies of a presidential aide


Ọ̀pọ̀lọpọ̀ irọ́ olùrànlọ́wọ́ ààrẹ


Figure 8: Screenshot of a tweet by Lauretta Onochie, aide to the Nigerian president


Atọ́ka 8: Àwòrán Túwíìtì kan by Lauretta Onochie, láti ọwọ́ Lauretta Onochie, tí ó jẹ́ olùrànlọ́wọ́ fún ààrẹ


On December 4, 2018, Lauretta Onochie, presidential aide to Buhari [then incumbent presidential candidate] tweeted (Figure 8) a picture with food and 500 naira notes that was purportedly shared with the crowd that attended Abubakar's presidential rally in Sokoto in northwest Nigeria, the previous day.


Ní ọjọ́ 4, oṣù Ọ̀pẹ, ọdún-un 2018 Lauretta Onochie, tí ó jẹ́ olùrànlọ́wọ́ fún Buhari [tí ó jẹ́ òǹdíje-dupò ààrẹ lásìkò náà] túwíìtì (Atọ́ka 8) àwòrán kan pẹ̀lú oúnjẹ àti owóo náírà 500 tí wọ́n ní wọ́n pín fún àwọn èrò lọ́jọ́ kejì ìrìnde ìpolongo ìdìbò fún Abubakar gẹ́gẹ́ bí ààrẹ ní Sokoto, apá àríwá-ìlà oòrùn orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà ní àná ọjọ́ náà.


"Onochie's allegations were completely false. In fact, the picture she shared ""was taken in February 2017"" at an event unrelated to ""electioneering,"" Chuba Ugwu pointed out in a reply to her tweet."


"Irọ́ pátápátá ni àwọn ẹ̀sùn Onochie. Kódà, níbi òde kan tí kò tan mọ́ ""ọ̀rọ̀ ìdìbò"" ni a ti ya àwòrán náà nínú ""oṣù Èrèlé ọdún-un 2017″, Chuba Ugwu tan ìmọ́lẹ̀ sí èyí nínú èsì sí túwíìtì rẹ̀ kan."


"Onochie appears to be a specialist in disseminating falsehoods. The International Centre for Investigative Reporting (ICIR), an online news portal, analysed over 1,000 images shared on Twitter by Onochie between August 1, 2018, and July 31, 2019. The analysis revealed that ""in at least 12 cases"" Onochie ""had used inaccurate pictures."""


"Onochie jẹ́ ògbóǹtarìgì níbi ká máa ṣe àpínká ìròyìn ayédèrú. Iléeṣẹ́ agbéròyìnjáde orí ayélujára kan tí ó ń ṣe ìwádìí ìjábọ̀ ìròyìn (ICIR), ti ṣe àgbéyẹ̀wò àwòrán tó ju 1,000 lọ tí Onochie ti pín sórí Twitter láàárín ọjọ́ 1, oṣù Ògún ọdún-un 2018 àti ọjọ́ 31, oṣù Agẹmọ ọdún-un 2019. Àgbéyẹ̀wò náà fi hàn pé ó kéré tán ""ìgbà méjìlá"" ni Onochie ""ti lo àwòrán tí kò yẹ."""


Online hate speech: a crime in Nigeria


Ọ̀rọ̀ Àtakò lórí Ayélujára: ọ̀ràn ní Nàìjíríà


"Section 26 of Nigeria's Cybercrime Act prohibits ""use of threats of violence and insulting statements to persons based on race, religion, colour, descent or national or ethnic origin."""


"Abala 26 òfin Nàìjíríà nípa ọ̀ràn orí ayélujára kọ ""lílérí ìjà àti lílo ọ̀rọ̀ èébú sí àwọn èèyàn nítorí ẹ̀yàa wọn, ẹ̀sìn-in wọn, àwọ̀-ọ wọn, ìràn-an wọn tàbí orílẹ̀-èdèe wọn."""


Convicted persons risk a five-year jail term or a fine not less than 10 million nairas [about $28,000 United States dollars] or both.


Àwọn ẹni tí adé ìwà náà bá ṣí mọ́ lórí á fi ẹ̀wọ̀n ọlọ́dún-márùn-ún gbára tàbí kí wọ́n san owó ìtanràn tí kò dín ní ẹgbẹẹgbẹ̀rún 10 owóo naira [tí ó ń lọ bí i $28,000] tàbí méjèèjì.


In March this year, Enough is Enough Nigeria (EIE), a youth-based movement and Paradigm Initiative (PI), a digital rights policy and advocacy group, instituted a court case in an Abuja court against Onochie and Gbenga Olorunpomi, an aide to Kogi State governor.


Ní oṣù Ẹrẹ́nà ọdún yìí, Enough is Enough Nigeria (EIE), tí ó jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ kan àti Paradigm Initiative (PI), tí ó jẹ́ ẹgbẹ́ aṣòfin àti ajàfẹ́tọ̀ọ́ ẹni lórí ẹ̀rọ-ayárabíàṣá, ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìpèlẹ́jọ́ Onochie àti Gbénga Ọlọ́runpomi tí ó jẹ́ olùrànlọ́wọ́ gómìnà ìpínlẹ̀-ẹ Kogi lẹ́jọ́ ní Ilé-ẹjọ́ kan ní Abuja.


"The two organisations compiled instances of hate speech ""gathered from online comments"" made by Onochie and Olorunpomi which they deemed to be in violation of Nigeria's Cybercrime Act of 2015."


"Àjọ méjèèjì yìí ""ṣe àkópọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ àtakò tí ó jẹ́ ọ̀rọ̀ Onochie àti Ọlọ́runpomi lórí ayélujára"" tí wọ́n rí i pé ó rú òfin orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà nípa ọ̀ràn orí ayélujára ti 2015."


Read more: How will propaganda shape Nigeria's 2019 presidential elections?


Kà sí i: Báwo ni ìsọkiri yóò ṣe to ìdìbò ààrẹ orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà ti 2019?


An army of Twitter warriors propagating falsehoods


Àkójọpọ̀ àwọn ajagun orí Twitter tí wọ́n ń ṣe àpínká irọ́


Most of the instances highlighted above were not mere happenstance. Rather, there was a deliberate and systematic effort to pass off lies as true information.


Púpọ̀ nínú àwọn àpẹẹrẹ tí a ṣe lókè yìí kì í ṣe ohun tí wọn kò mọ̀-ọ́n-mọ̀ ṣe. Wọ́n dìídì gbìyànjú láti ṣe àpínká irọ́ bí i pé òótọ́ ni.


"This is not surprising considering that both APC and PDP engaged an army of online warriors to either ""neutralize adverse"" social media reports or ""fend off"" attacks during the campaign periods."


"Èyí kò yani lẹ́nu rárá nítorí a rí i pé APC àti PDP ni wọ́n di ajagun orí ayélujára láti lè ṣe ""ìmúwálẹ̀ ìjábọ̀ búburú"" lórí ayélujára nípa wọn tàbí láti ""gbèjà"" níbi ìdojúkọ lásìkò ìpolongo ìbò."


"Each side engaged ""cyber troops"" - ""government or political party actors tasked with manipulating public opinion online."""


"Ẹgbẹ́ méjèèjì ni ó ṣe àmúlò ""ajagun orí ayélujára"" - ""àwọn akópa nínú ìjọba tàbí ẹgbẹ́ òṣèlú tí wọ́n fún ní iṣẹ́ láti tọwọ́bọ ọpọlọ àwọn ará ìlú láti yí èròo wọn padà lórí ayélujára."""


"This year's elections were a repeat of 2015, where both APC and PDP engaged in ""disinformation, misinformation, propaganda"" campaigns on social media that were ""carefully designed to hoodwink the unsuspecting electorate,"" asserts Eshemokha Austin Maho, a Nigerian media scholar."


"Ìdìbò ọdún yìí jẹ́ àṣẹtúnṣe ti 2015, níbi tí APC àti PDP ti kópa nínú ìtànká ìròyìn ayédèrú àti irọ́ pẹ̀lú ìsọkiri láti mú èrò àwọn olóṣèlú ṣẹ ""nínú àwọn ìpolongo wọn lórí àwùjọ ayélujára tí wọ́n ""fara balẹ̀ ṣètò láti fi tan àwọn olùdìbò tí kò fura, ""báyìí ni Eshemokha Austin Maho, tí ó jẹ́ ọ̀mọ̀wé Nàìjíríà kan nípa ìkéde àti ìgbéròyìnjáde ṣe sọ."


"They achieved this through the creation of ""bogus social media accounts"" from which ""smear campaigns"" and ""doubtful information and propaganda"" were disseminated."


"Wọ́n rí èyí ṣe nípasẹ̀ ""ìdásílẹ̀ àwọn ìkànnì irọ́ lórí ayélujára ""níbi tí wọ́n ti ń pín ""ọ̀rọ̀ ibanilórúkọjẹ́ "" àti ""ìròyìn tí kò ṣe é fọkàn tán pẹ̀lú ìsọkiri láti mú èrò àwọn olóṣèlú ṣẹ."""


The resultant impact was that Twitter became a battleground of ethnocentric disinformation and political propaganda before, during and in the immediate aftermath of the 2019 elections in Nigeria.


Àbájáde tí ipa wọn kó ni pé Twitter di pápá ìròyìn ayédèrú tí ó ń ṣe ẹlẹ́yàmẹyà àti ìsọkiri láti mú èrò àwọn olóṣèlú ṣẹ ṣáájú àsìkò ìdìbò, ní àsìkò ìdìbò àti lẹ́yìn ìdìbò ọdún-un 2019 lórílẹ̀-èdèe Nàìjíríà.


Àròkọ yìí jẹ́ apá kan nínú ọ̀wọ̀ọ́ àwọn àkọsílẹ̀ tí ó ń ṣe àgbéyẹ̀wò ìkọlura pẹ̀lú ẹ̀tọ́ ẹni lórí ayélujára nípasẹ̀ àwọn ìlànà bí i pípa òpó ìbánisọ̀rọ̀ àti ìròyìn ayédèrú ní àsìkò tí ọ̀rọ̀ ìṣèlú pàtàkì bá ń wáyé ní orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Adúláwọ̀ méje: Algeria, Ethiopia, Mozambique, Nigeria, Tunisia, Uganda, and Zimbabwe.


Àjọ tí ó ń ṣàmójútó ẹ̀tọ́ ẹni lórí ẹ̀rọ Africa Digital Rights Fund ti The Collaboration on International ICT Policy for East and Southern Africa (CIPESA) ni ó ṣe agbátẹrù iṣẹ́ yìí.


Africa's creative industries get a half-billion-dollar boost by big banks to reap the vast fortunes lying in wait'


Ilẹ̀-Adúláwọ̀ rí àbọ̀ ẹgbẹẹgbẹ̀rún-lọ́nà-ẹgbẹ̀rún owóo dollar láti ọ̀dọ̀ Ilé-ìfowópamọ́sí ńláńlá fún ìgbéfúkẹ́ Iléeṣẹ́ ọgbọ́n àtinudá


Screenshot of Nigerian artist D'banj speaking at CAX Weekend in Cairo, Egypt, 2018.


Àwọn ọlọ́gbọ́n àtinudá Ilẹ̀-Adúláwọ̀ gbọdọ̀ 'ká èso ọrọ̀ tí ó pọ̀ tí ó ń dúró fún kíká'


"Dbanj told investors that ""content is the next crude oil"" and must be respected as much."


"Àgékù àwòrán ọ̀kọrin ọmọ orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà D'banj ń sọ̀rọ̀ níbi ètò Ọjọ́ Ìsinmi CAX ní Cairo, Egypt, ọdún-un 2018. Dbanj sọ fún olùdókoòwò wípé ""iṣẹ́ àtinúdá ni epo rọ̀bì tí ọpọ́n sún kàn"" tí ó sì yẹ kí a bu ìyìn fún."


In recent years, cultural and creative industries have played a growing role in developing economies, in terms of their economic contribution as well as their power to effect social change and cultural engagement.


Ó ti pẹ́ tí àwọn iléeṣẹ́ ìgbélárugẹ àṣà àti ọgbọ́n àtinudá ti ń ṣe ohun mèremère ní ti ìdàgbàsókè ọrọ̀ Ajé, ní ti ipa tí wọ́n ń kó àti agbára tí ó wà níkàáwọ́ wọn láti mú àyípadà dé bá àwùjọ àti ìpàṣípààrọ̀ àṣà.


"In 2013, cultural and creative industries (CCI) generated $2,250 billion United States dollars worth of revenue and 29.5 million jobs worldwide [but] only 3 percent of these jobs came from Africa and the Middle East, according to a 2013 study by the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) called ""Cultural time."""


"Lọ́dún-un 2013, iléeṣẹ́ ìgbélárugẹ àṣà àti ọgbọ́n àtinudá (CCI) rí owó ẹgbẹẹgbẹ̀rún-lọ́nà-ẹgbẹ̀rún 2,250 dollar ti Ìṣọ̀kan Orílẹ̀-èdèe Amẹ́ríkà àti iṣẹ́ tí ẹgbẹẹgbẹ̀rún 29.5 kárí ayé [àmọ́] ìdá 3 àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí wá láti Ilẹ̀-Adúláwọ̀ àti Àárín gbùngbùn Ìlà-Oòrùn tí ó jẹ́ agbègbè àwọn aráa Lárúbáwá, ìyẹn gẹ́gẹ́ bí ìwádìí àyẹ̀wò fínnífínní Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé fún Ẹ̀kọ́, Ìwádìí Ìjìnlẹ̀ àti Àṣà (UNESCO) ọdún-un 2013 tí a pè ní ""Àsìkò Àṣà"" kan ti ṣe fi hàn."


"For this reason, African Export-Import Bank (Afreximbank) in collaboration with UNESCO and African Development Bank Group, developed the Creative Africa Exchange (CAX) as a ""catalyst that brings together the identified assets and resources within the creative industry"" to consolidate, monetize and impact African creative and cultural economies, according to the CAX website."


"Torí ìdí èyí, Ilé-ìfowópamọ́sí Ọjà títa sókè òkun-àti-kíkó ọjà wọlé (Afreximbank) pẹ̀lú àbáṣepọ̀ọ UNESCO àti Ẹgbẹ́ Ilé-ìfowópamọ́sí Ìdàgbàsókè Ilẹ̀-Adúláwọ̀, ṣe àgbékalẹ̀ Ìpàṣípààrọ̀ Ọgbọ́n Àtinudá Ilẹ̀-Adúláwọ̀ - Creative Africa Exchange (CAX) tí yóò ""dúró gẹ́gẹ́ bíi ohun tí yóò ṣe àmúpapọ̀ àwọn nǹkan ọrọ̀ àti àlùmọ́nì tí ó wà nínú iléeṣẹ́ ọgbọ́n àtinudá"" tí yóò ṣe àgbéró, mú owó wọlé àti lapa rere lára àwọn ọlọ́gbọ́n àtinudá àti àwọn oníṣẹ́ àṣà, bí ibùdó ìtakùn àgbáyé CAX ṣe ní i lákọsílẹ̀."


CAX launched during the Intra Africa Trade Fair in Cairo, Egypt, in December 2018.


Ọdún-un 2018 ni ìfilọ́lẹ̀ CAX wáyé ní ibi Ìpàtẹ Ọjà Inú Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ní ìlúu Cairo, orílẹ̀-èdèe Egypt, nínú oṣù Ọ̀pẹ̀ ọdún-un 2018.


African creative talents from the fields of music, arts, design, fashion, literature, publishing, film and television came together for a Creative Africa Exchange Weekend in Kigali, Rwanda, January 16-18, 2020.


Àwọn ọlọ́gbọ́n àtinudá gbogbo láti ẹ̀ka orin kíkọ, iṣẹ́ ọnà, àwòṣe, ẹ̀ṣọ́, ewì, ìwé títẹ̀, àwòrán-olóhùn àti òṣìṣẹ́ ẹ̀rọ amóhùnmáwòràn parojọ fún Ọjọ́ Ìsinmi Ìpàṣípààrọ̀ Ọgbọ́n Àtinudá ní Kigali, ní orílẹ̀-èdèe Rwanda, ní ọjọ́ 16-18 oṣù kìíní, Ọdún-un 2020.


"It advertises itself as the ""first continental event dedicated to promoting exchange within the creative and cultural industry in Africa,"" with over 2,000 participants from 68 countries."


"Ó polówó araa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi ""ayẹyẹ àkọ́kọ́ tí yóò kó àwọn ọmọ ilẹ̀ adúláwọ̀ jọ tí ń ṣe ìgbélárugẹ ìpàṣípààrọ̀ láàárín àwọn ọlọ́gbọ́n àtinudá àti aṣàgbélárugẹ àṣà ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ,"" tí ó ní àwọn akópa tí ó tó bíi 2,000 láti orílẹ̀-èdè 68."


"On the second day of the event in Kigali, professor Benedict Oramah, president of the African Export-Import Bank (Afreximbank) announced a $500 million USD fund ""to support the production and trade of African cultural and creative products"" over the next two years, New Times Rwanda reported."


"Ní ọjọ́ kejì ayẹyẹ náà ní Kigali, ọ̀jọ̀gbọ́n Benedict Oramah, ààrẹ Ilé-ìfowópamọ́sí Ọjà títa sókè òkun-àti-kíkó wọlé (Afreximbank) kéde owó ìrànwọ́ ẹgbẹẹgbẹ̀rún 500 owó dollar Amẹ́ríkà ""tí yóò ṣe àtìlẹ́yìn ìgbéjáde àti káràkátà nǹkan tí ó jẹ mọ́ ti àṣà àti ọgbọ́n àtinudá Ilẹ̀-Adúláwọ̀ "" fún ọdún méjì gbáko, New Times Rwanda jíyìn ìròhìn."


Omarah told guests at the event that the funds, which would build on what the bank was already doing, would be accessible as lines of credit to banks, direct financing to operators and as guarantees.


Omarah gbé e sí àwọn àlejò tí ó wà níkàlẹ̀ níbi ayẹyẹ náà létí wípé owó ìrànwọ́ náà, tí yóò bù kún iṣẹ́ tí Ilé-ìfowópamọ́sí náà ti ń ṣe tẹ́lẹ̀, yóò wà ní àrọ̀wọ́tó ní àwọn Ilé-ìfowópamọ́sí, tí yóò jẹ́ lílò fún àwọn tí ó fẹ́ ẹ.


He said that while Africa had a deep pool of talent, it lacked the infrastructure and capacity to commercialize its creative talent and reap the vast fortunes lying in wait, according to Afreximbank.


Ó sọ wípé bí Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ti ṣe ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọlọ́gbọ́n àtinudá tó, kò sí ohun èlò tí yóò mú kí wọn ó ká èso ọrọ̀ tí ó pọ̀ tí ó ń dúró fún kíká, ìyẹn bí Afreximbank ti ṣe ṣàlàyé.


He continued:


Ó sọ̀rọ̀ síwájú sí i:


Because of underinvestment in the creative and cultural industries, Africa is largely absent in the global market of ideas, values and aesthetics as conveyed through music, theater, literature, film and television.


Nítorí àìtó ìdókoòwò nínú iléeṣẹ́ ọgbọ́n àtinudá àti àṣà, Ilẹ̀-Adúláwọ̀ kò sí nínú ọjà iṣẹ́ ọpọlọ, àti ìdáraáwò púpọ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nínú orin, eré ìtàgé, ewì, àwòrán-àtohùn àti ètò orí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán àgbáyé.


African countries import overwhelmingly more creative goods than they export or trade amongst themselves.


Àwọn orílẹ̀-èdè Ilẹ̀-Adúláwọ̀ máa ń kó ọjà ọgbọ́n àtinudá wọlé ju èyí tí wọ́n tà sókè òkun tàbí láàárin ara wọn.


"He commended Egypt's ""astronomical growth in creative exports over the last decade."""


"Ó gbóṣùbàa sàńdákátà fún orílẹ̀-èdèe Egypt ní ti ""ìdàgbàsókèe ìtàsókè òkun ọgbọ́n àtinudá láàárín ọdún mẹ́wàá tí ó ré kọjá."""


In December 2019, Afreximbank was honored at the International Fashion Awards (IFA) in Cairo for its role in supporting Africa's creative industry.


Nínú oṣù Ọ̀pẹ̀ ọdún-un 2019, a dá Afreximbank lọ́lá níbi Ìfàmìẹ̀yẹdánilọ́lá Ìṣaralọ́ṣọ̀ọ́ Àgbáyé International Fashion Awards (IFA) ní Cairo fún ipa tí ó ń kó níbi ti ìtìlẹ́yìn-in iléeṣẹ́ ọgbọ́n àtinudá Ilẹ̀-Adúláwọ̀.


Omarah also commended Nigeria's Nollywood industry.


Bákan náà ni Omarah gbóríyìn fún iléeṣẹ́ eré orí ìtàgé Nollywood ti Nàìjíríà.


On Twitter, artists who were attendance showed their appreciation for the gathering held at Intare conference center in Kigali:


Lóríi gbàgede Twitter, àwọn òṣèré tó wà níbi àpérò náà dúpẹ́ fún àpéjọ náà tí ó wáyé ní gbọ̀ngan Intare tí ó wà ní Kigali:


Speaking at the 2018 CAX Weekend in Cairo, Nigerian artist D'Banj told bankers and investors:


Nínú ọ̀rọ̀-ọ rẹ̀ níbi ayẹyẹ Ọjọ́ Ìsinmi CAX 2018 ní Cario, ọ̀kọrin ọmọ orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà D'Banj sọ fún àwọn òṣìṣẹ́ Ilé-ìfowópamọ́sí àti olùdókoòwò:


What we need is for you guys to really understand is that content is the new crude oil and however well you respect the oil industry you have to respect the creative industry.


Ohun tí a nílò láti ọ̀dọ̀ọ yín ní fún un yín láti lóye wípé iṣẹ́ àtinudá ni epo rọ̀bì tí ọpọ́n sún kàn tí ó sì yẹ kí a bu ìyìn fún iléeṣẹ́ náà.


The concluded CAX Weekend 2020 will be followed by CAX Week on the sidelines of the second Intra-African Trade Fair (IATF2020) from September 1-7, 2020, also in Kigali.


Ọ̀sẹ̀-ẹ CAX tí yóò ṣe pẹ̀kí-ǹ-rẹ̀kí pẹ̀lú Ìpàtẹ Ọjà Inú Ilẹ̀-Adúláwọ̀ (IATF2020) láti Ọjọ́ 1-7 kẹsàn-án ní Kigali, yóò tẹ̀lé Ọjọ́ Ìsinmi CAX 2020 tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ tẹnu bọ epo.


Broadcasters from Nigeria join global celebration of World Radio Day 2020


Sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ ní Nàìjíríà darapọ̀ mọ́ àwọn akẹgbẹ́-ẹ wọn láti sààmì ayẹyẹ Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé ọdún-un 2020


Radio - the most affordable and portable tool for development


Rédíò - ohun èlò fún ìdàgbàsókè tí kò hàn, tí ó sì ṣe é gbé kiri.


A man holds a portable short-wave radio in his hand. Photo by Muhammadtaha Ibrahim Ma'aji via CC BY 2.0.


Ọkùnrin kan gbé ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ tí máa ń rin ọ̀nà jínjìn dání. Àwòrán láti ọwọ́ọ Muhammadtaha Ibrahim Ma'aji tí ó jẹ́ àṣẹ ìlò CC BY 2.0.


There is no doubt that the radio has had a profound impact on global development.


Kò sí irọ́ kan níbẹ̀ wípé Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ jẹ́ ohun èlò ìgbéròyìn ká tí ó ti ṣiṣẹ́ ribiribi fún ìdàgbàsókè àgbà-ńlá ayé.


To honor the importance and unique value of radio, the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) has declared February 13 World Radio Day.


"Àwọn Yorùbá ní, kí a gbé oyè fún olóyè, kí á gbádé fún ẹni tí ó ni adé,"" èyí ló mú Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé tí ó ń rí sí Ètò Ẹ̀kọ́, Ìmọ̀ Ìjìnlẹ̀ àti Àṣà (UNESCO) ya ọjọ́ 13 oṣù Èrèlé sọ́tọ̀ gẹ́gẹ́ bíi Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé."


UNESCO set aside this day to draw attention to the power of radio - which remains the most affordable and portable medium to reach the widest audience.


UNESCO yà ọjọ́ yìí sọ́tọ̀ láti ṣí ojú àwọn ènìyàn sí ipa tí ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ń kó ní ìgbésí ayé - tí ó jẹ́ ọ̀nà ìgbéròyìnká tí kò hàn, tí ó sì ṣe é gbé kiri.


Nigerian broadcasters joined radio practitioners around the world to honor the powerful role that radio plays in global development.


Àwọn sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀-ọ orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà darapọ̀ mọ́ àwọn sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ orí ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ lágbàáyé láti sààmì ọjọ́ náà àti láti fọn rere iṣẹ́ ìdàgbàsókè àgbà-ńlá ayé tí ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ń ṣe.


"""Even though the new media is taking over the world with the way we do things, radio is still the most viable option for many people to get information, it remains the most powerful tool for journalists to reach people in the farthest and remote areas..."" said Bishop George Bako, during his opening remarks at the World Radio Day Symposium. Bako is the former Director-General of the Federal Radio Corporation of Nigeria (FRCN)."


"""Ẹ̀rọ ìgbéròyìnjáde ń yí bí a ti ṣe ń ṣe nǹkan padà, síbẹ̀síbẹ̀ ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ṣì ni ó ṣì wúlò jù lọ fún ọ̀gọ̀rọ̀ ènìyàn láti gbọ́ ìròyìn ohun tí ó ń lọ lọ́wọ́, òhun ṣì ni ohun èlò tí ó máa ń lapa tí ó pọ̀ jù nínúu gbogbo ọ̀nà tí àwọn oníròyìn máa ń lò nítorí ó lágbára láti dé ibi jínjìn àti ìgbèríko tí ó jẹ́ ibi kọ́lọ́fín... "" Àlùfáà George Bako sọ̀rọ̀, nígbà tí ó ń ṣíde ètò níbi Àpérò Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé. Bako ti fi ìgbà kan rí jẹ́ Ọ̀gá-Àgbà pátápátá fún Iléeṣẹ́ Alájọṣepọ̀ Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Ìjọba Àpapọ̀ Orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà (FRCN)."


Bishop George Bako speaks at the World Radio Day symposium in Lagos, Nigeria.


Àlùfáà George Bako sọ̀rọ̀ níbi àpérò Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé ní Èkó, orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà.


Photo by Ọmọ Yoòbá, used with permission.


Àwòrán láti ọwọ́ọ Ọmọ Yoòbá, tí a gba àṣẹ láti lò.


FRCN - popularly known as Radio Nigeria - is the foremost broadcast radio station in Nigeria, that serves a teeming population of listeners in the Lagos metropolis on three different stations, namely: Radio One 103.5 FM, Metro 97.7 FM and the multiple award-winning Bond 92.9 FM.


FRCN - tí a tún ń pè ní Radio Nigeria - ni ó léwájú nínúu iṣẹ́ẹ ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ní orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà, pẹ̀lú ẹgbẹlẹmùkù àwọn olólùfẹ́ tí ó ń gbọ́ ọ jákèjádò Ìpínlẹ̀ Èkó th oríi ìkànnì mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, tí orúkọ wọ́n jẹ́: Radio One 103.5 FM, Metro 97.7 FM àti aláràa gbàyídá inúu wọn Bond 92.9 FM.


Each station - with its own unique audience and share of the market - broadcasts in English, Nigerian Pidgin, Hausa, Igbo and Yorùbá languages.


Ọ̀kọ̀ọ̀kan ìkànnì yìí - ní àwọn olólùfẹ́ẹ rẹ̀ àti àwọn tí ó ń gbọ́ ọ - tí ó ń fi èdèe Gẹ̀ẹ́sì, Àdàlùmọ́-Gẹ̀ẹ́sì, Hausa, Igbo àti èdèe Yorùbá.


Radio remains the greatest means of news dissemination in Nigeria. FM (frequency modulation) is most common, followed closely by AM (amplitude modulation), according to Media Landscape of the European Journalism Centre - and online radio has also become quite popular.


Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ṣì ni ọ̀nà tí ó dára jù lọ fún ìfọ́nká ìròyìn ní Nàìjíríà. FM (Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Aláṣeéyípadà) ni ó wọ́pọ̀ jù lọ, AM (Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Títóbi) tẹ̀lé e gbọ̀ngbọ̀ngbọn, gẹ́gẹ́ bí iléeṣẹ́ Media Landscape ti European Journalism Centre ní i lákọsílẹ̀ - tí ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ orí ẹ̀rọ ayélujára sì ti di gbajúmọ̀.


As of 2019, Bond FM holds the number 1 position in Lagos State as the station with the largest audience, according to the Nigeria Diary Radio Stations Ratings of August 2019.


Ní ọdún-un 2019, Nigeria Diary Radio Stations Ratings ti oṣù Ògún fi hàn wípé Bond FM ló di ipò kìíní mú ní Ìpínlẹ̀ Èkó gẹ́gẹ́ bí ìkànnì tí ó ní olùgbọ́ jù lọ.


To celebrate, broadcasters from across Nigeria took to Twitter to show some love for radio:


Látàrí ayẹyẹ náà, àwọn sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ jákèjádò orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà fi gbàgede Twitter kéde ìfẹ́ ẹ wọn fún rédíò:


"Dan Manjang, the commissioner for information and communication of Plateau state, congratulated broadcasters everywhere for ""all the sacrifice, resources and time"" put into keeping citizens informed and entertained:"


"Dan Manjang, alákòóso fún oọ̀rọ̀ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ àti ìkéde ti Ìpínlẹ̀ Plateau, kí àwọn sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ níbi gbogbo fún ""gbogbo akitiyan, ìgbìyànjú àti àsìkò"" tí wọ́n fi ń kéde ìròyìn àti onírúurú ètò akọ́nilọ́gbọ́n:"


Radio broadcasting in Nigeria started in 1933 with the British colonial government's Radio Diffusion Service (RDS), whereby loudspeakers were installed in dedicated public places for people to listen to the British Broadcasting Corporation's foreign radio service broadcasts.


Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ní Nàìjíríà bẹ̀rẹ̀ ní ọdún-un 1933 pẹ̀lú Ìtàn káàkiri Rédíò Ìjọba Amúnisìn (RDS), tí ó jẹ́ wípé gbé àwọn ẹ̀rọ-gbohùngbohùn sí ìta gbangba níbi tí àwọn ènìyàn yóò ti tẹ́tí sí ìròyìn òkèèrè ti Iléeṣẹ́ Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Ìjọba Gẹ̀ẹ́sì.


By 1950, the Radio Diffusion Service took on a new name - the Nigerian Broadcasting Service (NBS) - and later, the Nigerian Broadcasting Corporation (NBC), with broadcast stations in the different regions of the country. NBC later metamorphosed into the Federal Radio Corporation of Nigeria (FRCN) in 1978.


Ní ọdún-un 1950, RDS gbé aṣọ tuntun wọ̀ - ó di Iléeṣẹ́ Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà (NBS) - nígbà tí ó ṣe, ó di Iléeṣẹ́ Alájọṣepọ̀ Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà (NBC), pẹ̀lú ìkànnì ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ní àwọn ẹ̀ka tí Nàìjíríà pín sí. NBC pàpà paradà di Iléeṣẹ́ Alájọṣepọ̀ Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Ìjọba Àpapọ̀ Orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà (FRCN) lọ́dún-un 1978.


"""The first radio station in Nigeria was established in Ibadan in 1939."


"""Iléeṣẹ́ Rédíò àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà tí a dá sílẹ̀ ní Ìbàdàn ní ọdún-un 1939."


"The next station was created in Kano in 1944,"" according to Legit media online."


"Ìkànnì-i Kano ló tẹ̀lée ní 1944,"" gẹ́gẹ́ bí iléeṣẹ́ ìròyìn oríaayélujára Legit ti ṣe ṣàlàyé."


RayPower FM, the first private radio station in Nigeria, was established in 1994, and by 2007, the masses could get international transmission broadcast worldwide, according to Legit.


Legit ṣàlàyé wípé RayPower FM, ni rédíò aládàáni àkọ́kọ́ ní orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà, ọdún-un 1994 ni a dá a sílẹ̀, nígbàtí ó mmáa fi di ọdún-un 2007, àwọn olùgbọ́ ti ń gbọ́ ìròyìn kárí ayé.


Radio has always served as a tool to check decision-makers, establish and provide access to information and motivate and inspire the people.


Rédíò ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi ohun èlò àyẹ̀wò fún àwọn tí ó wà nípò àṣẹ, ìfìdírinlẹ̀ òfin àti ìpèsè ìkéde tí yóò lapa dáadáa lára àwọn ènìyàn.


In 2019, African Independent Television and RayPower FM were shut down by the National Broadcasting Commission (NBC) for incisive broadcast and propaganda against the government.


Ní ọdún-un 2019, Ìgbìmọ̀ Ètò Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà (NBC) ṣán African Independent Television àti RayPower FM pa nítorí wípé ó ṣe àgbéjáde ètò tí ó tako ìjọba.


Also in 2019, Jay FM in Port Harcourt was shut down for allegedly making broadcasts against the government.


Bákan náà ní ọdún- 2019, Jay FM tíó wà ní Port Harcourt di ṣíṣánpa lẹ́yìn tí a fi ẹ̀sùn ìtako ìjọba kàn án.


"Radio Nigeria truck advertises itself as ""the network for the millennium,"" and joins radio practitioners around the globe in celebrating World Radio Day 2020."


"Ọkọ̀ọ Radio Nigeria ṣe ìpolówó ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi ""iléeṣẹ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún,"" tí ó sì darapọ̀ mọ́ àwọn òṣìṣẹ́ rédíò kárí ayé fún ìsààmì ayẹyẹ Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé ọdún-un 2020."


Photo by Muhammadtaha Ibrahim Ma'aji, used with permission via CC BY 2.0.


Àwòrán láti ọwọ́ọ Muhammadtaha Ibrahim Ma'aji, tí a gba àṣẹ láti lò ó ní ìbámu pẹ̀lú àṣẹ CC BY 2.0.


Radio that unites and uplifts


Rédíò tí ó ń mú ìsọdọ̀kan àti ìgbéga wáyé


UNESCO implores all nations to celebrate World Radio Day through partnership activities that cut across boundaries by involving all broadcasting associations and organizations, media organizations, government-owned, private and non-governmental organizations.


UNESCO rọ ìlú gbogbo láti sààmì ayẹyẹ Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé nípasẹ̀ ṣíṣe àwọn ètò àjọṣe pẹ̀lú iléeṣẹ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́, iléeṣẹ́ ìjọba, iléeṣẹ́ aládàáni àti iléeṣẹ́ tí kì í ṣe ti ìjọba kárí ayé.


"The theme of the 14th edition of World Radio Day is ""Radio and Diversity."""


"Àkórí Àyájọ́ Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé ti ọdún yìí, tí í ṣe ìkẹrìnlá irú ẹ̀ ni ""Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ àti Onírúurú."""


"Radio Nigeria is living up to its own motto of uplifting the people and uniting the nation"" by disseminating informative, educative and motivating content that empowers Nigerians to be patriotic citizens."


Rédíò ẹlẹ́rọ-amìtìtì orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà ń jí gìrì sí ọ̀rọ̀ àṣàròo rẹ̀ tí ó ní ìgbésókè àwọn ènìyàn àti ṣíṣe ìsọdọ̀kan ètò afúnilóye, akọ́nilẹ́kọ̀ọ́ àti aṣínilétí tó ń ró àwọn ọmọ orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà lágbára láti ní ìfẹ́ ìlú ẹni.


This comes at a time when Nigeria has faced serious divisions over ethnic, political and cultural tensions throughout the country.


Èyí wúlò ní àsìkò tí ìpínyà àti ìyapa ẹ̀yà, àìbalẹ̀-ọkàn látàrí ọ̀rọ̀ òṣèlú tó ń kojúu orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà.


The 2019 Fragile States Index ranked Nigeria as the 14th most fragile state in the world and the ninth in Africa.


Ìpín ipò Ìlú tí ó rọrùn láti fọ́ ọdún-un 2019 fi Nàìjíríà sí ipò kẹrìnlá lágbàáyé, ìkẹsàn-án ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀.


Since 2011, Boko Haram, the Islamist jihadist militancy in northeast Nigeria, has created a climate of fear and division as their brutal attacks have led to thousands of deaths and millions of displacements.


Láti ọdún-un 2011, Boko Haram, ajìjàǹgbara ẹ̀sìn Ìmàle ní Ìlà-oòrùn àréwá orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà, ti fi ẹ̀rù sí ọkàn àwọn ènìyàn àti bí àwọn ìkọlù tó rorò wọ́n ti ṣe fa ikú láì rò tẹ́lẹ̀ ìpí àwọn ènìyàn, tí ọ̀pọ̀ọ́ sì ti di àwátì.


Read more: Nigeria: A failed state - reality or perception?


Kà síwájú sí i: Nàìjíríà: Ìlú tí ó kùnà - òótọ́ tàbí ìwòye?


To further continue to uplift Nigeria, the management of FRCN Lagos Operations put together a series of events to commemorate World Radio Day 2020.


Ní ìtẹ̀síwájú ìgbésókè orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà, àwọn aláṣẹ FRCN Ẹ̀ka ti Èkó ṣe àgbékalẹ̀ ọkànòjọ̀kan ètò láti sààmì Àyájọ́ Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé ọdún-un 2020.


"It kicked off with an essay contest calling for 1,200 words on ""why I love listening to the radio"" for secondary school students."


"Eré gbogboó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìdíje àròkọ ọlọ́rọ̀ 1,200 tí ó dá lóríi ""ìdí tí mo fi nífẹ̀ẹ́ sí láti máa gbọ́ rédíò"" fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ iléèwé gíga."


Students of mass communications also submitted a 5-minute documentary on the importance of radio in achieving sustainable development goals. Two winners emerged from both entries.


Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ iṣẹ́ ìròyìn náà ṣe ètò alálàyé oníṣẹ̀ẹ́jú 5 tí ó dá fìrìgbagbòó lóríi pàtàkìi ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún ìmúṣẹ àwọn ìlépa ìmúdúró ìdàgbàsókè. Àwọn àkópa méjì ló jáwé olúborí.


Essay winner Ìlọ̀rí Ayọ̀olúwa of Mater Christi Catholic Girls' High School, Igede Èkìtì, Èkìtì State, recalls the first time she encountered radio at the age 5:


Olúborí ìdíje àròkọ Ìlọ̀rí Olúwatóbi ti iléèwé Mater Christi Catholic Girls' High School, Ìgede Èkìtì, Ìpínlẹ̀ Èkìtì, mú u wá sí ìrántí ìgbà àkọ́kọ́ tí òùn-ún ṣalábàápàdée rédíò nígbà tí òùn-ún wà ní ọmọ ọdún 5:


I think I was 5 years old when I got my first radio.


Ó dà bí ẹni pé ọmọ ọdún 5 ni mí nígbà tí mo kọ́kọ́ ní ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ẹ̀ mi.


I fiddled with a few buttons and it came on.


Mo tẹ àwọn ohun-àtẹ̀-àṣẹ ara rẹ̀, ó sì tàn.


"Then I was astonished to hear voices resonating from this ""box"" and thought there were people trapped in it."


"Ìyàlẹ́nu ló jẹ́ fún mi bí mo ṣe ń gbọ́ ohùn tí ó ń ti inúu ""àpótí"" yìí jáde tí mo sì rò wípé àwọn èèyàn ló wà nínúu rẹ̀."


I got scared and asked my father what it was and he took his time to explain what a radio was to me.


Ẹ̀rú bá mi mo sì béèrè lọ́wọ́ọ bàbáà mi ohun tí ó jẹ́, ó sì ṣàlàyé ohun tí rédíò jẹ́ fún mi.


On February 12, secondary school pupils, students of mass communication, ace broadcasters and key personnel from the media industry as well as everyday radio fans converged on the Lekki Coliseum in Lagos for a symposium to talk about the importance of radio for development.


Ní ọjọ́ 12 oṣù Èrèlé, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga, akẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ iṣẹ́ ìròyìn, ọ̀jẹ̀ sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ àti àwọn alẹ́nulọ́rọ̀ nínú iṣẹ́ ìròyìn àti àwọn olólùfẹ́ẹ̀ rédíò péjúpésẹ̀ sí Lekki Coliseum ní Èkó fún àpérò láti jíròrò nípa pàtàkìi ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún ìdàgbàsókè.


Àwòrán láti ọwọ́ọ Ọmọ Yoòbá, a gba àṣẹ láti lò ó.


When the sun went down, veteran broadcasters, representatives of the Oba of Lagos, Ọ̀túnba Gani Adams, the Ààrẹ Ọ̀nà Kakanfò of Yorùbá-land and other guests and dignitaries mingled at the Lekki Coliseum for the World Radio Day award ceremony and dinner.


Ní ìgbàtí ọjọ́ rọ̀, àwọn ògbóǹtarìgì sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀, àwọn aṣojú the Ọba Èkó, Ọ̀túnba Gani Adams, Ààrẹ Ọ̀nà Kakanfò ilẹ̀ẹ Yorùbá àti àwọn àlejò mìíràn péjọ sí Lekki Coliseum fún àpèjẹ alẹ́ àti ìfàmìẹ̀yẹ dánilọ́lá Àyájọ́ Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé.


Top broadcast professionals like Cordelia Okpei and a host of others graced the event.


Àwọn àgbà ọ̀jẹ̀ẹ sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ bíi Cordelia Okpei àti àwọn tó kù wá sí ayẹyẹ náà.


Some deserving persons were presented with awards of recognition for their contributions to the development of the broadcast industry and service to humanity.


Àmì-ẹ̀yẹ̀ẹ̀ fún akíkanjú lẹ́nu iṣẹ́ àti ìṣiṣẹ́sìnlú lọ sí ọ̀dọ̀ àwọn ẹni tí ó tọ́ sí.


"The series of events culminated in an on-air phone-in programme, whereby listeners made phone calls to say ""happy World Radio Day"" in their diverse range of languages and tongues:"


"Ọ̀kan-ò-jọ̀kan ètò náà wá sópin pẹ̀lú ìṣójú òpó sílẹ̀ láti gba ìpè àwọn olùgbọ́ wọlé sórí afẹ́fẹ́, níbi tí wọ́n ti ní kí àwọn ènìyàn ó sọ wípé ""ẹ kú Àyájọ́ Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àgbáyé"" ní àwọn onírúurú ọ̀kan-ò-jọ̀kan èdè àti ahọ́n:"


No one was left out of the celebration. Voices of some of the Global Voices Lingua teams were also broadcast on Metro 97.7FM. Some retired broadcasters were invited to read the news or anchor a segment.


Kò sẹ́ni tí kò kópa nínú ayẹyẹ náà. Ohùn àwọn ikọ̀ Ohùn Àgbáyé náà bọ́ sórí afẹ́fẹ́ ní orí ìkànnì Metro 97.7FM. Àwọn sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ tí ó ti fẹ̀yìntì ló ka ìròyìn tí wọ́n sì tọ́kùn ètò.


Radio Nigeria World Radio Day 2020 is the maiden edition of such events but radio practitioners and advocates expect it to become an annual celebration.


"Àkọ́kọ́ irú ""ẹ̀ ni Àyájọ́ Ọjọ́ Ẹ̀rọ-ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Rédíò Orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà ọdún-un 2020 àmọ́ àwọn òṣìṣẹ́ àti olólùfẹ́ẹ̀ rédíò lérò wípé ayẹyẹ náà yóò máa wáyé lọ́dọọdún."


This chief hopes Yorùbá speakers adopt his newly invented 'talking alphabet'


Olóyè yìí nírètí wí pé àwọn ọmọ Yorùbá yóò tẹ́wọ́ gba 'alífábẹ́ẹ̀tì t'ó ń sọ̀rọ̀ ' tí òun hu ìmọ̀ rẹ̀


Will the new Yorùbá orthography become mainstream in the future?


Ǹjẹ́ ìlànà ìṣọwọ́kọ Yorùbá tuntun yóò di lílò lọ́jọ́ iwájú bí?


Chief Tolúlàṣẹ Ògúntósìn stands next to the paramount king of Yorùbáland, the Ọọ̀ni of Ifẹ̀, seated.


Olóyè Tolúlàṣẹ Ògúntósìn dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ ọba ilẹ̀-Yorùbá káàfàtà, Ọọ̀ni ti Ilé-Ifẹ̀, lórí ìjókòó.


Photo courtesy of Chief Ògúntósìn.


Olóyè Ògúntósìn ló yànda àwòrán.


In the wake of the International Year of Indigenous Languages in 2019 and the International Decade of Indigenous Languages 2022-2032, many Africans have started to take a wide range of actions to advance African languages.


Lẹ́yìn ìpolongo kárí ayé nípa Ọdún Èdè Ìbílẹ̀ Àgbáyé ní ọdún 2019 àti ìkéde Ọdún mẹ́wàá Èdè Ìbílẹ̀ Àgbáyé 2022-2032, púpọ̀ nínú àwọn ọmọ Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ló ti bẹ̀rẹ̀ ọ̀kan-ò-jọ̀kan àkànṣe iṣẹ́ tó ní ṣe pẹ̀lú ìdàgbàsókè àwọn èdè Ilẹ̀-Adúláwọ̀.


Writing the Yorùbá language in the borrowed Latin script may soon become a thing of the past as one Yorùbá man, Chief Tolúlàṣẹ Ògúntósìn, based in Benin, West Africa, has invented a writing system to encode the Yorùbá language.


Lílo àyálò ìlànà Látíìnì fún kíkọ èdè Yorùbá yóò di àfìsẹ́yìn tí eégún aláré ń fiṣọ láì pẹ́ ní èyí tí ọmọ Káàárọ̀-o-ò-jí-ire kan, Olóyè Tolúlàṣẹ Ògúntósìn, ẹni tí ó ń gbé ní Ilẹ̀ Olómìnira Bẹ̀nẹ̀, Ìwọ̀-oòrùn Ilẹ̀-Adúláwọ̀, ti hu ìmọ̀ ìlànà tí a ó máa lò fún kíkọ èdè Yorùbá.


The newly invented Yorùbá alphabet is making waves in the hopes that it could replace Latin script used for over 100 years.


Alífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá tuntun náà ti ń gbàlú kan pẹ̀lú ìrètí wí pé yóò pààrọ ti Látíìnì tí ó ti jẹ́ lílò fún ọgọ́rùn-ún ọdún àti jù bẹ́ẹ̀ lọ.


The distinct alphabet came to him through divine inspiration in his dreams, according to Chief Ògúntósìn in a Whatsapp interview with Global Voices.


Gẹ́gẹ́ bí Olóyè Ògúntósìn ti ṣe rò fún Ohùn Àgbáyé nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò lórí WhatsApp, ojú àlá ni alífábẹ́ẹ̀tì àràmàndà wọ̀nyí ti f'ara hàn sí òun.


"He now travels across Yorùbáland - spanning Benin to Nigeria - to promote his ""talking alphabet"" as sent to him by his ancestors."


"Ní báyìí, níṣe ni ó máa ń ṣe ìrìnàjò jákèjádò Ilẹ̀-Yorùbá - láti Bẹ̀nẹ̀ títí dé Nàìjíríà - láti polongo ""alífábẹ́ẹ̀tì tí ó ń sọ̀rọ̀ "" rẹ̀ bí àwọn alálẹ̀ ti ṣe fi rán an."


Chief Ògúntósìn believes that this alphabet was used by Odùduwà, the father of the Yorùbá people, in ancient times - but was lost.


Olóyè Ògúntósìn nígbàgbọ́ wí pé Odùduwà, tí ó jẹ́ bàbá-ńlá ìran Yorùbá lo alífábẹ́ẹ̀tì náà ní ayé àtijọ́ - àmọ́ ó ti di ohun ìgbàgbé.


There are 25 symbols in all.


25 ni gbogbo àwọn àmì wọ̀nyí lápapọ̀.


African linguists assert that if Africa is to grow, it must have its own orthographies or writing systems.


Àwọn onímọ̀ nípa èdè ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀ sọ wí pé kí ìlọsíwájú ó tó dé bá Ilẹ̀ Adúláwọ̀, ó pọn dandan kí ó ní ìlànà ìṣọwọ́ kọ èdè tàbí ìlànà kíkọ tí ó jẹ́ tirẹ̀.


A civilized and ancient Niger-Congo language like Yorùbá should not rely on a borrowed orthography to encode its thoughts and philosophy.


Èdè tí ó wà lábẹ́ ìsọ̀rí Niger-Congo tí ó jẹ́ èdè ìran tí ó ti wà lọ́jọ́ tó ti pẹ́ tí ó sì lajú bí èdè Yorùbá ò gbọdọ̀ gbọ́kàn tẹ ìlànà àyálò fún kíkọ èrò àti ìmọ̀ ìrírí ayé rẹ̀.


Read more: Yorùbá loan words: How languages evolve


Kà sí i: Ọ̀rọ̀ àyálò nínú èdè Yorùbá: Bí èdè ṣe yí padà


In 1843, Reverend Samuel Àjàyí Crowther of the Christian Missionary Society developed the Yorùbá orthography by adopting Latin script with diacritics - or accent marks.


Ní ọdún 1843, Àlùfáà Sámúẹ́lì Àjàyí Crowther òṣìṣẹ́ Ẹgbẹ́ Iṣẹ́ Ìránṣẹ́ Ẹ̀sìn Ìgbàgbọ́ (CMS) ṣe àgbékalẹ̀ ìlànà ìṣọwọ́kọ èdè Yorùbá nípa yíya ìlànà Látíìnì lò pẹ̀lú àfikún àwọn àmì ohùn - tàbí àmì ìró ọ̀rọ̀.


Ever since, thousands of books have been published in Yorùbá using Latin script instead of Ajami, an Arabic script used before 1843 to write in West African Indigenous languages such as Yorùbá and Hausa.


Láti ìgbà náà, ẹgbẹẹgbẹ̀rún ìwé ti jẹ́ títẹ̀ jáde ní èdè Yorùbá nípasẹ̀ lílo ìlànà kíkọ Látíìnì dípò Ajami, tí í ṣe ìlànà ìṣọwọ́kọ Lárúbáwá tí ó ti jẹ́ lílò tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ́ rí fún kíkọ èdè Ìwọ̀-oòrùn Ilẹ̀-Adúláwọ̀ bí i èdè Yorùbá àti Haúsá kí ó tó di 1843.


Some language advocates contend that using Latin, a foreign script, to encode African languages, keeps the continent in an enslaved mindset.


Àwọn alágbàwí èdè gbà wí pé lílo ìlànà Látíìnì, tí ó jẹ́ ìṣọwọ́kọ láti ilẹ̀ òkèèrè, fún kíkọ àwọn èdè Ilẹ̀-Adúláwọ̀ sílẹ̀, fi ilẹ̀ náà sínú ipò ẹrú.


Instilling this new writing system follows a history of ancient writing systems in Africa, like Egyptian hieroglyphics, the Adrinka collection of the Akan tribe of Ghana, Ethiopian Ge'ez, the Nsibidi ideographic script of West Central Africa which date back to 5000 BC, as well as Vai alphabet scripts are of African origin.


Ìpolongo ìlànà ìṣọwọ́kọ tuntun yìí wáyé ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìṣọwọ́kọ ayébáyé Ilẹ̀-Adúláwọ̀, bí i hieroglyphics ti Íjípìtì, Àkójọ Adrinka ti ìran Akan ní Ghana, Ge'ez ti Ethiopia, ìṣọwọ́kọ ìyàwòrán Nsibidi ti Àárín Gbùngbùn Ìwọ̀-oòrùn Ilẹ̀-Adúláwọ̀ tí ó ti wà fún bí 5000 ọdún k'á tó bí Jésù, àti alífábẹ́ẹ̀tì Vai ni Ilẹ̀-Adúláwọ̀ jẹ́ orísun wọn.


Divining a 'talking alphabet'


Ìṣàyèwò 'alífábẹ́ẹ̀tì tó ń sọ̀rọ̀ '


Global Voices Yorùbá Lingua Manager Ọmọ Yoòbá interviewed Chief Ògúntósìn, via WhatsApp voice note messaging, to learn more about how he discovered this new alphabet.


Alákòóso Ohùn Àgbáyé lédè Yorùbá, Ọmọ Yoòbá fi ọ̀rọ̀ wá Olóyè Ògúntósìn lẹ́nu wò, nípasẹ̀ iṣẹ́-ìjẹ́ ohùn lórí ẹ̀rọ iìtàkùrọ̀sọ WhatsApp, láti mọ̀ sí i nípa bí ó ti ṣe rí alífábẹ́ẹ̀tì tuntun yìí.


Chief Ògúntósìn, now 43, explained that after the demise of his father in 1997, he had to care for his siblings as the oldest son and could not further his education after completing secondary school.


Olóyè Ògúntósìn, tó jẹ́ ọmọ ọdún 43 báyìí, ṣàlàyé wí pé òun kò lè ka ju ilé gíga lọ lẹ́yìn ìpapòdà bàbá òun ní ọdún 1997, tí òun sì ní láti ṣe ojúṣe bí bàbá gẹ́gẹ́ bí àkọ́bí láti tọ́jú àwọn àbúrò rẹ̀.


However, as a Yorùbá chief, he focused his cultural work on uniting the seven grandchildren of Odùduwa, serving as a mediator.


Síbẹ̀, bí olóyè Yorùbá tí ó jẹ́, iṣẹ́ ìgbélárugẹ àṣà rẹ̀ dá lórí ìṣọ̀kan àwọn ọmọ Odùduwà jẹ́ ohun tí ó gbé e lọ́kàn gidi gan-an, tí ó sì ń ṣe bí olùlàjà láàárín wọn.


As his cultural integration work progressed, however, he wanted to achieve more.


Bí iṣẹ́ ìgbélárugẹ àṣà yìí ṣe ń gbòòrò sí i, kò tẹ́ ẹ lọ́rùn tó bí ó ṣe fẹ́.


"In 2011, he approached a babaláwo or ""diviner"" of Ifa, the Yorùbá god of wisdom."


Lọ́dún 2011, ó fi eéjì kún eéjì, ó fi ẹẹ́ta kún ẹẹ̀ta, ó gba oko aláwo lọ.


The diviner, Olókun Awópẹ̀tu, told him to visit his ancestral shrine within the Farasinmi community in Badagry, Lagos State, Nigeria, and to take whatever he came into contact with at the shrine.


Babaláwo náà, Olókun Awópẹ̀tu, wí fún un pé kí ó lọ sí ojúbọ ìdílé rẹ̀ tí ó wà ní agbègbè Farasìnmí ní Àgbádárìgì (Badagry), Ìpínlẹ̀ Èkó, orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, wí pé yóò rí atọ́nà tí yóò tọ́ka sí ohun tí Elédùmarè rán an wá ṣe láyé ní ojúbọ náà.


"There, he found a ""strange object"" that he took with him back to Porto-Novo, Benin."


"Ní ojúbọ náà, ó rí ""nǹkan àjèjì"" kan tí ó mú padà sí ilé rẹ̀ ní Porto-Novo, Bẹ̀nẹ̀."


When he arrived, the house was completely dark.


Nígbà tí ó délé, òkùnkùn bo iyàrá birimùbirimù.


With no light bulbs in the living room, he usually relied on light emitted from the rays of the TV screen.


Kò sí iná amọ́roro nínú yàrá ìgbàlejò, ìmọ́lẹ̀ ìtànṣán ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán ni ó máa ń fi ríran.


He placed the object on the table and switched on the TV, only to discover, surprisingly, that the object he placed on the table had disappeared.


Ó gbé nǹkan àjèjì náà sí orí àga ìgbénǹkanlé, ó sì tan ẹ̀rọ àmóhùnmáwòrán, kàyéfì ló jẹ́ fún un, ohun tí ó gbé sórí àga di àwátì.


He turned the entire room upside down and finally found it in a corner of the house.


Ó tú gbogbo ilé kí ó tó wá rí i ní kọ̀rọ̀ ilé.


That night, he slept with the object under his pillow. He told Global Voices:


Lálẹ́ ọjọ́ yẹn, ó fi nǹkan àjèjì náà sábẹ́ ìgbèrí sùn. Ó sọ fún Ohùn Àgbáyé:


I had a dream that I visited the sun.


Mo lálàá wí pé mo lọ sí inú oòrùn.


When I got to the sun, it was dark and I was shown the alphabet in the form of lightning.


Nígbà tí mo débẹ̀, ó òkùnkùn ṣú bolẹ̀, a sì fi alífábẹ́ẹ̀tì náà hàn mí ní àpẹẹrẹ ìmọ́lẹ̀.


Every time I slept, I had similar dreams, going from planet to planet, teaching people how to use the script...


Ìgbàkúùgbà tí mo bá sùn, àlá yìí kan náà ni ní ọ̀nà àrà, mò ń lọ láti agbègbè kan sí agbègbè mìíràn, tí mo sì ń kọ́ àwọn ènìyàn bí a ti ṣe ń lo ìṣọwọ́kọ tuntun náà...


For three years, he kept dreaming about the alphabet, seeing visions consecutively, yet he did nothing about it.


Fún ọdún mẹ́ta, kò yé lálàá nípa alífábẹ́ẹ̀tì náà, kò yé ríran léraléra, síbẹ̀ kò ṣe nǹkankan sí i.


This time around, in 2016, I went to the sun again, I met a man, Lámúrúdu, who taught me the sound of the alphabet, he afterward sanctioned me to go all over the globe teaching people the mastery of the symbols.


Lásìkò yìí, ní ọdún 2016, mo tún lọ sí inú oòrùn, mo ṣalábàápàdé ọkùnrin kan, Lámúrúdu, tí ó kọ́ mi ní ìró alífábẹ́ẹ̀tì náà, tí ó sì pa á láṣẹ fún mi pé kí tan ìmọ́lẹ̀ ìmọ̀ kíkọ àti kíkà àmì ìṣọwọ́kọ̀ náà kárí ayé.


I usually look old in my dreams - and tired - when I wake up from sleep.


Mo máa ń jọ arúgbó lójú àlá - tí yóò sì rẹ̀ mí - bí mo bá jí lójú oorun.


Things started to become scary for Chief Ògúntósìn - he began to feel weak, he told Global Voices.


Ó wá bẹ̀rẹ̀ sí ní di ẹ̀rù fún Olóyè Ògúntósìn - ó ń rẹ̀ ẹ́ látinú wá, ó wí fún Ohùn Àgbáyé.


He decided to narrate his dreams to a close spiritual adviser, Oníkòyí, king of Àjàṣẹ́ in Port-Novo, who counseled him to do what he was instructed in his dreams.


Ó pinnu láti rọ́ àwọn àlá náà fún Oníkòyí, Alájàṣẹ́ ti Àjàṣẹ́ ní Port-Novo, ẹni tí ó là á lóye pé kí ó ṣe bí a ti pa á láṣẹ lójú àlá.


For this reason, he now travels from place to place in Yorùbáland to pass on his knowledge of the Odùduwà alphabet.


Látàrí ìdí èyí, ó ń ṣe ìrìnàjò láti agbègbè kan dé òmíràn ní Ilẹ̀-Yorùbá láti tan ìmọ̀ alífábẹ́ẹ̀tì Odùduwà náà.


The following is a short video of teachers instructing students how to write the Odùduwà alphabet in a Benin classroom:


Àwòrán-àtohùn àwọn olùkọ́ni tí ó kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ bí a ti ṣe ń kọ alífábẹ́ẹ̀tì Odùduwà ní yàrá-ìgbẹ̀kọ́ kan ní Bẹ̀nẹ̀:


Promoting theYorùbá alphabet


Ìgbélárugẹ alífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá náà


In 2017, Chief Ògúntósìn, in the company of prominent traditional rulers in Yorùbáland and the diaspora, paid a visit to Rauf Arẹ́gbẹ́ṣọlá, the one-time governor of Nigeria's Ọ̀ṣun State, in Òṣogbo, the state capital, to solicit support for his newly found Odùduwà alphabet.


Lọ́dún 2017, Olóyè Ògúntósìn, pẹ̀lú àwọn ọba Aláṣẹ igbá-kejì òrìṣà Ilẹ̀-Yorùbá nílé àti lẹ́yìn odi, ṣe àbẹ̀wó to sí Ọ̀gbẹ́ni Rauf Arẹ́gbẹ́ṣọlá, ẹni tí ó fi ìgbà kan rí jẹ́ alákòóso Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, ní olú ìpínlẹ̀ náà th Òṣogbo, e one- èdè Nàìjíríà, láti béèrè fún àtìlẹ́yìn fún alífábẹ́ẹ̀tì Odùduwà tuntun náà.


Arẹ́gbẹ́ṣọlá now serves as the Minister of the Federal Ministry of Interior of Nigeria.


Arẹ́gbẹ́ṣọlá ni Mínísítà fún Ètò Abélé fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní sáà ti a wà yìí.


A reminder letter was sent to the governor of Osun state after promises made to teach the new alphabet have gone unfulfilled.


Ìwé tí a kọ ránṣẹ́ sí gómìnà ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní ìrántí àwọn ìpinnu kíkọ́ alífábẹ́ẹ̀tì tuntun náà tí kò tíì wá sí ìmúṣẹ.


Three years later, regrettably, verbal promises made by former governor Arẹ́gbẹ́ṣọlá to teach the discovered alphabet in elementary schools across southwest Nigeria have gone unfulfilled.


Ọdún mẹ́ta ti lọ, ó bani lọ́kàn jẹ́, ìlérí tí gómìnà àná Arẹ́gbẹ́ṣọlá ṣe láti rí dájú wí pé alífábẹ́ẹ̀tì tuntun náà jẹ́ kíkọ́ ni àwọn iléèwé tí ó ń bẹ ní Ìwọ̀-oòrùn gúúsù ilẹ̀ Nàìjíríà kò tíì di múmú ṣẹ.


In a bid to make the Odùduwà alphabet popular, Chief Ògúntósìn has written a book and produced a documentary on the orthography - with snippets uploaded on the internet for public viewing - as well as an abandoned cartoon project which did not see the light of day due to lack of funds.


Lójúnà kí alífábẹ́ẹ̀tì Odùduwà náà ó ba di ìlúmọ̀ọ́ká, Olóyè Ògúntósìn ti kọ ìwé kan, ó sì ti ká àwòrán-àtohùn alálàyé kan tí ó tú pẹrẹpẹ́ẹ̀rẹ̀ ìṣọwọ́kọ alífábẹ́ẹ̀tì tuntun náà sílẹ̀ - fún mùtúmùwà láti wò ní abalaabala lórí ayélujára - bákan náà ni ẹ̀patìrì iṣẹ́ akọ́nilọ́gbọ́n kàtúùnù fún àwọn èwe tí kò s'ówó láti parí i rẹ̀ náà ò gbẹ́yìn.


"Chief Ògúntósìn also uses YouTube, WhatsApp and Facebook Groups: ""Ẹ̀kọ́ Aèébàèjìogbè Odùduwà"" and ""Odùduwà Alphabets"" to promote and teach interested language learners."


"Olóyè Ògúntósìn ń lo gbàgbé YouTube, WhatsApp àti Ẹgbẹ́ orí Facebook: ""Ẹ̀kọ́ Aèébáèjìogbè Odùduwà"" àti ""Alífábẹ́ẹ̀tì Odùduwà"" fi ṣe ìgbélárugẹ àti kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó nífẹ̀ẹ́ sí kíkọ́ ìlànà ìṣọwọ́kọ náà."


He calls on all stakeholders to support the promotion of his linguistic discovery that will checkmate Western writing culture and give the Yorùbá people their deserved identity in terms of language development.


Ó rọ gbogbo ẹni tí ọ̀ràn kan láti dìde sí ti ìgbélárugẹ àwárí tí yóò gbá ìlànà ìṣọwọ́kọ Àmúnisìn tì sẹ́gbẹ̀ẹ́ tí yóò sì fún ìran Yorùbá ní ìdánimọ̀ tí ó tọ́ tí ó ní ṣe pẹ̀lú ìdàgbàsókè èdè.


"A kind-hearted Yorùbá man, Sunday Adéníyì, supported the cause by printing 1,000 copies of the ""Aèébàèjìogbè Odùduwà Alphabets"" exercise book for primary school pupils."


"Ọkùnrin onínúure kan, Sunday Adéníyì, ṣe agbátẹrù ìtẹ̀jáde 1,000 ẹ̀da ìwé ìgbẹ̀kọ́ ""Alífábẹ́ẹ̀tì Aèébáèjìogbè Odùduwà"" fún àwọn ọmọ iléèwé alákọ̀ọ̀bẹ̀rẹ̀."


Read more: Lost in translation: Why Google Translate often gets Yorùbá - and other languages - wrong


Kà sí i: Sísọnù sínú ògbufọ̀: Ìdí tí Atúmọ̀ Google ṣe ń kùnà - nínú títúmọ̀ èdè Yorùbá - àti àwọn èdè mìíràn


Copies of the educational pamphlets were printed in Igbo, Hausa, English, and French languages respectively. However, more support is crucial to disseminate the alphabet to a wider audience.


Ẹ̀da ìwé ẹ̀kọ́ alífábẹ́ẹ̀tì náà wà ní èdè Igbo, Hausa, English, àti Faransé lẹ́sẹẹsẹ. Síbẹ̀síbẹ̀, àtìlẹ́yìn kì í pọ̀ jù fún ìpínkárí alífábẹ́ẹ̀tì náà.


The Odùduwà alphabet is a welcome development.


Ìgbésẹ̀ tí ó mú ìwúrí dání ni alífábẹ́ẹ̀tì Odùduwà náà.


Nevertheless, the shift from writing in Latin to the new system will be a major challenge.


Ṣùgbọ́n, sísún láti ìlànà Látíìnì sí ìlànà tuntun ni yóò mú ìpèníjà ńlá lọ́wọ́.


That said, the Odùduwà alphabet is a great step in the right direction toward the development and growth of the Yorùbá language - in what Yorùbá people will call their own.


Kò jẹ́ bó ṣe jẹ́, ohun tí yóò mú ìlọsíwájú àti ìdàgbàsókè bá èdè Yorùbá ni alífábẹ́ẹ̀tì Odùduwà - ohun tí ìran Yorùbá yóò pè ni tiwa-ń-tiwa.


Yorùbá loanwords: How languages evolve


Ọ̀rọ̀ àyálò nínú èdè Yorùbá: Bí èdè ṣe yí padà


Do you say àkàrà or bean cake?


Ṣé àkàrà ni ò ń pè àbí bean cake?


Àkàrà or Nigerian bean cake is a staple breakfast in Nigeria, July 11, 2013. Photo by Atimukoh via Wikimedia Commons, CC BY 2.0.


Àkàrà tàbí beans cake ní Nàìjíríà jẹ́ oúnjẹ àárọ̀ ní Nàìjíríà, ọjọ́ 11, oṣù kéje, ọdún 2013. Àwòrán láti ọwọ́ Atimukoh láti orí i Wikimedia Commons, àṣẹ CC BY 2.0.


Relationships between languages have existed for hundreds of years.


Àjọṣepọ̀ láàárín onírúurú èdè ti wà láti ayébáyé.


"Think of the word ""restaurant,"" borrowed from the French language into English."


"Fún àkàwé, kí á wo gbólóhùn bí i ""restaurant,"" tí ó jẹ́ ọ̀rọ̀ tí a yá láti inú èdè Faransé wá sínú èdè Gẹ̀ẹ́sì."


Today, this loanword - a word adopted from one language into another without translation - circulates in English as if it was never borrowed.


Lóde òní, ọ̀rọ̀-àyálò yìí - ìyẹn gbólóhùn tí a gbà lò láti inú èdè kan sí inú èdè mìíràn láì tú ìmọ̀ rẹ̀ - kò l'óǹkà nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì àfi bí ẹni pé kì í ṣe ọ̀rọ̀ tí a yá lò.


These linguistic borrowings can be attributed to immigration, commerce, and trade as people were exposed to a wide range of ethnolinguistic environments.


Àwọn èdè àyálò wọ̀nyí wáyé látàrí àbápàdé onírúurú ènìyàn kárí ayé, bí wọ́n ṣe ń ṣíkiri, ṣe ọrọ̀ Ajé, àti káràkátà.


Through these interactions, people were exposed to various linguistic contexts, and words and phrases were borrowed to accommodate these encounters.


Látàrí ìtàkùrọ̀sọ tí ó wáyé láàárín àwọn onírúurú ènìyàn wọ̀nyí, èdè wọnú èdè, gbólóhùn àti àpólà ọ̀rọ̀ di àyálò.


The Yorùbá case is no exception.


Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí kò yọ ìran Yorùbá sílẹ̀.


Spoken widely by about 40 million speakers in Nigeria, Yorùbá language has been influenced by the English language spoken by the British, who held colonial power in Nigeria from 1914 to 1960.


Ó tó ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn 40 tíó ń fọ èdè Yorùbá ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, irú èdè Yorùbá ti dàpọ̀ mọ́ ṣapala èdè Gẹ̀ẹ́sì, tí í ṣe èdè ìjọba amúnisìn àná láti ọdún 1914 sí 1960.


"More than half of the vocabulary words used in Yorùbá are borrowed from English. Think of the word ""cup,"" it was domesticated as kó̩ò̩pù."


"Ó tó ìdajì gbólóhùn èdè Gẹ̀ẹ́sì tí a yà lò nínú èdè Yorùbá. Kí a wo ọ̀rọ̀ bí i ""cup"" Ó di kó̩ò̩pù."


"The word ""phone"" is fóònù, ""ball"" is bó̩ò̩lù, and ""television"" is te̩lifís̩ó̩ò̩nù, among others."


"A pe ""phone"" ní fóònù, ""ball"" di bó̩ò̩lù, ""television"" ni te̩lifís̩ó̩ò̩nù, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ."


"These English words that were ""loaned"" to Yorùbá expanded its vocabulary over time."


"Àwọn gbólóhùn ""àyálò"" wọ̀nyí mú èdè Yorùbá fẹjú sí i."


There are also instances of the Yorùbá language borrowing words from the Hausa language, spoken by 44 million people in the northern part of Nigeria.


Bákan náà ni àwọn ọ̀rọ̀ àyálò inú èdè Hausa tí àwọn ẹgbẹẹgbẹ̀rún 44 ènìyàn ní Àríwá ilẹ̀ Nàìjíríà ń sọ lọ sua.


"This language borrows heavily from Arabic, as well, with words like àlùbáríkà (""blessing""), àlùbó̩sà (""onion"") and wàhálà (""trouble"")."


"Èdè yìí yá ọ̀kẹ́ àìmọye ọ̀rọ̀ lò láti inú èdè Lárúbáwá, àwọn ọ̀rọ̀ bí i àlùbáríkà (""ìbùkún""), àlbásà (""àlùbọ́sà"") àti wàhálà (""ìyọnu"")."


The beauty of Yorùbá loanwords is that speakers now use them in their day-to-day conversations as they get absorbed into the language.


Ohun tí ó jẹ́ ìwúrí ní ti àwọn ọ̀rọ̀ àyálò nínú èdè Yorùbá ni bí àwọn ènìyàn ṣe ń lò wọ́n nínú ìtàkùrọ̀sọ lójoojúmọ́ bí wọ́n ṣe ń ṣàn wọ inú èdè náà.


"It is not uncommon to hear people say, Bá o̩mo̩ ye̩n mú bó̩ò̩lu è̩ or ""Help the child take the ball"" in English."


"Wà á gbọ́ gbólóhùn bí i, Bá o̩mo̩ ye̩n mú bó̩ò̩lu è̩ tàbí ""Help the child take the ball"" lédè Gẹ̀ẹ́sì."


Although the underlined word bó̩ò̩lu is not native to the Yorùbá language, speakers manage to make it fit.


Adi, ọmọ-ọ̀rọ̀ tí a falà sí lábẹ́ bó̩ò̩lu jẹ́ tiwantiwa nínú èdè Yorùbá, àwọn aṣàfọ̀ mọ bí wọ́n ṣe ń lò ó.


One of the challenges with the Yorùbá language with regard to loanwords is that native speakers themselves love translating Yorùbá words into English and using them in sentences instead of the original Yorùbá word.


Ìpèníjà kan tí èdè Yorùbá ní nípa ti ọ̀rọ̀ àyálò ò ju ti ògbufọ̀ ọ̀rọ̀ wuuru tí àwọn aṣàfọ̀ èdè Yorùbá máa ń ṣe láti túmọ̀ àwọn gbólóhùn èdè Yorùbá sí ti Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n máa ń lò nínú ìpèdè dípò ojúlówó èdè Yorùbá.


An example is the word àkàrà - most Yorùbá speakers translate it to bean cake in daily interactions - , especially with foreigners.


Fún àpẹẹrẹ, àkàrà - tí àwọn ọmọ Yorùbá ti túmọ̀ sí bean cake - pàápàá nínú ìfọ̀rọ̀jomitoro-ọ̀rọ̀ pẹ̀lú àlejò.


Using words in their original forms helps ensure that culture - kept alive through language - continues to thrive.


Lílo ọ̀rọ̀ ní èdè pọ́nbélé máa ń mú kí àṣà - ó gbòòrò - tí yóò sí máa jẹ́ kí èdè ó di ìtẹ́wọ́gbà.


For instance, no one calls Japan's sushi by any other name - sushi is sushi.


Bí a bá wò ó báyìí, kò s'ẹ́ni jẹ́ pe sushi Japan lórúkọ mìíràn - sushi ni sushi ń jẹ́.


If this was the case for many Yorùbá words, too, its language and culture could flourish beyond Nigeria and the Yorùbá-speaking world.


Bí èyí bá rí bẹ́ẹ̀ fún àwọn ọ̀rọ̀ Yorùbá náà, èdè àti àṣà rẹ̀, yóò gbilẹ̀ kọjá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ibi tí wọ́n ti ń fọ èdè Yorùbá kárí ayé.


For example, àmàlà is a famous Yorùbá food, even in the diaspora.


Fún àpẹẹrẹ, àmàlà jẹ́ oúnjẹ tí ó ilẹ̀ Yorùbá lókìkí, pàápàá ní òkè òkun.


This word could easily find its way into the lexicon of other languages if Yorùbá speakers insisted on it.


Gbólóhùn yìí ti rá pálá wọnú ìlò ọ̀rọ̀ èdè mìíràn bí àwọn aṣàfọ̀ Yorùbá bá tẹnu mọ́ ọn.


"Translating it to ""yam flour"" lessens its status and linguistic root - its ""Yorubaness."""


"Títúmọ̀ rẹ̀ sí ""yam flour"" dín agbára ìpèdè náà kù - yóò sọ ""ipò Yorùbá nù."""


"Think of the anglicized Yorùbá word ""fanimorious,"" which is becoming more popular and appears in the Urban Dictionary."


"Bí a bá wo gbólóhùn èdè Gẹ̀ẹ́sì tí a yí padà sí èdè Yorùbá ""fanimorious,"" tí ó ti ń lókìkí tí ó sì ti wà nínú Ìwé Ìtumọ̀ Ìgbàlódé."


"It means ""appealing,"" or ""beautiful,"" and comes from the word fanimó̩ra in Yorùbá."


"Ó túmọ̀ sí ""bójúmu,"" tàbí ""rẹwà,"" tí ó súyọ láti fanimó̩ra tí í ṣe gbólóhùn Yorùbá."


This could be phono-morphological: Yorùbá language does not allow final word consonants and consonant clusters.


Èyí f'ara pẹ́ ìbáṣepọ̀ fonọ́lọ́jì àti mọfọ́lọ́jì: èdè Yorùbá kì í fàyè gba ìhunpọ̀ kọ̀nsónántì àti kí ọ̀rọ̀ parí pẹ̀lú kọ̀nsónántì.


As a result, the English suffix -ious was added to the Yorùbá root word.


Torí ìdí èyí, a fi àfòmọ́ ìparí -ious èdè Gẹ̀ẹ́sì kún ọ̀rọ̀ ìpìlẹ̀ Yorùbá.


However, the fact remains that the word stems from the Yorùbá language. This is a win for the Yorùbá.


Síbẹ̀, òtítọ́ farahàn wípé láti ara èdè Yorùbá ni ó ti sú yọ. Ìgbéga ni èyí jẹ́ fún Yor Yorùbá.


Recently, several other Nigerian English words were added to the Oxford English Dictionary.


Ní kò pẹ́ kò pẹ́ yìí, ọ̀gọ̀rọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì bí a ti ṣe ń lò ó ní Nàìjíríà di àfikún nínú ìwé ìtúmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ti Oxford.


Yorùbá will make giant strides only if its speakers contribute to its growth; Its usage in the media is also important as the world becomes increasingly more digitized.


Ọpọ́n èdè Yorùbá yóò sún síwájú bí àwọn tó ń fọ èdè náà bá lọ́wọ́ sí ìdàgbàsókè rẹ̀; ìlò rẹ̀ nínú iṣẹ́ ìkọ̀ròyìn pọn dandan ní ìbámu pẹ̀lú bí ayé ṣe ń lu jára wọn bí ajere lóde òní.


Consequently, this will spur further research on the Niger-Congo language.


Ní ìparí, èyí yóò túbọ̀ mú kí iṣẹ́ ìwádìí èdè Niger-Congo ó rinlẹ̀.


Lost in translation: Why Google Translate often gets Yorùbá - and other languages - wrong


Sísọnù sínú ògbufọ̀: Ìdí tí Atúmọ̀ Google ṣe ń kùnà - nínú títúmọ̀ èdè Yorùbá - àti àwọn èdè mìíràn


Most translations done by machines render some words wrong


Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ògbufọ̀ tí ẹ̀rọ ṣe ni kò nítumọ̀.


Wikimedia User Group Nigeria, October 2018 via Wikimedia Commons CC.BY.2.0.


Aṣàmúlò Ẹgbẹ́ Wikimedia Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, oṣù Ọ̀wàrà ọdún 2018 láti orí Wikimedia Commons CC.BY.2.0.


"The English language has dominated online discourse as the ""universal"" language of communication since the inception of the internet."


"Èdè Gẹ̀ẹ́sì ti jẹ gàba lórí ìbánisọ̀rọ̀ tí ó ń wáyé ní orí ẹ̀rọ ayélukára-bí-ajere gẹ́gẹ́ bí èdè ""gbogbo àgbáyé"" fún ìtàkùrọ̀sọ láti ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ẹ̀rọ ayélujára."


As of February 2020, over half of the websites on the internet are in English, according to WebTech3.


Nínú oṣù Èrèlé ọdún 2020, gẹ́gẹ́ bí WebTech3 ti ṣe fi hàn, ìdajì ibùdó ìtakùn àgbáyé tó wà lórí ayélujára ni a kọ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì.


But as more people get online who speak different languages, it has sparked a linguistic digital revolution - immediate access to English translations of multiple languages with the click of a button.


Àmọ́ bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn tí ó ń sọ oríṣìíríṣìí èdè àgbáyé ṣe ń bọ́ sórí ayélukára-bí-ajere, ó ṣẹ́ ẹtà ìjà fún èdè ẹni - ìráàyè sí ìṣògbufọ̀ sí onírúurú èdè tí yóò ṣẹ̀ ní mọnawáà.


Many tech companies have recently put effort into documenting non-English words on the internet, paving the way for the digitization of multiple languages. Google, Yoruba Names, Masakhane MT and ALC are examples of companies and start-ups that have been trying to marry technology with non-English languages.


Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iléeṣẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ ti ṣe iṣẹ́ ribiribi ní ti ìṣàkọsílẹ̀ àwọn ọ̀rọ̀ tí kì í ṣe èdè Gẹ̀ẹ́sì sórí ayélujára, tí ó ń ṣe olùlànà onírúurú èdè lórí ẹ̀rọ ayárabíàṣá lọ́nà ìgbàlódé. Google, Yoruba Names, Masakhane MT àti ALC jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn iléeṣẹ́ ńlá àti àwọn iléeṣẹ́ kéréje tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ tí ó ti mú ìmọ̀-ẹ̀rọ ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú àwọn èdè tí kì í ṣe èdè Gẹ̀ẹ́sì.


In late February 2020, Google announced that it would add five new languages to its Google Translate services, including Kinyarwanda, Uighur, Tatar, Turkmen and Odia, after a four-year hiatus on adding new languages.


Kí oṣù Èrèlé ọdún 2020 ó tó tẹnu bepo, Google filọ̀ wípé òun yóò fi èdè tuntun márùn-ún kún iṣẹ́ Atúmọ̀ Google rẹ̀, àwọn èdè náà ni Kinyarwanda, Uighur, Tatar, Turkmen àti Odia, lẹ́yìn ìsinmi ọdún mẹ́rin tí wọ́n fi èdè tuntun kún un kẹ́yìn.


A man looks perplexed while reading a text online. Photo by Oladimeji Ajegbile, open-source via Pexels.


Ọkùnrin kan ń wò bí ẹni tí ó nídààmú nígbà tí ó ń ka gbólóhùn ọ̀rọ̀ lórí ayélujára. Àwòránlláti ọwọ́ Ọládiméjì Ajégbilẹ̀, àṣẹ-àtúnlò láti orí Pexels.


But have you ever clicked on the translation option and realized that the English translation is, at best, just OK?


Àmọ́ ṣe o ti ṣíra tẹ àṣàyàn ìtumọ̀ rí tí ó ṣàkíyèsí wípé, bákan, ló dára jù lọ?


And at worst, not accurate at all?


Bákan náà, ló kù díẹ̀ káàtó, kò ṣe déédéé?


There are many controversies and difficulties when it comes to doing this kind of language translation and access work.


Orísìírísìí àríyànjiyàn àti ìṣòro ló máa ń wáyé bí ó bá kan irú ìtumọ̀ èdè báyìí àti rírí i lò.


Twitter offers Yorùbá language translation into English via Google Translate as much as possible, and usually, the outcome isn't totally bad - perhaps a few words are correct.


Twitter máa ń ṣe ìtumọ̀ èdè Yorùbá sí èdè Gẹ̀ẹ́sì nípasẹ̀ lílo Atúmọ̀ Google bí ó ti ṣe fàyè gbà wọ́n, tí àbájáde rẹ̀ sì kù díẹ̀ káàtó nígbàgbogbo - tí àwọn ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan sì ṣe déédéé.


The reason for these challenges is that tech companies usually collect their linguistic data for English translation sourced from the internet.


Ohun tí ó fa àwọn ìpeníjà wọ̀nyí ó ju pé orí ayélujára ni àwọn iléeṣẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ ti máa ń ṣe àkójọ èdè wọn for tí wọ́n ń fi ṣe ògbufọ̀ gbólóhùn ọ̀rọ̀.


This data may work for some languages, but languages like Yorùbá and Ìgbò, two main languages from Nigeria, are challenging, due to the inadequate or inaccurate accent marks to indicate tones on these words.


Àwọn àkójọ gbólóhùn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí lè ṣiṣẹ́ fún àwọn èdè kan, àmọ́ èdè bí i Yorùbá àti Ìgbò, jẹ́ èdè méjì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ìpèníjà yìí bá, látàrí àìpọ̀tó gbólóhùn ọ̀rọ̀ àti gbólóhùn tí a ò yán lórílábẹ́ dáadáa tí yóò tọ́ka sí ìró ohùn.


In response to why it has taken Google four years to add five new languages, a company spokesperson explained:


Láti fèsì sí ohun tí ó fa sábàbí tí ó fi gba Google ní ọdún mẹ́rin kí ó tó ṣe àfikún èdè tuntun márùn-ún kún tilẹ̀, agbẹnusọ iléeṣẹ́ náà ṣe ìṣípayá:


Google Translate learns from existing translations found on the web, and when languages don't have an abundance of web content, it's been difficult for our system to support them effectively.


Orí ìtakùn àgbáyé ni Atúmọ̀ Google ti máa ń ṣa gbólóhùn tí a ti túmọ̀ jọ, àmọ́ bí èdè kò bá ní gbólóhùn ọ̀rọ̀ tí ó pọ̀ tó lórí ayélujára, ó nira fún ẹ̀rọ wa láti ṣe àtìlẹ́yìn tí ó lákaakì fún irú àwọn èdè bẹ́ẹ̀


However, due to recent advances in our machine learning technology, and active involvement from our Google Translate Community members, we've been able to add support for these languages.


Síbẹ̀, látàrí ìlọsíwájú àbùdá kíkọ́ ẹ̀rọ lẹ́kọ̀ọ́ wa, àti àwọn aṣiṣẹ́ Ìtumọ̀ Google lọ́fẹ̀ẹ́, ecent advances in our machine a ti fi àtìlẹ́yìn fún àwọn èdè wọ̀nyí.


Also, most people are not so good with the orthographies - or spellings - in these languages.


Bákan náà, ọ̀pọ̀ ènìyàn ni kò mọ bí a ṣe ń kọ ọ̀rọ̀ dájúdánu - tàbí pípe ọmọ-ọ̀rọ̀ - inú àwọn èdè wọ̀nyí.


As a result, good translations don't compute because these errors are not flagged as inadequate.


Torí náà, ògbufọ̀ tí ó kúnjú òṣùwọ̀n kò jẹ́ àkópọ̀ nítorí kò sí bí a ṣe lè dá àwọn àṣìṣe wọ̀nyí mọ̀.


Most translations done by machines render some words wrong, especially words that are culturally nuanced.


Púpọ̀ nínú ògbufọ̀ tí ẹ̀rọ ṣe ni kò ní ìtumọ̀, pàápàá jù lọ àwọn gbólóhùn tí ó rọ̀ mọ́ àṣà tí ó ní ju ìtúmọ̀ kan ṣoṣo lọ.


For example, Yorùbá words ayaba and obabìnrin have their meanings situated in a cultural context.


Fún àpẹẹrẹ, gbólóhùn Yorùbá bí i ayaba àti ọbabìnrin ní ìtumọ̀ tó yàtọ̀.


"Most machines translate both words as ""queen."""


"Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀rọ ní í máa tú ìmọ̀ gbólóhùn méjèèjì sí ""queen."""


"However, from a traditional-cum-cultural vantage point, it is essential to note that the meanings of ayaba and obabìnrin are different: Ọbabìnrin means ""queen"" in English while ayaba is ""wife of the king."""


"Síbẹ̀, tí a bá ti ọ̀nà ìṣe-àti-àsà wò ó, ó ṣe kókó láti sọ wí pé ìtúmọ̀ ayaba and ọbabìnrin yàtọ̀ síra wọn: Ọbabìnrin túmọ̀ sí ""queen"" lédè Gẹ̀ẹ́sì nígbà tí ayaba jẹ́ ""wife of the king."""


Even with these translation complications, technology has helped with the advancement of African languages in digital spaces, spurring the coinage of new words.


Pẹ̀lú àwọn àìṣedéédéé wọ̀nyí, ìmọ̀-ẹ̀rọ ti ṣe ìrànwọ́ fún ìdàgbàsókè àwọn èdè Ilẹ̀-Adúláwọ̀ lórí àwọn gbàgede orí ayélujára, tí ó ti mú ìṣẹ̀dá ọ̀rọ̀ tuntun wáyé.


African languages have grown with the influx of new gadgets like smartphones and tablets, as new words are coined to name these new technological tools and concepts.


Èdè Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ti gòkè àgbà látàrí àwọn lílo àwọn ẹ̀rọ ìgbàlódé tuntun bí i ẹ̀rọ-ìléwọ́ àti ẹ̀rọ ọpọ́n ayárabíàṣá, tí ó sì ń bí àwọn gbólóhùn tuntun tí a fi ń pe àwọn irinṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ tuntun wọ̀nyí.


This process has thus expanded the usage and functionality of these languages.


Èyí sì ti fẹ bí a ti ṣe ń lo àwọn èdè wọ̀nyí lójú.


With the emergence of new technologies, the vocabularies of many African languages have become more sophisticated.


Látàrí àwọn ẹ̀rọ tuntun wọ̀nyí, ìpèdè ọ̀pọ̀lọpọ̀ èdè Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ti lé kún sí i.


"For instance, the Yorùbá language has some tech-influenced words such as erọ amúlétutù (""air conditioner""), erọ Ìbánisọ̀rọ̀ (""phone"") and erọ Ìlọta (""grinder"")."


"Fún àpẹẹrẹ, èdè Yorùbá ní àwọn gbólóhùn tí ó ní ṣe pẹ̀lú ìmọ̀-ẹ̀rọ bí i ẹ̀rọ-amúlétutù (""air conditioner""), erọ-ìbánisọ̀rọ̀ (""phone"") and ẹ̀rọ-ìlọta (""grinder"")."


"Similarly, the Igbo language has words such as ekwè nti (""telephone"") and ugbọ̀ àlà (""vehicle"")."


"Ẹ̀wẹ̀wẹ̀, èdè Igbo náà ní ọ̀rọ̀ bí i ekwè nti (""telephone"") àti ugbọ̀ àlà (""vehicle"")."


These societies have given these gadgets names based on the functions they perform.


A ṣẹ̀dá àwọn orúkọ yìí ní ìbámu pẹ̀lú iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe.


In courses on broadcasting and advertisement in Yorùbá, students learn that most people call TV erọ Amóhùnmáwòrán.


Nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ àti ètò ìpolówó ọjà lédè Yorùbá, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti kọ́ wí pé ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán ni oọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ń pe TV.


This coinage generates many questions and opinions - some students argue that video cameras and recorders can also be called erọ amóhùnmáwòrán based on their functionalities.


Ìṣẹ̀dá ọ̀rọ̀ yìí fa àwọn onírúurú ìbéèrè àti èrò - àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kan jiyàn wí pé a lè pe ẹ̀rọ-ayàwòrán náà ní ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán nítorí iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe.


These linguistic challenges in the tech space are healthy for languages - it stimulates critical thinking for both linguistic and tech advancement.


Àwọn ìpèníjà t'ó tara ìmọ̀-ẹ̀rọ wá yìí ni yóò mú ìdàgbàsókè bá èdè - ó máa ń fa àròjìnlẹ̀ fún ìgbéga èdè àti ìmọ̀-ẹ̀rọ.


"In 2019, Google opened its first AI research center in Accra, Ghana, focused on improving ""Google Translate's ability to capture African languages more precisely,"" according to CNN."


"Lọ́dún 2019, gẹ́gẹ́ bí CNN ti ṣe ròyìn, Google ṣí ibiṣẹ́ ìwádìí AI àkọ́kọ́ irú ẹ̀ sí Accra, Ghana, tí ó ń lépa láti mú kí ""Atúmọ̀ Google ó gba àwọn èdè Ilẹ̀-Adúláwọ̀ jọ kí ó lọ geere."""


"Research scientist Moustapha Cisse, who heads Google's AI work in Africa, believes that ""a continent with more than 2,000 dialects deserves to be better served,"" as reported by CNN."


"Onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa iṣẹ́ ìwádìí Moustapha Cisse, tó jẹ́ olórí iṣẹ́ Google AI ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀, nígbàgbọ́ wí pé ó tọ́ sí ""ilẹ̀ tí ó ní ju ẹ̀ka-èdè 2,000 lọ láti jẹ́ àǹfààní iṣẹ́,"" - CNN jábọ̀."


Mozilla and BMZ recently announced their cooperation to open up voice technology for African languages. With initiatives like this, there is more to show in the future with regards to studies in African languages.


Mozilla àti BMZ kéde àjùmọ̀ṣe wọn láti ṣe agbátẹrù iṣẹ́ àkànṣe tí ó dá fìrìgbagbòó lórí ìmọ̀-ẹ̀rọ alohùn fún thei èdè Ilẹ̀-Adúláwọ̀. Pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ àtinudá bí eléyìí, ọjọ́ iwájú ìwádìí èdè Ilẹ̀-Adúláwọ̀ dára.


Churches in Greece and North Macedonia refuse to modify rituals conducive to the spread of COVID-19


Àwọn Iléèjọsìn ní Greece àti Àríwá Macedonia kọ̀ láti yí ọwọ́ àwọn ìlànà-ìsìn wọn padà k'ó ba má fàyè gba àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 t'ó ń ràn ká


"""Institution of the Eucharist,"" a 1442 painting by Fra Angelico. Public Domain photo via Wikipedia."


"""Àjọ Oúnjẹ Alẹ́ Olúwa,"" àwòrán tí a kùn lódà ní 1442 láti ọwọ́ Fra Angelico. Àwòrán tí kò ní olóhun láti orí Wikipedia."


While the number of people with COVID-19 steadily increases in the Balkans, a few Christian churches have refused to change liturgical practices that can contribute to the spread of the coronavirus.


Bí àwọn tí ó ti kó àrùn COVID-19 ṣe ń pọ̀ọ́ sí i ní Balkans, àwọn ilé ìjọsìn kan kò yí ọwọ́ àwọn ìlànà ìsìn tí ó lè mú kí àrùn Coronavirus ó ràn bí i pápá inú ọyẹ́ padà.