The ritual known as the Holy Communion or Eucharist has Orthodox Christian worshipers drinking consecrated wine by a shared spoon, while Catholics eat thin slices of bread directly from the hand of the priest.


Ìlànà ìsìn tí a mọ̀ sí Jíjẹara àti mímu ẹ̀jẹ̀ Olúwa tàbí Oúnjẹ Ìkẹyìn ní èyí tí àwọn ọmọ lẹ́yìn Krístì tí ó ń tẹ̀lé ìlànà ìsìn àtijọ́ yóò máa pín wáìnì tí a ti sọ di mímọ́ mu pẹ̀lú ṣíbí kan náà, àwọn Ìjọ Àgùdàá máa ń jẹ ẹ̀bẹ àkàrà fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ tí wọ́n fi ẹnu gbà lọ́wọ́ àlùfáà.


The World Health Organization (WHO) recommends avoiding large gatherings and increased levels of personal hygiene and sanitation in order to minimize the spread of the virus by touch, exchange of bodily fluids, and through the air.


Àjọ Ìlera Àgbáyé (WHO) rọ̀ wá láti jìnà gbégbérégbé sí ibi tí àwọn èròó bá pitì sí, kí a sì káràmásíkì sí ìlera ara wa kí á ba dín àrànká àrùn ẹ̀jẹ̀ tí ènìyàn lè kó nípasẹ̀ ìfọwọ́kàn, ìfarakan omi tó sun lára ẹlòmíràn, àti láti inú afẹ́fẹ́.


In an official statement dated March 9, the Greek Orthodox Church said it will not be modifying the ritual to comply with safety measures.


Nínú àtẹ̀jáde ọjọ́ 9, Iléèjọsìn Àtijọ́ Greek sọ wí pé òun kò ní yí ọwọ́ ìlànà-ìsìn padà kí ó bá ìgbésẹ̀ ààbò mu.


"It also added that the ""coronavirus is not transmitted via Holy Communion, and the faithful should pray against the spread of the deadly virus."""


"Bákan náà ni ó sọ wí pé ""a kò leè kó ààrùn coronavirus láti ara Jíjẹ ara-àti-mímu-ẹ̀jẹ̀ Olúwa, àti pé kí àwọn ọmọ Ọlọ́run ó gbàdúrà gidi nítorí ààrùn apànìyàn náà."""


GOC bishop Klimis, the Metropolitan of Peristeri, a suburban municipality near Athens, said that those who believe the virus could spread via religious rituals are blasphemers:


Bíṣọ́ọ̀pù ti GOC Klimis, ti Àárín gbùngbùn Peristeri, lábẹ́ agbègbè tó sún mọ́ Athens, sọ wí pé ọ̀rọ̀-òdì sí Olúwa ni bí ẹnikẹ́ni bá sọ pé ìlànà ẹ̀sìn lè mú kí ààrùn ó ràn:


The Holy Communion is life.


Ìyè ni Ara-jíjẹ àti ẹ̀jẹ̀ mímu.


It is a miracle.


Iṣẹ́ ìyanu ni.


It is a blasphemy to believe that the virus can be transmitted by receiving Holy Communion.


Ọ̀rọ̀-òdì sí Olúwa ni láti ní ìgbàgbọ́ wí pé ènìyàn lè tara Jíjẹ ara-àti-mímu-ẹ̀jẹ̀ Olúwa kó ààrùn.


There have been 89 confirmed cases of COVID-19 in Greece, with no deaths so far.


Ènìyàn 89 ló ti lùgbàdì COVID-19 ní Greece, láìsí ẹni tó kù.


Greek authorities, who have recently closed schools and prohibited gatherings in efforts to prevent transmission, urged the Church to reconsider.


Àwọn aláṣẹ Greek, tí ó ti ṣán àwọn iléèwé pa, tí ó sì ti f'òfin de àpéjọ lójú ọ̀nà àti dènà àjàkálẹ̀, rọ Iléèjọsìn náà láti ṣe àtúnwò.


But state officials themselves seem to be ignoring those concerns. On a major religious holiday last Sunday, the president and some government ministers attended a public mass.


Àmọ́ àwọn aṣojú ìjọba tìkarawọn ń tàpá sí òfin ìdènà ààrùn yìí. Lọ́jọ́ ìsinmi ajẹmẹ́sìn kan lọ́jọ́ Ọ̀sẹ̀ tó kọjá, ààrẹ àti àwọn onípò nínú ìṣèjọba rẹ̀ lọ sí ìsìn kan.


In neighboring North Macedonia, the Macedonian Orthodox Church - Ohrid Archbishopric seems to be following a similar path.


Ní ìlú tó múlé gbe Greece, ó jọ pé North Macedonia, Iléèjọsìn Àtijọ́ ti Macedonia - Ohrid Archbishopric náà ń tọ ipasẹ̀ kan náà.


Although the church has not yet issued any official statement about the outbreak, it has continued to conduct the Holy Communion normally.


Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Iléèjọsìn náà kò tíì ṣe ìfilọ̀ kankan nípa àjàkálẹ̀ náà, ó sì ń fún àwọn ọmọ ìjọ ní Ara jẹ àti ẹ̀jẹ̀ mu bí ó ti máa ń ṣe.


"Alarms were raised when the official website of the Prespa-Pelagonia Diocese published a translated article by Russian website Pravoslavie.ru (meaning ""Orthodox Christianity"") claiming it's ""impossible for believers to be infected during church rituals."""


"Ìròyìn kàn nígbà tí ojúlé ibùdó ìtakùn Prespa-Pelagonia Diocese ṣe àtẹ̀jáde ògbufọ̀ article àrọko ibùdó ìtakùn tó jẹ́ ti Russia ìyẹn Pravoslavie.ru (ìtumọ̀ ""Ẹ̀sìn Ìgbàgbọ́ Àtijọ́ "") tó ń sọ wí pé ""kò lè ṣe é ṣe kí àwọn onígbàgbọ́ ó k'árùn láti ara ìlànà-ìsìn ìjọ."""


The text is signed by Russian priest Sergey Adonin, who claims to have knowledge of microbiology and experience working in hospitals.


Àlùfáà Sergey Adonin ti Russia ló buwọ́ lu àpilẹ̀kọ náà, ẹni tó sọ pé òun ní ìmọ̀ nípa ìṣẹ̀dá ẹ̀dá oníyè àìfojúrí pẹ̀lú ìrírí iṣẹ́ ní iléèwòsàn.


"He stressed in the article that the rule of using the same spoon instituted in the 7th century Bizantium has so far done no harm, because ""faith in God protects both the parishioners and the priests."""


"Ó sọ síwájú sí i nínú àpilẹ̀kọ náà wí pé lílo ṣíbí kan náà bí wọn ti ṣe fi lọ́lẹ̀ ní ọgọ́rùn-ún ọdún kéje ayé Bizantium ò fa ìpalára, nítorí ""ìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run ń fi ìṣọ́ ààbò bo àlùfáà àti ọmọ ìjọ."""


Also in North Macedonia, right-wing propagandists expressed support to the church.


Ní North Macedonia, àwọn tí ó ń mú ṣe ti ìlànà-ìsìn náà ní kò sí aburú nínú ìlànà iléèjọsìn náà.


For instance, one conservative TV host - who in the past promoted anti-vax activists - boasted on Twitter to have participated in risky religious rituals:


Fún àpẹẹrẹ, atọ́kùn ètò lórí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán tó jẹ́ adàṣà-àtijọ́-mú-ṣinṣin - ajìjàǹgbara ẹni tó ti fi ìgbà kan rí ṣe ìpolongo ìtako ìbupá - fúnnu lórí Twitter wí pé òun ti kópa nínú àwọn ìlànà-ìsìn ajẹmẹ́sìn tó léwu:


Tweet: I received Holy Communion last Sunday in the Church of Holy Annunciation which is part of the Clinical Center in Skopje and will do it again!


Túwíìtì: Mo jẹ Ara Olúwa mu ẹ̀jẹ̀ Olúwa lọ́jọ́ Àìkú tó kọjá nínú Iléèjọsìn Holy Annunciation tí ó wà nínú Iléèwòsàn ti Skopje tí n ó sì tún ṣe é!


What's your problem?


Kí ni ìṣòro rẹ̀?


Link title: In spite of the appeal by health authorities: Believers received Holy Communion without fear from the coronavirus.


Àkọlé adarí: Pẹ̀lú gbogbo ẹ̀bẹ̀ àjọ tó ń rí sí ètò ìlera: Àwọn onígbàgbọ́ jẹ Ara mu ẹ̀jẹ̀ Olúwa láì fòyà fún ààrùn coronavirus.


"Sladjana Velkov, an anti-vax celebrity operating in Serbia and North Macedonia, recently declared that the situation is ""not serious"" and that the new virus is ""just a common cold which, like the other common colds, affects only older people or people with compromised immunity."""


"Sladjana Velkov, ẹni tó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí alátakò-ìbupá tó ń ṣiṣẹ́ ní Serbia àti Àríwá Macedonia, sọ láì pẹ́ yìí wí pé nǹkan kò ""le tóyẹn"" àti pé ""ọ̀fìnkìn lásán ni, èyí tí kò yàtọ̀ sí ọ̀fìnkìn tí a ti mọ̀ tẹ́lẹ̀, tó máa ń ṣe àwọn àgbàlagbà tàbí àwọn tí ìlera ara wọn kò pé tó."""


Meanwhile from Italy, where over 631 people have died from the infection and more than 10,000 are affected, this user tweeted:


Ní orílẹ̀-èdè Italy, níbi tí 631 ẹ̀mí èèyàn 631 ti bọ́ tí àwọn tí ó tó 10,000 ti lùgbàdì àrùn náà, aṣàmúlò kan túwíìtì:


So far there have been seven confirmed cases of COVID-19 in North Macedonia; 25 in Slovenia; 13 in Croatia; six in Albania; five in Serbia; five in Bosnia; and zero in Montenegro.


Bí á bá kà á ní méníméjì, ó ti tó ẹni méje tí ó ti kó àrùn COVID-19 ní North Macedonia; 25 ní Slovenia; 13 ní Croatia; mẹ́fà ní Albania; fi márùn-ún ní Serbia; márùn-ún ní Bosnia; òdo ní Montenegro.


There have been 28 cases in Romania and six in Bulgaria.


Ó ti tó ẹni 28 tó ti kó o ní Romania, mẹ́fà ní Bulgaria.


Christians elsewhere


Onígbàgbọ́ níbi gbogbo


The world has already witnessed how the novel coronavirus can spread through religious congregations.


Ilé ayé ti rí bí coronavirus àkọ́kọ́ irú ẹ̀ ṣe lè ràn níbi ìpéjọ ajẹmẹ́sìn.


Last month, a majority of 7,400 confirmed cases of COVID-19 in South Korea - a country that until then seemed to have the outbreak under control - were traced to the group Shincheonji Church of Jesus.


Lóṣù tó kọjá, ọ̀pọ̀ ènìyàn tí ó tó 7,400 ni a gbọ́ wí pé ó ti ní àrùn apànìyàn COVID-19 ní South Korea - orílẹ̀-èdè tí ó jọ pé ó ti ń gbá àrùn náà mọ́lẹ̀ - rí àrùn náà lára Iléèjọsìn ẹgbẹ́ Shincheonji ti Jésù.


Criminal charges were filed against the sect - often called a cult - and its 88-year-old leader publicly apologized.


A fi ẹ̀sùn ọ̀daràn kan ẹgbẹ́ náà - tí wọ́n máa ń pè ní igbẹ́-ìmùlẹ̀ - olórí ẹgbẹ́ náà tí í ṣe ẹni 8-ọdún wá síta láti ṣe ìtọrọ àforíjì.


Meanwhile, the Orthodox Diocese of Korea announced changes in its liturgical practices in accordance with the recommendations of the Ministry of Health:


Ní tirẹ̀, Àjọ Ìlànà-ìsìn Àtijọ́ ti Korea ṣe ìfilọ̀ nípa àwọn àyípadà tó dé bá ìsìn rẹ̀ ní ìbámu pẹ̀lú àfilélẹ̀ Iléeṣẹ́ Ètò Ìlera:


1. During the Divine Liturgy all believers will wear masks.


1. Gbogbo onígbàgbọ́ yóò wọ ìbomúbẹnu lásìkò tí ìsìn bá ń lọ lọ́wọ́.


2. Before entering the Church, they will disinfect their hands with a disinfectant present at the entrance of the Church.


2. Kí wọ́n ó wọ Iléèjọsìn, wọ́n yóò fi apakòkòrò tó wà lẹ́nu àbáwọlé Iléèjọsìn ra ọwọ́ wọn.


3. They will not shake hands with anyone.


3. Wọn kò ní gba ẹnìkan lọ́wọ́.


4. They will not kiss the hand of the Clergy.


4. Wọn kò ní f'ẹnu ko Àlùfáà ìjọ lọ́wọ́.


5. They will not kiss the Icons, but they will bow before them.


5. Wọn kò ní fẹnu ko àwọn Ère, àmọ́ wọn ó tẹríba níwájú wọn.


6. They will not use the liturgical books at the time of prayer.


6. Wọn kò ní lo àwọn ìwé àdúrà nígbà ìsìn.


7. They will not receive the Antidoron from the Clergy, but on their own as they leave the church.


7. Wọn kò ní gba Àkàrà lọ́wọ́ Àlùfáà ìjọ, àmọ́ fúnra wọn bí wọ́n bá ń jáde kúrò nínú iléèjọsìn.


8. The Agape Meal will not be served following the Sunday Liturgy.


8. Oúnjẹ Àpèjẹ Ifẹ̀ kò ní jẹ́ pínpín lọ́jọ́ Àìkú.


9. The various group meetings of the Faithful as well as the Catechumens will not take place.


9. Àwọn ìpàdé ẹlẹ́gbẹ́jẹgbẹ́ àti ti àwọn tó ń kọ́ ìsìn Ọlọ́run kò ní wáyé.


Some churches in Europe have adopted similar measures, such as the Catholic church in Italy.


Àwọn ilé ìjọsìn kan ní Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ti ń ṣe àyípadà sí ìlànà ìsìn wọn, bí i ìjọ Àgùdà ti Italy.


The diocese in Croatia have also enacted restrictive rules and, in France, a pilgrimage site in the city of Lourdes has been shut down.


Àjọ ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ Croatia náà en ti ṣ'òfin tó dá lé àrùn náà, ní France, ibi ìrìnàjò mímọ kan ní ìlú Lourdes ti di títì pa.


"The Orthodox Church of Romania issued a decree announcing ""exceptional measures taken only because of the threat of an epidemic"":"


"Iléèjọsìn Ìlànà-ìsìn Àtijọ́ ti Romania fi òfin kan síta ""tó jẹ́ àwọn ìgbésẹ̀ tí ènìyàn yóò tẹ̀lé bí àjàkálẹ̀ bá dúkokò"":"


Believers who are afraid of virus transmission may temporarily refrain from kissing the holy icons in the churches.


Àwọn onígbàgbọ́ tíbẹ̀rùbojo àrùn apànìyàn náà ti sojo s'ọ́kan wọn yóò pa ìfènuko àwọn ère inú ilé ìjọsìn lára.


They can exceptionally ask the priest to use their own spoon for the Holy Communion.


Bí ó bá wù wọ́n, wọ́n leè sọ fún àlùfáà wí pé ṣíbí ti wọn ni àwọn fẹ́ lò fi gba Ẹ̀jẹ̀ Olúwa mu.


After Italy enacted a complete lockdown on national territory, other European states, like the Czech Republic also took more drastic measures on March 10, such as the closure of schools.


Lẹ́yìn tí Italy pàṣẹ pé kí gbogbo orígun mẹ́rẹ̀ẹ̀rin ìlú ó di sísé pa, àwọn alámùúlégbè, bí i Ilẹ̀ Olómìnira Czech náà gbé àwọn àgbékalẹ̀ kan lọ́jọ́ 10, oṣù Ẹrẹ́nà tí wọ́n ṣán àwọniiléèwé pa.


The Government of North Macedonia declared a state of emergency and also shut down kindergardens, schools, and universities for two weeks.


Ìjọba North Macedonia kéde ipò ìlú ò f'ara rọ, ó sì ti àwọn jẹ́léósinmi, iléèwé, títí kan iléèwé gíga jù lọ Ifásitìi pa fún ọ̀sẹ̀ méjì.


"Check out Global Voices"" special coverage of the global impact of COVID-19."


Check Yẹ àwọn iṣẹ́ àkànṣe Ohùn Àgbáyé lórí arapa COVID-19 lágbàáyé.


Nigeria enforces travel bans amid sloppy management of COVID-19 cases


Orílẹ̀-Èdè Nàìjíríà fi òfin de ìrìn-àjò lójúnà ìṣàmójútó àwọn tó ti kó kòkòrò àìfojúrí COVID 19


Travel ban on 13 countries with over 1,000 cases of COVID-19


Ìfòfindèrìnàjò àwọn orílẹ̀-èdè 13 tí ènìyàn tó ti kó COVID-19 ju 1,000 lọ


Image by Pete Linforth from Pixabay. Used under a Pixabay license, public use.


Àwòrán láti ọwọ́ Pete Linforth ní Pixabay. Ìlò àwòrán pẹ̀lú àṣẹ Pixabay, fún ìlò gbogboògbò.


Yẹ àkọsílẹ̀ àkànṣe Global Voices wò lórí ipa COVID-19 lágbàáyé.


Nigeria has confirmed five new COVID-19 cases, bringing the total number of coronavirus patients to eight, according to the Nigeria Centre for Disease Control.


Gẹ́gẹ́ bí àjò tí ó ń kápá ìtànkálẹ̀ àrùn ní Nàìjíríà ṣe sọ, àwọn èèyàn márùn-ún mìíràn ni wọ́n ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé wọ́n ti kó kòkòro àrùn COVID-19, àròpọ̀ iye àwọn tí wọ́n ní àrùn náà ní Nàìjíríà wá jẹ́ mẹ́jọ.


"The increase to eight patients came just 48 hours after Dr. E. Osagie Ehanire confirmed the third case of COVID-19, March 16, as a ""Nigerian national in her 30s who returned from a short visit to the United Kingdom on March 13"":"


"Iye àwọn ẹni tí ó ní kòkòrò àrùn náà di mẹ́jọ ní ọjọ́ méjì lẹ́yìn tí dókítà E. Osagie Ehanire fìdí i rẹ múlẹ̀ ní ọjọ́ 16, oṣù Ẹrẹ́na pé wọ́n ti rí ẹni kẹ́ta tí ó kó kòkòrò àìfojúrí COVID-19, ìyen ""ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan tí ó lé ní ẹni ọgbọ̀n tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ dé láti United Kingdom ní ọjọ́ 13, oṣù Ẹrẹ́na."""


The patient voluntarily began a 14-day self-isolation in Lagos, during which she developed symptoms of fever and cough.


Aláìsàn náà ya ara rẹ̀ sọ́tọ̀ fún ọjọ́ 14 ní ìlú Èkó, láàárín àsìkò yìí ni ó bẹ̀rẹ̀ sí i ní àmì àìsàn ibà àti ikọ̀.


The patient is currently admitted to the Infectious Disease Hospital, Yaba, Lagos.


Aláìsàn náà wà ní ilé ìwòsàn tí wọ́n ti ń ṣètọ́jú Kòkòro àkóràn ní Yaba, ní Ìpínlẹ̀ Èkó.


She is clinically stable and responding to treatment.


Ara rẹ̀ ti ń balẹ̀, ó sì ń dáhùn sí ìtọ́jú dáadáa.


As numbers of COVID-19 cases continue to rise in Nigeria, the government has yielded to public outcry on March 18 by placing travel restrictions on citizens from 13 countries with over 1,000 domestic cases of coronavirus: China, Italy, Iran, South Korea, Spain, Japan, France, Germany, Norway, the United States, the United Kingdom, Netherlands and Switzerland.


Bí í iye àwọn ènìyàn tí ó kó kòkòrò àrùn COVID-19 ṣe ń pọ̀ sí i ni Nàìjíríà, ìjọba àpapọ̀ ti gbọ́ ohun tí àwọn aráàlú sọ ní ọjọ́ 18, oṣù Ẹrẹ́na nípa fífi òfin de àwọn tí ó ń rin ìrìn àjò láti orílẹ̀ èdè 13 bí i: China, Italy, Iran, South Korea, Spain, Japan, France, Germany, Norway, United States, United Kingdom, Netherlands àti Switzerland tí ó ní ju ènìyàn 1000 lọ tí ó ti kó kòkòrò àrùn Kòrónà láti má wọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


Those who have already entered the country from these countries must go through a 14-day quarantine.


Àwọn tí wọ́n ti wọ Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ láti àwọn orílẹ̀ èdè tí a dárúkọ yìí gbọ́dọ̀ ya ara wọn sọ́tọ̀ fún ọjọ́ 14.


On February 27, an Italian national visiting Nigeria was confirmed as the index case for COVID-19 in the country.


Ọjọ́ 27 ni oṣù Èrèlé ní a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ọmọ orílẹ̀ èdè Italy kan tí ó rìn ìrìnàjò wá sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà jẹ́ ẹni àkọ́kọ́ tí ó ní kòkòrò àrùn COVID-19.


Read more: An Italian national is the index case of COVID-19 disease in Nigeria


Kà sí i: Ọmọ orílẹ̀ èdè Italy kan tí ó rìn ìrìnàjò wá sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni ó kọ́kọ́ ní kòkòrò àrùn COVID-19


The second confirmed case, according to the NCDC, is a contact of the index case who has now tested negative twice.


Ẹni kejì tí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ó ní kòkòrò àrùn yìí, gẹ́gẹ́ bí NCDC ṣe sọ jẹ́ ẹni tí ó rìnnà pàdé ẹni àkọ́kọ́ tí ó kó àrùn náà, tí ara rẹ̀ sì ti yá báyìí lẹ́yìn tí àyẹ̀wò méjì ti fi hàn pé àyẹ̀wò náà kò sí lára rẹ̀ mọ́.


Consequently, the second case was cleared of the virus and was discharged to go home on 13th of March 2020, states the NCDC.


Ẹnìkejì yìí ò ní àrùn náà mọ́, wọ́n sì ti fi í sílẹ̀ kí ó máa lọ sílé ní ọjọ́ 13 oṣù Ẹrẹ́na, ọdún 2020, gẹ́gẹ́ bíi àjọ NCDC ṣe sọ.


Many Nigerian netizens have not been satisfied with the current response to COVID-19 and have called for tougher measures to prevent the spread of the pandemic in Nigeria.


Bí wọ́n ṣe ń bójú tó àrùn COVID-19 kò tẹ́ ọ̀pọ̀ aráàlú lórí ayélujára lọ́rùn, wón sì ti ń béèrè fún àwọn ìgbésẹ̀ tí ó lágbára láti dẹ́kun ìtànkálẹ̀ àrùn náà ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.


"Netizen Ayobami decried the slow response of the NCDC. He advised the agency to ""stop the media parade and do some work!"""


"Ọmọ ìlú lórí ayélujára, Ayobami kéde pé ìgbésẹ̀ NCDC falẹ̀. Ó gbà wọ́n nímọ̀ràn pé ""kí wọ́n dẹ́kun ṣíṣe àṣehàn lórí ayélujára kí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́!"""


"Gideon says it ""should scare all of us"" that COVID-19 testing is slow in Nigeria."


"Gideon sọ pé ""ó yẹ kí ó bà wá lẹ́rù"" pé ṣíṣe àyẹ̀wò fún kòkòrò àrùn COVID-19 ń falẹ̀ ní Nàìjíríà."


"""Restrict travelers coming in especially from countries"" affected by this virus, insists journalist Bayo Olupohunda:"


"""Ẹ fi òfin de àwọn arìnrìn-àjò tí ó fẹ́ wọlé láti àwọn orílẹ̀ èdè mìíràn"" pàápàá jù lọ àwọn tí ó wá láti àwọn orílẹ̀ èdè tí àrùn náà ti gbilẹ̀, akọ̀ròyìn Bayo Olupohunda náà tẹnumọ:"


Dr. Whitewalker insists that a travel ban is a normal epidemiological intervention in order to stem the tide of transmission during a pandemic like this:


Dr. Whitewalker náà tẹnpẹlẹ mọ́ ọn pé kò sí ohun tí ó burú nínú fífi òfin de àwọn arìnrìn-àjò ní àkókò tí wọ́n ṣiṣẹ́ ìṣàdínkù ìtànkálẹ́ àrùn láti lè dẹ́kun àkóràn ní àsìkò ìtànkálẹ́ àrùn bí i irú èyí.


"Dr. Chikwe Ihekweazu, head of NCDC, pleaded that they are ""trying VERY hard to meet all urgent needs"":"


"Dr. Chikwe Ihekweazu, olórí àjọ NCDC, bẹ̀bẹ̀ pé àwọn ń ""gbìyànjú GIDI láti rí i pé àwọn ṣe gbogbo ohun tí ó yẹ kí àwọn ṣe"":"


On March 17, the Senate, Nigeria's upper legislative house, initially called for a ban on flights from coronavirus high-risk countries like the United Kingdom and China, before extending the restrictions the following day.


Ní ọjọ́ 17 oṣù Ẹrẹ́na, ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti kọ́kọ́ sọ pé kí wọ́n fi òfin de àwọn ọkọ̀ òfurufú tí ó ń bọ̀ láti àwọn orílẹ̀ èdè tí àrùn náà ti gbilẹ̀ bí i United Kingdom àti China, kí wọ́n tó dúró di ọjọ́ kejì kí wọ́n tó fi òfin náà múlẹ̀.


"All visitors from affected countries will undergo a ""supervised self-isolation and testing for 14 days,"" reports the Cable Nigeria."


Cable Nigeria jábọ̀ gbogbo àwọn tí wọ́n wá láti àwọn orílẹ̀-èdè tí àrùn náà ti gbilẹ̀ ni wọ́n máa yà sọ́tọ̀ pẹ̀lú àbójútó fún ọjọ́ mẹ́rìnlá.


The government also temporarily suspended visas-on-arrival in Nigeria.


Ìjọba àpapọ̀ sì fi òfin de fífún àwọn ènìyàn ní visa Nàìjíríà.


The travel ban comes into effect on Saturday, March 21, 2020, and will last four weeks, which is open to a possible extension upon review.


Ìfòfindèrìnàjò náà bẹ̀rẹ̀ ní àbámẹ́ta ọjọ́ 21, oṣù Ẹrẹ́nà, ọdún 2020, yóò sì wà fún ọ̀sẹ̣̀ mẹ́rin tí ó ṣe é ṣe kí wọ́n sún un síwájú lẹ́yìn àpérò.


"Read more: COVID-19 in Africa: ""Unprecedented levels of mobilization"" as nations brace for pandemic"


"Kà sí i: COVID-19 ní ilẹ̀ Adúláwọ̀: ""Ìgbáradì tí a kò rí irú rẹ̀ rí"" bí àwọn orílẹ̀-èdè ṣe ń múra sílẹ̀ fún ìtànkálẹ̀ àrùn"


Several African countries have been implementing tough protocols to mitigate the spread of the COVID-19 virus.


Ọ̀pọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ ti ń gbé ìgbésẹ̀ láti ṣe àdínkù ìtànkálẹ̀ kòkòrò àrùn COVID-19.


These stringent measures include placing travel restrictions on nations with high numbers of COVID-19 cases.


Lára àwọn ìgbésẹ̀ yìí ni fífi òfin de ìrìn-àjò láti àwọn orílẹ̀ èdè tí kòkòrò àrùn COVID-19 náà ti gbilẹ̀ láti má ṣe wọ orílẹ̀ èdè wọn.


Sloppy management


Ìṣàmójútó tí kò péye tó


There are reports about the inadequate and slipshod response by health officials to the COVID-19 pandemic in Nigeria.


Àwọn ìjábọ̀ kan wà nípa bí ìṣàmójútó àwọn òṣìṣẹ́ elétò ìlera kò ṣe péye tó lórí àwọn tó ní kòkòrò àrùn COVID-19 ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


A 70-year-old woman who had spent five months in the United Kingdom returned to Nigeria, on March 11.


Obìnrin kan tí ó jẹ́ ẹni ọdún 70 tí ó ti lo oṣù márùn-ún ní United Kingdom padà sí Nàìjíríà ní ọjọ́ 11 oṣù Ẹrẹ́na.


Soon after, she presented with COVID-19 symptoms like cold and excessive mucous and on March 13, she was rushed to Enugu State Teaching Hospital (ESUTH) Colliery Parklane, in southeast Nigeria.


Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀ tí ó dé, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní àmì àìsàn kòkòrò àrùn COVID-19 bí i òtútù àti ikun tí ó pọ̀ lápọ̀jù ní ọjọ́ 13, oṣù Ẹrẹ́na, wọ́n sì sáré gbé lọ sí Teaching Hospital ti ìpínlẹ̀ Enugu (ESUTH) Colliery Parklane, ní gúúsù ìlà-oòrùn Nàìjíríà.


She was isolated in ESUTH Colliery Parklane while her samples were sent to NCDC for diagnosis on March 14.


Wọ́n yà á sọ́tọ̀ ní ESUTH Colliery Parklane, wọ́n sì fi àyẹ̀wọ̀ tí wọ́n ṣe fun un ṣọwọ́ sí àjọ NCDC ní ọjọ́ 14, oṣù Ẹrẹ́na fún àyẹ̀wò.


On March 15, the woman died after the NCDC had reported that she tested negative to COVID-19.


Ní ọjọ́ 15, oṣù Ẹrẹ́na, obìnrin náà kú lẹ́yìn tí àjọ NCDC jábọ̀ pé kò ní kòkòrò àrùn COVID-19.


"However, in a letter written to Enugu's state governor, the woman's daughter alleged that her mother was ""stigmatized"" by the hospital staff who placed her in a ""dilapidated"" isolation centre overgrown with ""grass and debris."""


"Bẹ́ẹ̀, nínú lẹ́tà tí wọ́n kọ sí gómìnà ìpínlẹ̀ Enugu, ọmọ obìnrin náà fẹ̀sùn kan àwọn òṣìṣẹ́ ilé ìwòsàn náà pé ""tàbùkù"" ìyá òun, wọ́n gbé e sínú ""ilé àkọ́kù"" tí ó kún fún koríko."


Another ill-managed COVID-19 case presented in Lagos, the commercial capital of Nigeria.


Ọ̀rọ̀ ẹnìkan tí ó ní kòkòrò àrùn COVID-19 tí wọn kò ṣe àbójútó tó péye fún wáyé ní ìpínlẹ̀ Èkó tí ó jẹ́ olú-ìlú ìdókòòwò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


On March 17, David Hundeyin, a journalist with News Wire, reported the poor handling of a suspected COVID-19 case at Dangote Oil Refinery Company in Ibeju-Lekki, Lagos, which has precipitated panic among workers.


Ní ọjọ́ 17, oṣù Ẹrẹ́na, David Hundeyin tí ó jẹ́ akọ̀ròyìn pẹ̀lú News Wire, jábọ̀ nípa ìṣàmójútó tí kò gúnrégé tó lórí ọ̀rọ̀ ẹni tí wọ́n furasí pé ó ní kòkòrò àrùn COVID-19 ní ilé iṣẹ́ Dangote ní Ibeju-Lekki, ní Ìpínlẹ̀ Èkó, tí ó sì ti ń fa ìpayà láàárín àwọn òṣìṣẹ́ ibẹ̀.


On March 12, an Indian pipefitter from Dangote Refinery flew into Nigeria from Mumbai, after a brief stopover in Cairo, Egypt.


Ní ọjọ́ kejìlá oṣù Ẹrẹ́nà, òṣìṣẹ́ iléeṣẹ́ Dangote kan tí ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ India tí ó ń tún ọ̀pá omi ṣe wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti Mumbai, lẹ́yìn tí ó dúró díẹ̀ ní Cairo, ní orílẹ̀-èdè Egypt.


"Hudeyin's investigation revealed that the pipefitter developed ""a fever, a dry cough, a sore throat and significant breathing difficulty,"" a day after his return from India."


"Ìwádìí Hudeyin fi hàn pé ọkùnrin náà tí ó ń tún ọ̀pá omi ṣe bẹ̀rẹ̀ sí i ní ""ibà, ikọ́ gbígbẹ, ọ̀fun dídùn àti àìlè mí délẹ̀ ,"" ní ọjọ́ kejì tí ó dé láti India."


"Yet, ""it is unclear whether anyone at Dangote Refinery attempted to establish contact"" with appropriate health officials."


"Síbẹ̀, ""kò tí ì hàn bóyá ẹnikẹ́ni ní iléeṣẹ́ Dangote ti gbìyànjú láti kàn sí"" àwọn elétò ìlera tí ọ̀rọ̀ náà kàn."


"Hudeyin further lamented that the firm took advantage of ""the lax regulatory environment"" in Nigeria ""to put its own interests first,"" which puts the life of staff as well as the general public at risk."


"Hudeyin sọ̀rọ̀ síwájú pé ilé iṣẹ́ náà ń lo àǹfààní ""àyíká òfin tí kò múnádóko tó"" ní Nàìjíríà ""láti fi èrè tirẹ̀ síwájú,"" èyí sì ń fi ẹ̀mí àwọn òṣìṣẹ́ rẹ̀ àti gbogbo àwùjọ sínú ewu."


This report forced refinery management to release a report stating that the said patient has been moved to the Infectious Disease Hospital in Yaba, Lagos.


Ìròyìn yìí mú kí iléeṣẹ́ náà gbé èrò wọn jáde pé àwọn ti gbé aláìsàn náà lọ sí ilé ìwòsàn tí wọ́n ti ń ṣètọ́jú kòkòrò Àkóràn ní Yaba, ní ìpínlẹ̀ Èkó.


How is COVID-19 reshaping the political and global future of China?


Ọ̀nà wo ni àrùn COVID-19 ń gbà ṣe àtúnṣe sí ètò ìṣèlú àti ẹ̀yìn-ọ̀la Orílẹ̀-èdè China lágbàáyé?


"Poster displaying a map of China on the four characters reading 武汉肺炎 meaning ""Wuhan pneumonia"" (which is still used in Chinese), as the epidemic was initially known, before it was given the name of COVID-19."


"Àwòrán tó ń fi ààlà-ilẹ̀ orílẹ̀-èdè China hàn lórí ọmọ ọ̀rọ̀ mẹ́rin tí kíkà rẹ̀ jẹ́ 武汉肺炎 tí ó túmọ̀ sí ""àrùn ẹ̀dọ̀fóró Wuhan"" (tí ó ṣì jẹ́ lílo ní èdè Chinese), gẹ́gẹ́ bí a ti ṣe mọ àjàkálẹ̀ náà ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀, kí ó tó yí orúkọ padà sí COVID-19."


Image used with permission.


A gba àṣẹ láti lo àwòrán.


What started at a seafood market as a local health issue has grown into a national health crisis in China.


Ohun tí ó bẹ̀rẹ̀ nínú ọjà oúnjẹ inú odò, gẹ́gẹ́ bí i ọ̀ràn àìlera ìbílẹ̀, ti wá di nǹkan tó rànká Orílẹ̀-èdè China.


After the Wuhan coronavirus was identified in December 2019, a chain reaction was set in motion that has profoundly shaken Chinese society and challenged Beijing's political stability.


Lẹ́yìn ìfẹsẹ̀múlẹ̀ ìjẹyọ kòkòrò àìfojúrí kòrónà ní Wuhan nínú Oṣù Kejìlá Ọdún 2019, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ ló ṣẹ̀ ní ṣísẹ̀-n-tẹ̀lé ló ṣú yọ tó sì fi àwùjọ ilẹ̀ Chinese làkàlàkà tí ó sì tún dojú ìpèníjà kọ ìdúróṣinṣin ètò ìṣèlú Beijing.


Gripped by its obsession with information control, the Chinese government, both local and central, delayed the release of life-saving information for weeks.


Kíkúndùn ìṣàkóso ìròyìn ti fún ìjọba lọ́rùn, àti ìjọba ìbílẹ̀ àti ìjọba àpapọ̀ ní àárín gbùngbùn, ló máa ń fa ìdádúró fún àgbéjáde ìròyìn tí yóò ṣe ará ìlú láǹfààní fún ọ̀sẹ̀ pípẹ́.


When they suddenly announced drastic measures to prevent the spread of the epidemic in late January, for many it was much too late as the Chinese New Year kick-off celebrations had already begun.


Nígbà tí wọ́n wá sọ jí láti ṣe ìkéde lórí àwọn ọ̀nà tí yóò dẹ́kun ìtànká àjàkálẹ̀ náà, ó ti bọ́ sórí, nítorí ayẹyẹ ọdún tuntun ìran Chinese ọlọ́dọọdún ti gbérasọ.


Doctors and scientists are still researching and debating the possible origin of the previously unknown Wuhan coronavirus, which causes COVID-2019, a respiratory virus that infects the lungs and can lead to pneumonia.


Àwọn Dókítà àti àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ sì ń ṣe ìwádìí àti ìfọ̀rọ̀jomitoro-ọ̀rọ̀ lórí ohun tí ó lè jẹ́ orísun àrùn tí wọ́n mọ̀ nígbà náà lọ́hùn-ún gẹ́gẹ́ bí kòkòrò àìfojúrí kòrónà ti Wuhan, tí ó padà wá ṣe okùnfà COVID-19, kòkòrò àìfojúrí tó ń mú kí ènìyàn má leè mí sókèsódò tí ó sì ń fa àrùn ẹ̀dọ̀fóró.


One possible theory is that it comes from snakes or bats that are consumed as a delicacy in China and were sold at the Huanan wet market in Wuhan where the virus is believed to originate.


Ìdámọ̀ràn ohun tí ó lè fa sábàbí àrùn náà kan fi yé wí pé kòkòrò àìfojúrí kòrónà jẹ yọ látàrí ẹran ejò tàbí ẹran àdán tí àwọn ará China máa ń jẹ l'óúnjẹ, tí wọ́n ń tà ní ọjà Huanan wet ní agbègbè Wuhan níbi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ní èrò wí pé ibẹ̀ ni orísun kòkòrò àìfojúrí yìí.


One of the key questions determining the spread of the virus is its transmissibility: whether it can jump from human to human, and how many people can be infected on average by the same virus carrier.


Ìbéèrè kan tí ó nílò ìdáhùn ni ti ọ̀nà ìtànkálẹ̀ àrùn yìí: bóyá ó leè rànká láti ara èèyàn kan sí ìkejì, àti ìyè èèyàn mélòó ló leè kó àìsàn yìí látara ẹni tí ó bá ti ní i.


The latest medical evidence indicates there is human-to-human transmission, and what is concerning is that it seems to happen before the virus carrier develops symptoms, thus making detection incredibly challenging.


Ẹ̀rí láti ìmọ̀ ìlera tó fẹsẹ̀múlẹ̀ ṣe ìṣípayá àrànkán láti ara ènìyàn kan sí ìkejì, tí ó fi jẹ́ wí pé kòkòrò náà yóò ti wà lágọ̀ọ́ ara fún ìgbà díẹ̀ kí ẹni tí ó kó o ó tó máa rí àwọn ààmì rẹ̀ lára, tí èyí ò sì mú mímọ ẹni tí ó bá ti lu gúdẹ àrùn náà rọrùn.


"As for the rate of transmission, called ""basic reproduction number"" by epidemiologists, it is believed to be between 2 to 3 in late January, meaning one person infects two to three persons, but the numbers are still being discussed and require further research should proper data be made available."


"Ní ti bí àrùn náà ti ń ràn, èyí tí àwọn onímọ̀ nípa àjàkálẹ̀ àrùn ń pè ní ""òǹkà ìpìlẹ̀ ìbísí,"" gbà pé ó wà láàárín 2 sí 3 ní ìparí Oṣù Kìn-ín-ní, ẹni tí ó ní i yóò kó o ran ẹni méjì sí mẹ́ta, ṣùgbọ́n ìfikùnlukùn àti ìwádìí kò dúró, ìyẹn bí àwọn ìwífún-alálàyè tí ó wúlò bá wà ní àrọ́wọ́tó."


As the figure of infected people rises daily, a major health crisis has developed in China's central province of Hubei and its capital Wuhan that have a combined population of nearly 60 million people.


Bí òǹkà àwọn tí wọ́n ti ní kòkòrò yìí ṣe ń lọ sókè sí i lójoojúmó, àáríngbùngbùn Orílẹ̀-èdè China tí i ṣe Hubei àti Olú-ìlú rẹ̀ tí í ṣe Wuhan ti ní ìdojúkọ tó gogò lórí ètò ìlera, tí àpapọ̀ àwọn tí wọ́n ń gbé lágbègbè yìí sì jẹ́ ẹgbẹ̀rún-lọ́nà-ẹgbẹ́rùn ní ìlọ́po 60.


As cases have been confirmed all over China, all medical staff are on alert, adding pressure on a medical system that is often insufficient for such a large and aging population.


Bí iye àwọn tí ó ti kó àrùn yìí ṣe ń pọ̀ káàkiri Orílẹ̀-èdè China, àwọn òṣìṣẹ́ elétò ìlera ti wà digbí, tí wọ́n sì tún kóná mọ́ ètò ìlera tí kò sùwábọ̀ tó fún ìtọ́jú àwọn ọ̀kẹ́ àìmọye arúgbó tó kún ìlú.


But the Wuhan coronavirus is not just a health crisis, it is also a major political moment of truth.


Ṣùgbọ́n àrùn kòkòrò àìfojúrí kòrónà Wuhan náà kì í ṣe ìkọlù ètò ìlera lásán, ó jẹ́ àkókò òtítọ́ ètò ìṣèlú tí ó lákaakì.


Trust in the government that claimed there was nothing to worry about until very late in the game has eroded public confidence significantly, and not just in Hubei province.


Ìgbẹ́kẹ̀lé ìjọba tí ó sọ fún àwọn ará ìlú wí pé kò s'éwu l'óko àfi gìrì àparò ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀, títí tí ẹ̀pa ò fi bóró mọ́, tí àwọn ará ìlú kò sì ní ìfọkàntán nínú àwọn ìjọba wọn mọ́, àti pé, kì í ṣe ní agbègbè Hubei nìkan ni èyí ti ṣẹlẹ̀.


Beijing was criticized for the way it mishandled the SARS crisis in 2002-2003 as it concealed information from the World Health Organization (WHO).


Àwọn ará ìlú bu ẹnu àtẹ́ lu ìjọba Beijing fún ọwọ́ yẹpẹrẹ tí wọ́n fi mú ọ̀rọ̀ àjàkálẹ̀ àrùn èémí SARS tó ṣú yọ ní ọdún 2002 sí 2003, bí ó ti ṣe fi ìròyìn tó péye lórí rẹ̀ pamọ́ fún Àjọ Elétò Ìlara Lágbàáyé (WHO).


China's top leader Xi Jinping kept silent on the recent outbreak until January 20 when he recognized the severity of the situation in a public statement - over one month after the first cases had been identified.


Olórí Orílẹ̀-èdè China àgbà Xi Jinping dákẹ́ rọrọ lórí àjàkálẹ̀ àrùn yìí àyàfi ìgbà tí ó di ọjọ́ 20, Oṣù Kìn-ín-ní Ọdún, tí ó kéde fún ará ìlú lẹ́yìn oṣù kan tí àrùn náà ti ń ṣọṣẹ́, pé ọ̀ràn náà ti kọjá àfẹnusọ.


Control of information remains tight, and as China is experiencing a trade war with the US and an economic slowdown, the handling of the Wuhan coronavirus crisis will determine the course of Chinese society and politics in 2020.


Agbára lórí ìṣàkóso àtẹ̀jáde ìròyìn fẹsẹ̀ múlẹ̀ rìnrìn ní orílẹ̀-èdè China, àti pé, ìwọ̀yáàjà ètò káràkátà pẹ̀lú Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, àti bí ọrọ̀-ajé wọn ṣe ń dẹnukọlẹ̀, bí wọ́n bá ṣe yanjú ìṣòro kòkòrò àìfojúrí kòrónà ti Wuhan náà ni yóò forí lé ní ọdún 2020.


Mozambique and Cape Verde's telcos offer affordable mobile internet as citizens urged to stay home


Àwọn Ilé Iṣẹ́ ẹ̀rọ-ìbánisọ̀rọ̀ ní Mozambique àti Cape Verde tẹ́ pẹpẹ ètò ẹ̀dínwó fún ayélujára lórí ẹ̀rọ alágbèéká láti mú kí àwọn ọmọ-ìlú ó dúró sílé


Santa Maria Avenue, Cape Verde. Photo by Miccaela, Wikimedia Commons. CC-BY 3.0


Ojú ọ̀nà Santa Maria, Cape Verde. Àwòrán láti ọwọ́ọ Miccaela, Wikimedia Commons. CC-BY 3.0


"Yẹ àkànṣe iṣẹ́ tí Ohùn Àgbáyé"" ti ṣe lórí ipa tí kòkòrò àìfojúrí kòrónà COVID-19 ń kó lágbàáyé"


As more and more Africans are ordered to stay at home amid the COVID-19 pandemic, Mozambique and Cape Verde state-owned telcos are offering significant discounts on mobile data.


Gẹ́gẹ́ bí àṣẹ kónílégbélé ṣe ń múlẹ̀ ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ látàrí àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19, àwọn ilé iṣẹ́ ẹ̀rọ-ìbánisọ̀rọ̀ ti Ìpínlẹ̀ ní Orílẹ̀-èdè Mozambique àti Cape Verde ń fún àwọn ará ìlú ní ẹ̀dínwó lórí owó-ìlò-ayélujára ní orí ẹ̀rọ-ìbánisọ̀rọ̀ alágbèéká.


To date, Mozambique has registered a total of 10 confirmed cases of COVID-19 and no deaths, while Cape Verde has had six cases and one death.


Di àsìkò yìí, Orílẹ̀-èdè Mozambique ti ní àkọsílẹ̀ ènìyàn 10 tí ó ti kó àrùn COVID-19, ṣùgbọ́n tí kò tí ì sí ẹni tí ó ti bá àìsàn náà lọ, àmọ́ ẹni 6 ló ti kó àrùn náà ní Cape Verde tí ẹnìkan sì ti di ẹni ẹbọra ń bá jẹun.


Last week, both countries have imposed a 30-day state of emergency, with the possibility of extension.


Ní ọ̀sẹ̀ tí ó kọjá, Orílẹ̀-èdè méjèèjì ti pàṣẹ òfin pàjáwìrì ìlú-ò-f'ara-rọ olóṣù kan látàrí àjàkálẹ̀ àìsàn tó gbayé kan, ó sì ṣe é ṣe kí wọ́n ṣe àfikún-un rẹ̀.


According to Portugal's news agency Lusa:


Gẹ́gẹ́ bí ilé iṣẹ́ oníròyìn kan ti Orílẹ̀-èdè Portugal Lusa ti ròyìn:


The two Cape Verdean mobile telecommunications operators, CV Móvel and Unitel T+, announced today a joint campaign that will make available a free package of 2,000 MB of internet to encourage citizens to stay at home, as a form of prevention of COVID-19.


Lónìí Ilé Iṣẹ́ ẹ̀rọ-ìbánisọ̀rọ̀ ti Cape Verde méjèèjì, CV Móvel àti Unitel T+, ṣe ìfilọ̀ ìpolongo alájúmọ̀ṣe tí yóò mú kí MB ẹgbẹ̀rún 2 ó jẹ́ ti àwọn ará ìlú fún ìwúrí láti leè mú wọn dúró sílé lójúnà ìdíná ìtànká àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 láwùjọ.


"Titled the ""Fica em Casa"" (""stay home"" in English) package, the promotion was announced by the two operators on social networks in a message that says they have ""joined forces"" so that Cape Verdeans stay ""well at home."""


"Tí àkọ́lée rẹ̀ jẹ́ ""Fica em Casa"" (""ẹ̀bùn ìdúró sílé"" ní èdè Yorùbá), ìpolongo náà ni àwọn ilé iṣẹ́ méjèèjì gbé jáde sórí ẹ̀rọ agbọ́rọ̀káyé tí a kọ báyìí pé àwọ́n ti f'oríkorí láti ""ṣiṣẹ́ àjàmọ̀ṣe"" tí yóò mú kí àwọn ará orílẹ̀ Cape Verde ""ó jókòó sílé."""


The package offers customers of both operators, in addition to the 2,000 MB data package, 15 minutes of calls for all national operators to be used up until April 30.


Ẹ̀bùn pàtàkì yìí wà fún oníbàárà ilé iṣẹ́ méjèèjì, àti pé ní àfikún sí MB ẹgbẹ̀rún 2 tí wọ́n yóò fún wọn, owó ìpè ọ̀fẹ́ fún ìsẹ́jú 15 yóò wà lófò fún pípe èyíkéyìí òpó ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè náà tí ó sì gbọdọ̀ jẹ́ lílò kí ó tó d'ọjọ́ 30, Oṣù Kẹrin.


COVID-19: Campaign gives 2000 MB of internet to help Cape Verdeans to stay home.


COVID-19: Ìpolongo àǹfààní ìrànwọ́ MB ẹgbẹ̀rún 2 láti mú kí àwọn ará ìlú Cape Verde ó jókòó kalé kí òfin kónílégbélé ó bá f'ẹsẹ̀rinlẹ̀.


A few people have questioned the efficacy of such campaign as many Cape Verdeans don't have regular internet access:


Ọ̀gọ̀rọ̀ ará ìlú Cape Verde ti yọ ṣùtì ẹnu sí ìpolongo yìí, nítorí ségesège ni afẹ́fẹ́ ẹ̀rọ ayélujára náà máa ń ṣe:


What a joke !!!


Àwàdà ńlá ni!!!


How many Cape Verdeans have internet?


Ẹni mélòó nínú ará ìlú Cape Verde l'ó ní afẹ́fẹ́ ẹ̀rọ ayélujára tó já geere?


In Cape Verde, an island country of 560,000 people, 57 percent of the population use the internet, according to 2017 data by the World Bank.


Ní Cape Verde, agbègbè erékùṣù tí ó ní èèyàn tó tó ẹgbẹ̀rún 560, tí idà 57 wọn ń lo ẹ̀rọ-ayélujára, ìyẹn gẹ́gẹ́ bí ìwádìí tí Ilé Ìfowópamọ́ Àgbáyé ṣe ní ọdún 2017 ti ṣe fi hàn.


On that year, the world average was 50 percent.


Lọ́dún náà, ìdá 50 ni ìdá àwọn tó ń lo ayélujára tó pọ̀jù lágbàáyé.


"In Mozambique, where internet penetration is even lower - the same World Bank report says only 10 percent of its 30 million people are internet users -, state-owned operator TmCel launched a similar promotion, with the same ""stay home"" slogan."


"Ní Mozambique, níbi tí àwọn ènìyàn tí ó ń lo ayélujára ò ti tó nǹkan - Ilé Ìfowópamọ́ Àgbáyé kan yìí náà fi hàn nínú ìwádìí pé ìdá 10 àwọn ará ìlú nínú èèyàn ẹgbẹẹgbẹ̀rún ló ní ẹ̀rọ-ayélujára ní àrọ́wọ́tó - ilé iṣẹ́ ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ TmCel tí ó jẹ́ ti ọmọ onílùú náà ti se ìfilọ́lẹ̀ ìpolongo ""kónílégbélé"" yìí kan náà."


The promotion consists of packages ranging from 1 to 5 GB, costing from 25 to 100 meticals (0.37 to 1.50 USD).


Ìpolongo náà kún fún àwọn ọ̀kan-ò-jọ̀kan àǹfààní ẹ̀bùn ọ̀fẹ́ láti GB 1 sí GB 5, tí owóo rẹ̀ jẹ́ 25 sí 100 meticals (0.37 sí 1.50 owó US).


Activate the #StayAtHome offers from 25 meticals valid for 30 days.


Mú àǹfààní ẹ̀bùn #StayAtHome yìí lò fún 25 meticals láàárín oṣù kan.


Use *219# choose your offer and stay at home with Tmcel. For more information visit the link below:


Tẹ *219# láti se àṣàyàn ẹ̀bùn tí ó fẹ́, kí o sì dúró sílé pẹ̀lú TmCel. Fún àlàyé lẹ́kùnúnrẹ́rẹ́ kàn sí:


Although the offer seems to have been well received, a few Twitter users posed questions:


Bí-ó-ti-lẹ̀-jẹ́-pé àǹfààní ẹ̀bùn jẹ́ ohun àtẹ́wọ́ gbà láwùjọ, díẹ̀ lára àwọn òǹṣàmúlò gbàgede Twitter se àgbéjáde àwọn ìbéèrè kan:


Good initiative.


Ìgbésẹ̀ tí ó dáa ni.


Is the quality good too?


Sé ó jẹ́ ojúlówó bákan náà?


Staying home is not an option for the many informal and daily subsistence workers in Mozambique and Cape Verde. Activist Tomás Queface tweeted:


Dídúró sílé yìí kì í se ohun tó bá àwọn onísẹ́ ọwọ́ àti oníṣẹ́ ìgbẹ́mìíró tí ó ń gbé ní Mozambique àti Cape Verde lára mú rárá. Ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọ-ènìyàn Tomás Queface túwíìtì:


The #Coronavirus reveals yet another facet of social inequalities.


Àìsàn #coronavirus yìí ti ṣípayá ìwà àìdọ́gba tí ó wà láwùjọ wa.


While #StayAtHome is a privilege for few people, for the poor it is a constant dilemma: staying at home without food, or continuing to work and risk your health or endangering the health of others.


Bí òfin kónílé ó gbélé #StayAtHome ṣe jẹ́ oore ọ̀fẹ́ fún àwọn kan, níṣe l'ó ń mú àwọn tí ò rọ́wọ́họrí láwùjọ fajúro látàrí fi f'ọwọ́ múkan: nínúu dídúró sílé láì rí oúnjẹ jẹ, tàbí ṣíṣiṣẹ́ kí àlàáfíà ara ó di fíafìa tàbí fífi ìlera àwọn ará ìlú tó kù wéwu.


COVID-19 revives grim history of medical experimentation in Africa


COVID-19 ṣe àgbéǹde ìṣẹ̀lẹ̀-àtẹ̀yìnwá tó burú jáì nípa ìdánwò egbògi ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀


Africa isn't a testing lab'


Ilẹ̀-Adúláwọ̀ kì í ṣe iyàrá àyẹ̀wò'


Sgt. 1st Class Marites Cabreza, a nurse with 354th Civil Affairs Brigade, Special Functioning Team, Combined Joint Task Force-Horn of Africa, tends to a patient March 29, 2008, during a medical civil action project in Goubetto, Djibouti.


Olóyè ọmọ-ogun. 1st Class Marites Cabreza, olùtọ́jú ọmọ tí ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú 354th Civil Affairs Brigade, Special Functioning Team, Combined Joint Task Force-Ìho Ilẹ̀-Adúláwọ̀, ń tọ́jú aláìsàn lọ́jọ́ 29, oṣù kẹta, ọdún-un 2008, lásìkò àkànṣe iṣẹ́ ìwòsàn ìlú ní Goubetto, Djibouti.


Photo by US Air Force Tech. Sgt. Jeremy T. Lock. Public Domain.


Àwòrán láti àkàtà Ọmọ-ogún Òfuurufú US Ẹ̀ka ìmọ̀ ẹ̀rọ , Jeremy T. Lock. Ìlò gbogboògbò.


"Yẹ àkànṣe ìròyìn-in ""Ohùn Àgbáyé"" lórí ipa tí COVID-19 ń kó lágbàáyé."


The mad rush by scientists and researchers to test potential treatments for COVID-19 in scientific trials has revived a heated debate over the use of humans in critical drug trials in Africa.


Arée pànpàlà bí o ò lọ ó yàgò tí ń ṣẹlẹ̀ láàárín àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ àti oníṣẹ́ ìwádìí kò ṣẹ̀yìn ìgbésẹ̀ láti ṣe àyẹ̀wò àwọn oògùn tí wọ́n rò pé ó lè wo àrùn COVID-19 sàn lára ọmọ ènìyàn ti ń dá gbọ́nmisíi-omi-ò-tóo sílẹ̀ ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀.


On April 1, two French researchers, Dr. Jean-Paul Mira and Camille Locht, suggested on a live television broadcast that trials of a potential vaccine should first take place in Africa, according to Al Jazeera.


Lọ́jọ́ 1, oṣù kẹrin, àwọn oníṣẹ́ ìwádìí ọmọ ilẹ̀ Faransé méjì, Oníṣègùn Jean-Paul Mira, àti Camille Locht, dá a lábàá lórí ètò kan ní orí ẹ̀rọ-amóhùnmáwòrán wí pé Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ni ó yẹ kí wọn ó ti kókó dán egbògi àjẹsára tí yóò ká apá àrùn kòkòrò àìfojúrí kòrónà sàn wò, gẹ́gẹ́ bí Al-Jazeera ti ṣe jíyìn ìròyìn náà.


"Dr. Mira, head of the intensive care unit at Cochin Hospital in Paris, compared the current situation to ""certain AIDS studies, where among prostitutes, we try things because we know that they are highly exposed and don't protect themselves."""


"Oníṣègùn Mira, olórí ẹ̀ka ìtọ́jú àfẹ́jù ti Cochin Hospital tí ó wà ní Paris, fi ọ̀rọ̀ náà wé ""àwọn ìwádìí àyẹ̀wò fún Àrùn Kògbóògùn ÉÈDÌ, tí ó jẹ́ wí pé lára àwọn olówòo nàbì ni a ti kọ́kọ́ dán an wò, a gbìyànjú àwọn nǹkan kan nítorí a mọ̀ dájú wí pé wọn kì í dá ààbò bo ara wọn, àti pé ó rọrùn fún àrùn ìbálòpọ̀ láti lúgọ sí ara wọn."""


The two researchers made these comments in the context of a discussion of trials in Europe and Australia to see if the BCG tuberculosis vaccine could be effective against the novel coronavirus.


Àwọn oníṣẹ́ ìwádìí méjèèjì mẹ́nu lọ́rọ́ nígbà tí àsọgbà ọ̀rọ̀ kan wáyé lórí ìṣàyẹ̀wò egbògi àjẹsára BCG fún ikọ́-àwúpẹ̀jẹ̀ ní Yúróòpù àti Australia láti mọ̀ bóyá yóò ṣiṣẹ́ ìwòsàn fún kòkòrò àìfojúrí kòrónà àkọ́kọ́ irú ẹ̀.


In Australia, trials are being conducted on at least 4,000 health care workers.


Ní Australia, àyẹ̀wò ti ń lọ lórí àwọn oníṣẹ́ ìlera ẹgbẹ̀rún 4.


The attitude of these researchers echoes a long, grim history of medical experimentation and exploitation in Africa, where African leaders have colluded with pharmaceutical companies - often based in Europe or the United States - to conduct trials on the most vulnerable people in society.


Ìṣesí àwọn oníṣẹ́ ìwádìí wọ̀nyí jẹ́ gbohùngbohùn ìṣẹ̀lẹ̀-àtẹ̀yìnwá ọlọ́jọ́ pípẹ́ tí ó ní ṣe pẹ̀lú ìdánwò àti fífọwọ́ọlá gbá ọmọ Adúláwọ̀ ní ojú, tí ó ṣe wí pé àwọn adarí Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ti pàdí-àpò-pọ̀ pẹ̀lú àwọn iléeṣẹ́ apooògùntà - tí ó fi Yúróòpù tàbí ilẹ̀ Amẹ́ríkà ṣe ibùgbé - láti wá ṣe àyẹ̀wò ní ara àwọn tí kò rí já jẹ láwùjọ.


"The researchers"" remarks immediately sparked condemnation and outrage, with the trending hashtag phrase, ""Africans are not guinea pigs."""


"Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni ìṣọ̀rọ̀sí àwọn oníṣẹ́ ìwádìí wọ̀nyí rí ìdálẹ́bi àti ìbínú àwọn ènìyàn, tí ó mú àpólà ọ̀rọ̀ kan, ""Ọmọ ilẹ̀-Adúláwọ̀ kì í ṣe eku ẹmọ́."" gbajúmọ̀ lórí ẹ̀rọ-agbọ́rọ̀káyé."


Ivorian football star Didier Drogba tweeted:


Ìràwọ̀ agbábọ́ọ̀lù ọmọ orílẹ̀-èdè Ivory Coast Didier Drogba túwíìtì:


"By April 3, Dr. Mira had apologized for his comments, but only after major pushback and pressure from the France-based anti-racism group SOS Racisme. Dr. Locht's employer, however, dismissed the outrage on Twitter as ""fake news,"" saying that the remarks had been taken out of context."


"Nígbà tí ó di ọjọ́ 3, Oṣù Kẹrin, Oníṣègùn Mira ti ṣe ìtọrọ àforíjì fún àwọn ọ̀rọ̀ tí ó sọ, àmọ́ lẹ́yìn tí àwọn ẹgbẹ́ SOS Racisme kọ ẹ̀yìn sí i ni ó ṣe èyí. Òṣìṣẹ́ẹ oníṣègùn Locht, bákan náà, da àwọn ẹ̀hónú orí Twitter dànù gẹ́gẹ́ bí i ""ìròyìn ẹlẹ́jẹ́ ,"" nítorí wí pé àwọn ọ̀rọ̀ náà kò rí bí wọ́n ti ṣe ń sọ ọ́."


"That same week, Congolese virologist Jean-Jacque Muyembe, who worked on the frontlines of the Ebola epidemic in Democratic Republic of Congo, announced that DR Congo ""is prepared to take part in testing of any future vaccine against the coronavirus,"" according to News 24."


"Ní àárín ọ̀sẹ̀ yẹn kan náà, onímọ̀ nípa àrùn àìfojúrí ọmọ orílẹ̀-èdè Congo Jean-Jacque Muyembe, tí ó ń léwájú nínú ìgbógunti àjàkálẹ̀ àrùn ibà ìdà ẹ̀jẹ̀ Ebola ní orílẹ̀-èdè Ìlú Ìjọba Àwaarawa Olómìnira Congo, filọ̀ wí pé DR Congo ""ti ṣe tán láti kópa nínú irúfẹ́ ìdánwò egbògi tí yóò pa kòkòrò àìfojúrí kòrónà tí kò bá à wáyé lọ́jọ́ iwájú,"" bí News 24 ti jábọ̀."


Muyembe, the head of the nation's pandemic task force and national health institute, told a news conference:


Muyembe, olórí ìgbìmọ̀ amúṣẹ́ṣe lórí àjàkáyé àrùn náà àti Iléeṣẹ́ ètò ìlera orílẹ̀-èdè náà, sọ níbi àpérò àwọn oníròyìn kan:


We've been chosen to conduct these tests...


Wọ́n ti yàn wá láti ṣe àwọn àyẹ̀wò wọ̀nyí...


The vaccine will be produced in the United States, or in Canada, or in China.


Ìlú Ìṣọ̀kan Amẹ́ríkà tàbí Canada tàbí ní China ni a ó ti ṣe egbògi àjẹsára náà.


We're candidates for doing the testing here.


Àwa ni ẹni ayàn fún iṣẹ́ àyẹ̀wò náà níbí.


Once again, the remarks drew ire from Congolese citizens and netizens around the world condemning Dr. Muyembe's openness to hosting clinical trials in DR Congo, where the rates of infection for COVID-19 are still relatively low.


Lẹ́ẹ̀kan sí i, àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí fa ìrúnú àwọn ọmọ Congo àti àwọn ọmọ orí ayélujára jákèjádò ilé ayé tí wọ́n dá Oníṣègùn Muyembe ní ẹ̀bí nítorí ó faramọ́ ìṣàyẹ̀wò egbògi ní DR Congo, níbi tí iye àwọn tí ó ti kó àrùn COVID-19 kò tí ì fi bẹ́ẹ̀ pọ̀.


Within hours, Dr. Muyembe clarified his statements in a video message, confirming that the vaccine would only be trialed in DR Congo after it had been done in countries such as the US and China:


Láàárín wákàtí díẹ̀, Oníṣègùn Muyembe yànnàná ọ̀rọ̀ọ rẹ̀ nínú àwòrán-àtohùn kan, tí ó fi ìdíi rẹ̀ múlẹ̀ wí pé ó di ìgbà tí wọ́n bá ti kọ́kọ́ yẹ iṣẹ́ egbògi náà wò ní US àti China ni yóò tó jẹ́ lílò ní DR Congo:


A grim history of medical experiment in Africa


Ìṣẹ̀lẹ̀-àtẹ̀yìnwá tó burú jáì nípa ìdánwò egbògi ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀


"Medical experimentation in Africa - often conducted under the guise of the ""greater good"" and of finding cures for deadly diseases like meningitis and HIV/AIDS - has sounded ethical and moral alarm bells for years - particularly over informed consent and forced medical procedures."


"Ìdánwò egbògi ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀ - tí ó sábà máa ń wáyé lábẹ́ ẹ̀tàn ""ìfẹ́ẹ gbogboògbò"" tí ó pọn dandan ní ojúnà àti wá ìwòsàn fún àrùn aṣekúpani bí i àrùn yírùnyírùn àti àrùn kògbóògùn HIV/AIDS - ti lu agogo ìtanijí ìwà-ọmọlúwàbí fún àìníye ọdún - pàápàá jù lọ lórí ìgbàṣẹ lọ́wọ́ àwọn ènìyàn kí wọn ó tó ṣe ìdánwò àti ìlànà ìṣètò ìlera onítúláàsì."


"These trials are often funded by leading health organizations like the World Health Organization, the United States"" Centers for Disease Control and the National Institute of Health."


Àwọn iléeṣẹ́ tí ó jẹ́ asíwájú nínú ètò ìlera lágbàáyé bí i Àjọ Elétò Ìlera Àgbáyé, Àjọ Aṣàkóso Àrùn ti orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti Iléeṣẹ́ Ètò Ìlera Ìjọba Àpapọ̀ ni ó máa ń kó owó sílẹ̀ fún irú àwọn iṣẹ́ báyìí.


In Zimbabwe, in the 1990s, over 17,000 HIV-positive women were tested without informed consent in trials for the anti-retroviral drug AZT funded by the CDC, WHO and the NIH.


Ní orílẹ̀-èdè Zimbabwe, ní àárín àwọn ọdún tí ó ré kọjá kí a tó wọ Ẹgbàá ọdún, ó lé ní 17,000 àwọn obìnrin tí ó ní àrùn kògbóògùn ni ó ṣe ìdánwò láì fi àṣẹ fún àwọn elétò ìdánwò wí pé àwọn fi ọwọ́ si í kí wọn ó lo àwọn fún iṣẹ́ ìwádìí àyẹ̀wò egbògi-agbógunti ìtànká àrùn kògbóògùn AZT lágọ̀ọ́ ara tí CDC, WHO àti NIH kó owó lé lórí.


In the 1990s, the pharmaceutical giant Pfizer tested an experimental drug called Trovan on 200 children in Kano, Nigeria, during an epidemic of bacterial meningitis.


Bákan náà ẹ̀wẹ̀, àgbà ọ̀jẹ̀ iléeṣẹ́ apooògùntà Pfizer dán oògùn kan wò tí a pè ní Trovan ní ara àwọn èwe 200 ní Ìpínlẹ̀ Kano, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, nígbà tí àjàkálẹ̀ àrùn yírùnyírùn ṣẹ́ yọ.


Several families filed and won a lawsuit against Pfizer on the basis of violation of informed consent.


Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdílé ni ó pe Pfizer ní ẹjọ́ lórí àìgbàṣẹ lọ́wọ́ àwọn kí wọn ó tó lo àwọn ọmọ àwọn fún ìdánwò.


Medical experimentation is not only entrenched in the history of racism and colonialism - it also sets a dangerous precedent by eroding the critical trust between citizens and health authorities.


Ìdánwò egbògi kì í ṣe èyí tí ó dá lórí ìṣẹ̀lẹ̀-àtẹ̀yìnwá nípa ti ẹlẹ́yàmẹyà àti ìfipámúnisìn nìkan - bákan náà ni ó ń ṣe okùnfàa ìṣòro àìfọkàn tán láàárín àwọn aṣojú ètò ìlera àti ará ìlú.


"""Both European colonialism and biomedicine reciprocally extended and strengthened the reach of the other,"" writes Patrick Malloy in an academic paper entitled, ""Research Material and Necromancy: Imagining the Political-Economy of Biomedicine in Colonial Tanganyika."""


"Patrick Malloy kọ sí inú àpilẹ̀kọ ajẹmákadá tí a pe àkọ́lée rẹ̀ ní, ""Èròjà Iṣẹ́-ìwádìí àti Ìbókùúsọ̀rọ̀: Ìgbéyẹ̀wò ìrònú nípa ètò Ìṣèlú-tòun Ọrọ̀-ajé tí ó ní ṣe pẹ̀lú ìṣoògùn ìgbàlódé ní ayé ìfipámúnisìn ní Tanganyika"" pé ""Àti ìfipámúnisìn àti ìṣoògùn ìgbàlódé ní í jọ ń parapọ̀ ṣe, tí ìk-ín-ní ń kín ìlọsíwájú ìkejì lẹ́yìn."""


"From malaria to other ""plague-like"" conditions, colonial authorities often subjected African subjects to the non-consensual practice of specimen-sample collection and ...""African blood was appropriated to feed colonial-era medical research,"" Malloy writes."


"Láti ayée àmòdi sí ayé irú àwọn ""àjàkálẹ̀-àrùn báwọ̀n-ọnnì,"" àwọn aṣojú ìjọba ìfipámúnisìn sábà máa ń fi àwọn Ọmọ Adúláwọ̀ ṣe ohun èlò fún ìdánwò láì gba àṣẹ, Malloy kọ pé ...""ẹ̀jẹ̀ Ọmọ Adúláwọ̀ ni ó dára jù lọ láti fi bọ́ iṣẹ́ ìwádìí egbògi ayé ìjọba amúnisìn."""


He continues:


Ó tẹ̀síwájú nínú ọ̀rọ̀ọ rẹ̀:


In Tanganyika as well as other African colonies, this meant that colonial subjects could be called upon to surrender tissue samples, literally portions of themselves, to the medical authorities.


Ní Tanganyika àti ní apá ibòmíràn ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀, èyí túmọ̀ sí wí pé ní ìgbàkúùgbà ni àwọn amúnisìn leè ké sí àwọn tí wọ́n ń jẹ gàba lé lórí láti yànda àwọn pádi ẹ̀jẹ̀, tí ó dúró fún ẹ̀yà àbùdá ara wọn fún aṣojú ètò ìlera tí yóò jẹ́ lílò fún ìdánwò.


"These practices overlapped with horrifying rumors in East Africa about ""gangs"" of people employed by Europeans who would kidnap Africans to withdraw their blood to make a gum-like medicine known as mumiani."


"Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ báwọ̀nyí kò yàtọ̀ sí gbọ́yìí-sọ̀yìí ọ̀rọ̀ tí àwọn ènìyàn ń jẹ ní ẹnu ní Ìlà-oòrùn Ilẹ̀-Adúláwọ̀ nípa ""àwọn ẹgbẹ́ "" tí ó ń ṣiṣẹ́ fún àwọn Òyìnbó tí iṣẹ́ẹ ti wọn kò ju kí wọn ó máa jí Ọmọ Adúláwọ̀ gbé lọ láti gba ẹ̀jẹ̀ tí wọn yóò fi ṣe oògùn kan bí òjíá tí a pè ní mumiani."


"The Swahili term invokes the image of the ""vampire"" or ""bloodletter"" - which has also become synonymous with ""exploitation."""


"Ọ̀rọ̀ ìperí ní èdèe Swahili àkàwé oògùn náà ni ""amùjẹ̀"" tàbí ""agbẹ̀jẹ̀-fún-ìwòsàn"" - tí ó ti di ""ìmórí-ẹni-sábẹ̀"" báyìí."


This grim history has sown seeds of deep mistrust in vaccinations, medical trials and experiments in Africa, and continues to haunt decisions made by health authorities working in sync with government officials and global pharmaceutical companies.


Ìṣẹ̀lẹ̀-àtẹ̀yìnwá tí ó burú jáì yìí ti gbin èso àìfọkàn tán nínú àwọn egbògi àjẹsára, ìṣàyẹ̀wò àti ìdán oògùn wò ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀, tí ó sì ń farahàn nínú iṣẹ́ àwọn aṣojú ètò ìlera tí ó ń ṣiṣẹ́ papọ̀ pẹ̀lú ìjọba àti àwọn iléeṣẹ́ alooògùntà ní àgbáyé.


That 1990s meningitis trial debacle in Kano, Nigeria, sowed so much distrust that it later made it very difficult to promote critical polio testing. Anti-polio vaccine rumors flourished.


Ìdánwò oògùn àrùn yírùnyírùn ìgbàa nnì ní Kano, orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà, gbin ọ̀pọ̀lọpọ̀ àìnígbágbọ̀ tí kò mú kí ìpolongo ìdánwò oògùn àrùn rọmọlápárọmọlẹ́sẹ̀ ó rinlẹ̀.


Those rumors got disseminated as news and eventually translated into a regional policy banning the polio vaccine in Nigeria in 2003.


Àhesọ nípa egbògi àjẹsára agbógunti àrùn rọmọlápárọmọlẹ́sẹ̀ fọ́n ká sí ìgboro. Àwọn àhesọ ọ̀rọ̀ náà di pínpín ká bí ìròyìn tí ó ṣe atọ́nà ètò ìmúlò ìjọba agbègbè tí ó f'òfin de ìlòo egbògi àrùn rọmọlápárọmọlẹ́sẹ̀ ní orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà ní ọdún-un 2003.


Recovering from colonial hangovers


"Ìmúláradá lẹ́yìn ""orí fífọ́"" ìfipámúnisìn"


So, what does this all mean for potential COVID-19 trials in Africa?


Pẹ̀lú ohun tí a ti sọ, kí ni gbogbo ìwọ̀nyí yóò fà fún ìdánwò egbògi àrùn COVID-19 ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ?


"Netizens and activists have resoundingly expressed the view that ""Africans are not guinea pigs."""


"Àwọn ènìyàn ní orí ayélujára àti ajìjàngbara gbogbo ló ti pẹnupọ̀ wí pé ""àwọn Ọmọ Adúláwọ̀ kì í ṣe eku ẹmọ́ òyìnbó."""


"WHO director-general Tedros Adhanom Ghebreyesus has labeled the attitude of the two French doctors a ""hangover"" from a ""colonial mentality"" and declared:"


"Ọ̀gá àgbà Àjọ Ètò Ìlera Àgbáyé (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus ti pe ìhùwàsí àwọn oníṣègùn méjèèjì náà sí ""orí fífọ́ "" tí ó dá lórí ""làákàyè ìfipámunisìn,"" ó sì fi léde:"


Africa can't and won't be a testing ground for any vaccine.


Kò leè jẹ́ Ilẹ̀ Adúláwọ̀ àti pé kì í ṣe Ilẹ̀ Adúláwọ̀ ni yóò jẹ́ ibi ìdánwò fún èyíkéyìí irúfẹ́ egbògi.


However, deep-seated fear and distrust of medical experimentation has also turned contact tracing and testing to stem the spread of the highly contagious coronavirus into an uphill battle for health care workers.


Síbẹ̀, ìbẹ̀rùbojo àti àìfọkàn tán ìdánwò egbògi ti mú kí dídá àwọn ẹni tí ó ti lùgbàdè àrùn àfòmọ́ kòkòrò àìfojúrí kòrónà mọ́ láwùjọ àti ìṣàyẹ̀wò ó nira fún àwọn òṣìṣẹ́ elétò ìlera.


In Côte d'Ivoire on April 6, protesters burned down a COVID-19 testing center, claiming its location in a crowded area was not appropriate.


Ní orílẹ̀-èdèe Côte d'Ivoire ní ọjọ́ 6, Oṣù kẹrin, àwọn afẹ̀hónúhàn ti iná bọ ibi àyẹ̀wò àrùn COVID-19 kan, ìdí tí wọ́n fi ṣe bẹ́ẹ̀ ni wí pé agbègbè tí èró pọ̀ sí ni wọ́n sọrí ibi àyẹ̀wò náà sí tí kò sì bójúmu.


"The attack was ""reminiscent of attitudes during Ebola outbreaks in West and Central Africa when some people attacked health workers, suspicious that they were bringing the disease to their communities, rather than offering crucial medical care,"" BBC reported."


"Iléeṣẹ́ BBC jábọ̀ wí pé, ""ìkọlù náà ""mú ""ni rántí ìhùwàsí àwọn ènìyàn ní àsìkò tí àrùn ibà Ebola ń jà rọ̀ìnrọ̀ìn ní Ìwọ̀-oòrùn àti Àárín gbùngbùn Ilẹ̀ Adúláwọ̀ níbí tí àwọn kan ti ya bo àwọn oníṣẹ́ ètò ìlera, pẹ̀lú ìmúfuradání wí pé wọn ń kó àrùn náà wọ àdúgbòo àwọn, bókànràn-an kí wọ́n fún àwọn ní ìtọ́jú tí ó lẹ́tikẹ."""


"Yet, in the throes of the 2018 Ebola outbreak in DR Congo, critical human trials administered to Ebola patients ""under an ethical framework"" - under the medical guidance of Dr. Muyembe and the government of DR Congo - ultimately saved lives."


"Jù bẹ́ẹ̀ lọ, nínú rògbòdìyàn àjàkálẹ̀-àrùn ibà Ebola ọdún-un 2018 ní DR Congo, àwọn àyẹ̀wòkan àyẹ̀wòkàn tí a ṣe ní ara àwọn ẹni tí ó ti lu gúdẹ àrùn Ebola ""tí ó tẹ̀lé àlàkalẹ̀ ìwà-ọmọlúwàbí kan"" - lábẹ́ ìtọ́nàa Oníṣègùn Muyembe àti ìjọba orílẹ̀-èdèe DR Congo - dóòlà ẹ̀mí àwọn ènìyàn níkẹyìn."


By November 2019, a vaccine had been approved after thousands of Congolese with Ebola were tested.


Nígbà tí ó máa fi di Oṣù Kọkànlá ọdún-un 2019, tí a ti ṣe àyẹ̀wò fún ọmọ orílẹ̀ èdèe Congo tí ó ju ẹgbẹ̀rún lọ, a fi òǹtẹ̀ lu egbògi àjẹsára kan.


WHO was expected to declare the DR Congo Ebola-free on April 12, but after more than 50 days without a single case, a 26-year-old man contracted Ebola and died on April 10.


Ó yẹ kí WHO ó ṣe ìkéde wí pé àrùn ibà ìdà ẹ̀jẹ̀ Ebola kò sí ní DR Congo mọ́ ní ọjọ́ 12 Oṣù Kẹrin, ṣùgbọ́n lẹ́yìn 50 ọjọ́ tí kò sí ẹni tí ó lùgbàdìi àrùn yìí, ọmọkùnrin tí ọjọ́ oríi rẹ̀ jẹ́ ọdún 26 kó àrùn ibà ìdà ẹ̀jẹ̀ Ebola ó sì filẹ̀ ṣ'aṣọ bora ní ọjọ́ 10 Oṣù Kẹrin.


Now, in addition to Ebola and an ongoing humanitarian crisis, DR Congo must turn its attention to mitigating the spread of the coronavirus.


Ní báyìí, ní àfikún Ebola àti awuyewuye ọ̀rọ̀ ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn tí ó ń m'ìgboro tìtì lọ́wọ́lọ́wọ́, orílẹ̀-èdèe DR Congo ní láti kọ ojú sí dídẹ́kun ìgbodikan àjàkálẹ̀-àrùn kòkòrò àìfojúrí kòrónà tí ó ń gbilẹ̀ bí ọ̀gẹ̀dẹ̀.


There are currently 62 efforts underway to find a vaccine for COVID-19. Responsible, ethical vaccine trials take time and attention.


Àwọn ìgbésẹ̀ 62 tí ó ń gbèrò láti wá egbògi àjẹsára fún àrùn COVID-19 ló ń lọ lọ́wọ́. Àyẹ̀wò àti ìdánwò egbògi àjẹsára tí yóò ṣiṣẹ́ dé góńgó tí a gbé ṣe lọ́nà tí ó bá ìwà-ọmọlúwàbí mu máa ń gba àsìkò.


Will big pharmaceutical companies maintain the same ethical standards in Africa that they usually adhere to in trials conducted in the West?


Ǹjẹ́ àwọn iléeṣẹ́ apooògùntà ńlá yóò dìrọ̀ mọ́ àwọn òfin ìwà-ọmọlúwàbí ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀ bí wọ́n ti ṣe ń ṣe bí wọ́n bá ń ṣe ìdánwò ní Ilẹ̀ òyìnbó?


In Burundi, four journalists jailed for months await appeal


Ní Burundi, àwọn akọ̀ròyìn mẹ́rin tí a fi sátìmọ́lé ń dúró de ìpinnu ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn


The journalists were accused of threatening state security


Ẹ̀sùn ìlọ́wọ́sí ìdúkokò mọ́ ààbò ìlú ni a fi kan àwọn akọ̀ròyìn náà


The Press House in Bujumbura, from which independent radios were blocked access. 19 May 2010.


Iléeṣẹ́ Oníròyìn náà ní Bujumbura, níbi tí a yọ àwọn ilé ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ kúrò lórí ìlà. Ọjọ́ 19 oṣù Èbìbí 2010.


Four journalists - Agnès Ndirubusa, Christine Kamikazi, Térence Mpozenzi and Egide Harerimana - were charged with attempting to undermine state security and were sentenced in January 2020.


Àwọn akọ̀ròyìn mẹ́rin - Agnès Ndirubusa, Christine Kamikazi, Térence Mpozenzi àti Egide Harerimana - ni a dá lẹ́jọ́ ìgbésẹ̀ láti yẹpẹrẹ ààbò ìlú tí a sì rán wọn lọ sí ẹ̀wọ̀n nínú oṣù Kìn-ín-ní ọdún-un 2020.


The four, who all work with Iwacu newspaper, adamantly reject the charges.


Àwọn mẹ́rẹ̀ẹ̀rin tí ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìwé ìròyìn Iwacu kò fi méní pe méjì níṣe ni wọn sọ wí pé àwọn kò ṣẹ̀ sófin.


They now await an appeal decision on their prison sentence, after their hearing on May 6.


Ní báyìí wọ́n ń dúró de ìpinnu ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn lórí àtìmọ́lé wọn, lẹ́yìn ìgbẹ́jọ ọjọ́ 6 oṣù Karùn-ún.


Antoine Kaburahe, Iwacu founder who now lives in exile, wrote:


Antoine Kaburahe, olùdásílẹ̀ ìwé ìròyìn tí ó ń gbé ní ẹ̀yin odi, kọ:


Breaking: End of court hearing in Bubanza. Iwacu's defence is satisfied.


Ní yàjóyàjó: Òpin ìgbẹ́jọ́ ní Bubanza. Iwacu bọ́rí.


The accusations against the journalists do not hold up.


Ẹ̀sùn tí a kà sí àwọn akọ̀ròyìn náà lọ́rùn kì í ṣe tiwọn.


The journalists were only doing their job: reporting.


Iṣẹ́ẹ wọn ni àwọn akọ̀ròyìn náà ń ṣe: ìkóròyìnjọ.


What a relief!


Ọkàn-án balẹ̀ !


The case is under consideration, verdict in max 30 days.


Àmọ́ adájọ́ kò tíì dájọ́, àbálọ-bábọ̀ ọ̀rọ̀ di lẹ́yìn oṣù kan.


Stay strong!


Ẹ dúró ṣinṣin!


Detained for reporting


Àtìmọ́lé fún ìkóròyìnjọ


On October 22, Burundian security forces battled with an armed anti-government group - reportedly RED-Tabara, based in the Democratic Republic of Congo - around the Kibira forest border area.


Ní ọjọ́ 22, oṣù Ọ̀wàrà, àwọn ẹ̀ṣọ́ aláàbò Burundi wà á kò pẹ̀lú ẹgbẹ́ agbébọrìn alátakò ìjọba kan - tí à ń pè ní RED-Tabara, tí ó fi Democratic Republic of Congo ṣe ilé - ní agbègbè ibodè igbó Kibira.


Armed groups have often used this area to move through the region.


Àwọn ẹgbẹ́ ọlọ́tẹ̀ agbébọrìn ti máa ń fi ibí yìí kiri àgbègbè náà.


In the battle, 14 insurgents were said to be killed, while security forces suffered about 10 casualties.


Nínú ìjà akátá náà, àwọn agbébọrìn 14 ni ikú pa, tí ẹ̀ṣọ́ aláàbò 10 sì bá a lọ.


Later that day, police detained the four Iwacu journalists and their driver, Adolphe Masabarakiza, when they went to report at the Musigati commune, Bubanza province, to speak to people who had fled the fighting.


Ní ọjọ́ yẹn náà, àwọn ọlọ́pàá fi àwọn akọ̀ròyìn Iwacu mẹ́rin àti awakọ̀ wọn Adolphe Masabaakiza sí àtìmọ́lé, nígba tí wọn lọ kóròyìn jọ ní àdúgbò Musigati, ní Bubanza, níbi tí wọ́n ti fẹ́ bá àwọn ènìyàn tí ó sá kúrò ní àdúgbò nígbà tí ìjà náà bẹ́ sílẹ̀.


At first, they were detained without charge, and Christine Kamikazi was reportedly hit when arrested.


Lákọ̀ọ́kọ́, a fi wọn sí àtìmọ́lé láì fi ẹ̀sùn kàn wọ́n, tí a sì lu Christine Kamikazi nígbà tí wọ́n mú wọn.


Police confiscated their phones and materials and the intelligence services demanded account passwords in order to search their phones.


Ọlọ́pàá gba ẹ̀rọ-ìbánisọ̀rọ̀ àti àwọn ohun èlò iṣẹ́ wọn tí àwọn ọ̀tẹlẹ̀múyẹ́ sí béèrè fún gbólóhùn ìfiwọlé sí orí ẹ̀rọ wọn láti yẹ̀ ẹ́ wò fínnífínní.


The journalists were then transferred to other cells with deplorable conditions.


Àwọn akọ̀ròyìn náà di ẹni tí à ń gbé kiri lọ sí túbú mìíràn tí kò sunwọ̀n.


"On October 26, in Bubanza province, they were finally charged with ""complicity in threatening state security."""


"Ní ọjọ́ 26 oṣù Kẹwàá, ní Bubanza, a jàjà fẹ̀sùn ""Ìlọ́wọ́sí ìdúkokò mọ́ ààbò ìlú"" kàn wọ́n."


"On October 31, the public prosecutor confirmed this and accused them of having information on the insurgents"" attack."


Ní ọjọ́ 31, oṣù Kẹwàá, abánirojọ̀ náà fi ẹ̀rí èyí lélẹ̀ ó sì fẹ̀sùn kàn wọ́n ní pé wọ́n mọ̀ sí ìkọlù àwọn kọ̀lọ̀rànsí ẹ̀dá náà.


"Various organizations promptly called for their release, including Human Rights Watch, International Federation of Journalists, Olucome, African Journalists"" Federation and the Association Burundaise des Radiodiffuseurs."


"Àwọn iléeṣẹ́ ní ẹ̀ka-ò-jẹ̀ka ni ó ti pè fún ìdásílẹ̀ wọn, títí kan Human Rights Watch, International Federation of Journalists, Olucome, African Journalists"" Federation àti Àjọ Burundaise des Radiodiffuseurs."


However, the National Communications Council said at the time that it could not discuss the matter.


Síbẹ̀, Iléeṣẹ́ Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ Àpapọ̀ sọ wí pé àwọn kò tíì lè sọ sí ọ̀ràn náà báyìí.


Iwacu criticized this reaction, recalling that they were first held without charge and that the council is supposed to support journalists.


Iwacu bu ẹnu àtẹ́ ohun tí àjọ náà sọ, ní pé wọn kò fẹ̀sùn kankan kàn wọ́n nígbà tí wọ́n mú wọn àti pé ojúṣe àjọ náà ni láti gbèjà àwọn akọ̀ròyìn.


Many people expressed support online and signed a petition. International media discussed it as a threat to press freedom, while Iwacu continues to follow the situation closely.


Ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn ní ó gbè lẹ́yìn àwọn akọ̀ròyìnnáà tí wọ́n sì fi ọwọ́ bọ ìfẹ̀sùnkàn lórí ẹ̀rọ-ayélujára. Àwọn iléeṣẹ́ oníròyìn ríi gẹ́gẹ́ bí ìfojú-ẹ̀tọ̀ sí òmìnira oníròyìn gbolẹ̀, tí Iwacu sì ń tọ okùn ọ̀ràn náà lọ pẹ́kípẹ́kí.


Journalist Esdras Ndikumana tweeted:


Akọ̀ròyìn Esdras Ndikumana túwíìtì:


"Burundi: 4 Iwacu journalists (and their driver) accused of ""complicity in threatening the interior security of the state"" for having covered a rebel incursion in Bubanza languish in the this province's prisons (Drawing by Yaga) "


"Burundi: àwọn akọ̀ròyìn Iwacu mẹ́rin (àti awakọ̀ wọn) ni a fi ẹ̀sùn ""ìlọ́wọ́sí ìdúkokò mọ́ ààbò ìlú"" kàn nítorí wọ́n lọ kó ìròyìn ìkọlù tí ó wá sáyé tí wọ́n sì di ẹ̀rọ ọgbà ẹ̀wọ̀n Bubanza (Àwòrán láti ọwọ́ Yaga) "


After appealing the decision on their detention, the date for their court hearing was set for November 18, To their surprise, they were summoned on November 11, to appear before judges for questioning - but without lawyers.


Lẹ́yìn tí wọ́n ti ní ẹjọ́ tí ó fi àwọn sí inú àtìmọ́lé náà kò tẹ́ àwọn lọ́rùn, a dá ọjọ́ ìgbẹ́jọ́ wọn sí ọjọ́ 18, oṣù Kọkànlá, kàyéfì ni ó jẹ́ fún wọn nígbà tí wọ́n gbé wọn lọ sílé ẹjọ́ ní ọjọ́ 11, oṣù Kọkànlá kí wọn ó wá gbọ́wọ́ pọ̀nyìn rojọ́ níwájú adájọ́ - láì sí àwọn agbẹ́jọ́rò.


They refused to answer without legal assistance, asking why their lawyers had not been informed beforehand, and then returned to detention, to be heard on November 18.


Wọ́n kọ̀ wọn kò fèsì nítorí kò sí àwọn agbẹ́jọ́rò wọn níkàlẹ̀, wọ́n sì dá wọn padà sí àtìmọ́lé, kí ọjọ́ 18 tí a dá fún ìgbẹ́jọ́ ó kò.


On November 20, the decision came that the four journalists would remain in detention, but the driver was provisionally released.


Ní ọjọ́ 20 oṣù Kọkànlá, ìpinnu dé tí wí pé àwọn akọ̀ròyìn mẹ́rẹ̀ẹ̀rin yóò padà sínú àtìmọ́lé, àmọ́ wọ́n dá awakọ̀ sílẹ̀.


The prosecution originally called for a 15-year prison sentence.


Ìdájọ́ tí a fún wọn tó ọdún 15 nínú ẹ̀wọ̀n.


President Pierre Nkurunziza said during a press conference on December 26 that he wanted a fair trial but he could only intervene as a last resort, even though he could use his power to grant a presidential pardon.


Ààrẹ Pierre Nkurunziza sọ níbi àpéjọ àwọn akọ̀ròyìn kan tí ó wá sáyé ní ọjọ́ 26 oṣù Kejìlá wí pé ohun ohun kò ní fẹ́ dídijú mọ́rí dájọ́ àmọ́ ó dìgbà tí a bá ti ṣánpá tí kò ṣe é ṣán mọ́ ni òun yóò tó ká a lérí, pẹ̀lú pé ó lè fi àṣẹ tí ó ń bẹ ní ìkáwọ́ rẹ da ẹjọ́ náà nù.


On January 30, in Bubanza, the four journalists were sentenced to two and a half years in prison and a fine of a million francs each ($521 United States dollars) under article 16 of the Penal Code, while the driver was acquitted.


Lọ́jọ́ 30, oṣù Kìn-ín-ín ní Bubanza, a rán to àwọn akọ̀ròyìn mẹ́rẹ̀ẹ̀rin náà lọ sí ẹ̀wọ̀n ọdún méjì àti àbọ̀ pẹ̀lú kí ẹnìkọ̀ọ̀kan ó sanwó ìtanràn ẹgbẹẹgbẹ̀rún owó francs ($521 owó orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà) lábẹ́ òfin 16 ti Òfin Ọ̀daràn, tí awakọ̀ sì gba ilé-e rẹ̀ láì sanwó ìtanràn.


"The prosecution could not prove any actual link or contact with the rebels, so the charge was changed to ""impossible attempt at the complicity in undermining state security,"" that is - that they intended to threaten state security but it was not possible."


"Ìdájọ́ náà kò fi hàn ní pàtó wí pé àwọn akọ̀ròyìn náà mọ ohunkóhun nípa ìṣẹ̀lẹ̀ náà, látàrí èyí ẹ̀sùn náà yíra padà di ""ìgbésẹ̀ ìlọ́wọ́sí ìdúkokò mọ́ ààbò ìlú tí kò ṣe é ṣe,"" ìyẹn ni pé - wọ́n pète láti dúnmọ̀rurumọ̀ruru mọ́ ààbò ìlú àmọ́ ó ṣòro láti gbé ṣe."


Iwacu pointed out that the reporters went to the area after authorities had publicly mentioned the incident, were accredited, and there were no restrictions on the area.


Iwacu ṣàlàyé wí pé àwọn akọ̀ròyìn náà lọ síbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà lẹ́yìn tí àwọn aláṣẹ tí fi léde, wọ́n gba ìwé àṣẹ kò sì sí òfin tí ó ní kẹ́nìkan ó máa dé agbègbè ìṣẹ̀lẹ̀ náà.


"The key element used as evidence against the journalists was a WhatsApp message sent by one of the reporters to a friend, which said they were going to ""help the rebels."""


"Ẹ̀rí kan ṣoṣo tí wọ́n rí dìmú tí ó kó àwọn akọ̀ròyìn náà sí yáwúyáwú ni àtẹ̀jíṣẹ́ orí WhatsApp tí ọ̀kan lára àwọn akọ̀ròyìn náà fi ṣọwọ́ sí ọ̀rẹ́ẹ rẹ̀ kan, tí ó sọ wí pé àwọn fẹ́ lọ ""ran àwọn ọlọ́tẹ̀ ìjọba náà lọ́wọ́ ."""


They argued it was clearly a dry joke - the government has often conflated critics, political opponents, and armed groups to justify generalized crackdowns. But the text was taken literally as evidence against them.


Àmọ́ ẹ̀fẹ̀ lásán ni wọ́n fi ṣe - ìjọba ti máa ń sábà kó àwọn alátakò, ẹgbẹ́ olóṣèlú àti àwọn agbébọnrìn papọ̀ láti jàre irú ìgbésẹ̀ báyìí. the àtẹ̀jíṣẹ́ náà ni a fi kàn wọ́n mọ́lẹ̀.


Reporters Without Borders (RSF) said the journalists should be able to report on sensitive topics without fear of reprisals, particularly ahead of Burundi's May 20 election.


Reporters Without Borders (RSF) sọ wí pé àwọn akọ̀ròyìn náà lẹ́tọ̀ọ́ láti jábọ̀ ìròyìn tí ó kan gbogbo ìlú gbọ̀ngbọ̀n láì fòyà ìgbẹ̀san, papàá ní ìgbaradì ìbò orílẹ̀-èdèe Burundi ọjọ́ 20 oṣù karùn-ún tí ó ń bọ̀ lọ́nà.


They made a petition calling for their release, which had almost 7,000 signatures in early May.


Wọ́n kọ ìwé ìfẹ̀sùnkànni kan tí ó ń pè fún ìdásílẹ̀ wọn, èyí tí ènìyàn tí ó tó 7,000 tọwọ́bọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù Karùn-ún.


European Union deputies, the European Parliament, and UN human rights experts are among those who called for their release.


Àwọn igbá-kejì àjọ European Union, Ìgbìmọ̀ ìjọba Yúróòpù, àti àwọn àgbà UN nípa ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn wà lára àwọn tí ó ti pè fún ìdásílẹ̀ wọn.


On February 20, the journalists appealed, questioning the quality of the legal process, including the change to the original charge without proper notification.


Lọ́jọ́ 20 oṣù Kejì, àwọn akọ̀ròyìn náà ní ìdájọ́ náà kò-tẹ́ àwọn lọ́rùn, tí wọ́n sọ wí pé aláìṣẹ̀ ni wọ́n ń fìyà jẹ, àti àyípadà pàjáwìrì tí ó déédéé bá ẹ̀sùn tí wọ́n kọ́kọ́ fi kàn wọ́n.


On May 6, the journalists appeared at an appeal hearing, after approximately six months in jail.


Lọ́jọ́ 6, oṣù karùn-ún, àwọn akọ̀ròyìn náà fojú hàn nílé ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn kan, lẹ́yìn tí wọ́n ti fi ẹ̀wọ̀n oṣù mẹ́fà jura.


"Responding to the accusation based on the WhatsApp message, the defense noted that in another message, one journalist said the rebels were coming to ""threaten the peace."""


"Ní ìfèsìpadà sí ẹ̀sùn náà látàrí iṣẹ́-ìjẹ́ orí WhatsApp, ní èyí tí akọ̀ròyìn kan sọ wí pé àwọn ọlọ́tẹ̀ náà ń bọ̀ wá ""dí àlàáfíà lọ́wọ́ ."""


RFI quoted their defense lawyer, Clément Retirakiza, saying there was an absence of evidence against them, and they wanted to show it was a purely professional trip.


RFI tún ọ̀rọ̀ agbẹ́jọ́rò wọn, Clément Retirakiza wí, wípé kkò sí ẹ̀rí tí dájú nípa ẹ̀sùn tí a fi kan àwọn akọ̀ròyìn náà, wọ́n kàn fẹ́ fi ọwọ́ ọlá gba aláìṣẹ̀ lójú ni.


Iwacu has long been an independent voice that criticizes politicized violence - it is one of the last independent media outlets following the 2015 crackdown.


Ọjọ́ ti pẹ́ tí Iwacu ti wà gedegbe gẹ́gẹ́ bí ohùn tí ó fajúro sí jágídíjàgan ìṣèlú - òun ni iléeṣẹ́ oníròyìn tí ó kẹ́yìn lẹ́yìn ìgbẹ́sẹ̀lé ọdún-un 2015.


A history of violence against journalists


Ìṣẹ̀lẹ̀ àtẹ̀yìnwá nípa ìjìyà akọ̀ròyìn


After controversial 2015 elections - in which Nkurunziza returned for a third term that many argued as unconstitutional - there was a failed putsch. The media environment quickly deteriorated.


Lẹ́yìn ètò ìdìbò tí ó dá wàhálà sílẹ̀ ti ọdún-un After 2015 - èyí tí ó gbé Nkurunziza padà sípò fún ìgbà kẹta tí àwọn ènìyàn sọ wí pé ó tasẹ̀ àgbẹ̀rẹ̀ sófin - ìfipágbàjọba tí kò yọrí sí rẹ. Iṣẹ́ àwọn akọ̀ròyìn de polúkúmuṣu.


Several radios stations - the most relied upon for information in Burundi - were closed and some were attacked. Dozens of journalists fled and some suffered torture, such as Esdras Ndikumana.


Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iléeṣẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ - tí àwọn ènìyàn fẹ́ràn fún ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ ìròyìn tí kò figbákanbọ̀kan ní Burundi - ni a ṣán pa. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ akọ̀ròyìn lló júbà ehoro tí àwọn mìíràn bíi Esdras Ndikumana jẹ mo-yó-ìyà


"Numerous journalists have also experienced violence from security forces, particularly when reporting on topics deemed ""sensitive"" by the state."


"Ọ̀gọ̀rọ àwọn akọ̀ròyìn ni ó ti ní ìrírí ìyà lọ́wọ́ àwọn ẹ̀sọ́ agbófinró ìlú, pàápàá jù lọ bí wọ́n ń bá kó ìròyìn tí ó ""pọn dandan"" jọ."


In late 2015, cameraman Christophe Nkezabahizi was killed by police along with three family members, in an operation against protests after the contentious election.


Ní ìparí ọdún 2015, ọlọ́pàá pa òǹyàwòrán Christophe Nkezabahizi pẹ̀lú àwọn ọmọ-lẹ́bí mẹ́ta, ní àsìkò ìbò tí ìfẹ̀hónú wá sáyé.


In July 2016, Jean Bigirimana was forcibly disappeared, reportedly arrested by intelligence services (SNR), with a limited police investigation.


Nínú oṣù Keje ọdún 2016, Jean Bigirimana di àwátì, ó ṣe é ṣe kí ó jẹ́ wí pé iléeṣẹ́ ọ̀tẹlẹ̀múyẹ́ (SNR) ló gbé e, láì jẹ́ kí àwọn ọlọ́pàá ó ṣe ìwádìí ìfínìdíikókò bó ṣe yẹ.


This year, on January 16, reporter Blaise-Pascal Kararumiye with Radio Isanganiro (Meeting Point Radio) was arrested following a report on local government finances. On April 28, journalist Jackson Bahati was hit by a police officer while reporting.


Lọ́dún yìí, ní ọjọ́ 16 oṣù Kìn-ín-ní, akọ̀ròyìn Blaise-Pascal Kararumiye pẹ̀lú Radio Isanganiro (Meeting Point Radio) di èrò akánrán ọlọ́pàá lẹ́yìn ìròyìn kan nípa owó ìjọba ìbílẹ̀ kan. Lọ́jọ́ 28, oṣù kẹrin, ọlọ́pàá kan na akọ̀ròyìn Jackson Bahati níbi tí ó ti ń ṣiṣẹ́ ìkóròyìn jọ.


International media have not been spared, with BBC and VOA banned in 2019. RSF ranked Burundi 160 of 180 countries for press freedom - down 15 from 2015.


Àwọn iléeṣẹ́ oníròyìn àgbáyé náà ò gbẹ́yìn, a gbẹ́sẹ̀ lé iṣẹ́ BBC ati VOA ní 2019. RSF to Burundi sí ipò 160 nínú orílẹ̀èdè 180 fún òmìnira oníròyìn - ó fi 15 láti 2015.


Women in Nigeria face a caustic landmine of political advocacy online


Àwọn obìnrin ní Nàìjíríà kojú àdó-olóró àgbẹ́sẹ̀léró àgbàwí ọ̀rọ̀ ìṣèlú lórí ẹ̀rọ-ayélujára


#BringBackOurGirls and #ArewaMeToo reshaped political activism in Nigeria


#BringBackOurGirls àti #ArewaMeToo ṣe àtúntò sí ìgbàwí ètò ìṣèlú ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà


Members of the Mother's Savings Club, Nigeria. Image by Karen Kasmauski / USAID in Africa via United States government work, public domain.


Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Mother's Savings Club, Nàìjíríà. I'm Àwòrán láti ọwọ́ Karen Kasmauski / USAID ní Ilẹ̀-Adúláwọ̀ ní orí United States government work, public domain.


In Nigeria, the political advocacy sphere is a caustic landmine.


Ní Nàìjíríà, àdó-olóró àgbẹ́sẹ̀léró ni gbàgede àgbàwí ọ̀rọ̀ òṣèlú.


Politics and advocacy usually get filtered through a religious and ethnocentric prism.


Àgbàwí àti ọ̀rọ̀ ìṣèlú sábà máa ń fi ti ọ̀rọ̀ ẹ̀sìn àti ẹlẹ́yàmẹyà ṣe.


"Advocates with a strong social media presence - especially on Twitter - have to develop a tough skin to deal with the avalanche of gbas gbos (Nigerian Pidgin for ""throwing punches"") in digital spaces."


"Àwọn alágbàwí tí ó gbajúmọ̀ lórí ẹ̀rọ-alátagbà - pàápàá jù lọ lórí Twitter - ní láti lè fi ara gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ gbas gbos (èdè àdàlù-mọ́-Gẹ̀ẹ́sì Nàìjíríà fún ""ìkànṣẹ́"") ní orí ẹ̀rọ-ayárabíàṣá."


Nigerian female advocates - in addition to weathering this identity-driven harmful content - also face the added reality of gender-driven attacks.


Àwọn alágbàwí tí ó jẹ́ obìnrin - ní àfikún sí títẹ àwọn ohun ìdánimọ̀ tí ó ń mú ìpalára wá mọ́lẹ̀ - bákan náà ni wọ́n ń kojú ìkọlù tí ó ti ara ìkórìíra tẹ̀gbintẹ̀gbin ẹ̀yà jẹ yọ.


How do female advocates in Nigeria cope with the bitter online terrain such as trolling, hate speech and targeted misalignment of their messages?


Báwo ni àwọn alágbàwí l'óbìnrin ní Nàìjíríà ṣe ń farada ìkorò orí ẹ̀rọ-ayélujára bíi ìsọ̀rọ àlùfànṣá síni, ọ̀rọ̀ ìkórìíra tẹ̀gbintẹ̀gbin àti ìmọ̀ọ́mọ̀ yí-ọ̀rọ̀ wọn dà?


How do they forge ahead to make sure that these attacks do not simmer their resolve or eclipse the message of their movement?


Báwo ni wọ́n ṣe ń tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ wọn tàbí fọnrere iṣẹ́ wọn?


Two online social media movements in Nigeria lend powerful insights into the experiences of advocacy and gender: The #BringBackOurGirls movement, led by Dr. Oby Ezekwesili; and #ArewaMeToo, led by Fakhriyyah Hashim, both experienced gendered political hatred that greatly affected the integrity of their messages.


Àwọn ajìjàgbara orí ẹ̀rọ alátagbà méjì ní Nàìjíríà fi ìrírí àwọn àgbàwí àti ìkórìíra ìwà abo hàn: #BringBackOurGirls, tí Dókítà Oby Ezekwesili jẹ́ aṣíwájú; àti #ArewaMeToo, tí Fakhriyyah Hashim jẹ́ agbátẹrù, gbogbo wọn ni wọ́n ní ìrírí ìkórìíra tẹ̀gbintẹ̀gbin abo nínú agbo òṣèlú tí ó ń fa ìlọsíwájú wọn sẹ́yìn.


#BringBackOurGirls (#BBOG) movement


Ìjàgbara #BringBackOurGirls (#BBOG)


Six years ago, on April 15, 2014, about 200 school girls between the ages of 15 and 18, were forcefully abducted by Boko Haram, an Islamist terrorist group, from Government Girls Secondary School in Chibok near Maiduguri, in northeast Nigeria.


Ọdún mẹ́fà sẹ́yìn, ní ọjọ́ 15, Oṣù Igbe ọdún 2014, ó tó 200 àwọn ọmọdébìnrin tí ọjọ́ orí wọn ò ju ọdún 15 àti 18 lọ, láti iléèwé Gíga Ìjọba Obìnrin ní Chibok ẹ̀bà Maidiguri, ní àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà ni ẹgbẹ́ afẹ̀míṣòfò èlẹ́sìn Mùsùlùmí Boko Haram sọ di ẹni tí a fi túláàsì mú sí ìgbẹ̀sìn.


The kidnapping of the Chibok girls ignited an international outcry.


Ìjínigbé àwọn ọmọdébìnrin Chibok náà ṣe okùnfà ìlọ́wọ́sí àwọn orílẹ̀ èdè kárí àgbá ńlá ayé.


The BBC reported that in April 2014, the #BringBackOurGirls trended on Twitter with over 3.3 million tweets, 27 percent of the tweets came from Nigeria, 26 percent from the United States and 11 percent from the United Kingdom.


Iléeṣẹ́ oníròyìn BBC jábọ̀ wí pé nínú oṣù Igbe ọdún 2014, #BringBackOurGirls náà gbajúmọ̀ ní orí Twitter pẹ̀lú nǹkan bíi àwọn ènìyàn ẹgbẹẹgbẹ̀rún 3.3 tí ó tún túwíìtì náà túwíìtì, ìdá 27 àwọn túwíìtì wọ̀nyí ni ó wá láti Nàìjíríà, ìdá 26 láti orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà àti ìdá 11 láti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.


Dr. Oby Ezekwesili answering a question during a UN Women event with #BringBackOurGirls Campaign Coordinators.


Dókítà Oby Ezekwesili ń dáhùn ìbéèrè níbi ètò àwọn obìnrin àjọ UN pẹ̀lú àwọn alákòóso ìpolongo #BringBackOurGirls.


Image by UN Women/Ryan Brown, September 14, 2014. (CC BY-NC-ND 2.0)


Àwòrán láti ọwọ́ UN Women/Ryan Brown, ọjọ́ 14, oṣù Ọ̀wẹwẹ̀ ọdún 2014. (CC BY-NC-ND 2.0)


Dr. Obiageli (Oby) Ezekwesili, a former vice president of the World Bank, and one-time minister of education in Nigeria, started tweeting about the Chibok girls the day they were kidnapped.


Dókítà Obiageli (Oby) Ezekwesili, igbá-kejì ààrẹ Ilé ìfowópamọ́ Àgbáyé ìgbà kan, àti mínísítà ètò ẹ̀kọ́ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà nígbà kan rí, bẹ̀rẹ̀ sí túwíìtì nípa àwọn ọmọdébìnrin Chibok ní ọjọ́ tí wọ́n jí wọn gbé gan-an gan-an.


She was motivated to take action due to a previous attack on schoolboys at the Federal Government College of Buni Yadi in Yobe State, northeastern Nigeria on February 25, 2014.


Ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí ó ti ṣẹlẹ̀ tí àwọn àjínigbé jí àwọn ọmọdékùnrin gbé ní iléèwé Kọ́lẹ̀jì ìjọba Àpapọ̀ ti Buni Yadi ní Ìpínlẹ̀ Yobe, àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà lọ́jọ́ 25, oṣù Èrèlé ọdún 2014 ló ṣí i lójú sí ìpolongo yìí.


Fifty-nine boys died from gunshots or knife wounds, while the others were burnt to death.


Àwọn ọmọdékùnrin kankàndínlọ́gọ́ta ni ó ti ara ọta ìbọn àti ọgbẹ́ ọbẹ̀ kú, nígbà tí iná sì jó àwọn mìíràn pa.


However, it was not until April 23, when, as a guest at a UNESCO event in Port Harcourt, in the oil-rich Niger Delta region, did her cry for the release of the schoolgirls grab national and international attention:


Síbẹ̀síbẹ̀, àfi ìgbà tí ó di ọjọ́ 23, oṣù Igbe, nígbà tí àjọ UNESCO gbà á lálejò ní Port Harcourt, ibi tí ó kún fún epo-rọ̀bì ní agbègbè Niger Delta, ni ó ti ké gbàjarè fún ìdásílẹ̀ àwọn ọmọdébìnrin tí ó fi di ohun tí gbogbo orílẹ̀ èdè àgbáyé gbà bí igbá ọtí:


And on May 7, 2014, former American first lady Michelle Obama posted an image of herself on Twitter holding a sign with the hashtag #BringBackOurGirls.


"Ní ọjọ́ 7 oṣù Èbìbí ọdún 2014, aya ààrẹ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ọ̀gábìnrin Michelle Obama ṣe àtẹ̀jáde àwòrán kan tí ó ti mú àmì ""Ẹ dá àwọn ọmọdébìnrin wa padà"" #BringBackOurGirls lọ́wọ́."


She also released a video a few days later from the White House - making it a global sensation.


Bákan náà ni ó tari àwòrán-olóhùn kan láti inú Ilé Funfun síta - tí ìgbésẹ̀ yìí sì sọ ìṣẹ̀lẹ̀ ìjínigbé náà di ọ̀ràn tí gbogbo àgbáyé fẹ́ rí àbálọ-bábọ̀ rẹ̀.


It would take two years before the Nigerian army rescued one girl, in May 2016.


Ọdún méjì ni ó gba àwọn ọmọ ogun orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti gba ọmọdébìnrin kan sílẹ̀, nínú oṣù Òkúdù ọdún-un 2016.


By October 2016, 21 girls were reunited with their families. And by May 2017, Boko Haram militants released 82 girls from captivity.


Nígbà tí ó máa fi di oṣù Ọ̀wàrà ọdún-un 2016, àwọn ọmọdébìnrin 21 darapọ̀ mọ́ àwọn mọ̀lẹ́bí wọn. Ní oṣù Èbìbí 2017, ikọ̀ Boko Haram dá àwọn ọmọdébìnrin 82 sílẹ̀ nínú ìgbẹ̀sìn.


However, about 112 girls remain missing and 13 are presumed dead, according to a 2018 report.


Síbẹ̀síbẹ̀, ó tó ọmọdébìnrin 112 tí ó di àwátì bí abẹ́rẹ́ tí ó sì jọ pé àwọn 13 tí ṣègbé, ìyẹn gẹ́gẹ́ bí ìwádìí ọdún 2018 kan ṣe tọ pinpin.


Ezekwesili co-founded the #BBOG movement that mobilized a global protest for the release of the Chibok girls.


Ezekwesili àti àjọṣepọ̀ àwọn ènìyàn kan ni ó dá ìgbésẹ̀ ìjà fún ẹ̀tọ́ àwọn ọmọdébìnrin #BBOG tí ó kó àwọn ènìyàn jọ lágbàáyé fún ìdásílẹ̀ àwọn ọmọdébìnrin Chibok.


The movement later transformed into a formidable social movement organisation that has withstood the harsh Nigerian civic space.


Nígbà tí ó ṣe, ìgbésẹ̀ náà yírapadà di igi àràbà tí ẹnìkan kò leè ṣí nídìí tí ó fi ara da igbàgede ètò ìlú Nàìjíríà t'ó rorò.


But the success of this movement occurred at great personal cost to Ezekwesili.


Àmọ́ ṣá o, àṣeyọrí akitiyan yìí kò ṣẹ̀yìn-in ìnáwónára Ezekwesili.


The kidnapping of the Chibok girls occurred on the threshold of the 2015 presidential election, and Ezekwesili's online advocacy was viewed through the prism of partisan politics by some.


Ní wéré kí ètò ìdìbò ààrẹ ọdún 2015 ó wá sáyé ni ìṣẹ̀lẹ̀ ìjínigbé àwọn ọmọdébìnrin Chibok ṣẹ̀, tí èyí sì mú kí àwọn kan ó máa fi ojú ìgbèlẹ́yìn ẹgbẹ́ olóṣèlú kan wo ìgbàwí tí Ezekwesili ń bá ká lórí ayélujára.


Her personal integrity was not only questioned but shredded.


Bí wọ́n ti fi ojú òtítọ́ inú rẹ̀ gbolẹ̀ ni wọ́n fa gbogbo aṣọ iyìi rẹ̀ ya pẹ́rẹpẹ̀rẹ.


Some alleged that her #BBOG was merely a front to gain political capital.


Àwọn mìíràn sọ wípé gbogbo kùkùgẹ̀gẹ̀ akitiyan #BBOG rẹ kò ju kí ó ba lẹ́nu nínú ìṣèlú lọ.


"Reno Omokri, a former presidential aide, accused Ezekwesili of being used by the then-opposition party, the All Progressive Congress (APC), to ""undermine"" the government of President Jonathan, thereby paving the way for APC's ""rise to power."""


"Reno Omokri, olùrànlọ́wọ́ ààrẹ àná, fi ẹ̀sùn kan Ezekwesili wí pé ẹgbẹ́ olóṣèlú APC ni ó ń lò ó fi ba ìjọba tí ó wà lórí àpèré jẹ́ àti láti ""yẹpẹrẹ"" ìjọba Ààrẹ Jonathan, nípa èyí náà ni ó fi lànà fún APC láti ""gba ọ̀pá àṣẹ."""


"Supporters of former President Jonathan and the Peoples"" Democratic Party spread ""all manners of falsehoods"" online against Ezekwesili in 2014: ""I was actually being insulted, maligned..."" said Ezekwesili in a live Twitter video broadcast on April 14, to mark the sixth anniversary of the abduction."


"Ní ọdún-un 2014 àwọn alátìlẹ́yìn Ààrẹ àná ààrẹ Jonathan àti ẹgbẹ́ olóṣèlú Peoples"" Democratic Party (PDP) fi ""àwọn ọ̀kan-ò-jọ̀kan irọ́ "" léde ní orí ẹ̀rọ-ayélujára láti tako Ezekwesili. Dókítà náà sọ nínú àtẹ̀jáde àwòrán-olóhùn Twitter kan ti ọjọ́ 14, oṣù Igbe ní ìsààmì ọdún mẹ́fà tí àwọn ọmọdébìnrin náà ti di àwátì wí pé: ""kí á má purọ́ wọ́n tàbùkù mi, wọ́n sì ṣe kèéta."


Ezekwesili was falsely accused of being bitter for not gaining a ministerial appointment under Jonathan.


Àwọn ẹlẹ́nu èké sọ wí pé ìgbónára àì rí ipò nínú ìjọba Jonathan ló ń mú Ezekwesili tẹpẹlẹ mọ́ ìgbárùkù ti ọ̀ràn àwọn ọmọ tí ajínigbé jí gbé.


"According to her, some of her online attackers thought ""that the reason we kept on with the advocacy of Chibok girls was that I wanted to be made a minister."""


"Bí ó ti ṣe sọ, àwọn tí ó kọ ẹnu ẹ̀gbin sí i lórí ayélukára-bí-ajere lérò ""wí pé torí kí wọ́n ba fi òun j'òye mínísítà ni òun ò fi mẹ́nu kúrò lọ́ràn àwọn ọmọdébìnrin Chibok."""


How could I want to be made a minister when I rejected the request to be a minister way before the Chibok girls were abducted three years later?


Báwo ni yó ṣe jẹ́ bẹ́ẹ̀ lẹ́yìn tí mo kọ ipò mínísítà ní ọdún mẹ́ta sẹ́yìn kí àwọn ọmọdébìnrin Chibok ó tó di ìgbẹ̀sìn?


Ezekwesili said in the live Twitter video broadcast.


Ezekwesili wí nínú àwòrán-olóhùn Twitter náà.


She became a 2018 presidential contender, but later withdrew from the race.


Ó di ọ̀kan nínú àwọn òǹdíje sí ipò ààrẹ ọdún-un 2018, ṣùgbọ́n ó ju ọwọ́ sílẹ̀ nígbà ó yá.


Live on Twitter, Ezekwesili recalled her grief: It was a very sad thing for me to bear the thought that children who went to school were so killed and brutally murdered to the point where parents could not recognise their children.


"Ní orí Twitter, Ezekwesili mú ìbànújẹ́ rẹ̀ wá sí ìrántí: ""Ẹ̀dùn ọkàn ni fún mi pé àwọn ọmọdé tí a rán nílé ìwé di pípa bí ẹran dé ibi wí pé àwọn òbí wọn kò lè dá àwọn ọmọ wọn mọ̀ ."""


But her grief and rage was eclipsed by the political maligning she endured to get the #BBOG message out.


Àmọ́ ìṣààta ti olóṣèlú nípa ìgbésẹ̀ ìpolongo #BBOG ti gbé ìbínú tòun t'ìbánújẹ́ rẹ̀ mì.


#ArewaMeToo and NorthNormal


#ArewaMeToo àti NorthNormal


On February 3, 2019, a young woman named Khadijah Adamua found the courage to tweet about the physical abuse inflicted by her ex-boyfriend.


Ní ọjọ́ 3, oṣù Èrèlé ọdún-un 2019, ọ̀dọ́bìnrin kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Khadijah Adamua gbójúgbóyà láti túwíìtì nípa ìlòkulò ajẹmára tí ọ̀rẹ́kùnrin rẹ̀ ìgbà kan lo òun.


Adamua, who lives in Kano state in northwest Nigeria, had previously blogged about her horrific experiences.


Adamua, ẹni tí ó ń gbé ní ìpínlẹ̀ Kano tí í ṣe àríwá-ìlà-oòrùn orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, ti ṣáájú kọ búlọ́ọ̀gù nípa ìrírí rẹ̀ tí ó banilẹ́rù.


Fellow Nigerian Fakhriyyah Hashim tweeted her support for Adamua with the hashtag #ArewaMeToo:


Ọmọ Nàìjíríà rere Fakhriyyah Hashim túwíìtì àtìlẹ́yìn rẹ̀ fún Adamua pẹ̀lú lílo àmì #ArewaMeToo:


"#ArewaMeToo became northern Nigeria's version of the global #MeToo movement. (Arewa is the Hausa word for ""North"") - igniting a storm of online discussion on rape and other forms of gender-based violence."


"#ArewaMeToo di ẹ̀dà ìgbésẹ̀ Èmi Náà àgbáyé #MeToo ní àríwá Nàìjíríà. (Árẹ̀wá ni èdè-ìperí fún ""Àríwá"" ní èdè Haúsá) - tí ó tan ìjì àsọgbà ọ̀rọ̀ lórí ìfipábánilòpọ̀ àti irú àwọn ìwà-ipá sí àwọn obìnrin ní orí ẹ̀rọ ayélukára-wọn-bí-ajere."


Violence against women is rampant throughout Nigeria. However, Relief Web asserts that between November 2014 and January 2015, northeastern Nigeria, especially Borno State, recorded the most violence against women.


Ìwà-ipá sí obìnrin wọ́pọ̀ jákèjádò orílẹ̀-èdèe Nàìjíríà. Síbẹ̀, Relief Web sọ wí pé ní àárín oṣù Belu ọdún-un 2014 àti oṣù Ṣẹẹrẹ ọdún un 2015, àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà, pàápàá jù lọ Ìpínlẹ̀ Borno, ní àkọsílẹ̀ ìwà-ipá sí obìnrin ti pọ̀ jọjọ.


In the Muslim-majority north, discussions about these taboo topics are difficult, often forcing victims into silence.


Ní agbègbè àríwá tí àwọn Mùsùlùmí pọ̀ sí jù lọ, àsọgbà nípa orí ọ̀rọ̀ èèwọ̀ wọ̀nyí ṣòro, tí ó máa pàpà sọ àwọn tí ó ń jìyà ìpalára sì ìpa kẹ́kẹ́.


The online rage of #ArewaMeToo propelled the NorthNormal offline protests in Bauchi, Kano, Niger.


Ìbínú #ArewaMeToo ní orí ẹ̀rọ-ayélujára ṣe àtọ́nà ìyíde ìfẹ̀hònúhàn ìta gbangba NorthNormal ní Bauchi, Kano, àti Niger.


Sixteen days of NorthNormal protests occurred in November last year across eight northern Nigerian states and Abuja.


Ìyíde ọlọ́jọ́ mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ti NorthNormal wá sáyé nínú oṣù Belu ọdún t'ó kọjá ní àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́jọ ní òkè Ọya àti ní Abuja.


"They were largely positive and state legislators ""were receptive of young indigenes"" for taking ""the baton to push for the VAPP,"" Hashim said."


"Wọ́n rí ipa rere látàrí ìyíde tí àwọn aṣòfin ""sì rí ìdí tí ó fi yẹ kí àwọn gbọ́ sí àwọn ọ̀dọ̀ ìbílẹ̀ "" lẹ́nu torí wọ́n ń ""lé iwájú nínú ìjà fún VAPP,"" Hashim ṣàlàyé ọ̀rọ̀."


"However, in Sokoto State, ""government played a role in harassing and arresting NorthNormal campaigners,"" Hashim said."


"Hashim tẹ̀síwájú wí pé,"" síbẹ̀, ní Ìpínlẹ̀ Sokoto, ìjọba ń kó àwọn tí ó ń yíde NorthNormal."""


The police manhandled a local leader of the movement.


Àwọn ọlọ́pàá ṣe ọ̀kan lára àwọn olórí ìbílẹ̀ tí í ṣe alágbèékalẹ̀ ìyíde náà ṣìbáṣìbo.


Thereafter, protests were banned by the Sultan of Sokoto, head of Nigerian Muslims.


Lẹ́yìn wá, ọba Sokoto, tí í ṣe olórí àwọn Mùsùlùmí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà fagilé ìwọ́de.


"According to Hashim, NorthNormal grew out of the #ArewaMeToo hashtag, and has two objectives: advocating for ""the domestication of the Violence against Persons Prohibition Act (VAPP),"" and championing the conversation on ""various forms of gender-based violence and rape culture across northern Nigeria."""


"Gẹ́gẹ́ bí Hashim ti ṣe wí, NorthNormal súyọ láti ara àmì #ArewaMeToo, tí ó sì ní èta méjì: ìgbàwí fún ""ìṣàmúlò Ìfòfinde Ìwà-ipá sí àwọn Ènìyàn (VAPP),"" àti ìléwájú nínú ìtàkùrọ̀sọ ""onírúurú ìwà-ipá sí obìnrin àti àṣà ìfipábánilòpọ̀ jákèjádò àríwá Nàìjíríà."""


The Violence Against Persons (Prohibition) Act 2015 was signed into law on May 23, 2015.


Àbà Òfin Ìwà-ipá sí Àwọn Ènìyàn (Ìfòfindè) ọdún-un 2015 di títọwọ́bọ̀ lọ́jọ́ 23, oṣù Èbìbí, ọdún-un 2015.


Under the VAPP Act - an improvement on the provisions of Nigeria's penal code - acts of violence against women are punishable offences.


Lábẹ́ Àbá VAPP - ìlọsíwájú òfin ìjìyà ẹ̀ṣẹ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà - àbá ìwà-ipá sí àwọn obìnrin jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀ lábẹ́ òfin.


This includes rape, spousal battery, forceful home ejections, forced financial dependence or economic abuse, harmful widowhood practices, female circumcision or genital mutilation, and/or child abandonment.


Lára rẹ̀ ni ìfipábánilòpọ̀, nína aya, ìfipálé aya jáde nílé, ìfipá sọ obìnrin di adábùkátà gbọ́ tàbí ìjìyà ti ọrọ̀-ajé, àṣà opó tí ó ń fa ìpalára, dídábẹ́ fún obìnrin tàbí gígé ida, àti/tàbí ìkọ̀sílẹ̀ ọmọ.


In Nigeria, rape is punishable with life imprisonment. A minor can face up to 14 years in prison.


Ní Nàìjíríà, ẹ̀wọ̀n gbére ni ìjìyà ìfipábánilòpọ̀. Ọmọdé lè fi ara gbá ẹ̀wọ̀n ọdún 14.


In cases of gang rape, offenders are jointly liable to 20 years imprisonment without the option of a fine.


Bí ó bá jẹ́ ọ̀ràn ìfipábánilòpọ̀ ẹni púpọ̀, ẹ̀wọ̀n ọdún 20 ni àwọn ẹlẹ́sẹ̀ yóò fi gbára láì san owó ìtanràn.


However, Section 47 of the VAPP Act stipulates that this legislation applies only in Abuja, Nigeria's capital. NorthNormal and other organisations have been campaigning for all 36 state legislative assemblies to domesticate this act.


Síbẹ̀, Abala 47 ti Àbá òfin VAPP fi lélẹ̀ wí pé Abuja, olú ìlú orílẹ̀ èdè Nàìjíríà nìkan ni òfin yìí ti f'ẹsẹ̀ rinlẹ̀. NorthNormal àti àwọn iléeṣẹ́ mìíràn ti ń polongo kí gbogbo ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ 36 ó sọ àbá yìí d'òfin.


Backlash against advocates


Àtakò àwọn alágbàwí


"One year after sparking the #ArewaMeToo movement, Hashim told Global Voices that although their advocacy exposed the ""rot within society,"" it also took its toll."


"Ọdún kan lẹ́yìn tí #ArewaMeToo gba ìgboro, Hashim sọ fún Ohùn Àgbáyé wí pé adi ìgbàwí wọn tí ó tú ""ìbàjẹ́ àwùjọ jáde,"" ó sì tún ní arapa tirẹ̀."


"Hashim experienced major online harassment when her group confronted ""an alleged serial abuser of minors"" who works at the finance ministry as part of their online advocacy."


"Hashim ní ìrírí ìyọlẹ́nu lórí ayélujára nígbà tí ẹgbẹ́ rẹ̀ kojú ""ẹnìkan tí ó máa bá àwọn ọmọdé lò ní ṣísẹ̀ntẹ̀lé kiri àdúgbò"" ẹni tí ó ń ṣiṣẹ́ ní iléeṣẹ́ ìṣúná-owó gẹ́gẹ́ bí ìgbàwí orí ayélujára wọn."


She told Global Voices:


Ó sọ fún Ohùn Àgbáyé:


We launched a campaign against him [the serial abuser], demanding that he be sacked by the minister; some people did not like that so they orchestrated an online targeted harassment campaign to delegitimise ArewaMeToo.


A ṣe ìfilọ́lẹ̀ ìpolongo tako rẹ̀ [abọ́mọdé sùn], kí ó bá gba ìwé ìyọniníṣẹ́ láti ọwọ́ mínísítà; àwọn kan kò fẹ́ bẹ́ẹ̀ torí ìdí èyí ni wọ́n ṣe gbé ìgbésẹ̀ ìpolongo ìyọlẹ́nu orí ayélujára láti sọ #ArewaMeToo di èyí tí ó lòdì sí òfin.


According to Hashim, harassers attempted to delegitimise ArewaMeToo by associating ArewaMeToo with LGBTQ [lesbians, gay, bisexual transgender and queer people] and their strategy worked as online harassment gained momentum, Hashim said.


Gẹ́gẹ́ bí Hashim ṣe sọ, àwọn ayọnilẹ́nu gbèrò láti sọ ArewaMeToo di ohun tí ó tasẹ̀ àgẹ̀rẹ̀ sí òfin nípa síso ArewaMeToo pọ̀ mọ́ LGBTQ [obìnrin-tó-ń-fẹ́-obìnrin, ọkùnrin-tí-ó-ń-fẹ́-ọkùnrin, àwọn abo àti akọ tí ó yíra padà di akọ tàbí abo àti àwọn ènìyàn tí ó ṣe àjèjì tí kò sí ní ìbámu] àti ète wọ́n ṣiṣẹ́ bí ìyọlẹ́nu orí ayélujára ṣe ń lékún sí i.


In Nigeria, gay marriage is illegal and under Sharia and penal legal codes, sodomy and lesbianism are punishable in some states.


Ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, ìgbéyàwó láàárín ọkùnrin àti ọkùnrin lòdì sófin bẹ́ẹ̀ náà ní abẹ́ òfin Sẹ́ríà àti òfin ìfìyàjẹ ẹlẹ́sẹ̀, ìbálòpọ̀ ihò ìdí àti ìbálòpọ̀ láàárín obìnrin àti obìnrin ní ìjìyà ní àwọn ìpínlẹ̀ kan.


By associating Haashim's movement with LGBTQ rights, online trolls distorted their message and framed #ArewaToo and NorthNormal as illegitimate.


Nípasẹ̀ dída ìgbésẹ̀ ìpolongo Hashim papọ̀ mọ́ ẹ̀tọ́ LGBTQ, àwọn ènìyàn ní orí ẹ̀rọ-ayélujára lọ́ ìpolongo wọn po wọ́n sì pe #ArewaToo àti NorthNormal ní ohun tí kò tọ́.


However, Global Voices was not able to independently verify tweets that pinned Hashim's movement to LGBTQ rights.


Bí-ó-ti-wù-kí-ó-rí, Ohùn Àgbáyé kò rí àyè sí àwọn túwíìtì tí ó sọ ìgbésẹ̀ ìpolongo Hashim ní ìjà fún ẹ̀tọ́ LGBTQ.


Still, Hashim posts messages of hope on Twitter:


Síbẹ̀, Hashim ṣe àtẹ̀jáde àwọn ọ̀rọ̀ ìrètí sí orí Twitter:


Fakhriyyah Hashim, co-founder of #ArewaToo and NorthNormal (Image used with her permission).


Fakhriyyah Hashim, ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ #ArewaToo àti NorthNormal (a gba àṣẹ láti lo àwòrán rẹ̀.


"She said all these experiences helped her grow a ""really thick skin"":"


"Ó sọ wí pé gbogbo ìrírí yìí ran òun lọ́wọ́ láti ""ní ìfarada tí ó pọ̀"":"


In my experience of being loud on political Twitter for good governance, I've grown a really thick skin, but even that didn't prepare me for the amount of backlash we got through ArewaMeToo and NorthNormal.


Ìrírí mi nípa ìgbóhùnsókè lórí ọ̀rọ̀ òṣèlú ní orí Twitter fún ìṣèjọba tí ó dára, ti kọ́ mi ní ìfaradà, àmọ́ ìyẹn kò mú mi gbaradì fún ọ̀kan-ò-jọ̀kan ìtakò tí a fojú rí látàrí ìpolongo ArewaMeToo àti NorthNormal.


Though I mustered all of that and did not retreat to any cave, I did begin feeling demoralised about Northern Nigeria's governanace and response to sexual violence...


Àmọ́pé mo fi gbogbo rẹ̀ ṣe osùn mo fi para n ò sì jẹ́ kí ó fà mí sẹ́yìn, mo bẹ̀rẹ̀ sí ní í ní ìrẹ̀wẹ̀síọkàn nípa ìṣèjọba Àríwá orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti bí wọ́n ṣe fi ọwọ́ mú ìwà ìfipábánilò...


After every episode of attacks, we did gather more strength and energy to push back because the backlash made us see how society enforced the culture of silence and if we allowed our lips to be sealed then that would be the real tragedy.


Lẹ́yìn ìkọlù kọ̀ọ̀kan, a máa ń ní okun àti agbára láti tẹ̀síwájú nítorí ìtakò mú wa rí bí àṣà ìdákẹ́ rọrọ ti ṣe rinlẹ̀ tó ní àwùjọ àti pé bí a bá fi àyè gba ìpanumọ́, a jẹ́ wí pé oko ìparun ni à ń fi orí lé.


"Sadly, Hashim and Ezekwesili still struggle with the excruciating ""lack of empathy"" that characterises discourse about gender-based violence on- and offline."


"Ó ṣeni láàánú, Hashim àti Ezekwesili ṣì ń janpata pẹ̀lú ìyà ""àìsí àánú ọmọlàkejì"" tí ó dìrọ̀ mọ́ ọ̀ràn ìwà ìjìyà àwọn obìnrin lórí ayélujára àti lójú ayé tòótọ́."


"According to Hashim, this ""deliberate maligning of a cause that only seeks better for victims of sexual violence"" is incredibly difficult to grasp."


"Ní ti Hashim, ""ìmọ̀ọ́mọ̀ ṣààta ìgbésẹ̀ tí ó ń gbèrò láti fi ohùn fún àwọn tí ó ń jìyà ìfarapa"" nira láti gbá mú."


"This article is part of the project, ""the identity matrix: platform regulation of online threats to expression in Africa."""


"Àròkọ yìí jẹ́ ọ̀kan lára àkànṣe iṣẹ́, ""Orísun ìdánimọ̀: òfin gbàgede orí ẹ̀rọ-ayélujára bí ajere tí ń gbégi dínà ìdàgbàsókè ọ̀rọ̀ sísọ ní Ilẹ̀ Adúláwọ̀."""


These posts interrogate identity-driven online hate speech or discrimination based on language or geographic origin, misinformation and harassment (particularly against female activists and journalists) prevalent in the digital spaces of seven African countries: Algeria, Cameroon, Ethiopia, Nigeria, Sudan, Tunisia and Uganda.


Àtẹ̀jáde yìí ṣe ìbéèrè ipa ìdánimọ̀ ọ̀rọ̀ ìkórìíra tẹ̀gbintẹ̀gbin tàbí ìyàsọ́tọ̀ọ̀tọ̀ tí ó dá fìrìgbagbòó lórí èdè tàbí agbègbè ilẹ̀ ayé, àṣìwífún àti ìyọlẹ́nu (pàápàá jù lọ ìyọlẹ́nu àwọn ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọnìyàn àti akọ̀ròyìn l'óbìnrin) lórí ẹ̀rọ ayélujára bí ajere tí ó wọ́pọ̀ ní orílẹ̀ èdè Ilẹ̀ Adúláwọ̀ méje: Algeria, Cameroon, Ethiopia, Nigeria, Sudan, Tunisia àti Uganda.


Africa Digital Rights Fund ti Collaboration on International ICT Policy for East and Southern Africa (CIPESA) ni ó kówó fún à kànṣe iṣẹ́ yìí.


"In Assad-controlled Syria, the official narrative is ""no COVID-19 cases"""


"Ní àwọn ìlú tí ó wà lábẹ́ ìsàkóso Assad ní ilẹ̀ Syria, àwọn alákòóso sọ báyìí pé ""kò sí ìṣẹ̀lẹ̀ ààrùn kòrónà kankan"""


After nine years of a deadly civil war, the health system in Syria is barely functional.


Lẹ́yìn ọdún mẹ́sàn-án ogun abẹ́lẹ́ tó gbóná girigiri, ètò ìlera ní orílẹ̀-èdè Syria ò ṣe bẹ́ẹ̀ gbópọn mọ́.


In territories controlled by President Bashar al-Assad, authorities deny the presence of COVID-19.


Ní àwọn ìlú tí ó wà lábẹ́ ìsàkóso Ààrẹ Bashar al-Assad, àwọn Aláṣẹ wọn ti tako ìṣẹ̀lẹ̀ ààrun COVID-19.


According to Johns Hopkins University, the country has confirmed 439 cases and 21 deaths as of July 15.


Gẹ́gẹ́ bí Fáfitì John Hopkins ̣ sọ, Orílẹ̀-èdè ọ̀hún ti sàwárí ìsẹ̀lẹ̀ Òjìlénírinwó-dínkan pẹ̀lú ikú ènìyàn mọ́kànlélógún títí di ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún osù Agẹmọ.


But narratives on the ground reveal the ways in which the state has denied and repressed the realities of COVID-19.


Ṣùgbọ́n àwọn ìròyìn tí ó wà nílẹ̀ báyìí tí ṣe àfihàn bí ilẹ̀ náà ṣe takú wọnle tí wọ́n sì ń ṣẹ́ ìdánilójú pé ààrùn COVID-19 wà lóòótọ́.


Walid Abdullah, 23, says the state has even gone so far as to suggest terminating the lives of suspected COVID-19 patients.


Walid Abdullah ọmọ ọdún mẹ́tàlélógún, sọ ọ́ di mímọ̀ pé ìlẹ̀ yìí tilè ṣe é débi pé wọ́n ń dába gbígba ẹ̀mí àwọn aláàárẹ̀ tí wọ́n bá funra sí pé wọ́n ní COVID-19.


Global Voices is using a pseudonym upon request to protect his identity.


Ohùn Àgbáyé ń lo orúkọkórúkọ láti dààbò bó.


Speaking to Global Voices by phone, Abdullah explained that on May 13, he called Daraa National Hospital, in southern Syria, to inform them about a suspected case of coronavirus.


Nínú ìtàkùrọsọ pẹ̀lú Ohùn Àgbáyé lórí ago, Abdullah ṣe é ní àlàyé pé ní ọjọ́ kẹtàlá ọsù èbìbí, òun pé Ilé ìwòsàn Àpapọ̀ ti Daraa ní ìha Gúúsù ilẹ̀ Syria láti fi ìṣẹ̀lẹ̀ ààrun kòrónà kan tó wọn létí.


"When he asked what steps should be taken, the government hospital employee who answered the phone said: ""Shoot him - we have no cure for him,"" according to Abdullah."


"Gẹ́gẹ́ bí Abdullah ṣe sọ, nígbà tí ó bèèrè ìgbésè tí ó yẹ ní gbígbé, òṣìṣẹ́ ìjọba tí ó gbé ìpè náà sọ pé "" Yìnbọn pà á, a kò ní ìwòsàn fún"""


He quickly ended the call.


Ó yára fi òpin sí ìpè náà.


Obviously, the idea of shooting a suspected COVID-19 patient was out of the question.


Dájú, kò sí ọ̀rọ̀ nínú yíyin ìbọn pa ẹni tí a fura sí pé ó ní àrun COVID-19.


"""Death by COVID-19 is more honorable than to set foot in any public hospital,"" Abdullah told Global Voices."


"Abdullah sọ fún Ohùn Àgbáyé ""Ikú nípasẹ̀ COVID-19 sàn ju dídá ẹsẹ̀ wọ ilé ìwòsàn ìjọba lọ"""


This harrowing testimony is corroborated by other sources.


Èrí ìbanilọ́kanjẹ́ eléyìí tún kín in lẹ́yìn láti àwọn orísun mìíràn.


"In a March 10 report published in The Voice of the Capital, an independent Syrian newspaper, medical personnel from the Syrian Ministry of Health claimed that ""deliberate termination operations are taking place at the al-Mujtahid government hospital in the capital, Damascus, for those who are believed to be carrying the virus, through giving them additional doses of the drug [anesthetic]."""


"Àtẹ̀jáde ọjọ́ kẹwàá, oṣù Ẹrénà kan ti The Voice of the Capital, Iwé ìròyìn Olómìnira kan ní ilẹ̀ Syria sọ di mímọ̀, pé àwọn elétò ìlera láti Ilé-iṣẹ́ Ètò Ìlera ilẹ̀ Syria sọ pé ""Iṣẹ́ Ìmọ̀-ọ́n-mọ̀ṣekúpani ń wáyé ní ilé ìwòsàn ìjọba Al-Mujtahid ní olú ìlú ilẹ̀ náà, Damascus, fún àwọn tí wọ́n ní ìgbàgbọ́ pé wọ́n ní àrùn ọ̀hún ní tòótọ́, nípa fífún wọn ní àpọ̀jù oògùn tí ó máa ń rani níy""è."


This claim also appeared on social media:


Èyí pẹ̀lú fi ara hàn ní orí ìkànnì alátagbà:


Another person from al-Mouwasat Hospital in Damascus was also quoted in the same article confirming this claim:


Ẹlòmìíràn láti ilé ìwòsàn Mouwasat ni Damascus ni ọ̀rọ̀ rẹ̀ tún jẹ́ dídì mọ́ ọwọ́ nínú àtẹ̀jáde kan náà tí ó sọ pé:


"""These terminations are conducted in complete secrecy and are carried out by doctors dedicated to following up on cases of suspected virus infection."""


"""Iṣẹ́ Ìmọ̀-ọ́n-mọ̀ṣekúpani ń wáyé ní ibi kọ́lọ́fín pátápátá, àwọn dókìtà tí wọ́n ṣe iṣẹ́ ìtọpinpin àrùn ọ̀hún ni wọ́n sì ń ṣe é."""


The Assad regime's desperate approach to dealing with COVID-19 parallels callous strategies used in Assad's war, which left 586,100 people dead, nearly 100,000 detained and forcibly disappeared, and 5.6 million refugees around the world.


Ìgbésẹ̀ sáà ìṣèjọba Assad sí ìdẹ́kun àrùn COVID-19 yìí burú jáì, ó fi ara jọ ète tí wọ́n lò nígbà Ogun abẹ́lé Assad tí ó gba èmí ènìyàn tí ó lé díẹ̀ ní mílíọ̀nù, tí Ẹgbẹ̀rún lónà ọgọ́rùn-ún tí ó wà látìmọlé parẹ́ síbẹ̀, tí mílíọ́nù márùn-ún àbọ̀-ó-lẹ́ sì di ogunléndé káàkiri àwọn orílẹ̀-èdè àgbáyé.


Virus outbreak and regime survival


Ìbẹ́sílẹ̀ Àjàkálẹ̀ Àrùn àti Ìtèsíwájú Ìsèjọba


The Assad regime owes its survival to its key allies, including Iran. With few allies in the region, Iran has leaned on Syria as well.


Sáà ìṣèjọba Assad yìí ti sọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlú tí ó yí i ká sínú ìdààmú tí ó fi mọ́ orílẹ̀-èdè Iran náà, pẹ̀lú bí ó ṣe jẹ́ pé ilẹ̀ Syria ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlú tí ó yí i ká fi ń mí.


In February, Iran became one of the world's most COVID-19 affected countries and is a likely source of infection in Lebanon, Iraq and Syria, where Iranian troops have had physical contact through military cooperation.


Ní osù Èrèlé, Orílẹ̀-èdè Iran di ọ̀kan nínú àwọn orílè-èdè tí Covid-19 ti ṣọṣẹ́ jùlo, ìbi tí ààrùn náà gbà wọ ilẹ̀ wọn ni ó ṣeéṣe kí ó jẹ́ Lebanon, Iraq àti Syria, níbi tí ìfarayíra ti ṣelẹ̀ nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ àwọn Ológun.


Additionally, Iranian pilgrims and religious tourists, continued to visit Damascus-based shrines up until the first week of March, as reported by Zaki Mehchy, co-author of a March study published by the London School of Economics and Political Science (LSE).